Asr

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="uz">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipediya</sitename>
    <dbname>uzwiki</dbname>
    <base>https://uz.wikipedia.org/wiki/Bosh_Sahifa</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Maxsus</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Munozara</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Foydalanuvchi</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Foydalanuvchi munozarasi</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipediya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipediya munozarasi</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fayl</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fayl munozarasi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki munozarasi</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Andoza</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Andoza munozarasi</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Yordam</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Yordam munozarasi</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Turkum</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Turkum munozarasi</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal munozarasi</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Loyiha</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Loyiha munozarasi</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul munozarasi</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Asr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1787</id>
    <revision>
      <id>6121912</id>
      <parentid>3078081</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nasiba Bakhadirovna</username>
        <id>264151</id>
      </contributor>
      <origin>6121912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="ehorce78527g72m81p8n9s7c8ceq0cg" xml:space="preserve">'''Asr''' (arab. – davr, vaqt):

1) yuz taqvim yili (kalendar yil)ga teng vaqt oraligʻi; masalan, [[1901-yil]] [[1-yanvar]]dan [[2000-yil]] [[31-dekabr]]gacha davrni oʻz ichiga oladi; yuz tropik yil; 36524, 2199 oʻrtacha Quyosh sutkasiga teng; 

2) geologik davrning bir qismini oʻz ichiga olgan vaqt. Asr ichida bir yarusning barcha togʻ jinslari paydo boʻladi. Geoxronologiya jadvalida asr eng kichik qism (vaqt) hisoblanib, bir asr bir yarusga toʻgʻri keladi; 

3) kun (Quyosh) botishi chogʻidan 1–2 soatcha oldingi payt va shu paytda oʻqiladigan namoz. Asr namozining muddati – kun botishidan 2 soat ilgaridan to kun botgungachadir (yana qarang [[Asr namozi]])&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=&quot;3&quot; border=&quot;0&quot;
!colspan=&quot;6&quot;| '''(Mil. av./BC/BCE)''' 
|-
|[[Mil. av. XXX asr|Mil. av. 3000-2900]] || [[Mil. av. XXIX asr|Mil. av. 2900-2800]] || [[Mil. av. XXVIII asr|Mil. av. 2800-2700]]|| [[Mil. av. XXVII asr|Mil. av. 2700-2600]] || [[Mil. av. XXVI asr|Mil. av. 2600-2500]]
|-
|[[Mil. av. XXIV asr|Mil. av. 2500-2400]] || [[Mil. av. XXV asr|Mil. av. 2400-2300]] || [[Mil. av. XIII asr|Mil. av. 2300-2200]]|| [[Mil. av. XXII asr|Mil. av. 2200-2100]] || [[Mil. av. XXI asr|Mil. av. 2100-2000]]
|-
|[[Mil. av. XX asr|Mil. av. 2000-1900]] || [[Mil. av. XIX asr|Mil. av. 1900-1800]] || [[Mil. av. XVIII asr|Mil. av. 1800-1700]]|| [[Mil. av. XVII asr|Mil. av. 1700-1600]] || [[Mil. av. XVI asr|Mil. av. 1600-1500]]
|-
|[[Mil. av. XV asr|Mil. av. 1500-1400]] || [[Mil. av. XIX asr|Mil. av. 1400-1300]] || [[Mil. av. XIII asr|Mil. av. 1300-1200]]|| [[Mil. av. XII asr|Mil. av. 1200-1100]] || [[Mil. av. XI asr|Mil. av. 1100-1000]]
|-
|[[Mil. av. X asr|Mil. av. 1000-900]] || [[Mil. av. IX asr|Mil. av. 900-800]] || [[Mil. av. VIII asr|Mil. av. 800-700]]|| [[Mil. av. VII asr|Mil. av. 700-600]] || [[Mil. av. VI asr|Mil. av. 600-500]]
|-
|[[Mil. av. V asr|Mil. av. 500-400]] || [[Mil. av. IV asr|Mil. av. 400-300]] || [[Mil. av. III asr|Mil. av. 300-200]]|| [[Mil. av. II asr|Mil. av. 200-100]] || [[Mil. av. I asr]]
|-
!colspan=&quot;6&quot;| '''(A.D./AD/CE)'''
|-
|[[1chi asr]] || [[2chi asr]] ||  [[3chi asr]] || [[4chi asr]] || [[5chi asr]]
|-
|[[6chi asr]] || [[7chi asr]] ||  [[8chi asr]] || [[9chi asr]] || [[10chi asr]]
|-
|[[11chi asr]] || [[12chi asr]] ||  [[13chi asr]] || [[14chi asr]] || [[15chi asr]]
|-
|[[16chi asr]] || [[17chi asr]] ||  [[18chi asr]] || [[19chi asr]] || [[20chi asr]]
|-
|[[21chi asr]] || [[22chi asr]] ||  [[23chi asr]] || [[24chi asr]] || [[25chi asr]]
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}
[[Turkum:Tarix]]
[[Turkum:Vaqt oʻlchov birliklari]]</text>
      <sha1>ehorce78527g72m81p8n9s7c8ceq0cg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Tahrirlar soniga koʻra vikipediyachilar roʻyxati</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2552</id>
    <revision>
      <id>6121414</id>
      <parentid>6119194</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>17813</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maʼlumotlar yangilandi</comment>
      <origin>6121414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28185" sha1="4394ti2zxcdpfur93fewahprc8ljsgt" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:ShohjahonSobirov|ShohjahonSobirov]] || [[Special:Contributions/ShohjahonSobirov|{{formatnum:201170}}]] || {{Permissions|ShohjahonSobirov}}
|-
| 2 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:168408}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}}
|-
| 3 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:166784}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 4 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:74804}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}}
|-
| 5 || [[User:Malikxan|Malikxan]] || [[Special:Contributions/Malikxan|{{formatnum:69946}}]] || {{Permissions|Malikxan}}
|-
| 6 || [[User:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:66045}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 7 || [[User:Kagansky|Kagansky]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:53550}}]] || {{Permissions|Kagansky}}
|-
| 8 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:48127}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}}
|-
| 9 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:39999}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 10 || [[User:Nataev|Nataev]] || [[Special:Contributions/Nataev|{{formatnum:33602}}]] || {{Permissions|Nataev}}
|-
| 11 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:31240}}]] || {{Permissions|Panpanchik}}
|-
| 12 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:26551}}]] || {{Permissions|Bekipediya}}
|-
| 13 || [[User:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]] || [[Special:Contributions/Muzaffar Murodovich|{{formatnum:25511}}]] || {{Permissions|Muzaffar Murodovich}}
|-
| 14 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:24251}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}}
|-
| 15 || [[User:Albatros777|Albatros777]] || [[Special:Contributions/Albatros777|{{formatnum:22562}}]] || {{Permissions|Albatros777}}
|-
| 16 || [[User:Salazarov|Salazarov]] || [[Special:Contributions/Salazarov|{{formatnum:22201}}]] || {{Permissions|Salazarov}}
|-
| 17 || [[User:Diwikiped|Diwikiped]] || [[Special:Contributions/Diwikiped|{{formatnum:20039}}]] || {{Permissions|Diwikiped}}
|-
| 18 || [[User:Laziz Baxtiyorov|Laziz Baxtiyorov]] || [[Special:Contributions/Laziz Baxtiyorov|{{formatnum:19886}}]] || {{Permissions|Laziz Baxtiyorov}}
|-
| 19 || [[User:Mrshaxas|Mrshaxas]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:19859}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}}
|-
| 20 || [[User:Abdulla|Abdulla]] || [[Special:Contributions/Abdulla|{{formatnum:19014}}]] || {{Permissions|Abdulla}}
|-
| 21 || [[User:Alpasli|Alpasli]] || [[Special:Contributions/Alpasli|{{formatnum:18820}}]] || {{Permissions|Alpasli}}
|-
| 22 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:18806}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}}
|-
| 23 || [[User:Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] || [[Special:Contributions/Humoyun Qodirov|{{formatnum:18201}}]] || {{Permissions|Humoyun Qodirov}}
|-
| 24 || [[User:Vikichizar|Vikichizar]] || [[Special:Contributions/Vikichizar|{{formatnum:18061}}]] || {{Permissions|Vikichizar}}
|-
| 25 || [[User:Shahriyorxon|Shahriyorxon]] || [[Special:Contributions/Shahriyorxon|{{formatnum:16636}}]] || {{Permissions|Shahriyorxon}}
|-
| 26 || [[User:Husniddin Rasulov|Husniddin Rasulov]] || [[Special:Contributions/Husniddin Rasulov|{{formatnum:15775}}]] || {{Permissions|Husniddin Rasulov}}
|-
| 27 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:15702}}]] || {{Permissions|Oblakulova}}
|-
| 28 || [[User:Muxriddin Azimov|Muxriddin Azimov]] || [[Special:Contributions/Muxriddin Azimov|{{formatnum:14699}}]] || {{Permissions|Muxriddin Azimov}}
|-
| 29 || [[User:Ikromova Guli|Ikromova Guli]] || [[Special:Contributions/Ikromova Guli|{{formatnum:14521}}]] || {{Permissions|Ikromova Guli}}
|-
| 30 || [[User:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurkulov]] || [[Special:Contributions/Jamshid Nurkulov|{{formatnum:12540}}]] || {{Permissions|Jamshid Nurkulov}}
|-
| 31 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:12289}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}}
|-
| 32 || [[User:Amir.Temur|Amir.Temur]] || [[Special:Contributions/Amir.Temur|{{formatnum:12060}}]] || {{Permissions|Amir.Temur}}
|-
| 33 || [[User:ShHamrayev|ShHamrayev]] || [[Special:Contributions/ShHamrayev|{{formatnum:11755}}]] || {{Permissions|ShHamrayev}}
|-
| 34 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:11615}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}}
|-
| 35 || [[User:SemWikipediya|SemWikipediya]] || [[Special:Contributions/SemWikipediya|{{formatnum:11008}}]] || {{Permissions|SemWikipediya}}
|-
| 36 || [[User:Tewayev|Tewayev]] || [[Special:Contributions/Tewayev|{{formatnum:10880}}]] || {{Permissions|Tewayev}}
|-
| 37 || [[User:Komilkhuja|Komilkhuja]] || [[Special:Contributions/Komilkhuja|{{formatnum:10476}}]] || {{Permissions|Komilkhuja}}
|-
| 38 || [[User:Usmonov Gayrat|Usmonov Gayrat]] || [[Special:Contributions/Usmonov Gayrat|{{formatnum:10331}}]] || {{Permissions|Usmonov Gayrat}}
|-
| 39 || [[User:Finikchik|Finikchik]] || [[Special:Contributions/Finikchik|{{formatnum:10292}}]] || {{Permissions|Finikchik}}
|-
| 40 || [[User:Uzgen|Uzgen]] || [[Special:Contributions/Uzgen|{{formatnum:9648}}]] || {{Permissions|Uzgen}}
|-
| 41 || [[User:7Devona|7Devona]] || [[Special:Contributions/7Devona|{{formatnum:9616}}]] || {{Permissions|7Devona}}
|-
| 42 || [[User:Axadjon1|Axadjon1]] || [[Special:Contributions/Axadjon1|{{formatnum:9537}}]] || {{Permissions|Axadjon1}}
|-
| 43 || [[User:Casual|Casual]] || [[Special:Contributions/Casual|{{formatnum:9048}}]] || {{Permissions|Casual}}
|-
| 44 || [[User:Creobek|Creobek]] || [[Special:Contributions/Creobek|{{formatnum:8866}}]] || {{Permissions|Creobek}}
|-
| 45 || [[User:MirfayzbekAbdullayev|MirfayzbekAbdullayev]] || [[Special:Contributions/MirfayzbekAbdullayev|{{formatnum:8837}}]] || {{Permissions|MirfayzbekAbdullayev}}
|-
| 46 || [[User:Rtfroot|Rtfroot]] || [[Special:Contributions/Rtfroot|{{formatnum:8817}}]] || {{Permissions|Rtfroot}}
|-
| 47 || [[User:Visola Tangirova|Visola Tangirova]] || [[Special:Contributions/Visola Tangirova|{{formatnum:8773}}]] || {{Permissions|Visola Tangirova}}
|-
| 48 || [[User:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Sitora Oblakulova|{{formatnum:8710}}]] || {{Permissions|Sitora Oblakulova}}
|-
| 49 || [[User:FreetimeeditorII|FreetimeeditorII]] || [[Special:Contributions/FreetimeeditorII|{{formatnum:8509}}]] || {{Permissions|FreetimeeditorII}}
|-
| 50 || [[User:Murodovazizmurod|Murodovazizmurod]] || [[Special:Contributions/Murodovazizmurod|{{formatnum:8457}}]] || {{Permissions|Murodovazizmurod}}
|-
| 51 || [[User:Xusinboy Bekchanov|Xusinboy Bekchanov]] || [[Special:Contributions/Xusinboy Bekchanov|{{formatnum:8322}}]] || {{Permissions|Xusinboy Bekchanov}}
|-
| 52 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:7930}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}}
|-
| 53 || [[User:Hasan Xamidovich|Hasan Xamidovich]] || [[Special:Contributions/Hasan Xamidovich|{{formatnum:7917}}]] || {{Permissions|Hasan Xamidovich}}
|-
| 54 || [[User:OneAzimov|OneAzimov]] || [[Special:Contributions/OneAzimov|{{formatnum:7781}}]] || {{Permissions|OneAzimov}}
|-
| 55 || [[User:Anjaniy|Anjaniy]] || [[Special:Contributions/Anjaniy|{{formatnum:7763}}]] || {{Permissions|Anjaniy}}
|-
| 56 || [[User:Boboyev1996|Boboyev1996]] || [[Special:Contributions/Boboyev1996|{{formatnum:7735}}]] || {{Permissions|Boboyev1996}}
|-
| 57 || [[User:Nataeva|Nataeva]] || [[Special:Contributions/Nataeva|{{formatnum:7644}}]] || {{Permissions|Nataeva}}
|-
| 58 || [[User:Boburjon Xidirov|Boburjon Xidirov]] || [[Special:Contributions/Boburjon Xidirov|{{formatnum:7544}}]] || {{Permissions|Boburjon Xidirov}}
|-
| 59 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:7416}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 60 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:7378}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}}
|-
| 61 || [[User:Olimidono|Olimidono]] || [[Special:Contributions/Olimidono|{{formatnum:7176}}]] || {{Permissions|Olimidono}}
|-
| 62 || [[User:KWiki78|KWiki78]] || [[Special:Contributions/KWiki78|{{formatnum:7113}}]] || {{Permissions|KWiki78}}
|-
| 63 || [[User:Olaf Studt|Olaf Studt]] || [[Special:Contributions/Olaf Studt|{{formatnum:7027}}]] || {{Permissions|Olaf Studt}}
|-
| 64 || [[User:FarhodShaymanov|FarhodShaymanov]] || [[Special:Contributions/FarhodShaymanov|{{formatnum:6586}}]] || {{Permissions|FarhodShaymanov}}
|-
| 65 || [[User:FaridShavkatullayev|FaridShavkatullayev]] || [[Special:Contributions/FaridShavkatullayev|{{formatnum:6532}}]] || {{Permissions|FaridShavkatullayev}}
|-
| 66 || [[User:Wikivikipediya|Wikivikipediya]] || [[Special:Contributions/Wikivikipediya|{{formatnum:6519}}]] || {{Permissions|Wikivikipediya}}
|-
| 67 || [[User:AnnaDelvey|AnnaDelvey]] || [[Special:Contributions/AnnaDelvey|{{formatnum:6514}}]] || {{Permissions|AnnaDelvey}}
|-
| 68 || [[User:Odilbek Irisqulov|Odilbek Irisqulov]] || [[Special:Contributions/Odilbek Irisqulov|{{formatnum:6505}}]] || {{Permissions|Odilbek Irisqulov}}
|-
| 69 || [[User:Khronos13|Khronos13]] || [[Special:Contributions/Khronos13|{{formatnum:6451}}]] || {{Permissions|Khronos13}}
|-
| 70 || [[User:TimmyvikipediyWiki|TimmyvikipediyWiki]] || [[Special:Contributions/TimmyvikipediyWiki|{{formatnum:6360}}]] || {{Permissions|TimmyvikipediyWiki}}
|-
| 71 || [[User:MrshaxasBot|MrshaxasBot]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:6288}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}}
|-
| 72 || [[User:Omensweans|Omensweans]] || [[Special:Contributions/Omensweans|{{formatnum:6243}}]] || {{Permissions|Omensweans}}
|-
| 73 || [[User:Khasan azim1|Khasan azim1]] || [[Special:Contributions/Khasan azim1|{{formatnum:6138}}]] || {{Permissions|Khasan azim1}}
|-
| 74 || [[User:Miss Kamola|Miss Kamola]] || [[Special:Contributions/Miss Kamola|{{formatnum:6133}}]] || {{Permissions|Miss Kamola}}
|-
| 75 || [[User:Muhammadjon1510|Muhammadjon1510]] || [[Special:Contributions/Muhammadjon1510|{{formatnum:6032}}]] || {{Permissions|Muhammadjon1510}}
|-
| 76 || [[User:Farrukh Askaraliev|Farrukh Askaraliev]] || [[Special:Contributions/Farrukh Askaraliev|{{formatnum:6000}}]] || {{Permissions|Farrukh Askaraliev}}
|-
| 77 || [[User:Xoqoni Said|Xoqoni Said]] || [[Special:Contributions/Xoqoni Said|{{formatnum:5962}}]] || {{Permissions|Xoqoni Said}}
|-
| 78 || [[User:Wikisurgery94|Wikisurgery94]] || [[Special:Contributions/Wikisurgery94|{{formatnum:5812}}]] || {{Permissions|Wikisurgery94}}
|-
| 79 || [[User:Umid1108|Umid1108]] || [[Special:Contributions/Umid1108|{{formatnum:5670}}]] || {{Permissions|Umid1108}}
|-
| 80 || [[User:Lazizbek95|Lazizbek95]] || [[Special:Contributions/Lazizbek95|{{formatnum:5627}}]] || {{Permissions|Lazizbek95}}
|-
| 81 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:5481}}]] || {{Permissions|Tilkobles}}
|-
| 82 || [[User:Xolnazarov Sarvar|Xolnazarov Sarvar]] || [[Special:Contributions/Xolnazarov Sarvar|{{formatnum:5416}}]] || {{Permissions|Xolnazarov Sarvar}}
|-
| 83 || [[User:Dieri007|Dieri007]] || [[Special:Contributions/Dieri007|{{formatnum:5184}}]] || {{Permissions|Dieri007}}
|-
| 84 || [[User:Masofa321|Masofa321]] || [[Special:Contributions/Masofa321|{{formatnum:5113}}]] || {{Permissions|Masofa321}}
|-
| 85 || [[User:Lutfulloh7|Lutfulloh7]] || [[Special:Contributions/Lutfulloh7|{{formatnum:5102}}]] || {{Permissions|Lutfulloh7}}
|-
| 86 || [[User:Yangilik 3|Yangilik 3]] || [[Special:Contributions/Yangilik 3|{{formatnum:5053}}]] || {{Permissions|Yangilik 3}}
|-
| 87 || [[User:MinaUktamova|MinaUktamova]] || [[Special:Contributions/MinaUktamova|{{formatnum:5023}}]] || {{Permissions|MinaUktamova}}
|-
| 88 || [[User:Mahirema|Mahirema]] || [[Special:Contributions/Mahirema|{{formatnum:4959}}]] || {{Permissions|Mahirema}}
|-
| 89 || [[User:Nafosatxon Otabekovna|Nafosatxon Otabekovna]] || [[Special:Contributions/Nafosatxon Otabekovna|{{formatnum:4792}}]] || {{Permissions|Nafosatxon Otabekovna}}
|-
| 90 || [[User:Sakinabonu|Sakinabonu]] || [[Special:Contributions/Sakinabonu|{{formatnum:4747}}]] || {{Permissions|Sakinabonu}}
|-
| 91 || [[User:Gaffarov737|Gaffarov737]] || [[Special:Contributions/Gaffarov737|{{formatnum:4742}}]] || {{Permissions|Gaffarov737}}
|-
| 92 || [[User:Ravshanbek Tohirov|Ravshanbek Tohirov]] || [[Special:Contributions/Ravshanbek Tohirov|{{formatnum:4678}}]] || {{Permissions|Ravshanbek Tohirov}}
|-
| 93 || [[User:Optima D|Optima D]] || [[Special:Contributions/Optima D|{{formatnum:4659}}]] || {{Permissions|Optima D}}
|-
| 94 || [[User:Brainbox 8|Brainbox 8]] || [[Special:Contributions/Brainbox 8|{{formatnum:4590}}]] || {{Permissions|Brainbox 8}}
|-
| 95 || [[User:Divergent08|Divergent08]] || [[Special:Contributions/Divergent08|{{formatnum:4494}}]] || {{Permissions|Divergent08}}
|-
| 96 || [[User:Wiki7pedia89|Wiki7pedia89]] || [[Special:Contributions/Wiki7pedia89|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Wiki7pedia89}}
|-
| 97 || [[User:Diloromkhan|Diloromkhan]] || [[Special:Contributions/Diloromkhan|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Diloromkhan}}
|-
| 98 || [[User:Bakhrieva 03|Bakhrieva 03]] || [[Special:Contributions/Bakhrieva 03|{{formatnum:4230}}]] || {{Permissions|Bakhrieva 03}}
|-
| 99 || [[User:Asadbek Bekmirzayev1|Asadbek Bekmirzayev1]] || [[Special:Contributions/Asadbek Bekmirzayev1|{{formatnum:4156}}]] || {{Permissions|Asadbek Bekmirzayev1}}
|-
| 100 || [[User:Translate1|Translate1]] || [[Special:Contributions/Translate1|{{formatnum:4091}}]] || {{Permissions|Translate1}}
|-
| 101 || [[User:Ximik1991|Ximik1991]] || [[Special:Contributions/Ximik1991|{{formatnum:4088}}]] || {{Permissions|Ximik1991}}
|-
| 102 || [[User:Furqatlik|Furqatlik]] || [[Special:Contributions/Furqatlik|{{formatnum:3978}}]] || {{Permissions|Furqatlik}}
|-
| 103 || [[User:Melegim0820|Melegim0820]] || [[Special:Contributions/Melegim0820|{{formatnum:3974}}]] || {{Permissions|Melegim0820}}
|-
| 104 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:3898}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}}
|-
| 105 || [[User:DONABDU2003|DONABDU2003]] || [[Special:Contributions/DONABDU2003|{{formatnum:3845}}]] || {{Permissions|DONABDU2003}}
|-
| 106 || [[User:Delecta55|Delecta55]] || [[Special:Contributions/Delecta55|{{formatnum:3811}}]] || {{Permissions|Delecta55}}
|-
| 107 || [[User:XayrinisoJorayeva|XayrinisoJorayeva]] || [[Special:Contributions/XayrinisoJorayeva|{{formatnum:3785}}]] || {{Permissions|XayrinisoJorayeva}}
|-
| 108 || [[User:Sociologist|Sociologist]] || [[Special:Contributions/Sociologist|{{formatnum:3776}}]] || {{Permissions|Sociologist}}
|-
| 109 || [[User:Azizbek Karimov|Azizbek Karimov]] || [[Special:Contributions/Azizbek Karimov|{{formatnum:3764}}]] || {{Permissions|Azizbek Karimov}}
|-
| 110 || [[User:Abilqosimova|Abilqosimova]] || [[Special:Contributions/Abilqosimova|{{formatnum:3742}}]] || {{Permissions|Abilqosimova}}
|-
| 111 || [[User:Lillimor|Lillimor]] || [[Special:Contributions/Lillimor|{{formatnum:3717}}]] || {{Permissions|Lillimor}}
|-
| 112 || [[User:Wknewpages|Wknewpages]] || [[Special:Contributions/Wknewpages|{{formatnum:3652}}]] || {{Permissions|Wknewpages}}
|-
| 113 || [[User:Wentra30|Wentra30]] || [[Special:Contributions/Wentra30|{{formatnum:3609}}]] || {{Permissions|Wentra30}}
|-
| 114 || [[User:Uzbekistan PFL|Uzbekistan PFL]] || [[Special:Contributions/Uzbekistan PFL|{{formatnum:3558}}]] || {{Permissions|Uzbekistan PFL}}
|-
| 115 || [[User:Akhrarova Ezoza|Akhrarova Ezoza]] || [[Special:Contributions/Akhrarova Ezoza|{{formatnum:3513}}]] || {{Permissions|Akhrarova Ezoza}}
|-
| 116 || [[User:ABDULLOCH A|ABDULLOCH A]] || [[Special:Contributions/ABDULLOCH A|{{formatnum:3510}}]] || {{Permissions|ABDULLOCH A}}
|-
| 117 || [[User:Bakhtiyarovna|Bakhtiyarovna]] || [[Special:Contributions/Bakhtiyarovna|{{formatnum:3498}}]] || {{Permissions|Bakhtiyarovna}}
|-
| 118 || [[User:Oqsaqol|Oqsaqol]] || [[Special:Contributions/Oqsaqol|{{formatnum:3483}}]] || {{Permissions|Oqsaqol}}
|-
| 119 || [[User:Anvarkhoja|Anvarkhoja]] || [[Special:Contributions/Anvarkhoja|{{formatnum:3352}}]] || {{Permissions|Anvarkhoja}}
|-
| 120 || [[User:Panda D|Panda D]] || [[Special:Contributions/Panda D|{{formatnum:3294}}]] || {{Permissions|Panda D}}
|-
| 121 || [[User:AdAstraUz|AdAstraUz]] || [[Special:Contributions/AdAstraUz|{{formatnum:3245}}]] || {{Permissions|AdAstraUz}}
|-
| 122 || [[User:Hilola Jurakulova|Hilola Jurakulova]] || [[Special:Contributions/Hilola Jurakulova|{{formatnum:3222}}]] || {{Permissions|Hilola Jurakulova}}
|-
| 123 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:3207}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}}
|-
| 124 || [[User:Muhammad Abul-Futooh|Muhammad Abul-Futooh]] || [[Special:Contributions/Muhammad Abul-Futooh|{{formatnum:3206}}]] || {{Permissions|Muhammad Abul-Futooh}}
|-
| 125 || [[User:Farhodovna 074|Farhodovna 074]] || [[Special:Contributions/Farhodovna 074|{{formatnum:3198}}]] || {{Permissions|Farhodovna 074}}
|-
| 126 || [[User:Konstanta0013|Konstanta0013]] || [[Special:Contributions/Konstanta0013|{{formatnum:3154}}]] || {{Permissions|Konstanta0013}}
|-
| 127 || [[User:Yangilik 2|Yangilik 2]] || [[Special:Contributions/Yangilik 2|{{formatnum:3125}}]] || {{Permissions|Yangilik 2}}
|-
| 128 || [[User:Komronbek Abdulboriyev|Komronbek Abdulboriyev]] || [[Special:Contributions/Komronbek Abdulboriyev|{{formatnum:3075}}]] || {{Permissions|Komronbek Abdulboriyev}}
|-
| 129 || [[User:Ergashev Akobir|Ergashev Akobir]] || [[Special:Contributions/Ergashev Akobir|{{formatnum:3071}}]] || {{Permissions|Ergashev Akobir}}
|-
| 130 || [[User:Akhemen|Akhemen]] || [[Special:Contributions/Akhemen|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Akhemen}}
|-
| 131 || [[User:Maysi tod|Maysi tod]] || [[Special:Contributions/Maysi tod|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Maysi tod}}
|-
| 132 || [[User:Minor16|Minor16]] || [[Special:Contributions/Minor16|{{formatnum:3006}}]] || {{Permissions|Minor16}}
|-
| 133 || [[User:BaxtiyJahon|BaxtiyJahon]] || [[Special:Contributions/BaxtiyJahon|{{formatnum:2949}}]] || {{Permissions|BaxtiyJahon}}
|-
| 134 || [[User:SardorAblokulov|SardorAblokulov]] || [[Special:Contributions/SardorAblokulov|{{formatnum:2930}}]] || {{Permissions|SardorAblokulov}}
|-
| 135 || [[User:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] || [[Special:Contributions/Alibek Attamonov|{{formatnum:2919}}]] || {{Permissions|Alibek Attamonov}}
|-
| 136 || [[User:Akobirolmasov diplomat|Akobirolmasov diplomat]] || [[Special:Contributions/Akobirolmasov diplomat|{{formatnum:2885}}]] || {{Permissions|Akobirolmasov diplomat}}
|-
| 137 || [[User:Speedbowl|Speedbowl]] || [[Special:Contributions/Speedbowl|{{formatnum:2779}}]] || {{Permissions|Speedbowl}}
|-
| 138 || [[User:RedaktorWiki|RedaktorWiki]] || [[Special:Contributions/RedaktorWiki|{{formatnum:2701}}]] || {{Permissions|RedaktorWiki}}
|-
| 139 || [[User:Kunduziy|Kunduziy]] || [[Special:Contributions/Kunduziy|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Kunduziy}}
|-
| 140 || [[User:Anakin F|Anakin F]] || [[Special:Contributions/Anakin F|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Anakin F}}
|-
| 141 || [[User:Scientific Research Journal1|Scientific Research Journal1]] || [[Special:Contributions/Scientific Research Journal1|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Scientific Research Journal1}}
|-
| 142 || [[User:Gulyora Jamolova|Gulyora Jamolova]] || [[Special:Contributions/Gulyora Jamolova|{{formatnum:2565}}]] || {{Permissions|Gulyora Jamolova}}
|-
| 143 || [[User:Khorazmiy|Khorazmiy]] || [[Special:Contributions/Khorazmiy|{{formatnum:2565}}]] || {{Permissions|Khorazmiy}}
|-
| 144 || [[User:S(uz)ak|S(uz)ak]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:2552}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 145 || [[User:Akobir abdimuminov|Akobir abdimuminov]] || [[Special:Contributions/Akobir abdimuminov|{{formatnum:2551}}]] || {{Permissions|Akobir abdimuminov}}
|-
| 146 || [[User:Xasanboy off|Xasanboy off]] || [[Special:Contributions/Xasanboy off|{{formatnum:2530}}]] || {{Permissions|Xasanboy off}}
|-
| 147 || [[User:Rajabova Jasmina|Rajabova Jasmina]] || [[Special:Contributions/Rajabova Jasmina|{{formatnum:2529}}]] || {{Permissions|Rajabova Jasmina}}
|-
| 148 || [[User:Wikitolog|Wikitolog]] || [[Special:Contributions/Wikitolog|{{formatnum:2505}}]] || {{Permissions|Wikitolog}}
|-
| 149 || [[User:Divergent02|Divergent02]] || [[Special:Contributions/Divergent02|{{formatnum:2500}}]] || {{Permissions|Divergent02}}
|-
| 150 || [[User:Zuxra.bmr|Zuxra.bmr]] || [[Special:Contributions/Zuxra.bmr|{{formatnum:2478}}]] || {{Permissions|Zuxra.bmr}}
|-
| 151 || [[User:Gibranist|Gibranist]] || [[Special:Contributions/Gibranist|{{formatnum:2458}}]] || {{Permissions|Gibranist}}
|-
| 152 || [[User:Gulsanam Jahongirovna|Gulsanam Jahongirovna]] || [[Special:Contributions/Gulsanam Jahongirovna|{{formatnum:2448}}]] || {{Permissions|Gulsanam Jahongirovna}}
|-
| 153 || [[User:SIisj|SIisj]] || [[Special:Contributions/SIisj|{{formatnum:2430}}]] || {{Permissions|SIisj}}
|-
| 154 || [[User:Bekzod dentistArzt|Bekzod dentistArzt]] || [[Special:Contributions/Bekzod dentistArzt|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Bekzod dentistArzt}}
|-
| 155 || [[User:Amefuri2019|Amefuri2019]] || [[Special:Contributions/Amefuri2019|{{formatnum:2411}}]] || {{Permissions|Amefuri2019}}
|-
| 156 || [[User:Behruznurullayevv|Behruznurullayevv]] || [[Special:Contributions/Behruznurullayevv|{{formatnum:2382}}]] || {{Permissions|Behruznurullayevv}}
|-
| 157 || [[User:Omonovas|Omonovas]] || [[Special:Contributions/Omonovas|{{formatnum:2376}}]] || {{Permissions|Omonovas}}
|-
| 158 || [[User:Lochinovamarjona|Lochinovamarjona]] || [[Special:Contributions/Lochinovamarjona|{{formatnum:2329}}]] || {{Permissions|Lochinovamarjona}}
|-
| 159 || [[User:Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)]] || [[Special:Contributions/Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|{{formatnum:2297}}]] || {{Permissions|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)}}
|-
| 160 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:2275}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 161 || [[User:Dilmurod Rashidov|Dilmurod Rashidov]] || [[Special:Contributions/Dilmurod Rashidov|{{formatnum:2239}}]] || {{Permissions|Dilmurod Rashidov}}
|-
| 162 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:2234}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 163 || [[User:Mahmud Hamrayev|Mahmud Hamrayev]] || [[Special:Contributions/Mahmud Hamrayev|{{formatnum:2223}}]] || {{Permissions|Mahmud Hamrayev}}
|-
| 164 || [[User:Cekli829|Cekli829]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:2202}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 165 || [[User:Diljahonn|Diljahonn]] || [[Special:Contributions/Diljahonn|{{formatnum:2162}}]] || {{Permissions|Diljahonn}}
|-
| 166 || [[User:Asrorbek|Asrorbek]] || [[Special:Contributions/Asrorbek|{{formatnum:2138}}]] || {{Permissions|Asrorbek}}
|-
| 167 || [[User:Aslzar|Aslzar]] || [[Special:Contributions/Aslzar|{{formatnum:2133}}]] || {{Permissions|Aslzar}}
|-
| 168 || [[User:M Xasanboy|M Xasanboy]] || [[Special:Contributions/M Xasanboy|{{formatnum:2113}}]] || {{Permissions|M Xasanboy}}
|-
| 169 || [[User:Bobonorova Hulkar|Bobonorova Hulkar]] || [[Special:Contributions/Bobonorova Hulkar|{{formatnum:2086}}]] || {{Permissions|Bobonorova Hulkar}}
|-
| 170 || [[User:Ro'zimurodov Zuhriddin|Ro'zimurodov Zuhriddin]] || [[Special:Contributions/Ro'zimurodov Zuhriddin|{{formatnum:2076}}]] || {{Permissions|Ro'zimurodov Zuhriddin}}
|-
| 171 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:2066}}]] || {{Permissions|BilimNuri}}
|-
| 172 || [[User:Yorqulov Husan|Yorqulov Husan]] || [[Special:Contributions/Yorqulov Husan|{{formatnum:2057}}]] || {{Permissions|Yorqulov Husan}}
|-
| 173 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:2033}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 174 || [[User:Vaska46|Vaska46]] || [[Special:Contributions/Vaska46|{{formatnum:2018}}]] || {{Permissions|Vaska46}}
|-
| 175 || [[User:WorldXTX|WorldXTX]] || [[Special:Contributions/WorldXTX|{{formatnum:2004}}]] || {{Permissions|WorldXTX}}
|-
| 176 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:1998}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}}
|-
| 177 || [[User:Xabibulla Muxamedov|Xabibulla Muxamedov]] || [[Special:Contributions/Xabibulla Muxamedov|{{formatnum:1969}}]] || {{Permissions|Xabibulla Muxamedov}}
|-
| 178 || [[User:Gulnozaxon 27|Gulnozaxon 27]] || [[Special:Contributions/Gulnozaxon 27|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Gulnozaxon 27}}
|-
| 179 || [[User:Abdug'opporov Xalilulloh|Abdug'opporov Xalilulloh]] || [[Special:Contributions/Abdug'opporov Xalilulloh|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Abdug'opporov Xalilulloh}}
|-
| 180 || [[User:Ranoxa|Ranoxa]] || [[Special:Contributions/Ranoxa|{{formatnum:1963}}]] || {{Permissions|Ranoxa}}
|-
| 181 || [[User:MrErgashev|MrErgashev]] || [[Special:Contributions/MrErgashev|{{formatnum:1960}}]] || {{Permissions|MrErgashev}}
|-
| 182 || [[User:Agent026|Agent026]] || [[Special:Contributions/Agent026|{{formatnum:1951}}]] || {{Permissions|Agent026}}
|-
| 183 || [[User:111muhammadkarim|111muhammadkarim]] || [[Special:Contributions/111muhammadkarim|{{formatnum:1935}}]] || {{Permissions|111muhammadkarim}}
|-
| 184 || [[User:Husanowar|Husanowar]] || [[Special:Contributions/Husanowar|{{formatnum:1916}}]] || {{Permissions|Husanowar}}
|-
| 185 || [[User:Mehriddin 01|Mehriddin 01]] || [[Special:Contributions/Mehriddin 01|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Mehriddin 01}}
|-
| 186 || [[User:Komrontoy|Komrontoy]] || [[Special:Contributions/Komrontoy|{{formatnum:1902}}]] || {{Permissions|Komrontoy}}
|-
| 187 || [[User:Quwanishbaev Berdiyar|Quwanishbaev Berdiyar]] || [[Special:Contributions/Quwanishbaev Berdiyar|{{formatnum:1872}}]] || {{Permissions|Quwanishbaev Berdiyar}}
|-
| 188 || [[User:Didosh Jurayeva|Didosh Jurayeva]] || [[Special:Contributions/Didosh Jurayeva|{{formatnum:1860}}]] || {{Permissions|Didosh Jurayeva}}
|-
| 189 || [[User:Akramova Komila|Akramova Komila]] || [[Special:Contributions/Akramova Komila|{{formatnum:1855}}]] || {{Permissions|Akramova Komila}}
|-
| 190 || [[User:Mupapap29|Mupapap29]] || [[Special:Contributions/Mupapap29|{{formatnum:1830}}]] || {{Permissions|Mupapap29}}
|-
| 191 || [[User:Just Khumoyun|Just Khumoyun]] || [[Special:Contributions/Just Khumoyun|{{formatnum:1816}}]] || {{Permissions|Just Khumoyun}}
|-
| 192 || [[User:Rotlink|Rotlink]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:1770}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 193 || [[User:Sakiy na0926|Sakiy na0926]] || [[Special:Contributions/Sakiy na0926|{{formatnum:1758}}]] || {{Permissions|Sakiy na0926}}
|-
| 194 || [[User:Xatchiman|Xatchiman]] || [[Special:Contributions/Xatchiman|{{formatnum:1734}}]] || {{Permissions|Xatchiman}}
|-
| 195 || [[User:Wikivikipedia|Wikivikipedia]] || [[Special:Contributions/Wikivikipedia|{{formatnum:1717}}]] || {{Permissions|Wikivikipedia}}
|-
| 196 || [[User:MiroJP|MiroJP]] || [[Special:Contributions/MiroJP|{{formatnum:1709}}]] || {{Permissions|MiroJP}}
|-
| 197 || [[User:Young Economist7|Young Economist7]] || [[Special:Contributions/Young Economist7|{{formatnum:1697}}]] || {{Permissions|Young Economist7}}
|-
| 198 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:1692}}]] || {{Permissions|Inosham}}
|-
| 199 || [[User:Lyncos|Lyncos]] || [[Special:Contributions/Lyncos|{{formatnum:1683}}]] || {{Permissions|Lyncos}}
|-
| 200 || [[User:Reeyhaan|Reeyhaan]] || [[Special:Contributions/Reeyhaan|{{formatnum:1678}}]] || {{Permissions|Reeyhaan}}
{{/end}}</text>
      <sha1>4394ti2zxcdpfur93fewahprc8ljsgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Augsburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3899</id>
    <revision>
      <id>6121825</id>
      <parentid>6090427</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3388" sha1="h85127lrmqeuczq2mdvku8wtdqz82d9" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Augsburg
| mavqe = [[Shahar]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Bavariya
| jadvalda mintaqa = Bavariya
| tuman turi = tuman
| tuman = 
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =boshqarma
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = DEU Augsburg COA 1811.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 22 | lat_sec = 18
 | lon_dir = E | lon_deg = 10 | lon_min = 53 | lon_sec = 54
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = Oberburgomistr
| rahbar = [[Kurt Gribl]]
| asos solingan = mil. avv. 15
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 146,93
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 494
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 264708
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0821
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 86001-86199
| avtomobil kodi = A
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 09 7 61 000
| Commons turkumi = Augsburg
| sayt = http://www.augsburg.de
| sayt tili = de
}}
[[Fayl:Augsburg-Perlachturm-Rathaus-12-gje.jpg|thumb|upright=1.4|left]]
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Augsburg''' — Bavariya yeridagi shahar. Germaniya janubida, Alp togʻlari etaklarida joylashgan. Aholisi 245 ming kishi atrofida. Transport yoʻllari tuguni. Qadimgi toʻqimachilik markazi. Ma-shinasozlik, metallni qayta ishlash, kimyo, elektrotexnika va radioelektro-nika sanoati rivojlangan. Maksimilian muzeyi, koʻplab me’moriy yodgorli-klar (XI – 18-asrlar) bor. Shahar miloddan avvalgi 15-asrda rimliklar harbiy lageri oʻrnida vujudga kelgan. 10–11-asrlarda yirik savdo-hunarmandchilik markazi boʻlgan. 15–16-asrlarda esa A. Yev-ropaning yirik savdo va moliyaviy markaziga aylandi. 1806-yildan Bavariya tarkibida&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Augsburg''' [[Germaniya]]ning [[Bavariya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 146,93&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 264708 kishi (2010). [[Neuss]] va [[Trier]] shaharlaridan keyin Augsburg Germaniyaning eng qadimgi shaharlaridan biridir.

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Augsburgning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Fotogalereya ==
&lt;br&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;Augsburg&quot;&gt;
Augsburg-202-Maximilianstr-gje.jpg
Augsburg-216-Maximilianstr 25-35-gje.jpg
Augsburg-222-Maximilianstr 29-gje.jpg
Augsburg-Dom-08-Hoher Weg-gje.jpg
Augsburg-Dom-40-Kreuzgang-gje.jpg
Augsburg-Fuggerei-14-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-08-Zwerchgasse-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-60-Kanzel und Orgel-gje.jpg
Augsburg-526-Ulrichsplatz 8-gje.jpg
Augsburg-502-Kapuzinergasse 14-10-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Augsburg}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>h85127lrmqeuczq2mdvku8wtdqz82d9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121830</id>
      <parentid>6121825</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3387" sha1="kek02vj0wf8kbzq1zbl3et5nrebo1ei" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Augsburg
| mavqe = [[Shahar]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Bavariya
| jadvalda mintaqa = Bavariya
| tuman turi = tuman
| tuman = 
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =boshqarma
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = DEU Augsburg COA 1811.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 22 | lat_sec = 18
 | lon_dir = E | lon_deg = 10 | lon_min = 53 | lon_sec = 54
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = Oberburgomistr
| rahbar = [[Kurt Gribl]]
| asos solingan = mil. avv. 15
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 146,93
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 494
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 264708
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0821
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 86001-86199
| avtomobil kodi = A
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 09 7 61 000
| Commons turkumi = Augsburg
| sayt = http://www.augsburg.de
| sayt tili = de
}}
[[Fayl:Augsburg-Perlachturm-Rathaus-12-gje.jpg|thumb|upright=1.4|left]]
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Augsburg''' — Bavariya yeridagi shahar. Germaniya janubida, Alp togʻlari etaklarida joylashgan. Aholisi 245 ming kishi atrofida. Transport yoʻllari tuguni. Qadimgi toʻqimachilik markazi. Mashinasozlik, metallni qayta ishlash, kimyo, elektrotexnika va radioelektro-nika sanoati rivojlangan. Maksimilian muzeyi, koʻplab me’moriy yodgorli-klar (XI – 18-asrlar) bor. Shahar miloddan avvalgi 15-asrda rimliklar harbiy lageri oʻrnida vujudga kelgan. 10–11-asrlarda yirik savdo-hunarmandchilik markazi boʻlgan. 15–16-asrlarda esa A. Yev-ropaning yirik savdo va moliyaviy markaziga aylandi. 1806-yildan Bavariya tarkibida&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Augsburg''' [[Germaniya]]ning [[Bavariya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 146,93&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 264708 kishi (2010). [[Neuss]] va [[Trier]] shaharlaridan keyin Augsburg Germaniyaning eng qadimgi shaharlaridan biridir.

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Augsburgning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Fotogalereya ==
&lt;br&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;Augsburg&quot;&gt;
Augsburg-202-Maximilianstr-gje.jpg
Augsburg-216-Maximilianstr 25-35-gje.jpg
Augsburg-222-Maximilianstr 29-gje.jpg
Augsburg-Dom-08-Hoher Weg-gje.jpg
Augsburg-Dom-40-Kreuzgang-gje.jpg
Augsburg-Fuggerei-14-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-08-Zwerchgasse-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-60-Kanzel und Orgel-gje.jpg
Augsburg-526-Ulrichsplatz 8-gje.jpg
Augsburg-502-Kapuzinergasse 14-10-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Augsburg}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>kek02vj0wf8kbzq1zbl3et5nrebo1ei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121831</id>
      <parentid>6121830</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3386" sha1="0y1705oglrchqmw5jr4t5f1cpgvayu8" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Augsburg
| mavqe = [[Shahar]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Bavariya
| jadvalda mintaqa = Bavariya
| tuman turi = tuman
| tuman = 
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =boshqarma
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = DEU Augsburg COA 1811.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 22 | lat_sec = 18
 | lon_dir = E | lon_deg = 10 | lon_min = 53 | lon_sec = 54
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = Oberburgomistr
| rahbar = [[Kurt Gribl]]
| asos solingan = mil. avv. 15
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 146,93
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 494
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 264708
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0821
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 86001-86199
| avtomobil kodi = A
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 09 7 61 000
| Commons turkumi = Augsburg
| sayt = http://www.augsburg.de
| sayt tili = de
}}
[[Fayl:Augsburg-Perlachturm-Rathaus-12-gje.jpg|thumb|upright=1.4|left]]
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Augsburg''' — Bavariya yeridagi shahar. Germaniya janubida, Alp togʻlari etaklarida joylashgan. Aholisi 245 ming kishi atrofida. Transport yoʻllari tuguni. Qadimgi toʻqimachilik markazi. Mashinasozlik, metallni qayta ishlash, kimyo, elektrotexnika va radioelektro-nika sanoati rivojlangan. Maksimilian muzeyi, koʻplab me’moriy yodgorliklar (XI – 18-asrlar) bor. Shahar miloddan avvalgi 15-asrda rimliklar harbiy lageri oʻrnida vujudga kelgan. 10–11-asrlarda yirik savdo-hunarmandchilik markazi boʻlgan. 15–16-asrlarda esa A. Yev-ropaning yirik savdo va moliyaviy markaziga aylandi. 1806-yildan Bavariya tarkibida&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Augsburg''' [[Germaniya]]ning [[Bavariya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 146,93&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 264708 kishi (2010). [[Neuss]] va [[Trier]] shaharlaridan keyin Augsburg Germaniyaning eng qadimgi shaharlaridan biridir.

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Augsburgning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Fotogalereya ==
&lt;br&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;Augsburg&quot;&gt;
Augsburg-202-Maximilianstr-gje.jpg
Augsburg-216-Maximilianstr 25-35-gje.jpg
Augsburg-222-Maximilianstr 29-gje.jpg
Augsburg-Dom-08-Hoher Weg-gje.jpg
Augsburg-Dom-40-Kreuzgang-gje.jpg
Augsburg-Fuggerei-14-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-08-Zwerchgasse-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-60-Kanzel und Orgel-gje.jpg
Augsburg-526-Ulrichsplatz 8-gje.jpg
Augsburg-502-Kapuzinergasse 14-10-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Augsburg}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>0y1705oglrchqmw5jr4t5f1cpgvayu8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121832</id>
      <parentid>6121831</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="dh2h7tr1jcesr1suwfzkb5q0zxfc62u" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Augsburg
| mavqe = [[Shahar]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Bavariya
| jadvalda mintaqa = Bavariya
| tuman turi = tuman
| tuman = 
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =boshqarma
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = DEU Augsburg COA 1811.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 22 | lat_sec = 18
 | lon_dir = E | lon_deg = 10 | lon_min = 53 | lon_sec = 54
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = Oberburgomistr
| rahbar = [[Kurt Gribl]]
| asos solingan = mil. avv. 15
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 146,93
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 494
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 264708
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0821
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 86001-86199
| avtomobil kodi = A
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 09 7 61 000
| Commons turkumi = Augsburg
| sayt = http://www.augsburg.de
| sayt tili = de
}}
[[Fayl:Augsburg-Perlachturm-Rathaus-12-gje.jpg|thumb|upright=1.4|left]]
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Augsburg''' — Bavariya yeridagi shahar. Germaniya janubida, Alp togʻlari etaklarida joylashgan. Aholisi 245 ming kishi atrofida. Transport yoʻllari tuguni. Qadimgi toʻqimachilik markazi. Mashinasozlik, metallni qayta ishlash, kimyo, elektrotexnika va radioelektro-nika sanoati rivojlangan. Maksimilian muzeyi, koʻplab me’moriy yodgorliklar (XI – XVIII asrlar) bor. Shahar miloddan avvalgi 15-asrda rimliklar harbiy lageri oʻrnida vujudga kelgan. 10–11-asrlarda yirik savdo-hunarmandchilik markazi boʻlgan. 15–16-asrlarda esa A. Yev-ropaning yirik savdo va moliyaviy markaziga aylandi. 1806-yildan Bavariya tarkibida&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Augsburg''' [[Germaniya]]ning [[Bavariya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 146,93&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 264708 kishi (2010). [[Neuss]] va [[Trier]] shaharlaridan keyin Augsburg Germaniyaning eng qadimgi shaharlaridan biridir.

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Augsburgning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Fotogalereya ==
&lt;br&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;Augsburg&quot;&gt;
Augsburg-202-Maximilianstr-gje.jpg
Augsburg-216-Maximilianstr 25-35-gje.jpg
Augsburg-222-Maximilianstr 29-gje.jpg
Augsburg-Dom-08-Hoher Weg-gje.jpg
Augsburg-Dom-40-Kreuzgang-gje.jpg
Augsburg-Fuggerei-14-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-08-Zwerchgasse-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-60-Kanzel und Orgel-gje.jpg
Augsburg-526-Ulrichsplatz 8-gje.jpg
Augsburg-502-Kapuzinergasse 14-10-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Augsburg}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>dh2h7tr1jcesr1suwfzkb5q0zxfc62u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121834</id>
      <parentid>6121832</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="jkwwv7ck2qs4tgr60lyqk9dv8vb61gf" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Augsburg
| mavqe = [[Shahar]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Bavariya
| jadvalda mintaqa = Bavariya
| tuman turi = tuman
| tuman = 
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =boshqarma
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = DEU Augsburg COA 1811.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 22 | lat_sec = 18
 | lon_dir = E | lon_deg = 10 | lon_min = 53 | lon_sec = 54
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = Oberburgomistr
| rahbar = [[Kurt Gribl]]
| asos solingan = mil. avv. 15
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 146,93
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 494
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 264708
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0821
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 86001-86199
| avtomobil kodi = A
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 09 7 61 000
| Commons turkumi = Augsburg
| sayt = http://www.augsburg.de
| sayt tili = de
}}
[[Fayl:Augsburg-Perlachturm-Rathaus-12-gje.jpg|thumb|upright=1.4|left]]
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Augsburg''' — Bavariya yeridagi shahar. Germaniya janubida, Alp togʻlari etaklarida joylashgan. Aholisi 245 ming kishi atrofida. Transport yoʻllari tuguni. Qadimgi toʻqimachilik markazi. Mashinasozlik, metallni qayta ishlash, kimyo, elektrotexnika va radioelektro-nika sanoati rivojlangan. Maksimilian muzeyi, koʻplab me’moriy yodgorliklar (XI – XVIII asrlar) bor. Shahar miloddan avvalgi 15-asrda rimliklar harbiy lageri oʻrnida vujudga kelgan. X — XI srlarda yirik savdo-hunarmandchilik markazi boʻlgan. 15–16-asrlarda esa A. Yev-ropaning yirik savdo va moliyaviy markaziga aylandi. 1806-yildan Bavariya tarkibida&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Augsburg''' [[Germaniya]]ning [[Bavariya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 146,93&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 264708 kishi (2010). [[Neuss]] va [[Trier]] shaharlaridan keyin Augsburg Germaniyaning eng qadimgi shaharlaridan biridir.

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Augsburgning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Fotogalereya ==
&lt;br&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;Augsburg&quot;&gt;
Augsburg-202-Maximilianstr-gje.jpg
Augsburg-216-Maximilianstr 25-35-gje.jpg
Augsburg-222-Maximilianstr 29-gje.jpg
Augsburg-Dom-08-Hoher Weg-gje.jpg
Augsburg-Dom-40-Kreuzgang-gje.jpg
Augsburg-Fuggerei-14-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-08-Zwerchgasse-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-60-Kanzel und Orgel-gje.jpg
Augsburg-526-Ulrichsplatz 8-gje.jpg
Augsburg-502-Kapuzinergasse 14-10-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Augsburg}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>jkwwv7ck2qs4tgr60lyqk9dv8vb61gf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121835</id>
      <parentid>6121834</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3392" sha1="smom6tyh3gtyzr2ona18ojpd9r7t6ix" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Augsburg
| mavqe = [[Shahar]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Bavariya
| jadvalda mintaqa = Bavariya
| tuman turi = tuman
| tuman = 
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =boshqarma
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = DEU Augsburg COA 1811.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 22 | lat_sec = 18
 | lon_dir = E | lon_deg = 10 | lon_min = 53 | lon_sec = 54
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = Oberburgomistr
| rahbar = [[Kurt Gribl]]
| asos solingan = mil. avv. 15
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 146,93
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 494
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 264708
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0821
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 86001-86199
| avtomobil kodi = A
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 09 7 61 000
| Commons turkumi = Augsburg
| sayt = http://www.augsburg.de
| sayt tili = de
}}
[[Fayl:Augsburg-Perlachturm-Rathaus-12-gje.jpg|thumb|upright=1.4|left]]
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Augsburg''' — Bavariya yeridagi shahar. Germaniya janubida, Alp togʻlari etaklarida joylashgan. Aholisi 245 ming kishi atrofida. Transport yoʻllari tuguni. Qadimgi toʻqimachilik markazi. Mashinasozlik, metallni qayta ishlash, kimyo, elektrotexnika va radioelektro-nika sanoati rivojlangan. Maksimilian muzeyi, koʻplab me’moriy yodgorliklar (XI – XVIII asrlar) bor. Shahar miloddan avvalgi 15-asrda rimliklar harbiy lageri oʻrnida vujudga kelgan. X — XI srlarda yirik savdo-hunarmandchilik markazi boʻlgan. XV — XVI asrlarda esa A. Yev-ropaning yirik savdo va moliyaviy markaziga aylandi. 1806-yildan Bavariya tarkibida&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Augsburg''' [[Germaniya]]ning [[Bavariya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 146,93&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 264708 kishi (2010). [[Neuss]] va [[Trier]] shaharlaridan keyin Augsburg Germaniyaning eng qadimgi shaharlaridan biridir.

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Augsburgning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Fotogalereya ==
&lt;br&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;Augsburg&quot;&gt;
Augsburg-202-Maximilianstr-gje.jpg
Augsburg-216-Maximilianstr 25-35-gje.jpg
Augsburg-222-Maximilianstr 29-gje.jpg
Augsburg-Dom-08-Hoher Weg-gje.jpg
Augsburg-Dom-40-Kreuzgang-gje.jpg
Augsburg-Fuggerei-14-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-08-Zwerchgasse-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-60-Kanzel und Orgel-gje.jpg
Augsburg-526-Ulrichsplatz 8-gje.jpg
Augsburg-502-Kapuzinergasse 14-10-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Augsburg}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>smom6tyh3gtyzr2ona18ojpd9r7t6ix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121836</id>
      <parentid>6121835</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3392" sha1="1mm3y4ulw9abxp0w090osp8jabgnpvi" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Augsburg
| mavqe = [[Shahar]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Bavariya
| jadvalda mintaqa = Bavariya
| tuman turi = tuman
| tuman = 
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =boshqarma
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = DEU Augsburg COA 1811.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 22 | lat_sec = 18
 | lon_dir = E | lon_deg = 10 | lon_min = 53 | lon_sec = 54
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = Oberburgomistr
| rahbar = [[Kurt Gribl]]
| asos solingan = mil. avv. 15
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 146,93
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 494
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 264708
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0821
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 86001-86199
| avtomobil kodi = A
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 09 7 61 000
| Commons turkumi = Augsburg
| sayt = http://www.augsburg.de
| sayt tili = de
}}
[[Fayl:Augsburg-Perlachturm-Rathaus-12-gje.jpg|thumb|upright=1.4|left]]
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Augsburg''' — Bavariya yeridagi shahar. Germaniya janubida, Alp togʻlari etaklarida joylashgan. Aholisi 245 ming kishi atrofida. Transport yoʻllari tuguni. Qadimgi toʻqimachilik markazi. Mashinasozlik, metallni qayta ishlash, kimyo, elektrotexnika va radioelektro-nika sanoati rivojlangan. Maksimilian muzeyi, koʻplab me’moriy yodgorliklar (XI – XVIII asrlar) bor. Shahar miloddan avvalgi XV asrda rimliklar harbiy lageri oʻrnida vujudga kelgan. X — XI srlarda yirik savdo-hunarmandchilik markazi boʻlgan. XV — XVI asrlarda esa A. Yev-ropaning yirik savdo va moliyaviy markaziga aylandi. 1806-yildan Bavariya tarkibida&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Augsburg''' [[Germaniya]]ning [[Bavariya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 146,93&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 264708 kishi (2010). [[Neuss]] va [[Trier]] shaharlaridan keyin Augsburg Germaniyaning eng qadimgi shaharlaridan biridir.

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Augsburgning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Fotogalereya ==
&lt;br&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;Augsburg&quot;&gt;
Augsburg-202-Maximilianstr-gje.jpg
Augsburg-216-Maximilianstr 25-35-gje.jpg
Augsburg-222-Maximilianstr 29-gje.jpg
Augsburg-Dom-08-Hoher Weg-gje.jpg
Augsburg-Dom-40-Kreuzgang-gje.jpg
Augsburg-Fuggerei-14-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-08-Zwerchgasse-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-60-Kanzel und Orgel-gje.jpg
Augsburg-526-Ulrichsplatz 8-gje.jpg
Augsburg-502-Kapuzinergasse 14-10-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Augsburg}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>1mm3y4ulw9abxp0w090osp8jabgnpvi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121838</id>
      <parentid>6121836</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3394" sha1="ninz0v7czqn707745k73hzvcuaf7iy0" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Augsburg
| mavqe = [[Shahar]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Bavariya
| jadvalda mintaqa = Bavariya
| tuman turi = tuman
| tuman = 
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =boshqarma
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = DEU Augsburg COA 1811.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 22 | lat_sec = 18
 | lon_dir = E | lon_deg = 10 | lon_min = 53 | lon_sec = 54
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = Oberburgomistr
| rahbar = [[Kurt Gribl]]
| asos solingan = mil. avv. 15
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 146,93
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 494
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 264708
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0821
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 86001-86199
| avtomobil kodi = A
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 09 7 61 000
| Commons turkumi = Augsburg
| sayt = http://www.augsburg.de
| sayt tili = de
}}
[[Fayl:Augsburg-Perlachturm-Rathaus-12-gje.jpg|thumb|upright=1.4|left]]
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Augsburg''' — Bavariya yeridagi shahar. Germaniya janubida, Alp togʻlari etaklarida joylashgan. Aholisi 245 ming kishi atrofida. Transport yoʻllari tuguni. Qadimgi toʻqimachilik markazi. Mashinasozlik, metallni qayta ishlash, kimyo, elektrotexnika va radioelektro-nika sanoati rivojlangan. Maksimilian muzeyi, koʻplab me’moriy yodgorliklar (XI – XVIII asrlar) bor. Shahar miloddan avvalgi XV asrda rimliklar harbiy lageri oʻrnida vujudga kelgan. X — XI srlarda yirik savdo-hunarmandchilik markazi boʻlgan. XV — XVI asrlarda esa A. Yev-ropaning yirik savdo va moliyaviy markaziga aylandi. 1806-yildan Bavariya tarkibida&lt;ref&gt;.
[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Augsburg''' [[Germaniya]]ning [[Bavariya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 146,93&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 264708 kishi (2010). [[Neuss]] va [[Trier]] shaharlaridan keyin Augsburg Germaniyaning eng qadimgi shaharlaridan biridir.

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Augsburgning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Fotogalereya ==
&lt;br&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;Augsburg&quot;&gt;
Augsburg-202-Maximilianstr-gje.jpg
Augsburg-216-Maximilianstr 25-35-gje.jpg
Augsburg-222-Maximilianstr 29-gje.jpg
Augsburg-Dom-08-Hoher Weg-gje.jpg
Augsburg-Dom-40-Kreuzgang-gje.jpg
Augsburg-Fuggerei-14-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-08-Zwerchgasse-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-60-Kanzel und Orgel-gje.jpg
Augsburg-526-Ulrichsplatz 8-gje.jpg
Augsburg-502-Kapuzinergasse 14-10-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Augsburg}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>ninz0v7czqn707745k73hzvcuaf7iy0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121839</id>
      <parentid>6121838</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3373" sha1="f5ws87otrj4842h2gbh8vcy2nkkov4e" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Augsburg
| mavqe = [[Shahar]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Bavariya
| jadvalda mintaqa = Bavariya
| tuman turi = tuman
| tuman =
| jadvalda tuman =
| jamoat turi =boshqarma
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb = DEU Augsburg COA 1811.svg
| bayroq =
 | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 22 | lat_sec = 18
 | lon_dir = E | lon_deg = 10 | lon_min = 53 | lon_sec = 54
| CoordAddon =
| CoordScale =
| mamlakat xaritasi oʻlchami =
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki boʻlinishi =
| rahbar turi = Oberburgomistr
| rahbar = [[Kurt Gribl]]
| asos solingan = mil. avv. 15
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari =
| qachondan beri =
| maydon = 146,93
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi = 494
| iqlim =
| rasmiy til =
| aholi = 264708
| sanalgan yil = 2010
| zichlik =
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib =
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxronim =
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0821
| pochta indeksi =
| pochta indekslari = 86001-86199
| avtomobil kodi = A
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 09 7 61 000
| Commons turkumi = Augsburg
| sayt = http://www.augsburg.de
| sayt tili = de
}}
[[Fayl:Augsburg-Perlachturm-Rathaus-12-gje.jpg|thumb|upright=1.4|left]]
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Augsburg''' — Bavariya yeridagi shahar. Germaniya janubida, Alp togʻlari etaklarida joylashgan. Aholisi 245 ming kishi atrofida. Transport yoʻllari tuguni. Qadimgi toʻqimachilik markazi. Mashinasozlik, metallni qayta ishlash, kimyo, elektrotexnika va radioelektro-nika sanoati rivojlangan. Maksimilian muzeyi, koʻplab meʼmoriy yodgorliklar (XI — XVIII asrlar) bor. Shahar miloddan avvalgi XV asrda rimliklar harbiy lageri oʻrnida vujudga kelgan. X — XI srlarda yirik savdo-hunarmandchilik markazi boʻlgan. XV — XVI asrlarda esa A. Yev-ropaning yirik savdo va moliyaviy markaziga aylandi. 1806-yildan Bavariya tarkibida&lt;ref&gt;.
[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

'''Augsburg''' [[Germaniya]]ning [[Bavariya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan shahar. Ushbu shahar Maydoni — 146,93&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 264708 kishi (2010). [[Neuss]] va [[Trier]] shaharlaridan keyin Augsburg Germaniyaning eng qadimgi shaharlaridan biridir.

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Augsburgning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Fotogalereya ==
&lt;br /&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;Augsburg&quot;&gt;
Augsburg-202-Maximilianstr-gje.jpg
Augsburg-216-Maximilianstr 25-35-gje.jpg
Augsburg-222-Maximilianstr 29-gje.jpg
Augsburg-Dom-08-Hoher Weg-gje.jpg
Augsburg-Dom-40-Kreuzgang-gje.jpg
Augsburg-Fuggerei-14-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-08-Zwerchgasse-gje.jpg
Augsburg-St Ulrich+Afra-60-Kanzel und Orgel-gje.jpg
Augsburg-526-Ulrichsplatz 8-gje.jpg
Augsburg-502-Kapuzinergasse 14-10-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Augsburg}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>f5ws87otrj4842h2gbh8vcy2nkkov4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chester Bennington</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17312</id>
    <revision>
      <id>6121645</id>
      <parentid>6105323</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T00:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4176" sha1="pck7ioe27st91wvae92dxd83x9z5num" xml:space="preserve">{{Infobox musiqachi
| Ismi                     = Chester Bennington
| Asl ismi                 = Chester Charles Bennington
| Foto                     = Chester bennington.jpg
| Eni                      = 200px
| Izoh                     = Bennington [[Stokgolm]]da sahnada
| Tugʻilgan paytidagi ismi = 
| Tavalludi sanasi         = {{tugʻilgan sanasi|1976|3|20}}
| Tavalludi joyi = [[Phoenix, Arizona]], [[AQSh]]
| Vafoti sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|2017|7|20|1976|3|20}}
| Vafoti joyi = [[Palos Verdes Estates, California]], AQSh
| Fuqaroligi =
| Guruh = [[Linkin Park]]
| Faoliyat yillari =*1993 — 1998 (Grey Daze bilan)
* 1999 — 2017 (Linkin Park bilan)
* 2004 — 2017 (Dead By Sunrise bilan)
| Amplua = [[vokal]], [[gitara]], [[klavishlar]]
| Janr = [[Alternative Rock]], [[Nu-Metal]], [[Post-Grunge]], [[Alternative Metal]], [[Hard Rock]], [[Electronic Rock]]
| Sayt =
}}'''Chester Charles Bennington''' (20-mart, 1976 — 20-iyul, 2017)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|last1=White|first1=Caitlin|title=Chester Bennington And Linkin Park Had Plans for a Band Photo Shoot Today|url=http://uproxx.com/music/chester-bennington-suicide-linkin-park-photo-shoot/|publisher=[[Uproxx]]|accessdate=20-iyul 2017-yil|date=20-iyul 2017-yil|quote=His body was found around 9&amp;nbsp;am this morning by a housekeeper, which suggests that he hung himself in his bedroom either last night or early this morning.}}&lt;/ref&gt; amerikalik qoʻshiqchi, shoir va [[Linkin Park]] guruhi xonandasi edi. Shuningdek 2013—2015-yillarda [[Dead by Sunrise]] va [[Stone Temple Pilots]] guruhlarida vokalist boʻlgan.

Bennington 2000-yili Linkin Parkʼning birinchi albomi, ''[[Hybrid Theory]]'' chiqib, tijoriy muvaffaqiyatga erishgach omma eʼtiboriga tushdi. Albomga 2005-yilda [[Amerika tovush yozish sanoati assotsiatsiyasi]] tomonidan [[RIAA sertifikatsiyasi|Olmos]] sertifikati berildi, albom oʻn yillikning eng koʻp sotilgan debut albomi boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=http://www.sputnikmusic.com/album.php?albumid=173 |title=Linkin Park&amp;nbsp;– Hybrid Theory Review |publisher=sputnikmusic |date=2-sentabr 2006-yil |access-date=19-avgust 2010-yil}}&lt;/ref&gt;. Linkin Parkʼning keyingi studiyaviy albomlari, ''[[Meteora (albom)|Meteora]]'' (2003), ''[[Minutes to Midnight (Linkin Park albomi)|Minutes to Midnight]]'' (2007), ''[[A Thousand Suns]]'' (2010), ''[[Living Things (Linkin Park albomi)|Living Things]]'' (2012), ''[[The Hunting Party (albom)|The Hunting Party]]'' (2014) va ''[[One More Light]]'' (2017) guruh muvaffaqiyatini davom ettirdi.

Bennington 2005-yilda Dead by Sunrise guruhini tuzdi. Guruhning ilk albomi ''[[Out of Ashes]]'' 2009-yil oktabrida chiqarildi. Shuningdek u [[Stone Temple Pilots]] bilan 2013-yilda ''[[High Rise (EP)|High Rise]]'' albomi ustida ishladi. Bennington ''[[Hit Parader]]'' jurnali tomonidan ''Top 100 Heavy Metal Xonanda'' roʻyxatiga kiritilgan (46-oʻrinda).

2017-yil 20-iyulida Bennington [[Palos Verdes Estates, California|Palos Verdes Estates]] shahridagi uyida [[xudkushlik|oʻzini osib oʻldirdi]].

== Suratlar galereyasi ==
&lt;gallery&gt;
Tasvir:Chester Bennington.jpg|Bennington jonli ijroda
Tasvir:Chester MAA.JPG|Bennington [[Bangkok]], [[Tailand]]da boʻlib oʻtgan [[MTV]] Asia Aid'da 
Tasvir:Chester Bennington LP.JPG|Bennington Bangkok, Tailandda boʻlib oʻtgan MTV Asia Aid'da 
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.linkinpark.com/ Linkin Parkning rasmiy veb sahifasi] {{ref-en}}
* [http://www.cbennington.com/ Chester Benningtonning rasmiy veb sahifasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170311201813/http://www.cbennington.com/ |date=2017-03-11 }} {{ref-en}}
* [http://www.twitter.com/ChesterBe/ Chester Bennington Tvitterda]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-en}}
* [http://www.searchwithchester.com/ Search With Chester] {{ref-en}}

{{Linkin Park}}

{{DEFAULTSORT:Bennington, Chester}}
[[Turkum:Linkin Park aʼzolari]]
[[Turkum:Amerikalik erkak qoʻshiqchilar]]
[[Turkum:Amerikalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:2017-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Grammy mukofoti sovrindorlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqchilar]]


{{musiqachi-stub}}</text>
      <sha1>pck7ioe27st91wvae92dxd83x9z5num</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>OKMK (futbol klubi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18580</id>
    <revision>
      <id>6121461</id>
      <parentid>6119174</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Havolalar */</comment>
      <origin>6121461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38065" sha1="eb54moydk99jr0t6l12qmk4qb5s67he" xml:space="preserve">{{maʼnolari|AGMK (maʼnolari)}}
{{Futbol klubi2
| amaldagi mavsum = 
| direktori = 
| bosh direktori = 
| byudjeti = 
| mavsum = 2024
| mavqei = 2 jamoa ichida 4-o'rin
| pattern_la1 = _jakocelticmelange22ng
| pattern_b1 = _jakocelticmelange22ng
| pattern_ra1 = _jakocelticmelange22ng
| pattern_sh1 = _jakoturin1819ng
| leftarm1 = 110066
| body1 = 110066
| rightarm1 = 110066
| shorts1 = 110066
| socks1 = 110066
| pattern_la2 = _jakocelticmelange22wsg
| pattern_b2 = _jakocelticmelange22wsg
| pattern_ra2 = _jakocelticmelange22wsg
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
| pattern_la3 = 
| pattern_b3 = 
| pattern_ra3 = 
| leftarm3 = 
| body3 = 
| rightarm3 = 
| shorts3 = 
| socks3 = 
| clubname = FC OKMK Olmaliq
| fullname = [[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] futbol klubi
| image = Okmk web.png
| nickname = ''Konchilar''&lt;br /&gt;''Metallurglar''
| founded = {{Start date and age|2004}}
| chrtitle = Prezidenti
| chairman = [[Abdulla Xursanov]] (OKMK boshqaruv kengashi raisi)
| mgrtitle = Bosh murabbiy
| manager = [[Mirjalol Qosimov]]
| stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK sport majmuasi]], [[Olmaliq]]
| capacity = 12,000
| website = http://www.fc-olmaliq.uz
| league = [[Oʻzbekiston Superligasi]]
| current = Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi
}}
'''OKMK Olmaliq''' – professional futbol klubi. [[Olmaliq]]da joylashgan. Oʻzbekiston Superligasi vakili&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sports.uz/oz/news/view/yangi-tarix-yaratayotgan-agmk-haqida-27-09-2019|sarlavha=Yangi tarix yaratayotgan AGMK haqida|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250128141249/https://sports.uz/oz/news/view/yangi-tarix-yaratayotgan-agmk-haqida-27-09-2019|arxivsana=2025-01-28|qaralgan sana=2023-01-22}}&lt;/ref&gt; [[Toshkent viloyati]]ning Olmaliq shahrida joylashgan professional futbol klubi boʻlib, [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oʻzbekiston Superligasi]]da ishtirok etadi. Ularning futzal klubi futzal boʻyicha klublar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida ishtirok etdi.

== Tarixi ==
AGMK futbol klubi 2004-yilda tashkil topgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/9930 |sarlavha=История узбекских клубов: АГМК |sana=05.01.2019}}&lt;/ref&gt;. Bosh homiy va jamoa egasi – „Olmaliq kon-metallurgiya kombinati“ aksiyadorlik jamiyati. AGMK futbol klubining rasmiy nomi kompaniyaning rus tilidagi nomidan kelib chiqqan qisqartmadir (Rus tilida: Almalikskiy gorno-metallurgicheskiy kombinat). „Olmaliq kon-metallurgiya kombinati“ tarqatib yuborilgan „Metallurg-Olmaliq“ futbol klubining davomchisi sifatida 1966—1988-yillarda futbol boʻyicha Sovet Ittifoqi chempionati ikkinchi ligasida ishtirok etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Rasmiy sayti |url=http://www.fc-olmaliq.uz/ |qaralgan sana=15-iyul 2022-yil |arxivsana=18-may 2022-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220518034347/http://www.fc-olmaliq.uz/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.transfermarkt.co.uk/fk-olmaliq/startseite/verein/31216][[Transfermarkt]]&lt;span&gt; saytidagi sahifasi&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://footballfacts.ru/clubs/120470-almalyk-almalyk footballfacts.ru saytida]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=wildstat.ru saytida |url=http://wildstat.ru/p/1/club/UZB_FK_Olmaliq |qaralgan sana=2022-07-16 |arxivsana=2019-10-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191003092651/http://wildstat.ru/p/1/club/UZB_FK_Olmaliq }}&lt;/ref&gt;.

Tashkil etilgan dastlabki yillarda klub AGMK deb atalgan. 2004-yilda AGMK zavodi Oʻzbekiston Birinchi ligasida ishtirok etish uchun ariza berdi va tez orada taklif qabul qilindi. Debyut mavsumida AGMK oltinchi oʻrinni egalladi. 2005—2006-yilgi mavsumda klub oʻninchi oʻrinni egalladi. 2007-yilgi mavsum yakunida AGMK [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Birinchi ligasi]]ni 7-oʻrinda yakunladi, ammo [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy liga]]da ishtirok etishi kerak boʻlgan ikki klubning moliyaviy qiyinchiliklar tufayli oʻz faoliyatini toʻxtatgani uchun, olmaliqliklarga Oʻzbekiston Oliy ligasida ishtirok etishiga ruxsat berildi.

Oliy ligadagi debyut mavsumida klub oʻn oltita jamoa orasida oʻninchi oʻrinni egallab, Oʻzbekiston kubogi yarim finaliga yoʻl oldi. Oʻsha mavsumda oltita gol urgan [[Litva]]lik [[Artūras Fomenka]] klubning eng yaxshi toʻpurari boʻldi. 2009-yilda klub nomini „'''Olmaliq'''“ futbol klubi deb oʻzgartirdi. Oʻsha mavsumda „Olmaliq“ futbol klubi Oliy ligadagi oʻyinlari tarixidagi eng yaxshi oʻyinini koʻrsatdi – toʻrtinchi oʻrin.

2010 va 2011-yilgi mavsumda Olmaliq futbol klubi Oliy ligada oʻn birinchi oʻrinni egalladi. 2012-yilda sakkizinchi, keyingi mavsumda esa beshinchi oʻrinni egalladi. 2012-yilda [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston PFL kubogi|Oʻzbekiston Professional futbol ligasi kubogi]]ning finaliga chiqqan, 2013-yilda ushbu kubok sohibi boʻlgan. 2014 va 2015-yilgi mavsumda oltinchi oʻrinni egalladi. 2016-yilda jamoa Oliy Ligada oʻz tarixidagi eng past natijani koʻrsatdi va 13-oʻrinni egalladi. 2017-mavsum olmaliqliklar uchun tarixiy mavsumga aylandi. AGMK ushbu mavsumda Oliy ligada yettinchi oʻrinni egallagan boʻlsa ham, shu yili oʻz tarixida ilk bor [[Oʻzbekiston Kubogi|Oʻzbekiston kubogi]]ni qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/arxiv-cheranning-benefisi-boshsiz-chavandoz-va-shorahmedovning-alami-ozbekiston-kubogi-2019-finalini-yodga-olamiz|sarlavha=Архив: Чераннинг бенефиси, &quot;бошсиз чавандоз&quot; ва Шораҳмедовнинг алами, Ўзбекистон кубоги-2019 финалини ёдга оламиз|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230504140852/https://championat.asia/uz/news/arxiv-cheranning-benefisi-boshsiz-chavandoz-va-shorahmedovning-alami-ozbekiston-kubogi-2019-finalini-yodga-olamiz|arxivsana=2023-05-04|qaralgan sana=2023-05-04}}&lt;/ref&gt;. 2020 va 2021-yilgi Oʻzbekiston chempionatining bronza medali sovrindori boʻlgan. Jamoa shuningdek, 2021-yili [[Osiyo Chempionlar ligasi|OCHL]]da debyut qilgan.

2018-yil boshida klub eski nomi – [[AGMK]]ga qaytishini eʼlon qildi.

Klub prezidenti – '''Abdulla Xursanov''' ([[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati|OKMK]] boshqaruv kengashi raisi)

=== Klub nomlari ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Yillar
!Nomlar
|-
|2004—2008
|'''OTMK Olmaliq'''
|-
|2009—2017
|'''Olmaliq futbol klubi'''
|-
|2018—2023
|'''AGMK Olmaliq'''
|-
|2023—
|'''OKMK Olmaliq'''
|}
&lt;gallery&gt;
Fayl:Алмалик лого.png|Klubning sobiq logosi
Fayl:AGMKPNG.png
&lt;/gallery&gt;

=== Mahalliy musobaqlarda ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; align=&quot;center&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;9&quot; |Liga
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Oʻzbekiston Kubogi|Oʻzbekiston kubogi]]
! colspan=&quot;2&quot; |Eng yaxshi toʻpurar
! rowspan=&quot;2&quot; |Murabbiy
|-
!Div.
!Oʻrin
!Oʻ
!Gʻ
!D
!M
!UG
!O&quot;G
!O
!Ism
!Gollar
|-
| align=&quot;center&quot; |2004
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|Pro liga]]
| align=&quot;center&quot; |'''6'''
| align=&quot;center&quot; |40
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |17
| align=&quot;center&quot; |73
| align=&quot;center&quot; |75
| align=&quot;center&quot; |'''59'''
| align=&quot;center&quot; |Play-off bosqichi
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Aleksandr Vostrikov]]
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} Rafael Fabarisov
|-
| align=&quot;center&quot; |2005
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|Pro liga]]
| align=&quot;center&quot; |'''10'''
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |43
| align=&quot;center&quot; |50
| align=&quot;center&quot; |'''49'''
| align=&quot;center&quot; |Guruh bosqichi
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Shukurullo Ashurov]]
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} Rafael Fabarisov
|-
| align=&quot;center&quot; |2006
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|Pro liga]]
| align=&quot;center&quot; |'''6'''
| align=&quot;center&quot; |38
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |58
| align=&quot;center&quot; |35
| align=&quot;center&quot; |'''69'''
| align=&quot;center&quot; |Play-off bosqichi
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Lenur Yunusov]]
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} Rafael Fabarisov
|-
| align=&quot;center&quot; |2007
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|Pro liga]]
| style=&quot;text-align:center; background:lightgreen;&quot; |'''14'''
| align=&quot;center&quot; |38
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |57
| align=&quot;center&quot; |49
| align=&quot;center&quot; |'''48'''
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Aziz Uralov]]
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Rafael Fabarisov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2008-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2008]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''10'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |29
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |'''33'''
| align=&quot;center&quot; |Yarim final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|LTU}} [[Artūras Fomenka]]
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Shkvirin]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2009-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2009]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/264067?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=&quot;Ретро сурат&quot;. &quot;Олмалиқ-2009&quot;|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230506055349/https://championat.asia/uz/news/264067?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2023-05-06|qaralgan sana=2023-05-06}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''4'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |50
| align=&quot;center&quot; |38
| align=&quot;center&quot; |'''48'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Muydin Mamazulunov]]
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Shkvirin]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2010-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2010]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''11'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |41
| align=&quot;center&quot; |'''29'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Nosirbek Otaqoʻziyev]]
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Shkvirin]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2011-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2011]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''11'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |37
| align=&quot;center&quot; |45
| align=&quot;center&quot; |'''29'''
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Muydin Mamazulunov]]
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Shkvirin]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2012-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2012]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''8'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |39
| align=&quot;center&quot; |46
| align=&quot;center&quot; |'''31'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Shkvirin]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2013-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2013]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''5'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |46
| align=&quot;center&quot; |43
| align=&quot;center&quot; |'''40'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]]
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Shkvirin]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2014]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''6'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |33
| align=&quot;center&quot; |38
| align=&quot;center&quot; |'''31'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Diyor Turopov]]
{{flagicon|TUN}} [[Chaker Zouagi]]
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Shkvirin]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2015]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''6'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |53
| align=&quot;center&quot; |49
| align=&quot;center&quot; |'''44'''
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|SRB}} [[Nemanja Jovanović]]
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Shkvirin]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2016-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2016]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''13'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;center&quot; |40
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |'''26'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Muydin Mamazulunov]]
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Shkvirin]]
{{flagicon|RUS}} [[Viktor Kumikov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2017-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2017]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''8'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |31
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |'''44'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|BLR}} [[Uladzislaw Kasmynin]]
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|RUS}} [[Viktor Kumikov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''10'''
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |38
| align=&quot;center&quot; |41
| align=&quot;center&quot; |'''37'''
| style=&quot;text-align:center; background:gold;&quot; |[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|'''Gʻolib''']]
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|SRB}} [[Jovan Đokić]]
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|RUS}} [[Viktor Kumikov]]
{{flagicon|UZB}} [[Baxtiyor Ashurmatov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''9'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |36
| align=&quot;center&quot; |37
| align=&quot;center&quot; |'''32'''
| style=&quot;text-align:center; background:silver;&quot; |'''Ikkinchi oʻrin'''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/arxiv-chempionlik-yolagi-sergeev-va-masharipovdan-dubl-toyidan-oldin-gol-urishni-xohlagan-sardor-paxtakorga-chempionlik-kubogi-topshirilgan-oyin|sarlavha=Архив: Чемпионлик йўлаги, Сергеев ва Машариповдан дубль, тўйидан олдин гол уришни хоҳлаган Сардор. &quot;Пахтакор&quot;га чемпионлик кубоги топширилган ўйин|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230504134105/https://championat.asia/uz/news/arxiv-chempionlik-yolagi-sergeev-va-masharipovdan-dubl-toyidan-oldin-gol-urishni-xohlagan-sardor-paxtakorga-chempionlik-kubogi-topshirilgan-oyin|arxivsana=2023-05-04|qaralgan sana=2023-05-04}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]]
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''3'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |39
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |'''49'''
| style=&quot;text-align:center; background:silver;&quot; |'''Ikkinchi oʻrin'''
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|GEO}} [[Elguja Grigalashvili]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''3'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |25
| align=&quot;center&quot; |'''47'''
| align=&quot;center&quot; |Yarim final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UKR}} [[Oleksandr Kasyan]]
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Superliga]]
| align=&quot;center&quot; |'''4'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |44
| align=&quot;center&quot; |23
| align=&quot;center&quot; |'''44'''
| align=&quot;center&quot; |Yarim final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|ITA}} [[Martin Boakye]]
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
| align=&quot;center&quot; |Superliga
| align=&quot;center&quot; |'''4'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |43
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |'''46'''
| style=&quot;text-align:center; background:silver;&quot; |'''Ikkinchi oʻrin'''
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Xurshid Gʻiyosov]]
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|Superliga
| style=&quot;text-align:center; background:silver;&quot; |'''2'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |40
| align=&quot;center&quot; |29
| align=&quot;center&quot; |47
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#F guruhi|Guruh bosqichi]]
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Xurshid Gʻiyosov]]
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|Superliga
| style=&quot;text-align: center;&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |44
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |48
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Nimchorak final|Nim choral final]]
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Xurshid Gʻiyosov]]
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]]
|}

=== Xalqaro musobaqlar ===
{{updated|Natijalar [[2021-yil]] 30-aprel holatiga ko'ra}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Musobaqa
!Oʻyin
!Gʻ
!D
!M
!UG
!OʻG
!O
|-
|[[Osiyo Chempionlar ligasi|AFC Osiyo chempionlar ligasi]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |9
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |14
| style=&quot;text-align:center;&quot; |14
|13
|-
!Umumiy
! style=&quot;text-align:center;&quot; |9
! style=&quot;text-align:center;&quot; |4
! style=&quot;text-align:center;&quot; |1
! style=&quot;text-align:center;&quot; |4
! style=&quot;text-align:center;&quot; |17
! style=&quot;text-align:center;&quot; |22
!13
|}

==== Osiyo chempionlar ligasi ====
{{updated|16-avgust 2023-yil}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Musoboqa
! Pld
! W
! D
! L
! GF
! GA
|-
| [[AFC Osiyo Chempionlar ligasi]]
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 11
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 5
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 1
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 5
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 17
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 22
|-
| '''Total'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''11'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''17'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''22'''
|-
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; align=center cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
|-
! Mavsum
! Musobaqa
! Bosqich
! Jamoa
! Uy
! Safar
! Natija
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2019
|rowspan=&quot;8&quot;|[[AFC Osiyo Chempionlar ligasi|AFC Champions League]]
|rowspan=&quot;1&quot;|2-saralash bosqichi
| {{flagicon|TJK}} [[Istiqlol Dushanbe (futbol klubi)|Istiqlol]]
|colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=#D0F0C0|4–2
|-
|rowspan=&quot;1&quot;|Play-off bosqich
|{{flagicon|KSA}} [[:en:Al-Nassr FC|Al-Nassr]]
|colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=#FFCCCC|0–4
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|2021
|rowspan=&quot;1&quot;|Play-off bosqich
|{{flagicon|QAT}} [[Al-Gharafa SC|Al Gharafa]]
|colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=#D0F0C0|1–0
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[:en:2021 AFC Champions League#Group A|Group A]]
| {{flagicon|KSA}} [[Al-Hilol SFC|Al Hilal]]
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|0–3
| bgcolor=&quot;#ffffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|2–2
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot; rowspan=3 style=&quot;text-align:center;&quot;|'''4'''
|-
| {{flagicon|UAE}} [[:en:Shabab Al-Ahli Club|Shabab al-Ahli]]
| bgcolor=&quot;#D0F0C0&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|2–1
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|1–3
|-
| {{flagicon|TJK}} [[Istiqlol Dushanbe (futbol klubi)|Istiqlol]]
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|2–3
| bgcolor=&quot;#D0F0C0&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|2–1
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2023–24
|rowspan=&quot;1&quot;|Dastlabki bosqich
| {{flagicon|OMA}} [[Al-Seeb (futbol klubi)|Al-Seeb]]
|colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=#D0F0C0|1–0
|-
|rowspan=&quot;1&quot;|Play-off bosqich
|{{flagicon|QAT}} [[:en:Al-Arabi SC (Qatar)|Al-Arabi]]
|colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|
|}

== Stadion ==
Stadioni – [[OKMK (stadion)|OKMK Sport majmuasi]]. Jamoa bu stadionda 2014-yildan buyon toʻp surmoqda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/olmaliqdagi-yangi-stadion-ochilishi-15-mart-kuni-bolib-otadi|sarlavha=Олмалиқдаги янги стадион очилиши 15 март куни бўлиб ўтади|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220811074658/https://championat.asia/uz/news/olmaliqdagi-yangi-stadion-ochilishi-15-mart-kuni-bolib-otadi|arxivsana=2022-08-11|sana=(17 фев 2014). 17 фев 2014|qaralgan sana=11-avgust 2022-yil.}}&lt;/ref&gt;.

=== Stadion tarixi ===
Jamoa Yangi stadiondan foydalanishidan avval Olmaliqdagi eski [[Metallurg (Stadion, Olmaliq)|Metallurg]] stadionida oʻz uchrashuvlarini oʻtkazgan. Metallurg 1960-yilda qurilgan boʻlib, 11 000 tomoshabinga moʻljallangan. Bugungi kunda jamoaning yoshlar tarkibi va ayollar futbol jamoalari ushbu stadiondan foydalanmoqda. 2011-yilda klub uchun Eski stadiondan uncha uzoq boʻlmagan hududda [[OKMK (stadion)|OKMK]] '''sport majmuasi''' qurilishi boshlanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://vesti.uz/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=41472|publisher=vesti.uz|title=В Алмалыке построен современный стадион|date=20-yanvar 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Yangi Olmaliq sport majmuasida voleybol, qoʻl toʻpi, basketbol, ​​kurash uchun yopiq kortlar hamda ochiq va yopiq tennis kortlari ham mavjud. Qurilish ishlari 2014-yilning fevral oyida yakunlandi. Eski stadion saqlanib qolgan va taʼmirlanadi&lt;ref name=&quot;stadium&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://sports.uz/ru/football/news/2014/01/9098/|publisher=sports.uz|title=У &quot;Алмалыка&quot; теперь новый современный стадион|date=20-yanvar 2014-yil|access-date=12-mart 2014-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316230626/http://sports.uz/ru/football/news/2014/01/9098/|archive-date=2014-03-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Butun sport majmuasi bilan''Yangi Olmaliq stadioni'' rasman '''''OKMK Sport Majmuasi''''' nomini oldi.

Stadionning tantanali ochilish marosimi 2014-yil 16-mart kuni Oʻzbekiston Ligasining 2014-yilgi birinchi hakami „[[AGMK|Olmaliq]]“ – Bekobodning „[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]“ uchrashuvida „Olmaliq“ ning 3:2 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlangan edi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2014/03/15/uzbekistan/pfl/otmk-olmaliq/metallurg-bekobod/1637313|publisher=soccerway|title=Olmaliq vs. Metallurg, 2014-03-15|date=15-mart 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://championat.asia/ru/news/31106|title=В Алмалыке открыт новый стадион|publisher=Champioanat.asia|date=16-mart 2014-yil}}&lt;/ref&gt;.

2014-yilning 27-may kuni „[[OKMK (stadion)|OKMK Sport Majmuasi]]“ jamoasi birinchi xalqaro oʻyinni oʻtkazdi, [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston]] – [[Ummon Sultonligi|Ummon]] oʻrtoqlik uchrashuvi 0:1 hisobida yakunlangan edi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://sports.uz/ru/football/news/2014/05/19438/|title=Сегодня состоится первая товарищеская встреча между командами Узбекистана и Омана|publisher=sports.uz|date=27-may 2014-yil|access-date=28-may 2014-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529053119/http://sports.uz/ru/football/news/2014/05/19438/|archive-date=2014-05-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Yutuqlari ==

=== Mahalliy musobaqalar ===

* [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|'''Oʻzbekiston Superligasi''']]

# 2-orin sohibi (1): 2024
# 3-orin sohibi (2): 2020, 2021

* '''[[Oʻzbekiston Kubogi|Oʻzbekiston kubogi]]:'''

# '''Chempion (1):''' 2018
# Ikkinchi oʻrin (2): 2019, 2020, 2023

* [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston PFL kubogi|'''Oʻzbekiston PFL kubogi''']]

# Chempion (1): [[Futbol boʻyicha 2013-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2013]]
# Ikkinchi oʻrin (1): [[Futbol boʻyicha 2012-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2012]]

* '''[[Oʻzbekiston Liga kubogi]]'''

# Ikkinchi oʻrin (1): [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Liga Kubogi|2019]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/arxiv-tarixda-ilk-bor-otkazilgan-ozbekiston-liga-kubogining-8ta-gol-urilgan-finalini-yodga-olamiz|sarlavha=Архив: Тарихда илк бор ўтказилган Ўзбекистон Лига кубогининг 8та гол урилган финалини ёдга оламиз|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230504140854/https://championat.asia/uz/news/arxiv-tarixda-ilk-bor-otkazilgan-ozbekiston-liga-kubogining-8ta-gol-urilgan-finalini-yodga-olamiz|arxivsana=2023-05-04|qaralgan sana=2023-05-04}}&lt;/ref&gt;

* [[Oʻzbekiston Superkubogi|'''Oʻzbekiston Superkubogi''']]

# Ikkinchi oʻrin (1): [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superkubogi|2019]]

== Klub hodimlari ==

=== Boshqaruv ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lavozim
!Xodimlar
|-
|Prezident
|Abdulla Xursanov
|-
|Bosh direktor
|Bahodir Mirzayev
|-
|Bosh ijrochi direktor
|Denis Xomutov
|-
|Bosh menejer
|Doniyor Yoqubov
|-
|Sport direktori
|Jahongir Risliqboev
|-
|Texnik direktor
|[[Muxtor Qurbonov]]
|-
|Yoshlar jamoasi kordinatori
|
|-
|Ijrochi direktor
|
|-
|Xavfsizlik boʻyicha ofitser
|Behzod Yunusov
|-
|Matubot kotibi
|Sherzod Boyirov
|}
{{refbegin}}
* Oxirgi yangilangan: 2026-yil 26-yanvar
* Manba:
{{refend}}

=== Murabbiylar shtabi ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lavozimi
!Ism
|-
|Bosh murabbiy
|[[Mirjalol Qosimov]]
|-
|Yordamchi murabbiy
|[[Aleksandr Volkov (futbolchi)|Aleksandr Volkov]]
|-
|Murabbiy
|[[Hikmat Ergashev]]
|-
|Murabbiy
|[[Xayrulla Karimov]]
|-
|Jismoniy tayyorgarlik murabbiyi
|Marat Axmerov
|-
|Darvozabonlar murabbiyi
|[[Denis Ivankov]]&lt;br/&gt;[[Murod Zuxurov]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/uz/news/360071?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia |sarlavha=Бугалони “Пахтакор”га жўнатиб юборган ОКМКнинг янги дарвозабонлар мураббийи маълум |sana=2024/01/05}}&lt;/ref&gt;
|-
|Tahlilchi murabbiyi
|Akbar Dadashev
|}
{{refbegin}}
*Oxirgi yangilangan: 2026-yil 26-yanvar
*Manba:
{{refend}}

== Oʻyinchilari ==
=== Hozirgi ===
{{updated|2026-yil 10-mart holatiga koʻra}}&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url= https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/bd7e49d4-7c70-4be8-8cb4-131f56c781f5-e67b9dde-ae12-4503-83d9-5a8f849e73db.pdf |sarlavha= OKMK jamoasi tarkibi |qaralgan sana= 2026-03-08}}&lt;/ref&gt;
&lt;!----------------------------- TAHRIR QILISHDAN OLDIN AVVAL USHBU XATNI OʻQING ----------------------------------
– Yangi futbolchilarni klub veb-sayti orqali rasman eʼlon qilishdan oldin, jumladan, tibbiy koʻrikdan oʻtish va shartnoma imzolashdan oldin qoʻshmang. Kelishilgan transfer narxi futbolchining imzo chekishini anglatmaydi.
 - Oʻyinchilarni klubdan ketishi rasman eʼlon qilinmaguncha olib tashlamang.
 - Chelsi FKda rasmiy veb-saytida maʼlum boʻlmaguncha, tarkib raqamlarini qoʻshmang yoki oʻzgartirmang.
 - Faqat asosiy jamoaning bir qismi boʻlishi mumkin boʻlgan oʻyinchilarni qoʻshing
 – Bu Vikipediya, futbol gazetasi emas. Tasdiqlanmagan va ishonchsiz, tasdiqlanmagan manbasiz hamma narsa olib tashlanadi
 ----------------------------------------------------------------------------&gt;
{{Fs start}}
{{Fs player|no=3 |nat=UZB|name=[[Shahzod Toirov]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=4 |nat=UZB|name=[[Mirjamol Qosimov]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=5 |nat=GEO|name=[[Giorgi Papava]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=6 |nat=UZB|name=[[Avazbek Oʻlmasaliyev]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=7 |nat=UZB|name=[[Dilshod Ahmadaliyev]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=8 |nat=UZB|name=[[Abubakrrizo Turdialiyev]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=9 |nat=UZB|name=[[Aziz Xolmurodov]]|pos=FW}}
{{Fs player|no=10|nat=UZB|name=[[Asadbek Sobirjonov]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=11|nat=UZB|name=[[Ali Abdurahmonov]]|pos=FW}}
{{Fs player|no=13|nat=UZB|name=[[Eldorbek Begimov]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=14|nat=UZB|name=[[Akbar Oʻktamov]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=16|nat=JPN|name=[[Naoaki Senaga]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=17|nat=UZB|name=[[Nodir Abdurazzoqov]]|pos=MF}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=18|nat=UZB|name=[[Rian Islomov]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=19|nat=UZB|name=[[Ahmadullo Muqimjonov]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=21|nat=UZB|name=[[Hazratjon Tursunqulov]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=22|nat=UZB|name=[[Saidafzalxon Axrorov]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=23|nat=UZB|name=[[Hamidullo Abdunabiyev]]|pos=GK}}
{{Fs player|no=27|nat=SRB|name=[[Uros Kojic]]|pos=FW}}
{{Fs player|no=28|nat=JPN|name=[[Arihiro Sentoku]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=30|nat=UZB|name=[[Abror Sarimsoqov]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=35|nat=UZB|name=[[Javohir Ilyosov]]|pos=GK}}
{{Fs player|no=44|nat=UZB|name=[[Abror Karimov]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=88|nat=IRN|name=[[Siavash Hagh Nazari]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=99|nat=UZB|name=[[Umidjon Ergashev]]|pos=GK}}
{{Fs end}}

=== U21 ===
{{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (21 yoshgacha)}}
{{Fs start}}
{{Fs player|no=1 |nat=UZB|pos=GK|name=[[Muhammad Ubaydullayev]]}}
{{Fs player|no=12|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Saidakbar Sharipov}}}}
{{Fs player|no=15|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Asrorbek Otaxonov}}}}
{{Fs player|no=24|nat=UZB|pos=MF|name=[[Shahbozbek Abduvaliyev]]}}
{{Fs player|no=25|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Behruz Islomov}}}}
{{Fs player|no=26|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Faridjon Abdullayev}}}}
{{Fs player|no=31|nat=UZB|pos=GK|name={{abbr|Shamsiddin Vahobjonov}}}}
{{Fs player|no=32|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Sardorbek Toʻlaganmirzayev}}}}
{{Fs player|no=33|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Ibrohim Sayimnazarov}}}}
{{Fs player|no=34|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Abbos Ziyoxoʻjayev}}}}
{{Fs player|no=37|nat=UZB|pos=FW|name={{abbr|Elbekjon Yoʻlchiyev}}}}
{{Fs player|no=38|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Nuriddin Bahodirov}}}}
{{Fs player|no=39|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Asadullo Toshpoʻlatov}}}}
{{Fs player|no=42|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Doniyorbek Fozilov}}}}
{{Fs player|no=45|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Abduqodir Neʼmatov}}}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=47|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Asadbek Muhammadjonov}}}}
{{Fs player|no=48|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Abdumoʻmin Moʻminov}}}}
{{Fs player|no=49|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Farrux Sayfullayev}}}}
{{Fs player|no=51|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Azizbek Anvarov}}}}
{{Fs player|no=66|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Quvonchbek Hamidov}}}}
{{Fs player|no=71|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Amirxon Joʻrabayev}}}}
{{Fs player|no=72|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Diyorbek Rahmatullayev}}}}
{{Fs player|no=74|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Hasanjon Baxtiyorov}}}}
{{Fs player|no=75|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Samariddin Farhodov}}}}
{{Fs player|no=78|nat=UZB|pos=MF|name=[[Abdulloh Fazliddinov]]}}
{{Fs player|no=79|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Akobirjon Ahmadjonov}}}}
{{Fs player|no=80|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Alisher Miraliyev}}}}
{{Fs player|no=81|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Ozodbek Tojiyev}}}}
{{Fs player|no=97|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Behruz Erkinov}}}}
{{Fs end}}

=== U19 ===
{{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (19 yoshgacha)}}

== Jamoani boshqargan murabbiylar ==
2004—2008-yillarda [[Rafael Fabarisov]] bosh murabbiy boʻlgan. [[2008-yil]]da klubga taniqli oʻzbek futbolchisi va intiluvchan murabbiy [[Igor Shkvirin]] bosh murabbiy etib tayinlandi. Jamoada kechgan moliyaviy qiyinchiliklardan soʻng, 2016-yilda u bosh murabbiylikdan ketdi va oʻrniga asli rossiyalik, qozogʻistonning [[Ordabasi (futbol klubi)|Ordabasi]] klubi bosh murabbiyi [[Viktor Kumikov]] tayinlandi. 2018-yil boshida uning oʻrnini tajribali [[Baxtiyor Ashurmatov]] egalladi. Shu yili 22-dekabrdan hozirgi kunga qadar jamoaning bosh murabbiyi – [[Mirjalol Qosimov]].
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!#
!Murabbiy
!Yillar
|-
|1.
|{{flagicon|UZB}} [[Rafael Fabarisov]]
|2004—2008-yillar
|-
|2.
|{{flagicon|UZB}} [[Igor Shkvirin]]
|2008—2016-yillar
|-
|3.
|{{flagicon|RUS}} [[Viktor Kumikov]]
|2016—2018-yillar
|-
|4.
|{{flagicon|UZB}} [[Baxtiyor Ashurmatov]]
|2018-yil
|-
|5.
|{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]].
|2019—{{H.v.}}
|}

== Mashhur oʻyinchilari ==
{{colbegin||18em}}
* {{Oʻzbekiston bayrogʻi|20px}} [[Oleg Zoteyev]]
* {{Oʻzbekiston bayrogʻi|20px}} [[Shavkat Mullajonov]]
* {{Oʻzbekiston bayrogʻi|20px}} [[Zafar Xolmurodov]]
* {{Oʻzbekiston bayrogʻi|20px}} [[Jahongir Jiyamurodov]]
* {{Oʻzbekiston bayrogʻi|20px}} [[Shavkat Salomov]]
* {{Oʻzbekiston bayrogʻi|20px}} [[Shahboz Erkinov]]
* {{Oʻzbekiston bayrogʻi|20px}} [[Sanjar Shoahmedov]]
* {{Oʻzbekiston bayrogʻi|20px}} [[Nosirbek Otaqoʻziyev]]
* {{Oʻzbekiston bayrogʻi|20px}} [[Javlon Guseynov]]
* {{Oʻzbekiston bayrogʻi|20px}} [[Spartak Murtazoyev]]
* {{Oʻzbekiston bayrogʻi|20px}} [[Kamoliddin Murzoyev]]
* {{Turkmaniston bayrogʻi|20px}} [[Arslonmurat Amanov]]
* {{Turkmaniston bayrogʻi|20px}} [[Maqsadmurod Shomurodov]]
* {{Turkmaniston bayrogʻi|20px}} [[Pavel Xarchik]]
* {{Turkmaniston bayrogʻi|20px}} [[Murod Hamroyev]]
* {{Turkmaniston bayrogʻi|20px}} [[Umar Berdiyev]]
* {{Turkmaniston bayrogʻi|20px}} [[Nazar Choʻlliyev]]
* {{Qirgʻiziston bayrogʻi|20px}} [[Pavel Matyash]]
* {{Qirgʻiziston bayrogʻi|20px}} [[Farhod Musabekov]]
* {{Qozogʻiston bayrogʻi|20px}} [[Valeriy Fomichev]]
* {{Gurjiston bayrogʻi|20px}} [[Giorgiy Kvesishvili]]
* {{Rossiya bayrogʻi|20px}} [[Yevgeniy Gogol]]
* {{Rossiya bayrogʻi|20px}} [[Aleksey Jdanov]]
* {{Belorussiya bayrogʻi|20px}} [[Vladislav Kasminin]]
* {{Ukraina bayrogʻi|20px}} [[Yaroslav Martinyuk]]
* {{Moldova bayrogʻi|20px}} [[Vadim Chemirtan]]
* {{Moldova bayrogʻi|20px}} [[Adrian Kaskaval]]
* {{Litva bayrogʻi|20px}} [[Artūras Fomenka]]
* {{Serbiya bayrogʻi|20px}} [[Igor Petković]]
* {{Serbiya bayrogʻi|20px}} [[Aleksandar Alempijević]]
* {{Serbiya bayrogʻi|20px}} [[Darko Stanojević]]
* {{Serbiya bayrogʻi|20px}} [[Nemanja Jovanović]]
* {{Serbiya bayrogʻi|20px}} [[Igor Jelić]]
* {{Tunis bayrogʻi|20px}} [[Chaker Zouagi]]
{{colend}}

== Muxlislar, raqiblar, derbilar ==
AGMK futbol klubi koʻplab muxlislarga ega, ular orasida shu nomdagi zavodning koʻplab xodimlari bor. Uning asosiy raqibi [[Toshkent viloyati]]ning yana bir jamoasi – [[Bekobod]]ning „[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]“ jamoasidir. Har ikki [[klub]] yirik sanoat korxonalari – [[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]] va [[O‘zbekiston metallurgiya kombinati aksiyadorlik birlashmasi|Oʻzbekiston metallurgiya kombinati]] sharafini himoya qilmoqda.

Ayni paytda ular Oʻzbekistonning ogʻir sanoati rivojlangan shaharlaridan biri – [[Olmaliq]] va [[Bekobod]]ni ifodalaydi. AGMK va Metallurg jamoalari ishtirok etadigan „Metallurglar derbisi“ deb atalmish oʻzaro raqobat juda mashhur.

Olmaliqliklar uzoq tarixda [[Navoiy viloyati]]da joylashgan [[Navoiy kon-metallurgiya kombinati]] vakili boʻlgan [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] futbol klubi (Konchilar derbisi) hamda qoʻshni [[Angren]] shahrining [[Angren (futbol klubi)|Angren]] futbol klubi bilan ham raqobat tarixiga ega.

== Havolalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
* [https://www.transfermarkt.ru/fk-agmk-olmaliq/startseite/verein/31216 AGMK-Transfermarket] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20211106125146/https://www.transfermarkt.ru/fk-agmk-olmaliq/startseite/verein/31216 |date=2021-11-06 }}
* [http://footballfacts.ru/clubs/120470-almalyk-almalyk AGMK – footballfacts ru]
* [https://int.soccerway.com/teams/uzbekistan/otmk-olmaliq/10536/ FK Olmaliq – futbol yoʻli]
* [https://www.transfermarkt.com/fk-agmk-olmaliq/startseite/verein/31216 FC OKMK Olmaliq - Club profile | Transfermarkt]
* https://t.me/fcokmk

{{OKMK futbol klubi tarkibi}}
{{Oliy Liga}}
{{Oʻzbekiston Pro ligasi}}
{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}

[[Turkum:FK OKMK Olmaliq]]
[[Turkum:Oʻzbekiston futbol klublari]]
[[Turkum:Toshkent viloyati futbol klublari]]
[[Turkum:Olmaliq futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston kubogi gʻoliblari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi jamoalari]]
[[Turkum:2004-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]
[[Turkum:2004-yilda tashkil etilgan futbol klublari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]]</text>
      <sha1>eb54moydk99jr0t6l12qmk4qb5s67he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chust-Paxtakor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22744</id>
    <revision>
      <id>6121768</id>
      <parentid>5913885</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4452" sha1="kj1uatgmm94jg7rt33chd6qbtcltpy5" xml:space="preserve">{{Futbol klubi
|nomi = Chust-Paxtakor
|gerb = [[Fayl:Chust Paxtakor Logo.jpg|250px]]
|to'liq nom = “Chust-Paxtakor” futbol klubi (Chust)
|laqab = 
|qisqa nom = 
|asos solingan = {{Start date and age|1968}}
|stadion = [[Paxtakor (stadion, Chust)|Paxtakor stadioni]]
|stadion hajmi = 5000
|klub raisi = {{flagicon|UZB}} [[Ravshan Siddiqov]]
|murabbiy = {{flagicon|UZB}} [[Zohid Nurmatov]]
|liga = [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
|mavsum = [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2015]]
|oʻrin = 10 („Sharq“guruhi)
}}

'''Chust-Paxtakor''' Futbol Klubi [[Namangan viloyati]] [[Chust]] tumanida ixtisoslashgan futbol jamoasidir. Klub 1992-2009 yilgi Futbol boʻyicha Oʻzbekiston Chempionatida 2-Ligasida faoliyat olib borgan. [[2010]]-yildan boshlab Chust-Paxtakor [[Futbol boʻyicha 2011-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|Oʻzbekiston Professional Futbol Ligasining 1-Liga Sharq Mintaqasida]] kurash olib bormoqda. Chust-Paxtakor oʻz uy uchrashuvlarini [[Chust|Chust shahri]]dagi 5000 muhlisga moʻljallangan [[Paxtakor (stadion, Chust)|Paxtakor stadionida]] oʻtkazadi.

== Oldingi nomlari ==
* 1968—1970 – „Chust“ Namangan viloyati.
* 1995 – „Sardor“ Chust.
* 2002 – „Paxtakor“ Chust.
* 2004 – „Chust Paxta“ Chust.
* 2010—2015 – „Chust-Paxtakor“ Chust.

== Klub Tarixi ==

'''Chust Paxtakor''' 1968-yillarda tashkil etilgan. Jamoa musobaqalarda „1-May“ kolxozi nomidan ishtirok etib, bosma nashrlarda Chust (Namangan viloyati) nomi bilan yuritilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://lena-dvorkina.narod.ru/FOOTBALL_2013/FC_SNG_2013/Uzbek.html|title=История футбольных клубов. Узбекистан|author=|website=|date=|publisher=|access-date=2015-01-16|archive-date=2016-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601212448/http://lena-dvorkina.narod.ru/FOOTBALL_2013/FC_SNG_2013/Uzbek.html|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. Turli yillarda turli nomlar bilan atalgan klub [[1968]]-yili Oʻzbek SSR Futbol Ligasida chempion boʻlgan. Oʻsha yillari klub Oʻzbekiston nomi ostida ishtirok etardi va asosiy homiysi Barion Korxonasi edi.

Oʻzbekiston mustaqilligi davrida klub 3 marta ([[Futbol boʻyicha 1995-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi|1995]], [[Futbol boʻyicha 2002-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi|2002]] va [[Futbol boʻyicha 2004-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi|2004]]) [[Oʻzbekiston ikkinchi ligasi|Ikkinchi liga]]&lt;nowiki/&gt;ning final bosqichida oʻynagan va ketma-ket 6 ta mavsumni [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]&lt;nowiki/&gt;da ([[Futbol boʻyicha 2010-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2010]]—[[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2015]]) oʻtkazgan. 2016-yilgi mavsum Professional klub sifatida professional va yarim professional musoboqalarda ishtirok etmagan.

== Yutuqlari ==
2013-Oʻzbekiston Birinchi ligasi (9-oʻrin).
1969-SSSR Ikkinchi ligasi – „Oʻrta Osiy“ zonasi „B“ toifa „Sharq“ guruhi (10-oʻrin).

== SSSR turnirlaridagi natijalari ==
{|border=1 cellpadding=4 style=&quot;border:1px #aaaaaa; border-collapse:collapse&quot;
|- align=center style=background:beige
!width=70|Mavsum
!width=650|Turnir
!width=150|Oʻrin
|-
|'''1968'''||Oʻzbekiston SSR chempionati, 1-guruh
|align=center|'''1'''
|-
|'''1969'''||SSSR chempionati „B“ toifa „Markaziy Osiyo“ zonasi
|align=center|10
|-
|'''1970'''||SSSR chempionati „B“ toifa „Markaziy Osiyo“ zonasi
|align=center|15
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{FootballFacts.ru|id=386262}}
* [http://wildstat.ru/p/2096/club/URS_Chust_Namangan_Region Chust-Paxtakor] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304230821/http://wildstat.ru/p/2096/club/URS_Chust_Namangan_Region |date=2016-03-04 }} Klub oʻyinlari Wildstat maʼlumotlar bazasida
* [https://web.archive.org/web/20160601212448/http://lena-dvorkina.narod.ru/FOOTBALL_2013/FC_SNG_2013/Uzbek.html#m104 Chust-Paxtakor] Futbol klublari tarixi
* [https://www.besoccer.com/team/chust-pakhtakor Chust-Paxtakor] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230108140045/https://www.besoccer.com/team/chust-pakhtakor |date=2023-01-08 }} besoccercom
{{Oʻzbekiston Pro ligasi}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR futbol klublari]]
[[Turkum:Namangan viloyati futbol klublari]]
[[Turkum:1968-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]
[[Turkum:1968-yilda tashkil etilgan futbol klublari]]</text>
      <sha1>kj1uatgmm94jg7rt33chd6qbtcltpy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Mooninite Max</title>
    <ns>3</ns>
    <id>41646</id>
    <revision>
      <id>6121957</id>
      <parentid>504153</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SHB2000</username>
        <id>63149</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>SHB2000 [[Foydalanuvchi munozarasi:MaximRo]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:Mooninite Max]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/MaximRo|MaximRo]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Mooninite Max|Mooninite Max]]&quot;</comment>
      <origin>504153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211" sha1="bogbnfap83xg8w0g4pv4e3ithh2d759" xml:space="preserve">{{welcome|[[User:Abdulla|&lt;span style='color:#0645AD'&gt;Abdulla&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Abdulla|&lt;span style='color:#0645AD'&gt;munozara&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 17:28, 15 iyun 2012 (UTC)}}

&lt;!-- MUNOZARA QUYIDAN BOSHLANADI --&gt;</text>
      <sha1>bogbnfap83xg8w0g4pv4e3ithh2d759</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cazorla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48867</id>
    <revision>
      <id>6121607</id>
      <parentid>5706200</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2293" sha1="hyqtyz5aua31fxanhmqrpfo8pnxyy4m" xml:space="preserve">{{Manbasiz|sana=sentyabr 2024}}
{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Cazorla
| mavqe = [[Munisipalitet]]
| mamlakat = Ispaniya
| mintaqa turi = Avtonom jamoat
| mintaqa = Andalusiya{{!}}Andalusiya
| jadvalda mintaqa = Andalusiya{{!}}Andalusiya
| tuman turi = Ispaniya provinsiyalari{{!}}Provinsiya
| tuman = Jaén (provinsiya){{!}}Jaén
| jadvalda tuman = Jaén (provinsiya){{!}}Jaén
| jamoat turi =Ispaniya tumanlari{{!}}Tuman
| jamoat = Sierra de Cazorla
| jadvalda jamoat = Sierra de Cazorla
| qaram = 
| gerb = Coat of Arms of Cazorla.svg
| bayroq = Cazorla Spain.svg
 | lat_dir = N | lat_deg = 37 | lat_min = 54 | lat_sec = 0
 | lon_dir = W | lon_deg = 3 | lon_min = 0 | lon_sec = 0
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = Mer
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 303.3
| balandlik turi = Balandlik
| AP markazi balandligi = 826
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 8104
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 26,95
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = Cazorleño, ña&lt;br /&gt;''Cazorlense''
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = (+34) 953 7X XX XX
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 23470
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = 
| raqamli identifikator = 
| Commons turkumi = Cazorla
| sayt = http://www.cazorla.es/
| sayt tili = es
}}
'''Cazorla''' — [[Ispaniya]]ning [[Andalusiya]] mintaqasida joylashgan munisipalitet. [[Jaén (provinsiya)|Jaén]] provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 303.3&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 8104 kishi (2010).
== Havolalar ==
* [http://www.cazorla.es/ Rasmiy sayti]
* [http://www.cazorla.es/ Ayuntamiento de Cazorla]
* [http://www.teatrocazorla.com/ Festival Internacional de Teatro de Cazorla]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.bluescazorla.com Bluescazorla — Festival Internacional de Blues]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Ispaniya shaharlari]]
{{Jaén}}
{{Spain-geo-stub}}</text>
      <sha1>hyqtyz5aua31fxanhmqrpfo8pnxyy4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catoira</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49948</id>
    <revision>
      <id>6121605</id>
      <parentid>5892546</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3179" sha1="jog5xuqqho4tjb3e201mmgb5if49e3w" xml:space="preserve">{{Manbasiz|sana=sentyabr 2024}}
{{Orphan|date=avgust 2024}}

{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Catoira
| mavqe = [[Munisipalitet]]
| mamlakat = Ispaniya
| mintaqa turi = Avtonom jamoat
| mintaqa = Galicia{{!}}Galicia
| jadvalda mintaqa = Galicia{{!}}Galicia
| tuman turi = Ispaniya provinsiyalari{{!}}Provinsiya
| tuman = Pontevedra (provinsiya){{!}}Pontevedra
| jadvalda tuman = Pontevedra (provinsiya){{!}}Pontevedra
| jamoat turi =Ispaniya tumanlari{{!}}Tuman
| jamoat = Caldas (komarka){{!}}Caldas
| jadvalda jamoat = Caldas (komarka){{!}}Caldas
| qaram = 
| gerb = Escudo de Catoira.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 42 | lat_min = 40 | lat_sec = 0
 | lon_dir = W | lon_deg = 8 | lon_min = 43 | lon_sec = 0
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = Mer
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 29,1
| balandlik turi = Balandlik
| AP markazi balandligi = 
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 3469
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 120
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = Catoirense
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = 
| raqamli identifikator = 
| Commons turkumi = 
| sayt = http://www.catoira.gal/
| sayt tili = 
}}
'''Catoira''' — [[Ispaniya]]ning [[Galicia]] mintaqasida joylashgan munisipalitet. [[Pontevedra (provinsiya)|Pontevedra]] provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 29,1&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Aholisi — 3469 kishi (2010).
==Havolalar==
* [http://www.catoira.gal Web oficial do Concello de Catoira]
* [http://www.catoira.net/ Web oficial de la Sociedad de San Antonio de Catoira] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200806232851/https://www.catoira.net/ |date=2020-08-06 }}
* [http://www.vikinga.es/ Web oficial de la Romería Vikinga de Catoira] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20081028142120/http://www.vikinga.es/ |date=2008-10-28 }}
* [http://www.astorres.com/ Web del club de piragüismo ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050906095627/http://www.astorres.com/ |date=2005-09-06 }}
* [http://www.ateneovikingo.com/ Ateneo Vikingo ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080114110803/http://www.ateneovikingo.com/ |date=2008-01-14 }}
* [http://www.catoira.org/ www.catoira.org]
* [http://www.riasbaixas.org/web2005/index.php?id_concello=11&amp;id_idioma=1&amp;pral=municipios Catoira, Turísmo Rías Baixas] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070927182012/http://www.riasbaixas.org/web2005/index.php?id_concello=11&amp;id_idioma=1&amp;pral=municipios |date=2007-09-27 }}
* [http://turismoriasbaixas.com/labs/panel/index.php?id=61 Castillo- Torres del Oeste] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071008080202/http://turismoriasbaixas.com/labs/panel/index.php?id=61 |date=2007-10-08 }}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Ispaniya shaharlari]]


{{spain-geo-stub}}</text>
      <sha1>jog5xuqqho4tjb3e201mmgb5if49e3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marisfeld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92258</id>
    <revision>
      <id>6121728</id>
      <parentid>5665000</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>32143</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen Marisfeld.png]] → [[File:DEU Marisfeld COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>6121728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2110" sha1="esz3olnh6pkd20b7dj38w7wksym2rna" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Marisfeld
| mavqe = [[Kommuna]]
| mamlakat = Germaniya
| mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer
| mintaqa = Turingiya
| jadvalda mintaqa = Turingiya
| tuman turi = tuman
| tuman = Hildburghausen (tuman)
| jadvalda tuman = Hildburghausen (tuman)
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = DEU Marisfeld COA.svg
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 50 | lat_min = 32 | lat_sec = 0
 | lon_dir = E | lon_deg = 10 | lon_min = 34 | lon_sec = 0
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki boʻlinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = Hermann Happ
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 11,51
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 380
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 448
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 036846
| pochta indeksi = 98530
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = HBN
| identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi
| raqamli identifikator = 16 0 69 028
| Commons turkumi = Marisfeld
| sayt = 
| sayt tili = de
}}
'''Marisfeld''' — [[Germaniya]]ning [[Turingiya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Hildburghausen (tuman)|Hildburghausen]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 11,51&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. 448 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).

== Geografiyasi ==
=== Hududi ===
Marisfeldning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan.

== Demografiyasi ==
{{Wikidata/Population}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons turkum|Marisfeld}}

{{Germaniya:Hildburghausen tumani shaharlari}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Marisfeld}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]  [[Turkum:Germaniya shaharlari]]


{{germany-geo-stub}}</text>
      <sha1>esz3olnh6pkd20b7dj38w7wksym2rna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Castel Baronia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109005</id>
    <revision>
      <id>6121596</id>
      <parentid>5713352</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2402" sha1="nh0xndpyeb011cwwfc7qz92161bg6dc" xml:space="preserve">{{Manbasiz|sana=avgust 2024}}

{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Castel Baronia
| mavqe = [[kommuna (Italiya)|kommuna]]
| mamlakat = Italiya
| mintaqa turi = Italiya maʼmuriy boʻlinishi{{!}}Viloyat
| mintaqa = Campania (Italiya){{!}}Campania
| jadvalda mintaqa = Campania
| tuman turi = Provinsiya
| tuman = Avellino (provinsiya){{!}}Avellino
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 41 | lat_min = 2 | lat_sec = 54
 | lon_dir = E | lon_deg = 15 | lon_min = 11 | lon_sec = 23
| CoordAddon = 
| CoordScale = &lt;!-- * (дополнительные параметры координат)--&gt;
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 280
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| mintaqa xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| tuman xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 15
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 639
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 1174
| sanalgan yil = 2008
| zichlik = 77
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0827
| pochta indeksi = 83040
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = ISTAT kodi
| raqamli identifikator = 064022
| Commons turkumi = Castel Baronia
| sayt = http://www.comunecastelbaronia.it/
| sayt tili = it
}}
'''Castel Baronia''' — [[Italiya]]ning [[Campania (Italiya)|Campania]] mintaqasida joylashgan [[kommuna (Italiya)|kommuna]]. [[Avellino (provinsiya)|Avellino]] provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 15&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. 1174 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.comunecastelbaronia.it/ Rasmiy sayti]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-it}}

{{Avellino provinsiyasi}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]


{{italy-geo-stub}}
{{Tashqi havolalar}}        [[Turkum:Avellino provinsiyasi kommunalari]]</text>
      <sha1>nh0xndpyeb011cwwfc7qz92161bg6dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cocconato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115387</id>
    <revision>
      <id>6121858</id>
      <parentid>5719873</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2315" sha1="5r6mhfupcdol4w72b6fkcj75r8qe93t" xml:space="preserve">{{Manbasiz|sana=avgust 2024}}

{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Cocconato
| mavqe = [[kommuna (Italiya)|kommuna]]
| mamlakat = Italiya
| mintaqa turi = Italiya maʼmuriy boʻlinishi{{!}}Viloyat
| mintaqa = Piemont
| jadvalda mintaqa = Piemont
| tuman turi = Provinsiya
| tuman = Asti (provinsiya){{!}}Asti
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 45 | lat_min = 5 | lat_sec = 20
 | lon_dir = E | lon_deg = 8 | lon_min = 2 | lon_sec = 26
| CoordAddon = 
| CoordScale = &lt;!-- * (дополнительные параметры координат)--&gt;
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 280
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| mintaqa xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| tuman xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 17
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 491
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 1617
| sanalgan yil = 2008
| zichlik = 96
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0141
| pochta indeksi = 14023
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = ISTAT kodi
| raqamli identifikator = 05042
| Commons turkumi = Cocconato
| sayt = http://www.comune.cocconato.at.it/
| sayt tili = it
}}
'''Cocconato''' — [[Italiya]]ning [[Piemont]] mintaqasida joylashgan [[kommuna (Italiya)|kommuna]]. [[Asti (provinsiya)|Asti]] provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 17&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. 1617 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.comune.cocconato.at.it/ Rasmiy sayti]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-it}}

{{Asti provinsiyasi}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]


{{italy-geo-stub}}
{{Tashqi havolalar}}        [[Turkum:Asti provinsiyasi kommunalari]]</text>
      <sha1>5r6mhfupcdol4w72b6fkcj75r8qe93t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crissolo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130765</id>
    <revision>
      <id>6121960</id>
      <parentid>5720131</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2387" sha1="9q33ijetzp2swiuh5afbwv37jp76mdw" xml:space="preserve">{{Manbasiz|sana=avgust 2024}}

{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Crissolo
| mavqe = [[kommuna (Italiya)|kommuna]]
| mamlakat = Italiya
| mintaqa turi = Italiya maʼmuriy boʻlinishi{{!}}Viloyat
| mintaqa = Piemont
| jadvalda mintaqa = Piemont
| tuman turi = Provinsiya
| tuman = Cuneo (provinsiya){{!}}Cuneo
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 44 | lat_min = 42 | lat_sec = 0
 | lon_dir = E | lon_deg = 7 | lon_min = 10 | lon_sec = 0
| CoordAddon = 
| CoordScale = &lt;!-- * (дополнительные параметры координат)--&gt;
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 280
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| mintaqa xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| tuman xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 48
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 1.100 — 3.841 (sede comunale: 1.318)
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 195
| sanalgan yil = 2008
| zichlik = 4
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0175
| pochta indeksi = 12030
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = ISTAT kodi
| raqamli identifikator = 04077
| Commons turkumi = Crissolo
| sayt = http://www.comune.crissolo.cn.it/
| sayt tili = it
}}
'''Crissolo''' — [[Italiya]]ning [[Piemont]] mintaqasida joylashgan [[kommuna (Italiya)|kommuna]]. [[Cuneo (provinsiya)|Cuneo]] provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 48&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. 195 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.comune.crissolo.cn.it/ Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110630142926/http://www.comune.crissolo.cn.it/ |date=2011-06-30 }} {{ref-it}}

{{Cuneo provinsiyasi}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]


{{italy-geo-stub}}
{{Tashqi havolalar}}        [[Turkum:Cuneo provinsiyasi kommunalari]]</text>
      <sha1>9q33ijetzp2swiuh5afbwv37jp76mdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Castel Focognano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133948</id>
    <revision>
      <id>6121597</id>
      <parentid>5713359</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2372" sha1="e34e4ezz7l9nww8deo65sumresny6dy" xml:space="preserve">{{Manbasiz|sana=avgust 2024}}

{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Castel Focognano
| mavqe = [[kommuna (Italiya)|kommuna]]
| mamlakat = Italiya
| mintaqa turi = Italiya maʼmuriy boʻlinishi{{!}}Viloyat
| mintaqa = Toskana
| jadvalda mintaqa = Toskana
| tuman turi = Provinsiya
| tuman = Arezzo (provinsiya){{!}}Arezzo
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 43 | lat_min = 39 | lat_sec = 14
 | lon_dir = E | lon_deg = 11 | lon_min = 50 | lon_sec = 14
| CoordAddon = 
| CoordScale = &lt;!-- * (дополнительные параметры координат)--&gt;
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 280
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| mintaqa xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| tuman xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = Mario Ferrini 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 57
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 310
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 3320
| sanalgan yil = 2008
| zichlik = 59
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0575
| pochta indeksi = 52016
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = ISTAT kodi
| raqamli identifikator = 051008
| Commons turkumi = Castel Focognano
| sayt = http://www.comune.castel-focognano.ar.it/
| sayt tili = it
}}
'''Castel Focognano''' — [[Italiya]]ning [[Toskana]] mintaqasida joylashgan [[kommuna (Italiya)|kommuna]]. [[Arezzo (provinsiya)|Arezzo]] provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 57&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. 3320 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.comune.castel-focognano.ar.it/ Rasmiy sayti]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-it}}

{{Arezzo provinsiyasi}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]


{{italy-geo-stub}}
{{Tashqi havolalar}}[[Turkum:Arezzo provinsiyasi kommunalari]]</text>
      <sha1>e34e4ezz7l9nww8deo65sumresny6dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chitignano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133956</id>
    <revision>
      <id>6121658</id>
      <parentid>5713816</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2378" sha1="690c9o4m17tfli3etnj51v3ppzjcr4e" xml:space="preserve">{{Manbasiz|sana=avgust 2024}}

{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Chitignano
| mavqe = [[kommuna (Italiya)|kommuna]]
| mamlakat = Italiya
| mintaqa turi = Italiya maʼmuriy boʻlinishi{{!}}Viloyat
| mintaqa = Toskana
| jadvalda mintaqa = Toskana
| tuman turi = Provinsiya
| tuman = Arezzo (provinsiya){{!}}Arezzo
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 43 | lat_min = 39 | lat_sec = 48
 | lon_dir = E | lon_deg = 11 | lon_min = 52 | lon_sec = 56
| CoordAddon = 
| CoordScale = &lt;!-- * (дополнительные параметры координат)--&gt;
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 280
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| mintaqa xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| tuman xaritasi = &lt;!-- альтернативная, но с такими же координатами краёв --&gt;
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 15
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 582
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 967
| sanalgan yil = 2008
| zichlik = 66
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0575
| pochta indeksi = 52010
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = ISTAT kodi
| raqamli identifikator = 051014
| Commons turkumi = Chitignano
| sayt = http://www.comune.chitignano.arezzo.it/
| sayt tili = it
}}
'''Chitignano''' — [[Italiya]]ning [[Toskana]] mintaqasida joylashgan [[kommuna (Italiya)|kommuna]]. [[Arezzo (provinsiya)|Arezzo]] provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 15&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. 967 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.comune.chitignano.arezzo.it/ Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100402035747/http://www.comune.chitignano.arezzo.it/ |date=2010-04-02 }} {{ref-it}}

{{Arezzo provinsiyasi}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]


{{italy-geo-stub}}
{{Tashqi havolalar}}[[Turkum:Arezzo provinsiyasi kommunalari]]</text>
      <sha1>690c9o4m17tfli3etnj51v3ppzjcr4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Oʻchirishga</title>
    <ns>4</ns>
    <id>167222</id>
    <revision>
      <id>6121829</id>
      <parentid>6047024</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>UmidjonEsirgapov</username>
        <id>48387</id>
      </contributor>
      <comment>Nomzod [[Vikipediya:Oʻchirishga|tegishli roʻyxatga]] qoʻshildi.</comment>
      <origin>6121829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2716" sha1="cakwhvetz2xjzwtqbdvvfleobbrnvqb" xml:space="preserve">{{/Ustki qismi}}
&lt;!-- Arxiv 
== 2022-yil ==
=== Iyun ===
* [[/2022-06-09|09]]
* [[/2022-06-23|23]]

=== Aprel ===
* [[/2022-04-16|16]]

=== Mart ===
* [[/2022-03-08|08]]

== 2021-yil ==
=== Dekabr ===
* [[/2021-12-16|16]]
* [[/2021-12-21|21]]
* [[/2021-12-27|27]]

=== Noyabr ===
* [[/2021-11-12|12]]
* [[/2021-11-13|13]]
* [[/2021-11-19|19]]
* [[/2021-11-23|23]]
* [[/2021-11-24|24]]
* [[/2021-11-30|30]]

=== Sentabr ===
* [[/2021-09-16|16]]
* [[/2021-09-27|27]]

== 2014-yil ==
=== Aprel ===
* [[/2014-04-04|4]]
* [[/2014-04-19|19]]

== 2013-yil ==
=== Dekabr ===
* [[/2013-12-25|25]]

=== May ===
* [[/2013-05-18|18]]

=== Aprel ===
* [[/2013-04-12|12]]

=== Fevral ===
* [[/2013-02-27|27]]

== 2012-yil ==
=== Noyabr ===
* [[/2012-11-17|11]]

=== Oktabr ===
* [[/2012-10-26|26]]
--&gt;
== Nomzodlar ==
&lt;!-- dekabr --&gt;
&lt;!-- yanvar --&gt;

&lt;!-- fevral --&gt;
&lt;!-- aprel --&gt;
&lt;!-- may --&gt;
&lt;!-- iyun --&gt;
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Nodir Normatov}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Vatan (gastrol safari)}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Qodirjon Ergashev}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Malikaxon Ziyayeva}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Bahodir Andijoniy2}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Shomahmud Shorahmedov}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/O'tkir Qodirov}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Qudratilla Samadov}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Boqiy shahar}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Xitoyda fuqarolar urushi}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Аbdusami Soliev}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Mirxosilov Isroil}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Yoshlar parlamenti}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Otabek Sobitov}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Rafiq Sayfulin}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Shomurotova Mohichehra Abdinabiyevna}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/G‘aybulla Tursunov}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Rashad Sholan}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Oʻzbekiston yoshlar yetakchilarini qo‘llab-quvvatlash markazi}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Belorussiyada yahudiylik dini}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Rifatilla Qosimov}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Ovoz Bolalar}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Bek Ali}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Alisher Navoiy kuni}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Gʻofur Abdurahmonov}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Surxondaryo sanoati va shaharlari}}
{{Vikipediya:Oʻchirishga/Ta’lim xabarlari}}

== Tiklash uchun soʻrovlar ==
Siz xato oʻchirilgandan keyin tiklash zarur deb hisoblayotgan maqolalarga soʻrovlarni [[Vikipediya:Tiklashga]] sahifasida qoldiring.
== Yana qarang ==
* [[Maxsus:Log/delete|Oʻchirish qaydlari]]
* [[Vikipediya:Maqolangiz oʻchirilish arafasida|Agar maqolangiz oʻchirilish arafasida boʻlsa nima qilmoq kerak?]]
* [[Vikipediya:Sahifalarni oʻchirish qoidalari]] — dalillar keltirishga tavsiyalar ishlab chiqish
[[Turkum:Vikipediya:Sahifalarni oʻchirish| ]]</text>
      <sha1>cakwhvetz2xjzwtqbdvvfleobbrnvqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cascade (Iowa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209626</id>
    <revision>
      <id>6121594</id>
      <parentid>5571370</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2359" sha1="0v7r3k5ysbmoh60gyjxd4oodkl6xfn0" xml:space="preserve">{{Orphan|date=avgust 2024}}

{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Cascade
| mavqe = [[Shahar]]
| mamlakat = AQSh
| mintaqa turi = AQSh maʼmuriy boʻlinishi{{!}}Shtat
| mintaqa = Iowa
| jadvalda mintaqa = Iowa
| tuman turi = Okrug (AQSh){{!}}Okrug
| tuman = Dubuque County, Iowa{{!}}Dubuque, Jones County, Iowa{{!}}Jones
| jadvalda tuman = Dubuque County, Iowa{{!}}Dubuque, Jones County, Iowa{{!}}Jones
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = shahar
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir =  | lat_deg = 42.297535 | lat_min =  | lat_sec = 
 | lon_dir =  | lon_deg = 91.012215 | lon_min =  | lon_sec = 
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 4,84
| balandlik turi = Dengiz sathidan balandligi
| AP markazi balandligi = 252
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 2159
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 445,8
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = -5
| DST = bor
| telefon kodi = [[Telefon kodi 563|563]]
| pochta indeksi = 52033
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS kodi
| raqamli identifikator = 19-11305
| Commons turkumi = 
| sayt = [http://www.cascadeiowa.org/ www.cascadeiowa.org]
| sayt tili = 
}}
'''Cascade''' — [[AQSh]]ning [[Iowa]] shtatida joylashgan shahar. [[Dubuque County, Iowa|Dubuque, Jones County, Iowa|Jones]] okrugi tarkibiga kiradi.

== Aholisi ==
2159 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). [[Aholi zichligi]] – har kvadrat kilometrga 445,8 nafar kishi.

== Geografiyasi ==
Maydoni — 4,84&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Shundan 4,84&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 252 m balandlikda joylashgan. 
[[Fayl:Cascade Iowa.jpg|thumb|left|250px|Cascade manzarasi.]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.cascadeiowa.org/ www.cascadeiowa.org] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20020523035643/http://www.cascadeiowa.org/ |date=2002-05-23 }}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]     [[Turkum:Iowa shaharlari]]


{{US-geo-stub}}</text>
      <sha1>0v7r3k5ysbmoh60gyjxd4oodkl6xfn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coeur d'Alene (Idaho)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228562</id>
    <revision>
      <id>6121891</id>
      <parentid>5572843</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2709" sha1="35hhdl54jfcxvrswxqczu6b283byan0" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi = Coeur d'Alene
| mavqe = [[Shahar]]
| mamlakat = AQSh
| mintaqa turi = AQSh maʼmuriy boʻlinishi{{!}}Shtat
| mintaqa = Idaho
| jadvalda mintaqa = Idaho
| tuman turi = Okrug (AQSh){{!}}Okrug
| tuman = Kootenai County, Idaho{{!}}Kootenai
| jadvalda tuman = Kootenai County, Idaho{{!}}Kootenai
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = shahar
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 47 | lat_min = 41 | lat_sec = 34
 | lon_dir = W | lon_deg = 116 | lon_min = 46 | lon_sec = 48
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi olchami = 300
| mintaqa xaritasi olchami = 
| tuman xaritasi olchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = Mer
| rahbar = Sandi Bloem (R)
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 35,2
| balandlik turi = Dengiz sathidan balandligi
| AP markazi balandligi = 667
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 44,137
| sanalgan yil = 2010
| zichlik = 1058,6
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = −7
| DST = bor
| telefon kodi = [[Telefon kodi 208|208]]
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = Federal Information Processing Standard{{!}}FIPS kodi
| raqamli identifikator = 16-16750
| Commons turkumi = 
| sayt = [http://www.coeurdaleneidaho.org www.coeurdaleneidaho.org]
| sayt tili = 
}}
'''Coeur d'Alene''' [[AQSh]]ning [[Idaho]] shtatida joylashgan shahar. [[Kootenai County, Idaho|Kootenai]] okrugi tarkibiga kiradi.

== Aholisi ==
44,137 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).&lt;ref name=&quot;2010 Census (City)&quot;&gt;{{veb manbasi|title=2010 Census Redistricting Data (Public Law 94-171) Summary File|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_PL_GCTPL2.ST13&amp;prodType=table|work=American FactFinder|publisher=[[United States Census Bureau]]|accessdate=12 September 2012}}&lt;/ref&gt; [[Aholi zichligi]] – har kvadrat kilometrga 1058,6 nafar kishi.

== Geografiyasi ==
Maydoni — 35,2&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Shundan 34,0&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; quruqlik, 1,2&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 667 m balandlikda joylashgan. 
[[File:2008-1018-021-CoeurdAleneResort.JPG|thumb|left|250px|Coeur d'Alene manzarasi.]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.coeurdaleneidaho.org www.coeurdaleneidaho.org] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150925054031/http://www.coeurdaleneidaho.org/ |date=2015-09-25 }}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]     [[Turkum:Idaho shaharlari]]


{{US-geo-stub}}
{{Tashqi havolalar}}</text>
      <sha1>35hhdl54jfcxvrswxqczu6b283byan0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Auksion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274311</id>
    <revision>
      <id>6121853</id>
      <parentid>5023324</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="917" sha1="8xtoo1lvavnh7uuwgsczczwu71p3gkx" xml:space="preserve">'''Auksion''' (lotincha auction) — maxsus kim-oshdi savdo bozorlari; tovarlarni talabgor haridorlarga sotish.

Auksionda savdo tovarlarning nisbatan cheklangan roʻyxati boʻyicha, ommaviy sotuvga qoʻyish yoʻli bilan oʻtkaziladi. Auksion eʼlon qilingan vaqtda va maʼlum davrda oʻtkaziladi. Bunda tovarlarning [[bozor]]ga kelib tushish mavsumi va hajmi hisobga olinadi. Auksion savdosida namuna tovarlar roʻyxatda koʻrsatilgan tartibda savdoga qoʻyiladi, [[xaridor]]lar orasida eng yuqori narxni taklif qilgan kishi tovarni sotib oladi.

Auksionlarda [[sanʼat asarlari]], noyob buyumlar, [[kolleksiya]]lar ham sotilishi mumkin. [[Savdo yarmarkalari]] maʼlum vaqtda oʻtkazilib, bu yerda tovarlar [[ulgurji]] ravishda oldi-sotdi qilinadi. Tovar savdosi uning egasi bilan savdo firmasi oʻrtasida yuz berib, unda bevosita isteʼmolchi qatnashmaydi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}
{{economy-stub}}</text>
      <sha1>8xtoo1lvavnh7uuwgsczczwu71p3gkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Audit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274320</id>
    <revision>
      <id>6121802</id>
      <parentid>6090418</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2821" sha1="ttl666wdypcj45duq0m4io802fvsmcj" xml:space="preserve">'''Audit''' — [[korxona]], [[firma]], kompaniyalar moliyaviy xoʻjalik faoliyatini tekshirib borish, ular hisobotini ekspertizadan oʻtkazishdir.

'''Audit''' ([[Lotin tili|lotincha]] audit — ''eshitaman'') — mijoz moliyaviy hisobotlari, buxgalteriya tizimi maʼlumotlari va korxonaning ichki hamda tashqi manbalaridan qoʻshimcha maʼlumotlarni toʻplash va tekshirishga yoʻnaltirilgan faoliyat.

'''Auditor''' ('''Certified public accountant''') auditorlik malaka imtihonini muvaffaqiyatli topshirgan, maʼlumot va tajriba boʻyicha talablarga javob berganligi uchun maxsus tashkilotlar tomonidan sertifikatlangan va shu asosda auditorlik faoliyati bilan shugʻullanish huquqi berilgan shaxs.

'''Auditorlik xulosasi (auditors' standard report)''' — mijoz moliyaviy hisobotlariga doir oʻtkazilgan audit tekshiruvi natijalarini ushbu hisobotlardan tashqi foydalanuvchilarga yetkazishga moʻljallangan hujjat. Auditorlik xulosasi kirish, tahliliy (asosiy) va xulosa qismlaridan iborat boʻladi.

'''Auditorlik faoliyatining milliy standartlari (National auditing standards)''' — Oʻzbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi tomonidan tasdiqlangan va Respublikada auditorlik faoliyati sifatining yuqori darajada boʻlishini taʼminlashga qaratilgan. Mustaqil auditorlarga qoʻyiladigan talablar majmuyi.

Auditning '''ichki''' va '''tashqi''' turlari bor. '''Ichki''' '''audit''' — bank xodimlarining oʻz vazifalarini samarali bajarishlarida yordam berish maqsadida bank faoliyatini tekshirish va baholash uchun bank ichida doimiy asosda tashkil etilgan mustaqil ekspertiza. '''Tashqi audit''' oʻzaro mustaqil tomonlar (korxona va auditorlik firmasi) oʻrtasida shartnoma asosida amalga oshiriladi. Auditda korxona moliyaviy hisobotining toʻgʻriligiga baho beriladi, uning amaldagi qonunchilikka mos kelishi tasdiqlanadi. Audit yoʻnalishiga koʻra '''umu-miy audit''' (korxonalar, birlashmalarning tashkiliy-huquqiy shakli hamda mulkchilik turlaridan qatʼi nazar), '''bank auditi, sugʻurta tashkilotlari auditi, investitsiya institutlari auditi''' va boshqalarga boʻlinadi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- Sanjarbek tomonidan qoʻshilgan --&gt;IIIIIIII

Auditor firmalar odatda [[aksioner jamiyat|'''aksioner jamiyat''']] yoki [[kooperativ|'''kooperativ''']] shaklda faoliyat koʻrsatadi va toʻliq mustaqillikga ega boʻladi. Ular, oʻz ishini har bir mamlakatda yoki xalqaro miqyosda qabul qilingan hisob-kitob va taftish qoidalariga binoan olib boradi. Auditor firma ishida qatnashuvchi taftishchilar auditorlar deb ataladi.
[[Bozor]] infratuzilmasi va uning qarab chiqilgan unsurlari barcha bozor turlarining faoliyat koʻrsatishi hamda davlatlararo iqtisodiy munosabatlarni tartibga solishni taʼminlaydi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}


{{economy-stub}}</text>
      <sha1>ttl666wdypcj45duq0m4io802fvsmcj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narx</title>
    <ns>0</ns>
    <id>418227</id>
    <revision>
      <id>6121500</id>
      <parentid>6083071</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaxriyor Abdujalilov</username>
        <id>217341</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8254" sha1="lw8h58mhyd7w3y3o8qeoqajklsmscuk" xml:space="preserve">'''Narx''' — bozor mexanizmining muhim tarkibiy unsurlaridan biri. U oʻzining vazifalari orqali barqaror [[iqtisodiyot]]ning shakllanishi hamda samarali amal qilishiga, [[bozor]] muvozanatining taʼminlanishiga, milliy daromadning [[iqtisodiyot]] turli tarmoq va sohalari, xoʻjalik yurituvchi subyektlari boʻyicha taqsimlanishiga, aholining ijtimoiy jihatdan himoya qilinishiga sharoit yaratadi. Shuningdek, u ishlab chiqaruvchilarni ragʻbatlantirib, sogʻlom [[raqobat]] muhitining yaratilishiga katta taʼsir koʻrsatadi.

&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi --&gt;
'''Narx''', baho — tovar qiymatining puldagi shakli; bozor iqtisodiyotida amal qiluvchi iqtisodiy dastak. Iqtisodiy tafakkur tarixidagi ayrim qarashlarda narxni qiymatning mehnat nazariyasiga asoslanib talqin qilishgan, unga qiymatning puldagi ifodasi deb qaralgan. XXI asr boshlaridagi nazariyalar narxni pulning miqdoriy nazariyasi asosida izoHlab, narxga harajatlar, tovarning nafliligi va raqobat taʼsir etishini eʼtirof etadi. Narxni qiymat belgilaydi, ammo u aniq bir qiymatdan yuqori yoki past boʻlishi mumkin, bu esa bozordagi muayyan tovarga boʻlgan talab va taklift bogʻliq. Narx faqat qiymatni emas, balki [[talab va taklif]], shuningdek, tovarning ijtimoiy foydaliligi, sifati va boshqa tovarlar oʻrnini bosa olishi, muomaladagi pulning xarid qobiliyatiga ham bogʻliq. Binobarin, narx qiymatdan miqdoran farqlanadi. Mahsulot tannarxi har qanday narxning asosi boʻlib, mahsulotning hayotiy sikli davomida uning narxidagi oʻzgarishlarga katta taʼsir koʻrsatadi. Narx miqdori xarajatlarga va tovar sifatiga toʻgʻri mutanosiblikda, rakrbatning shiddatiga esa teskari mutanosiblikda turadi. Bozor iqtisodiyotida narx bir nechta vazifalarni bajaradi: 1) hisob-kitob va oʻlchov vazifasi —Narx vositasida qilingan harajatlar, olingan natijaning puldagi miqdori aniqlanadi. Harajatlar ishlatilgan resurslar miqdorini uning narxiga koʻpaytirish orqali hisoblanadi; 2)ragʻbatlantirish vazifasi — narxning oʻzgarishi ishlab chiqarish hajmini oʻzgartiradi. Talab narxga nisbatan teskari mutanosiblikka ega. Narx pasaysa talab ragʻbatlantiriladi, aksincha, narx oshsa (boshqa shart-sharoit oʻzgarmagan taqdirda) taklif ragʻbat oladi. Narxdagi oʻzgarish ishlab chiqaruvchilar va isteʼmolchilarga ishtiyoq bagʻishlaydi; 3)raqobat vositasi vazifasi — Narx raqibni bozordan siqib chiqarish va bozorda oʻz mavqeini mustahkamlash uchun ishlatiladi. Raqobatchilar narxni oʻzgartirib turish, uni sharoitga qarab turlicha belgilash orqali oʻzaro bellashadilar. Narx raqobatlashuvning iqtisodiy vositasi hisoblanadi; 4) iqtisodiyotni tar-tiblash vazifasi — narx bozor mexanizmidagi asosiy iqtisodiy dastak yoki vosita. Narx oʻzgarishiga qarab nimani va qancha ishlab chiqarish kerakligi aniqlanadi. Muayyan tovarlar narxining oshishi ularni koʻplab ishlab chiqarish kerakligini bildiradi, aksincha, narxning pasayishi tovar ishlab chiqarishni kamayishi yoki umuman toʻxtatilishi lozimligini anglatadi. Narxga qarab bozori kasod tovarlardan voz kechilib, bozori chaqqon tovarlarni ishlab chiqarishga oʻtiladi. Bu esa resurslarning bir sohadan ikkinchisiga oqib oʻtishiga, eski soha qisqarib, yangi sohaning tez rivojlanishiga olib keladi. Narx resurslarni qayta taqsimlash orqali iqtisodiyotni tartiblaydi.

Iqtisodiyotning turli tarmoqlarida tovarlar va xizmatlar oldi-sotdisida qoʻllanishi narx tizimini yaratadi. Milliy iqtisodiyot holatini hisoblashda joriy va qiyosiy narxlar qoʻllanadi. Joriy narxlar amaldagi narxlar boʻlib, ular yordamida yil davomidagi ishlab chiqarish natijalari hisoblanadi. Qiyosiy narxlarda maʼlum yil asos qilib olinib, ishlab chiqarishning natijalari shu narxda hisoblanadi va boshqa yillar bilan taqqoslanadi. Joriy narxlar inflyasiya tufayli oʻzgarishi va real iqtisodiy natijani koʻrsatmasligi sababli [[yalpi milliy mahsulot]], [[milliy daromad]], [[real ish haqi]] va shahri k. koʻrsatkichlar dinamikasi qiyosiy narxlarda hisoblanadi.

Narx qaysi bozorda amal qilishi, kimga moʻljallanganligi va qaysi maqsadni koʻzlashiga qarab bir necha turlarga boʻlinadi.

[[Erkin bozor]] narxi (muvozanatli nar) — erkin bozorda sotuvchilar va xaridorlar koʻpchilik boʻlganidan ulardan hech biri oʻzi xohlagan narxni oʻrnatolmaydi. Bu yerda talab-taklif nisbatiga qarab erkin savdolashuv narxi, yaʼni muvozanatli narx yuzaga keladi; monopol narx — monopol bozorda sotuvchi yoki xaridor ozchilik yoxud tanho boʻlganida ular xohlagan narx oʻrnatiladi. Bu bozorga zoʻrlab kiritiladigan narx boʻlib, odatdagi narxlardan yuqori boʻladi va monopol foyda olishga xizmat qiladi; Ulgurji narx — tovar ishlab chikaruvchilar savdo firmalariga tovarlarni bir yoʻla koʻtarasiga sotishida qoʻllanadi. Tovar birjalari va savdo uylarida ham ulgurji narxlar qoʻllanadi; shartnoma narxlari — sotuvchi va xaridorlarning roziligi bilan belgilanadigan va oʻzaro tuziladigan shartnomada koʻrsatiladigan narx. Bunday narx, odatda, shartnoma muddati amal qiladigan davrda oʻzgarmaydi. Koʻproq milliy va xalqaro bozorlarda qoʻllanadi. Chakana narx — tovarlar bevosita isteʼmolchilarga yakkalab sotilgan chogʻda qoʻllanadi va miqdori ulgurji narxdan yuqori boʻladi; Preyskurant narx — xaridor uchun bildirgich yoki maʼlumotnoma narx boʻlib xizmat qiladi va haqiqiy narx preyskurantlar (koʻrsatkichlar)da eʼlon qilingan narx atrofida boʻlishini anglatadi; D otatsiyalangan narx — [[davlat byudjeti]] hisobidan maxsus arzonlashtirilgan, bozor narxidan pastroq qilib belgilangan narx, narxdagi farq byudjet beradigan dotatsiya bilan qoplanadi. Bu narxni oʻtish davrida turgan mamlakatlarda davlat aholini ijtimoiy himoyalash uchun qoʻllaydi; Demping Narx — bozorda oʻz mavqeini mustahkamlash va raqiblarni siqib chiqarishda qoʻllanadigan maxsus pasaytirilgan narx, xalqaro bozorlarda koʻproq qoʻllanadi.

Bozor koʻlamiga koʻra, narxlar hududiy (mintaqaviy), milliy va xalqaro bozor narxlariga boʻlinadi. Hududiy narx — faqat maʼlum hududiy bozorga xos boʻlib, u shu hudud doirasidagi omillar taʼsirida hosil boʻladi. Milliy bozor narxi — bir mamlakat doirasida amal qiluvchi va ularning xususiyatini aks ettiruvchi Nlardir. Xalqaro narx — muayyan tovarga ketgan baynalminal harajatlarni, tovarning nafliligi jihatidan jahon standarti talabiga mos kelish darajasini va xalqaro bozordagi talab va taklif nis-batini hisobga oladi.

Narxlar farqining miqdoriy ifodasi narx diapazoni deyiladi. Narx diapazoni narxlar oraligʻining puldagi ifodasidir. Narx diapazoni quyi, oʻrta va yuqori narxlarni oʻz ichiga oladi. Bu diapazon qanchalik katta boʻlsa, tovar muomalasi shunchalik tez yuz beradi, talab bilan narx oʻzaro bogʻlanadi. Iqtisodiyot bir-biriga bogʻliq va yagona boʻlganidan turli tovarlar va xizmatlar narxlari bir-birini yuzaga chiqaradi, toʻldiradi va oʻzaro taʼsir koʻrsatadi. Ularning har biri oʻzi bilan bogʻliq keyingi mahsulot harajatlarini shakllantiradi. Koʻpgina sohalarda ishlatiladigan eng muhim iqtisodiy resurlar (metall, neft, kumir, gaz, yogʻoch, bugʻdoy, paxta kabi tovarlar) narxining oʻzgarishi bozordagi jami narxlar nisbatiga taʼsir koʻrsatadi.Narxga taʼsir etuvchi eng qulay omil bu monopoliyadir.Monopolist [[korxona]] narxni xohlagancha oʻynatishi mumkin.Shunday ekan demping narx psixologik narx bularning hammasini monopolist hal qiladi xohlasa qiladi, xohlamasa yoʻq.Ushbu nazariya [[Buxoro davlat universiteti|Buxoro Davlat Universiteti]] Iqtisodiyot kafedrasi kafedra mudiri Abdullayev.A ga tegishli nazariyadir.

Ahmadjon Oʻlmasov&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.
&lt;!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --&gt;

== Havolalar ==
* [http://www.numbeo.com/cost-of-living/ Cost of Living] - Contains prices of goods and services worldwide
* [http://www.economics.ox.ac.uk/Members/robert.allen/WagesPrices.htm Wages, Prices &amp; Living Standards: The World-Historical Perspective] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100107034228/http://www.economics.ox.ac.uk/members/robert.allen/WagesPrices.htm |date=2010-01-07 }}
* [http://www.historicalstatistics.org Historicalstatistics.org] Links to historical statistics on prices

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Iqtisodiyot va moliya]]</text>
      <sha1>lw8h58mhyd7w3y3o8qeoqajklsmscuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Auksoxromlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426345</id>
    <revision>
      <id>6121859</id>
      <parentid>2832952</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="535" sha1="eau3nea2ri8o09bophrwd0sfoog17n2" xml:space="preserve">'''Auksoxromlar''' ([[yunon tili|yun.]] aixo – oʻstiraman va chroma – rang, boʻyoq) – Boʻyoqlarning boʻyalish xususiyatini kuchaytiruvchi, yaʼni ularning mato va gazlamalarga singish xususiyatini oshiruvchi [[kimyo]]viy guruhlar. Ularga gidroksil guruh (ON), amin guruh (NH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), imin guruh (NH), merkaptoguruh (CH) va boshqa kiradi. Auksoxromlar boʻyoqlarning rangini ochadi&lt;ref&gt;.
[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Organik kimyo]]


{{chala}}</text>
      <sha1>eau3nea2ri8o09bophrwd0sfoog17n2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121861</id>
      <parentid>6121859</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="535" sha1="ih75h1ajmvyh44atzhtcesatz0x9zd7" xml:space="preserve">'''Auksoxromlar''' ([[yunon tili|yun.]] aixo — oʻstiraman va chroma — rang, boʻyoq) — Boʻyoqlarning boʻyalish xususiyatini kuchaytiruvchi, yaʼni ularning mato va gazlamalarga singish xususiyatini oshiruvchi [[kimyo]]viy guruhlar. Ularga gidroksil guruh (ON), amin guruh (NH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), imin guruh (NH), merkaptoguruh (CH) va boshqa kiradi. Auksoxromlar boʻyoqlarning rangini ochadi&lt;ref&gt;.
[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

[[Turkum:Organik kimyo]]


{{chala}}</text>
      <sha1>ih75h1ajmvyh44atzhtcesatz0x9zd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Auksospora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>427115</id>
    <revision>
      <id>6121856</id>
      <parentid>2016390</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="548" sha1="02ljrhpu5h70ekn5u58or1vpe33a3yg" xml:space="preserve">[[Fayl:Britannica Diatomaceae 6.jpg|250px|thumb]]
'''Auksospora''' (yunoncha aixo — oʻstiraman va spora) — Diatom suv oʻtlarida qalqonsiz ikki vegetativ hujayraning oʻzaro qoʻshilishidan hosil boʻladigan diploid hujayra — spora. Auksospora zigotaning bir koʻrinishi; reduksion boʻlinadi va hosil boʻlgan gaploid hujayralar yangi qalqon paydo boʻlguncha toʻxtovsiz oʻsa beradi&lt;ref&gt;.
[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{phycology-stub}}

[[Turkum:Diatomli suv oʻtlari]]

{{OʻzME}}</text>
      <sha1>02ljrhpu5h70ekn5u58or1vpe33a3yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Auditorlik xizmati</title>
    <ns>0</ns>
    <id>439681</id>
    <revision>
      <id>6121808</id>
      <parentid>5853236</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="sxussu47j1xn6qzrdo6tjcxl32mb9r2" xml:space="preserve">'''Auditorlik xizmati''' – [[Kompaniya]], [[korxona]], tashkilot va boshqalarning moliya-xoʻjalik faoliyati holatini xolis tekshiruvchi firmalar. Bu firmalarning xizmatchilari belgilangan tartibda auditorlik faoliyati bilan shugʻullanish uchun huquqi boʻlgan va auditorlik kasbkor roʻyxati (reyestri)ga kiritilgan mutaxassislar boʻlib, ''auditorlar': deb ataladi. Auditorlik xizmati xoʻjalik yurituvchi subyektlar bilan auditorlik firmalari oʻrtasida tuziladigan shartnoma asosida amalga oshiriladi. Bunday firmalar Auditorlik xizmatini bajarish uchun tegishli kompaniya, korxona va tashkilotlar faoliyatini nazorat qiladigan davlat organlari (Oʻzbekistonda Adliya, Moliya vazirliklari)dan maxsus ruxsatnoma (litsenziya) oladilar. Auditorlik xizmatining asosiy vazifasi tekshirilayotgan korxonaning moliyaviy ahvoli toʻgʻrisida xolis xulosa berishdan iborat. Bu xulosa ushbu korxonaning faoliyati toʻgʻrisidagi yillik hisobotda shu korxonaning rasmiy balansi hamda foyda va zarari hisoblari bilan birgalikda qonun bilan belgilangan tartibda eʼlon qilinadi. Auditorlik xizmati xulosasi ijobiy yoki salbiy boʻlishidan qatʼi nazar korxonaning moliyaviy holatini tasdiklovchi mustaqil hujjat hisoblanadi. Auditorlik xizmati nazorat ishlari bilan birga maslahat xizmatlarini ham bajaradi.

Auditorlik xizmati birinchi marta XIX-asrning 40-yillarida Angliyada aksiyadorlik jamiyatlari moliya-xoʻjalik faoliyatini tekshirish bilan bogʻliq holda paydo boʻldi. 20-asrning 70-yillariga kelib jahon mamlakatlarida Auditorlik xizmati standartlari yaratila boshladi. MDH mamlakatlari, shu jumladan [[Oʻzbekiston]]da dastlabki auditorlar 90-yillarning boshlarida paydo boʻldi. Oʻzbekistonda 300 dan ortiq auditorlik firmalari faoliyat koʻrsatadi (2000). [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] hududida ish olib boruvchi auditorlik firmalari va mustaqil auditorlar ixtiyoriy asoslarda mustaqil jamoat tashkiloti boʻlgan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] Auditorlar palatasiga uyushgan. Oʻzbekistonda Auditorlik xizmati 2021-yil 25-fevralda qabul qilingan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]]ning „Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida“ Qonuniga muvofiq olib boriladi.

== Adabiyotlar va manbalar roʻyxati ==
{{manbalar}}
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}

[[Turkum:Audit]]
[[Turkum:Xizmat turlari]]
[[Turkum:Moliyaviy nazorat]]
[[Turkum:Sifatni boshqarish]]

{{no iwiki}}</text>
      <sha1>sxussu47j1xn6qzrdo6tjcxl32mb9r2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121809</id>
      <parentid>6121808</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="b15ymfctq1dcgeqg90nzaksuzn8rtum" xml:space="preserve">'''Auditorlik xizmati''' – [[Kompaniya]], [[korxona]], tashkilot va boshqalarning moliya-xoʻjalik faoliyati holatini xolis tekshiruvchi firmalar. Bu firmalarning xizmatchilari belgilangan tartibda auditorlik faoliyati bilan shugʻullanish uchun huquqi boʻlgan va auditorlik kasbkor roʻyxati (reyestri)ga kiritilgan mutaxassislar boʻlib, ''auditorlar': deb ataladi. Auditorlik xizmati xoʻjalik yurituvchi subyektlar bilan auditorlik firmalari oʻrtasida tuziladigan shartnoma asosida amalga oshiriladi. Bunday firmalar Auditorlik xizmatini bajarish uchun tegishli kompaniya, korxona va tashkilotlar faoliyatini nazorat qiladigan davlat organlari (Oʻzbekistonda Adliya, Moliya vazirliklari)dan maxsus ruxsatnoma (litsenziya) oladilar. Auditorlik xizmatining asosiy vazifasi tekshirilayotgan korxonaning moliyaviy ahvoli toʻgʻrisida xolis xulosa berishdan iborat. Bu xulosa ushbu korxonaning faoliyati toʻgʻrisidagi yillik hisobotda shu korxonaning rasmiy balansi hamda foyda va zarari hisoblari bilan birgalikda qonun bilan belgilangan tartibda eʼlon qilinadi. Auditorlik xizmati xulosasi ijobiy yoki salbiy boʻlishidan qatʼi nazar korxonaning moliyaviy holatini tasdiklovchi mustaqil hujjat hisoblanadi. Auditorlik xizmati nazorat ishlari bilan birga maslahat xizmatlarini ham bajaradi.

Auditorlik xizmati birinchi marta XIX asrning 40-yillarida Angliyada aksiyadorlik jamiyatlari moliya-xoʻjalik faoliyatini tekshirish bilan bogʻliq holda paydo boʻldi. 20-asrning 70-yillariga kelib jahon mamlakatlarida Auditorlik xizmati standartlari yaratila boshladi. MDH mamlakatlari, shu jumladan [[Oʻzbekiston]]da dastlabki auditorlar 90-yillarning boshlarida paydo boʻldi. Oʻzbekistonda 300 dan ortiq auditorlik firmalari faoliyat koʻrsatadi (2000). [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] hududida ish olib boruvchi auditorlik firmalari va mustaqil auditorlar ixtiyoriy asoslarda mustaqil jamoat tashkiloti boʻlgan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] Auditorlar palatasiga uyushgan. Oʻzbekistonda Auditorlik xizmati 2021-yil 25-fevralda qabul qilingan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]]ning „Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida“ Qonuniga muvofiq olib boriladi.

== Adabiyotlar va manbalar roʻyxati ==
{{manbalar}}
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}

[[Turkum:Audit]]
[[Turkum:Xizmat turlari]]
[[Turkum:Moliyaviy nazorat]]
[[Turkum:Sifatni boshqarish]]

{{no iwiki}}</text>
      <sha1>b15ymfctq1dcgeqg90nzaksuzn8rtum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121810</id>
      <parentid>6121809</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="6ru25mwcp0qk7eswkaupd9voxbshcxy" xml:space="preserve">'''Auditorlik xizmati''' – [[Kompaniya]], [[korxona]], tashkilot va boshqalarning moliya-xoʻjalik faoliyati holatini xolis tekshiruvchi firmalar. Bu firmalarning xizmatchilari belgilangan tartibda auditorlik faoliyati bilan shugʻullanish uchun huquqi boʻlgan va auditorlik kasbkor roʻyxati (reyestri)ga kiritilgan mutaxassislar boʻlib, ''auditorlar': deb ataladi. Auditorlik xizmati xoʻjalik yurituvchi subyektlar bilan auditorlik firmalari oʻrtasida tuziladigan shartnoma asosida amalga oshiriladi. Bunday firmalar Auditorlik xizmatini bajarish uchun tegishli kompaniya, korxona va tashkilotlar faoliyatini nazorat qiladigan davlat organlari (Oʻzbekistonda Adliya, Moliya vazirliklari)dan maxsus ruxsatnoma (litsenziya) oladilar. Auditorlik xizmatining asosiy vazifasi tekshirilayotgan korxonaning moliyaviy ahvoli toʻgʻrisida xolis xulosa berishdan iborat. Bu xulosa ushbu korxonaning faoliyati toʻgʻrisidagi yillik hisobotda shu korxonaning rasmiy balansi hamda foyda va zarari hisoblari bilan birgalikda qonun bilan belgilangan tartibda eʼlon qilinadi. Auditorlik xizmati xulosasi ijobiy yoki salbiy boʻlishidan qatʼi nazar korxonaning moliyaviy holatini tasdiklovchi mustaqil hujjat hisoblanadi. Auditorlik xizmati nazorat ishlari bilan birga maslahat xizmatlarini ham bajaradi.

Auditorlik xizmati birinchi marta XIX asrning 40-yillarida Angliyada aksiyadorlik jamiyatlari moliya-xoʻjalik faoliyatini tekshirish bilan bogʻliq holda paydo boʻldi. XX-asrning 70-yillariga kelib jahon mamlakatlarida Auditorlik xizmati standartlari yaratila boshladi. MDH mamlakatlari, shu jumladan [[Oʻzbekiston]]da dastlabki auditorlar 90-yillarning boshlarida paydo boʻldi. Oʻzbekistonda 300 dan ortiq auditorlik firmalari faoliyat koʻrsatadi (2000). [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] hududida ish olib boruvchi auditorlik firmalari va mustaqil auditorlar ixtiyoriy asoslarda mustaqil jamoat tashkiloti boʻlgan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] Auditorlar palatasiga uyushgan. Oʻzbekistonda Auditorlik xizmati 2021-yil 25-fevralda qabul qilingan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]]ning „Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida“ Qonuniga muvofiq olib boriladi.

== Adabiyotlar va manbalar roʻyxati ==
{{manbalar}}
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}

[[Turkum:Audit]]
[[Turkum:Xizmat turlari]]
[[Turkum:Moliyaviy nazorat]]
[[Turkum:Sifatni boshqarish]]

{{no iwiki}}</text>
      <sha1>6ru25mwcp0qk7eswkaupd9voxbshcxy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121811</id>
      <parentid>6121810</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="1p893a30n2bb6gg3qoij5simwo9ttwu" xml:space="preserve">'''Auditorlik xizmati''' — [[Kompaniya]], [[korxona]], tashkilot va boshqalarning moliya-xoʻjalik faoliyati holatini xolis tekshiruvchi firmalar. Bu firmalarning xizmatchilari belgilangan tartibda auditorlik faoliyati bilan shugʻullanish uchun huquqi boʻlgan va auditorlik kasbkor roʻyxati (reyestri)ga kiritilgan mutaxassislar boʻlib, ''auditorlar': deb ataladi. Auditorlik xizmati xoʻjalik yurituvchi subyektlar bilan auditorlik firmalari oʻrtasida tuziladigan shartnoma asosida amalga oshiriladi. Bunday firmalar Auditorlik xizmatini bajarish uchun tegishli kompaniya, korxona va tashkilotlar faoliyatini nazorat qiladigan davlat organlari (Oʻzbekistonda Adliya, Moliya vazirliklari)dan maxsus ruxsatnoma (litsenziya) oladilar. Auditorlik xizmatining asosiy vazifasi tekshirilayotgan korxonaning moliyaviy ahvoli toʻgʻrisida xolis xulosa berishdan iborat. Bu xulosa ushbu korxonaning faoliyati toʻgʻrisidagi yillik hisobotda shu korxonaning rasmiy balansi hamda foyda va zarari hisoblari bilan birgalikda qonun bilan belgilangan tartibda eʼlon qilinadi. Auditorlik xizmati xulosasi ijobiy yoki salbiy boʻlishidan qatʼi nazar korxonaning moliyaviy holatini tasdiklovchi mustaqil hujjat hisoblanadi. Auditorlik xizmati nazorat ishlari bilan birga maslahat xizmatlarini ham bajaradi.

Auditorlik xizmati birinchi marta XIX asrning 40-yillarida Angliyada aksiyadorlik jamiyatlari moliya-xoʻjalik faoliyatini tekshirish bilan bogʻliq holda paydo boʻldi. XX-asrning 70-yillariga kelib jahon mamlakatlarida Auditorlik xizmati standartlari yaratila boshladi. MDH mamlakatlari, shu jumladan [[Oʻzbekiston]]da dastlabki auditorlar 90-yillarning boshlarida paydo boʻldi. Oʻzbekistonda 300 dan ortiq auditorlik firmalari faoliyat koʻrsatadi (2000). [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] hududida ish olib boruvchi auditorlik firmalari va mustaqil auditorlar ixtiyoriy asoslarda mustaqil jamoat tashkiloti boʻlgan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] Auditorlar palatasiga uyushgan. Oʻzbekistonda Auditorlik xizmati 2021-yil 25-fevralda qabul qilingan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]]ning „Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida“ Qonuniga muvofiq olib boriladi.

== Adabiyotlar va manbalar roʻyxati ==
{{manbalar}}
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}

[[Turkum:Audit]]
[[Turkum:Xizmat turlari]]
[[Turkum:Moliyaviy nazorat]]
[[Turkum:Sifatni boshqarish]]

{{no iwiki}}</text>
      <sha1>1p893a30n2bb6gg3qoij5simwo9ttwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121812</id>
      <parentid>6121811</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Sarvarbekabdukarim|Sarvarbekabdukarim]] ([[User talk:Sarvarbekabdukarim|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/6121811|6121811]]-sonli tahrir qaytarildi</comment>
      <origin>6121812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="6ru25mwcp0qk7eswkaupd9voxbshcxy" xml:space="preserve">'''Auditorlik xizmati''' – [[Kompaniya]], [[korxona]], tashkilot va boshqalarning moliya-xoʻjalik faoliyati holatini xolis tekshiruvchi firmalar. Bu firmalarning xizmatchilari belgilangan tartibda auditorlik faoliyati bilan shugʻullanish uchun huquqi boʻlgan va auditorlik kasbkor roʻyxati (reyestri)ga kiritilgan mutaxassislar boʻlib, ''auditorlar': deb ataladi. Auditorlik xizmati xoʻjalik yurituvchi subyektlar bilan auditorlik firmalari oʻrtasida tuziladigan shartnoma asosida amalga oshiriladi. Bunday firmalar Auditorlik xizmatini bajarish uchun tegishli kompaniya, korxona va tashkilotlar faoliyatini nazorat qiladigan davlat organlari (Oʻzbekistonda Adliya, Moliya vazirliklari)dan maxsus ruxsatnoma (litsenziya) oladilar. Auditorlik xizmatining asosiy vazifasi tekshirilayotgan korxonaning moliyaviy ahvoli toʻgʻrisida xolis xulosa berishdan iborat. Bu xulosa ushbu korxonaning faoliyati toʻgʻrisidagi yillik hisobotda shu korxonaning rasmiy balansi hamda foyda va zarari hisoblari bilan birgalikda qonun bilan belgilangan tartibda eʼlon qilinadi. Auditorlik xizmati xulosasi ijobiy yoki salbiy boʻlishidan qatʼi nazar korxonaning moliyaviy holatini tasdiklovchi mustaqil hujjat hisoblanadi. Auditorlik xizmati nazorat ishlari bilan birga maslahat xizmatlarini ham bajaradi.

Auditorlik xizmati birinchi marta XIX asrning 40-yillarida Angliyada aksiyadorlik jamiyatlari moliya-xoʻjalik faoliyatini tekshirish bilan bogʻliq holda paydo boʻldi. XX-asrning 70-yillariga kelib jahon mamlakatlarida Auditorlik xizmati standartlari yaratila boshladi. MDH mamlakatlari, shu jumladan [[Oʻzbekiston]]da dastlabki auditorlar 90-yillarning boshlarida paydo boʻldi. Oʻzbekistonda 300 dan ortiq auditorlik firmalari faoliyat koʻrsatadi (2000). [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] hududida ish olib boruvchi auditorlik firmalari va mustaqil auditorlar ixtiyoriy asoslarda mustaqil jamoat tashkiloti boʻlgan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] Auditorlar palatasiga uyushgan. Oʻzbekistonda Auditorlik xizmati 2021-yil 25-fevralda qabul qilingan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]]ning „Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida“ Qonuniga muvofiq olib boriladi.

== Adabiyotlar va manbalar roʻyxati ==
{{manbalar}}
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}

[[Turkum:Audit]]
[[Turkum:Xizmat turlari]]
[[Turkum:Moliyaviy nazorat]]
[[Turkum:Sifatni boshqarish]]

{{no iwiki}}</text>
      <sha1>6ru25mwcp0qk7eswkaupd9voxbshcxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baqtriya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>441608</id>
    <revision>
      <id>6121794</id>
      <parentid>6100764</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21060-80</username>
        <id>256676</id>
      </contributor>
      <comment>Baqtriya tili turkiy tili</comment>
      <origin>6121794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18728" sha1="narm02o400b6c6rj13l6srdm2t78o8k" xml:space="preserve">[[Fayl:BactriaMap.jpg|thumb|Baqtriyadagi qadimgi shaharlar]]
'''Baqtriya''', Baqtriyona, Baxtar zamin Baktriya — [[Amudaryo|Amudaryoning]] yuqori va oʻrta oqimidagi va [[Hindukush]] togʻlaridan shimolda joylashgan tarixiy davlat va hudud.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jurnal manbasi |last=Mukhidinov |first=Saydali |date=2018 |title=Ancestral Home of Indo-Aryan Peoples and Migration of Iranian Tribes to Southeastern Europe |url=https://www.shs-conferences.org/articles/shsconf/abs/2018/11/shsconf_cildiah2018_01237/shsconf_cildiah2018_01237.html |magazine=SHS Web of Conferences |doi=10.1051/shsconf/20185001237 | issn = 2261-2424}}&lt;/ref&gt; Baqtriya shuningdek [[Soʻgʻd|Soʻgʻd]] davlatidan janubda va [[Pomir]] togʻlarining gʻarbida joylashgan. Asosan hozirgi [[Oʻzbekiston]] va [[Tojikiston]]ning janubiy viloyatlari hamda [[Afgʻoniston]]ning shimoliy qismini oʻz ichiga olgan. Shimolda Sugʻd, janubda va janubi-sharqda [[Araxosiya]], [[Gandhara]], gʻarbda [[Margʻiyona]] bilan chegaralangan. Hududni uch tomondan oʻrab turgan (shimolda Pomir, janubda Hindukush, sharqda [[Qoraqurum]]) togʻ tizmalari davlat uchun himoya „devorlari“ vazifasini bajargan.

[[Avesto|Avestoda]] „bayroqlar bilan oʻralgan koʻrkam Baqtriya“ deb atalga ushbu hudud [[Zardushtiylik]] dinida oliy xudo [[Axura Mazda|Ahura Mazda]] yaratgan „oʻn olti mukammal zaminlar“dan biri sifatida tilga olinadi. Qadimda Baqtriya koʻchmanchi [[Turon|turonliklarning]] bosqinlariga qarshi turgan kichik, mustaqil podsholik boʻlgan.&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=J. |first=K. |date=1913 |title=Bactria: the History of a Forgotten Empire. By H. G. Rawlinson, M.A., I.E.S. Probsthain's Oriental Series |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society/article/abs/bactria-the-history-of-a-forgotten-empire-by-h-g-rawlinson-ma-ies-probsthains-oriental-series/F31F77A012C6524A0168CE6F23FAB906 |magazine=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=45 (3) |pages=733–735 |doi=10.1017/s0035869x00045470 |issn=1356-1863}}&lt;/ref&gt; Zardushtiylikning qadimgi markazlaridan biri va afsonaviy [[Kayoniylar]] sulolasining poytaxti hisoblangan Baqtriya [[Doro|Doro I]] tomonidan bitilgan [[Behistun kitobalari|Behistun bitiklarida]] ham [[Ahamoniylar davlati|Ahamoniylar davlatining]] [[Satrapiya|satrapliklaridan]] biri sifatida tilga olinadi; oʻsha davrda Baqtriya maxsus satraplik boʻlib, u [[shahanshoh]] vorisi tomonidan boshqarilgan.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Miloddan avvalgi IV asrda Ahamoniylar davlatining qulashidan keyin Baqtriya eroniylarning [[Aleksandr]] bosqiniga qarshi kurashi markaziga aylanadi, biroq oxir oqibatda Aleksandr qoʻshinlariga taslim boʻladi. Aleksandr oʻlimidan keyin Baqtriya Aleksandrning sarkardalaridan biri Selevk I qoʻli ostiga oʻtadi.&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Kushokov |first=Safarali Yusupovich |date=2020 |title=The Emergence Of Religious Views Is Exemplified By The Southern Regions |url=https://theamericanjournals.com/index.php/tajssei/article/view/1969/1837 |magazine=The American Journal of Social Science and Education Innovations |volume=02 (10) |pages=143–145 |doi=10.37547/tajssei/volume02issue10-22 |issn=2689-100X}}&lt;/ref&gt;

Satrap [[Diodot|Diodot I]] mustaqillik eʼlon qilishi bilan Baqtriya ham [[Salavkiylar|Salavkiylar davlati]] tarkibidan chiqadi va shundan keyin [[Yunon-Baqtriya podsholigi|Yunon-Baqtriya]], keyinchalik esa [[Hind-yunon podsholigi|Hind-Yunon podsholiklari]] davri boshlanadi. Miloddan avvalgi II asrga kelib Baqtriya [[Parfiya|Parfiya imperiyasi]] tomonidan bosib olinadi va milodiy I asr boshida Baqtriya hududida [[Yuyechji]] qabilalari tomonidan [[Kushon podsholigi|Kushonlar imperiyasiga]] asos solinadi. Erondagi ikkinchi [[Sosoniylar davlati|Sosoniy]] shahanshoh [[Shopur I]] Kushon imperiyasining gʻarbiy qismlarini istilo qiladi va Kushon-Sosoniy podsholigi tuziladi. Sosoniylar Baqtriyani IV asrda qoʻldan boy berib, VI asrda yana qayta bosib oladi. Antik davrda va ilk oʻrta asrlarda turkiy tillardan boʻlmish Baqtiya tili Baqtriya va qoʻshni hududlarda keng tarqalgan til hisoblangan.

VII asrda Eronning musulmonlar tomonidan istilo qilinishi bilan Baqtriyaning ham islomiylashuvi boshlanadi. Hududning markaziy shahri [[Baqtra]] VIII-IX asrlardagi Turon Uygʻonishi hodisasining ham markazi edi va aynan shu hududda yangi turkiy tili mustaqil adabiy til sifatida shakllandi. Sharqiy Eron va Markaziy Osiyodagi [[Somoniylar davlati|Somoniylar imperiyasiga]] ham baqtriyalik [[Somonxudot]] avlodlari tomonidan asos solingan va bu bilan hududda baqtriya tili unutilib, [[fors tili|turkiy]]

== Etimologiyasi ==
Hudud dastlab Avestoda Bahdi nomi bilan ataladi. Bahdi — eski fors tilidagi soʻzdir. Keyinchalik bu ''Bāxtriš'' (oʻrta fors) va ''Baxl'' (yangi fors) koʻrinishlariga oʻzgargan.&lt;ref&gt;Eduljee, Ed. „[[Aryan Homeland, Airyana Vaeja, in the Avesta. Aryan lands and Zoroastrianism]]“. ''www.heritageinstitute.com''. Qaraldi: 2024-05-07&lt;/ref&gt; Bugungi „Baqtriya“ nomi qadimgi yunoncha Βακτριανή (''Baktrianē'') nomidan olingan.

== Geografiyasi ==
[[Fayl:Bactria-320BCE.png|thumb|350px|Baqtriya [[Oʻrta Osiyo]] xaritasida]]
Baqtriya tekisliklari shimolda Amudaryo, janubda va sharqda [[Hindukush|Hindukush togʻ tizmasi]] bilan chegaralangan. Gʻarbda esa ushbu mintaqa Karmon choʻli va [[Margʻiyona|Margʻiyona]] tekisliklari bilan tutashgan.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Encyclopedia of Ancient Asian Civilizations |url=https://archive.org/details/encyclopediaofan0000high |author=Higham, Charles F. W. |year=2004 |publisher=Facts On File, Inc. |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofan0000high/page/31 31] |isbn=0-8160-4640-9}}&lt;/ref&gt; Amudaryo va Shirin Tagob, Saripul, [[Balx daryosi|Balx]] va [[Qunduz]] kabi kichikroq daryolar mingyillar davomida sugʻorma dehqonchilikka asos boʻlgan. Zamin hosildorligi bilan tanilgan boʻlib, Antik davr dehqonchilik mahsulotlarining ([[Zaytun|zaytundan]] tashqari) barchasini yetishtira olgan.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Bactria: The History of a Forgotten Empire |author=Rawlinson, H. G. |year=1912 |publisher=Probstain &amp; co. |location=London |url=https://archive.org/details/bactriahistoryo00rawl}}&lt;/ref&gt;

Pierre Leriche yozadi:

&lt;blockquote&gt;Baqtra manzilgohi poytaxti hisoblanmish Baqtriya dastavval Amudaryo janubida joylashgan boʻlib, Balh, Toshqoʻrgʻon, Qunduz, Saripul va Shirin Tagob daryolari vohalaridagi kichik dehqonchilik manzilgohlaridan iborat boʻlgan. Hudud Markaziy Osiyo tarixida oʻta muhim oʻrin tutadi. Baʼzan Baqtriya davlatining siyosiy chegaralari Baqtriya tekisligi geografik doirasidan ancha tashqariga ham chiqqan.&lt;ref&gt;P. Leriche, „[https://iranicaonline.org/articles/bactria Bactria, Pre-Islamic period]“, ''Encyclopaedia Iranica'', vol. 3, 1998.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Tarixi ==

=== Bronza davri ===
[[Fayl:Ancient bowl, Bactria, Central Asia, circa 3000 B.C. Khosrow Mahboubian Collection, London, UK.jpg|thumb|Hayvonlar tasviri tushirilgan qadimgi kosa, Baqtriya, m.avv. III-II mingyillik.]]
[[Baqtriya–Margʻiyona arxeologik majmuasi|Baqtriya-Margʻiyona Arxeologik majmuasi]] („Oks sivilizatsiyasi“ deb ham yuritiladi) Markaziy Osiyodagi [[Jez davri|Bronza davriga]] oid arxeologik manzilgoh boʻlib, tahminan miloddan avvalgi 2200-1700-yillarga tegishli ushbu manzilgohlar sharqiy [[Turkmaniston]], shimoliy [[Afgʻoniston|Afgʻoniston]], janubiy [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston]] va gʻarbiy [[Tojikiston|Tojikistonda]] joylashgan. Asosan manzilgohlar Amudaryoning (qadimgi yunonlar [[Oks]] deb atashgan) yuqori oqimi atrofida joylashgan boʻlib, Baqtriya hududi ham aynan shu joyga toʻgʻri keladi. Undagi manzilgohlar Sovet arxeologi [[Viktor Sarianidi]] tomonidan 1976-yilda aniqlangan va nomlangan. Baqtriya eski forscha ''Bāxtriš'' nomining yunoncha oʻzgargan shakli boʻlsa,&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Phonologies of Asia and Africa |author=David Testen |year=1997 |chapter=Old Persian and Avestan Phonology |location=Winona Lake, Indiana |publisher=Eisenbrauns |pages=583}}&lt;/ref&gt; [[Margʻiyona|Margʻiyona]] ''Margu'' satrapligining yunoncha atalishidir. Baqtriya soʻzi poytaxt Baqtra (Shimoliy Afgʻonistondagi bugungi [[Balx]] shahri) soʻzidan olingan boʻlsa, Margʻiyona hududining poytaxti bugungi kunda Turkmanistonda joylashgan [[Marv]] shahridir.
[[Fayl:Seated Goddess, Western Central Asia, Bronze Age Bactria, late 3rd-early 2nd millenium BCE, chlorite and limestone, Miho Museum, Japan.jpg|left|thumb|Iloha haykalchasi. „Baqtriya malikasi“ turkumidagi haykalchalardan biri. [[Jez davri|Bronza davri]] Baqtriyasi. [[Baqtriya–Margʻiyona arxeologik majmuasi|Baqtriya-Margʻiyona Arxeologik majmuasi]], tahminan m.avv. 2000-yillar. [[Xloritlar|Xlorit]] va [[Ohaktoshlar|ohaktosh]]. Miho muzeyi, Markaziy Osiyo sanʼati boʻlimi.&lt;ref&gt;Inagaki, Hajime. ''[[Galleries and Works of the MIHO MUSEUM]]''. Miho Museum. p. 45.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Tarzi |first=Zémaryalaï |date=2009 |title=Les représentations portraitistes des donateurs laïcs dans l'imagerie bouddhique |url=https://www.persee.fr/doc/ktema_0221-5896_2009_num_34_1_1754 |magazine=KTEMA |volume=34 (1) |doi-broken-date=}}&lt;/ref&gt;]]
Tahminan miloddan avvalgi 400-yillarda yashagan qadimgi yunon tarixchisi [[Ktesii Knidlik|Ktesiy]], undan keyin [[Diodor Sitsiliyalik|Sitsiliyalik Diodor]], afsonaviy [[Ossuriya]] podshosi [[Nin]] Oksyart nomi bilan atalgan Baqtriya podshosini m.avv. 2140-yilda, yoki Troya urushidan tahminan 1000 yil oldin magʻlub etganini yozadi. Biroq XIX asrda [[Mixxat|mixxat yozuvi]] tarjima qilinishi bilan Ossuriya lavhalarini oʻqish va tushunish imkoni paydo boʻldi va tarixchilar yunonlarning asarlariga kamroq eʼtibor bera boshladilar.

Baʼzi mualliflar fikricha Baqtriya [[Oriylar|oriylarning]] dastlabki vatani boʻlib, keyinchalik ular miloddan avvalgi 2500-2000-yillar atrofida janubi-gʻarbdagi Eronga va Hindiston yarim orolining shimoli-gʻarbiga aynan shu hududdan kirib borishgan. Keyinchalik viloyat Ahamoniylar davlatining Markaziy Osiyodagi shimoliy satrapliklaridan biriga aylandi.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=The Pimlico Dictionary Of Classical Civilizations |url=https://archive.org/details/pimlicodictionar0000cott |author=Arthur Cotterell |year=1998 |publisher=Pimlico |page=[https://archive.org/details/pimlicodictionar0000cott/page/58 58]}}&lt;/ref&gt; [[Turfon soyligi|Turon botigʻi]] bilan oʻralgan aynan shu togʻli oʻlkaning mahsuldor zaminida paygʻambar [[Zardusht]] dunyoga kelgan va oʻzining birinchi izdoshlarini orttirgani aytiladi. Zardushtiylar [[Avesto|Avestosining]] eng eski qismlari bitilgan Avesto tili eski eroniy tillardan biri boʻlib, sharqiy eroniy tillarning eng qadimiysidir.

=== Ahamoniylar davlati tarkibida ===
[[Fayl:Xerxes I tomb Bactrian soldier circa 470 BCE.jpg|thumb|258x258px|[[Kserks I]] maqbarasi, Baqtriyalik askar, m.avv. 470-yil.]]
Ernst Herzfeld fikricha avvaliga Baqtriya [[Midiya]] tarkibida boʻlgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=The Persian Empire: Studies in geography and ethnography of the ancient Near East |author=Herzfeld, Ernst |year=1968 |publisher=F. Steiner |pages=344}}&lt;/ref&gt; va undan keyin m.avv. VI asrda [[Kir II Buyuk|Kir II]] tomonidan [[Ahamoniylar davlati|Ahamoniylar davlatiga]] qoʻshib olingan va [[Margʻiyona|Margʻiyona]] bilan birgalikda Ahamoniylar davlatining oʻn ikkinchi satrapligini hosil qilgan. Shoh [[Doro III]] Aleksandr tomonidan magʻlub etilganidan keyin Baqtriya satrapi [[Bess]] milliy ozodlik harakatini uyushtirishga uringan, biroq boshqa sarkardalar tomonidan ushlanib, Aleksandr huzuriga keltirilgan va qiynalib oʻldirilgan.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Into the Land of Bones: Alexander the Great in Afghanistan |author=Frank L. Holt |publisher=University of California Press |url=https://books.google.co.uz/books/about/Into_the_Land_of_Bones.html?id=Im8Ujg_XAmIC&amp;redir_esc=y |year=2005 |pages=41–43}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Chisholm, Hugh, ed. (1911). „Bactria“ . ''Encyclopædia Britannica''. Vol. 3 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 180–181.&lt;/ref&gt;

Forslar hokimiyati ostida koʻplab yunonlar Baqtriyaga koʻchirib yuborilgan va bu hududda yunon jamoalari va tilining shakllanishiga olib keldi. [[Doro|Doro I]] hokimiyati davrida yunonlarning [[Kirenaika|Kirenaikadagi]] Barka shahrida yashovchi fuqarolari yollanma qotillarni topshirishdan bosh tortgani uchun Baqtriyaga surgun qilingan.&lt;ref&gt;Herodotus, 4.200–204&lt;/ref&gt; Qolaversa, [[Kserks I|Kserks]] ham „Branxiadlarni“ Baqtriyaga oʻrganishiga ijozat bergan; ular bir vaqtlar Didima yaqinida (gʻarbiy [[Onadoʻli|Anatoliya]]) yashagan va ibodatxonani unga topshirgan yunon kohinlarining avlodlari edi.&lt;ref&gt;Strabo, 11.11.4&lt;/ref&gt; [[Gerodot]] ham qoʻzgʻolon koʻtargan Ioniyaliklarning qizlarini qul qilib, Baqtriyaga surgun qilish bilan tahdid qilgan fors qoʻmondoni haqida yozadi.&lt;ref&gt;[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D6%3Achapter%3D9%3Asection%3D4 Herodotus 6.9.4]&lt;/ref&gt; Keyinchalik forslar (undan keyin Aleksandr ham) Baqtriyada yashovchi ushbu yunonlardan oʻz qoʻshiniga askar sifatida foydalangan.

=== Makedoniyalik Aleksandr ===
[[Fayl:Bactrian imitation of an Athenian drachme.jpg|left|thumb|185x185px|Salavkiylardan oldingi Baqtriyadan topilgan Afina ukkisiga taqlidan bosilgan tanga.]]
Aleksandr [[Soʻgʻd|Soʻgʻdiyonani]] istilo qilgan. Janubda, [[Oks|Oksdan]] narida u kuchli qarshilikka duch kelgan, biroq oxir-oqibatda harbiy kuch va diplomatiyani ishga solgan holda hududni istilo qilib, Baqtriyaning magʻlub satrapi [[Oksiart|Oksiartning]] qizi Roksanaga (Ruxshona) uylanadi. U Baqtriyada ikki yunon shaharlariga asos soladi va ulardan biri Aleksandr imperiyasining eng sharqiy nuqtasida joylashgan [[Aleksandriya Esxata]] (Olisdagi Aleksandriya; hozirgi [[Xoʻjand|Xoʻjand]] shahri) shahri edi.

Aleksandr oʻlimidan keyin [[Diodor Sitsiliyalik|Sitsiliyalik Diodor]] yozishicha Filip Baqtriyaga ega chiqadi, lekin [[Yustin (tarixchi)|Yustin]] yozishicha Amintas ushbu lavozimga ega boʻlgan. Sitsiliyalik Diodor va [[Arrian Flaviy|Arrianning]] yozishicha Triparadis shartnomasidan keyin satrap [[Stasanor]] Baqtriya hokimiyatiga keladi. Oxir-oqibatda Aleksandr saltanati qoʻshin sarkardalari orasida boʻlib olinadi. Baqtriya esa [[Salavkiylar|Salavkiylar imperiyasi]] tarkibiga kiradi.

=== Salavkiylar imperiyasi ===
Makedoniyaliklar, ayniqsa [[Salavk I Nikator|Salavk I]] va uning oʻgʻli Antiox I Salavkiylar imperiyasiga asos soladi va bir necha yunon shaharlarini barpo etadi. Bir muddat hududda yunon tili hukmron mavqega ega boʻladi.

Yunonistonga ancha yaqin joylardan koʻra Baqtriyada yunon tilining kengroq tarqalgani jumbogʻini oʻtmishda yunonlarning Baqtriyaga koʻchirib keltirilgani bilan izohlash mumkin.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=The Hellenistic World |author=Walbank, F.W. |year=1981 |publisher=Fontana Press |isbn=0-006-86104-0}}&lt;/ref&gt; Aleksandr qoʻshinlari Baqtriyaga kelganda ular yunoncha soʻzlashuvchi odamlarni uchratgan va aftidan bu odamlar oʻtmishda forslar tomonidan shu joyga koʻchirib oʻtkazilgan.

=== Yunon-Baqtriya podsholigi ===
Salavkiy podsholari bilan bogʻliq ichki muammolar va [[Firʼavn|Fir’avn]] Ptolemey II Filadelf tomonidan hujumlardan foydalanib, Baqtriya satrapi [[Diodot|Diodot I]] tahminan m.avv. 245-yilda mustaqillik eʼlon qiladi va [[Soʻgʻd|Soʻgʻdni]] ham oʻz davlatiga qoʻshib oladi. Shunday qilib, u Yunon-Baqtriya podsholigiga asos soladi. Diodot va uning vorislari Salavkiylar hujumlaridan, ayniqsa Antiox III hujumlaridan oʻzlarini himoya qilishga muvaffaq boʻladi va Antiox III oxir-oqibatda m.avv. 190-yilda rimliklar tomonidan magʻlub etiladi.

Yunon-Baqtriya podsholigi shu qadar qudratli boʻlganki, ular oʻz hududlarini janubiy Osiyoga qadar kengaytira olgan:

&lt;blockquote&gt;Baqtriyaga keladigan boʻlsak, uning bir qismi shimolda Aria bilan tutashgan, lekin uning katta qismi Ariadan narida, sharqda joylashgan. Davlatda yogʻdan tashqari barcha narsa yetishtiriladi. Baqtriyani qoʻzgʻolonga boshlagan yunonlar shu qadar qudratli ediki, zaminning hosildorligi tufayli ular nafaqat mustaqillikka erishib, Baqtriya va atroflarni (Oriyona) oʻz qoʻllari ostida birlashtirdi, balki [[Hindiston yarim oroli|Hindiston]] ustidan ham hokimiyat oʻrgatdi. Artemitalik Apollodor yozadi: „ular [[Aleksandr|Aleksandrdan]] ham koʻra koʻproq qabilalarni boʻysundirdi…“&lt;ref&gt;Strabo „Geography, Book 11, chapter 11, section 1“.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Yunon-Baqtriyaliklar yunon tilidan boshqaruv tili sifatida foydalanishgan. Mahalliy Baqtriya tili ham yunonlashgan va tilga yunon alifbosining va yunon soʻzlarining kirib kelishi shundan dalolat beradi. Oʻz navbatida, bu soʻzlarning baʼzilari bugungi kunda [[Pushtu tili|pushtu tiliga]] ham kirib kelgan.

=== Hind-Yunon podsholigi ===
Baqtriya podshosi [[Yevtidem|Yevtidem I]] va uning oʻgʻli [[Demetriy I]] Hindukush togʻlarini oshib oʻtib, [[Hind|Hind vodiysini]] istilo qilishni boshlaydi. Qisqa muddat ular qoʻlida oʻta buyuk qudrat toʻplandi va buyuk yunon saltanati uzoq Sharqda paydo boʻlgandek boʻldi. Biroq bu imperiya ichki nizolar va tinimsiz fitnalar ichida qolgandi. Demetriy Hind vodiysidan sharqqa olislab ketishi bilan uning sarkardalaridan biri, [[Yevkratid I|Yevkratid]] oʻzini Baqtriya podshosi deb eʼlon qildi va tezda har bir viloyatda fitnachilar bosh koʻtardi, oʻzlarini podsho deb eʼlon qilib, bir-biri bilan urusha ketdi.

Ularning koʻpchiligini faqatgina tangalari orqali bilamiz va bugungi [[Afgʻoniston|Afgʻonistonda]] bunday tangalar koʻplab topiladi. Bu urushlar yunonlarning hududdagi maqomini ancha kuchsizlantirib qoʻydi. Demetriy va Yevkratiddan keyin podsholar tanga bosib chiqarishda [[Attika]] standartidan voz kechib, mahalliy standartni qabul qilishdi va shubhasiz bu mahalliy aholining qoʻllab-quvvatlashiga erishish maqsadida qilingandi.

Bu jarayonlar Hind vodiysida yanada koʻrpoq aks etgandi. Buyuk istilochi sifatida tanilgan [[Hind-yunon podsholigi|Hind-Yunon podshosi]] Menander I (janubiy Osiyoda Milanda sifatida tanilgan) buddizmni qabul qildi. Uning avlodlari ham hokimiyatni oʻz qoʻllarida saqlab qolishga urinishdi va eng oxirgi maʼlum hind-yunon podshosi Strato II m.avv. 55-yilga qadar [[Panjob]] hududlarini boshqardi.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=History of civilizations of Central Asia, Volume II. The development of sedentary and nomadic civilizations: 700 B.C. to A.D. 250 |author=Bernard, Paul |chapter=The Greek Kingdoms of Central Asia |year=1994 |editor=Harmatta, János |location=Paris |publisher=UNESCO Publishing |pages=126}}&lt;/ref&gt; Boshqa manbalar Strato II hokimiyati yakunlanishi yilini milodiy 10-yil deb ham koʻrsatishadi.

== Manbalar ==
[[Turkum:Markaziy Osiyo davlatlari]]
[[Turkum:Baqtriya| ]]</text>
      <sha1>narm02o400b6c6rj13l6srdm2t78o8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buxoro yahudiylari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>443869</id>
    <revision>
      <id>6121419</id>
      <parentid>5229368</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12856" sha1="6c7yx8yx5tk2cuvtwvnmompl2ho9e6k" xml:space="preserve">{{Xalq
 |nomi      = Buxoro yahudiylari
 |tasvir   = Bukharan3.jpg
 |eni        = 
 |tagyozuv       = 
 |oʻz nomi  = 
 |soni   =  
 |joylashuvi    = {{Bayroq|Isroil}}: 120 000 — 160 000&lt;br /&gt;{{Bayroq|AQSh}}: 70 000&lt;br /&gt;
{{Bayroq|Yevropa Ittifoqi}}:10 000 — 20 000&lt;br /&gt;
{{Bayroq|Oʻzbekiston}}:20 000&lt;br /&gt;
{{Bayroq|Kanada}}:1500&lt;br /&gt;
{{Bayroq|Tojikiston}}:500&lt;br /&gt;
{{Bayroq|Rossiya}}:18
 |yoʻq boʻlgan         = 
 |arxmadaniyat   = 
 |til          =  [[Rus tili|rus]], [[Ibroniy tili|ibroniy]] (Isroil), [[ingliz tili|ingliz tili]] (AQSh, Kanada, Buyuk Britaniya va Avstraliya) va [[nemis tili|nemis]] ( Avstriya va Germaniya), [[Oʻzbek tili|oʻzbek]]
}}

'''Buxoro yahudiylari (Oʻrta Osiyo yahudiylari)''' — [[Oʻrta Osiyo]]ning turli shaharlarida qadimdan yashaydigan etnik guruh&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/ |sarlavha=BUXORO YAHUDIYLARI |qaralgan sana=2023-07-10 |arxivsana=2022-10-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221020154947/https://milliycha.uz/buxoro-yahudiylari/ }}&lt;/ref&gt;.

== Buxor yahudiylari tarixi ==
Buxoro yahudiylarining Oʻrta Osiyoda qachon paydo boʻlganlari munozarali. Baʼzi olimlarning (M. Zandning) fikricha, [[yahudiylar]] Oʻrta Osiyoda miloddan avvalgi VI asrda paydo boʻlganlar. Yahudiylar ensiklopediyasida [[Buxoro]] hududi [[Bibliya]]dagi Xabar bilan, isroilliklarning oʻn pushti surgun qilingan joylardan biri sifatida tenglashtirilgan (miloddan avvalgi 722-yil). Arxeologik tadqiqotlarga koʻra, yahudiylar Oʻrta Osiyoga ([[Marv]], [[Samarqand]]ga) II—IV/V asr va VIII asrlarda kelganlar. Yozma manbalarga koʻra esa miloddan avvalgi I asr — I asrda [[Marv]]ga, VI— VIII asrlarda [[Xorazm]]ga kelganlar. [[Vasiliy Bartold|Vasiliy Bartoldning]] yozishicha, X asrda [[Movarounnahr]]da yahudiylar [[xristian]]larga nisbatan koʻpchilikni tashkil qilgan. Tudellik sayyoh Benjaminning (XII asr) maʼlumoticha, Samarqand shahrida 30 ming yahudiy yashagan. Yahudiylarning [[Buxoro]]da boʻlishlari toʻgʻrisida ilk maʼlumot XIII asrga toʻgʻri keladi.

XII asrning ikkinchi yarmida Tudellik Benjamin Samarqanddagi yahudiylar haqida xabar beradi, ular samarqandlik yahudiylarning juda katta jamoasini eslatib oʻtadilar&lt;ref&gt;[http://www.vostlit.info/Texts/rus15/Veniamin_Tudel/frametext.htm „Kniga stranstviy rabi Veniamina“.]&lt;/ref&gt;.

Buxoro yahudiylarining oilaviy afsonalariga koʻra, XIV asr oxiri — XV asr boshlarida yahudiy toʻquvchilar [[Amir Temur]] tomonidan [[Sabzavor]], [[Sheroz]] va [[Bagʻdod]]dan Movarounnahrga olib kelingan. Ular keyinchalik mahalliy yahudiy jamoalari bilan aralashib ketishgan. XVI asrda Buxoro yahudiylarning bosh markaziga aylangan, shu yerda shaharda yahudiylar mahallasi — „[[Mahallai koʻhna]]“ tashkil topgan. Buxoro yahudiylari [[iudaizm]] diniga eʼtiqod qilishadi. Barcha shaharlarda, yahudiylar gʻuj boʻlib yashagan mahallalarda [[sinagoga]]lar boʻlgan.[[Fayl:Jewish pupils with a teacher in Samarkand. 1905-1915 years.tiff|thumb|250px|Samarqandlik buxoro yahudiylarining maktab oʻquvchilari. 1905—1915-yillar]]
Buxoro yahudiylari atamasi birinchi boʻlib XVI asrda paydo boʻlgan. Buxoro yahudiylarining oʻtmishdagi umumiy soni haqida aniq maʼlumot yoʻq. Ingliz missioneri Volf amir [[Nasrullaxon]] (1827—1860) hukmronligi davrida Buxoroda 10 ming yahudiy yashaganligini koʻrsatib oʻtgan. Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 1926-yilda [[Oʻzbekiston SSR]]da 18172, 1989-yilda esa 28369, shu jumladan Buxoroda 4200 nafar Buxoro yahudiylari yashagan. Oʻzbekistonda Buxoro yahudiylari, asosan, [[Buxoro]], [[Samarqand]], [[Qoʻqon]], [[Xatirchi]], [[Shahrisabz]], [[Andijon]], [[Margʻilon]], [[Toshkent]] shaharlarida yashaydilar. Buxoro yahudiylari tili [[yahudiy-tojik tili]] boʻlib, [[tojik tili]]ning janubiy guruhiga kiradi.

1930-yillarning boshlaridagi stalincha [[Qatagʻon davri|qatagʻon davrida]] 1000 ga yaqin buxoro yahudiylari hibsga olingan, sinagogalar, yahudiy maktablari, teatr, muzey va gazetalar yopilgan. Buxoro yahudiylaridan adabiy esdaliklarning mashhur mualliflaridan biri [[Solomon ben Samuel]] boʻlgan. U 1338-yil [[Urganch]]da yahudiy tili lugʻatini tuzgan, [[Moshe ben Dovud]] [[forsiy]]da poemalar bitgan. XVII asr oxiri — XVIII asr 1-yarmida shoir [[Yusuf Yagudi]]ning (Mollax Iosif ben Isaakning) „Yetti aka-uka“ asari Buxoroda mashhur boʻlgan. Buxoro yahudiylarining asosiy mashgʻulotlari savdo, musiqashunoslik, artistlik, hunarmandchilik boʻlib, keyinchalik maishiy xizmat, pedagoglik sohalari, muhandis, vrachlik kasblarini egallashgan. Buxoro yahudiylari orasidan fan va madaniyatning yirik arboblari yetishib chiqqan: fan doktorlari — professor Y. I. Isʼhoqov, I. A. Kalantarov, B. I. Pinxasov, N. M. Mallayev; kompozitorlar — M. Leviyev, S. Yudakov; rassomlar — Y. M. Yelizarov; Oʻzbekiston xalq artistlari — L. Boboxonov, B. Davidova, I. Oqilov, M. Yoqubova, M. Shamayeva shular jumlasidandir.

[[SSSR]] qulab, [[Oʻzbekiston]] mustaqillikka erishgandan keyin [[Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi]] barcha millat va elat vakillarining tili, urf-odati, anʼanalariga hurmat bilan munosabatda boʻlishni, ularning rivojlanishi uchun sharoit yaratishni kafolatladi. Buxoroda 2 sinagoga, yahudiy tilida oʻqitiladigan maktab va bolalar bogʻchasi faoliyat koʻrsatadi. Samarqandda „[[Shofar]]“ gazetasi nashr qilinadi (1998). Turli diniy marosimlar erkin oʻtkaziladi.

== Migratsiya ==
[[File:Bukharan_Jews_(before_1899).jpg|thumb|200px|Buxoro yahudiylari (1899-yillar)]]
1827-yildan buyon maʼnaviy yetakchi [[Yusuf Maman]] asos solgan [[Hovevei Sion|Xovevey Sion]] harakatidan birinchi Buxoro yahudiylari Quddusga etib kelishdi.

1868-yildan to [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushigacha]] Buxoro viloyatida yashagan 16 ming kishidan 1500 nafari [[Quddus]]&lt;nowiki/&gt;ga koʻchigan.

Rossiya inqilobi davrida buxorolik yahudiylar dunyodagi eng yakkalangan yahudiy jamoalaridan biri edi.

Rossiya imperiyasida 1917-yilgi inqilobdan keyin 1920—1930-yillarda 4000 ga yaqin buxorolik yahudiy Afgʻoniston va Fors orqali Falastinga qochib oʻtgan. Ularning 800 ga yaqini yoʻlda oʻldirilgan yoki ochlikdan oʻlgan.

1970-yillarda Sovet Ittifoqini tark etgan 17 ming buxorolik yahudiyning 15,5 mingi Isroilga, qolganlari AQSh, Kanada va Avstriyaga joylashdi.

Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin [[emigratsiya]] kuchaydi va buxorolik yahudiylarning katta qismi Isroil, AQSh, Avstriya va boshqa mamlakatlarga ketishdi.

SSSR parchalanishidan oldin Markaziy Osiyoda 45 ming buxorolik yahudiy yashagan. Oʻzbekistonda hali ham bir necha ming kishi qolgan. 500 ga yaqin Kanadada (asosan Toronto, Ontario va Monreal, Kvebek) yashaydi. Tojikistonda deyarli birorta buxorolik yahudiy qolmagan (1989-yilda Tojikistondagi 15 ming yahudiy aholiga nisbatan). Afgʻonistonda qolgan soʻnggi yahudiy Zablon Simintov 2021-yilda Isroilga evakuatsiya qilingan.

== Muloqot tillari ==
''Buxor'' tili deb ataladigan anʼanaviy [[So'zlashuv|ogʻzaki til fors tilining]] ''Samarqand-Buxor [[Fors tili|lahjasining]] buxor-yahudiy xilma-xilligi'' yoki [[Buxoriy (yahudiy-tojik lahjasi)|tojik tilining yahudiy lahjasidir]]. Boshqa tillar: [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Rus tili|rus]], [[Ivrit tili|ibroniy]] (Isroildagi repatriantlar uchun). [[Rus tili]] buxoro-yahudiy gazetalarining asosiy tili boʻlib qolishda davom etmoqda ([[The Bukharian Times]]).

== Demografiyasi ==
Asosiy jamoalar Oʻrta Osiyo respublikalarining koʻpgina shaharlarida yashashgan: Oʻzbekistonda — [[Toshkent]], [[Samarqand|Samarqand,]] [[Buxoro]], [[Navoiy (shahar)|Navoiy]], [[Хатырчи|Xatirchi]], [[Shahrisabz]], [[Qarshi]], [[Kattaqoʻrgʻon]], [[Qoʻqon]], [[Andijon (shahar)|Andijon]], [[Margʻilon]], [[Fargʻona]], Tojikistonda — [[Dushanbe]], [[Xoʻjand|Xoʻjand]], [[Qirgʻiziston|Qirgʻizistonda]] [[Bishkek]], [[Oʻsh (shahar)|Oʻsh]], Turkmanistonda — [[Mari|Maryam]], [[Bayramali]], [[Turkmanobod]] va [[Karki|Kerki]], shuningdek Qozogʻistonda — [[Chimkent]]), [[Taraz]], [[Gʻazali|Kazalinsk]] va boshqalar.

Oʻrta Osiyo aholisi boʻyicha mavjud statistik maʼlumotlarga asoslanib, buxorilik yahudiylarning sonini quyidagicha ekanligi maʼlum boʻlgan:

* 1800-yillarning oxirlarida — 16 ming,
* 1910-yillarda — 20 ming,
* 1920-yillarning oxiri — 1930-yillarning boshlarida — shuningdek, 20 ming,
* 1950-yillarning oxirida — 25 ming,
* 1960-yillarning oxiri — 1970-yillarning boshlarida — 30 ming kishi.

1970-yillarda SSSRni 17 mingga yaqin buxorolik yahudiylar tark etgan.

1979-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Sovet Ittifoqidagi buxorolik yahudiylarning soni 1980-yillarning boshiga kelib 40 ming kishini tashkil qilishi kutilgan. 1987-yilda dunyodagi buxorolik yahudiylarning umumiy soni (Isroil va Gʻarbdagi uchinchi avlodni hisobga olgan holda) 85 ming kishini tashkil etgan boʻlsa, shundan 45 mingga yaqini Sovet Ittifoqida, 32 ming nafari Isroilda va 3 mingga yaqini boshqa mamlakatlarda yashagan.

Isroilda buxorolik yahudiylarning dunyodagi eng katta jamoasi mavjud — 150 mingga yaqin. 60 000 ga yaqin buxorolik yahudiylar AQSh va Kanadada istiqomat qiladi, ulardan 50 000 tasi Isroildan keyin eng katta buxorolik yahudiylar jamoasi joylashgan Nyu Yorkda. Buxorolik yahudiylarning katta qismi hozirda [[New York (shahar)|Nyu Yorkdagi]] [[Forest Hills|Forest Hillsda]] yashaydi. U yerda [[Ingliz tili|ingliz]] tilida „&lt;nowiki/&gt;[[The Bukharian Times]]&lt;nowiki/&gt;“ gazetasi nashr etiladi. Boshqalar Shimoliy Amerikaning turli qismlarida — Arizona, Florida, Kaliforniya, Jorjiya, Toronto, Monreal va shu kabi joylarda yashaydi. Ular yashagan hududlar „Bukharian Broadway“ deb ataladi&lt;ref name=&quot;Bukharan Broadway&quot;&gt;&quot;Bukharan Broadway&quot;:

* Foner, Nancy. ''New immigrants in New York&quot;,'' [[Columbia University Press]], 2001, {{ISBN|978-0-231-12415-7}}, p. 133. &quot;Since the 1970s, more than 35,000 „Bukharan“ émigrés have created a bustling community in Forest Hills, with restaurants, barbershops, food stores and synagogue that together have given 108th street the nickname 'Bukharan Broadway'&quot;.
* Morel, Linda. [http://www.jweekly.com/article/full/18505/bukharan-jews-now-in-queens-recreate-their-sukkot-memories/ „Bukharan Jews now in Queens recreate their Sukkot memories“], ''[[J. The Jewish News of Northern California]]'' (''[[Jewish Telegraphic Agency]]''), September 20, 2002. „… 108th Street, recently dubbed 'Bukharan Broadway,'…“
* Victor Wishna, [http://www.sdjewishjournal.com/stories/oct03_5.html „A Lost Tribe…Found in Queens“] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821050226/http://www.sdjewishjournal.com/stories/oct03_5.html|date=August 21, 2008}}, ''[[San Diego Jewish Journal]]'', October 2003. „Leaving the bakery, we walk along what has been dubbed 'Bukharan Broadway,' where an abundance of restaurants and gift shops sit side by side.“&lt;/ref&gt;. 1999-yil dekabr oyida Queens shahrida AQSH va Kanada buxoriy yahudiylarining birinchi kongressi boʻlib oʻtdi. 2007-yilda buxorolik-amerika yahudiylari oʻz jamoalari nomidan lobbichilik faoliyatini boshlaganlar.

2006-yil boshida Tojikistonda faoliyat koʻrsatayotgan Dushanbe ibodatxonasi, shuningdek, shahardagi mikveh (marosim hammomi), [[kashrut]] va yahudiy maktablari yangi Millatlar saroyi uchun joy ochish maqsadida hukumat tomonidan (jamoatga tovon toʻlamasdan) buzib tashlandi. Xalqaro norozilikdan soʻng Tojikiston hukumati oʻz qaroridan qaytganini eʼlon qildi va jamoat oldida ibodatxonani hozirgi joyida qayta qurishga ruxsat berishini daʼvo qildi. Biroq 2008-yilning oʻrtalarida Tojikiston hukumati butun ibodatxonani vayron qilib, Millatlar saroyi qurilishini boshlab yubordi. Dushanbe ibodatxonasi Tojikistondagi yagona sinagoga boʻlgan va shu sababli jamoat ibodat qilish uchun joysiz qolgan. Natijada, Isroil va AQShda istiqomat qiluvchi tojikistonlik-buxorolik yahudiylarning aksariyati tojik hukumatiga nisbatan oʻta salbiy qarashda va koʻpchilik bu mamlakat bilan boʻlgan barcha aloqalarini uzgan. 2009-yilda Tojikiston hukumati kichik yahudiy jamoasi uchun sinagogani boshqa joyda qayta tiklagan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rferl.org/a/New_Synagogue_Opens_In_Dushanbe/1621721.html |title=New Synagogue Opens In Dushanbe |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty |access-date=19 November 2017}}&lt;/ref&gt;. 
[[Fayl:Bukharanjews.jpg|right|thumb|350x350px|Markaziy Osiyo yahudiylarining [[Mahalla|mahallasi]]. 1890-yildagi fotosurat]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Kaganovich A. Druz’ya ponevole: Rossiya i bukharskiye yevrei, 1800—1917. M.: Novoye literaturnoye obozreniye, 2016.
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Almeev R., Buharskiye yevrei, Buxoro, 1998.
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{OʻzME}}

{{chala}}
[[Turkum:Xalqlar]]
[[Turkum:Yahudiylar]]</text>
      <sha1>6c7yx8yx5tk2cuvtwvnmompl2ho9e6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdulazizxon (Ashtarxoniy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>444284</id>
    <revision>
      <id>6121961</id>
      <parentid>5914495</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6121961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11373" sha1="cc1bzwemowm63omxylp75kjjgyjz3od" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Abdulazizxon (maʼnolari)}}
{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| tasvir                    = [[Fayl: Titulyarnik - Abdullaziz Khan.png|thumb|center]]
| asl ismi                  = {{lang-uz|Abdulazizxon}}
| ismi = Abdulazizxon
| boshlanish davri = [[1645]]
| tugash davri = [[1682]]
| lavozim = [[Buxoro xonligi |Buxoro xonligi xoni]]
| bayroq = War flag of Khanate of Bukhara.svg
| vorisi = [[Subhonqulixon]]&lt;br /&gt;(1681—1702)
| oʻtmishdoshi = [[Nodir Muhammad]]&lt;br /&gt;(1642—1645)
| toj_kiydirish_marosimi = [[1645]], [[Buxoro]]]
| tavallud sanasi = [[1614-yil]]
| tavallud joyi = {{TavalludJoyi|Balx}}, [[Buxoro xonligi]]
| dini = [[Islom]] [[sunniy|sunniy]]
| otasi = [[Nodir Muhammad]]
| dafn etilgan joyi = [[Makka]]
| vafot joyi = {{VafotJoyi|Makka}}&lt;br /&gt;[[Usmonli imperiyasi]]
| vafot sanasi = [[1683-yil]]
}}
'''Abdulazizxon''' (1614-yil [[Balx (shahar)|Balx]], [[Buxoro xonligi]] — 1683-yil [[Makka]], [[Usmonli imperiyasi]]) — XVII asrga kelib [[Buxoro xonligi|Buxoro xonligida]] hukm surgan [[Ashtarxoniylar|Joniylar]] sulolasidan boʻlgan oʻzbek hukmdori&lt;ref&gt;Anke fon Kyugelgen, Legitimatsiya sredneaziatskoy dinastii mangitov v proizvedeniyax ix istorikov (XVIII—XIX vv.). Almati: Dayk-press, 2004,c.68-69&lt;/ref&gt;. 1645—1681-yillarda hukmronlik qilgan.

== Faoliyati ==
Abdulazizxonning otasi [[Nadr Muhammad|Nodir Muhammadxon]] qisqa muddat hukmronlik qildi. Nomaqbul siyosat natijasida soliqlarning oshishi mamlakat oddiy aholisining noroziligiga olib keldi. Natijada [[Nodir Muhammad|Nodir Muhammadxon]] [[Balx|Balxga]] qochishga majbur boʻldi, lekin bu yerda hatto oʻgʻillari ham unga qarshi isyon koʻtardilar. Nodir Muhammadxon qoʻzgʻolonni bostira olmadi, bu qoʻzgʻolon qoʻrqinchli tus oldi. [[Boburiylar|Boburiy]] [[Shoh Jahon]] (1627—1658) dan yordam so‘rashga majbur bo‘ldi&lt;ref&gt;&quot;{{PAGENAME}}&quot; ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/Oʻzbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20A%20harfi.pdf A-harfi]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

Ko‘p o‘tmay Buxoro xoni Hindistondan kelgan qo‘shinlarning asl maqsadi [[Buxoro xonligi]] hududining bir qismini bosib olish va o‘zini qo‘lga olish ekanligini anglab yetdi. Bu orada [[Xoʻjand|Xo‘jandda]] Nodir Muhammadxon saroyida amir bo‘lgan Nazarboy o‘zi tayinlagan Sanjar sultonni o‘ldiradi. Xon [[Hindiston]] va [[Eron]] qoʻshinlariga qarshi kurashga rahbarlik qilgan Abdulaziz (1645—1681) deb eʼlon qilindi. Ikki yillik urush Shoh Jahon qoʻshinlarining magʻlubiyati bilan yakunlandi. Nodir Muhammad Eronga [[Safaviylar]] huzuriga qochishga majbur boʻldi. Hokimiyat butunlay uning oʻgʻli Abdulazizxonga oʻtdi.

1660—1680-yillarda [[Buxoro xonligi]] [[Xorazm]] hukmdorlari — [[Abulgʻozixon]] va [[Anushaxon|Anushxonning]] yurishlariga duchor boʻldi.

Polshaning Erondagi elchisining kuzatishlariga ko‘ra, Abdulazizxon ''ilm-fan, turli fanlar va ayniqsa, matematika bilan shug‘ullanuvchi odam edi.'' ''Bundan tashqari, jasorat bilan toʻla; u tez-tez forslarga qoʻlining kuchini his qildi''&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;Vitsen N. Severnaya i Vostochnaya Tartariya, vklyuchayuщaya oblasti, raspolojennie v severnoy i vostochnoy chastyax Yevropi i Azii. V 3 t. T. 1 / per. s gol. yaz. V. G. Trisman; red. i nauch. ruk. N. P. Kopaneva, B. Naarden. — Amsterdam : Pegasus, 2010&lt;/ref&gt;.

Abdulazizxon hukmronligining birinchi oʻn yilligida [[Samarqand]] hokimi [[Yalangtoʻsh Bahodir]] (1645—1656) katta taʼsirga ega boʻldi&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1720-1740/Kipcak-chan/pred.htm |sarlavha=Ходжамкули-бек Балхи «ТА’РИХ-И КИПЧАКИ» |qaralgan sana=2013-07-12 |arxivsana=2013-10-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131019232448/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1720-1740/Kipcak-chan/pred.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1720-1740/Kipcak-chan/frametext.htm |sarlavha=КИПЧАК-ХАН, ТА’РИХ-И КИПЧАКИ-ПЯТАЯ ДИНАСТИЯ ЗНАМЕНИТЫЕ ХАКАНЫ — ШАЙБАНИДЫ |qaralgan sana=2013-07-12 |arxivsana=2013-10-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131019232242/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1720-1740/Kipcak-chan/frametext.htm}}&lt;/ref&gt;.

== Tashqi siyosati ==
1669-yilda Abdulazizxon mulla Farrux boshchiligidagi elchilarni Rossiya podshosi [[Aleksey Mixaylovich]]ga yubordi. Bunga javoban 1670-yilda Buxoroda aka-uka Pazuxinlar boshchiligida Rossiya elchilari yuborildi. Ashtarxoniylar [[Usmonli imperiyasi]] bilan ham diplomatik aloqalar oʻrnatgan; 1673-yilda Abdulazizxonning elchilari [[Istanbul]]da qabul qilingan. Tadqiqotchilar taʼkidlaganidek, Abdulazizxonning diplomatik qobiliyati tan olingan va u [[Xiva]], [[Istanbul]], [[Isfahon]] va [[Dehli]]da hurmatga sazovor boʻlgan.

=== Usmonlilar imperiyasi bilan diplomatik aloqalari ===
Abdulazizxon 1675-yilda elchilarini Usmonlilarning Istanbul shahriga yuborgan. Elchilikdan asosiy maqsad Abdulazizxon Usmonli sultondan [[Balx]] hokimiga qarshi kurashishda yordam berishini soʻragan. Mazkur Abdulazizxon xatiga javoban, sulton yordam bera olmasligini bildirgan. Abdulazizxon hukmronligining soʻnggi yillarida [[Makka]]ga [[haj]] safarida boʻlgan paytda vafot etadi{{sfn|Васильев|2014|p=94}}.
=== Hindiston bilan diplomatik munosabatlar ===
[[Boburiylar|Boburiy]] [[Avrangzeb]] davrida ashtarxoniy Buxoro xonlari bilan diplomatik aloqalar rivojlangan. Abdulazizxon boburiy Avrangzebning taxtga o‘tirganligini munosabati bilan elchi Xo‘ja Ahmad al-Husayniy Naqshbandiy orqali maktub yuborgan. Mazkur elchilar 1662-yil 14-mart kuni Hindistonga boradi. Hindistonda elchilarga taxminan 120 ming rupiya pul va sovgʻalar tuhfa qilingan. 1664-yilda Abdulazizxon elchisi Kuchakbek Hindistonga boradi va Avrangzeb uchun ot va ov qushlari keltiradi. Elchining olib borgan jonivorlari Avrangzebga maʼqul kelgan va u Abdulazizxondan yana ov qushlari yuborishini iltimos qiladi. Avrangzeb Kuchakbek elchiga 2 ming rupiya hadya qilgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=58-59}}.
1669-yil 11-may Abdulazizxon Hindistonga Rustambiy boshchiligidagi elchilarni yuboradi. Elchi Abdulazizxon maktubi bilan birga koʻplab sovgʻalar olib boradi. Rustambiy Avrangzeb saroyida yaxshi kutib olinadi va birinchi qabulda hind hukmdori unga sovgʻalar beradi{{sfn|Низомиддинов|1966|p=61}}. Mazkur elchilikka javoban 1670-yil Hindistondan Yakkatozxon boshchiligidagi elchilar keladi. Elchilar 100 ta ot, jamdar quroli, 4 ming rupiya turadigan fil, jig‘a, qilich va va boshqa hadyalar olib kelishgan{{sfn|Низомиддинов|1966|p=61}}.
=== Eron bilan diplomatik munosabatlar ===
Abdulaziz 1648-yil mart oyida [[Eron]] shohi [[Abbos]] bilan [[Qandahor|Qandahorga]] hujum qilishga tayyor ekanligi haqidagi xabarni yetkazish maqsadida, Eronga o‘z elchisini yuboradi. 1648-yil 13-martda Eron hukmdori Abbbos elchi bilan birgalikda Qandahorga urushga jo‘naydi va 1649-yil fevral oyida u yerni bosib oladi{{sfn|Алимова|2017|p=17}}.

== Madaniy siyosati ==
Abdulazizxon davrida [[Abdulazizxon madrasasi|uning nomi bilan atalgan madrasalar]], [[Buxoro|Buxoroda]] [[Volidayi Abdulazizxon madrasasi|Validay Abdulazizxon]] va [[Samarqand|Samarqandda]] [[Tillakori madrasasi|Tillakori madrasalari]] qurilgan&lt;ref&gt;Aziatskiy vestnik, izdavaemiy G.Spasskim. Yanvar, Spb., 1825, s.11&lt;/ref&gt;.

== Hokimiyatdan voz kechishi ==
„Tarixi Qipchoq-Xoniy“ tarixiy manbasi Xodjamquli Balxiydan olingan maʼlumotlarga ko‘ra, aka-uka [[Subhonqulixon]] va Abdulazizxon o‘rtasidagi nizo to‘rt yilga yaqin davom etgan. [[Movarounnahr]] va [[Balx xonligi|Balx]] mamlakatlari [[Xorazm|xorazmliklar]] va [[Qozoqlar|qozoqlarning]] bosqinlari tufayli halokat yoqasiga kelib qolgan&lt;ref name=&quot;autogenerated22&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1720-1740/Kipcak-chan/pred.htm |sarlavha=Ходжамкули-бек Балхи «ТА’РИХ-И КИПЧАКИ» |qaralgan sana=2013-07-12 |arxivsana=2013-10-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131019232448/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1720-1740/Kipcak-chan/pred.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated12&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1720-1740/Kipcak-chan/frametext.htm |sarlavha=КИПЧАК-ХАН, ТА’РИХ-И КИПЧАКИ-ПЯТАЯ ДИНАСТИЯ ЗНАМЕНИТЫЕ ХАКАНЫ — ШАЙБАНИДЫ |qaralgan sana=2013-07-12 |arxivsana=2013-10-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131019232242/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XVIII/1720-1740/Kipcak-chan/frametext.htm}}&lt;/ref&gt;. Abdulazizxon [[Balx|Balxni]] 1680-yilgacha merosxoʻr boʻlgan ukasiga berdi.[[Fayl:Медресе_Абдулазиз-хана_00002.jpg|link=|alt=Buxorodagi Abdulazizxon madrasasi.|right|class=mw-file-element|thumb|250x250px|Buxorodagi Abdulazizxon madrasasi]]
1681-yilda Abdulazizxon ukasi [[Subhonqulixon]] (1681—1702) foydasiga taxtdan voz kechdi. Uning o‘zi Erondagi [[Safaviylar davlati]] hududi orqali [[Haj|hajga]] borishga qaror qildi&lt;ref name=&quot;автоссылка12&quot;&gt;Vitsen N. Severnaya i Vostochnaya Tartariya, vklyuchayuщaya oblasti, raspolojennie v severnoy i vostochnoy chastyax Yevropi i Azii. V 3 t. T. 1 / per. s gol. yaz. V. G. Trisman; red. i nauch. ruk. N. P. Kopaneva, B. Naarden. — Amsterdam : Pegasus, 2010&lt;/ref&gt;.

== Abdulazizxon adabiyotda ==
Abdulazizxon shoir [[Mavlono Xurramiy|Xurramiyning]] „Al-Oshiq risolai ravzati Xurramiy“ asarining bosh qahramonidir. Asar 1836—1837-yillarda yozilgan boʻlib, Abdulazizxonga bagʻishlangan{{Sfn|Jumanazar|2017|p=44}}.

== Oʻlimi ==
Abdulazizxon 1683-yilda [[Makka|Makkada]] haj paytida vafot etgan. U [[Imomqulixon]] va [[Nadr Muhammad|Nodir Muhammadxon]] boshqa [[Ashtarxoniylar]] yoniga dafn etilgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
=== Ilmiy adabiyotlar ===
* {{kitob manbasi|author= Васильев А |title= Знамя и меч от падишаха. Политические и культурные контакты ханств Центральной  Азии и Османской империи (середина XVI—начало XX вв.)|date=2014|publisher= |location=Москва|pages=353||ref=Васильев}}
* {{kitob manbasi|author= Низомиддинов И |title= XVI-XVIII асрларда  Ўрта Осиё- Ҳиндистон муносабатлари|date=1966|publisher=Ўзбекистон ССР &quot;ФAН&quot; нашриёти  |location=Тошкент|pages=117||ref=Низомиддинов}}
* {{kitob manbasi|author= Алимова Р |title=Ўрта Осиё хонликларининг қўшни давлатлар билан дипломатик ва савдо-иқтисодий муносабатлари (XVI-XX аср рус тарихшунослиги ва манбалари асосида)|date=2017|publisher=|location=Тошкент|pages=147||ref=Алимова}}

[[Turkum:Madrasa asoschilari]]
[[Turkum:Ashtarxoniylar]]
[[Turkum:Buxoroda toj kiyganlar]]
[[Turkum:1614-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1683-yilda vafot etganlar]]
{{OʻzME}}</text>
      <sha1>cc1bzwemowm63omxylp75kjjgyjz3od</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ayiqlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>445293</id>
    <revision>
      <id>6121683</id>
      <parentid>6052374</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Imomaliyev2009</username>
        <id>264192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6121683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2911" sha1="5009gsi8hu9olgj5zhsqttdxywtvx5h" xml:space="preserve">[[Fayl:Ours brun parcanimalierpyrenees 1.jpg|220px|right|thumb|[[Qoʻngʻir ayiq]] (''Ursus arctos'')]]
'''Ayiqlar''' ({{lang|la|Ursidae}}) — [[yirtqichlar]] [[turkum]]iga mansub [[sut emizuvchilar]] [[oila (biologiya)|oila]]si. Eng yirik yirtqichlar, boshi katta, boʻyni qisqa va yoʻgʻon bo'ladi. [[Panja]]lari kuchli rivojlangan, tovonida yuradi. [[Dum]]i kalta, qalin juni orasida deyarli sezilmaydi. Koʻpchilik ayiqlar oʻsimlikxoʻr yoki aralash oziqlanadi. Ayiqlar odamga tegmaydi. Faqat oziq tanqis boʻlganida, keksa va yarador ayiqlar odam uchun xavfli hisoblanadi. Oq ayiq esa haqiqiy yirtqich boʻlib, odam uchun xavfli. Ayiqlarning 4 uruqqa mansub 7 turi mavjud. Qoʻngʻir ayiq ({{lang|la|''Ursus arctos''}}) [[Yevropa]], [[Osiyo]], [[Shimoliy Afrika]] va [[Amerika]]ning oʻrmonli oʻlkalarida tarqalgan. [[Tana]]sining uzinligi 2,5 m, ogʻirligi baʼzan 750&amp;nbsp;kg ga yetadi. Oʻzbekistonning togʻ [[oʻrmon]]larida oqtirnoqli qoʻngʻir ayiq uchraydi. Qoʻngʻir ayiq oktyabr noyabrdan mart-aprelgacha daraxtlar kovagi, toshlarning ostidagi kovaklarda, tabiiy chuqur joylar yoki oʻzi qazigan iniga tushib qishki uyquga ketadi. Urgʻochilari uyada 2-3 ta, baʼzan 1 yoki 4 ta nimjon bola tugʻadi. Qora va Himolay ayiqlarining tanasi birmuncha kichik va xipcharoq, [[quloq]]lari yirik, juni qora, faqat koʻkragining oldingi tomonida tasmaga oʻxshash oq juni boʻladi. Sharqiy va Janubi-Sharqiy Osiyoning aralash va keng bargli subtropik urmonlarida yashaydi. Qora ayiq ham qoʻngʻir ayiq singari mevalar, oʻsimliklarning barglari va yosh novdalari, turli hasharotlar va hayvonlarning murdalari bilan oziqlanadi. Oq ayiq ({{lang|la|''U. maritimus''}}) [[Arktika]] [[muzlik]]larida yashaydi, asosan [[tyulenlar]], hayvonlarning murdalari bilan oziqlanadi. Qishda uxlamaydi. Tanasining uzunligi 3 m, ogʻirligi 750&amp;nbsp;kg gacha keladi. [[Baribal]] ({{lang|la|''Euarctos americanus''}}) [[Shimoliy Amerika]]da tarqalgan, juni silliq, tanasining uzunligi 1,5-1,8 m, ogʻirligi 120–150&amp;nbsp;kg ga yetadi. [[Janubiy Osiyo]]ning tropik va subtropik oʻrmonlarida Malayziya ayigʻi ({{lang|la|''Helarctos malayanos''}}), [[Hindiston]] va [[Seylon]]da labdor ayiq ({{lang|la|''Melursus ursinus''}}), [[Janubiy Amerika]]da koʻzoynakli ayiq ({{lang|la|''Tremaratus ornatus''}}) uchraydi. Koʻpchilik ayiklar moʻynasi va yogʻi uchun ovlanadi. Lekin barcha turlarining soni keskin kamayib ketayotganligi tufayli aksari mamlakatlarda muhofaza qilinadi. Ayiqlarning 5 turi Xalqaro [[Qizil kitob]]ga, qoʻngʻir ayiq Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000.
* Bogdanov O. P., Redkiye jivot-nie Oʻzbekistana, Toshkent, 1991.
* Naumov S. P., Umurtqali hayvonlar zoologiyasi, Toshkent, 1995.

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Biologik turlar]]
[[Turkum:Yirtqichlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar]]


{{animal-stub}}</text>
      <sha1>5009gsi8hu9olgj5zhsqttdxywtvx5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Audiyensiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>447617</id>
    <revision>
      <id>6121813</id>
      <parentid>5265401</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="i114r1aioxpiiu58enqgs9ljm5esat3" xml:space="preserve">'''Audiyensiya''' (lot. audentia – tinglash, quloq solish) – davlat va ja-moat arboblari tomonidan chet el di-plomatik vakillarining rasmiy qabul qilinishi. Xalqaro huquqda A.– dav-lat boshligʻining diplomatik vakilni qabul qilishi. Bir davlat vakilining oʻz ishonch yorligʻini yoki chaqirib olish yorligʻini topshirishi ham A. dir. 1815-yil 19-martda Venada diplomatik vakillar toʻgʻrisida qabul qilingan reglamentga muvofiq bevosita davlat boshligʻidan A. surashga faqat muxtor elchi darajasida-777gi vakilninggina huquqi bor. Muvaqqat ishlar vakili va boshqa darajali diploma-tik vakillar A. haqida shu davlat tashqi ishlar vaziri orqali iltimos qilishi mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>i114r1aioxpiiu58enqgs9ljm5esat3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121815</id>
      <parentid>6121813</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="4d7hd8xudbgx8hjydghwtxr3hg98ydv" xml:space="preserve">'''Audiyensiya''' (lot. audentia – tinglash, quloq solish) – davlat va ja-moat arboblari tomonidan chet el di-plomatik vakillarining rasmiy qabul qilinishi. Xalqaro huquqda Audiyensiya – dav-lat boshligʻining diplomatik vakilni qabul qilishi. Bir davlat vakilining oʻz ishonch yorligʻini yoki chaqirib olish yorligʻini topshirishi ham A. dir. 1815-yil 19-martda Venada diplomatik vakillar toʻgʻrisida qabul qilingan reglamentga muvofiq bevosita davlat boshligʻidan A. surashga faqat muxtor elchi darajasida-777gi vakilninggina huquqi bor. Muvaqqat ishlar vakili va boshqa darajali diploma-tik vakillar A. haqida shu davlat tashqi ishlar vaziri orqali iltimos qilishi mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>4d7hd8xudbgx8hjydghwtxr3hg98ydv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121816</id>
      <parentid>6121815</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="fxcfskji9qgxaoq2gyuk27gzlmlmm7q" xml:space="preserve">'''Audiyensiya''' (lot. audentia – tinglash, quloq solish) – davlat va ja-moat arboblari tomonidan chet el di-plomatik vakillarining rasmiy qabul qilinishi. Xalqaro huquqda Audiyensiya – davlat boshligʻining diplomatik vakilni qabul qilishi. Bir davlat vakilining oʻz ishonch yorligʻini yoki chaqirib olish yorligʻini topshirishi ham A. dir. 1815-yil 19-martda Venada diplomatik vakillar toʻgʻrisida qabul qilingan reglamentga muvofiq bevosita davlat boshligʻidan A. surashga faqat muxtor elchi darajasida-777gi vakilninggina huquqi bor. Muvaqqat ishlar vakili va boshqa darajali diploma-tik vakillar A. haqida shu davlat tashqi ishlar vaziri orqali iltimos qilishi mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>fxcfskji9qgxaoq2gyuk27gzlmlmm7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121817</id>
      <parentid>6121816</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="785" sha1="fk6aixtglj03r05s13ztz5pfdq8kczg" xml:space="preserve">'''Audiyensiya''' (lot. audentia – tinglash, quloq solish) – davlat va ja-moat arboblari tomonidan chet el di-plomatik vakillarining rasmiy qabul qilinishi. Xalqaro huquqda Audiyensiya – davlat boshligʻining diplomatik vakilni qabul qilishi. Bir davlat vakilining oʻz ishonch yorligʻini yoki chaqirib olish yorligʻini topshirishi ham Audiyensiyadir. 1815-yil 19-martda Venada diplomatik vakillar toʻgʻrisida qabul qilingan reglamentga muvofiq bevosita davlat boshligʻidan A. surashga faqat muxtor elchi darajasida-777gi vakilninggina huquqi bor. Muvaqqat ishlar vakili va boshqa darajali diploma-tik vakillar A. haqida shu davlat tashqi ishlar vaziri orqali iltimos qilishi mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>fk6aixtglj03r05s13ztz5pfdq8kczg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121818</id>
      <parentid>6121817</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="ieq9dvkazldiv0gk2xgdz95lurcrsn1" xml:space="preserve">'''Audiyensiya''' (lot. audentia – tinglash, quloq solish) – davlat va ja-moat arboblari tomonidan chet el di-plomatik vakillarining rasmiy qabul qilinishi. Xalqaro huquqda Audiyensiya – davlat boshligʻining diplomatik vakilni qabul qilishi. Bir davlat vakilining oʻz ishonch yorligʻini yoki chaqirib olish yorligʻini topshirishi ham Audiyensiyadir. 1815-yil 19-martda Venada diplomatik vakillar toʻgʻrisida qabul qilingan reglamentga muvofiq bevosita davlat boshligʻidan Audiyensiya surashga faqat muxtor elchi darajasida-777gi vakilninggina huquqi bor. Muvaqqat ishlar vakili va boshqa darajali diploma-tik vakillar A. haqida shu davlat tashqi ishlar vaziri orqali iltimos qilishi mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>ieq9dvkazldiv0gk2xgdz95lurcrsn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121819</id>
      <parentid>6121818</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="803" sha1="kk5kjnb7qa765638a9m89eaqqkqxzl4" xml:space="preserve">'''Audiyensiya''' (lot. audentia – tinglash, quloq solish) – davlat va ja-moat arboblari tomonidan chet el di-plomatik vakillarining rasmiy qabul qilinishi. Xalqaro huquqda Audiyensiya – davlat boshligʻining diplomatik vakilni qabul qilishi. Bir davlat vakilining oʻz ishonch yorligʻini yoki chaqirib olish yorligʻini topshirishi ham Audiyensiyadir. 1815-yil 19-martda Venada diplomatik vakillar toʻgʻrisida qabul qilingan reglamentga muvofiq bevosita davlat boshligʻidan Audiyensiya surashga faqat muxtor elchi darajasida-777gi vakilninggina huquqi bor. Muvaqqat ishlar vakili va boshqa darajali diploma-tik vakillar Audiyensiya haqida shu davlat tashqi ishlar vaziri orqali iltimos qilishi mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>kk5kjnb7qa765638a9m89eaqqkqxzl4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121822</id>
      <parentid>6121819</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="805" sha1="6qm9o2nxou5okvynnkr7z8cgaf7opcv" xml:space="preserve">'''Audiyensiya''' (lot. audentia — tinglash, quloq solish) — davlat va ja-moat arboblari tomonidan chet el di-plomatik vakillarining rasmiy qabul qilinishi. Xalqaro huquqda Audiyensiya — davlat boshligʻining diplomatik vakilni qabul qilishi. Bir davlat vakilining oʻz ishonch yorligʻini yoki chaqirib olish yorligʻini topshirishi ham Audiyensiyadir. 1815-yil 19-martda Venada diplomatik vakillar toʻgʻrisida qabul qilingan reglamentga muvofiq bevosita davlat boshligʻidan Audiyensiya surashga faqat muxtor elchi darajasida-777gi vakilninggina huquqi bor. Muvaqqat ishlar vakili va boshqa darajali diplomatik vakillar Audiyensiya haqida shu davlat tashqi ishlar vaziri orqali iltimos qilishi mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>6qm9o2nxou5okvynnkr7z8cgaf7opcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121823</id>
      <parentid>6121822</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="fafbcpxpf3de7aj5p6bc5pgw0zf0igm" xml:space="preserve">'''Audiyensiya''' (lot. audentia — tinglash, quloq solish) — davlat va ja-moat arboblari tomonidan chet el di-plomatik vakillarining rasmiy qabul qilinishi. Xalqaro huquqda Audiyensiya — davlat boshligʻining diplomatik vakilni qabul qilishi. Bir davlat vakilining oʻz ishonch yorligʻini yoki chaqirib olish yorligʻini topshirishi ham Audiyensiyadir. 1815-yil 19-martda Venada diplomatik vakillar toʻgʻrisida qabul qilingan reglamentga muvofiq bevosita davlat boshligʻidan Audiyensiya surashga faqat muxtor elchi darajasidagi vakilninggina huquqi bor. Muvaqqat ishlar vakili va boshqa darajali diplomatik vakillar Audiyensiya haqida shu davlat tashqi ishlar vaziri orqali iltimos qilishi mumkin.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>fafbcpxpf3de7aj5p6bc5pgw0zf0igm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Audiologiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>447618</id>
    <revision>
      <id>6121785</id>
      <parentid>5352584</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="305" sha1="5dkk0bv8y3ox857vh5qtdhykgjh8w0a" xml:space="preserve">'''Audiologiya''' (lotincha audio – eshi-taman va yun. logos – fan) – otorinolaringologiyaning bir boʻlimi; eshitish va uning buzilishlari bilan bogʻliq holatlarni oʻrganadigan fan.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Audiologiya]]</text>
      <sha1>5dkk0bv8y3ox857vh5qtdhykgjh8w0a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121786</id>
      <parentid>6121785</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308" sha1="9jq6frgsbt5o19mwuyvvyjfrmvnh4e4" xml:space="preserve">'''Audiologiya''' (lotincha audio — eshi-taman va yun. logos — fan) — otorinolaringologiyaning bir boʻlimi; eshitish va uning buzilishlari bilan bogʻliq holatlarni oʻrganadigan fan.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Audiologiya]]</text>
      <sha1>9jq6frgsbt5o19mwuyvvyjfrmvnh4e4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121787</id>
      <parentid>6121786</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="1xp8rqb7puhkqm3rgx0svjo4ww2l706" xml:space="preserve">'''Audiologiya''' (lotincha audio — eshitaman va yun. logos — fan) — otorinolaringologiyaning bir boʻlimi; eshitish va uning buzilishlari bilan bogʻliq holatlarni oʻrganadigan fan.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}

[[Turkum:Audiologiya]]</text>
      <sha1>1xp8rqb7puhkqm3rgx0svjo4ww2l706</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Audiometriya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>447619</id>
    <revision>
      <id>6121788</id>
      <parentid>2832940</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="3xpic5ubv40potk2rwfeg2tyc165egu" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio – eshitaman va ... metriya), akumetriya – eshi-tish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun A. inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan ibo-rat boʻladi. A.ning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi to-vushlarini qabul qilish hisoblanadi. A., asosan, maxsus elektr akustik asbo-blar – audiometrlar bilan amalga oshiri-ladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. A. natijalari audiogram-ma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>3xpic5ubv40potk2rwfeg2tyc165egu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121789</id>
      <parentid>6121788</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="oywwc2x1018eybzo9xy18nt136eq0b6" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio – eshitaman va ... metriya), akumetriya – eshitish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun A. inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan ibo-rat boʻladi. A.ning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi to-vushlarini qabul qilish hisoblanadi. A., asosan, maxsus elektr akustik asbo-blar – audiometrlar bilan amalga oshiri-ladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. A. natijalari audiogram-ma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>oywwc2x1018eybzo9xy18nt136eq0b6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121790</id>
      <parentid>6121789</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="872" sha1="1mv6b2t9gz9q1j682bqn9am35jdg8z8" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio – eshitaman va ... metriya), akumetriya – eshitish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun Audiometriya inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan ibo-rat boʻladi. A.ning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi to-vushlarini qabul qilish hisoblanadi. A., asosan, maxsus elektr akustik asbo-blar – audiometrlar bilan amalga oshiri-ladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. A. natijalari audiogram-ma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>1mv6b2t9gz9q1j682bqn9am35jdg8z8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121791</id>
      <parentid>6121790</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="871" sha1="i9gus7dbuqh45377jkwjuijnc6iib1i" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio – eshitaman va ... metriya), akumetriya – eshitish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun Audiometriya inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan ibo-rat boʻladi. A.ning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi tovushlarini qabul qilish hisoblanadi. A., asosan, maxsus elektr akustik asbo-blar – audiometrlar bilan amalga oshiri-ladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. A. natijalari audiogram-ma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>i9gus7dbuqh45377jkwjuijnc6iib1i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121793</id>
      <parentid>6121791</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="870" sha1="ctmbyldnde49w9by9v5x4a7od4krmmm" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio – eshitaman va ... metriya), akumetriya – eshitish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun Audiometriya inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan iborat boʻladi. A.ning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi tovushlarini qabul qilish hisoblanadi. A., asosan, maxsus elektr akustik asbo-blar – audiometrlar bilan amalga oshiri-ladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. A. natijalari audiogram-ma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>ctmbyldnde49w9by9v5x4a7od4krmmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121795</id>
      <parentid>6121793</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="869" sha1="23bpqymg16rn23gjn3tr5dub4ymkj28" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio – eshitaman va ... metriya), akumetriya – eshitish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun Audiometriya inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan iborat boʻladi. A.ning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi tovushlarini qabul qilish hisoblanadi. A., asosan, maxsus elektr akustik asbo-blar – audiometrlar bilan amalga oshiri-ladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. A. natijalari audiogramma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>23bpqymg16rn23gjn3tr5dub4ymkj28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121796</id>
      <parentid>6121795</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="c19idtvdidgpsqd6615fsz9vr6xceqz" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio – eshitaman va ... metriya), akumetriya – eshitish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun Audiometriya inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan iborat boʻladi. A.ning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi tovushlarini qabul qilish hisoblanadi. A., asosan, maxsus elektr akustik asbo-blar – audiometrlar bilan amalga oshiri-ladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. Audiometriya natijalari audiogramma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>c19idtvdidgpsqd6615fsz9vr6xceqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121797</id>
      <parentid>6121796</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="889" sha1="ontloh3ass83aj18iqhf2x0eccbs226" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio – eshitaman va ... metriya), akumetriya – eshitish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun Audiometriya inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan iborat boʻladi. A.ning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi tovushlarini qabul qilish hisoblanadi. Audiometriya, asosan, maxsus elektr akustik asbo-blar – audiometrlar bilan amalga oshiri-ladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. Audiometriya natijalari audiogramma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>ontloh3ass83aj18iqhf2x0eccbs226</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121798</id>
      <parentid>6121797</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="899" sha1="86vs6owcdz65f81adabt7kp3qhkf8hi" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio – eshitaman va ... metriya), akumetriya – eshitish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun Audiometriya inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan iborat boʻladi. Audiometriyaning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi tovushlarini qabul qilish hisoblanadi. Audiometriya, asosan, maxsus elektr akustik asbo-blar – audiometrlar bilan amalga oshiri-ladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. Audiometriya natijalari audiogramma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>86vs6owcdz65f81adabt7kp3qhkf8hi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121799</id>
      <parentid>6121798</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="898" sha1="32a4cbx3ga0yhdt49j1g98qmbuko6u9" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio – eshitaman va ... metriya), akumetriya – eshitish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun Audiometriya inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan iborat boʻladi. Audiometriyaning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi tovushlarini qabul qilish hisoblanadi. Audiometriya, asosan, maxsus elektr akustik asboblar – audiometrlar bilan amalga oshiri-ladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. Audiometriya natijalari audiogramma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>32a4cbx3ga0yhdt49j1g98qmbuko6u9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121800</id>
      <parentid>6121799</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="897" sha1="mfu734zab0il0p1hd1y2dbww9nmwg8f" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio – eshitaman va ... metriya), akumetriya – eshitish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun Audiometriya inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan iborat boʻladi. Audiometriyaning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi tovushlarini qabul qilish hisoblanadi. Audiometriya, asosan, maxsus elektr akustik asboblar – audiometrlar bilan amalga oshiriladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. Audiometriya natijalari audiogramma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>mfu734zab0il0p1hd1y2dbww9nmwg8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121801</id>
      <parentid>6121800</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="900" sha1="2lu84igrxbn1igwc7ruc5zcg2ydlzrl" xml:space="preserve">'''Audiometriya''' (lot. audio — eshitaman va … metriya), akumetriya — eshitish oʻtkirligi (yaxshi eshitish)ni oʻlchash. Eshitish oʻtkirligi, asosan, tovushni qabul qilish boʻsagʻasi bilan aniqlangani uchun Audiometriya inson qulogʻi qabul qiladigan eng past tovush kuchini aniqlashdan iborat boʻladi. Audiometriyaning eng oddiy usuli har xil masofada turgan inson tovushi yoki kamertonning turli balandlikdagi tovushlarini qabul qilish hisoblanadi. Audiometriya, asosan, maxsus elektr akustik asboblar — audiometrlar bilan amalga oshiriladi. Audiometrlarda tovush balandligi (100 dan 8000 gs gacha) va kuchi (0 dan 125 db gacha) oʻzgartirilib, tovush xiyol eshi-tiladigan holga (eshitish boʻsagʻasiga) keltiriladi. Audiometriya natijalari audiogramma (egri chiziq) tarzida yozib olinadi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>2lu84igrxbn1igwc7ruc5zcg2ydlzrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>447624</id>
    <revision>
      <id>6121874</id>
      <parentid>4914541</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1012" sha1="8lo43cvzom0w1vgrq91761gkuv4b8ow" xml:space="preserve">'''Aura''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: aura uka aka – esish) – tutqanoq talvasasi tutishidan oldingi holat. Turli koʻrinishda sezgilar buzilishi sifatida namoyon boʻladi. Sensor (teri sezgisi) Aurasida badanning ayrim joylarida ogʻriq, noxush sezgi, uvishib qolish, bir narsa oʻrmalayotgandek sezgi va hokazo seziladi. Koʻrish A.sida koʻz oldida, turli shakllar va ranglar (mas, qon ran-gi), yongʻin, chaqmoq va boshqa paydo boʻladi. Eshitish Axida quloqqa har xil ovoz, qichqiriq, xushtak, tasir-tusirlar va hokazo eshitiladi. Hid bilish A.sida turli xil noxush hidlar; motor A.sida – kutilma-gan harakatlar; vegetativ A.da – koʻngil aynishi, qusish, yurak urishi, nafas olishning buzilishi, oqarib yoki aksin-cha qizarib ketish kuzatiladi. Koʻpincha turli xil A. birga kechadi. Har bir be-morda A.ning bir xili uchraydi va har safar tutqanoq tu-tishdan oldin aynan shu turi bezovta qiladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}

{{no iwiki}}</text>
      <sha1>8lo43cvzom0w1vgrq91761gkuv4b8ow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121875</id>
      <parentid>6121874</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1024" sha1="sx4rgsg45s6t3632besg7mqe91roquh" xml:space="preserve">'''Aura''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: aura uka aka — esish) — tutqanoq talvasasi tutishidan oldingi holat. Turli koʻrinishda sezgilar buzilishi sifatida namoyon boʻladi. Sensor (teri sezgisi) Aurasida badanning ayrim joylarida ogʻriq, noxush sezgi, uvishib qolish, bir narsa oʻrmalayotgandek sezgi va hokazo seziladi. Koʻrish Aurasida koʻz oldida, turli shakllar va ranglar (mas, qon rangi), yongʻin, chaqmoq va boshqa paydo boʻladi. Eshitish Axida quloqqa har xil ovoz, qichqiriq, xushtak, tasir-tusirlar va hokazo eshitiladi. Hid bilish Aurasida turli xil noxush hidlar; motor Aurasida — kutilmagan harakatlar; vegetativ Aurada — koʻngil aynishi, qusish, yurak urishi, nafas olishning buzilishi, oqarib yoki aksin-cha qizarib ketish kuzatiladi. Koʻpincha turli xil Aura birga kechadi. Har bir bemorda Auraning bir xili uchraydi va har safar tutqanoq tutishdan oldin aynan shu turi bezovta qiladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}

{{no iwiki}}</text>
      <sha1>sx4rgsg45s6t3632besg7mqe91roquh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121876</id>
      <parentid>6121875</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1023" sha1="b0bf9bzkluqml6kylrwc1uvxyizuzqz" xml:space="preserve">'''Aura''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: aura uka aka — esish) — tutqanoq talvasasi tutishidan oldingi holat. Turli koʻrinishda sezgilar buzilishi sifatida namoyon boʻladi. Sensor (teri sezgisi) Aurasida badanning ayrim joylarida ogʻriq, noxush sezgi, uvishib qolish, bir narsa oʻrmalayotgandek sezgi va hokazo seziladi. Koʻrish Aurasida koʻz oldida, turli shakllar va ranglar (mas, qon rangi), yongʻin, chaqmoq va boshqa paydo boʻladi. Eshitish Axida quloqqa har xil ovoz, qichqiriq, xushtak, tasir-tusirlar va hokazo eshitiladi. Hid bilish Aurasida turli xil noxush hidlar; motor Aurasida — kutilmagan harakatlar; vegetativ Aurada — koʻngil aynishi, qusish, yurak urishi, nafas olishning buzilishi, oqarib yoki aksincha qizarib ketish kuzatiladi. Koʻpincha turli xil Aura birga kechadi. Har bir bemorda Auraning bir xili uchraydi va har safar tutqanoq tutishdan oldin aynan shu turi bezovta qiladi.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}}


{{chala}}

{{no iwiki}}</text>
      <sha1>b0bf9bzkluqml6kylrwc1uvxyizuzqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Depozit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>461203</id>
    <revision>
      <id>6121854</id>
      <parentid>5083225</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Imomaliyev2009</username>
        <id>264192</id>
      </contributor>
      <origin>6121854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1941" sha1="58tevjdb5ltm3gl7k42cgzz1pvjcpad" xml:space="preserve">

'''Depozit''' (lot. depositum — omonat, asrab qoʻyilgan) — 1) bankka qoʻyilgan omonatlar. Bunday Depozitlarning muddatli (muayyan muddatdan soʻng qaytarib beriladigan) va talab qilib olinadigan (omonat egasining birinchi talabi bilan beriladigan) turlari bor. Kredit muassasasi omonatchiga depozitni olish huquqini beruvchi hamda mazkur pul mablagʻining bankka deponent qilinganini tasdiqlovchi yozma guvohnoma — Depozit. sertifikati beradi; 2) bank daftaridagi mijozlarning bankka boʻlgan muayyan talablarini ifodalovchi yoki tasdiqlovchi yozuvlar; 3) kredit muassasalariga saqlash uchun topshirilgan qimmatli qogʻozlar (aksiya va obligatsiyalar) va pul vositalari; 4) turli muassasalarga talab qilinadigan toʻlovlarni taʼminlash uchun oldindan oʻtkaziladigan badallar.

Qóshimcha qiladigan bólsak ,treyding sohasida ham depozit olib savdo qilish mumkin.&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Mirzəyev |first=Elvin |date=2023-07-19 |title=DEPOZİT HAQQINDA NƏZƏRİ BAXIŞLAR VƏ KOMMERSİYA BANKLARININ  HƏYATA KEÇİRDİKLƏRİ DEPOZİT SİYASƏTİNİN ƏHƏMİYYƏTİ |url=http://dx.doi.org/10.36719/2706-6185/13/33-36 |magazine=ANCIENT LAND |volume=4 |issue=7 |pages=33–36 |doi=10.36719/2706-6185/13/33-36 |issn=2706-6185}}&lt;/ref&gt;

== Yana qarang ==

* [[Omonat]]

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 {{no iwiki}}

 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}

[[Turkum:Bank]]
[[Turkum:Bankga oid chala maqolalar]]
[[Turkum:Banklar]]
[[Turkum:Banknot emissiya qiluvchilar]]
[[Turkum:Iqtisod]]
[[Turkum:Iqtisod boʻyicha kitoblar]]
[[Turkum:Iqtisodiy atamalar]]
[[Turkum:Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti]]
[[Turkum:Iqtisodiy huquq]]
[[Turkum:Iqtisodiy mafkuralar]]
[[Turkum:Iqtisodiy muammolar]]
[[Turkum:Iqtisodiy nazariyalar]]
[[Turkum:Iqtisodiyot va moliya]]
[[Turkum:Iqtisodiy siyosat]]
[[Turkum:Iqtisodiyotlar]]
[[Turkum:Iqtisodiyotga oid chala maqolalar]]
[[Turkum:Iqtisodiyotga oid asarlar]]</text>
      <sha1>58tevjdb5ltm3gl7k42cgzz1pvjcpad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121855</id>
      <parentid>6121854</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Imomaliyev2009</username>
        <id>264192</id>
      </contributor>
      <origin>6121855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1943" sha1="rcnrbr03tgxhv8swivziok6c0lsaspy" xml:space="preserve">
'''Depozit''' (lot. depositum — omonat, asrab qoʻyilgan) — 1) bankka qoʻyilgan omonatlar. Bunday Depozitlarning muddatli (muayyan muddatdan soʻng qaytarib beriladigan) va talab qilib olinadigan (omonat egasining birinchi talabi bilan beriladigan) turlari bor. Kredit muassasasi omonatchiga depozitni olish huquqini beruvchi hamda mazkur pul mablagʻining bankka deponent qilinganini tasdiqlovchi yozma guvohnoma — Depozit. sertifikati beradi; 2) bank daftaridagi mijozlarning bankka boʻlgan muayyan talablarini ifodalovchi yoki tasdiqlovchi yozuvlar; 3) kredit muassasalariga saqlash uchun topshirilgan qimmatli qogʻozlar (aksiya va obligatsiyalar) va pul vositalari; 4) turli muassasalarga talab qilinadigan toʻlovlarni taʼminlash uchun oldindan oʻtkaziladigan badallar.

Qóshimcha qiladigan bólsak, treyding sohasida ham depozit olib savdo qilish mumkin.&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Mirzəyev |first=Elvin |date=2023-07-19 |title=DEPOZİT HAQQINDA NƏZƏRİ BAXIŞLAR VƏ KOMMERSİYA BANKLARININ  HƏYATA KEÇİRDİKLƏRİ DEPOZİT SİYASƏTİNİN ƏHƏMİYYƏTİ |url=http://dx.doi.org/10.36719/2706-6185/13/33-36 |magazine=ANCIENT LAND |volume=4 |issue=7 |pages=33–36 |doi=10.36719/2706-6185/13/33-36 |issn=2706-6185}}&lt;/ref&gt;

== Yana qarang ==

* [[Omonat]]

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 {{no iwiki}}

 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}

[[Turkum:Bank]]
[[Turkum:Bankga oid chala maqolalar]]
[[Turkum:Banklar]]
[[Turkum:Banknot emissiya qiluvchilar]]
[[Turkum:Iqtisod]]
[[Turkum:Iqtisod boʻyicha kitoblar]]
[[Turkum:Iqtisodiy atamalar]]
[[Turkum:Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti]]
[[Turkum:Iqtisodiy huquq]]
[[Turkum:Iqtisodiy mafkuralar]]
[[Turkum:Iqtisodiy muammolar]]
[[Turkum:Iqtisodiy nazariyalar]]
[[Turkum:Iqtisodiyot va moliya]]
[[Turkum:Iqtisodiy siyosat]]
[[Turkum:Iqtisodiyotlar]]
[[Turkum:Iqtisodiyotga oid chala maqolalar]]
[[Turkum:Iqtisodiyotga oid asarlar]]</text>
      <sha1>rcnrbr03tgxhv8swivziok6c0lsaspy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deponent</title>
    <ns>0</ns>
    <id>461208</id>
    <revision>
      <id>6121857</id>
      <parentid>5051228</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Imomaliyev2009</username>
        <id>264192</id>
      </contributor>
      <origin>6121857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="884" sha1="9n0hvjs1vczn8upmzj9mi1gqhk3g5g1" xml:space="preserve">'''Deponent''' (lotincha deponentus — joylayman) — kredit muassasasi bankga pul yoki qimmatli qogʻozlarni saqlash uchun topshirgan jismoniy va yuridik shaxs. Oʻziga tegishli pul daromadi yoki toʻlovlarni oʻz muddatida olmagan shaxs. Bu mablagʻlar uni saqlayotgan korxona va tashkilotga nisbatan deponent boʻladi.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}

[[Turkum:Bank]]
[[Turkum:Bankga oid chala maqolalar]]
[[Turkum:Banklar]]
[[Turkum:Banknot emissiya qiluvchilar]]
[[Turkum:Iqtisod]]
[[Turkum:Iqtisod boʻyicha kitoblar]]
[[Turkum:Iqtisodchilar]]
[[Turkum:Iqtisodiy atamalar]]
[[Turkum:Iqtisodiy huquq]]
[[Turkum:Iqtisodiy mafkuralar]]
[[Turkum:Iqtisodiy modellar]]
[[Turkum:Iqtisodiy siyosat]]
[[Turkum:Iqtisodiyotlar]]
[[Turkum:Iqtisodiyotga oid asarlar]]
[[Turkum:Iqtisodiyotga oid chala maqolalar]]</text>
      <sha1>9n0hvjs1vczn8upmzj9mi1gqhk3g5g1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iravan xonligi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488133</id>
    <revision>
      <id>6121535</id>
      <parentid>6058222</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132006" sha1="spcm18uky3kj6r6ez208vql2q6my8bu" xml:space="preserve">{{Tarixiy davlat
 |nomi                     = Iravan xonligi
 |oʻz nomi                 = خانات ایروان
 |holati                   = 
 |madhiya                  = 
 |bayroq                   = Flag of the Yerevan Khanate.png
 |bayroq_izohi             = Iravan xonligining bayroqlari
 |gerb                     = 
 |gerb_izohi               = 
 |xarita                   = ErevanKhanate.gif
 |oʻlchami                 = 280px
 |izohi                    = İravan xanlığı (1800)
 &lt;!-- |type_before              = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Davlat-asoschilar»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Oʻtmishdoshlari».--&gt;
 |p1                       = Afshorlar sulolasi
 |flag_p1                  = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  = 
 |tashkil_topdi            = 1747
 |barham_topdi             = 1828
 &lt;!-- |type_after               = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Tugatilgandan keyingi davlatlar…»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Vorislar».--&gt;
 |s1                       = Rossiya imperiyasi
 |flag_s1                  = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |shiori                   = 
 |poytaxti                 = Iravan
 |shaharlari               = 
 |tili                     = 
 |valyutasi                = [[:az:Qarapul|Garapul]]&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.I-IV. s.288.&lt;/ref&gt;, [[:az:Tümən|İravan tumani]]&lt;ref&gt;Шопен И. &quot;Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи&quot;. s.162.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich   = 
 |koʻrsatkich_tarkibi      = 
 |maydoni                  = 19.400 km&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii&lt;/ref&gt;
 |aholisi                  = taxminan 134.646&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot;&gt;E. Qarayev s.400.&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;
[[Ozarbayjonlar|Ozarbayjon turklari]] - 99,609&lt;br/&gt;
[[Armanlar]] - 19,878&lt;br/&gt;
[[Kurdlar]] - 14 902&lt;br/&gt;
[[Lo'lilar]] - 257&lt;br/&gt;
 |boshqaruv_shakli         = 
 |sulola                   = 
 |hukmdorlar_unvoni        = [[Xon (unvon)|Xon]]
 |hukmdor1                 = Mirmehdi Xon 
 |hukmdor1_yili            = [[1747]]–[[1751]]
 |hukmdorlar_unvoni2       = &lt;!--keyingi hukmdor unvoni oʻzgarganda ishlatiladi--&gt;
 |hukmdor2                 = Huseyngulu Xon 
 |hukmdor2_yili            = [[1806]]–[[1827]]
 |hukmdorlar_unvoni3       = 
 |hukmdor3                 = 
 |hukmdor3_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni4       = 
 |hukmdor4                 = 
 |hukmdor4_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni5       = 
 |hukmdor5                 = 
 |hukmdor5_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni6       = 
 |hukmdor6                 = 
 |hukmdor6_yili            = 
 |dini                     =  [[Islom]] ([[Shialik]])&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. &quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən(XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;. s.400.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich1    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi1      = 
 |Bosqich1                 = 
 |Sana1                    = 
 |Yil1                     = 
 |Bosqich2                 = 
 |Sana2                    = 
 |Yil2                     = 
 |Bosqich3                 = 
 |Sana3                    = 
 |Yil3                     = 
 |Bosqich4                 = 
 |Sana4                    = 
 |Yil4                     = 
 |Bosqich5                 = 
 |Sana5                    = 
 |Yil5                     = 
 |Bosqich6                 = 
 |Sana6                    = 
 |Yil6                     = 
 |Bosqich7                 = 
 |Sana7                    = 
 |Yil7                     = 
 |Bosqich8                 = 
 |Sana8                    = 
 |Yil8                     = 
 |Bosqich9                 = 
 |Sana9                    = 
 |Yil9                     = 
 |Bosqich10                = 
 |Sana10                   = 
 |Yil10                    = 
 |Bosqich11                = 
 |Sana11                   = 
 |Yil11                    = 
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich2    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi2      = 
 |gacha                    = 
 |g1                       = 
 |g2                       = 
 |g3                       = 
 |g4                       = 
 |g5                       = 
 |g6                       = 
 |g7                       = 
 |keyin                    = 
 |k1                       = 
 |k2                       = 
 |k3                       = 
 |k4                       = 
 |k5                       = 
 |k6                       = 
 |k7                       = 
 |eslat                    = 
}}
'''Iravan xonligi''' ([[ozarbayjoncha]]:{{lang|az|ایروان خانلیغی}}; [[forscha]]:{{lang|fors|خانات ایروان}}, {{comment|translit.|transliterasiya|transliterasiya}} ''Xānāt-e Iravān'';) — Ozarbayjon xonliklaridan biri, [[Nodirshoh|Nodirshoh Afshor]] va Afshor Nafardan keyin Chuxursad  beylerbeyi asosida shakllangan va [[1747]]-[[1828-yil]]larda mavjud boʻlgan tarixiy feodal davlat. [[XVIII asr|XVIII – asr]]ning oʻrtalarida Iravan xonligiga Mirmehdi xon tomonidan asos solingan. Iravan xonligi [[Qorabogʻ]], [[Naxichevan]] va Maku xonliklari, Usmonli imperiyasi bilan, Borchali va Gazax sultonlari bilan chegaradosh edilar. Markazi Iravan (Yerevan) shahri edi.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://portal.azertag.az/az/node/1725#.WV_UyoTyjIU |title=İrəvan xanlığı. |author=azertag.az |date= |work=|pages = |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xondan keyin Xuseynali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi mustahkamlandi. Xuseynali xonning oʻgʻli Muhammad xan Gajar davrlari Iravan  xonligida eng uzoq xon davri hisoblanadi. Muhammad xon 21 yil davomida Iravan taxtiga oʻtirdi.

Muhammad xondan keyin Xusaynngulu xon Gajar hokimiyatga keldi. Uning boshqaruvi davrida Iravan Rossiya imperiyasining vayronagarchilik yurishlariga duchor boʻlgan.  Xusaynngulu xonning hukmronligi Iravan xonligi madaniyati choʻqqisiga chiqqan davr edi. Iravandagi Goy [[masjid]] va Sardarobod tumanidagi shu nomdagi qalʼa Xuseynngulu xonning buyrugʻi bilan qurilgan.

[[XIX asr]] oxiri – [[XX asr]]ning boshlarida Iravanda ozarbayjon nomlari bilan oʻnlab koʻchalar boʻlgan. Ushbu koʻchalar qadimgi Yerevanda mashhur boʻlgan: Shariat, Karvansaray, Gala, Sulton, Cholmekchi, Naxchivan, Bozor, Dashli, Pasha xon, Gariblar oʻchogʻi, Deyirmanli, Masjid, Mehnat bozori, Tepebashi, Qabriston, Naib, Mir Jafar, Rustam xon, Imomra, Korbulag, aka, Ketan, Dukanli, Sallaxlar va boshqalar.

Bogʻlar erlari Iravan va uning atrofida [[1473]] bogʻ bor edi, shundan 772 tasi shahar ichida edi. Sardar bogʻi, Dalma, Abbosdarasi, Abuxayat, Keshagli, Gizilgʻala, Dere bogʻi, Savzikari, Xosrovobod, Soyudlu, Gul vodiysi, Kankan, Kerpixhana bogʻlari nomlari Yerevandan juda uzoqda tarqalgan. Yerevan bogʻlarining baʼzi mahsulotlari quritilgan shaklda Yevropaga eksport qilindi&lt;ref name=&quot;virtual&quot;&gt;[http://www.virtualkarabakh.az/az/post-item/3/26/irevan-qedim-azerbaycan-torpagi.html İrəvan - qədim Azərbaycan torpağı]&lt;/ref&gt;.

Iravandagi 15 ga yaqin masjid va ikkita arman cherkovining nomlari tarixiy adabiyotda qayd etilgan. Moviy masjid (yoki Huseynali xon), Gala masjidi (Sardar yoki Abbos Mirzo), Shah Abbos, Tepebashi, Zal xon (yoki shahar), Sartib xon, Hoji Novruzali aka, Demirbulag, Hoji Jafar aka, Rajab posho, Muhammad Sartib xon, Hoji Inam masjidlarining minoralari uzoqdan Yerevanning musulmon shahar boʻlganini koʻrsatar edi. Armanistonda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng masjidlar birin-ketin yoʻq qilindi. Moviy masjid, Janubiy Kavkazdagi eng katta masjid, Iravanda tarix muzeyiga ega edi va Zal Xon masjidi rassomlarning koʻrgazma zaliga aylandi. Faqat Demirbulag masjidi [[1988-yil]]gacha oʻz maqsadiga erishdi va hozirda masjid yer yuzidan oʻchirildi va uning oʻrniga baland qavatli bino qurildi. Shaharda mavjud boʻlgan Pogos-Petros va Katogke cherkovlari, masjidlar bilan bir qatorda shaharga armanlarning kirib kelishini taʼminlash uchun xristian missionerlari hisobiga qurilgan.&lt;ref name=&quot;virtual&quot;/&gt;

[[1827-yil]] [[6-oktabr]]da Iravan xonligi [[ruslar]] tomonidan ishgʻol qilindi va bu ishgʻol [[1828-yil]] [[10-fevral]]da Turkmanchay tinchlik shartnomasi bilan mustahkamlandi. Ushbu shartnomaning 15-moddasiga binoan, Gajarlar va [[Usmonli imperiyasi]] hududida yashovchi arman aholisi [[Kavkazorti|Janubiy Kavkaz]]ga, shu joylarga koʻchirilgan.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot; /&gt;

== Erta davr ==
[[Fayl:Nadir Shah at the sack of Delhi - Battle scene with Nader Shah on horseback, possibly by Muhammad Ali ibn Abd al-Bayg ibn Ali Quli Jabbadar, mid-18th century, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|alt=|thumb|339x339px|[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]]]
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mirmehdi xan Qasımlı-Əfşar|Mirmehdi xon Gasimli-Afshar]], [[:az:Xəlil xan Özbək|Xalil xon Oʻzbek]], [[:az:Hüseynəli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]] va [[:az:Qulaməli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]]''

=== Mirmehdi xon ===
[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]ning oʻldirilishi bilan [[1747-yil]] 19 dan 20-iyulga oʻtar kechasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/afsharids-dynasty|title=AFSHARIDS|work=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;, [[Ozarbayjon]]da katta tartibsizliklar yuzaga keldi va har tomondan taxtga daʼvolar berila boshlandi. Ushbu kurashda Nodirshohning jiyani Aliqulu xon vaqtincha Adilshoh nomi bilan hokimiyatga keltirildi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.33&lt;/ref&gt; Biroq, yangi shoh mustaqil xonliklarning paydo boʻlishiga toʻsqinlik qila olmadi. Mustaqil boʻlishga intilib, ozarbayjon xonlari taxtga daʼvogarlarga qarshi kurash sharoitida oʻzlarining kichik feodal davlatlarini yaratdilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.51.&lt;/ref&gt;

Tabriz hokimi Amiraslan xon Afshar qoʻmondonlaridan biri Mirmehdi xonni Iravandagi markaziy hukumatga qarshi qoʻzgʻolonni bostirish uchun qoʻshinlari bilan Iravanga yubordi. Ammo Mirmehdi xon Iravan ahli bilan rozi boʻlib, ularga qoʻshildi va qoʻzgʻolonni boshqarishni boshladi. Mirmehdi xon, Mugan xon Xasanali xon, [[kurdlar]] va afsharlar oʻz kuchlarini birlashtirdilar va 30.000 yaqin [[qoʻshin]] bilan Amiraslan xonga qarshi chiqdilar. Birlashgan kuchlar Urmiya shahriga hujum qildi, bu yerda joylashgan barcha xon boyliklarini tortib olishdi va shaharni oʻzaro boʻlishishdi. Ushbu voqeadan koʻp vaqt oʻtmay, Adilshohni (Aliqulu xon) agʻdarib, hokimiyatga kelgan Ibrohim Mirzo Amiraslan xon magʻlubiyatga uchradi va oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci yarısında).s.40&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1747-yil]]da Nodirshoh Afsharning oʻldirilishidan soʻng Mirmehdi xon Afshar mustaqil Iravan xonligining poydevorini qoʻydi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“''.''s.27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.62.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev.Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən.s.51.&lt;/ref&gt; Mir Mehdi xon oʻz xonligi hududini kengaytirish siyosatini olib bordi.

Shu maqsadda [[1748-yil]]da Urmiya xonligiga hujum qildi. Urmiya hukmdori Fatali xon Afshar magʻlubiyatga uchradi va oʻz xonligining baʼzi hududlarini Mehdi xonga berishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.83.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.52.&lt;/ref&gt;

Biroq, [[1749-yil]]ning yozida Iravan xonligining oʻzi yana bir Ozarbayjon xonligi - [[Qorabogʻ xonligi]]ga hujum qildi. Qorabogʻlik Panahali xon 4000 ta qoʻshin bilan Iravan xonligi chegaralarini kesib oʻtdi va Uchkilsa atrofidagi yerlarga yurdi. Iravan xonligida ozchilik boʻlgan xorijiy armanlar ushbu voqealardan oʻz pozitsiyalarini mustahkamlash uchun foydalanganlar. Ular ''„oʻzlarini musulmonlardan himoya qilish“'' uchun Kaxetiya podshosi [[Irakliy II|Irakliy II]] ga murojaat qilishdi. Irakliy II qoʻshinlarini yigʻib, ularni Panaxali xonga qarshi yubordi. Jangda qattiq magʻlub boʻlgan Panahali xon chekinadi.&lt;ref&gt;İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.171-72.&lt;/ref&gt;

Armanlarning xiyonati Iravan xonining eʼtiboridan chetda qolmadi. Mirmehdi xon Kartli-Kaxeti saroyi bilan yashirin aloqada boʻlgan armanlarni jazolashga qaror qildi. Uning harakati Kartli-Kaxeti saroyini gʻazablantirdi. Armanlarning murojaatidan foydalangan holda Tsar Teymuraz Iravanning ichki ishlariga aralashish uchun bahona qidirib, 2549 kishilik qoʻshin bilan [[1749-yil]] sentyabr oyida Iravanga yoʻl oldi. Qarshilik qila olmagan Mirmehdi xon armanlarni qoʻlga olishni toʻxtatdi va Teymuraz bilan yarashdi. [[22-noyabr]]da chor qoʻshinlari xonlikdan chiqib, orqaga qaytishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.54.&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xon kuchining zaiflashuvidan foydalangan holda, Fatali xon Afshar Iroqni egallashga qaror qildi. [[1751-yil]]da Ozod Xon boshchiligida u Iravanga 30000 qoʻshin yubordi. Ushbu qoʻshinlarning oldingi chizigʻi Iravan qalʼasini qurshab oldi. Gruziya podshohi Iravanni himoya qilish uchun shahar tomon yoʻl oldi. Jangda Irakliy II qoʻshinlari yoʻq qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.172.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.57-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.64.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Mirmehdi xon agʻdarilib oʻldirildi va uning oʻrniga Xalil xon Oʻzbek [[1752-yil]]da Iravan hokimi etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.52.&lt;/ref&gt;

Xalil xon hukmronligi davrida [[dogʻiston]]liklar tomonidan Iravan xonligi ham kuchli hujumga uchradi. [[1754]]-[[1755-yil]]larda Avar xon Nusal xon boshchiligida Dogʻiston qoʻshinlari Kartli-Kaxeti hududiga yurish qildilar va u yerdan Iravan xonligi hududiga hujum qildilar. Ushbu hujum paytida Goycha, Darachichek, Kirxbulag va Abaran tumanlari qishloqlariga jiddiy zarar etkazildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.58-59.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining ushbu halokatli yurishi Xalil xonning xalq orasidagi obroʻsini sezilarli darajada pasaytirdi. 1755-yilda xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan Hasanali xan Gajar boshchiligida qoʻzgʻolon koʻtarildi. Qoʻzgʻolon natijasida Xalil xon hokimiyatdan chetlashtirildi va uning oʻrniga Hasanali xan Gajar tayinlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.90.&lt;/ref&gt;

=== Xusaynali xon ===
[[Fayl:İrəvan xanı Əli xana məxsus &quot;Məlayır&quot; adlı Təbriz xalçası.JPG|thumb|257x257px|left|Xuseynali xonga tegishli Tabriz gilamchasi „Malayir“, Ozarbayjon tarixi muzeyi]]
Xasanali xon juda qisqa vaqt hokimiyat tepasida edi. U xonlik taxtida oʻtirganida koʻr edi. Uning koʻzlarini bir vaqtlar Nodirshoh chiqarib tashlagan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.59.&lt;/ref&gt; Toʻrt yil hukmronlik qilgan Hasanali xon 1759-yil boshida vafot etdi. Oʻlimidan soʻng uning ukasi Xuseynali xon Iravanda hokimiyat tepasiga keldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.89.&lt;/ref&gt;

Agar Iravan xonligining tashkil topishi Mirmehdi xon Afshar nomi bilan bogʻliq boʻlsa, xonlikning kuchayishi Xuseynali xonning xizmatlari tufayli boʻlgan. [[1760-yil]] avgustda Dogʻiston qoʻshinlari Iravanga yurish qildilar. Xuseynali xon ularga qarshi qoʻshin yubordi va jangda Dogʻiston qoʻshinini magʻlubiyatga uchratdi. Ammo qoʻshimcha yordam olgan dogʻistonliklar Araz daryosiga etib borishdi. Dağıstan qoʻshini talonchilikni tugatgandan soʻng qaytib kelganida, Kartli–Kaxeti qoʻshinlari toʻsatdan ularga hujum qilishdi va ularni magʻlub etishdi. Ushbu voqea Kartli–Kaxetiya podsholigining Iravan xonligiga taʼsirini kuchaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.61-62.&lt;/ref&gt;

Karim xon Zand Fathali xon Afsharani magʻlub qilgandan soʻng, Azad xonni quvgʻin qila boshladi. Quvgʻinlardan qochib, Azad xon Gazax sultonligiga qochdi. Bu yerda lavozimni egallagan Ozod xon II Irakliy II dan yordam olmoqchi edi. Biroq, uni 1760-yilda Irakliy II bosib olib, Karim xon Zandga topshirdi. Ushbu xizmat evaziga Karim xon Zand bir muncha vaqt Kartli-Kaxeti Iravan xonligidan tovon puli olganiga koʻz yumdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62.&lt;/ref&gt;

Ammo, Xuseynali xon oʻz kuchini mustahkamlagandan keyin soliq toʻlashdan bosh tortdi. Bu [[1765-yil]]da Irakliy II ning katta qoʻshin bilan Iravanga hujumiga olib keldi. Kuchlarning etishmasligi tufayli Xuseynali xon yana tinchlik taklifiga rozi boʻlib, soliq toʻlashga rozi boʻldi. Irakliy II qaytdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62-63.&lt;/ref&gt; Irakliy II qoʻshinlari Iravandan olib chiqilgandan soʻng, Xuseynali xon yana soliq toʻlashdan bosh tortdi. [[1769-yil]]da Irakliy II Iravanga yana hujum qildi, ammo magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.66.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Irakliy II ning Iravan xonligiga qilgan harbiy yurishlari hech qanday natija bermadi. U xonlikni oʻziga qaram qilib qoʻyolmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.173.&lt;/ref&gt;

[[1779-yil]]da Karimxon Zandning vafoti [[Ozarbayjon]]da fuqarolar urushi avj oldi. Qulay sharoitlardan foydalanib, Irakliy II yana Xuseynali xondan soliqlarni talab qildi. Xuseynali xon bosh tortdi. [[1779-yil]] sentyabr oyida Irakliy II 20 ming kishilik armiya bilan yana Iravan xonligiga yurish qildi. Xuseynali xon [[Usmonli imperiyasi]] va uning ittifoqchilari, Qorabogʻva Xoy xonliklarining koʻmagi bilan Gruziyaga deportatsiya qilingan oilalarni qaytarishni talab qildi. Xuseynali xon va Irakliy II oʻrtasida tinchlik muzokaralari Axalsixe Sulaymon Poshoning vositachiligi bilan boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.174.&lt;/ref&gt;

[[1781-yil]] noyabrda Iravan xonligi va Kartli-Kaxeti qirolligi oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Irakliy II asirlarni Gruziyaga qaytarishga rozi boʻlib, yiliga 30 ming toman toʻlaydi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.175.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.73.&lt;/ref&gt; Ushbu tinchlik shartnomasi Iravan xonligini [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]]ga yaqinlashtirdi. Bu Usmonlilarni xavotirga solgan edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.69-70.&lt;/ref&gt;

[[1783-yil]] [[9-noyabr]]da Xuseynali xon Gajar kasal boʻlib, vafot etdi. Xonning xohishiga koʻra, uning katta oʻgʻli 15 yoshli Gʻulomali xon Gajar hokimiyatga kelgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.83-84.&lt;/ref&gt; Xuseynali xonning oʻlimi xonlikdagi vaziyatni yanada ogʻirlashtirdi. Irakliy II oʻz kuyovi Bagrationni qoʻshinlari bilan Iravanga yuborish imkoniyatidan foydalandi. Biroq, Bagration Iravanga yaqinlashib, Xuseynali xonning toʻngʻich oʻgʻli Gʻulomali xon taxtga oʻtirganini eshitib, hujumni davom ettirmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.178.&lt;/ref&gt;

=== Gʻulomali xon ===
Iravan zodagonlari knyaz Bagrationaning Gʻulomali xon bilan Iravan xonligida tuzgan bitimini shubhasiz qadrlashdi va bu ishda Irakliy II qoʻli bor deb taxmin qilishdi. Shuning uchun ular yangi xonga ishonishmadi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.104.&lt;/ref&gt; Otasining dafn marosimida qatnashayotganda, Gʻulomali xon mahalliy zodagonlardan biri Usmi aka tarafdorlari bilan qoʻzgʻolon koʻtarib, Iravan qalʼasini egallab oldi. Biroq, qoʻzgʻolon marhum Husaynali Xonning sobiq tarafdorlari yordamida bostirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.84.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xonning sakkiz oylik hukmronligi Iravan xonligining eng munozarali davrlaridan biri edi. Uning hukmronligi davrida Usmonlilar davlati va rus kuchlari oʻrtasida xonlikda oʻz mavqeini mustahkamlash uchun yashirin kurash bor edi. Gʻulomali xonning juda yosh va tajribasiz davlatidan foydalanib, bu ikki davlat Iravan hukmdori ustidan gʻalaba qozonishga harakat qilishdi. Agar Husaynali xon ikki tomon oʻrtasida betaraf pozitsiyani egallagan boʻlsa, Gʻulomali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi Usmonli davlatiga yaqinlashdi. Xonning yoshligi va tajribasizligini inobatga olib, baʼzi Usmonli pasholari, u Iravanni bosib olishidan qoʻrqib, Irakliy II bilan yaqin aloqada boʻlgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.179.&lt;/ref&gt; Otasining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirgan Axalsig, [[Arzirum]], [[Kars]] va Bayazid pashalar vakillari Gʻulomali xon bilan muzokaralar olib borish imkoniyatidan foydalanishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85-86.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xon, Childir gubernatori Salmon Poshoga xat yozib, Usmonlilar bilan birdamligini va [[Ozarbayjon]] voqealari haqida qimmatli maʼlumotlarni yuborgan. Xatlardan koʻrinib turibdiki, Usmonli sultoni Gʻulomali Xonni uni gʻalaba qozonish uchun baylerbeyi lavozimiga tayinlagan va shu bilan birga Usmonli pashoslariga zarur paytda unga har tomonlama yordam koʻrsatishni buyurgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85.&lt;/ref&gt; Usmoniylar bilan yaqin aloqalar tufayli Gʻulomali xon Irakliy II bilan tuzilgan shartnomaning shartlariga rioya qilmadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.87.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligiga qarshi agressiya oson emasligini anglagan Irakliy II birinchi boʻlib diplomatik vositalarga murojaat qildi. Biroq, bu jiddiy natija bermaganini koʻrib, Rossiya va Gruziya podshosi Iravan xoniga qarshi fitna boshladilar. Shunday qilib, [[1784-yil]] yozida Gʻulomali xon oʻldirildi va xon oʻldirildi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.90.&lt;/ref&gt; Kars qoʻriqchisi Mustafo Poshoning soʻzlariga koʻra: ''„Iravon xonning Usmonli davlati bilan yaqinlashishi natijasida haqiqiy tahdid yuz berganda, Gʻulomali xon bu mintaqada ruslar va ularning ittifoqchisi boʻlgan Gruziya podshohlarining fitnalari natijasida halok boʻldi“.''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.180.&lt;/ref&gt;

== Muhammad xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Məhəmməd xan Ziyadlı-Qacar|Muhammad xon Ziyodli-Gajar]], [[:az:Əliqulu xan Qacar|Aliqulu xon Qajar]], [[:az:Həsən xan Makulu|Hasan xon Makulu]]''

Suiqasddan soʻng darhol Iravan aholisining koʻpchiligi Gʻulomali Xonning 12 yoshli akasi Muhammad Xonni [[hokim]] qilib sayladilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.28.&lt;/ref&gt;  Muhammad xon eng uzoq vaqt Iravan taxtida oʻtirgan hakamlardan biri edi. Yoshligi tufayli Muhammad Xon oʻz hukmronligining dastlabki yillarida onasiga va unga sodiq boʻlgan zodagonlarga suyangan va Kartli-Kaxeti qirolligiga tovon toʻlashga majbur boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

Iravan taxtining egasi boʻlgan Muhammad Xon birinchi kundan boshlab unga qarshi boʻlgan kuchlar tomonidan bosimga duch kelgan. Gʻulomali xonning vafotidan soʻng Iravan aholisi ikki guruhga boʻlingan. Birinchi guruh Muhammad xon tarafdorlari edi. Bu guruh Ahmad Xon tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Ikkinchi muxolif kuchni sulton Ahmad Sulton boshqargan. Ahmad Sulton anchadan beri Iravan taxtini egallash uchun imkoniyat qidirgan edi. [[Irakliy II|Irakliy II]] Mirza Gurgenga podshohning Iravan xonligi hukmdori boʻlishiga yordam berishi toʻgʻrisida Ahmad Sultonga xabar berishni buyurdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.91.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The plan of the Yerevan Fortress, 1827.png|250px|thumb|right|Iravan qal'asining rejasi. Rassom V. Potto ([[182]]7)]]
Aslida Irakliy II Iravandagi voqealardan oʻz obroʻsini mustahkamlash uchun foydalanishga qaror qildi. Iravandagi vaziyat keskinlashganda, Ishoq bosho Xoy hokimi bilan bogʻlanib, uni bu yerdagi voqealarga aralashishga chaqirdi. Natijada Ahmadxonning vakili Mirza Abdulhosaniy va Ishoq bosho hazrat Rizvan ogʻani Iravanga Muhammad Xon nomiga yozilgan farmon va xat bilan joʻnatdilar. Ularning saʼy-harakatlari natijasida tartibsizliklar bostirildi va tinchlik tiklandi. Shunday qilib, Iravandagi qarama-qarshilikda Muhammad Xon tarafdorlari gʻalaba qozonishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.92.&lt;/ref&gt;

[[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] sudi, onasi gruzin qizi boʻlgan Muhammad Xon tobora koʻproq Irakliy II ga qaram boʻlib qolishidan qoʻrqib, shoshilinch choralar koʻrishni boshladi. Sulton Abdulhamid Muhammad Xon uni boshqa ozarbayjon xonlari bilan birlashishga va gruzin-rus kuchlariga qarshi kurashishga chorlovchi farmonni yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.93.&lt;/ref&gt;

Buni anglagan [[Irakliy II]] oʻz tarafdorlariga yordam berish uchun Iravanga 2000 askar yubordi. Muhammad xon Sulaymon poshoga Irakliy IIga boʻysunishi haqida xat yubordi. Shunday qilib, Irakliy II oʻz qoʻshinlarini olib ketdi va rus diplomatlari oʻziga xos ''„Iravan masalasi“'' ga ishonch hosil qildilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.111.&lt;/ref&gt;

Sulton tarafdorlari Muhammad Xonning bolaligidan foydalangan bir guruh odamlar, xususan uning onasi Tiflis saroyi bilan yaqin aloqada boʻlishlari yoqmadi. Axalsix hukmdori Sulaymon bosho tashabbusi bilan Muhammad xonga suiqasd uyushtirilgan. Usmi aka va uning oʻgʻli Usmonlilarning tashabbusi bilan xonni oʻldirishga qaror qilishdi. Ammo fitna oʻz vaqtida fosh qilindi. Usmi aka qochishga ulgurgan boʻlsa ham, uni Kars bilan chegarada qoʻlga olishdi. U oʻgʻli bilan birga hibsga olingan va qamoqqa tashlangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96.&lt;/ref&gt;

Ammo Xoy xonligi Iravan ustidan oʻz taʼsiridan voz kechmoqchi emas edi. Muhammad Xon hukmronligining dastlabki kunlaridan Xoylu Ahmadxon Iravan ichki ishlariga aralasha boshladi. Ahmadxonning kuchli armiyasi bor edi. Boshqa tomondan, u Axalsixe hokimi Sulaymon Poshoga qarindosh edi va Pasha zarur boʻlganda unga harbiy yordam berdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. В 3-х т. СПб., 1869.c.2, səh.178&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, Ahmadxon [[Qorabogʻ]], Garadagʻ va Naxchivan xonlarining ittifoqchisi boʻlgan. U taxt uchun kurashgan Ogʻa Muhammad xon Gajar bilan ham doʻst edi. Eng muhimi, Xoy hukmdori Usmonli davlatiga suyangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96-97.&lt;/ref&gt;

Ahmad Xon birinchi navbatda ''„nikoh diplomatiyasi“'' dan foydalanishga qaror qildi. Ahmadxonning marhum Gʻulomali xon bilan aloqasi bor urinishi samara bermagan boʻlsa-da, u Muhammad xon bilan bu niyatini amalga oshira oldi. [[1785-yil]] yozida Ahmadxon oʻzining 30 yoshli qizini 13 yoshli Muhammad Xonga uylantirdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. c.2, səh.177&lt;/ref&gt; Bu aloqani yanada mustahkamlash uchun Ahmadxon Muhammad Xonning singlisiga uylandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97.&lt;/ref&gt;

Iravandagi mavqeini yanada mustahkamlash uchun Xoy xon oʻzining maxfiy vakili - amakisi Agaxuseynni yubordi. Koʻp oʻtmay, uning garovi Iravan saroyida juda taʼsirli boʻlib qoldi. U hatto Muhammad Xonning ishonchini qozondi va vazir etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97-98.&lt;/ref&gt;

Agaxuseyn Xoy vazirlikni tortib olib, katta kuchga ega boʻlib, hukmdor manfaatlarini koʻzlab siyosat olib borishni boshladi. Natijada, Iravan xonligi qisqa vaqt ichida Ahmadxonga qaram boʻlib qoldi. Boʻysunish belgisi sifatida sovgʻalar va sovgʻalar Iravandan Xoyoga yuborilgan.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında). Bakı, “Elm”, 1979, 144 səh.s.130-131.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.98.&lt;/ref&gt; Kartli-Kaxeti saroyidagi [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] vakili S.D. Burnashov markazga [[1785-yil]] [[9-avgust]]da xabar yubordi:

{{Cquote|''„Iravan Ahmadxonning hukmronligi ostida boʻlib, u Irakliga qaraganda koʻproq Iravon xoniga koʻproq qizlarga uylangan. U butun xonlikni Iravan qalʼasiga egalik qilgan jiyani Agaxuseyn bilan birga boshqargan. Ahmad Xonning tashabbusi bilan ular endi Irakliy IIga soliq toʻlamaydilar.“''&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot; /&gt;}}

[[1786-yil]] fevralda uning ukasi Shahbaz Xonning oʻgʻillari oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında).s.133.&lt;/ref&gt; Vazir Agaxuseyn Muhammad Xonni oʻldirmoqchi boʻlsa ham, uni 1786-yil iyun oyida Irakliy II oʻldirdi. Shunday qilib, Muhammad xon bu xavfdan qochgan boʻlsa-da, Iravan xonligi yana Irakliy II ga oʻlpon toʻlashga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.100.&lt;/ref&gt;

1785-yil sentyabrda Usmonli sultonining tashabbusi bilan Avar hukmdori Umma xon 11000 kishilik qoʻshin bilan Kartli-Kaxetiyaga hujum qildi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. СПб, 1866, s.139.&lt;/ref&gt; Signaghi qalʼasi va Kumush uyni egallab olgan, koʻplab atrofdagi qishloqlarni talon-toroj qilgan Dogʻiston qoʻshinlari Sulaymon posho bilan Axalsixaga yoʻl olishdi va qishni shu yerda oʻtkazishdi. Ularga Usmonli sultonidan koʻplab liboslar va sovgʻalar berilgan.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, Bakı, Yazıçı, 1989, s.125.&lt;/ref&gt;

Dogʻistonliklarning Kartli-Kaxetiyaga hujumi Iravan xonligiga ham taʼsir koʻrsatdi. Mahalliy aholining bir qismi Iravan qalʼasiga panoh topdi, qolgan qismi esa Kars pashalikka koʻchib oʻtishni boshladi. Bu Axalsix hukmdori bilan Iravan xonining oʻrtasida adovatni keltirib chiqardi. Axalsix hukmdori Sulaymon Posho Dogʻiston armiyasiga tayanib, Muhammad Xonga bosim oʻtkaza boshladi. U Iravan hokimiga tahdid qildi va muhojirlarga tegishli mol-mulkni unga qaytarilishini talab qildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.101.&lt;/ref&gt; Muhammad xon uning iltimosini qabul qilmadi va barcha qochqinlarni va ularning mulkini oʻz himoyasiga oldi.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, s.145.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining yurishi xonlik uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishini anglagan Muhammad xon Umma xon va Sulaymon posho bilan bogʻlanib, Ahalsikiga oʻz qarindoshlarini xat va qimmatbaho sovgʻalar bilan yuboradi. Irovan hukmdorining bu chora-tadbirlari biroz muvaffaqiyatli boʻldi va xonlikni qattiq vayronagarchilikdan qutqardi. Qish uchun Axalsixda dam olgan Umma xon 1786-yil 25-aprelda 7000 kishilik qoʻshin bilan Arpa daryosidan oʻtib, Iravan xonligi hududiga kirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.102.&lt;/ref&gt; Umma xon armiyasi Iravan hududida toʻxtamadi. Dogʻiston qoʻshinlari Abarandan oʻtib, Goycha koʻlini kesib oʻtib, Ganja tomon harakatlanishdi.&lt;ref&gt;Богданова Н.Г. Аграрные отношения в. Азербайджане в
1870–1913 гг. s.169-170.&lt;/ref&gt;


[[Fayl:The Hall of Mirrors in the Palace of the Sardar.jpg|left|thumb|250x250px|Sardar saroyidagi yozgi salon]]
1786-yilda Muhammad xonning Irakliy II bilan qayta yaqinlashishi Qorabogʻ xonligi va Iravan xonligi oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashishiga olib keldi. 1786-yil oktyabr oyida Ibrohimxalil xon Iravanga 3000 askar yubordi va mahalliy aholini Qorabogʻga koʻchirishga harakat qildi. Hujumni bilib, chegaradosh qishloqlar aholisi borish qiyin boʻlgan joylarga chekinib, Ibrohimxalil Xonning armiyasiga qarshilik qila boshladilar. Bundan tashqari, Muhammad xon Ibrohimxalil xon qoʻshinlariga qarshi qoʻshin yubordi. Qarshilikka duch kelgan Ibrohimxalil Xon qoʻshinlari orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.103.&lt;/ref&gt; Shu sababli, 1787-yilda Qorabogʻ xonligi va Naxchivandagi Kartli-Kaxeti oʻrtasidagi janglarda Iravan xonligi Iroqliy II vakili boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.104.&lt;/ref&gt;

Naxchivan Iravan xonligining mavjudligidan foydalanib, Boyazid pashali qoʻshini 1787-yilda Iravan hududiga bir necha marta hujum qildi va chegara qishloqlarini talon-toroj qildi. Biroq, Iravan hokimi bunga koʻz yumdi va faqat 1789-yilning yozida u qatʼiy choralar koʻrishni boshladi.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; Beyazid posho shuningdek, Iravanning ichki ishlariga aralashdi, Muhammad Xonga qarshi qoʻzgʻolonchi kuchlarni qoʻllab-quvvatladi va kerak boʻlganda ularga oʻz hududida boshpana berdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.128-131.&lt;/ref&gt;

1789-yilda Muhammad xon kuchli qoʻshin toʻpladi va Ishoq poshoga hujum qildi. Ishoq poshoning qoʻshini jangda magʻlubiyatga uchradi va Boyazid qalʼasiga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.130.&lt;/ref&gt; 1789-yilning kuzida Muhammad xon bilan Ishoq posho oʻrtasida Erzurum hukmdori Abdulla poshoning vositachiligi bilan tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.132-133.&lt;/ref&gt;

Beyazid posho bilan tinchlik shartnomasi tuzilgach, Muhammad xon Xoy xonligi bilan urush boshladi. Buning sababi shundaki, Muhammad xon va Boyazid posho oʻrtasidagi janglarda Xoy hukmdori Husayn xon Isoq poshoga yashirincha yordam bergan. Ushbu operatsiyada Naxchivan hokimi Kalbali xon unga harbiy yordam koʻrsatdi. Tayyorgarlik tugagach, 1790-yil 10-mayda Muhammad xon va uning ittifoqchisi Kalbali xon Xoy shahriga hujum qilishdi. Bunga qarshi tura olmagan Xuseyn Xon Iravandan yuborilgan soliqni oʻz vaqtida qaytarib berib, tinchlikni taklif qildi. Taklif qabul qilindi va tomonlar oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109.&lt;/ref&gt;

Biroq Naxchivan xonligi bilan Iravan xonligi oʻrtasidagi ittifoq uzoq davom etmadi. Kalbali xonning Husaynali xon Xoylu bilan yaqinlashishi oʻzining eski ittifoqchilarini dushmanga aylantirdi.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.62.&lt;/ref&gt; [[1790-yil]]gi Muxammad xon Naxchivanga hujum qilgan boʻlsa ham, qarshilikka duch keldi va katta yoʻqotishlar bilan chekinishga majbur boʻldi. Qarshi hujumga uchragan Naxchivan va Xoy xonliklarining qoʻshinlari ham Iravanda magʻlub boʻlishdi va atrofdagi hududlarni talon-toroj qilishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109-110.&lt;/ref&gt;

Ammo Gajarning tahdidi xonliklarni tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. [[1791-yil]]da Iravan, Naxchivan va Xoy xonlari oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Kalbali xon Muhammad xonning singlisiga uylanib tinchlikni mustahkamladi. Ibrohimxalil xon 1791-yil dekabr oyida Naxchivanga yurish qilganida, Iravan va Xoy xonlari Kalbali xonga kuch bilan yordam berishgan.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.63.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad xon Gajarning Janubiy Kavkazga birinchi yurishi [[1795-yil]] yozida boʻlib oʻtdi. 1795-yil iyun oyida u 85000 kishilik qoʻshin bilan shimolga uchta yoʻnalishda - Iravan, [[Tolish xonligi|Lankaran]]-Mugan va Qorabog ʼtomon yurdi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.50-51.&lt;/ref&gt; Ogʻa Muhammad xon akalari Aliqulu xan va Jafargulu xon boshchiligidagi 20000 kishidan iborat qoʻshinni Iravanga yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.116.&lt;/ref&gt;

1795-yil iyul oyining oʻrtalarida Aligul Xon qoʻshinlari Iravan qalʼasi yaqinidagi Charbagi nomli joyda qarorgoh qurdilar. Iravan qalʼasi Gajar qoʻshinlari tomonidan qurshab olingan. Muhammad Xon 35 kunlik qarshiliklardan soʻng taslim boʻldi va tinchlikni taklif qildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.90.&lt;/ref&gt; Irovan xon Ogʻa Muhammadxonga xotinlari va oʻgʻillaridan birini garovga yuborib, oʻlpon toʻlashga va agar kerak boʻlsa qoʻshinga yordam berishga vaʼda bergan. Tinchlikdan keyin Aliqulu xon Iravanda toʻxtamadi. U garovga olinganlarni 28-avgust kuni Ganjadagi Ogʻa Muhammadxonning oldiga bordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.118.&lt;/ref&gt;

Tiflisni ishgʻol qilganidan soʻng, Ogʻa Muhammad xon Iravan va Ganja xonlari foydasiga baʼzi koʻrsatmalar bergan. Uning buyrugʻiga binoan Pambak va Borchali sultonlari Iravanga, Gazax va Shamshaddil sultonlari Ganjaga boʻysunishlari kerak edi. Vaziyatdan foydalangan holda Muhammad Xon Pambak va Borchali aholisiga itoat qilishni talab qilib xabar yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Janubiy Kavkazga yurishi va rasman Rossiya himoyasida boʻlgan Gruziya imperiyasiga hujumi Rossiyaning manfaatlariga va mintaqadagi obroʻsiga jiddiy zarba berdi. Shuning uchun Rossiya mintaqada oʻz tajovuzkorona siyosatini olib borish uchun bahona qidirdi. Shu sababli, fursatdan foydalanib, Rossiya imperatori Ketrin II, V. V. Zubov boshchiligida Ozarbayjonning janubiy Kavkaziga 30 ming kishilik korpusni yubordi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.184.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Xurosondagi voqealarga aralashuvidan foydalanishga harakat qilib, Muhammad Xan Kartli Rossiya va Usmonli hukumati bilan bogʻlanib mustaqil siyosat yuritishga intildi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г., c.2, s.403-404.&lt;/ref&gt; Ammo Tsar [[Pavel I]] oʻz qoʻshinlarini Janubiy Kavkazdan olib chiqib ketgandan soʻng, bu reja amalga oshmadi va [[1796-yil]] 6-noyabrda Ogʻa Muhammad xon Gajar Iravan va Naxchivan xonlarini chaqirib, ularni [[Tehron]]da hibsga oldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.122-123.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.122.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Shohning buyrugʻiga binoan uning ukasi Aliqulu xan Gajar Iravan hokimi etib tayinlandi. Biroq, [[1797-yil]]da Ogʻa Muhammad Shoh oʻldirilganidan soʻng, Iravan aholisi Aliqulu xonga qarshi isyon koʻtarib, yuqori soliq tufayli uni quvib chiqarishdi.&lt;ref&gt;Бутков П. Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г. г., c.2, s.431.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.123.&lt;/ref&gt; U Gajar davlatiga sodiq qolishi sharti bilan qamoqdan ozod qilingan va Iravanga yuborilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.124&lt;/ref&gt;. Ammo Muhammad xan Gajarlarning itoatkor vassali emas edi. Aksincha, u Jafargʻulu xon bilan qoʻshilib, yangi shohga boʻysunishdan bosh tortdi. Biroq, ular shahzoda Abbos Mirzo va Sardar Sulaymon boshchiligidagi Gajar qoʻshinlari tomonidan magʻlubiyatga uchradilar. Bir necha yil oʻtgach, Abbos Mirza Iravan xonligiga hujum qildi va 40 kun davomida Iravan qalʼasini qamal qildi. Bu vaqt ichida atrofdagi qishloqlar talon-toroj qilindi. Natijada Muhammad xon Abbos kompensatsiya va sadoqat belgisi sifatida Mirzoga garovga olishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.185.&lt;/ref&gt;

Maks viloyatidagi tartibsizliklardan foydalangan holda, Kars hukmdori Muhammad Posho Iravan va Naxchivan xonliklariga dushman kuchlarga qoʻshilib, bu xonliklarning chegara hududlarida tez-tez reydlar uyushtirgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.138.&lt;/ref&gt; [[1802-yil]] may oyida Naxchivanning Kalbali xoni, uning ukasi Abbosguli xon va Iravan xonning birlashgan kuchlari Kars viloyatiga hujum qilish va talon-toroj qilish uchun Pambak va Kars pashallari tomon harakat qilishdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.127.&lt;/ref&gt; Muhammad Poshoni jazolash uchun Kalbali xon boshchiligidagi Iravan qoʻshinlari Kars hududiga kirib, uning bir qismini bosib oldilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.139.&lt;/ref&gt; Karslik Muhammad Posho yordam soʻrab Rossiya general Knigi-ga murojaat qildi. Pambakdagi rus qoʻshinlari qoʻmondonlariga Kars chegarasiga yaqin boʻlgan Kars poshoni qoʻshinlariga qoʻshilish va xonliklarning birlashgan kuchlariga zarba berish buyrugʻi berilgan. 1802-yil iyun oyida [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] va Kars poshoning birlashgan kuchlari Iravanlik Muhammad Xon va Naxchivanning Kalbali Xonni magʻlub etdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.186.&lt;/ref&gt;

1802-yil 12-sentyabrda Georgievskiyda imzolangan shartnomaga binoan Rossiya bilan Sharqiy Gruziyani (Kartli-Kaxeti) rasmiy birlashtirish toʻgʻrisidagi Tsaristlar manifesti eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.125.&lt;/ref&gt; Manifestga koʻra, Tbilisi viloyati tashkil qilindi, uni [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlari bosh qoʻmondoni va fuqarolik sudi boshqargan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.136.&lt;/ref&gt; Ozarbayjonning Kartli-Kaxeti qirolligining vassallari boʻlgan Borchali, Gʻazax va Shamshaddil sultonlari bilan bir qatorda Pambak va Shorayellar ham Tiflis gubernatorligi tarkibida Rossiyaga noqonuniy ravishda kiritilgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;

Iravan xoni Rossiyaning agressiv siyosatiga qarshi qatʼiyat bilan gapirar ekan, Pambak aholisini bosqinchilarga boʻysunmaslikka chaqirdi va ularga rus qoʻshinlari bosib olgan hududlarni tark etib, Iravanga koʻchib oʻtishni taklif qildi. Iravan xonining iltimosiga binoan 600 paxtakor qishloqlarini tashlab, Iravonga boshpana topdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Iravandan Tbilisiga (Tbilisiga) kelgan Uchkilsa monastirining arxiyepiskopi [[Grigoriy taqvimi|Grigoriy]] rus armiyasining qoʻmondonlariga, shu jumladan armanistonlik I.P.Lazaryevga razvedka bilan taʼminladi va ularni Iravan va Naxchivan xonlariga ishonmaslikka ishontirishga harakat qildi, chunki ''„... Iravan xon [[ruslar]]ga faqat yuzaki moyillikni namoyish etadi, ularni ichidan nafratlanadi va... Irivan xon, Naxchivan shahridan Kalbali xonga suyanib, Pambak tumanini Rossiya fuqaroligidan olib chiqmoqchi.“'' IP Lazaryev Pambak tumaniga yangi qoʻshinlar yubordi va deyarli butun aholini qaytarib yubordi. Ushbu voqeadan soʻng, Pambak arilarining baʼzilari yana Rossiyaga itoatsizlik qilishdi va Iravanga qochishdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193-194.&lt;/ref&gt;

Kartli-Kaxetiya podsholigi Rossiyaga qoʻshib olingandan soʻng, mintaqa norozilik va tartibsizliklarga duch keldi. Bu tartibsizlikni bostira olmagan Bosh qoʻmondon KF Knorring siyosati ham podshoh [[Aleksandr I]] ning noroziligiga sabab boʻldi. Shuning uchun podshoning buyrugʻiga binoan 1802-yil 8-sentyabrda K.D.Norringning oʻrniga P.D. Sisianov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Ибрагимбейли Х. Россия и Азербайджан в первой трети XIX века (из военно-политической истории).s.60.&lt;/ref&gt;

[[1801-yil]] martda Uchmuadzin katolikasi Argutinskiy vafot etdi. Katoliklar lavozimining boʻshligidan foydalangan holda, arxiepiskop Devid 1801-yil 28-aprelda bu lavozimga saylandi, uning yordami bilan u Iravan sudyasiga koʻplab sovgʻalar berdi. Uning nomzodligini qoʻllab-quvvatlagan Muhammad Xon&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.130.&lt;/ref&gt; hatto Dovudning xavfsizligi uchun Uchvadzinda Eyvaz Sulton boshchiligida bir guruh qurolli kuchlarni joylashtirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.144.&lt;/ref&gt;

[[1803-yil]] fevral oyining boshida Irivan xoniga yuborilgan maktubda P. Sisianov xonga samimiy doʻstlikni taklif qildi va uni Rossiya fuqarosi boʻlishga taklif qildi. Maktubning oxirida u buyuk rus imperatori va Usmonli sultoni tomonidan Danilga chiqarilgan farmonning qatʼiy bajarilishini talab qildi, u barcha armanlarning patriarxi sifatida tasdiqlandi va Dovudning oʻrniga Danil [[patriarx]] deb eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.145.&lt;/ref&gt; Garchi Muhammad Xon [[Rossiya imperiyasi]] bilan aloqalarni buzishni istamasa ham, Danilni ozod etishga buyruq bergan boʻlsa ham, u baribir uni patriarx qilib tayinlamadi va uni oʻz nazorati ostida ushlab turdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.195-196.&lt;/ref&gt;

Muhammad Xonning Pavel Sisianov talablarini bajarmaganligi tomonlar oʻrtasidagi tafovutlarni yanada kuchaytirdi. Shunday qilib, [[1804-yil]] may oyida Sisianov qoʻmondonligidagi rus qoʻshinlari Iravan xonligi chegaralariga yaqinlashdilar. Ushbu yurishdagi rus qoʻmondonligining asosiy maqsadi Gajar qoʻshinlarining Janubiy Kavkazga, shu jumladan Ozarbayjonning shimoliga kirishiga yoʻl qoʻymaslik va katta harbiy va strategik ahamiyatga ega boʻlgan Iravan xonligini egallash edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.135.&lt;/ref&gt; Sisianov Iravan yurishini muvaffaqiyatli bajarish uchun markazdan yana 4 polk va 100 ming rubl kumushni talab qildi. Ushbu kuchlar bilan u nafaqat Iravanni, balki Naxchivan va Shushani ham egallab olishga va ushbu kampaniyada Kur-Araz boʻylab istilo rejasining bir qismini bajarishga vaʼda berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.198.&lt;/ref&gt;

Xuddi shu harbiy tayyorgarlikni Iravan xonligi haqida Gajarlar ham olib borganlar. Gajar hukmron doiralari Iravan xonligiga ega boʻlgach, ular osongina Gruziyaga qoʻshinlar jalb qilishlari, ruslarni u yerdan haydab chiqarishlari va Janubiy Kavkazni egallab olishlari uchun qulay muhit yaratishlari mumkin deb oʻylashgan. Shu maqsadda 20.000 askar zudlik bilan tayyorlandi. Fatali Shoh armiya rahbarligini uning oʻgʻli va valiahd shahzoda Abbos Mirzoga ishonib topshirgan.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.136.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:View of Erevan in 1796.png|left|thumb|300x300px|Iravan shaharining ko'rinishi.  Rassam Q. Serqevich (1796)]]
Rossiyaning Janubiy Kavkazdagi faolligiga befarq boʻla olmagan Gajarlar rus qoʻshinlaridan mintaqani tark etishni talab qildi. Tabiiyki, Rossiya Eronning talabini bajara olmadi. Shunday qilib, 1804-yil 10-iyunda Gajarlar va Rossiya oʻrtasida diplomatik aloqalar uzildi va birinchi Rossiya-Eron urushi boshlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.137.&lt;/ref&gt; 15-iyun kuni rus qoʻshinlari Gyumrida kuchayib, Uchkilsa shahriga qarab yoʻl olishdi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. s.313-314.&lt;/ref&gt; [[2-iyul]] kuni ertalab Uchkilsan va Gamarlini katta qiyinchilik bilan bosib olgan rus qoʻshinlari Iravan qalʼasini qamal qildilar. Iravan qalʼasini 7000 jangchi va 60 artilleriya qoʻriqchisi himoya qilgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.200.&lt;/ref&gt;

Iravan garnizoni qurshovni kuchsizlantirish uchun istehkomdan chiqib, rus qoʻshinlariga bir necha yoʻnalishda hujum qildi. Iravanning qurshovida boʻlgan odamlarning bunday hujumlari natijasida 13 rus zobiti va 173 askar halok boʻldi. Gajar qoʻshinlari birinchi marta qurshovning 15-kunida Iravanga etib kelishgan va rus qoʻshinlari va himoyachilari oʻrtasidagi sakkiz soatlik jangda ruslar 3 ofitserni, 120 askarni yoʻqotib, 6 ofitser va 200 askarni yarador qilishgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.201.&lt;/ref&gt;

[[1804-yil]] [[20-iyun]] kuni erta tongda Abbos Mirzoning qoʻmondonligi ostida 12000 kishilik Shah qoʻshini rus qoʻshinlariga qarshi qatʼiyatli hujum boshladi. Uchbirlik cherkovi uchun kurash boshlandi. Besh kunlik jang natijasida rus armiyasi juda yomon ahvolda edi. Rus artilleriyasidan qoʻrqib, shoh qoʻshini toʻsatdan va kutilmagan hujum taktikasini tanlab, rus armiyasini oziq-ovqat va suvsiz qoldirdi. Ular hujum qilib, oʻzlari bilan bir nechta polkning chodirlarini, yuk mashinalarini va oziq-ovqat aravalarini olib ketishdi. Uchlik cherkovini qoʻlga kiritolmasligiga amin boʻlgan PD Sisianov 26-iyun kuni joʻnab, Iravan shahriga koʻchib oʻtdi. Cherkov uchun kurash rus armiyasiga juda qimmatga tushdi. Ushbu jangda ulardan 51 kishi halok boʻldi, 104 kishi yaralandi va koʻplab rus askarlari va ofitserlari shoh qoʻshini tomonidan asirga olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.157.&lt;/ref&gt;

Muxammad xon va uning ukasi Kalbali xon rus qoʻshinlarining Iravan qalʼasiga yaqinlashayotganini eshitib, qattiq xavotirlanib, Abbos Mirzo bilan muzokara boshladilar. Ular vositachilik qilish uchun rais Mirza Shafiyga murojaat qilishdi. Xonlar Abbos Mirzoga shahzodaning qoʻshiniga qarshilik koʻrsatganliklari va xonlikni rus qoʻshinidan himoya qilgani uchun kechirim soʻrab, sovgʻa yuboradilar.&lt;ref&gt;Nasir Nəcmi. Abbas Mirzə. s.31.&lt;/ref&gt; Muhammad Xon ustidan gʻalaba qozona olmagan PD Sisianov vaziyatdan chiqish yoʻlini topish uchun harbiy kengashni chaqirishga majbur boʻldi. 1804-yil 31-avgustda yetti kishilik harbiy kengash chaqirildi. Bu yerda ikkita masala muhokama qilindi - hujumni davom ettirish yoki orqaga chekinish. Ovoz berish natijasida ikki kishi kurashni davom ettirishni taklif qilishdi va besh kishi chekinishdi. Shunday qilib, chekinish buyurildi.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.155.&lt;/ref&gt;

Oʻsha yilning 1-sentyabrida Sisianov oxirgi marta Muhammad Xondan Iroqon qalʼasini topshirishni talab qildi. Ertasi kuni Muhammad xon uning murojaatini yana rad etdi. Shundan keyingina, 3-sentyabr kuni rus qoʻshinlarining chiqarilishi buyurildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.203.&lt;/ref&gt;

Rus armiyasi Iravan xonligini tark etgandan keyin Abbos Mirzo Iravan qalʼasiga keldi. Iravan qalʼasini ziyorat qilganidan soʻng, u Muhammad xon va uning qarindoshlarini ertasi kuni ziyofat uyushtirish uchun oʻzi qurshab olgan Soyudlu qishlogʻiga taklif qildi. Bir oz ikkilanib boʻlgach, Muhammad Xon ziyofatda boʻlishga qaror qildi. Ovqatlanish marosimida qatnashgan shoh uni Iravan hokimi qilib tayinladi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.166.&lt;/ref&gt;

Rossiya va Gajar (Eron) oʻrtasidagi urushdan keyin Iravan hukmdori Gajar davlatiga yaqinlashdi, ammo bu hukumatga koʻp ishonmadi. Mustaqil siyosat yuritish niyatini anglagan Shoh hukumati Iravandagi hukumatni oʻzgartirdi va uning vakili Mehdigulu xan Gajarini hokim etib tayinladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.148.&lt;/ref&gt;

== Xusayngulu xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mehdiqulu xan Dəvəli-Qacar|Mehdigulu xon Devali-Gajar]], [[:az:Əhməd xan Müqəddəm|Ahmad xon Muqaddam]], [[:az:Hüseynqulu xan Sərdar|Husaynngulu xon Sardar]], [[:az:Həsən xan Qacar|Hasanxon Qajar]]
[[Fayl:Portret of Huseyngulu Khan Qajar by Irevani.jpg|200px|thumb|right|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Husaynngulu xon Gajarning surati]]

Mehdiguli xon Qajar Iravanni [[1805-yil]] iyundan [[1806-yil]] avgustgacha boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.173.&lt;/ref&gt; Oʻsha paytda Iravan xonligi ichidagi vaziyat barqaror emas edi. Mehdigulu xonning soliqlarning koʻpayishi va aholining talon-toroj qilinishi natijasida Iravan aholisi unga qarshi isyon koʻtarishdi. 1806-yil yozida Mehdigulu xon Gajari Tabriz va Maraga xon Ahmadxonni almashtirdi. Maragali Ahmad xoni Mehdiguli xon tomonidan talon-toroj qilingan aholining mulkini qaytarib berdi, Iravanda koʻplab obodonlashtirish va himoya choralarini koʻrdi. Garchi u uch oylik hukmronligi davrida aholining hamdardligini qozongan boʻlsa-da, u 1806-yil 17-oktyabrda Iravanda epidemiya natijasida vafot etdi. Bu voqea shahzoda Abbos Mirzoni juda xafa qildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.204.&lt;/ref&gt;

Ahmadxonning vafotidan keyin shoh hukumati Xusayngulu xonni (1806—1827) Iravan hokimi etib tayinladi. Yangi xon hokimiyat tepasiga xalqaro vaziyat murakkablashgan bir paytda keldi. [[Kavkaz]]da Gajar Eron va [[Usmonli imperiyasi]] va [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] oʻrtasidagi urushlar davom etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.175.&lt;/ref&gt;

[[1807]]-[[1808-yil]]larda Janubiy Kavkazga yon berishni istamagan Gajarlar Rossiyaning Eronga tinchlik oʻrnatish taklifini qabul qilmadilar. Bu bahona sifatida rus qoʻshinlari 1808-yilda yana Iravan tomonga hujum qilishdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.205.&lt;/ref&gt; [[1808-yil]] sentyabr oyining boshida Gudovich Pambakni tark etib, 6000 kishilik qoʻshin va 12 ta artilleriya boʻlagi bilan Iravan tomon yoʻl oldi. Ushbu yurishda rus qoʻshinlari tarkibida boʻlgan 500 arman otliq askari ham qatnashgan.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.154.&lt;/ref&gt; Ertami-kechmi rus qoʻshinlari yana xonlikka chiqishini his qilib, Iravandan Xuseynngulu xon maʼlum mudofaa choralarini koʻrishga muvaffaq boʻldi. U Iravanda hokimiyat tepasiga kelishi bilan qalʼaning mudofaasini kuchaytirdi, Zangi daryosidan boshlanib, qalʼani oʻrab oldi va qalʼa garnizonining tarkibini koʻpaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.178.&lt;/ref&gt; Shuningdek, 1807-yildagi Franko-Gajar shartnomasiga binoan,&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Fayl:Treaty_of_Finkenstein_1807.jpg '''Finkenşteyn müqaviləsi''' ''sənədin əsli'']&lt;/ref&gt; Fransiyadan Eronga general Garda boshchiligidagi bir guruh muhandislar olib kelingan. Iravaning strategik ahamiyatini inobatga olgan holda, ularning baʼzilari Shohning iltimosiga binoan Iravanga olib ketilib, qalʼa mudofaasini kuchaytirishga kirishdilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot; /&gt; Bunga guvoh boʻlgan Gud Gudovich shunday deb yozdi: {{Cquote|''Iravan qalʼasi Yevropaning harbiy qoidalariga binoan mustahkamlangan edi. Ikki devor, xandaq va sopol devordan iborat edi. Tepalik mahalliy harbiy kuchlar foydalanmayotgan patron oʻqlari bilan oʻralgan edi.''&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.s.254.&lt;/ref&gt;}}
Rus qoʻshinlarining harakati Iravanning yangi qoʻmondoni Xuseyngulu xonni qattiq bezovta qildi. U darhol rus qoʻshinlarini toʻxtatish uchun oʻz qoʻshinlari bilan Abaranga borishga qaror qildi. 1808-yil 26-sentyabrdagi toʻqnashuvda Iroqlik jangchilar magʻlubiyatga uchradilar va chekinadilar. Ertasi kuni Gudovich boshchiligidagi rus qoʻshinlari guruhi „Uch cherkov“ monastirini osongina egallab olishdi va Iravan yaqinidagi Qorabog ʼqishlogʻida lager qurishga muvaffaq boʻlishdi. Bu holda, Sardar Xuseyngulu xon ukasi Hasan xonning buyrugʻi bilan qalʼaga ikki ming garnizonni joylashtirdi, besh ming jangchi bilan qalʼani tark etdi va Haydar daryosi boʻyida qarorgoh qurdi.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot; /&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.206.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.179.&lt;/ref&gt;

Birinchi jangda rus qoʻshinlari tomonidan magʻlub boʻlgan Xusayngulu xon Iravan tomon hujum qilib, qalʼaga kirishga harakat qildi. Xonning maqsadi rus qoʻshinlarini tashqi tomondan zarba berish orqali Iravan qamalidan olib tashlash edi. Ammo Gudovich general-mayor Portnyagin boshchiligidagi harbiy otryadni Xusayngulu xonni taʼqib qilish uchun yubordi va uning rejasini amalga oshirishga xalaqit berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.207.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.182.&lt;/ref&gt;

Ushbu gʻalabadan keyin Gudovich qalʼani [[ruslar]]ga topshirishni bir necha bor Iravan boshligʻining ukasi Hasanxonga taklif qildi, ammo har safar rad qildi. Gudovichning takliflariga javoban Hasan Xon qalʼaning mudofaasini yanada kuchaytirdi.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.155.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Fatali shah by Iravani.jpg|left|thumb|395x395px|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Fatali Shoh Gajarning surati]]
Xusayngulu xonning magʻlubiyati haqidagi xabarni eshitgan Fatali Shoh Farajulla xon boshchiligidagi 5000 kishilik qoʻshinni Iravan xalqiga yordam berish uchun yubordi. Vaziyat Rossiya armiyasi uchun qoʻrqinchli boʻlib qoldi. Bu xavfni oldini olish uchun Count Gudovich general-mayor Portnyaginni qoʻshinlari bilan Xanning orqasidan ketayotgan Podlutskiyning otryadiga yubordi. Portnyaginga armiyaning umumiy qoʻmondonligi ishonib topshirildi. Ammo rus armiyasi Iravan hukmdorini ochiq jangga jalb qila olmadi.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot; /&gt;

Gudovichning buyrugʻiga binoan strategik muhim ahamiyatga ega boʻlgan Naxçıvan hududiga Iravan hududini qamal qilish uchun hujum uyushtirildi. Qoʻshinlar oʻrtasida jang boʻldi. Ushbu jangda Shoh qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi. 1-noyabrda Naxchivon hukmdorining oʻgʻli Shixali aka yordamida rus qoʻshinlari Naxçıvanni jangsiz bosib oldilar.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot; /&gt;

Qamalning choʻzilishi, sovuq havo va oziq-ovqat etishmovchiligi rus qoʻshinlarining ahvolini yanada ogʻirlashtirdi. Nihoyat, Gudovich qalʼaga hujum qilishga qaror qildi. Iravan qalʼasiga hujum 1808-yil 17-noyabr kuni ertalab soat 5 da rejalashtirilgan edi. Rus qoʻshinlari beshta ustunga boʻlindi. Toʻrt ustun turli yoʻnalishlardan hujum qilishlari kerak edi, beshinchi ustun esa zaxirada turishi kerak edi. Iravan qalʼasiga hujum qilgan qoʻshinlar soni 3-4 ming edi. Biroq, ular Iravan aholisining jiddiy qarshiliklariga duch kelishdi. Hujum boshlanishi bilanoq, Iravan xalqi ruslarni artilleriya oʻqlariga tutdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.208.&lt;/ref&gt;  Qalʼaga kirish uchun rus qoʻshinlari tomonidan qurilgan zinalar etarli emas edi. Oxir oqibat, rus qoʻshinlari 1000 ga yaqin odamni yoʻqotib, hujumni toʻxtatishga majbur boʻlishdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.c.3, səh.390&lt;/ref&gt;

Hujumning muvaffaqiyatsizligi ruslarni bezovta qildi va oziq-ovqat mahsulotlari etishmayotgan edi. Noqulay vaziyatda Gudovich Iravandan chekinishga majbur boʻldi. 30-noyabr kuni erta tongda rus armiyasi Iravan qamalidan chiqib, qaytdi. Chekinish paytida Count Gudovich general-mayor Neulsinga Naxchivandan [[Ganja xonligi|Ganja]]ga chekinishni buyurgan. Naxchivonda mustahkamlangan rus armiyasi ham 1-dekabr kuni joʻnadilar.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.305.&lt;/ref&gt;

Ikkinchi Iravanda mart oyida rus qoʻshinlarining magʻlub boʻlishi Count Gudovichning bosh qoʻmondonlik lavozimidan isteʼfoga chiqishiga olib keldi. [[1809-yil]] [[14-fevral]]da podshoning buyrugʻi bilan general A. P. Tormosov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.185.&lt;/ref&gt;

Shu bilan birga Gajar Eron bilan urush olib borgan Rossiyaning [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli Turkiyaga]] qarshi kurashishi juda qiyin edi. Shuning uchun Rossiya hukumati birinchi navbatda Gajar hukumati bilan shartnoma imzolashga qaror qildi. Muzokaralar Askeran qalʼasida oʻtkazilishi belgilandi. Bir necha kun davom etgan muzokaralar natija bermadi. Shunday qilib, Gajarlar tinchlik shartlariga rozi boʻlmadilar va Janubiy Kavkazni ularga topshirishni xohladilar. Biroq, [[1810-yil]]da harbiy harakatlar qayta boshlandi va rus qoʻshinlarining gʻalabasi Gajarsni muzokaralarga olib keldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.157.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1813-yil]]da janglarning birinchi bosqichi tomonlar oʻrtasida Gulustan bitimi tuzilishi bilan yakunlandi. Shartnomaga koʻra, Arazdan shimolda joylashgan viloyatlarning aksariyati Rossiya imperiyasiga qoʻshilgan. Iravan va Naxchivan Gajarlar qoʻlida edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.77-78.&lt;/ref&gt;

Urushni yoʻqotganiga qaramay, Gajar hukumati tez orada Gulustan shartnomasining baʼzi bandlarini qayta koʻrib chiqishni talab qildi. Shunday qilib, [[1814-yil]] [[25-noyabr]]da Shoh hukumati [[Britaniya imperiyasi|Angliya]] bilan yangi shartnoma imzoladi. Kelishuvga binoan, Gajarlar bu mamlakatdan moddiy va harbiy yordam olgan holda, shuningdek, britaniyalik mutaxassislar yordamida oʻz qoʻshinlarini qayta tashkil qila boshladilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.159.&lt;/ref&gt;

Shundan soʻng, Shah hukumati bilan muzokaralar olib borish uchun [[Tehron]]ga ketgan bosh qoʻmondon A.P. Tormosovni [[1817-yil]] 31-iyuldan 3-avgustgacha Shoh qabul qildi. Biroq, bu masala boʻyicha tomonlar oʻrtasida kelishuvga erishilmadi. [[1823]] va [[1825-yil]]larda chegaralarni demarkatsiya qilish choralari ham oʻz samarasini bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.200-202.&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, [[1826-yil]] bahorida ikki rus piyoda polklari hujum qilib, Mirak qishlogʻini egallab olishdi va u yerda harbiy istehkom chizigʻini qurishni boshladilar. Ushbu voqea tomonlar oʻrtasidagi munosabatlarni yanada keskinlashtirdi. Rossiya knyaz Menshikov boshchiligidagi maxsus delegatsiyani ikki mamlakat oʻrtasidagi er nizosini hal qilish uchun Gajar saroyiga yubordi. Ammo Menshikovning vazifasi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.206-207.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, 1826-yil 19-iyulda Ikkinchi Rossiya-Gʻajar urushi boshlandi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot; /&gt; 1826-yil 16-iyulda Sardar Xuseyngulu xonning otliq qoʻshinlari va bir guruh gajar askarlari rus qoʻshinlariga Iroqdan hujum qilishdi. Xusayngulu Xon boshchiligidagi 5000 kishilik Iravan armiyasi Mirak qishlogʻida rus qoʻriqchilar postiga hujum qildi. Toʻsatdan qilingan hujum shahzoda Sevarsamidzeni umidsiz holatga keltirdi. U oʻz qoʻl ostidagilar bilan Gyumriga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.209.&lt;/ref&gt; Uning ukasi Hasan xonning qoʻshinlari Shorayelga kirishdi. Rossiya qoʻshinlari egallab olgan Baliqchay, Sadagachay, Garaksilsa va boshqa nazorat punktlari vayron qilingan. Hasan Xon qoʻshinlari Gyumri yoʻlini nazoratga olishdi. Shunday qilib, qisqa vaqt ichida Pambak va Shorayel rus qoʻshinlaridan ozod qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.220.&lt;/ref&gt; Mirzo Adigozal aka shunday deb yozadi:{{Cquote|''Shahzoda Savirza Mirza (Seversamidze) Pambak va Shorayelni tark etganidan soʻng, Husayn xon va Hasan xon Iravandan kelib, Rossiya hukumatining tomini buzib, uni yoqib yuborishdi&lt;ref&gt;Qarabağnamələr, I kitab.s.81-82&lt;/ref&gt;.''}}
[[Fayl:Взятие штурмом Эривани.jpg|left|thumb|300x300px|Iravan qal'asini sotib olish.  Rassom K. Beggrov (1827)]]
Ammo Xusayngulu xon bu gʻalabani tugata olmadi. Shunday qilib, Iravan hokimi Goycha atrofida turib, Abbos Mirzoni kutdi. Agar knyaz Ganjani qaytarib olgan boʻlsa, Xusayngulu xonning qoʻshini unga qoʻshilib, [[Tbilisi]] yurishi kerak edi. Goycha atrofida Shah qoʻshinini kutish xonning jiddiy xatosi edi. Boshqa tomondan, alohida Iravan qoʻshinlari oʻrtasida Rossiya nazorat punktlarini qamal qilish oʻrtasida aloqa yoʻq edi. Bundan foydalanib, rus toʻdalari jiddiy yoʻqotishlarga qaramay birlashishga muvaffaq boʻlishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.211.&lt;/ref&gt;

Urushning dastlabki kunlarida Gajar armiyasi rus jangchilarining kuchli bosimi ostida [[Ozarbayjon|Shimoliy Ozarbayjon]]ning ichki qismiga etib borgan boʻlsa ham, Shimkirdagacha chekinishga majbur boʻldi. 1827-yil boshiga kelib Rossiya armiyasi Shimoliy Ozarbayjonning deyarli barcha viloyatlarida ustunlikni qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.161.&lt;/ref&gt;

1827-yil aprel oyining boshida Paskevichning buyrugʻiga binoan general-adyutant KX Benkendorf boshchiligidagi rus qoʻshinlari oldingi otryadi, arman arxiepiskopi Nerses hamrohligida Borchalidan Iravanga koʻchib oʻtdilar. Shunday qilib, rus qoʻshinlari Iravan xonligiga navbatdagi keng koʻlamli yurishni boshladilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.217.&lt;/ref&gt; 13-aprel kuni qarshilik koʻrsatmagan rus armiyasi Uchbirlik cherkoviga etib keldi. Biroq, oldingi yurishlar singari, Rossiya armiyasida oziq-ovqat etishmovchiligi boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.222-223.&lt;/ref&gt;

1827-yil 16-aprel kuni ertalab K.X. Benkendorf 5 polk va 4 ta toʻp bilan Sardarobod qalʼasi tomon yoʻl oldi. Sardarobod qalʼasidan 10 verst uzoqlikda joylashgan Hasan xon 1000 kishidan iborat otliq qoʻshin bilan rus frontiga hujum qildi. Jang natijasida xon qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va qalʼaga chekinadi. Ushbu jangda Iravan Iravandan 100 kishi halok boʻldi va yarador qilindi, Ismoil xon va Xuseyn akaning jiyani [[ruslar]] tomonidan asirga olindi.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot; /&gt;  U Hasan Xon qoʻshinini magʻlubiyatga uchratgan boʻlsa ham, rus qoʻshini qalʼani qamal qilish paytida orqaga chekindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.224.&lt;/ref&gt;

Ochlik muammosini vaqtincha hal qilgan general − adyutant K. X. Benkendorf otryadi yana Iravan qalʼasiga hujum qilishga qaror qildi. Qalʼani qurshatmoqchi boʻlgan rus armiyasi turli guruhlarga boʻlingan va 24-aprelda Zangi daryosidan oʻtib, janubi-sharq tomon yura boshlagan. Rus qoʻshinlarining olgʻa siljishini koʻrib Xuseyngulu xan qalʼaning janubiy va sharqiy darvozalaridagi bogʻlarni qoʻriqlash uchun ikkita piyoda va otliq qoʻshin yubordi. Jang natijasida Iravan armiyasi bogʻlardan chekinishga majbur boʻldi. Magʻlub qilingan piyoda askarlar Iravan qalʼasiga, otliqlar esa Naxchivan orqali orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.222.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.256.&lt;/ref&gt;

Shaharning sharqiy qismini himoya qilish uchun askarlar etishmadi. Zangi daryosi tomon bozor, masjid va mulk mavjud edi. 27-aprel kuni shaharning bu qismi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. Shunday qilib, oʻsha kuni ruslar tomonidan Iravan qalʼasi atrofida oʻrnatilgan qamal halqasi yopildi.&lt;ref&gt; Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнь и деятельность.s.258.&lt;/ref&gt; Hasanxonning Sardarobod qalʼasiga hujumi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.225.&lt;/ref&gt;

1827-yil 12-mayda general Paskevich boshchiligidagi qoʻshinlar [[arman]] va [[Gruzinlar|gruzin]] qoʻshinlari hamrohligida Iravan tomon harakatlana boshladilar. Paskevichdan soʻng, 17-may kuni imperator [[Nikolay I]] roziligi bilan tashkil etilgan birinchi arman otliq qoʻshinlari Iravan xonligi hududiga koʻchib oʻtdi. Iravan chegaralarida ularning soni 1000 ga yetdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.226.&lt;/ref&gt;  8-iyun kuni Uchkilsa shahridan Iravan qalʼasiga qarab yoʻl olgan Paskevich Benkendorfning Iravan qalʼasiga yetib borganida muzokaralar olib borayotganligini eshitdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.226.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Siege of Erivan Fortress on 1 October 1827.jpg|alt=Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)|thumb|300x300px|Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)]]
Bu holatda general Paskevich Naxchivanga yurishga qaror qildi va oʻz qoʻshinlarini Garnichay qirgʻogʻiga, Iravandan 25 verstda toʻpladi. Biroq, u Naxchivanga yurishdan oldin, Iravan qalʼasining qurshovini kuchaytirish choralarini unutmagan. Benkendorf oʻrniga general-leytenant Krasovskiy Iravan qamalining boshligʻi etib tayinlandi. Paskevich Krasovskiy otryadini Iravan atrofiga joylashtirdi va unga zarur koʻrsatmalar berdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.227.&lt;/ref&gt;

Havoning haddan tashqari issiqligi, askarlar orasida dahshatli kasallikning tarqalishi va avgustda kelishi kutilayotgan qamal artilleriyasi Rossiya armiyasining ahvolini yomonlashtira boshladi. Vaziyat toʻgʻrisida Paskevichga maʼlumot bergan Krasovskiy, uchlik safiga qaytish uchun ruxsat olganidan keyin, 21-yarim tunda oʻz guruhi bilan birga joʻnadi.&lt;ref&gt;A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.228.&lt;/ref&gt;

Ibron xonining yordamiga shoshilib, Abbos Mirzo Gajar qoʻshinlarini bir joyga toʻpladi va 17-avgustda Ushag jangida u rus qoʻshinlariga ogʻir zarba berdi. Gajar temirchilari birdan [[Rossiya Imperiyasi|rus askarlari]]ni asirga olishdi va ertalab soat 7 dan kechki 4gacha davom etgan qonli jang Uchkilsa shahrining 2-verstida yakunlandi. Urushdan qochgan Krasovskiy Uchkilsa monastiriga panoh topdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.234-235.&lt;/ref&gt;  Buni bilib, Paskevich oʻz qoʻshinlarini Krasovskiyga yordam berish uchun yubordi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.162.&lt;/ref&gt;

1827-yil 20-avgustda Paskevich knyaz Eristov boshchiligidagi Qorabogʻda otryad tuzdi va Iravanga yurish qildi. Abbos Mirzo Gajar Sardaroboddan 15 verstda joylashgan Garagala qalʼasiga, soʻngra Makuga qaytib ketdi. U orqaga chekingach, Xusayngulu xon qalʼani akasiga topshirdi va oilasi bilan Makuga qochdi. Rossiya armiyasining asosiy kuchlari Uchmuazzinga 5-sentyabrda etib kelishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.237,241.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.309.&lt;/ref&gt;

1827-yil 29-avgustda Uchkilsa shahrida rus qoʻshinlari toʻplanishdi va bu safar Sardarobod qalʼasini nishonga olishdi. General Paskevich, qalʼada katta oziq-ovqat borligini bilar edi va kelajakda rus qoʻshinlarining yurishini taʼminlash uchun uni egallash kerak edi. 11-sentyabrda general Paskevich birlashgan kuchlar bilan Sardarobod tomon yurdi va ertasi kuni istehkomga yaqinlashdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.230.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasining garnizoni 14 ulgurji savdo va 1500 kishilik guruhdan iborat edi. Qalʼaga Hasan xonning nabirasi Fatali xon boshchilik qilgan. 16-sentyabrda, zamonning eng kuchli qurollaridan biri boʻlgan qamal toʻplari Sardarobodga keltirilganda vaziyat keskin oʻzgargan. 18-sentyabrda artilleriya qalʼani portlatishni boshladi. Oʻsha kuni qalʼaga 500 ta oʻq otildi. Bomba portlashi natijasida qalʼaning kvadrat minorasi vayron boʻlgan. Doimiy otishma ostida boʻlgan himoyachilar 19-sentyabr kuni soat 17.00 da taslim boʻlishga majbur boʻlishdi. Paskevich bilan muzokaralarga koʻra, himoyachilarga taslim boʻlish uchun 24 soat vaqt berilgan. Shu bilan birga, qalʼani portlatish kuchaygan. 19-sentyabr oqshomida Iravan garnizoni qorongʻida fortni tark etdi. Shunday qilib, Sardarobod qalʼasi rus qoʻshinlari tomonidan egallab olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.238.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Abbasabad qalasının açarı.JPG|thumb|right|Abbosobod qal'asining kaliti va rejasi]]
23-sentyabr kuni Paskevich kuchlari Iravan qalʼasining 2-verstiga&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Verst – uzunluq ölçüsü, 1, 06 km-əbərabərdir.&lt;/ref&gt;  kelib toʻxtashdi. 1827-yil 24-sentyabrda rus qoʻshinlari tomonidan Iravani yana qamal qilish boshlandi. Paskevich oʻsha kuni Muganlitapaning oʻng tomoniga batareyalar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Bölük artilleriya qüvvələrində Batareya, sərhəd qüvvələrində Zastava, hava qüvvələrində Eskadrilya, dəniz qüvvələrində isə Eskadron adlanır.&lt;/ref&gt; oʻrnatdi va tun boʻyi qalʼa ichiga artilleriya otdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.166.&lt;/ref&gt; Shahar 2 kun davomida tanaffuslarsiz artilleriya oʻqi ostida edi. Ogʻir artilleriya otashiga bardosh bermaydigan minoralar qulab tushdi. Himoyachilarni suv qalʼasidan mahrum qilish uchun Paskevich, qalʼa devorlari ostidagi zovurlarni tosh bilan toʻldirishni buyurdi. Shu bilan birga, Paskevich Hasan Xandan qalʼani topshirishni talab qiladi. Ammo Hasan xan Gajar bu murojaatni eʼtiborsiz qoldirdi, aksincha minoralarni taʼmirlab, yangi jangga tayyorlandi. Qalʼaning garnizoni rus qoʻshinlariga qattiq zarba berdi. Biroq, rus qamal korpusi toʻplarni shaharga yaqinlashtirdi. Keyingi taslim boʻlish toʻgʻrisida ijobiy javob olmagan Paskevichning buyrugʻiga binoan, Iravan qalʼasiga 1000 dan ortiq oʻq otildi. Shahar alangalanib ketdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.242-243.&lt;/ref&gt;

Artilleriya otishmasi bilan podpolkovnik Gurko va Shepelev otryadi qalʼaning janubi-sharqiy minorasini egallab olishdi. Shuningdek, armanlarning xiyonati natijasida shaharning gʻarbiy tomonidagi Tepebashi deb nomlangan mahallani egallashga tayyorgarlik koʻrayotgan ruslar Zangi daryosidan oʻtib, u yerda batareya qurishdi. Toʻgʻri, 6 kunlik qamaldan soʻng, qalʼaning devorlari vayron qilindi va 6 nafar qoʻriqchi polklari shaharga kirishga muvaffaq boʻlishdi. Qalʼadagi masjidlardan biriga 200 ga yaqin ayan bilan qaytgan Hasan xan Qajar qarshilik koʻrsatishda davom etdi. Kechga yaqin Iravan qalʼasi bosqinchilar qoʻliga tushdi. Hasan xan Gajar bilan bir qatorda gʻolib boʻlgan Subhangulu xon, Gʻasim xon, Marandli Jafargulu xon, Tabrizli Alimardan xon, Aharli Aslan xon, Fathali xon va boshqalar qoʻlga olindi. Hasan xan Gajarning qimmatbaho qilichi ham ruslarning qoʻliga tushdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.233-234.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.243-244.&lt;/ref&gt;

Iravanni ishgʻol qilganidan soʻng, Xusayngulu xon Makudan Gajar Shohning saroyiga ketdi. 1828-yilda Gajar hukumati Xusayngulu xonni [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]]ga yubordi va uni gubernator etib tayinladi. Xurosonda hukumatga qarshi norozilik namoyishlarini bostirgan Xusayngulu xon bu yerda tartibni saqlab turishga muvaffaq boʻldi. U [[1831-yil]]da vafot etgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.256.&lt;/ref&gt;

Iravani ishgʻol etgandan soʻng, chor qoʻshinlari hujum qilib, Janubiy Ozarbayjon hududiga kirishdi. Rossiya armiyasining olgʻa siljishi, shuningdek, qarshilik kuchlarining etishmasligi Gajar hukumatini tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. Shunday qilib, 1828-yil 10-fevralda Tabriz shahri yaqinidagi Turkmanchay nomli joyda Eron va Rossiya oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Shartnomaning boshqa shartlari bilan bir qatorda, Iravan va Naxchivan xonliklari ham [[Rossiya imperiyasi]]ga birlashtirildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.167.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.119.&lt;/ref&gt;  Turkmanchay tinchlik bitimidan soʻng, Hasan Xon asirlarni almashish natijasida ozod qilindi va Gajar hukumatiga topshirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.246.&lt;/ref&gt;

Turkmanchay shartnomasi (1828-yil 20-mart) ratifikatsiya qilingan kunning ertasi kuni [[Nikolay I]] „Armaniston viloyati“ ni tashkil etish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.168.&lt;/ref&gt; Farmonda aytilishicha: ''„Eron bilan tuzilgan kelishuvga binoan Eron tomonidan Rossiyaga qoʻshib olingan Iravan va Naxchivan“ Armaniston viloyati „deb nomlanadi va bizning sarlavhamizga kiritiladi. Oliy Senat ushbu viloyatning tuzilishi va boshqaruvi toʻgʻrisida zarur qarorlarni qabul qiladi.“''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.255.&lt;/ref&gt;

== Davlat tuzilishi ==
=== Boshqaruv ===
Oliy hokimiyat [[xon]]ga yoki boshliqqa tegishli edi. Quvvat meros boʻlib oʻtdi va otadan oʻgʻilga oʻtdi va hokazo. oʻtkazildi. Barcha qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tizimlari xon qoʻlida boʻlgan va barcha ichki va tashqi ishlar uning roziligi bilan amalga oshirilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.450.&lt;/ref&gt;

Divan xon yuqori martabali amaldorlardan iborat edi. Uchrashuvda davlat ahamiyatiga molik muhim masalalar muhokama qilindi. U urush, tinchlik, soliq yigʻish va ogʻir jinoyatlarga bagʻishlangan edi.&lt;ref&gt;Биберштейн М. Описание провинции, расположенных на левом берегу Каспийского моря между реками Терек и Кура стр.52.&lt;/ref&gt; Divanning boshligʻi divan hisoblanar edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.491.&lt;/ref&gt;

Xondan keyingi ikkinchi eng muhim shaxs Vazir boʻlgan. Vazir davlat xizmatining boshligʻi va xonning eng yaqin maslahatchisi boʻlgan. Divanning barcha mablagʻlarini, davlat xazinasini va boshqalarni olish. pullar toʻgʻrisidagi hisobot vazirga tushdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları,
1789-1791.s.49.&lt;/ref&gt;

Xon saroyida, vazirdan tashqari, bosh qoʻmondon moliya ishlari bilan shugʻullanar, buter xonning shaxsiy xonadonini boshqarar, molxona xazinachisi omborlarni boshqarar, omborxona xodimi omborxonani boshqarar, vitse-prezident iqtisodiy va maʼmuriy ishlar bilan shugʻullanar edi. Qishloqlarni boshqarish - qishloqda katta va boshqa kichik vazifalar mavjud edi. Xonning oʻzi harbiylarni boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.270-276.&lt;/ref&gt;

=== Maʼmuriy hududiy boʻlinish ===
Maʼmuriy-hududiy tuzilishi jihatidan Iravan viloyati bir-biridan daryolar va ariqlar bilan ajratilgan, qishloqlar esa qishloqlarga boʻlingan. Ushbu maʼmuriy-hududiy tuzilma Safaviylardan meros boʻlib, rus istilosiga qadar va biroz keyinroq davom etgan. Garchi Iravan viloyati siyosiy vaziyatga qarab hududni oʻzgartirgan boʻlsa-da, tumanlarning nomlari umuman oʻzgarishsiz qoldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.298.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligining tumanlari quyidagilar:&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.441-448&lt;/ref&gt;

# [[:az:Qırxbulaq mahalı|Kirxbuloq tumani]];
# [[:az:Şərur mahalı|Sharur tumani]];
# [[:az:Zəngibasar mahalı|Zangibasar tumani]];
# [[:az:Sürməli mahalı|Surnali tumani ]];
# [[:az:Gərnibasar mahalı|Garnibasar tumani]];
# [[:az:Dərəkənd-Parçenis mahalı|Darakand-Parchenis tumani]];
# [[:az:Vedibasar mahalı|Vedibasar tumani]];
# [[:az:Göyçə mahalı|Goycha tumani]];
# [[:az:Səədli mahalı|Saadli tumani]];
# [[:az:Talin mahalı|Talin tumani]];
# [[:az:Seyidli-Ağsaxlı|Seyidli-Agsaqqalli]];
# [[:az:Sərdarabad mahalı|Sardarobod tumani]];
# [[:az:Körpübasar mahalı|Korpubasar tumani]] yoki Talin tumani;
# [[:az:Abaran mahalı|Abaran tumani]];
# [[:az:Dərəçiçək mahalı|Darachichek tumani]].
Ushbu tumanlarda 831 qishloq roʻyxatga olingan.

=== Armiya ===
Iravan hukmdorlari armiyasi shaxsiy qorovullardan, oddiy qoʻshinlar, amnistiya va elbeyalar va bealar boʻlinmalari hisoblangan askarlardan iborat edi. Sudyalarning shaxsiy tansoqchilari xizmatkorlar boʻlgan. Ular eng mukammal guruh va xonning shaxsiy qoʻriqchilari edilar. Ushbu yordam miltiqchilar deb nomlangan. Ularning rahbarini miltiq ustasi deb atashgan. Qullar barcha soliq va soliqlardan ozod qilingan, ularning maoshlari va oʻq-dorilari xon saroyi tomonidan toʻlangan va qullar koʻpincha yaxshi xizmat uchun mukofotlanganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.285.&lt;/ref&gt;
Iravan xonligi harbiy harakatlar paytida 3600-5000 askar yuborishi mumkin&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.457.&lt;/ref&gt;. Xon hukumatining asosiy tayanchi armiya edi. Armiyaning asosiy qismi tinch fuqarolar edi va amnistiya va etnik guruhlardan iborat edi.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.98.&lt;/ref&gt;

== Madaniyat ==
Iravan shahri tarixning  turli davrlarida [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]], [[Arab xalifaligi]], Sajidlar, Shaddadis, Seljuklar, Eldenizlar, Elxanidlar, Teymuridlar, Garagoyunlu, Aggoyunlu, Safaviylar, Afshorlar, Gajars sulolalari tarkibiga kirgan. Markaz sifatida Iravanning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi Chukursaad beylerbeyi va Iravan xonligi davrlariga toʻgʻri keladi. Oʻrta asrlarga oid tarixiy manbalarda shahar Ravan va Iravan sifatida tilga olingan. Iravan shahri asosan Safaviylar davrida rivojlanib oʻsgan. Iravan Chukursaad beylerbeyining markaziga aylandi va beylerbeyining markaziy rolini oʻynadi. Safaviy-Usmoniy chegarasi, Chukursaad knyazligi maʼlum urushlar paytida bosib olingan va keyin qaytib kelgan.

=== Arxitektura ===
Garchi biz gaplashayotgan Iravan viloyati meʼmoriy yodgorliklarining aksariyati saqlanib qolmagan boʻlsa-da, manbalarda ushbu sanʼat turi haqida juda koʻp maʼlumot topish mumkin. Ushbu maʼlumotlarga koʻra, mintaqa karvonsaroylar, qalʼalar, masjidlar, binolar va boshqa meʼmoriy obidalarga boy edi, ammo bu yodgorliklar oʻziga xosligi va meʼmoriy uslubi bilan ajralib turardi. Iravan viloyatining meʼmoriy yodgorliklari oʻsha davrda bu hududda bir qator chiroyli binolar yaratgan meʼmor-quruvchilar borligini isbotlaydilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.431.&lt;/ref&gt;

==== Masjidlar ====
[[Fayl:Blue Mosque, Jerevan 2.JPG|thumb|right|Moviy masjid (chapda) va Navro'zali aka masjidi (o'ngda)]]
Palata sakkizta katta masjidni, ikkitasi qalʼada va oltitasini shaharda roʻyxatdan oʻtkazdi. [[1764-yil]]da Husaynali xon tomonidan qurilgan „Moviy masjid“ oʻzining ulugʻvorligi bilan mashhur edi. Masjid gumbazi koʻk rangda bezatilganligi sababli shunday nomlangan. Shaharning gʻarbiy qismida joylashgan masjid Ganjadagi Shah Abbos masjidi uslubida qurilgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях s.s.7.&lt;/ref&gt; 1828-yildagi bosqindan keyin Yerixandagi Zalikxon masjidi, Navroʻzali aya masjidi, Sartib Xon masjidi, Husaynali Xon masjidi, Hoji Imomverdi masjidi, Hoji Jafar Bey masjidi tirik qoldi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.468&lt;/ref&gt;

Qadimgi Iravandagi Zalixon yoki shahar masjidi (qurilish sanasi nomaʼlum) va Navroʻzali xon masjidi (1687) Moviy masjidga oʻxshash va kichikroq edi. Qolgan uchta masjid 17-18 asrlarda qurilgan. Zalikxon masjidi hozirgi Iravan mehmonxonasi yonida joylashgan edi. [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]]dan keyin masjidning maqsadi oʻzgartirildi. Hozirgi kunda ushbu binoda Rassomlar uyining koʻrgazma zali joylashgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.128.&lt;/ref&gt;

Qalʼa masjidlaridan biri [[1725-yil]]da Usmonli hukmdori Rajab posho tomonidan qurilgan. Ushbu meʼmoriy jihatdan diqqatga sazovor masjid ruslar istilosidan keyin rus pravoslav cherkoviga aylantirildi. Iravandagi yana bir masjid Xusayngulu Xon davrida qurilgan va Gajar shahzodasi sharafiga Abbos Mirzo masjidi deb nomlangan. Bosqindan keyin masjid ruslar tomonidan qurol saqlanadigan joyga aylantirildi.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).433.&lt;/ref&gt;

==== Qalʼalar ====
''Asosiy maqolalar:[[:az:İrəvan qalası|Iravan qalʼasi]] va [[:az:Sərdarabad qalası|Sardarobod qalʼasi]]''
[[Fayl:Grigory Gagarin. Armenie. Djighit a Sardar-Abbat. (Kurdes, tatars).jpg|left|thumb|250x250px|Sardarobod qal'asi.  Rassom Q. Gagarin (1847)]]
Iravan qalʼasi Farxad posho tomonidan [[1583-yil]]da Zangi daryosi boʻyida, Chukursaad viloyati [[Usmonli imperiyasi|Usmonli imperiyasi]]ning vaqtincha qismi boʻlganida qurilgan.&lt;ref&gt;Joseph L. Wieczynski – The Modern encyclopedia of Russian and Soviet history, Том 10, Academic International Press, 1994, Стр. 218&lt;/ref&gt; Kengligi 790 m va 850 m boʻlgan Iravan qalʼasining devorlari tosh va xom gʻishtdan ikki yoki uch tomonli devorlarga ega edi. 17 minoradan iborat ichki devor kengroq va uzunroq edi. Bir oz pastroq va torroq boʻlgan tashqi devor, birinchisidan 15-20 parcha narida, unga parallel ravishda qurilgan edi. Ushbu devorda 60 tagacha toʻp. Qalʼaning janubiy, shimoliy va sharqiy qismlari chuqur va keng ariq bilan oʻralgan edi. Umuman olganda, Iravan qalʼasida 50 dan ortiq minoralar va 3 ta kuchli temir darvozalar boʻlgan. Garnizonlar soni har xil davrlarda 2000-5000 va urushlar paytida 7000 ga etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.436.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasi Iravanning ikkinchi yirik qalʼasi edi. U 1810-yilda Xusayngulu Xonning buyrugʻiga binoan qurilgan va [[1815-yil]]da qurilishi yakunlangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. s.255.&lt;/ref&gt; Sardarobod qalʼasi Arazning chap qirgʻogʻida, toʻrtburchaklar tekislikda qurilgan. Doira 4 verstli va uch tomondan minora gʻishtdan qurilgan bu qalʼa er-xotin devor bilan oʻralgan edi. Minoralarning oltitasi tashqi tomondan, 4 tasi ichki devorda joylashgan edi. Qalʼaning janubiy tomonida bitta devor bor edi. Sardarobod qalʼasi xandaq bilan oʻralgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.IV.s.292.&lt;/ref&gt; Qalʼada xon saroyi va 700 uy bor edi. Uning tarkibida 22 ta artilleriya va 3000 kishilik garnizon bor edi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.437.&lt;/ref&gt;

==== Karvonsaroylar va vannalar ====
[[Fayl:05 Chardin Yerevan1672.gif|right|thumb|250px|[[1672]] yil Jan Chardin tomonidan tasvirga olingan Iravan qal'asining panoramali ko'rinishi]]
Iravandagi eng meʼmoriy ahamiyatga ega binolardan biri karvonsaroylar edi. [[Karvonsaroy]]lar deyarli xuddi shu tarzda qurilgan. Ular shaharning ikki qavatida qurilgan. Karvonsaroyning balandligi 8 futdan oshmagan va bino boʻylab yotgan xonalardan iborat edi. Xonalar derazasiz edi. Kunduzgi yorugʻlik faqat eshikka tushdi. Har bir xonaning oldida binoning old tomoniga ochiladigan kichkina koridor bor edi, gumbazsimon qoplamali, kengligi 8 fut va ichkarisi 4-5 fut edi. Ushbu xonalarga qoʻshimcha ravishda ikkala xonadan ham bir xil balandlikda koridor chiqardi. Xonalar ortida butun binoni oʻrab turgan yoʻlak shaklida qurilgan yoʻlak bor edi. Yuqorida, har ikki tomonda, omborlarga ulashgan devorga ulkan balkon bor edi, hovlining oʻrtasida diametri 20-30 va balandligi 6-8 fut boʻlgan olti burchakli basseyn mavjud boʻlib, uni ichimlik suvi taʼminlab turardi. Karvonsaroyning tomi tekis edi. Kirish yoʻlakdan edi. Yoʻlakning ikkala tomonida oddiy oziq-ovqat sotadigan doʻkonlar bor edi. Ushbu doʻkonlar katta yogʻoch eshiklar bilan yopilgan.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot; /&gt; Rossiya istilosidan keyin Iravanda 8 ta karvonsaroy roʻyxatga olingan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.92.&lt;/ref&gt;

Vannalar mahalliy aholi uchun ham, shaharga kelgan xorijiy mehmonlar uchun ham dam olish maskani boʻlgan. Hammomlar toʻrtburchaklar xonalardan iborat boʻlib, ularda bir necha katta zallari sharsimon gumbaz bilan oʻralgan va oʻrtalarida suv oʻlchagichli gumbaz bor edi. Bu erga suv maxsus qurilgan suv omborlaridan tortib olingan suv quvuri orqali etkazib berildi. Yon xonadan issiq suv tortildi. Yogʻoch oʻrniga suv maxsus quritilgan toza suv bilan isitiladi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866&lt;/ref&gt;

Iravan shahrida mavjud boʻlgan hammomlar quyidagicha boʻlgan&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866-867.&lt;/ref&gt;: 

* Shahar kvartalida - Shayx-ul islom hammomi;
* Zalikxon hammomi;
* Mehdiyning hammomi;
* Hajibeyim hammomi;
* Tepebashi mahallasida - Shayx-ul islom hammomi;
* Hagi Ali hammomi;
* Gafar yoki Hoji Fatali hammomi;
* Karim aka hammom;
* Hasanali hammom.

==== Xon saroyi ====
[[Fayl:Yerevan Sardar Palace.png|right|250px|thumb|Sardor saroyi balkoni interyeri]]
Xon saroyi yoki Sardar saroyi [[1510-yil]]da Amirguna xon Gajar tomonidan qurilgan. Xuseynali xon mavjud xon saroyini qayta qurdi va obod qildi. Shu maqsadda u Xoylu Ahmadxonning bosh meʼmori Mirza Jafarini Iravanga taklif qildi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“.s.124.&lt;/ref&gt;

Xon saroyi qalʼaning shimoli-gʻarbiy qismida, Zangi daryosi yonida qurilgan. Saroy koʻp xonalarga ega boʻlgan kvadrat bino edi. U uchta alohida qismdan iborat edi. Sudyaning xotinlari uchun garem xonalari, qabulxona, xizmatchilar uchun joy va garnizon omborlari mavjud edi. Uchinchi qismi xonning qarorgohi edi.&lt;ref&gt;&quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;.s.438.&lt;/ref&gt;

Xon saroyini obodonlashtirgan ''„Shushaband“'' va ''„Yozgi pavilon“'' nomli oynali salon 1791-yilda Muhammadxon tomonidan qurilgan. „Shushaband“ deb nomlangan oyna zali kutish yoki qabul qilish xonasi deb hisoblangan. Zamin marmardan yasalgan boʻlib, devorlar, ship va kornişlar yorugʻlikni aks ettiruvchi turli xil rangli, koʻzni qamashtiruvchi oynalar bilan bezatilgan.&lt;ref&gt;Kərimov Kərim. ''&quot;İrəvan sərdarının sarayı&quot;'', „Yeni fikir“ qəzeti, 18-oktyabr 1995-ci il, № 5.&lt;/ref&gt;

=== Fan, taʼlim va adabiyot ===
Iravan xonligi hududida taʼlim asosan diniy arboblar tomonidan olib borilgan. Har bir masjidda katta yoki kichik madrasa bor edi. Quyi sinf oʻqituvchilarini '''''„oʻqituvchilar“''''', yuqori sinf oʻqituvchilarini „'''''voizlar'''''“ deb nomlashdi. Madrasalardagi sinflardan tashqari, talabalar yashaydigan kichik xonalar ham mavjud edi. Baʼzi masjidlarda taniqli mujtahidlar dars berishgan va ularni tinglash uchun mamlakatning turli burchaklaridan tinglovchilar kelgan. [201] Iravan xonligi qulashi arafasida yolgʻiz Iravanda 200 talaba tahsil olayotgan edi.

Oʻqituvchilar barcha fanlarni uchta asosiy yoʻnalishga ajratdilar: [[Arab tili|Al-Arabiyat]], [[Shariat|Sharva]] va Al-Hakim. Birinchi yoʻnalish arab tili, tarix va Qurʼon qiroatining qoidalarini oʻz ichiga oldi. Ikkinchi yoʻnalish „Qurʼon“ tafsirini, voqealarni oʻrganish va diniy qonun asoslarini oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Uchinchi yoʻnalish [[mantiq]], [[matematika]], [[geometriya]] va [[astronomiya]], [[tibbiyot]] va nazariy falsafani oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Ikkala maktabda ham, madrasalarda ham xattotlik sanʼatiga alohida eʼtibor berildi. Maktab va madrasalardan tashqari, Iravan xonligi hududida individual taʼlim turi mavjud edi. Xon yoki sardorlarning farzandlari, zodagonlar va savdogarlar oʻz uylarida alohida oʻqituvchilar tomonidan tarbiyalangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.903-904&lt;/ref&gt;

Sevgi mavzusi bilan bir qatorda, shoirlar zamonning shikoyatini aks ettirgan ijtimoiy va siyosiy masalalarga ham toʻxtaldilar. Iravan viloyati shoirlari orasida shoir Mammadsoyu (1800—1884), Almammadi (1800—1868) va Oydin (1825—1915) bor. Bu shoirlar sheʼrlarini xalq tushunadigan tilda yozganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.426.&lt;/ref&gt;

Iravanda Ashug maktablari alohida ahamiyatga ega edi. Goycha ashug maktabining taniqli aşıqlari Ashiq Allahverdi, uning shogirdi Ashiq Ali (1800—1911), uning shogirdlari Ashiq Alasgari, Ashig Maxarrami, Ashiq Azizi va Ashiq Musa. Gyumri ashug maktabining ustoz ashulalarini Ashug Tujcari, Ashig Beymurazi va Shirakli Hasan namoyish etishlari mumkin. Iravan aşıqlar maktabining koʻzga koʻringan namoyondalaridan biri Basarkecharli Ashug Musa haqida gapirish mumkin.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.132.&lt;/ref&gt;

=== Tasviriy sanʼat ===
Asosiy maqola: [[:az:Mirzə Qədim İrəvaninin əsərlərinin siyahısı|Mirza Gadim Iravani asarlari roʻyxati]]
[[Fayl:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|thumb|Sardar saroyida [[Ozarbayjon]] rassomi Mirza Gadim Iravanining devor rasmlari]]

Iravandagi tasviriy sanʼat qabr toshlariga turli xil yozuvlar va rasmlar bilan oʻzini namoyon qiladi. Qabrning ustiga toʻgʻri joylashtirilgan bu toshlarga marhumning tugʻilgan va oʻlganligini koʻrsatuvchi yozuvlar, turli xil rasmlar va naqshlar qoʻyilgan edi. Ivan Chopinning taʼkidlashicha, 30-yillarning boshlarida u Goychadagi ozarbayjon turklariga tegishli boʻlgan qabristonda turli xil tasvirlarga ega boʻlgan qabrlarni koʻrgan. Unga koʻra, qabr toshidagi ot, qilich va qurol askarning ramzi, yovvoyi choʻchqa, kiyik, yovvoyi echki ovi, qoʻy va echkilarni boqish edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.718.&lt;/ref&gt;

Iravan rassomchilik sanʼatining eng koʻzga koʻringan vakili bu Mirza Gadim Iravani. MG Iravani tomonidan yaratilgan baʼzi rasmlar „Iravan Sardar“ saroyiga bagʻishlangan. U XIX asrning 50-yillarida Sardar saroyida syujet kompozitsiyalarini tikladi, saroyning Mirror zaliga bir qator portretlarni - „Fatali shoh“, „Abbos Mirzo“, „Xusayngulu xon“, „Sarkarda“ va boshqalarni chizdi. tortdi. Uning 100 dan ortiq rasmlari bor edi. Ularning yigirma beshtasi hozir [[Boku]], [[Tbilisi]] va [[Sankt-Peterburg]]dagi sanʼat muzeyida saqlanmoqda.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.126.&lt;/ref&gt;

== Iqtisodiyot ==
=== Qishloq xoʻjaligi va chorvachilik ===
Iravan xonligi mahsulotlari orasida [[bugʻdoy]] va [[arpa]] ishlab chiqarish asosiy oʻrinni egalladi. Don etishtirish Iravan, Kirxbulag, Sardarobod, Shorayel, Pambak atrofidagi hududlarda asosiy oʻrinni egalladi. Ekinlar asosan bahor va kuzda boʻlgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.739.&lt;/ref&gt; Xusayngulu xon Gajar davrida Iravan xonligida har yili 34 185 halvar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;[[Fars dili|Fars sözü]] olub, iki – „xar“ (eşşək), və „bar“ (yük) sözlərindən əmələ gəlmişdi. Xalvar  həm iri çəki vahidi, həm dəsahəölçüsü idi. 1 xalvar 100 batmana bərabər idi. Təbriz batmanıilə1 xalvar 300 kq, İrəvan batmanıiləisə450 kq-a bərabər idi. Sahəvahidi kimi 1 xalvar 1, 5 desyatinəbərabərdir.&lt;/ref&gt; bugʻdoy va 11,500 halva arpa ishlab chiqarilgan. Zangibasar va Sharur tumanlari, ayniqsa, guruch etishtirish jihatidan ajralib turardi. Har yili 18,400 ta halvar paddies ishlab chiqarildi.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.IV.s.280.&lt;/ref&gt;

Zangibasar, Sardarobod va Surmali tumanlarida paxta etishtirish rivojlangan. Har yili oʻrtacha 2100 rupiy paxta ishlab chiqariladi.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.I.s.51.&lt;/ref&gt; Tamaki asosan mahalliy talabni qondirish uchun ishlab chiqarilgan. Zigʻir togʻlarda va sesame issiq mintaqalarda ishlab chiqarilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.741-742.&lt;/ref&gt; Ikkala oʻsimlikning yogʻi oziq-ovqat va yoqilgʻi sifatida ishlatilgan. Xusayngulu Xon davrida har yili Iravanda oʻrtacha 12 ta halvar zigʻir urugʻi va 24 ta halvar sesame urugʻlari ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;/&gt;

Iravan shahrida va shahar atrofidagi qishloqlar va tumanlarda turli xil poliz mahsulotlari va sabzavotlar etishtirildi. [[1782-yil]] martda Bayaziddan Isoq Poshoning iltimosiga binoan Bayaziddan 2 abbas qiymatidagi 7000 dinor qiymatidagi qora tarvuz, koʻk tarvuz, bodring, kovak, reyhan, baqlajon va boshqalar. urugʻlar yuborilgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.63.&lt;/ref&gt;

XVIII asrning ikkinchi yarmida Iravan xonligida chorvachilik bilan shugʻullanadigan aholining bir qismi bozorda sotish uchun sariyog ʼ, pishloq va boshqa sut mahsulotlarini ishlab chiqargan. Qoʻychilik chorvachilikning boshqa tarmoqlariga qaraganda ancha rivojlangan edi. Chorvachilik asosan yaylov-qish va qisman koʻchmanchi chorvachilikka boʻlingan. Xonlikning oz sonli aholisi doimiy yashash joyiga ega boʻlmagan va faqat koʻchmanchi chorvachilik bilan shugʻullangan. Girxbuloq, Goycha, Abaran, Darachichek, Garnibasar, Vedibasar, Talin, Surmali, Darakand-Parchenis tumanlarida chorvachilik uchun koʻproq mos keladigan yaylovlar mavjud edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.519-525.&lt;/ref&gt;

=== Hunarmandchilik va savdo ===
[[Fayl:Faience vase from Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|left|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligiga tegishli taomlar]]
Hunarmandchilik sanʼatning turli sohalarini qamrab oldi. Toʻquvchilik va kulolchilik, anʼanaviy hunarmandchilik rivojlangan. Ular orasida gilam ishlab chiqarish alohida ajralib turardi. Xonlikda kulolchilik mahsulotlari mahalliy xom ashyolarga asoslangan edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.851-853&lt;/ref&gt;

Toʻquv bilan bogʻliq sanʼat turlaridan biri bu boʻyash edi. Bu soha toʻqimachilik uchun iplar, paxta va jun matolarni boʻyashda muhim rol oʻynadi. Boʻyashda qizil qoʻngʻizdan olingan qizil boʻyoq va turli boʻyoq oʻsimliklarining tabiiy boʻyoqlari ishlatilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.374.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:National clothes of Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|150px|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligining milliy liboslari]]
Teri buyumlari Iravan xonligida qayta ishlangan. Shu maʼnoda nafaqat mahalliy terilar va terilar, balki Bayazid va Makudan import qilingan xom ashyolardan ham foydalanilgan. Teri buyumlari ishlab chiqarish otliqlarning talablariga javob berdi. Bundan tashqari, Iravan xonligida shisha ishlab chiqarish, sovun tayyorlash, moylash va b. hunarmandchilik sohalari boʻlgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.65.&lt;/ref&gt;

Iravan shahri yaqinidagi Gogb tuz konidan qazib olingan tuz [[Gruziya]], Imereti, [[Axalsixe]] va boshqa hududlarga eksport qilindi. Tuzga talab katta boʻlgani sababli Gogb togʻining etagida ikkita mina bor edi. [[Ruslar|Rus]] manbalariga koʻra, Xuseyngulu xon davrida tuz ishlab chiqarish yiliga 14000 rublni tashkil etgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.827-828&lt;/ref&gt;

U Iravandan turli karvon yoʻllarini bosib oʻtdi. Ulardan birinchisi [[Hindiston]], [[Oʻrta Osiyo]] va [[Eron]]ni [[Tabriz]] va [[Naxichevan]] orqali Iravan xonligiga bogʻlaydigan karvon yoʻli edi. Ushbu karvon yoʻli „Erzurum yoʻli“ yoki „Bezirgan yoʻli“ deb nomlangan. Iravandan Erzurumgacha boʻlgan yana bir karvon yoʻli Abaran va Alagoz togʻlarining shimoliy etaklaridan oʻtib, Karsga, u yerdan Xasangalaga bordi, u yerda u asosiy yoʻl bilan birlashdi. Iravandan [[Tbilisi]]ga (Gruziya) karvon yoʻli Uchkilsa, Sardarobod, Hamamli, Jaloloʻgʻlu va Shulaver orqali oʻtgan. Bu yoʻlning uzunligi taxminan Iravan − Agstafa yoʻliga teng edi. Iravan bu yoʻl orqali [[Ganja]]ga, Shamaxida esa Ozarbayjondan Rossiyaga asosiy savdo yoʻli bilan bogʻlandi. Karvon yoʻnalishlarida bojxona va oʻtkazish punktlari juda koʻp edi. Faqatgina Ayilislidan Kagizmangacha boʻlgan savdo yoʻlida oltita bojxona posti mavjud edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot;&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.66.&lt;/ref&gt;

Iravaning asosiy savdo yoʻllari quyidagilar: 1. Gyumri - Masdara - Sardarobod - Uchkilsa - Iravan - [[Naxichevan (shahar)|Naxichevan]] - Ordubad; 2. Sardarobod - Jafaraga - Boyazid posho; 3. Sardarabad - Gogb - Arazsahili va Kagizman - Erzurum; 4. Iravan - Qorabog ʼxonligining chegarasiga qadar. 5. Iravan - Uchkilsa - Kars. Bu yoʻl Gizilkilsa va Goshavang qishloqlaridan oʻtdi. Xonlikning asosiy savdo markazi Iravan shahri edi. Chet eldan olib kelingan savdo tovarlari asosan shahar omborlarida saqlanar edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot; /&gt;

Iravan xonligida ichki va tashqi savdo operatsiyalarida turli xil valyutalar ishlatilgan. Garapul deb nomlangan mahalliy mis tangalar xonlikda muhim rol oʻynagan. Iravan viloyati xokimiyat davrida eng koʻp foydalaniladigan joylardan biri hisoblangan. Bozorlarda milliy valyutalardan tashqari Eron, Usmonli imperiyasi, Rossiya va Ozarbayjon xonligida zarb qilingan tangalar ham mavjud edi. Ushbu valyutalar [[oltin]], [[kumush]] va misdan iborat edi. Tümen, egalik yoki minaltun, panohobod, qarapul, shahi, bisti, real, rus imperatori, gollandiyalik chervon, Usmonli darulxliafi va mahmudisi Iravan bozorida sotilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.388.&lt;/ref&gt;

=== Erga egalik va soliq ===
==== Yerga egalik ====
İIravan xonligi davrida yerga egalik qilish shakllari quyidagicha:&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.337-344&lt;/ref&gt;
*'''Xass''' Bu yerlar Iravan hokimlari va ularning oilalarining shaxsiy mulki hisoblangan. Iravan hukmdorlari eng yirik yer egalari edilar.
*'''[[:az:Dövlət torpaq kadastrı|Divani]]''' – Divani - Davlat erlari. Bular xazina ixtiyorida boʻlgan erlar edi. Davlat erlaridan tushgan daromadlar xazinaga tushdi.
*'''[[:az:Tiyul|Tiyul]]''' — Xon baʼzi odamlarga harbiy xizmat uchun divan erlaridan sovgʻa sifatida umrbod tiyul berdi. Tiyul egasi xizmatini tugatganda yoki vafot etganida, hadya qilingan qishloqlar xazinaga qaytarildi.
*'''[[:az:Vəqf|Poydevorlar]]''' — doimiy ravishda diniy muassasalarga berilgan erlar - masjidlar, madrasalar yoki cherkovlar. Boshqa mulklar - uylar, doʻkonlar, karvonsaroylar, tegirmonlar va boshqalar. poydevor ham boʻlishi mumkin.
*'''[[:az:Camaat|Jamoa]] ''' – Bu yer uchastkalari asosan qishloq jamoalariga tegishli edi. Jamiyatlarga tegishli qishloqlar oʻsha jamoaga aʼzo boʻlgan fuqarolarga tegishli edi.
*'''[[:az:Mülk|Mulk]] ''' — Xususiy mulk boʻlgan erlar erkin savdo qilinishi mumkin edi. Erlar avloddan-avlodga meros boʻlib oʻtdi. Uy egalari uyni parvarish qilishlari shart emas edi.

==== Soliqlar ====
Iravan xonligida soliqlarning miqdori va miqdori ham turlicha edi. Ushbu soliqlar asosan mahsulotlarga va qisman pullarga undirilgan. Dehqonlar toifalari asosan subyektlar, dehqonlar va odamlardan iborat edi. Soliqlar quyidagicha:&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.70&lt;/ref&gt;
* '''[[:az:Malcəhət|Bahra (maljahat)]]''' — erdan foydalanish evaziga ekinlardan olinadigan asosiy soliq edi. Xazina erlari hosilining har 10 qismidan 3,5 qismi xonga, qolgan qismi esa dehqonlarga tegishli edi. Er egalaridan olingan hosilning 1,5 foizi er egasiga, ikki qismi xazinaga, qolgan qismi esa kultivatorga tushdi.
* '''Choʻpboshi''' — chorvadorlar oʻz hayvonlarini davlat yaylovlarida boqayotganlari uchun bu soliqni toʻlaganlar. Bu mahsulot tomonidan toʻlangan.

Yuqoridagilardan tashqari xonlik aholisi oʻtlatish, tutun chiqarish va otliqlarning (arpa, egar yuvish) harajatlari uchun pul toʻlagan. Xonning amaldorlari deyarli soliqlardan ozod qilingan. Uy egalari va xonalarga toʻlanadigan soliqlardan tashqari, xonlik aholisi turli marosim va bayramlar munosabati bilan „peshkesh“ yoki „taʼtil“ berganlar.

== Etnik tarkibi ==

[[1441-yil]]da Garagoyunlu hukmdori Yoxanshoh hukmronligi davrida, arman katolikosati Kilikiyadan Uchuksa monastiriga Chukursadning Vagarshabad qishlogʻida joylashgan Uchkilsa monastiriga koʻchirilgandan soʻng, turli joylardan kelgan oz sonli armanlar asta-sekin xonlikda joylashdilar. Urushlarda tez-tez qatnashib turadigan Garagoyunlu, Aggoyunlu va Safaviy hukmdorlari Uchkilsa katoliklariga Eron va janubiy Anadolida xristian aholisi ustidan oʻz hokimiyatini yanada kuchaytirish va isyon xavfini oldini olish uchun yordam bergan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.40&lt;/ref&gt;

XVII asrning fransuz sayohatchisi Shardinning soʻzlariga koʻra, ''„... Iravan qalʼasi sakkiz yuzga yaqin uydan iborat. U yerda faqat sof qonli qizil boshoqlar yashaydi“''.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.45.&lt;/ref&gt; Yervand Shahaziz oʻzining „Qadimgi Iravan“ kitobida, Iravan aholisiga murojaat qilib, fransuz sayohatchisi Chardinning [[1673-yil]]da Iravan qalʼasida yashagan aholi toʻgʻrisidagi maʼlumotlari haqida yozadi: ''„аrmanlarning Iravanda faqat doʻkonlari boʻlgan...''“&lt;ref&gt;Յերվանդ Շահազիզ: Հին Յերեվանը: Յերեվան, 1931: s.34.&lt;/ref&gt;  Missioner Monye shunday yozadi: ''„Uylardan koʻra koʻproq bogʻlar va uzumzorlar bilan oʻralgan shahar ikki tomonlama qasr devorlari bilan oʻralgan. ¼ Aholisi arman.“''&lt;ref&gt;Mamye-Clairac. Historie de Perse, depuis le commencement de ce Sincle. Paris, t. II, MDCCL (1750).s.154&lt;/ref&gt;

Iravan xonligidagi aholining milliy tarkibi toʻgʻrisidagi maʼruzasida Paskevich bu yerda 10000 ozarbayjon va 3000 arman oilalari istiqomat qilganini taʼkidladi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]dan kelgan professor Kastin Makkartining taʼkidlashicha, [[1828-yil]]dagi Rossiya istilosidan oldin Iravan xonligi aholisining 80 foizi ozarbayjon turklari boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Fəridə Əliyeva&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_mart2009/72629.htm |title=anl.az |author=Fəridə Əliyeva |date=18 mart,2009. |work=İrəvan xanlığı|pages =  |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Ivan Chopinning yozishicha, 1828-1832 yillarga qadar Iravan xonligida aholining mutlaq koʻp qismi musulmonlar, yaʼni ozarbayjon turklari edi. Uning hisob-kitoblariga koʻra, Iravan viloyatida 81 749 [[musulmon]] va 25.151 arman bor edi. U musulmon deganida, Shopin ozarbayjon turklari va musulmon kurdlarini nazarda tutgan edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.16.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1829]]-[[1832-yil]]larda oʻtkazilgan palatalarni roʻyxatga olishni tahlil qilish natijasida, Russo-Gajar urushlariga qadar Iravan xonligining aholisi 134.646 kishini tashkil etgan degan xulosaga kelish mumkin. Ularning 99.609 nafari ozarbayjon turklari, 19.878 nafari armanlar, 14.902 nafari kurdlar va 257 nafari rimliklar boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot; /&gt; 

Umuman olganda, 1828-1830 yillarda Turkmanchay shartnomasi (1828) boʻyicha Ozarbayjonda 40,000 Eron armanlari va Edirne tinchlik shartnomasi (1829) boʻyicha 84.000 turk armanlari joylashtirildi va ularning aksariyati Yelizavetpol va Iravan viloyatlarining eng yaxshi erlariga joylashdilar. Aynan shu davrdan boshlab Ozarbayjonning gʻarbiy erlarida armanlarning joylashtirilishi qirgʻinlar, qirgʻin va yaqin kelajakda mahalliy ozarbayjon turklarining deportatsiya qilinishini anglatadi.&lt;ref&gt;Yusif Qazıyev. „Erməni məsələsi“ (Yalanlar və gerçəklər).Qafqaz Universiteti Qafqaz Araşdırmaları İnstitutu Nəşriyyatı №: 10.s.9.&lt;/ref&gt;

== Belgilar ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references group=q /&gt;
&lt;/div&gt;
== Manbalar ==
{{Manbalar|3}}

== Adabiyotlar ==
{{columns-list|colwidth=25em|
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 400 b.
* http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
* Chexiyadagi Kavkaz uchun Rossiya hokimiyatining sharhi, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar, ch.I-IV. 288 b.
* Shopen I. „Armaniston viloyatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida tarixiy yodgorligi“. 162 b.
* azertag.az. „Iravan xonligi“ (Ozarbayjon).
* „AFSHARIDS“. iranicaonline.org.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ harflari, men kitob. p.33
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) P. 51.Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmi)
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)“. P.27.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 13.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan. p. 51.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 83.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). 53 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi). Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.171-172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 54 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p.57-58.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi“. p.64.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 52 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 58-59 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 90.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 59 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 60 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 89.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 61-62 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 62-63 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 66 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.173.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.174.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.175.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Samed Sardariniya. „Iravan musulmonlar yashaydigan viloyat edi“.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 83-84 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.178.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 104.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari).
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 179.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 85-86 b.
* Butkov P.G. 1722-yildan 1803-yilgacha Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar. 3-x t ichida. Sankt-Peterburg, 1869.c.2, p. 178.
* Dalil H. Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida). Boku, „Ilmiy“, 1979, 144 b., 130-131.
* Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida).
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. SPb, 1866, s.139.
* Qorabog`dan kelgan Mirzo Jamol Javanshir. Qorabog ʼtarixi. Qorabog ʼharflari, I kitob, Boku, Yozuvchi, 1989, 125 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.101.
* Bogdanova N. G. Agrar munosabatlar v. 1870-1913 yillarda Ozarbayjon. 169-170 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.103.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 104.Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari.p.128-131.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 130.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 132-133.
* Aliyev F., Aliyev M.Naxçıvan xonligi (1747—1828). p. 62.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 109-110 b.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ. Qorabogʼ harflari, men kitob. p. 50-51.
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. p. 313-314.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 200-201.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 166.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 175.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 178.
* Butkov P.G. Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar 1722-yildan 1803 g.s.3, 390 b.
* Potto V. Kavkazda Rossiya suverenitetini tasdiqlash 305 b.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi.“ p. 77-78.
* Bibershteyn M. Terek va Kura daryolari oʻrtasida Kaspiy dengizining chap qirgʻogʻida joylashgan viloyatlarning tavsifi 52 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Qudsi Muhammad Muslim. ''„Irovanning Xuseynali xonning maktublari, 1789-1791“'' p.49,.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p. 270-276.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 457 b.
* Iosif L. Wietsinski - Rossiya va Sovet tarixining zamonaviy entsiklopediyasi, 10-jild, Akademik xalqaro matbuot, 1994, p. 218.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik. 255 b.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun statik, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlardagi sharhi, 222 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „''Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)''“ p.124.
* „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 498 b.
* Karimov Karim. „Iravan boshligʻi saroyi“, „Yangi fikr“ gazetasi, 1995-yil 18-oktyabr, 5-son.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 902.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 903-904
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 132.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 126.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik.  Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar.c.IV. s. 280.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar. c. i. s. 51.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 751-742.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 851-853.
* Farida Aliyeva (2009-yil 18-mart). anl.az. Iravan xonligi (Ozarbayjon).
* Yusif Gaziyev. &quot;Armaniston masalasi&quot; (Yolgʻon va faktlar). Kavkaz universiteti Kavkaz tadqiqot instituti nashriyoti №: 10.p. 9.
}}

== Yana qarang == 
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları|Ozarbayjon xonliklari]]
* [[:az:İrəvan xanlarının siyahısı|Iravan xonlari roʻyxati]]
* [[:az:Çuxursəəd bəylərbəyliyi|Chukursaad beylerbeyligi]]
* [[:az:İrəvan və irəvanlılar (film, 2007)|Iravan va Iravan aholisi (film, 2007)]]
* [[:az:İrəvanda xal qalmadı|Iravanda ochkolar qolmadi]]
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları. Naxçıvan və İravan xanlıqları. 5-ci film (film, 2003)|Ozarbayjon xonliklari. Naxchivan va Irəvan xonliklari. 5-kino (film, 2003)]]
* [[:az:İrəvan xanlığı (film, 2012)|Iravan xonligi (film, 2012)]]
* [[:az:İrəvan qalasının işğalı|Iravan qalʼasining bosib olinishi]]

==  Havolalar ==
* [http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1 Iravan. Eron milliy entsiklopediyasi veb-saytida]
* [http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html Bizning tariximizning sahifasi qon bilan yozilgan - Iravan xonligi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150125225530/http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html |date=25-yanvar 2015-yil }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=klufKWGeeec Ozarbayjon xonliklari - Iravan xonligi]
[[Turkum:Iravan xonligi| ]]</text>
      <sha1>spcm18uky3kj6r6ez208vql2q6my8bu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121536</id>
      <parentid>6121535</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132008" sha1="3vlcihtd03cz7tngpfpu54q3bg3akmg" xml:space="preserve">{{Tarixiy davlat
 |nomi                     = Iravan xonligi
 |oʻz nomi                 = خانات ایروان
 |holati                   = 
 |madhiya                  = 
 |bayroq                   = Flag of the Yerevan Khanate.png
 |bayroq_izohi             = Iravan xonligining bayroqlari
 |gerb                     = 
 |gerb_izohi               = 
 |xarita                   = ErevanKhanate.gif
 |oʻlchami                 = 280px
 |izohi                    = İravan xanlığı (1800)
 &lt;!-- |type_before              = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Davlat-asoschilar»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Oʻtmishdoshlari».--&gt;
 |p1                       = Afshorlar sulolasi
 |flag_p1                  = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  = 
 |tashkil_topdi            = 1747
 |barham_topdi             = 1828
 &lt;!-- |type_after               = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Tugatilgandan keyingi davlatlar…»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Vorislar».--&gt;
 |s1                       = Rossiya imperiyasi
 |flag_s1                  = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |shiori                   = 
 |poytaxti                 = Iravan
 |shaharlari               = 
 |tili                     = 
 |valyutasi                = [[:az:Qarapul|Garapul]]&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.I-IV. s.288.&lt;/ref&gt;, [[:az:Tümən|İravan tumani]]&lt;ref&gt;Шопен И. &quot;Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи&quot;. s.162.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich   = 
 |koʻrsatkich_tarkibi      = 
 |maydoni                  = 19.400 km&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii&lt;/ref&gt;
 |aholisi                  = taxminan 134.646&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot;&gt;E. Qarayev s.400.&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;
[[Ozarbayjonlar|Ozarbayjon turklari]] - 99,609&lt;br/&gt;
[[Armanlar]] - 19,878&lt;br/&gt;
[[Kurdlar]] - 14 902&lt;br/&gt;
[[Lo'lilar]] - 257&lt;br/&gt;
 |boshqaruv_shakli         = 
 |sulola                   = 
 |hukmdorlar_unvoni        = [[Xon (unvon)|Xon]]
 |hukmdor1                 = Mirmehdi Xon 
 |hukmdor1_yili            = [[1747]]–[[1751]]
 |hukmdorlar_unvoni2       = &lt;!--keyingi hukmdor unvoni oʻzgarganda ishlatiladi--&gt;
 |hukmdor2                 = Huseyngulu Xon 
 |hukmdor2_yili            = [[1806]]–[[1827]]
 |hukmdorlar_unvoni3       = 
 |hukmdor3                 = 
 |hukmdor3_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni4       = 
 |hukmdor4                 = 
 |hukmdor4_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni5       = 
 |hukmdor5                 = 
 |hukmdor5_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni6       = 
 |hukmdor6                 = 
 |hukmdor6_yili            = 
 |dini                     =  [[Islom]] ([[Shialik]])&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. &quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən(XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;. s.400.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich1    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi1      = 
 |Bosqich1                 = 
 |Sana1                    = 
 |Yil1                     = 
 |Bosqich2                 = 
 |Sana2                    = 
 |Yil2                     = 
 |Bosqich3                 = 
 |Sana3                    = 
 |Yil3                     = 
 |Bosqich4                 = 
 |Sana4                    = 
 |Yil4                     = 
 |Bosqich5                 = 
 |Sana5                    = 
 |Yil5                     = 
 |Bosqich6                 = 
 |Sana6                    = 
 |Yil6                     = 
 |Bosqich7                 = 
 |Sana7                    = 
 |Yil7                     = 
 |Bosqich8                 = 
 |Sana8                    = 
 |Yil8                     = 
 |Bosqich9                 = 
 |Sana9                    = 
 |Yil9                     = 
 |Bosqich10                = 
 |Sana10                   = 
 |Yil10                    = 
 |Bosqich11                = 
 |Sana11                   = 
 |Yil11                    = 
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich2    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi2      = 
 |gacha                    = 
 |g1                       = 
 |g2                       = 
 |g3                       = 
 |g4                       = 
 |g5                       = 
 |g6                       = 
 |g7                       = 
 |keyin                    = 
 |k1                       = 
 |k2                       = 
 |k3                       = 
 |k4                       = 
 |k5                       = 
 |k6                       = 
 |k7                       = 
 |eslat                    = 
}}
'''Iravan xonligi''' ([[ozarbayjoncha]]:{{lang|az|ایروان خانلیغی}}; [[forscha]]:{{lang|fors|خانات ایروان}}, {{comment|translit.|transliterasiya|transliterasiya}} ''Xānāt-e Iravān'';) — Ozarbayjon xonliklaridan biri, [[Nodirshoh|Nodirshoh Afshor]] va Afshor Nafardan keyin Chuxursad  beylerbeyi asosida shakllangan va [[1747]]—[[1828-yil]]larda mavjud boʻlgan tarixiy feodal davlat. [[XVIII asr|XVIII – asr]]ning oʻrtalarida Iravan xonligiga Mirmehdi xon tomonidan asos solingan. Iravan xonligi [[Qorabogʻ]], [[Naxichevan]] va Maku xonliklari, Usmonli imperiyasi bilan, Borchali va Gazax sultonlari bilan chegaradosh edilar. Markazi Iravan (Yerevan) shahri edi.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://portal.azertag.az/az/node/1725#.WV_UyoTyjIU |title=İrəvan xanlığı. |author=azertag.az |date= |work=|pages = |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xondan keyin Xuseynali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi mustahkamlandi. Xuseynali xonning oʻgʻli Muhammad xan Gajar davrlari Iravan  xonligida eng uzoq xon davri hisoblanadi. Muhammad xon 21 yil davomida Iravan taxtiga oʻtirdi.

Muhammad xondan keyin Xusaynngulu xon Gajar hokimiyatga keldi. Uning boshqaruvi davrida Iravan Rossiya imperiyasining vayronagarchilik yurishlariga duchor boʻlgan.  Xusaynngulu xonning hukmronligi Iravan xonligi madaniyati choʻqqisiga chiqqan davr edi. Iravandagi Goy [[masjid]] va Sardarobod tumanidagi shu nomdagi qalʼa Xuseynngulu xonning buyrugʻi bilan qurilgan.

[[XIX asr]] oxiri – [[XX asr]]ning boshlarida Iravanda ozarbayjon nomlari bilan oʻnlab koʻchalar boʻlgan. Ushbu koʻchalar qadimgi Yerevanda mashhur boʻlgan: Shariat, Karvansaray, Gala, Sulton, Cholmekchi, Naxchivan, Bozor, Dashli, Pasha xon, Gariblar oʻchogʻi, Deyirmanli, Masjid, Mehnat bozori, Tepebashi, Qabriston, Naib, Mir Jafar, Rustam xon, Imomra, Korbulag, aka, Ketan, Dukanli, Sallaxlar va boshqalar.

Bogʻlar erlari Iravan va uning atrofida [[1473]] bogʻ bor edi, shundan 772 tasi shahar ichida edi. Sardar bogʻi, Dalma, Abbosdarasi, Abuxayat, Keshagli, Gizilgʻala, Dere bogʻi, Savzikari, Xosrovobod, Soyudlu, Gul vodiysi, Kankan, Kerpixhana bogʻlari nomlari Yerevandan juda uzoqda tarqalgan. Yerevan bogʻlarining baʼzi mahsulotlari quritilgan shaklda Yevropaga eksport qilindi&lt;ref name=&quot;virtual&quot;&gt;[http://www.virtualkarabakh.az/az/post-item/3/26/irevan-qedim-azerbaycan-torpagi.html İrəvan - qədim Azərbaycan torpağı]&lt;/ref&gt;.

Iravandagi 15 ga yaqin masjid va ikkita arman cherkovining nomlari tarixiy adabiyotda qayd etilgan. Moviy masjid (yoki Huseynali xon), Gala masjidi (Sardar yoki Abbos Mirzo), Shah Abbos, Tepebashi, Zal xon (yoki shahar), Sartib xon, Hoji Novruzali aka, Demirbulag, Hoji Jafar aka, Rajab posho, Muhammad Sartib xon, Hoji Inam masjidlarining minoralari uzoqdan Yerevanning musulmon shahar boʻlganini koʻrsatar edi. Armanistonda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng masjidlar birin-ketin yoʻq qilindi. Moviy masjid, Janubiy Kavkazdagi eng katta masjid, Iravanda tarix muzeyiga ega edi va Zal Xon masjidi rassomlarning koʻrgazma zaliga aylandi. Faqat Demirbulag masjidi [[1988-yil]]gacha oʻz maqsadiga erishdi va hozirda masjid yer yuzidan oʻchirildi va uning oʻrniga baland qavatli bino qurildi. Shaharda mavjud boʻlgan Pogos-Petros va Katogke cherkovlari, masjidlar bilan bir qatorda shaharga armanlarning kirib kelishini taʼminlash uchun xristian missionerlari hisobiga qurilgan.&lt;ref name=&quot;virtual&quot;/&gt;

[[1827-yil]] [[6-oktabr]]da Iravan xonligi [[ruslar]] tomonidan ishgʻol qilindi va bu ishgʻol [[1828-yil]] [[10-fevral]]da Turkmanchay tinchlik shartnomasi bilan mustahkamlandi. Ushbu shartnomaning 15-moddasiga binoan, Gajarlar va [[Usmonli imperiyasi]] hududida yashovchi arman aholisi [[Kavkazorti|Janubiy Kavkaz]]ga, shu joylarga koʻchirilgan.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot; /&gt;

== Erta davr ==
[[Fayl:Nadir Shah at the sack of Delhi - Battle scene with Nader Shah on horseback, possibly by Muhammad Ali ibn Abd al-Bayg ibn Ali Quli Jabbadar, mid-18th century, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|alt=|thumb|339x339px|[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]]]
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mirmehdi xan Qasımlı-Əfşar|Mirmehdi xon Gasimli-Afshar]], [[:az:Xəlil xan Özbək|Xalil xon Oʻzbek]], [[:az:Hüseynəli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]] va [[:az:Qulaməli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]]''

=== Mirmehdi xon ===
[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]ning oʻldirilishi bilan [[1747-yil]] 19 dan 20-iyulga oʻtar kechasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/afsharids-dynasty|title=AFSHARIDS|work=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;, [[Ozarbayjon]]da katta tartibsizliklar yuzaga keldi va har tomondan taxtga daʼvolar berila boshlandi. Ushbu kurashda Nodirshohning jiyani Aliqulu xon vaqtincha Adilshoh nomi bilan hokimiyatga keltirildi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.33&lt;/ref&gt; Biroq, yangi shoh mustaqil xonliklarning paydo boʻlishiga toʻsqinlik qila olmadi. Mustaqil boʻlishga intilib, ozarbayjon xonlari taxtga daʼvogarlarga qarshi kurash sharoitida oʻzlarining kichik feodal davlatlarini yaratdilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.51.&lt;/ref&gt;

Tabriz hokimi Amiraslan xon Afshar qoʻmondonlaridan biri Mirmehdi xonni Iravandagi markaziy hukumatga qarshi qoʻzgʻolonni bostirish uchun qoʻshinlari bilan Iravanga yubordi. Ammo Mirmehdi xon Iravan ahli bilan rozi boʻlib, ularga qoʻshildi va qoʻzgʻolonni boshqarishni boshladi. Mirmehdi xon, Mugan xon Xasanali xon, [[kurdlar]] va afsharlar oʻz kuchlarini birlashtirdilar va 30.000 yaqin [[qoʻshin]] bilan Amiraslan xonga qarshi chiqdilar. Birlashgan kuchlar Urmiya shahriga hujum qildi, bu yerda joylashgan barcha xon boyliklarini tortib olishdi va shaharni oʻzaro boʻlishishdi. Ushbu voqeadan koʻp vaqt oʻtmay, Adilshohni (Aliqulu xon) agʻdarib, hokimiyatga kelgan Ibrohim Mirzo Amiraslan xon magʻlubiyatga uchradi va oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci yarısında).s.40&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1747-yil]]da Nodirshoh Afsharning oʻldirilishidan soʻng Mirmehdi xon Afshar mustaqil Iravan xonligining poydevorini qoʻydi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“''.''s.27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.62.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev.Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən.s.51.&lt;/ref&gt; Mir Mehdi xon oʻz xonligi hududini kengaytirish siyosatini olib bordi.

Shu maqsadda [[1748-yil]]da Urmiya xonligiga hujum qildi. Urmiya hukmdori Fatali xon Afshar magʻlubiyatga uchradi va oʻz xonligining baʼzi hududlarini Mehdi xonga berishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.83.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.52.&lt;/ref&gt;

Biroq, [[1749-yil]]ning yozida Iravan xonligining oʻzi yana bir Ozarbayjon xonligi - [[Qorabogʻ xonligi]]ga hujum qildi. Qorabogʻlik Panahali xon 4000 ta qoʻshin bilan Iravan xonligi chegaralarini kesib oʻtdi va Uchkilsa atrofidagi yerlarga yurdi. Iravan xonligida ozchilik boʻlgan xorijiy armanlar ushbu voqealardan oʻz pozitsiyalarini mustahkamlash uchun foydalanganlar. Ular ''„oʻzlarini musulmonlardan himoya qilish“'' uchun Kaxetiya podshosi [[Irakliy II|Irakliy II]] ga murojaat qilishdi. Irakliy II qoʻshinlarini yigʻib, ularni Panaxali xonga qarshi yubordi. Jangda qattiq magʻlub boʻlgan Panahali xon chekinadi.&lt;ref&gt;İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.171-72.&lt;/ref&gt;

Armanlarning xiyonati Iravan xonining eʼtiboridan chetda qolmadi. Mirmehdi xon Kartli-Kaxeti saroyi bilan yashirin aloqada boʻlgan armanlarni jazolashga qaror qildi. Uning harakati Kartli-Kaxeti saroyini gʻazablantirdi. Armanlarning murojaatidan foydalangan holda Tsar Teymuraz Iravanning ichki ishlariga aralashish uchun bahona qidirib, 2549 kishilik qoʻshin bilan [[1749-yil]] sentyabr oyida Iravanga yoʻl oldi. Qarshilik qila olmagan Mirmehdi xon armanlarni qoʻlga olishni toʻxtatdi va Teymuraz bilan yarashdi. [[22-noyabr]]da chor qoʻshinlari xonlikdan chiqib, orqaga qaytishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.54.&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xon kuchining zaiflashuvidan foydalangan holda, Fatali xon Afshar Iroqni egallashga qaror qildi. [[1751-yil]]da Ozod Xon boshchiligida u Iravanga 30000 qoʻshin yubordi. Ushbu qoʻshinlarning oldingi chizigʻi Iravan qalʼasini qurshab oldi. Gruziya podshohi Iravanni himoya qilish uchun shahar tomon yoʻl oldi. Jangda Irakliy II qoʻshinlari yoʻq qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.172.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.57-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.64.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Mirmehdi xon agʻdarilib oʻldirildi va uning oʻrniga Xalil xon Oʻzbek [[1752-yil]]da Iravan hokimi etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.52.&lt;/ref&gt;

Xalil xon hukmronligi davrida [[dogʻiston]]liklar tomonidan Iravan xonligi ham kuchli hujumga uchradi. [[1754]]-[[1755-yil]]larda Avar xon Nusal xon boshchiligida Dogʻiston qoʻshinlari Kartli-Kaxeti hududiga yurish qildilar va u yerdan Iravan xonligi hududiga hujum qildilar. Ushbu hujum paytida Goycha, Darachichek, Kirxbulag va Abaran tumanlari qishloqlariga jiddiy zarar etkazildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.58-59.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining ushbu halokatli yurishi Xalil xonning xalq orasidagi obroʻsini sezilarli darajada pasaytirdi. 1755-yilda xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan Hasanali xan Gajar boshchiligida qoʻzgʻolon koʻtarildi. Qoʻzgʻolon natijasida Xalil xon hokimiyatdan chetlashtirildi va uning oʻrniga Hasanali xan Gajar tayinlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.90.&lt;/ref&gt;

=== Xusaynali xon ===
[[Fayl:İrəvan xanı Əli xana məxsus &quot;Məlayır&quot; adlı Təbriz xalçası.JPG|thumb|257x257px|left|Xuseynali xonga tegishli Tabriz gilamchasi „Malayir“, Ozarbayjon tarixi muzeyi]]
Xasanali xon juda qisqa vaqt hokimiyat tepasida edi. U xonlik taxtida oʻtirganida koʻr edi. Uning koʻzlarini bir vaqtlar Nodirshoh chiqarib tashlagan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.59.&lt;/ref&gt; Toʻrt yil hukmronlik qilgan Hasanali xon 1759-yil boshida vafot etdi. Oʻlimidan soʻng uning ukasi Xuseynali xon Iravanda hokimiyat tepasiga keldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.89.&lt;/ref&gt;

Agar Iravan xonligining tashkil topishi Mirmehdi xon Afshar nomi bilan bogʻliq boʻlsa, xonlikning kuchayishi Xuseynali xonning xizmatlari tufayli boʻlgan. [[1760-yil]] avgustda Dogʻiston qoʻshinlari Iravanga yurish qildilar. Xuseynali xon ularga qarshi qoʻshin yubordi va jangda Dogʻiston qoʻshinini magʻlubiyatga uchratdi. Ammo qoʻshimcha yordam olgan dogʻistonliklar Araz daryosiga etib borishdi. Dağıstan qoʻshini talonchilikni tugatgandan soʻng qaytib kelganida, Kartli–Kaxeti qoʻshinlari toʻsatdan ularga hujum qilishdi va ularni magʻlub etishdi. Ushbu voqea Kartli–Kaxetiya podsholigining Iravan xonligiga taʼsirini kuchaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.61-62.&lt;/ref&gt;

Karim xon Zand Fathali xon Afsharani magʻlub qilgandan soʻng, Azad xonni quvgʻin qila boshladi. Quvgʻinlardan qochib, Azad xon Gazax sultonligiga qochdi. Bu yerda lavozimni egallagan Ozod xon II Irakliy II dan yordam olmoqchi edi. Biroq, uni 1760-yilda Irakliy II bosib olib, Karim xon Zandga topshirdi. Ushbu xizmat evaziga Karim xon Zand bir muncha vaqt Kartli-Kaxeti Iravan xonligidan tovon puli olganiga koʻz yumdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62.&lt;/ref&gt;

Ammo, Xuseynali xon oʻz kuchini mustahkamlagandan keyin soliq toʻlashdan bosh tortdi. Bu [[1765-yil]]da Irakliy II ning katta qoʻshin bilan Iravanga hujumiga olib keldi. Kuchlarning etishmasligi tufayli Xuseynali xon yana tinchlik taklifiga rozi boʻlib, soliq toʻlashga rozi boʻldi. Irakliy II qaytdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62-63.&lt;/ref&gt; Irakliy II qoʻshinlari Iravandan olib chiqilgandan soʻng, Xuseynali xon yana soliq toʻlashdan bosh tortdi. [[1769-yil]]da Irakliy II Iravanga yana hujum qildi, ammo magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.66.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Irakliy II ning Iravan xonligiga qilgan harbiy yurishlari hech qanday natija bermadi. U xonlikni oʻziga qaram qilib qoʻyolmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.173.&lt;/ref&gt;

[[1779-yil]]da Karimxon Zandning vafoti [[Ozarbayjon]]da fuqarolar urushi avj oldi. Qulay sharoitlardan foydalanib, Irakliy II yana Xuseynali xondan soliqlarni talab qildi. Xuseynali xon bosh tortdi. [[1779-yil]] sentyabr oyida Irakliy II 20 ming kishilik armiya bilan yana Iravan xonligiga yurish qildi. Xuseynali xon [[Usmonli imperiyasi]] va uning ittifoqchilari, Qorabogʻva Xoy xonliklarining koʻmagi bilan Gruziyaga deportatsiya qilingan oilalarni qaytarishni talab qildi. Xuseynali xon va Irakliy II oʻrtasida tinchlik muzokaralari Axalsixe Sulaymon Poshoning vositachiligi bilan boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.174.&lt;/ref&gt;

[[1781-yil]] noyabrda Iravan xonligi va Kartli-Kaxeti qirolligi oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Irakliy II asirlarni Gruziyaga qaytarishga rozi boʻlib, yiliga 30 ming toman toʻlaydi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.175.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.73.&lt;/ref&gt; Ushbu tinchlik shartnomasi Iravan xonligini [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]]ga yaqinlashtirdi. Bu Usmonlilarni xavotirga solgan edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.69-70.&lt;/ref&gt;

[[1783-yil]] [[9-noyabr]]da Xuseynali xon Gajar kasal boʻlib, vafot etdi. Xonning xohishiga koʻra, uning katta oʻgʻli 15 yoshli Gʻulomali xon Gajar hokimiyatga kelgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.83-84.&lt;/ref&gt; Xuseynali xonning oʻlimi xonlikdagi vaziyatni yanada ogʻirlashtirdi. Irakliy II oʻz kuyovi Bagrationni qoʻshinlari bilan Iravanga yuborish imkoniyatidan foydalandi. Biroq, Bagration Iravanga yaqinlashib, Xuseynali xonning toʻngʻich oʻgʻli Gʻulomali xon taxtga oʻtirganini eshitib, hujumni davom ettirmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.178.&lt;/ref&gt;

=== Gʻulomali xon ===
Iravan zodagonlari knyaz Bagrationaning Gʻulomali xon bilan Iravan xonligida tuzgan bitimini shubhasiz qadrlashdi va bu ishda Irakliy II qoʻli bor deb taxmin qilishdi. Shuning uchun ular yangi xonga ishonishmadi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.104.&lt;/ref&gt; Otasining dafn marosimida qatnashayotganda, Gʻulomali xon mahalliy zodagonlardan biri Usmi aka tarafdorlari bilan qoʻzgʻolon koʻtarib, Iravan qalʼasini egallab oldi. Biroq, qoʻzgʻolon marhum Husaynali Xonning sobiq tarafdorlari yordamida bostirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.84.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xonning sakkiz oylik hukmronligi Iravan xonligining eng munozarali davrlaridan biri edi. Uning hukmronligi davrida Usmonlilar davlati va rus kuchlari oʻrtasida xonlikda oʻz mavqeini mustahkamlash uchun yashirin kurash bor edi. Gʻulomali xonning juda yosh va tajribasiz davlatidan foydalanib, bu ikki davlat Iravan hukmdori ustidan gʻalaba qozonishga harakat qilishdi. Agar Husaynali xon ikki tomon oʻrtasida betaraf pozitsiyani egallagan boʻlsa, Gʻulomali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi Usmonli davlatiga yaqinlashdi. Xonning yoshligi va tajribasizligini inobatga olib, baʼzi Usmonli pasholari, u Iravanni bosib olishidan qoʻrqib, Irakliy II bilan yaqin aloqada boʻlgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.179.&lt;/ref&gt; Otasining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirgan Axalsig, [[Arzirum]], [[Kars]] va Bayazid pashalar vakillari Gʻulomali xon bilan muzokaralar olib borish imkoniyatidan foydalanishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85-86.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xon, Childir gubernatori Salmon Poshoga xat yozib, Usmonlilar bilan birdamligini va [[Ozarbayjon]] voqealari haqida qimmatli maʼlumotlarni yuborgan. Xatlardan koʻrinib turibdiki, Usmonli sultoni Gʻulomali Xonni uni gʻalaba qozonish uchun baylerbeyi lavozimiga tayinlagan va shu bilan birga Usmonli pashoslariga zarur paytda unga har tomonlama yordam koʻrsatishni buyurgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85.&lt;/ref&gt; Usmoniylar bilan yaqin aloqalar tufayli Gʻulomali xon Irakliy II bilan tuzilgan shartnomaning shartlariga rioya qilmadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.87.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligiga qarshi agressiya oson emasligini anglagan Irakliy II birinchi boʻlib diplomatik vositalarga murojaat qildi. Biroq, bu jiddiy natija bermaganini koʻrib, Rossiya va Gruziya podshosi Iravan xoniga qarshi fitna boshladilar. Shunday qilib, [[1784-yil]] yozida Gʻulomali xon oʻldirildi va xon oʻldirildi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.90.&lt;/ref&gt; Kars qoʻriqchisi Mustafo Poshoning soʻzlariga koʻra: ''„Iravon xonning Usmonli davlati bilan yaqinlashishi natijasida haqiqiy tahdid yuz berganda, Gʻulomali xon bu mintaqada ruslar va ularning ittifoqchisi boʻlgan Gruziya podshohlarining fitnalari natijasida halok boʻldi“.''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.180.&lt;/ref&gt;

== Muhammad xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Məhəmməd xan Ziyadlı-Qacar|Muhammad xon Ziyodli-Gajar]], [[:az:Əliqulu xan Qacar|Aliqulu xon Qajar]], [[:az:Həsən xan Makulu|Hasan xon Makulu]]''

Suiqasddan soʻng darhol Iravan aholisining koʻpchiligi Gʻulomali Xonning 12 yoshli akasi Muhammad Xonni [[hokim]] qilib sayladilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.28.&lt;/ref&gt;  Muhammad xon eng uzoq vaqt Iravan taxtida oʻtirgan hakamlardan biri edi. Yoshligi tufayli Muhammad Xon oʻz hukmronligining dastlabki yillarida onasiga va unga sodiq boʻlgan zodagonlarga suyangan va Kartli-Kaxeti qirolligiga tovon toʻlashga majbur boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

Iravan taxtining egasi boʻlgan Muhammad Xon birinchi kundan boshlab unga qarshi boʻlgan kuchlar tomonidan bosimga duch kelgan. Gʻulomali xonning vafotidan soʻng Iravan aholisi ikki guruhga boʻlingan. Birinchi guruh Muhammad xon tarafdorlari edi. Bu guruh Ahmad Xon tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Ikkinchi muxolif kuchni sulton Ahmad Sulton boshqargan. Ahmad Sulton anchadan beri Iravan taxtini egallash uchun imkoniyat qidirgan edi. [[Irakliy II|Irakliy II]] Mirza Gurgenga podshohning Iravan xonligi hukmdori boʻlishiga yordam berishi toʻgʻrisida Ahmad Sultonga xabar berishni buyurdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.91.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The plan of the Yerevan Fortress, 1827.png|250px|thumb|right|Iravan qal'asining rejasi. Rassom V. Potto ([[182]]7)]]
Aslida Irakliy II Iravandagi voqealardan oʻz obroʻsini mustahkamlash uchun foydalanishga qaror qildi. Iravandagi vaziyat keskinlashganda, Ishoq bosho Xoy hokimi bilan bogʻlanib, uni bu yerdagi voqealarga aralashishga chaqirdi. Natijada Ahmadxonning vakili Mirza Abdulhosaniy va Ishoq bosho hazrat Rizvan ogʻani Iravanga Muhammad Xon nomiga yozilgan farmon va xat bilan joʻnatdilar. Ularning saʼy-harakatlari natijasida tartibsizliklar bostirildi va tinchlik tiklandi. Shunday qilib, Iravandagi qarama-qarshilikda Muhammad Xon tarafdorlari gʻalaba qozonishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.92.&lt;/ref&gt;

[[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] sudi, onasi gruzin qizi boʻlgan Muhammad Xon tobora koʻproq Irakliy II ga qaram boʻlib qolishidan qoʻrqib, shoshilinch choralar koʻrishni boshladi. Sulton Abdulhamid Muhammad Xon uni boshqa ozarbayjon xonlari bilan birlashishga va gruzin-rus kuchlariga qarshi kurashishga chorlovchi farmonni yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.93.&lt;/ref&gt;

Buni anglagan [[Irakliy II]] oʻz tarafdorlariga yordam berish uchun Iravanga 2000 askar yubordi. Muhammad xon Sulaymon poshoga Irakliy IIga boʻysunishi haqida xat yubordi. Shunday qilib, Irakliy II oʻz qoʻshinlarini olib ketdi va rus diplomatlari oʻziga xos ''„Iravan masalasi“'' ga ishonch hosil qildilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.111.&lt;/ref&gt;

Sulton tarafdorlari Muhammad Xonning bolaligidan foydalangan bir guruh odamlar, xususan uning onasi Tiflis saroyi bilan yaqin aloqada boʻlishlari yoqmadi. Axalsix hukmdori Sulaymon bosho tashabbusi bilan Muhammad xonga suiqasd uyushtirilgan. Usmi aka va uning oʻgʻli Usmonlilarning tashabbusi bilan xonni oʻldirishga qaror qilishdi. Ammo fitna oʻz vaqtida fosh qilindi. Usmi aka qochishga ulgurgan boʻlsa ham, uni Kars bilan chegarada qoʻlga olishdi. U oʻgʻli bilan birga hibsga olingan va qamoqqa tashlangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96.&lt;/ref&gt;

Ammo Xoy xonligi Iravan ustidan oʻz taʼsiridan voz kechmoqchi emas edi. Muhammad Xon hukmronligining dastlabki kunlaridan Xoylu Ahmadxon Iravan ichki ishlariga aralasha boshladi. Ahmadxonning kuchli armiyasi bor edi. Boshqa tomondan, u Axalsixe hokimi Sulaymon Poshoga qarindosh edi va Pasha zarur boʻlganda unga harbiy yordam berdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. В 3-х т. СПб., 1869.c.2, səh.178&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, Ahmadxon [[Qorabogʻ]], Garadagʻ va Naxchivan xonlarining ittifoqchisi boʻlgan. U taxt uchun kurashgan Ogʻa Muhammad xon Gajar bilan ham doʻst edi. Eng muhimi, Xoy hukmdori Usmonli davlatiga suyangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96-97.&lt;/ref&gt;

Ahmad Xon birinchi navbatda ''„nikoh diplomatiyasi“'' dan foydalanishga qaror qildi. Ahmadxonning marhum Gʻulomali xon bilan aloqasi bor urinishi samara bermagan boʻlsa-da, u Muhammad xon bilan bu niyatini amalga oshira oldi. [[1785-yil]] yozida Ahmadxon oʻzining 30 yoshli qizini 13 yoshli Muhammad Xonga uylantirdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. c.2, səh.177&lt;/ref&gt; Bu aloqani yanada mustahkamlash uchun Ahmadxon Muhammad Xonning singlisiga uylandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97.&lt;/ref&gt;

Iravandagi mavqeini yanada mustahkamlash uchun Xoy xon oʻzining maxfiy vakili - amakisi Agaxuseynni yubordi. Koʻp oʻtmay, uning garovi Iravan saroyida juda taʼsirli boʻlib qoldi. U hatto Muhammad Xonning ishonchini qozondi va vazir etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97-98.&lt;/ref&gt;

Agaxuseyn Xoy vazirlikni tortib olib, katta kuchga ega boʻlib, hukmdor manfaatlarini koʻzlab siyosat olib borishni boshladi. Natijada, Iravan xonligi qisqa vaqt ichida Ahmadxonga qaram boʻlib qoldi. Boʻysunish belgisi sifatida sovgʻalar va sovgʻalar Iravandan Xoyoga yuborilgan.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında). Bakı, “Elm”, 1979, 144 səh.s.130-131.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.98.&lt;/ref&gt; Kartli-Kaxeti saroyidagi [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] vakili S.D. Burnashov markazga [[1785-yil]] [[9-avgust]]da xabar yubordi:

{{Cquote|''„Iravan Ahmadxonning hukmronligi ostida boʻlib, u Irakliga qaraganda koʻproq Iravon xoniga koʻproq qizlarga uylangan. U butun xonlikni Iravan qalʼasiga egalik qilgan jiyani Agaxuseyn bilan birga boshqargan. Ahmad Xonning tashabbusi bilan ular endi Irakliy IIga soliq toʻlamaydilar.“''&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot; /&gt;}}

[[1786-yil]] fevralda uning ukasi Shahbaz Xonning oʻgʻillari oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında).s.133.&lt;/ref&gt; Vazir Agaxuseyn Muhammad Xonni oʻldirmoqchi boʻlsa ham, uni 1786-yil iyun oyida Irakliy II oʻldirdi. Shunday qilib, Muhammad xon bu xavfdan qochgan boʻlsa-da, Iravan xonligi yana Irakliy II ga oʻlpon toʻlashga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.100.&lt;/ref&gt;

1785-yil sentyabrda Usmonli sultonining tashabbusi bilan Avar hukmdori Umma xon 11000 kishilik qoʻshin bilan Kartli-Kaxetiyaga hujum qildi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. СПб, 1866, s.139.&lt;/ref&gt; Signaghi qalʼasi va Kumush uyni egallab olgan, koʻplab atrofdagi qishloqlarni talon-toroj qilgan Dogʻiston qoʻshinlari Sulaymon posho bilan Axalsixaga yoʻl olishdi va qishni shu yerda oʻtkazishdi. Ularga Usmonli sultonidan koʻplab liboslar va sovgʻalar berilgan.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, Bakı, Yazıçı, 1989, s.125.&lt;/ref&gt;

Dogʻistonliklarning Kartli-Kaxetiyaga hujumi Iravan xonligiga ham taʼsir koʻrsatdi. Mahalliy aholining bir qismi Iravan qalʼasiga panoh topdi, qolgan qismi esa Kars pashalikka koʻchib oʻtishni boshladi. Bu Axalsix hukmdori bilan Iravan xonining oʻrtasida adovatni keltirib chiqardi. Axalsix hukmdori Sulaymon Posho Dogʻiston armiyasiga tayanib, Muhammad Xonga bosim oʻtkaza boshladi. U Iravan hokimiga tahdid qildi va muhojirlarga tegishli mol-mulkni unga qaytarilishini talab qildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.101.&lt;/ref&gt; Muhammad xon uning iltimosini qabul qilmadi va barcha qochqinlarni va ularning mulkini oʻz himoyasiga oldi.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, s.145.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining yurishi xonlik uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishini anglagan Muhammad xon Umma xon va Sulaymon posho bilan bogʻlanib, Ahalsikiga oʻz qarindoshlarini xat va qimmatbaho sovgʻalar bilan yuboradi. Irovan hukmdorining bu chora-tadbirlari biroz muvaffaqiyatli boʻldi va xonlikni qattiq vayronagarchilikdan qutqardi. Qish uchun Axalsixda dam olgan Umma xon 1786-yil 25-aprelda 7000 kishilik qoʻshin bilan Arpa daryosidan oʻtib, Iravan xonligi hududiga kirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.102.&lt;/ref&gt; Umma xon armiyasi Iravan hududida toʻxtamadi. Dogʻiston qoʻshinlari Abarandan oʻtib, Goycha koʻlini kesib oʻtib, Ganja tomon harakatlanishdi.&lt;ref&gt;Богданова Н.Г. Аграрные отношения в. Азербайджане в
1870–1913 гг. s.169-170.&lt;/ref&gt;


[[Fayl:The Hall of Mirrors in the Palace of the Sardar.jpg|left|thumb|250x250px|Sardar saroyidagi yozgi salon]]
1786-yilda Muhammad xonning Irakliy II bilan qayta yaqinlashishi Qorabogʻ xonligi va Iravan xonligi oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashishiga olib keldi. 1786-yil oktyabr oyida Ibrohimxalil xon Iravanga 3000 askar yubordi va mahalliy aholini Qorabogʻga koʻchirishga harakat qildi. Hujumni bilib, chegaradosh qishloqlar aholisi borish qiyin boʻlgan joylarga chekinib, Ibrohimxalil Xonning armiyasiga qarshilik qila boshladilar. Bundan tashqari, Muhammad xon Ibrohimxalil xon qoʻshinlariga qarshi qoʻshin yubordi. Qarshilikka duch kelgan Ibrohimxalil Xon qoʻshinlari orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.103.&lt;/ref&gt; Shu sababli, 1787-yilda Qorabogʻ xonligi va Naxchivandagi Kartli-Kaxeti oʻrtasidagi janglarda Iravan xonligi Iroqliy II vakili boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.104.&lt;/ref&gt;

Naxchivan Iravan xonligining mavjudligidan foydalanib, Boyazid pashali qoʻshini 1787-yilda Iravan hududiga bir necha marta hujum qildi va chegara qishloqlarini talon-toroj qildi. Biroq, Iravan hokimi bunga koʻz yumdi va faqat 1789-yilning yozida u qatʼiy choralar koʻrishni boshladi.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; Beyazid posho shuningdek, Iravanning ichki ishlariga aralashdi, Muhammad Xonga qarshi qoʻzgʻolonchi kuchlarni qoʻllab-quvvatladi va kerak boʻlganda ularga oʻz hududida boshpana berdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.128-131.&lt;/ref&gt;

1789-yilda Muhammad xon kuchli qoʻshin toʻpladi va Ishoq poshoga hujum qildi. Ishoq poshoning qoʻshini jangda magʻlubiyatga uchradi va Boyazid qalʼasiga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.130.&lt;/ref&gt; 1789-yilning kuzida Muhammad xon bilan Ishoq posho oʻrtasida Erzurum hukmdori Abdulla poshoning vositachiligi bilan tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.132-133.&lt;/ref&gt;

Beyazid posho bilan tinchlik shartnomasi tuzilgach, Muhammad xon Xoy xonligi bilan urush boshladi. Buning sababi shundaki, Muhammad xon va Boyazid posho oʻrtasidagi janglarda Xoy hukmdori Husayn xon Isoq poshoga yashirincha yordam bergan. Ushbu operatsiyada Naxchivan hokimi Kalbali xon unga harbiy yordam koʻrsatdi. Tayyorgarlik tugagach, 1790-yil 10-mayda Muhammad xon va uning ittifoqchisi Kalbali xon Xoy shahriga hujum qilishdi. Bunga qarshi tura olmagan Xuseyn Xon Iravandan yuborilgan soliqni oʻz vaqtida qaytarib berib, tinchlikni taklif qildi. Taklif qabul qilindi va tomonlar oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109.&lt;/ref&gt;

Biroq Naxchivan xonligi bilan Iravan xonligi oʻrtasidagi ittifoq uzoq davom etmadi. Kalbali xonning Husaynali xon Xoylu bilan yaqinlashishi oʻzining eski ittifoqchilarini dushmanga aylantirdi.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.62.&lt;/ref&gt; [[1790-yil]]gi Muxammad xon Naxchivanga hujum qilgan boʻlsa ham, qarshilikka duch keldi va katta yoʻqotishlar bilan chekinishga majbur boʻldi. Qarshi hujumga uchragan Naxchivan va Xoy xonliklarining qoʻshinlari ham Iravanda magʻlub boʻlishdi va atrofdagi hududlarni talon-toroj qilishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109-110.&lt;/ref&gt;

Ammo Gajarning tahdidi xonliklarni tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. [[1791-yil]]da Iravan, Naxchivan va Xoy xonlari oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Kalbali xon Muhammad xonning singlisiga uylanib tinchlikni mustahkamladi. Ibrohimxalil xon 1791-yil dekabr oyida Naxchivanga yurish qilganida, Iravan va Xoy xonlari Kalbali xonga kuch bilan yordam berishgan.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.63.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad xon Gajarning Janubiy Kavkazga birinchi yurishi [[1795-yil]] yozida boʻlib oʻtdi. 1795-yil iyun oyida u 85000 kishilik qoʻshin bilan shimolga uchta yoʻnalishda - Iravan, [[Tolish xonligi|Lankaran]]-Mugan va Qorabog ʼtomon yurdi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.50-51.&lt;/ref&gt; Ogʻa Muhammad xon akalari Aliqulu xan va Jafargulu xon boshchiligidagi 20000 kishidan iborat qoʻshinni Iravanga yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.116.&lt;/ref&gt;

1795-yil iyul oyining oʻrtalarida Aligul Xon qoʻshinlari Iravan qalʼasi yaqinidagi Charbagi nomli joyda qarorgoh qurdilar. Iravan qalʼasi Gajar qoʻshinlari tomonidan qurshab olingan. Muhammad Xon 35 kunlik qarshiliklardan soʻng taslim boʻldi va tinchlikni taklif qildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.90.&lt;/ref&gt; Irovan xon Ogʻa Muhammadxonga xotinlari va oʻgʻillaridan birini garovga yuborib, oʻlpon toʻlashga va agar kerak boʻlsa qoʻshinga yordam berishga vaʼda bergan. Tinchlikdan keyin Aliqulu xon Iravanda toʻxtamadi. U garovga olinganlarni 28-avgust kuni Ganjadagi Ogʻa Muhammadxonning oldiga bordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.118.&lt;/ref&gt;

Tiflisni ishgʻol qilganidan soʻng, Ogʻa Muhammad xon Iravan va Ganja xonlari foydasiga baʼzi koʻrsatmalar bergan. Uning buyrugʻiga binoan Pambak va Borchali sultonlari Iravanga, Gazax va Shamshaddil sultonlari Ganjaga boʻysunishlari kerak edi. Vaziyatdan foydalangan holda Muhammad Xon Pambak va Borchali aholisiga itoat qilishni talab qilib xabar yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Janubiy Kavkazga yurishi va rasman Rossiya himoyasida boʻlgan Gruziya imperiyasiga hujumi Rossiyaning manfaatlariga va mintaqadagi obroʻsiga jiddiy zarba berdi. Shuning uchun Rossiya mintaqada oʻz tajovuzkorona siyosatini olib borish uchun bahona qidirdi. Shu sababli, fursatdan foydalanib, Rossiya imperatori Ketrin II, V. V. Zubov boshchiligida Ozarbayjonning janubiy Kavkaziga 30 ming kishilik korpusni yubordi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.184.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Xurosondagi voqealarga aralashuvidan foydalanishga harakat qilib, Muhammad Xan Kartli Rossiya va Usmonli hukumati bilan bogʻlanib mustaqil siyosat yuritishga intildi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г., c.2, s.403-404.&lt;/ref&gt; Ammo Tsar [[Pavel I]] oʻz qoʻshinlarini Janubiy Kavkazdan olib chiqib ketgandan soʻng, bu reja amalga oshmadi va [[1796-yil]] 6-noyabrda Ogʻa Muhammad xon Gajar Iravan va Naxchivan xonlarini chaqirib, ularni [[Tehron]]da hibsga oldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.122-123.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.122.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Shohning buyrugʻiga binoan uning ukasi Aliqulu xan Gajar Iravan hokimi etib tayinlandi. Biroq, [[1797-yil]]da Ogʻa Muhammad Shoh oʻldirilganidan soʻng, Iravan aholisi Aliqulu xonga qarshi isyon koʻtarib, yuqori soliq tufayli uni quvib chiqarishdi.&lt;ref&gt;Бутков П. Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г. г., c.2, s.431.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.123.&lt;/ref&gt; U Gajar davlatiga sodiq qolishi sharti bilan qamoqdan ozod qilingan va Iravanga yuborilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.124&lt;/ref&gt;. Ammo Muhammad xan Gajarlarning itoatkor vassali emas edi. Aksincha, u Jafargʻulu xon bilan qoʻshilib, yangi shohga boʻysunishdan bosh tortdi. Biroq, ular shahzoda Abbos Mirzo va Sardar Sulaymon boshchiligidagi Gajar qoʻshinlari tomonidan magʻlubiyatga uchradilar. Bir necha yil oʻtgach, Abbos Mirza Iravan xonligiga hujum qildi va 40 kun davomida Iravan qalʼasini qamal qildi. Bu vaqt ichida atrofdagi qishloqlar talon-toroj qilindi. Natijada Muhammad xon Abbos kompensatsiya va sadoqat belgisi sifatida Mirzoga garovga olishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.185.&lt;/ref&gt;

Maks viloyatidagi tartibsizliklardan foydalangan holda, Kars hukmdori Muhammad Posho Iravan va Naxchivan xonliklariga dushman kuchlarga qoʻshilib, bu xonliklarning chegara hududlarida tez-tez reydlar uyushtirgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.138.&lt;/ref&gt; [[1802-yil]] may oyida Naxchivanning Kalbali xoni, uning ukasi Abbosguli xon va Iravan xonning birlashgan kuchlari Kars viloyatiga hujum qilish va talon-toroj qilish uchun Pambak va Kars pashallari tomon harakat qilishdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.127.&lt;/ref&gt; Muhammad Poshoni jazolash uchun Kalbali xon boshchiligidagi Iravan qoʻshinlari Kars hududiga kirib, uning bir qismini bosib oldilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.139.&lt;/ref&gt; Karslik Muhammad Posho yordam soʻrab Rossiya general Knigi-ga murojaat qildi. Pambakdagi rus qoʻshinlari qoʻmondonlariga Kars chegarasiga yaqin boʻlgan Kars poshoni qoʻshinlariga qoʻshilish va xonliklarning birlashgan kuchlariga zarba berish buyrugʻi berilgan. 1802-yil iyun oyida [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] va Kars poshoning birlashgan kuchlari Iravanlik Muhammad Xon va Naxchivanning Kalbali Xonni magʻlub etdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.186.&lt;/ref&gt;

1802-yil 12-sentyabrda Georgievskiyda imzolangan shartnomaga binoan Rossiya bilan Sharqiy Gruziyani (Kartli-Kaxeti) rasmiy birlashtirish toʻgʻrisidagi Tsaristlar manifesti eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.125.&lt;/ref&gt; Manifestga koʻra, Tbilisi viloyati tashkil qilindi, uni [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlari bosh qoʻmondoni va fuqarolik sudi boshqargan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.136.&lt;/ref&gt; Ozarbayjonning Kartli-Kaxeti qirolligining vassallari boʻlgan Borchali, Gʻazax va Shamshaddil sultonlari bilan bir qatorda Pambak va Shorayellar ham Tiflis gubernatorligi tarkibida Rossiyaga noqonuniy ravishda kiritilgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;

Iravan xoni Rossiyaning agressiv siyosatiga qarshi qatʼiyat bilan gapirar ekan, Pambak aholisini bosqinchilarga boʻysunmaslikka chaqirdi va ularga rus qoʻshinlari bosib olgan hududlarni tark etib, Iravanga koʻchib oʻtishni taklif qildi. Iravan xonining iltimosiga binoan 600 paxtakor qishloqlarini tashlab, Iravonga boshpana topdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Iravandan Tbilisiga (Tbilisiga) kelgan Uchkilsa monastirining arxiyepiskopi [[Grigoriy taqvimi|Grigoriy]] rus armiyasining qoʻmondonlariga, shu jumladan armanistonlik I.P.Lazaryevga razvedka bilan taʼminladi va ularni Iravan va Naxchivan xonlariga ishonmaslikka ishontirishga harakat qildi, chunki ''„... Iravan xon [[ruslar]]ga faqat yuzaki moyillikni namoyish etadi, ularni ichidan nafratlanadi va... Irivan xon, Naxchivan shahridan Kalbali xonga suyanib, Pambak tumanini Rossiya fuqaroligidan olib chiqmoqchi.“'' IP Lazaryev Pambak tumaniga yangi qoʻshinlar yubordi va deyarli butun aholini qaytarib yubordi. Ushbu voqeadan soʻng, Pambak arilarining baʼzilari yana Rossiyaga itoatsizlik qilishdi va Iravanga qochishdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193-194.&lt;/ref&gt;

Kartli-Kaxetiya podsholigi Rossiyaga qoʻshib olingandan soʻng, mintaqa norozilik va tartibsizliklarga duch keldi. Bu tartibsizlikni bostira olmagan Bosh qoʻmondon KF Knorring siyosati ham podshoh [[Aleksandr I]] ning noroziligiga sabab boʻldi. Shuning uchun podshoning buyrugʻiga binoan 1802-yil 8-sentyabrda K.D.Norringning oʻrniga P.D. Sisianov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Ибрагимбейли Х. Россия и Азербайджан в первой трети XIX века (из военно-политической истории).s.60.&lt;/ref&gt;

[[1801-yil]] martda Uchmuadzin katolikasi Argutinskiy vafot etdi. Katoliklar lavozimining boʻshligidan foydalangan holda, arxiepiskop Devid 1801-yil 28-aprelda bu lavozimga saylandi, uning yordami bilan u Iravan sudyasiga koʻplab sovgʻalar berdi. Uning nomzodligini qoʻllab-quvvatlagan Muhammad Xon&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.130.&lt;/ref&gt; hatto Dovudning xavfsizligi uchun Uchvadzinda Eyvaz Sulton boshchiligida bir guruh qurolli kuchlarni joylashtirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.144.&lt;/ref&gt;

[[1803-yil]] fevral oyining boshida Irivan xoniga yuborilgan maktubda P. Sisianov xonga samimiy doʻstlikni taklif qildi va uni Rossiya fuqarosi boʻlishga taklif qildi. Maktubning oxirida u buyuk rus imperatori va Usmonli sultoni tomonidan Danilga chiqarilgan farmonning qatʼiy bajarilishini talab qildi, u barcha armanlarning patriarxi sifatida tasdiqlandi va Dovudning oʻrniga Danil [[patriarx]] deb eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.145.&lt;/ref&gt; Garchi Muhammad Xon [[Rossiya imperiyasi]] bilan aloqalarni buzishni istamasa ham, Danilni ozod etishga buyruq bergan boʻlsa ham, u baribir uni patriarx qilib tayinlamadi va uni oʻz nazorati ostida ushlab turdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.195-196.&lt;/ref&gt;

Muhammad Xonning Pavel Sisianov talablarini bajarmaganligi tomonlar oʻrtasidagi tafovutlarni yanada kuchaytirdi. Shunday qilib, [[1804-yil]] may oyida Sisianov qoʻmondonligidagi rus qoʻshinlari Iravan xonligi chegaralariga yaqinlashdilar. Ushbu yurishdagi rus qoʻmondonligining asosiy maqsadi Gajar qoʻshinlarining Janubiy Kavkazga, shu jumladan Ozarbayjonning shimoliga kirishiga yoʻl qoʻymaslik va katta harbiy va strategik ahamiyatga ega boʻlgan Iravan xonligini egallash edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.135.&lt;/ref&gt; Sisianov Iravan yurishini muvaffaqiyatli bajarish uchun markazdan yana 4 polk va 100 ming rubl kumushni talab qildi. Ushbu kuchlar bilan u nafaqat Iravanni, balki Naxchivan va Shushani ham egallab olishga va ushbu kampaniyada Kur-Araz boʻylab istilo rejasining bir qismini bajarishga vaʼda berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.198.&lt;/ref&gt;

Xuddi shu harbiy tayyorgarlikni Iravan xonligi haqida Gajarlar ham olib borganlar. Gajar hukmron doiralari Iravan xonligiga ega boʻlgach, ular osongina Gruziyaga qoʻshinlar jalb qilishlari, ruslarni u yerdan haydab chiqarishlari va Janubiy Kavkazni egallab olishlari uchun qulay muhit yaratishlari mumkin deb oʻylashgan. Shu maqsadda 20.000 askar zudlik bilan tayyorlandi. Fatali Shoh armiya rahbarligini uning oʻgʻli va valiahd shahzoda Abbos Mirzoga ishonib topshirgan.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.136.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:View of Erevan in 1796.png|left|thumb|300x300px|Iravan shaharining ko'rinishi.  Rassam Q. Serqevich (1796)]]
Rossiyaning Janubiy Kavkazdagi faolligiga befarq boʻla olmagan Gajarlar rus qoʻshinlaridan mintaqani tark etishni talab qildi. Tabiiyki, Rossiya Eronning talabini bajara olmadi. Shunday qilib, 1804-yil 10-iyunda Gajarlar va Rossiya oʻrtasida diplomatik aloqalar uzildi va birinchi Rossiya-Eron urushi boshlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.137.&lt;/ref&gt; 15-iyun kuni rus qoʻshinlari Gyumrida kuchayib, Uchkilsa shahriga qarab yoʻl olishdi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. s.313-314.&lt;/ref&gt; [[2-iyul]] kuni ertalab Uchkilsan va Gamarlini katta qiyinchilik bilan bosib olgan rus qoʻshinlari Iravan qalʼasini qamal qildilar. Iravan qalʼasini 7000 jangchi va 60 artilleriya qoʻriqchisi himoya qilgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.200.&lt;/ref&gt;

Iravan garnizoni qurshovni kuchsizlantirish uchun istehkomdan chiqib, rus qoʻshinlariga bir necha yoʻnalishda hujum qildi. Iravanning qurshovida boʻlgan odamlarning bunday hujumlari natijasida 13 rus zobiti va 173 askar halok boʻldi. Gajar qoʻshinlari birinchi marta qurshovning 15-kunida Iravanga etib kelishgan va rus qoʻshinlari va himoyachilari oʻrtasidagi sakkiz soatlik jangda ruslar 3 ofitserni, 120 askarni yoʻqotib, 6 ofitser va 200 askarni yarador qilishgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.201.&lt;/ref&gt;

[[1804-yil]] [[20-iyun]] kuni erta tongda Abbos Mirzoning qoʻmondonligi ostida 12000 kishilik Shah qoʻshini rus qoʻshinlariga qarshi qatʼiyatli hujum boshladi. Uchbirlik cherkovi uchun kurash boshlandi. Besh kunlik jang natijasida rus armiyasi juda yomon ahvolda edi. Rus artilleriyasidan qoʻrqib, shoh qoʻshini toʻsatdan va kutilmagan hujum taktikasini tanlab, rus armiyasini oziq-ovqat va suvsiz qoldirdi. Ular hujum qilib, oʻzlari bilan bir nechta polkning chodirlarini, yuk mashinalarini va oziq-ovqat aravalarini olib ketishdi. Uchlik cherkovini qoʻlga kiritolmasligiga amin boʻlgan PD Sisianov 26-iyun kuni joʻnab, Iravan shahriga koʻchib oʻtdi. Cherkov uchun kurash rus armiyasiga juda qimmatga tushdi. Ushbu jangda ulardan 51 kishi halok boʻldi, 104 kishi yaralandi va koʻplab rus askarlari va ofitserlari shoh qoʻshini tomonidan asirga olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.157.&lt;/ref&gt;

Muxammad xon va uning ukasi Kalbali xon rus qoʻshinlarining Iravan qalʼasiga yaqinlashayotganini eshitib, qattiq xavotirlanib, Abbos Mirzo bilan muzokara boshladilar. Ular vositachilik qilish uchun rais Mirza Shafiyga murojaat qilishdi. Xonlar Abbos Mirzoga shahzodaning qoʻshiniga qarshilik koʻrsatganliklari va xonlikni rus qoʻshinidan himoya qilgani uchun kechirim soʻrab, sovgʻa yuboradilar.&lt;ref&gt;Nasir Nəcmi. Abbas Mirzə. s.31.&lt;/ref&gt; Muhammad Xon ustidan gʻalaba qozona olmagan PD Sisianov vaziyatdan chiqish yoʻlini topish uchun harbiy kengashni chaqirishga majbur boʻldi. 1804-yil 31-avgustda yetti kishilik harbiy kengash chaqirildi. Bu yerda ikkita masala muhokama qilindi - hujumni davom ettirish yoki orqaga chekinish. Ovoz berish natijasida ikki kishi kurashni davom ettirishni taklif qilishdi va besh kishi chekinishdi. Shunday qilib, chekinish buyurildi.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.155.&lt;/ref&gt;

Oʻsha yilning 1-sentyabrida Sisianov oxirgi marta Muhammad Xondan Iroqon qalʼasini topshirishni talab qildi. Ertasi kuni Muhammad xon uning murojaatini yana rad etdi. Shundan keyingina, 3-sentyabr kuni rus qoʻshinlarining chiqarilishi buyurildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.203.&lt;/ref&gt;

Rus armiyasi Iravan xonligini tark etgandan keyin Abbos Mirzo Iravan qalʼasiga keldi. Iravan qalʼasini ziyorat qilganidan soʻng, u Muhammad xon va uning qarindoshlarini ertasi kuni ziyofat uyushtirish uchun oʻzi qurshab olgan Soyudlu qishlogʻiga taklif qildi. Bir oz ikkilanib boʻlgach, Muhammad Xon ziyofatda boʻlishga qaror qildi. Ovqatlanish marosimida qatnashgan shoh uni Iravan hokimi qilib tayinladi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.166.&lt;/ref&gt;

Rossiya va Gajar (Eron) oʻrtasidagi urushdan keyin Iravan hukmdori Gajar davlatiga yaqinlashdi, ammo bu hukumatga koʻp ishonmadi. Mustaqil siyosat yuritish niyatini anglagan Shoh hukumati Iravandagi hukumatni oʻzgartirdi va uning vakili Mehdigulu xan Gajarini hokim etib tayinladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.148.&lt;/ref&gt;

== Xusayngulu xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mehdiqulu xan Dəvəli-Qacar|Mehdigulu xon Devali-Gajar]], [[:az:Əhməd xan Müqəddəm|Ahmad xon Muqaddam]], [[:az:Hüseynqulu xan Sərdar|Husaynngulu xon Sardar]], [[:az:Həsən xan Qacar|Hasanxon Qajar]]
[[Fayl:Portret of Huseyngulu Khan Qajar by Irevani.jpg|200px|thumb|right|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Husaynngulu xon Gajarning surati]]

Mehdiguli xon Qajar Iravanni [[1805-yil]] iyundan [[1806-yil]] avgustgacha boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.173.&lt;/ref&gt; Oʻsha paytda Iravan xonligi ichidagi vaziyat barqaror emas edi. Mehdigulu xonning soliqlarning koʻpayishi va aholining talon-toroj qilinishi natijasida Iravan aholisi unga qarshi isyon koʻtarishdi. 1806-yil yozida Mehdigulu xon Gajari Tabriz va Maraga xon Ahmadxonni almashtirdi. Maragali Ahmad xoni Mehdiguli xon tomonidan talon-toroj qilingan aholining mulkini qaytarib berdi, Iravanda koʻplab obodonlashtirish va himoya choralarini koʻrdi. Garchi u uch oylik hukmronligi davrida aholining hamdardligini qozongan boʻlsa-da, u 1806-yil 17-oktyabrda Iravanda epidemiya natijasida vafot etdi. Bu voqea shahzoda Abbos Mirzoni juda xafa qildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.204.&lt;/ref&gt;

Ahmadxonning vafotidan keyin shoh hukumati Xusayngulu xonni (1806—1827) Iravan hokimi etib tayinladi. Yangi xon hokimiyat tepasiga xalqaro vaziyat murakkablashgan bir paytda keldi. [[Kavkaz]]da Gajar Eron va [[Usmonli imperiyasi]] va [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] oʻrtasidagi urushlar davom etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.175.&lt;/ref&gt;

[[1807]]-[[1808-yil]]larda Janubiy Kavkazga yon berishni istamagan Gajarlar Rossiyaning Eronga tinchlik oʻrnatish taklifini qabul qilmadilar. Bu bahona sifatida rus qoʻshinlari 1808-yilda yana Iravan tomonga hujum qilishdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.205.&lt;/ref&gt; [[1808-yil]] sentyabr oyining boshida Gudovich Pambakni tark etib, 6000 kishilik qoʻshin va 12 ta artilleriya boʻlagi bilan Iravan tomon yoʻl oldi. Ushbu yurishda rus qoʻshinlari tarkibida boʻlgan 500 arman otliq askari ham qatnashgan.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.154.&lt;/ref&gt; Ertami-kechmi rus qoʻshinlari yana xonlikka chiqishini his qilib, Iravandan Xuseynngulu xon maʼlum mudofaa choralarini koʻrishga muvaffaq boʻldi. U Iravanda hokimiyat tepasiga kelishi bilan qalʼaning mudofaasini kuchaytirdi, Zangi daryosidan boshlanib, qalʼani oʻrab oldi va qalʼa garnizonining tarkibini koʻpaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.178.&lt;/ref&gt; Shuningdek, 1807-yildagi Franko-Gajar shartnomasiga binoan,&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Fayl:Treaty_of_Finkenstein_1807.jpg '''Finkenşteyn müqaviləsi''' ''sənədin əsli'']&lt;/ref&gt; Fransiyadan Eronga general Garda boshchiligidagi bir guruh muhandislar olib kelingan. Iravaning strategik ahamiyatini inobatga olgan holda, ularning baʼzilari Shohning iltimosiga binoan Iravanga olib ketilib, qalʼa mudofaasini kuchaytirishga kirishdilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot; /&gt; Bunga guvoh boʻlgan Gud Gudovich shunday deb yozdi: {{Cquote|''Iravan qalʼasi Yevropaning harbiy qoidalariga binoan mustahkamlangan edi. Ikki devor, xandaq va sopol devordan iborat edi. Tepalik mahalliy harbiy kuchlar foydalanmayotgan patron oʻqlari bilan oʻralgan edi.''&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.s.254.&lt;/ref&gt;}}
Rus qoʻshinlarining harakati Iravanning yangi qoʻmondoni Xuseyngulu xonni qattiq bezovta qildi. U darhol rus qoʻshinlarini toʻxtatish uchun oʻz qoʻshinlari bilan Abaranga borishga qaror qildi. 1808-yil 26-sentyabrdagi toʻqnashuvda Iroqlik jangchilar magʻlubiyatga uchradilar va chekinadilar. Ertasi kuni Gudovich boshchiligidagi rus qoʻshinlari guruhi „Uch cherkov“ monastirini osongina egallab olishdi va Iravan yaqinidagi Qorabog ʼqishlogʻida lager qurishga muvaffaq boʻlishdi. Bu holda, Sardar Xuseyngulu xon ukasi Hasan xonning buyrugʻi bilan qalʼaga ikki ming garnizonni joylashtirdi, besh ming jangchi bilan qalʼani tark etdi va Haydar daryosi boʻyida qarorgoh qurdi.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot; /&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.206.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.179.&lt;/ref&gt;

Birinchi jangda rus qoʻshinlari tomonidan magʻlub boʻlgan Xusayngulu xon Iravan tomon hujum qilib, qalʼaga kirishga harakat qildi. Xonning maqsadi rus qoʻshinlarini tashqi tomondan zarba berish orqali Iravan qamalidan olib tashlash edi. Ammo Gudovich general-mayor Portnyagin boshchiligidagi harbiy otryadni Xusayngulu xonni taʼqib qilish uchun yubordi va uning rejasini amalga oshirishga xalaqit berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.207.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.182.&lt;/ref&gt;

Ushbu gʻalabadan keyin Gudovich qalʼani [[ruslar]]ga topshirishni bir necha bor Iravan boshligʻining ukasi Hasanxonga taklif qildi, ammo har safar rad qildi. Gudovichning takliflariga javoban Hasan Xon qalʼaning mudofaasini yanada kuchaytirdi.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.155.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Fatali shah by Iravani.jpg|left|thumb|395x395px|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Fatali Shoh Gajarning surati]]
Xusayngulu xonning magʻlubiyati haqidagi xabarni eshitgan Fatali Shoh Farajulla xon boshchiligidagi 5000 kishilik qoʻshinni Iravan xalqiga yordam berish uchun yubordi. Vaziyat Rossiya armiyasi uchun qoʻrqinchli boʻlib qoldi. Bu xavfni oldini olish uchun Count Gudovich general-mayor Portnyaginni qoʻshinlari bilan Xanning orqasidan ketayotgan Podlutskiyning otryadiga yubordi. Portnyaginga armiyaning umumiy qoʻmondonligi ishonib topshirildi. Ammo rus armiyasi Iravan hukmdorini ochiq jangga jalb qila olmadi.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot; /&gt;

Gudovichning buyrugʻiga binoan strategik muhim ahamiyatga ega boʻlgan Naxçıvan hududiga Iravan hududini qamal qilish uchun hujum uyushtirildi. Qoʻshinlar oʻrtasida jang boʻldi. Ushbu jangda Shoh qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi. 1-noyabrda Naxchivon hukmdorining oʻgʻli Shixali aka yordamida rus qoʻshinlari Naxçıvanni jangsiz bosib oldilar.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot; /&gt;

Qamalning choʻzilishi, sovuq havo va oziq-ovqat etishmovchiligi rus qoʻshinlarining ahvolini yanada ogʻirlashtirdi. Nihoyat, Gudovich qalʼaga hujum qilishga qaror qildi. Iravan qalʼasiga hujum 1808-yil 17-noyabr kuni ertalab soat 5 da rejalashtirilgan edi. Rus qoʻshinlari beshta ustunga boʻlindi. Toʻrt ustun turli yoʻnalishlardan hujum qilishlari kerak edi, beshinchi ustun esa zaxirada turishi kerak edi. Iravan qalʼasiga hujum qilgan qoʻshinlar soni 3-4 ming edi. Biroq, ular Iravan aholisining jiddiy qarshiliklariga duch kelishdi. Hujum boshlanishi bilanoq, Iravan xalqi ruslarni artilleriya oʻqlariga tutdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.208.&lt;/ref&gt;  Qalʼaga kirish uchun rus qoʻshinlari tomonidan qurilgan zinalar etarli emas edi. Oxir oqibat, rus qoʻshinlari 1000 ga yaqin odamni yoʻqotib, hujumni toʻxtatishga majbur boʻlishdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.c.3, səh.390&lt;/ref&gt;

Hujumning muvaffaqiyatsizligi ruslarni bezovta qildi va oziq-ovqat mahsulotlari etishmayotgan edi. Noqulay vaziyatda Gudovich Iravandan chekinishga majbur boʻldi. 30-noyabr kuni erta tongda rus armiyasi Iravan qamalidan chiqib, qaytdi. Chekinish paytida Count Gudovich general-mayor Neulsinga Naxchivandan [[Ganja xonligi|Ganja]]ga chekinishni buyurgan. Naxchivonda mustahkamlangan rus armiyasi ham 1-dekabr kuni joʻnadilar.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.305.&lt;/ref&gt;

Ikkinchi Iravanda mart oyida rus qoʻshinlarining magʻlub boʻlishi Count Gudovichning bosh qoʻmondonlik lavozimidan isteʼfoga chiqishiga olib keldi. [[1809-yil]] [[14-fevral]]da podshoning buyrugʻi bilan general A. P. Tormosov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.185.&lt;/ref&gt;

Shu bilan birga Gajar Eron bilan urush olib borgan Rossiyaning [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli Turkiyaga]] qarshi kurashishi juda qiyin edi. Shuning uchun Rossiya hukumati birinchi navbatda Gajar hukumati bilan shartnoma imzolashga qaror qildi. Muzokaralar Askeran qalʼasida oʻtkazilishi belgilandi. Bir necha kun davom etgan muzokaralar natija bermadi. Shunday qilib, Gajarlar tinchlik shartlariga rozi boʻlmadilar va Janubiy Kavkazni ularga topshirishni xohladilar. Biroq, [[1810-yil]]da harbiy harakatlar qayta boshlandi va rus qoʻshinlarining gʻalabasi Gajarsni muzokaralarga olib keldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.157.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1813-yil]]da janglarning birinchi bosqichi tomonlar oʻrtasida Gulustan bitimi tuzilishi bilan yakunlandi. Shartnomaga koʻra, Arazdan shimolda joylashgan viloyatlarning aksariyati Rossiya imperiyasiga qoʻshilgan. Iravan va Naxchivan Gajarlar qoʻlida edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.77-78.&lt;/ref&gt;

Urushni yoʻqotganiga qaramay, Gajar hukumati tez orada Gulustan shartnomasining baʼzi bandlarini qayta koʻrib chiqishni talab qildi. Shunday qilib, [[1814-yil]] [[25-noyabr]]da Shoh hukumati [[Britaniya imperiyasi|Angliya]] bilan yangi shartnoma imzoladi. Kelishuvga binoan, Gajarlar bu mamlakatdan moddiy va harbiy yordam olgan holda, shuningdek, britaniyalik mutaxassislar yordamida oʻz qoʻshinlarini qayta tashkil qila boshladilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.159.&lt;/ref&gt;

Shundan soʻng, Shah hukumati bilan muzokaralar olib borish uchun [[Tehron]]ga ketgan bosh qoʻmondon A.P. Tormosovni [[1817-yil]] 31-iyuldan 3-avgustgacha Shoh qabul qildi. Biroq, bu masala boʻyicha tomonlar oʻrtasida kelishuvga erishilmadi. [[1823]] va [[1825-yil]]larda chegaralarni demarkatsiya qilish choralari ham oʻz samarasini bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.200-202.&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, [[1826-yil]] bahorida ikki rus piyoda polklari hujum qilib, Mirak qishlogʻini egallab olishdi va u yerda harbiy istehkom chizigʻini qurishni boshladilar. Ushbu voqea tomonlar oʻrtasidagi munosabatlarni yanada keskinlashtirdi. Rossiya knyaz Menshikov boshchiligidagi maxsus delegatsiyani ikki mamlakat oʻrtasidagi er nizosini hal qilish uchun Gajar saroyiga yubordi. Ammo Menshikovning vazifasi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.206-207.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, 1826-yil 19-iyulda Ikkinchi Rossiya-Gʻajar urushi boshlandi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot; /&gt; 1826-yil 16-iyulda Sardar Xuseyngulu xonning otliq qoʻshinlari va bir guruh gajar askarlari rus qoʻshinlariga Iroqdan hujum qilishdi. Xusayngulu Xon boshchiligidagi 5000 kishilik Iravan armiyasi Mirak qishlogʻida rus qoʻriqchilar postiga hujum qildi. Toʻsatdan qilingan hujum shahzoda Sevarsamidzeni umidsiz holatga keltirdi. U oʻz qoʻl ostidagilar bilan Gyumriga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.209.&lt;/ref&gt; Uning ukasi Hasan xonning qoʻshinlari Shorayelga kirishdi. Rossiya qoʻshinlari egallab olgan Baliqchay, Sadagachay, Garaksilsa va boshqa nazorat punktlari vayron qilingan. Hasan Xon qoʻshinlari Gyumri yoʻlini nazoratga olishdi. Shunday qilib, qisqa vaqt ichida Pambak va Shorayel rus qoʻshinlaridan ozod qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.220.&lt;/ref&gt; Mirzo Adigozal aka shunday deb yozadi:{{Cquote|''Shahzoda Savirza Mirza (Seversamidze) Pambak va Shorayelni tark etganidan soʻng, Husayn xon va Hasan xon Iravandan kelib, Rossiya hukumatining tomini buzib, uni yoqib yuborishdi&lt;ref&gt;Qarabağnamələr, I kitab.s.81-82&lt;/ref&gt;.''}}
[[Fayl:Взятие штурмом Эривани.jpg|left|thumb|300x300px|Iravan qal'asini sotib olish.  Rassom K. Beggrov (1827)]]
Ammo Xusayngulu xon bu gʻalabani tugata olmadi. Shunday qilib, Iravan hokimi Goycha atrofida turib, Abbos Mirzoni kutdi. Agar knyaz Ganjani qaytarib olgan boʻlsa, Xusayngulu xonning qoʻshini unga qoʻshilib, [[Tbilisi]] yurishi kerak edi. Goycha atrofida Shah qoʻshinini kutish xonning jiddiy xatosi edi. Boshqa tomondan, alohida Iravan qoʻshinlari oʻrtasida Rossiya nazorat punktlarini qamal qilish oʻrtasida aloqa yoʻq edi. Bundan foydalanib, rus toʻdalari jiddiy yoʻqotishlarga qaramay birlashishga muvaffaq boʻlishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.211.&lt;/ref&gt;

Urushning dastlabki kunlarida Gajar armiyasi rus jangchilarining kuchli bosimi ostida [[Ozarbayjon|Shimoliy Ozarbayjon]]ning ichki qismiga etib borgan boʻlsa ham, Shimkirdagacha chekinishga majbur boʻldi. 1827-yil boshiga kelib Rossiya armiyasi Shimoliy Ozarbayjonning deyarli barcha viloyatlarida ustunlikni qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.161.&lt;/ref&gt;

1827-yil aprel oyining boshida Paskevichning buyrugʻiga binoan general-adyutant KX Benkendorf boshchiligidagi rus qoʻshinlari oldingi otryadi, arman arxiepiskopi Nerses hamrohligida Borchalidan Iravanga koʻchib oʻtdilar. Shunday qilib, rus qoʻshinlari Iravan xonligiga navbatdagi keng koʻlamli yurishni boshladilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.217.&lt;/ref&gt; 13-aprel kuni qarshilik koʻrsatmagan rus armiyasi Uchbirlik cherkoviga etib keldi. Biroq, oldingi yurishlar singari, Rossiya armiyasida oziq-ovqat etishmovchiligi boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.222-223.&lt;/ref&gt;

1827-yil 16-aprel kuni ertalab K.X. Benkendorf 5 polk va 4 ta toʻp bilan Sardarobod qalʼasi tomon yoʻl oldi. Sardarobod qalʼasidan 10 verst uzoqlikda joylashgan Hasan xon 1000 kishidan iborat otliq qoʻshin bilan rus frontiga hujum qildi. Jang natijasida xon qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va qalʼaga chekinadi. Ushbu jangda Iravan Iravandan 100 kishi halok boʻldi va yarador qilindi, Ismoil xon va Xuseyn akaning jiyani [[ruslar]] tomonidan asirga olindi.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot; /&gt;  U Hasan Xon qoʻshinini magʻlubiyatga uchratgan boʻlsa ham, rus qoʻshini qalʼani qamal qilish paytida orqaga chekindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.224.&lt;/ref&gt;

Ochlik muammosini vaqtincha hal qilgan general − adyutant K. X. Benkendorf otryadi yana Iravan qalʼasiga hujum qilishga qaror qildi. Qalʼani qurshatmoqchi boʻlgan rus armiyasi turli guruhlarga boʻlingan va 24-aprelda Zangi daryosidan oʻtib, janubi-sharq tomon yura boshlagan. Rus qoʻshinlarining olgʻa siljishini koʻrib Xuseyngulu xan qalʼaning janubiy va sharqiy darvozalaridagi bogʻlarni qoʻriqlash uchun ikkita piyoda va otliq qoʻshin yubordi. Jang natijasida Iravan armiyasi bogʻlardan chekinishga majbur boʻldi. Magʻlub qilingan piyoda askarlar Iravan qalʼasiga, otliqlar esa Naxchivan orqali orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.222.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.256.&lt;/ref&gt;

Shaharning sharqiy qismini himoya qilish uchun askarlar etishmadi. Zangi daryosi tomon bozor, masjid va mulk mavjud edi. 27-aprel kuni shaharning bu qismi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. Shunday qilib, oʻsha kuni ruslar tomonidan Iravan qalʼasi atrofida oʻrnatilgan qamal halqasi yopildi.&lt;ref&gt; Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнь и деятельность.s.258.&lt;/ref&gt; Hasanxonning Sardarobod qalʼasiga hujumi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.225.&lt;/ref&gt;

1827-yil 12-mayda general Paskevich boshchiligidagi qoʻshinlar [[arman]] va [[Gruzinlar|gruzin]] qoʻshinlari hamrohligida Iravan tomon harakatlana boshladilar. Paskevichdan soʻng, 17-may kuni imperator [[Nikolay I]] roziligi bilan tashkil etilgan birinchi arman otliq qoʻshinlari Iravan xonligi hududiga koʻchib oʻtdi. Iravan chegaralarida ularning soni 1000 ga yetdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.226.&lt;/ref&gt;  8-iyun kuni Uchkilsa shahridan Iravan qalʼasiga qarab yoʻl olgan Paskevich Benkendorfning Iravan qalʼasiga yetib borganida muzokaralar olib borayotganligini eshitdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.226.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Siege of Erivan Fortress on 1 October 1827.jpg|alt=Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)|thumb|300x300px|Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)]]
Bu holatda general Paskevich Naxchivanga yurishga qaror qildi va oʻz qoʻshinlarini Garnichay qirgʻogʻiga, Iravandan 25 verstda toʻpladi. Biroq, u Naxchivanga yurishdan oldin, Iravan qalʼasining qurshovini kuchaytirish choralarini unutmagan. Benkendorf oʻrniga general-leytenant Krasovskiy Iravan qamalining boshligʻi etib tayinlandi. Paskevich Krasovskiy otryadini Iravan atrofiga joylashtirdi va unga zarur koʻrsatmalar berdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.227.&lt;/ref&gt;

Havoning haddan tashqari issiqligi, askarlar orasida dahshatli kasallikning tarqalishi va avgustda kelishi kutilayotgan qamal artilleriyasi Rossiya armiyasining ahvolini yomonlashtira boshladi. Vaziyat toʻgʻrisida Paskevichga maʼlumot bergan Krasovskiy, uchlik safiga qaytish uchun ruxsat olganidan keyin, 21-yarim tunda oʻz guruhi bilan birga joʻnadi.&lt;ref&gt;A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.228.&lt;/ref&gt;

Ibron xonining yordamiga shoshilib, Abbos Mirzo Gajar qoʻshinlarini bir joyga toʻpladi va 17-avgustda Ushag jangida u rus qoʻshinlariga ogʻir zarba berdi. Gajar temirchilari birdan [[Rossiya Imperiyasi|rus askarlari]]ni asirga olishdi va ertalab soat 7 dan kechki 4gacha davom etgan qonli jang Uchkilsa shahrining 2-verstida yakunlandi. Urushdan qochgan Krasovskiy Uchkilsa monastiriga panoh topdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.234-235.&lt;/ref&gt;  Buni bilib, Paskevich oʻz qoʻshinlarini Krasovskiyga yordam berish uchun yubordi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.162.&lt;/ref&gt;

1827-yil 20-avgustda Paskevich knyaz Eristov boshchiligidagi Qorabogʻda otryad tuzdi va Iravanga yurish qildi. Abbos Mirzo Gajar Sardaroboddan 15 verstda joylashgan Garagala qalʼasiga, soʻngra Makuga qaytib ketdi. U orqaga chekingach, Xusayngulu xon qalʼani akasiga topshirdi va oilasi bilan Makuga qochdi. Rossiya armiyasining asosiy kuchlari Uchmuazzinga 5-sentyabrda etib kelishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.237,241.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.309.&lt;/ref&gt;

1827-yil 29-avgustda Uchkilsa shahrida rus qoʻshinlari toʻplanishdi va bu safar Sardarobod qalʼasini nishonga olishdi. General Paskevich, qalʼada katta oziq-ovqat borligini bilar edi va kelajakda rus qoʻshinlarining yurishini taʼminlash uchun uni egallash kerak edi. 11-sentyabrda general Paskevich birlashgan kuchlar bilan Sardarobod tomon yurdi va ertasi kuni istehkomga yaqinlashdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.230.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasining garnizoni 14 ulgurji savdo va 1500 kishilik guruhdan iborat edi. Qalʼaga Hasan xonning nabirasi Fatali xon boshchilik qilgan. 16-sentyabrda, zamonning eng kuchli qurollaridan biri boʻlgan qamal toʻplari Sardarobodga keltirilganda vaziyat keskin oʻzgargan. 18-sentyabrda artilleriya qalʼani portlatishni boshladi. Oʻsha kuni qalʼaga 500 ta oʻq otildi. Bomba portlashi natijasida qalʼaning kvadrat minorasi vayron boʻlgan. Doimiy otishma ostida boʻlgan himoyachilar 19-sentyabr kuni soat 17.00 da taslim boʻlishga majbur boʻlishdi. Paskevich bilan muzokaralarga koʻra, himoyachilarga taslim boʻlish uchun 24 soat vaqt berilgan. Shu bilan birga, qalʼani portlatish kuchaygan. 19-sentyabr oqshomida Iravan garnizoni qorongʻida fortni tark etdi. Shunday qilib, Sardarobod qalʼasi rus qoʻshinlari tomonidan egallab olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.238.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Abbasabad qalasının açarı.JPG|thumb|right|Abbosobod qal'asining kaliti va rejasi]]
23-sentyabr kuni Paskevich kuchlari Iravan qalʼasining 2-verstiga&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Verst – uzunluq ölçüsü, 1, 06 km-əbərabərdir.&lt;/ref&gt;  kelib toʻxtashdi. 1827-yil 24-sentyabrda rus qoʻshinlari tomonidan Iravani yana qamal qilish boshlandi. Paskevich oʻsha kuni Muganlitapaning oʻng tomoniga batareyalar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Bölük artilleriya qüvvələrində Batareya, sərhəd qüvvələrində Zastava, hava qüvvələrində Eskadrilya, dəniz qüvvələrində isə Eskadron adlanır.&lt;/ref&gt; oʻrnatdi va tun boʻyi qalʼa ichiga artilleriya otdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.166.&lt;/ref&gt; Shahar 2 kun davomida tanaffuslarsiz artilleriya oʻqi ostida edi. Ogʻir artilleriya otashiga bardosh bermaydigan minoralar qulab tushdi. Himoyachilarni suv qalʼasidan mahrum qilish uchun Paskevich, qalʼa devorlari ostidagi zovurlarni tosh bilan toʻldirishni buyurdi. Shu bilan birga, Paskevich Hasan Xandan qalʼani topshirishni talab qiladi. Ammo Hasan xan Gajar bu murojaatni eʼtiborsiz qoldirdi, aksincha minoralarni taʼmirlab, yangi jangga tayyorlandi. Qalʼaning garnizoni rus qoʻshinlariga qattiq zarba berdi. Biroq, rus qamal korpusi toʻplarni shaharga yaqinlashtirdi. Keyingi taslim boʻlish toʻgʻrisida ijobiy javob olmagan Paskevichning buyrugʻiga binoan, Iravan qalʼasiga 1000 dan ortiq oʻq otildi. Shahar alangalanib ketdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.242-243.&lt;/ref&gt;

Artilleriya otishmasi bilan podpolkovnik Gurko va Shepelev otryadi qalʼaning janubi-sharqiy minorasini egallab olishdi. Shuningdek, armanlarning xiyonati natijasida shaharning gʻarbiy tomonidagi Tepebashi deb nomlangan mahallani egallashga tayyorgarlik koʻrayotgan ruslar Zangi daryosidan oʻtib, u yerda batareya qurishdi. Toʻgʻri, 6 kunlik qamaldan soʻng, qalʼaning devorlari vayron qilindi va 6 nafar qoʻriqchi polklari shaharga kirishga muvaffaq boʻlishdi. Qalʼadagi masjidlardan biriga 200 ga yaqin ayan bilan qaytgan Hasan xan Qajar qarshilik koʻrsatishda davom etdi. Kechga yaqin Iravan qalʼasi bosqinchilar qoʻliga tushdi. Hasan xan Gajar bilan bir qatorda gʻolib boʻlgan Subhangulu xon, Gʻasim xon, Marandli Jafargulu xon, Tabrizli Alimardan xon, Aharli Aslan xon, Fathali xon va boshqalar qoʻlga olindi. Hasan xan Gajarning qimmatbaho qilichi ham ruslarning qoʻliga tushdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.233-234.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.243-244.&lt;/ref&gt;

Iravanni ishgʻol qilganidan soʻng, Xusayngulu xon Makudan Gajar Shohning saroyiga ketdi. 1828-yilda Gajar hukumati Xusayngulu xonni [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]]ga yubordi va uni gubernator etib tayinladi. Xurosonda hukumatga qarshi norozilik namoyishlarini bostirgan Xusayngulu xon bu yerda tartibni saqlab turishga muvaffaq boʻldi. U [[1831-yil]]da vafot etgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.256.&lt;/ref&gt;

Iravani ishgʻol etgandan soʻng, chor qoʻshinlari hujum qilib, Janubiy Ozarbayjon hududiga kirishdi. Rossiya armiyasining olgʻa siljishi, shuningdek, qarshilik kuchlarining etishmasligi Gajar hukumatini tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. Shunday qilib, 1828-yil 10-fevralda Tabriz shahri yaqinidagi Turkmanchay nomli joyda Eron va Rossiya oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Shartnomaning boshqa shartlari bilan bir qatorda, Iravan va Naxchivan xonliklari ham [[Rossiya imperiyasi]]ga birlashtirildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.167.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.119.&lt;/ref&gt;  Turkmanchay tinchlik bitimidan soʻng, Hasan Xon asirlarni almashish natijasida ozod qilindi va Gajar hukumatiga topshirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.246.&lt;/ref&gt;

Turkmanchay shartnomasi (1828-yil 20-mart) ratifikatsiya qilingan kunning ertasi kuni [[Nikolay I]] „Armaniston viloyati“ ni tashkil etish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.168.&lt;/ref&gt; Farmonda aytilishicha: ''„Eron bilan tuzilgan kelishuvga binoan Eron tomonidan Rossiyaga qoʻshib olingan Iravan va Naxchivan“ Armaniston viloyati „deb nomlanadi va bizning sarlavhamizga kiritiladi. Oliy Senat ushbu viloyatning tuzilishi va boshqaruvi toʻgʻrisida zarur qarorlarni qabul qiladi.“''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.255.&lt;/ref&gt;

== Davlat tuzilishi ==
=== Boshqaruv ===
Oliy hokimiyat [[xon]]ga yoki boshliqqa tegishli edi. Quvvat meros boʻlib oʻtdi va otadan oʻgʻilga oʻtdi va hokazo. oʻtkazildi. Barcha qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tizimlari xon qoʻlida boʻlgan va barcha ichki va tashqi ishlar uning roziligi bilan amalga oshirilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.450.&lt;/ref&gt;

Divan xon yuqori martabali amaldorlardan iborat edi. Uchrashuvda davlat ahamiyatiga molik muhim masalalar muhokama qilindi. U urush, tinchlik, soliq yigʻish va ogʻir jinoyatlarga bagʻishlangan edi.&lt;ref&gt;Биберштейн М. Описание провинции, расположенных на левом берегу Каспийского моря между реками Терек и Кура стр.52.&lt;/ref&gt; Divanning boshligʻi divan hisoblanar edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.491.&lt;/ref&gt;

Xondan keyingi ikkinchi eng muhim shaxs Vazir boʻlgan. Vazir davlat xizmatining boshligʻi va xonning eng yaqin maslahatchisi boʻlgan. Divanning barcha mablagʻlarini, davlat xazinasini va boshqalarni olish. pullar toʻgʻrisidagi hisobot vazirga tushdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları,
1789-1791.s.49.&lt;/ref&gt;

Xon saroyida, vazirdan tashqari, bosh qoʻmondon moliya ishlari bilan shugʻullanar, buter xonning shaxsiy xonadonini boshqarar, molxona xazinachisi omborlarni boshqarar, omborxona xodimi omborxonani boshqarar, vitse-prezident iqtisodiy va maʼmuriy ishlar bilan shugʻullanar edi. Qishloqlarni boshqarish - qishloqda katta va boshqa kichik vazifalar mavjud edi. Xonning oʻzi harbiylarni boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.270-276.&lt;/ref&gt;

=== Maʼmuriy hududiy boʻlinish ===
Maʼmuriy-hududiy tuzilishi jihatidan Iravan viloyati bir-biridan daryolar va ariqlar bilan ajratilgan, qishloqlar esa qishloqlarga boʻlingan. Ushbu maʼmuriy-hududiy tuzilma Safaviylardan meros boʻlib, rus istilosiga qadar va biroz keyinroq davom etgan. Garchi Iravan viloyati siyosiy vaziyatga qarab hududni oʻzgartirgan boʻlsa-da, tumanlarning nomlari umuman oʻzgarishsiz qoldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.298.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligining tumanlari quyidagilar:&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.441-448&lt;/ref&gt;

# [[:az:Qırxbulaq mahalı|Kirxbuloq tumani]];
# [[:az:Şərur mahalı|Sharur tumani]];
# [[:az:Zəngibasar mahalı|Zangibasar tumani]];
# [[:az:Sürməli mahalı|Surnali tumani ]];
# [[:az:Gərnibasar mahalı|Garnibasar tumani]];
# [[:az:Dərəkənd-Parçenis mahalı|Darakand-Parchenis tumani]];
# [[:az:Vedibasar mahalı|Vedibasar tumani]];
# [[:az:Göyçə mahalı|Goycha tumani]];
# [[:az:Səədli mahalı|Saadli tumani]];
# [[:az:Talin mahalı|Talin tumani]];
# [[:az:Seyidli-Ağsaxlı|Seyidli-Agsaqqalli]];
# [[:az:Sərdarabad mahalı|Sardarobod tumani]];
# [[:az:Körpübasar mahalı|Korpubasar tumani]] yoki Talin tumani;
# [[:az:Abaran mahalı|Abaran tumani]];
# [[:az:Dərəçiçək mahalı|Darachichek tumani]].
Ushbu tumanlarda 831 qishloq roʻyxatga olingan.

=== Armiya ===
Iravan hukmdorlari armiyasi shaxsiy qorovullardan, oddiy qoʻshinlar, amnistiya va elbeyalar va bealar boʻlinmalari hisoblangan askarlardan iborat edi. Sudyalarning shaxsiy tansoqchilari xizmatkorlar boʻlgan. Ular eng mukammal guruh va xonning shaxsiy qoʻriqchilari edilar. Ushbu yordam miltiqchilar deb nomlangan. Ularning rahbarini miltiq ustasi deb atashgan. Qullar barcha soliq va soliqlardan ozod qilingan, ularning maoshlari va oʻq-dorilari xon saroyi tomonidan toʻlangan va qullar koʻpincha yaxshi xizmat uchun mukofotlanganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.285.&lt;/ref&gt;
Iravan xonligi harbiy harakatlar paytida 3600-5000 askar yuborishi mumkin&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.457.&lt;/ref&gt;. Xon hukumatining asosiy tayanchi armiya edi. Armiyaning asosiy qismi tinch fuqarolar edi va amnistiya va etnik guruhlardan iborat edi.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.98.&lt;/ref&gt;

== Madaniyat ==
Iravan shahri tarixning  turli davrlarida [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]], [[Arab xalifaligi]], Sajidlar, Shaddadis, Seljuklar, Eldenizlar, Elxanidlar, Teymuridlar, Garagoyunlu, Aggoyunlu, Safaviylar, Afshorlar, Gajars sulolalari tarkibiga kirgan. Markaz sifatida Iravanning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi Chukursaad beylerbeyi va Iravan xonligi davrlariga toʻgʻri keladi. Oʻrta asrlarga oid tarixiy manbalarda shahar Ravan va Iravan sifatida tilga olingan. Iravan shahri asosan Safaviylar davrida rivojlanib oʻsgan. Iravan Chukursaad beylerbeyining markaziga aylandi va beylerbeyining markaziy rolini oʻynadi. Safaviy-Usmoniy chegarasi, Chukursaad knyazligi maʼlum urushlar paytida bosib olingan va keyin qaytib kelgan.

=== Arxitektura ===
Garchi biz gaplashayotgan Iravan viloyati meʼmoriy yodgorliklarining aksariyati saqlanib qolmagan boʻlsa-da, manbalarda ushbu sanʼat turi haqida juda koʻp maʼlumot topish mumkin. Ushbu maʼlumotlarga koʻra, mintaqa karvonsaroylar, qalʼalar, masjidlar, binolar va boshqa meʼmoriy obidalarga boy edi, ammo bu yodgorliklar oʻziga xosligi va meʼmoriy uslubi bilan ajralib turardi. Iravan viloyatining meʼmoriy yodgorliklari oʻsha davrda bu hududda bir qator chiroyli binolar yaratgan meʼmor-quruvchilar borligini isbotlaydilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.431.&lt;/ref&gt;

==== Masjidlar ====
[[Fayl:Blue Mosque, Jerevan 2.JPG|thumb|right|Moviy masjid (chapda) va Navro'zali aka masjidi (o'ngda)]]
Palata sakkizta katta masjidni, ikkitasi qalʼada va oltitasini shaharda roʻyxatdan oʻtkazdi. [[1764-yil]]da Husaynali xon tomonidan qurilgan „Moviy masjid“ oʻzining ulugʻvorligi bilan mashhur edi. Masjid gumbazi koʻk rangda bezatilganligi sababli shunday nomlangan. Shaharning gʻarbiy qismida joylashgan masjid Ganjadagi Shah Abbos masjidi uslubida qurilgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях s.s.7.&lt;/ref&gt; 1828-yildagi bosqindan keyin Yerixandagi Zalikxon masjidi, Navroʻzali aya masjidi, Sartib Xon masjidi, Husaynali Xon masjidi, Hoji Imomverdi masjidi, Hoji Jafar Bey masjidi tirik qoldi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.468&lt;/ref&gt;

Qadimgi Iravandagi Zalixon yoki shahar masjidi (qurilish sanasi nomaʼlum) va Navroʻzali xon masjidi (1687) Moviy masjidga oʻxshash va kichikroq edi. Qolgan uchta masjid 17-18 asrlarda qurilgan. Zalikxon masjidi hozirgi Iravan mehmonxonasi yonida joylashgan edi. [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]]dan keyin masjidning maqsadi oʻzgartirildi. Hozirgi kunda ushbu binoda Rassomlar uyining koʻrgazma zali joylashgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.128.&lt;/ref&gt;

Qalʼa masjidlaridan biri [[1725-yil]]da Usmonli hukmdori Rajab posho tomonidan qurilgan. Ushbu meʼmoriy jihatdan diqqatga sazovor masjid ruslar istilosidan keyin rus pravoslav cherkoviga aylantirildi. Iravandagi yana bir masjid Xusayngulu Xon davrida qurilgan va Gajar shahzodasi sharafiga Abbos Mirzo masjidi deb nomlangan. Bosqindan keyin masjid ruslar tomonidan qurol saqlanadigan joyga aylantirildi.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).433.&lt;/ref&gt;

==== Qalʼalar ====
''Asosiy maqolalar:[[:az:İrəvan qalası|Iravan qalʼasi]] va [[:az:Sərdarabad qalası|Sardarobod qalʼasi]]''
[[Fayl:Grigory Gagarin. Armenie. Djighit a Sardar-Abbat. (Kurdes, tatars).jpg|left|thumb|250x250px|Sardarobod qal'asi.  Rassom Q. Gagarin (1847)]]
Iravan qalʼasi Farxad posho tomonidan [[1583-yil]]da Zangi daryosi boʻyida, Chukursaad viloyati [[Usmonli imperiyasi|Usmonli imperiyasi]]ning vaqtincha qismi boʻlganida qurilgan.&lt;ref&gt;Joseph L. Wieczynski – The Modern encyclopedia of Russian and Soviet history, Том 10, Academic International Press, 1994, Стр. 218&lt;/ref&gt; Kengligi 790 m va 850 m boʻlgan Iravan qalʼasining devorlari tosh va xom gʻishtdan ikki yoki uch tomonli devorlarga ega edi. 17 minoradan iborat ichki devor kengroq va uzunroq edi. Bir oz pastroq va torroq boʻlgan tashqi devor, birinchisidan 15-20 parcha narida, unga parallel ravishda qurilgan edi. Ushbu devorda 60 tagacha toʻp. Qalʼaning janubiy, shimoliy va sharqiy qismlari chuqur va keng ariq bilan oʻralgan edi. Umuman olganda, Iravan qalʼasida 50 dan ortiq minoralar va 3 ta kuchli temir darvozalar boʻlgan. Garnizonlar soni har xil davrlarda 2000-5000 va urushlar paytida 7000 ga etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.436.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasi Iravanning ikkinchi yirik qalʼasi edi. U 1810-yilda Xusayngulu Xonning buyrugʻiga binoan qurilgan va [[1815-yil]]da qurilishi yakunlangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. s.255.&lt;/ref&gt; Sardarobod qalʼasi Arazning chap qirgʻogʻida, toʻrtburchaklar tekislikda qurilgan. Doira 4 verstli va uch tomondan minora gʻishtdan qurilgan bu qalʼa er-xotin devor bilan oʻralgan edi. Minoralarning oltitasi tashqi tomondan, 4 tasi ichki devorda joylashgan edi. Qalʼaning janubiy tomonida bitta devor bor edi. Sardarobod qalʼasi xandaq bilan oʻralgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.IV.s.292.&lt;/ref&gt; Qalʼada xon saroyi va 700 uy bor edi. Uning tarkibida 22 ta artilleriya va 3000 kishilik garnizon bor edi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.437.&lt;/ref&gt;

==== Karvonsaroylar va vannalar ====
[[Fayl:05 Chardin Yerevan1672.gif|right|thumb|250px|[[1672]] yil Jan Chardin tomonidan tasvirga olingan Iravan qal'asining panoramali ko'rinishi]]
Iravandagi eng meʼmoriy ahamiyatga ega binolardan biri karvonsaroylar edi. [[Karvonsaroy]]lar deyarli xuddi shu tarzda qurilgan. Ular shaharning ikki qavatida qurilgan. Karvonsaroyning balandligi 8 futdan oshmagan va bino boʻylab yotgan xonalardan iborat edi. Xonalar derazasiz edi. Kunduzgi yorugʻlik faqat eshikka tushdi. Har bir xonaning oldida binoning old tomoniga ochiladigan kichkina koridor bor edi, gumbazsimon qoplamali, kengligi 8 fut va ichkarisi 4-5 fut edi. Ushbu xonalarga qoʻshimcha ravishda ikkala xonadan ham bir xil balandlikda koridor chiqardi. Xonalar ortida butun binoni oʻrab turgan yoʻlak shaklida qurilgan yoʻlak bor edi. Yuqorida, har ikki tomonda, omborlarga ulashgan devorga ulkan balkon bor edi, hovlining oʻrtasida diametri 20-30 va balandligi 6-8 fut boʻlgan olti burchakli basseyn mavjud boʻlib, uni ichimlik suvi taʼminlab turardi. Karvonsaroyning tomi tekis edi. Kirish yoʻlakdan edi. Yoʻlakning ikkala tomonida oddiy oziq-ovqat sotadigan doʻkonlar bor edi. Ushbu doʻkonlar katta yogʻoch eshiklar bilan yopilgan.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot; /&gt; Rossiya istilosidan keyin Iravanda 8 ta karvonsaroy roʻyxatga olingan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.92.&lt;/ref&gt;

Vannalar mahalliy aholi uchun ham, shaharga kelgan xorijiy mehmonlar uchun ham dam olish maskani boʻlgan. Hammomlar toʻrtburchaklar xonalardan iborat boʻlib, ularda bir necha katta zallari sharsimon gumbaz bilan oʻralgan va oʻrtalarida suv oʻlchagichli gumbaz bor edi. Bu erga suv maxsus qurilgan suv omborlaridan tortib olingan suv quvuri orqali etkazib berildi. Yon xonadan issiq suv tortildi. Yogʻoch oʻrniga suv maxsus quritilgan toza suv bilan isitiladi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866&lt;/ref&gt;

Iravan shahrida mavjud boʻlgan hammomlar quyidagicha boʻlgan&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866-867.&lt;/ref&gt;: 

* Shahar kvartalida - Shayx-ul islom hammomi;
* Zalikxon hammomi;
* Mehdiyning hammomi;
* Hajibeyim hammomi;
* Tepebashi mahallasida - Shayx-ul islom hammomi;
* Hagi Ali hammomi;
* Gafar yoki Hoji Fatali hammomi;
* Karim aka hammom;
* Hasanali hammom.

==== Xon saroyi ====
[[Fayl:Yerevan Sardar Palace.png|right|250px|thumb|Sardor saroyi balkoni interyeri]]
Xon saroyi yoki Sardar saroyi [[1510-yil]]da Amirguna xon Gajar tomonidan qurilgan. Xuseynali xon mavjud xon saroyini qayta qurdi va obod qildi. Shu maqsadda u Xoylu Ahmadxonning bosh meʼmori Mirza Jafarini Iravanga taklif qildi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“.s.124.&lt;/ref&gt;

Xon saroyi qalʼaning shimoli-gʻarbiy qismida, Zangi daryosi yonida qurilgan. Saroy koʻp xonalarga ega boʻlgan kvadrat bino edi. U uchta alohida qismdan iborat edi. Sudyaning xotinlari uchun garem xonalari, qabulxona, xizmatchilar uchun joy va garnizon omborlari mavjud edi. Uchinchi qismi xonning qarorgohi edi.&lt;ref&gt;&quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;.s.438.&lt;/ref&gt;

Xon saroyini obodonlashtirgan ''„Shushaband“'' va ''„Yozgi pavilon“'' nomli oynali salon 1791-yilda Muhammadxon tomonidan qurilgan. „Shushaband“ deb nomlangan oyna zali kutish yoki qabul qilish xonasi deb hisoblangan. Zamin marmardan yasalgan boʻlib, devorlar, ship va kornişlar yorugʻlikni aks ettiruvchi turli xil rangli, koʻzni qamashtiruvchi oynalar bilan bezatilgan.&lt;ref&gt;Kərimov Kərim. ''&quot;İrəvan sərdarının sarayı&quot;'', „Yeni fikir“ qəzeti, 18-oktyabr 1995-ci il, № 5.&lt;/ref&gt;

=== Fan, taʼlim va adabiyot ===
Iravan xonligi hududida taʼlim asosan diniy arboblar tomonidan olib borilgan. Har bir masjidda katta yoki kichik madrasa bor edi. Quyi sinf oʻqituvchilarini '''''„oʻqituvchilar“''''', yuqori sinf oʻqituvchilarini „'''''voizlar'''''“ deb nomlashdi. Madrasalardagi sinflardan tashqari, talabalar yashaydigan kichik xonalar ham mavjud edi. Baʼzi masjidlarda taniqli mujtahidlar dars berishgan va ularni tinglash uchun mamlakatning turli burchaklaridan tinglovchilar kelgan. [201] Iravan xonligi qulashi arafasida yolgʻiz Iravanda 200 talaba tahsil olayotgan edi.

Oʻqituvchilar barcha fanlarni uchta asosiy yoʻnalishga ajratdilar: [[Arab tili|Al-Arabiyat]], [[Shariat|Sharva]] va Al-Hakim. Birinchi yoʻnalish arab tili, tarix va Qurʼon qiroatining qoidalarini oʻz ichiga oldi. Ikkinchi yoʻnalish „Qurʼon“ tafsirini, voqealarni oʻrganish va diniy qonun asoslarini oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Uchinchi yoʻnalish [[mantiq]], [[matematika]], [[geometriya]] va [[astronomiya]], [[tibbiyot]] va nazariy falsafani oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Ikkala maktabda ham, madrasalarda ham xattotlik sanʼatiga alohida eʼtibor berildi. Maktab va madrasalardan tashqari, Iravan xonligi hududida individual taʼlim turi mavjud edi. Xon yoki sardorlarning farzandlari, zodagonlar va savdogarlar oʻz uylarida alohida oʻqituvchilar tomonidan tarbiyalangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.903-904&lt;/ref&gt;

Sevgi mavzusi bilan bir qatorda, shoirlar zamonning shikoyatini aks ettirgan ijtimoiy va siyosiy masalalarga ham toʻxtaldilar. Iravan viloyati shoirlari orasida shoir Mammadsoyu (1800—1884), Almammadi (1800—1868) va Oydin (1825—1915) bor. Bu shoirlar sheʼrlarini xalq tushunadigan tilda yozganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.426.&lt;/ref&gt;

Iravanda Ashug maktablari alohida ahamiyatga ega edi. Goycha ashug maktabining taniqli aşıqlari Ashiq Allahverdi, uning shogirdi Ashiq Ali (1800—1911), uning shogirdlari Ashiq Alasgari, Ashig Maxarrami, Ashiq Azizi va Ashiq Musa. Gyumri ashug maktabining ustoz ashulalarini Ashug Tujcari, Ashig Beymurazi va Shirakli Hasan namoyish etishlari mumkin. Iravan aşıqlar maktabining koʻzga koʻringan namoyondalaridan biri Basarkecharli Ashug Musa haqida gapirish mumkin.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.132.&lt;/ref&gt;

=== Tasviriy sanʼat ===
Asosiy maqola: [[:az:Mirzə Qədim İrəvaninin əsərlərinin siyahısı|Mirza Gadim Iravani asarlari roʻyxati]]
[[Fayl:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|thumb|Sardar saroyida [[Ozarbayjon]] rassomi Mirza Gadim Iravanining devor rasmlari]]

Iravandagi tasviriy sanʼat qabr toshlariga turli xil yozuvlar va rasmlar bilan oʻzini namoyon qiladi. Qabrning ustiga toʻgʻri joylashtirilgan bu toshlarga marhumning tugʻilgan va oʻlganligini koʻrsatuvchi yozuvlar, turli xil rasmlar va naqshlar qoʻyilgan edi. Ivan Chopinning taʼkidlashicha, 30-yillarning boshlarida u Goychadagi ozarbayjon turklariga tegishli boʻlgan qabristonda turli xil tasvirlarga ega boʻlgan qabrlarni koʻrgan. Unga koʻra, qabr toshidagi ot, qilich va qurol askarning ramzi, yovvoyi choʻchqa, kiyik, yovvoyi echki ovi, qoʻy va echkilarni boqish edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.718.&lt;/ref&gt;

Iravan rassomchilik sanʼatining eng koʻzga koʻringan vakili bu Mirza Gadim Iravani. MG Iravani tomonidan yaratilgan baʼzi rasmlar „Iravan Sardar“ saroyiga bagʻishlangan. U XIX asrning 50-yillarida Sardar saroyida syujet kompozitsiyalarini tikladi, saroyning Mirror zaliga bir qator portretlarni - „Fatali shoh“, „Abbos Mirzo“, „Xusayngulu xon“, „Sarkarda“ va boshqalarni chizdi. tortdi. Uning 100 dan ortiq rasmlari bor edi. Ularning yigirma beshtasi hozir [[Boku]], [[Tbilisi]] va [[Sankt-Peterburg]]dagi sanʼat muzeyida saqlanmoqda.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.126.&lt;/ref&gt;

== Iqtisodiyot ==
=== Qishloq xoʻjaligi va chorvachilik ===
Iravan xonligi mahsulotlari orasida [[bugʻdoy]] va [[arpa]] ishlab chiqarish asosiy oʻrinni egalladi. Don etishtirish Iravan, Kirxbulag, Sardarobod, Shorayel, Pambak atrofidagi hududlarda asosiy oʻrinni egalladi. Ekinlar asosan bahor va kuzda boʻlgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.739.&lt;/ref&gt; Xusayngulu xon Gajar davrida Iravan xonligida har yili 34 185 halvar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;[[Fars dili|Fars sözü]] olub, iki – „xar“ (eşşək), və „bar“ (yük) sözlərindən əmələ gəlmişdi. Xalvar  həm iri çəki vahidi, həm dəsahəölçüsü idi. 1 xalvar 100 batmana bərabər idi. Təbriz batmanıilə1 xalvar 300 kq, İrəvan batmanıiləisə450 kq-a bərabər idi. Sahəvahidi kimi 1 xalvar 1, 5 desyatinəbərabərdir.&lt;/ref&gt; bugʻdoy va 11,500 halva arpa ishlab chiqarilgan. Zangibasar va Sharur tumanlari, ayniqsa, guruch etishtirish jihatidan ajralib turardi. Har yili 18,400 ta halvar paddies ishlab chiqarildi.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.IV.s.280.&lt;/ref&gt;

Zangibasar, Sardarobod va Surmali tumanlarida paxta etishtirish rivojlangan. Har yili oʻrtacha 2100 rupiy paxta ishlab chiqariladi.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.I.s.51.&lt;/ref&gt; Tamaki asosan mahalliy talabni qondirish uchun ishlab chiqarilgan. Zigʻir togʻlarda va sesame issiq mintaqalarda ishlab chiqarilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.741-742.&lt;/ref&gt; Ikkala oʻsimlikning yogʻi oziq-ovqat va yoqilgʻi sifatida ishlatilgan. Xusayngulu Xon davrida har yili Iravanda oʻrtacha 12 ta halvar zigʻir urugʻi va 24 ta halvar sesame urugʻlari ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;/&gt;

Iravan shahrida va shahar atrofidagi qishloqlar va tumanlarda turli xil poliz mahsulotlari va sabzavotlar etishtirildi. [[1782-yil]] martda Bayaziddan Isoq Poshoning iltimosiga binoan Bayaziddan 2 abbas qiymatidagi 7000 dinor qiymatidagi qora tarvuz, koʻk tarvuz, bodring, kovak, reyhan, baqlajon va boshqalar. urugʻlar yuborilgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.63.&lt;/ref&gt;

XVIII asrning ikkinchi yarmida Iravan xonligida chorvachilik bilan shugʻullanadigan aholining bir qismi bozorda sotish uchun sariyog ʼ, pishloq va boshqa sut mahsulotlarini ishlab chiqargan. Qoʻychilik chorvachilikning boshqa tarmoqlariga qaraganda ancha rivojlangan edi. Chorvachilik asosan yaylov-qish va qisman koʻchmanchi chorvachilikka boʻlingan. Xonlikning oz sonli aholisi doimiy yashash joyiga ega boʻlmagan va faqat koʻchmanchi chorvachilik bilan shugʻullangan. Girxbuloq, Goycha, Abaran, Darachichek, Garnibasar, Vedibasar, Talin, Surmali, Darakand-Parchenis tumanlarida chorvachilik uchun koʻproq mos keladigan yaylovlar mavjud edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.519-525.&lt;/ref&gt;

=== Hunarmandchilik va savdo ===
[[Fayl:Faience vase from Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|left|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligiga tegishli taomlar]]
Hunarmandchilik sanʼatning turli sohalarini qamrab oldi. Toʻquvchilik va kulolchilik, anʼanaviy hunarmandchilik rivojlangan. Ular orasida gilam ishlab chiqarish alohida ajralib turardi. Xonlikda kulolchilik mahsulotlari mahalliy xom ashyolarga asoslangan edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.851-853&lt;/ref&gt;

Toʻquv bilan bogʻliq sanʼat turlaridan biri bu boʻyash edi. Bu soha toʻqimachilik uchun iplar, paxta va jun matolarni boʻyashda muhim rol oʻynadi. Boʻyashda qizil qoʻngʻizdan olingan qizil boʻyoq va turli boʻyoq oʻsimliklarining tabiiy boʻyoqlari ishlatilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.374.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:National clothes of Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|150px|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligining milliy liboslari]]
Teri buyumlari Iravan xonligida qayta ishlangan. Shu maʼnoda nafaqat mahalliy terilar va terilar, balki Bayazid va Makudan import qilingan xom ashyolardan ham foydalanilgan. Teri buyumlari ishlab chiqarish otliqlarning talablariga javob berdi. Bundan tashqari, Iravan xonligida shisha ishlab chiqarish, sovun tayyorlash, moylash va b. hunarmandchilik sohalari boʻlgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.65.&lt;/ref&gt;

Iravan shahri yaqinidagi Gogb tuz konidan qazib olingan tuz [[Gruziya]], Imereti, [[Axalsixe]] va boshqa hududlarga eksport qilindi. Tuzga talab katta boʻlgani sababli Gogb togʻining etagida ikkita mina bor edi. [[Ruslar|Rus]] manbalariga koʻra, Xuseyngulu xon davrida tuz ishlab chiqarish yiliga 14000 rublni tashkil etgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.827-828&lt;/ref&gt;

U Iravandan turli karvon yoʻllarini bosib oʻtdi. Ulardan birinchisi [[Hindiston]], [[Oʻrta Osiyo]] va [[Eron]]ni [[Tabriz]] va [[Naxichevan]] orqali Iravan xonligiga bogʻlaydigan karvon yoʻli edi. Ushbu karvon yoʻli „Erzurum yoʻli“ yoki „Bezirgan yoʻli“ deb nomlangan. Iravandan Erzurumgacha boʻlgan yana bir karvon yoʻli Abaran va Alagoz togʻlarining shimoliy etaklaridan oʻtib, Karsga, u yerdan Xasangalaga bordi, u yerda u asosiy yoʻl bilan birlashdi. Iravandan [[Tbilisi]]ga (Gruziya) karvon yoʻli Uchkilsa, Sardarobod, Hamamli, Jaloloʻgʻlu va Shulaver orqali oʻtgan. Bu yoʻlning uzunligi taxminan Iravan − Agstafa yoʻliga teng edi. Iravan bu yoʻl orqali [[Ganja]]ga, Shamaxida esa Ozarbayjondan Rossiyaga asosiy savdo yoʻli bilan bogʻlandi. Karvon yoʻnalishlarida bojxona va oʻtkazish punktlari juda koʻp edi. Faqatgina Ayilislidan Kagizmangacha boʻlgan savdo yoʻlida oltita bojxona posti mavjud edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot;&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.66.&lt;/ref&gt;

Iravaning asosiy savdo yoʻllari quyidagilar: 1. Gyumri - Masdara - Sardarobod - Uchkilsa - Iravan - [[Naxichevan (shahar)|Naxichevan]] - Ordubad; 2. Sardarobod - Jafaraga - Boyazid posho; 3. Sardarabad - Gogb - Arazsahili va Kagizman - Erzurum; 4. Iravan - Qorabog ʼxonligining chegarasiga qadar. 5. Iravan - Uchkilsa - Kars. Bu yoʻl Gizilkilsa va Goshavang qishloqlaridan oʻtdi. Xonlikning asosiy savdo markazi Iravan shahri edi. Chet eldan olib kelingan savdo tovarlari asosan shahar omborlarida saqlanar edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot; /&gt;

Iravan xonligida ichki va tashqi savdo operatsiyalarida turli xil valyutalar ishlatilgan. Garapul deb nomlangan mahalliy mis tangalar xonlikda muhim rol oʻynagan. Iravan viloyati xokimiyat davrida eng koʻp foydalaniladigan joylardan biri hisoblangan. Bozorlarda milliy valyutalardan tashqari Eron, Usmonli imperiyasi, Rossiya va Ozarbayjon xonligida zarb qilingan tangalar ham mavjud edi. Ushbu valyutalar [[oltin]], [[kumush]] va misdan iborat edi. Tümen, egalik yoki minaltun, panohobod, qarapul, shahi, bisti, real, rus imperatori, gollandiyalik chervon, Usmonli darulxliafi va mahmudisi Iravan bozorida sotilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.388.&lt;/ref&gt;

=== Erga egalik va soliq ===
==== Yerga egalik ====
İIravan xonligi davrida yerga egalik qilish shakllari quyidagicha:&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.337-344&lt;/ref&gt;
*'''Xass''' Bu yerlar Iravan hokimlari va ularning oilalarining shaxsiy mulki hisoblangan. Iravan hukmdorlari eng yirik yer egalari edilar.
*'''[[:az:Dövlət torpaq kadastrı|Divani]]''' – Divani - Davlat erlari. Bular xazina ixtiyorida boʻlgan erlar edi. Davlat erlaridan tushgan daromadlar xazinaga tushdi.
*'''[[:az:Tiyul|Tiyul]]''' — Xon baʼzi odamlarga harbiy xizmat uchun divan erlaridan sovgʻa sifatida umrbod tiyul berdi. Tiyul egasi xizmatini tugatganda yoki vafot etganida, hadya qilingan qishloqlar xazinaga qaytarildi.
*'''[[:az:Vəqf|Poydevorlar]]''' — doimiy ravishda diniy muassasalarga berilgan erlar - masjidlar, madrasalar yoki cherkovlar. Boshqa mulklar - uylar, doʻkonlar, karvonsaroylar, tegirmonlar va boshqalar. poydevor ham boʻlishi mumkin.
*'''[[:az:Camaat|Jamoa]] ''' – Bu yer uchastkalari asosan qishloq jamoalariga tegishli edi. Jamiyatlarga tegishli qishloqlar oʻsha jamoaga aʼzo boʻlgan fuqarolarga tegishli edi.
*'''[[:az:Mülk|Mulk]] ''' — Xususiy mulk boʻlgan erlar erkin savdo qilinishi mumkin edi. Erlar avloddan-avlodga meros boʻlib oʻtdi. Uy egalari uyni parvarish qilishlari shart emas edi.

==== Soliqlar ====
Iravan xonligida soliqlarning miqdori va miqdori ham turlicha edi. Ushbu soliqlar asosan mahsulotlarga va qisman pullarga undirilgan. Dehqonlar toifalari asosan subyektlar, dehqonlar va odamlardan iborat edi. Soliqlar quyidagicha:&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.70&lt;/ref&gt;
* '''[[:az:Malcəhət|Bahra (maljahat)]]''' — erdan foydalanish evaziga ekinlardan olinadigan asosiy soliq edi. Xazina erlari hosilining har 10 qismidan 3,5 qismi xonga, qolgan qismi esa dehqonlarga tegishli edi. Er egalaridan olingan hosilning 1,5 foizi er egasiga, ikki qismi xazinaga, qolgan qismi esa kultivatorga tushdi.
* '''Choʻpboshi''' — chorvadorlar oʻz hayvonlarini davlat yaylovlarida boqayotganlari uchun bu soliqni toʻlaganlar. Bu mahsulot tomonidan toʻlangan.

Yuqoridagilardan tashqari xonlik aholisi oʻtlatish, tutun chiqarish va otliqlarning (arpa, egar yuvish) harajatlari uchun pul toʻlagan. Xonning amaldorlari deyarli soliqlardan ozod qilingan. Uy egalari va xonalarga toʻlanadigan soliqlardan tashqari, xonlik aholisi turli marosim va bayramlar munosabati bilan „peshkesh“ yoki „taʼtil“ berganlar.

== Etnik tarkibi ==

[[1441-yil]]da Garagoyunlu hukmdori Yoxanshoh hukmronligi davrida, arman katolikosati Kilikiyadan Uchuksa monastiriga Chukursadning Vagarshabad qishlogʻida joylashgan Uchkilsa monastiriga koʻchirilgandan soʻng, turli joylardan kelgan oz sonli armanlar asta-sekin xonlikda joylashdilar. Urushlarda tez-tez qatnashib turadigan Garagoyunlu, Aggoyunlu va Safaviy hukmdorlari Uchkilsa katoliklariga Eron va janubiy Anadolida xristian aholisi ustidan oʻz hokimiyatini yanada kuchaytirish va isyon xavfini oldini olish uchun yordam bergan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.40&lt;/ref&gt;

XVII asrning fransuz sayohatchisi Shardinning soʻzlariga koʻra, ''„... Iravan qalʼasi sakkiz yuzga yaqin uydan iborat. U yerda faqat sof qonli qizil boshoqlar yashaydi“''.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.45.&lt;/ref&gt; Yervand Shahaziz oʻzining „Qadimgi Iravan“ kitobida, Iravan aholisiga murojaat qilib, fransuz sayohatchisi Chardinning [[1673-yil]]da Iravan qalʼasida yashagan aholi toʻgʻrisidagi maʼlumotlari haqida yozadi: ''„аrmanlarning Iravanda faqat doʻkonlari boʻlgan...''“&lt;ref&gt;Յերվանդ Շահազիզ: Հին Յերեվանը: Յերեվան, 1931: s.34.&lt;/ref&gt;  Missioner Monye shunday yozadi: ''„Uylardan koʻra koʻproq bogʻlar va uzumzorlar bilan oʻralgan shahar ikki tomonlama qasr devorlari bilan oʻralgan. ¼ Aholisi arman.“''&lt;ref&gt;Mamye-Clairac. Historie de Perse, depuis le commencement de ce Sincle. Paris, t. II, MDCCL (1750).s.154&lt;/ref&gt;

Iravan xonligidagi aholining milliy tarkibi toʻgʻrisidagi maʼruzasida Paskevich bu yerda 10000 ozarbayjon va 3000 arman oilalari istiqomat qilganini taʼkidladi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]dan kelgan professor Kastin Makkartining taʼkidlashicha, [[1828-yil]]dagi Rossiya istilosidan oldin Iravan xonligi aholisining 80 foizi ozarbayjon turklari boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Fəridə Əliyeva&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_mart2009/72629.htm |title=anl.az |author=Fəridə Əliyeva |date=18 mart,2009. |work=İrəvan xanlığı|pages =  |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Ivan Chopinning yozishicha, 1828-1832 yillarga qadar Iravan xonligida aholining mutlaq koʻp qismi musulmonlar, yaʼni ozarbayjon turklari edi. Uning hisob-kitoblariga koʻra, Iravan viloyatida 81 749 [[musulmon]] va 25.151 arman bor edi. U musulmon deganida, Shopin ozarbayjon turklari va musulmon kurdlarini nazarda tutgan edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.16.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1829]]-[[1832-yil]]larda oʻtkazilgan palatalarni roʻyxatga olishni tahlil qilish natijasida, Russo-Gajar urushlariga qadar Iravan xonligining aholisi 134.646 kishini tashkil etgan degan xulosaga kelish mumkin. Ularning 99.609 nafari ozarbayjon turklari, 19.878 nafari armanlar, 14.902 nafari kurdlar va 257 nafari rimliklar boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot; /&gt; 

Umuman olganda, 1828-1830 yillarda Turkmanchay shartnomasi (1828) boʻyicha Ozarbayjonda 40,000 Eron armanlari va Edirne tinchlik shartnomasi (1829) boʻyicha 84.000 turk armanlari joylashtirildi va ularning aksariyati Yelizavetpol va Iravan viloyatlarining eng yaxshi erlariga joylashdilar. Aynan shu davrdan boshlab Ozarbayjonning gʻarbiy erlarida armanlarning joylashtirilishi qirgʻinlar, qirgʻin va yaqin kelajakda mahalliy ozarbayjon turklarining deportatsiya qilinishini anglatadi.&lt;ref&gt;Yusif Qazıyev. „Erməni məsələsi“ (Yalanlar və gerçəklər).Qafqaz Universiteti Qafqaz Araşdırmaları İnstitutu Nəşriyyatı №: 10.s.9.&lt;/ref&gt;

== Belgilar ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references group=q /&gt;
&lt;/div&gt;
== Manbalar ==
{{Manbalar|3}}

== Adabiyotlar ==
{{columns-list|colwidth=25em|
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 400 b.
* http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
* Chexiyadagi Kavkaz uchun Rossiya hokimiyatining sharhi, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar, ch.I-IV. 288 b.
* Shopen I. „Armaniston viloyatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida tarixiy yodgorligi“. 162 b.
* azertag.az. „Iravan xonligi“ (Ozarbayjon).
* „AFSHARIDS“. iranicaonline.org.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ harflari, men kitob. p.33
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) P. 51.Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmi)
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)“. P.27.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 13.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan. p. 51.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 83.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). 53 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi). Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.171-172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 54 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p.57-58.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi“. p.64.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 52 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 58-59 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 90.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 59 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 60 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 89.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 61-62 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 62-63 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 66 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.173.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.174.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.175.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Samed Sardariniya. „Iravan musulmonlar yashaydigan viloyat edi“.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 83-84 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.178.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 104.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari).
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 179.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 85-86 b.
* Butkov P.G. 1722-yildan 1803-yilgacha Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar. 3-x t ichida. Sankt-Peterburg, 1869.c.2, p. 178.
* Dalil H. Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida). Boku, „Ilmiy“, 1979, 144 b., 130-131.
* Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida).
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. SPb, 1866, s.139.
* Qorabog`dan kelgan Mirzo Jamol Javanshir. Qorabog ʼtarixi. Qorabog ʼharflari, I kitob, Boku, Yozuvchi, 1989, 125 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.101.
* Bogdanova N. G. Agrar munosabatlar v. 1870-1913 yillarda Ozarbayjon. 169-170 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.103.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 104.Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari.p.128-131.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 130.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 132-133.
* Aliyev F., Aliyev M.Naxçıvan xonligi (1747—1828). p. 62.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 109-110 b.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ. Qorabogʼ harflari, men kitob. p. 50-51.
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. p. 313-314.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 200-201.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 166.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 175.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 178.
* Butkov P.G. Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar 1722-yildan 1803 g.s.3, 390 b.
* Potto V. Kavkazda Rossiya suverenitetini tasdiqlash 305 b.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi.“ p. 77-78.
* Bibershteyn M. Terek va Kura daryolari oʻrtasida Kaspiy dengizining chap qirgʻogʻida joylashgan viloyatlarning tavsifi 52 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Qudsi Muhammad Muslim. ''„Irovanning Xuseynali xonning maktublari, 1789-1791“'' p.49,.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p. 270-276.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 457 b.
* Iosif L. Wietsinski - Rossiya va Sovet tarixining zamonaviy entsiklopediyasi, 10-jild, Akademik xalqaro matbuot, 1994, p. 218.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik. 255 b.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun statik, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlardagi sharhi, 222 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „''Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)''“ p.124.
* „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 498 b.
* Karimov Karim. „Iravan boshligʻi saroyi“, „Yangi fikr“ gazetasi, 1995-yil 18-oktyabr, 5-son.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 902.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 903-904
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 132.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 126.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik.  Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar.c.IV. s. 280.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar. c. i. s. 51.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 751-742.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 851-853.
* Farida Aliyeva (2009-yil 18-mart). anl.az. Iravan xonligi (Ozarbayjon).
* Yusif Gaziyev. &quot;Armaniston masalasi&quot; (Yolgʻon va faktlar). Kavkaz universiteti Kavkaz tadqiqot instituti nashriyoti №: 10.p. 9.
}}

== Yana qarang == 
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları|Ozarbayjon xonliklari]]
* [[:az:İrəvan xanlarının siyahısı|Iravan xonlari roʻyxati]]
* [[:az:Çuxursəəd bəylərbəyliyi|Chukursaad beylerbeyligi]]
* [[:az:İrəvan və irəvanlılar (film, 2007)|Iravan va Iravan aholisi (film, 2007)]]
* [[:az:İrəvanda xal qalmadı|Iravanda ochkolar qolmadi]]
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları. Naxçıvan və İravan xanlıqları. 5-ci film (film, 2003)|Ozarbayjon xonliklari. Naxchivan va Irəvan xonliklari. 5-kino (film, 2003)]]
* [[:az:İrəvan xanlığı (film, 2012)|Iravan xonligi (film, 2012)]]
* [[:az:İrəvan qalasının işğalı|Iravan qalʼasining bosib olinishi]]

==  Havolalar ==
* [http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1 Iravan. Eron milliy entsiklopediyasi veb-saytida]
* [http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html Bizning tariximizning sahifasi qon bilan yozilgan - Iravan xonligi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150125225530/http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html |date=25-yanvar 2015-yil }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=klufKWGeeec Ozarbayjon xonliklari - Iravan xonligi]
[[Turkum:Iravan xonligi| ]]</text>
      <sha1>3vlcihtd03cz7tngpfpu54q3bg3akmg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121537</id>
      <parentid>6121536</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132009" sha1="3c8vg2m5pkaw4i277x3dnez7vp6zkvh" xml:space="preserve">{{Tarixiy davlat
 |nomi                     = Iravan xonligi
 |oʻz nomi                 = خانات ایروان
 |holati                   = 
 |madhiya                  = 
 |bayroq                   = Flag of the Yerevan Khanate.png
 |bayroq_izohi             = Iravan xonligining bayroqlari
 |gerb                     = 
 |gerb_izohi               = 
 |xarita                   = ErevanKhanate.gif
 |oʻlchami                 = 280px
 |izohi                    = İravan xanlığı (1800)
 &lt;!-- |type_before              = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Davlat-asoschilar»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Oʻtmishdoshlari».--&gt;
 |p1                       = Afshorlar sulolasi
 |flag_p1                  = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  = 
 |tashkil_topdi            = 1747
 |barham_topdi             = 1828
 &lt;!-- |type_after               = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Tugatilgandan keyingi davlatlar…»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Vorislar».--&gt;
 |s1                       = Rossiya imperiyasi
 |flag_s1                  = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |shiori                   = 
 |poytaxti                 = Iravan
 |shaharlari               = 
 |tili                     = 
 |valyutasi                = [[:az:Qarapul|Garapul]]&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.I-IV. s.288.&lt;/ref&gt;, [[:az:Tümən|İravan tumani]]&lt;ref&gt;Шопен И. &quot;Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи&quot;. s.162.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich   = 
 |koʻrsatkich_tarkibi      = 
 |maydoni                  = 19.400 km&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii&lt;/ref&gt;
 |aholisi                  = taxminan 134.646&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot;&gt;E. Qarayev s.400.&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;
[[Ozarbayjonlar|Ozarbayjon turklari]] - 99,609&lt;br/&gt;
[[Armanlar]] - 19,878&lt;br/&gt;
[[Kurdlar]] - 14 902&lt;br/&gt;
[[Lo'lilar]] - 257&lt;br/&gt;
 |boshqaruv_shakli         = 
 |sulola                   = 
 |hukmdorlar_unvoni        = [[Xon (unvon)|Xon]]
 |hukmdor1                 = Mirmehdi Xon 
 |hukmdor1_yili            = [[1747]]–[[1751]]
 |hukmdorlar_unvoni2       = &lt;!--keyingi hukmdor unvoni oʻzgarganda ishlatiladi--&gt;
 |hukmdor2                 = Huseyngulu Xon 
 |hukmdor2_yili            = [[1806]]–[[1827]]
 |hukmdorlar_unvoni3       = 
 |hukmdor3                 = 
 |hukmdor3_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni4       = 
 |hukmdor4                 = 
 |hukmdor4_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni5       = 
 |hukmdor5                 = 
 |hukmdor5_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni6       = 
 |hukmdor6                 = 
 |hukmdor6_yili            = 
 |dini                     =  [[Islom]] ([[Shialik]])&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. &quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən(XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;. s.400.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich1    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi1      = 
 |Bosqich1                 = 
 |Sana1                    = 
 |Yil1                     = 
 |Bosqich2                 = 
 |Sana2                    = 
 |Yil2                     = 
 |Bosqich3                 = 
 |Sana3                    = 
 |Yil3                     = 
 |Bosqich4                 = 
 |Sana4                    = 
 |Yil4                     = 
 |Bosqich5                 = 
 |Sana5                    = 
 |Yil5                     = 
 |Bosqich6                 = 
 |Sana6                    = 
 |Yil6                     = 
 |Bosqich7                 = 
 |Sana7                    = 
 |Yil7                     = 
 |Bosqich8                 = 
 |Sana8                    = 
 |Yil8                     = 
 |Bosqich9                 = 
 |Sana9                    = 
 |Yil9                     = 
 |Bosqich10                = 
 |Sana10                   = 
 |Yil10                    = 
 |Bosqich11                = 
 |Sana11                   = 
 |Yil11                    = 
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich2    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi2      = 
 |gacha                    = 
 |g1                       = 
 |g2                       = 
 |g3                       = 
 |g4                       = 
 |g5                       = 
 |g6                       = 
 |g7                       = 
 |keyin                    = 
 |k1                       = 
 |k2                       = 
 |k3                       = 
 |k4                       = 
 |k5                       = 
 |k6                       = 
 |k7                       = 
 |eslat                    = 
}}

'''Iravan xonligi''' ([[ozarbayjoncha]]:{{lang|az|ایروان خانلیغی}}; [[forscha]]:{{lang|fors|خانات ایروان}}, {{comment|translit.|transliterasiya|transliterasiya}} ''Xānāt-e Iravān'';) — Ozarbayjon xonliklaridan biri, [[Nodirshoh|Nodirshoh Afshor]] va Afshor Nafardan keyin Chuxursad  beylerbeyi asosida shakllangan va [[1747]]—[[1828-yil]]larda mavjud boʻlgan tarixiy feodal davlat. [[XVIII asr|XVIII – asr]]ning oʻrtalarida Iravan xonligiga Mirmehdi xon tomonidan asos solingan. Iravan xonligi [[Qorabogʻ]], [[Naxichevan]] va Maku xonliklari, Usmonli imperiyasi bilan, Borchali va Gazax sultonlari bilan chegaradosh edilar. Markazi Iravan (Yerevan) shahri edi.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://portal.azertag.az/az/node/1725#.WV_UyoTyjIU |title=İrəvan xanlığı. |author=azertag.az |date= |work=|pages = |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xondan keyin Xuseynali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi mustahkamlandi. Xuseynali xonning oʻgʻli Muhammad xan Gajar davrlari Iravan  xonligida eng uzoq xon davri hisoblanadi. Muhammad xon 21 yil davomida Iravan taxtiga oʻtirdi.

Muhammad xondan keyin Xusaynngulu xon Gajar hokimiyatga keldi. Uning boshqaruvi davrida Iravan Rossiya imperiyasining vayronagarchilik yurishlariga duchor boʻlgan.  Xusaynngulu xonning hukmronligi Iravan xonligi madaniyati choʻqqisiga chiqqan davr edi. Iravandagi Goy [[masjid]] va Sardarobod tumanidagi shu nomdagi qalʼa Xuseynngulu xonning buyrugʻi bilan qurilgan.

[[XIX asr]] oxiri – [[XX asr]]ning boshlarida Iravanda ozarbayjon nomlari bilan oʻnlab koʻchalar boʻlgan. Ushbu koʻchalar qadimgi Yerevanda mashhur boʻlgan: Shariat, Karvansaray, Gala, Sulton, Cholmekchi, Naxchivan, Bozor, Dashli, Pasha xon, Gariblar oʻchogʻi, Deyirmanli, Masjid, Mehnat bozori, Tepebashi, Qabriston, Naib, Mir Jafar, Rustam xon, Imomra, Korbulag, aka, Ketan, Dukanli, Sallaxlar va boshqalar.

Bogʻlar erlari Iravan va uning atrofida [[1473]] bogʻ bor edi, shundan 772 tasi shahar ichida edi. Sardar bogʻi, Dalma, Abbosdarasi, Abuxayat, Keshagli, Gizilgʻala, Dere bogʻi, Savzikari, Xosrovobod, Soyudlu, Gul vodiysi, Kankan, Kerpixhana bogʻlari nomlari Yerevandan juda uzoqda tarqalgan. Yerevan bogʻlarining baʼzi mahsulotlari quritilgan shaklda Yevropaga eksport qilindi&lt;ref name=&quot;virtual&quot;&gt;[http://www.virtualkarabakh.az/az/post-item/3/26/irevan-qedim-azerbaycan-torpagi.html İrəvan - qədim Azərbaycan torpağı]&lt;/ref&gt;.

Iravandagi 15 ga yaqin masjid va ikkita arman cherkovining nomlari tarixiy adabiyotda qayd etilgan. Moviy masjid (yoki Huseynali xon), Gala masjidi (Sardar yoki Abbos Mirzo), Shah Abbos, Tepebashi, Zal xon (yoki shahar), Sartib xon, Hoji Novruzali aka, Demirbulag, Hoji Jafar aka, Rajab posho, Muhammad Sartib xon, Hoji Inam masjidlarining minoralari uzoqdan Yerevanning musulmon shahar boʻlganini koʻrsatar edi. Armanistonda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng masjidlar birin-ketin yoʻq qilindi. Moviy masjid, Janubiy Kavkazdagi eng katta masjid, Iravanda tarix muzeyiga ega edi va Zal Xon masjidi rassomlarning koʻrgazma zaliga aylandi. Faqat Demirbulag masjidi [[1988-yil]]gacha oʻz maqsadiga erishdi va hozirda masjid yer yuzidan oʻchirildi va uning oʻrniga baland qavatli bino qurildi. Shaharda mavjud boʻlgan Pogos-Petros va Katogke cherkovlari, masjidlar bilan bir qatorda shaharga armanlarning kirib kelishini taʼminlash uchun xristian missionerlari hisobiga qurilgan.&lt;ref name=&quot;virtual&quot;/&gt;

[[1827-yil]] [[6-oktabr]]da Iravan xonligi [[ruslar]] tomonidan ishgʻol qilindi va bu ishgʻol [[1828-yil]] [[10-fevral]]da Turkmanchay tinchlik shartnomasi bilan mustahkamlandi. Ushbu shartnomaning 15-moddasiga binoan, Gajarlar va [[Usmonli imperiyasi]] hududida yashovchi arman aholisi [[Kavkazorti|Janubiy Kavkaz]]ga, shu joylarga koʻchirilgan.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot; /&gt;

== Erta davr ==
[[Fayl:Nadir Shah at the sack of Delhi - Battle scene with Nader Shah on horseback, possibly by Muhammad Ali ibn Abd al-Bayg ibn Ali Quli Jabbadar, mid-18th century, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|alt=|thumb|339x339px|[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]]]
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mirmehdi xan Qasımlı-Əfşar|Mirmehdi xon Gasimli-Afshar]], [[:az:Xəlil xan Özbək|Xalil xon Oʻzbek]], [[:az:Hüseynəli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]] va [[:az:Qulaməli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]]''

=== Mirmehdi xon ===
[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]ning oʻldirilishi bilan [[1747-yil]] 19 dan 20-iyulga oʻtar kechasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/afsharids-dynasty|title=AFSHARIDS|work=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;, [[Ozarbayjon]]da katta tartibsizliklar yuzaga keldi va har tomondan taxtga daʼvolar berila boshlandi. Ushbu kurashda Nodirshohning jiyani Aliqulu xon vaqtincha Adilshoh nomi bilan hokimiyatga keltirildi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.33&lt;/ref&gt; Biroq, yangi shoh mustaqil xonliklarning paydo boʻlishiga toʻsqinlik qila olmadi. Mustaqil boʻlishga intilib, ozarbayjon xonlari taxtga daʼvogarlarga qarshi kurash sharoitida oʻzlarining kichik feodal davlatlarini yaratdilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.51.&lt;/ref&gt;

Tabriz hokimi Amiraslan xon Afshar qoʻmondonlaridan biri Mirmehdi xonni Iravandagi markaziy hukumatga qarshi qoʻzgʻolonni bostirish uchun qoʻshinlari bilan Iravanga yubordi. Ammo Mirmehdi xon Iravan ahli bilan rozi boʻlib, ularga qoʻshildi va qoʻzgʻolonni boshqarishni boshladi. Mirmehdi xon, Mugan xon Xasanali xon, [[kurdlar]] va afsharlar oʻz kuchlarini birlashtirdilar va 30.000 yaqin [[qoʻshin]] bilan Amiraslan xonga qarshi chiqdilar. Birlashgan kuchlar Urmiya shahriga hujum qildi, bu yerda joylashgan barcha xon boyliklarini tortib olishdi va shaharni oʻzaro boʻlishishdi. Ushbu voqeadan koʻp vaqt oʻtmay, Adilshohni (Aliqulu xon) agʻdarib, hokimiyatga kelgan Ibrohim Mirzo Amiraslan xon magʻlubiyatga uchradi va oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci yarısında).s.40&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1747-yil]]da Nodirshoh Afsharning oʻldirilishidan soʻng Mirmehdi xon Afshar mustaqil Iravan xonligining poydevorini qoʻydi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“''.''s.27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.62.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev.Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən.s.51.&lt;/ref&gt; Mir Mehdi xon oʻz xonligi hududini kengaytirish siyosatini olib bordi.

Shu maqsadda [[1748-yil]]da Urmiya xonligiga hujum qildi. Urmiya hukmdori Fatali xon Afshar magʻlubiyatga uchradi va oʻz xonligining baʼzi hududlarini Mehdi xonga berishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.83.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.52.&lt;/ref&gt;

Biroq, [[1749-yil]]ning yozida Iravan xonligining oʻzi yana bir Ozarbayjon xonligi - [[Qorabogʻ xonligi]]ga hujum qildi. Qorabogʻlik Panahali xon 4000 ta qoʻshin bilan Iravan xonligi chegaralarini kesib oʻtdi va Uchkilsa atrofidagi yerlarga yurdi. Iravan xonligida ozchilik boʻlgan xorijiy armanlar ushbu voqealardan oʻz pozitsiyalarini mustahkamlash uchun foydalanganlar. Ular ''„oʻzlarini musulmonlardan himoya qilish“'' uchun Kaxetiya podshosi [[Irakliy II|Irakliy II]] ga murojaat qilishdi. Irakliy II qoʻshinlarini yigʻib, ularni Panaxali xonga qarshi yubordi. Jangda qattiq magʻlub boʻlgan Panahali xon chekinadi.&lt;ref&gt;İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.171-72.&lt;/ref&gt;

Armanlarning xiyonati Iravan xonining eʼtiboridan chetda qolmadi. Mirmehdi xon Kartli-Kaxeti saroyi bilan yashirin aloqada boʻlgan armanlarni jazolashga qaror qildi. Uning harakati Kartli-Kaxeti saroyini gʻazablantirdi. Armanlarning murojaatidan foydalangan holda Tsar Teymuraz Iravanning ichki ishlariga aralashish uchun bahona qidirib, 2549 kishilik qoʻshin bilan [[1749-yil]] sentyabr oyida Iravanga yoʻl oldi. Qarshilik qila olmagan Mirmehdi xon armanlarni qoʻlga olishni toʻxtatdi va Teymuraz bilan yarashdi. [[22-noyabr]]da chor qoʻshinlari xonlikdan chiqib, orqaga qaytishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.54.&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xon kuchining zaiflashuvidan foydalangan holda, Fatali xon Afshar Iroqni egallashga qaror qildi. [[1751-yil]]da Ozod Xon boshchiligida u Iravanga 30000 qoʻshin yubordi. Ushbu qoʻshinlarning oldingi chizigʻi Iravan qalʼasini qurshab oldi. Gruziya podshohi Iravanni himoya qilish uchun shahar tomon yoʻl oldi. Jangda Irakliy II qoʻshinlari yoʻq qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.172.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.57-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.64.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Mirmehdi xon agʻdarilib oʻldirildi va uning oʻrniga Xalil xon Oʻzbek [[1752-yil]]da Iravan hokimi etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.52.&lt;/ref&gt;

Xalil xon hukmronligi davrida [[dogʻiston]]liklar tomonidan Iravan xonligi ham kuchli hujumga uchradi. [[1754]]-[[1755-yil]]larda Avar xon Nusal xon boshchiligida Dogʻiston qoʻshinlari Kartli-Kaxeti hududiga yurish qildilar va u yerdan Iravan xonligi hududiga hujum qildilar. Ushbu hujum paytida Goycha, Darachichek, Kirxbulag va Abaran tumanlari qishloqlariga jiddiy zarar etkazildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.58-59.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining ushbu halokatli yurishi Xalil xonning xalq orasidagi obroʻsini sezilarli darajada pasaytirdi. 1755-yilda xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan Hasanali xan Gajar boshchiligida qoʻzgʻolon koʻtarildi. Qoʻzgʻolon natijasida Xalil xon hokimiyatdan chetlashtirildi va uning oʻrniga Hasanali xan Gajar tayinlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.90.&lt;/ref&gt;

=== Xusaynali xon ===
[[Fayl:İrəvan xanı Əli xana məxsus &quot;Məlayır&quot; adlı Təbriz xalçası.JPG|thumb|257x257px|left|Xuseynali xonga tegishli Tabriz gilamchasi „Malayir“, Ozarbayjon tarixi muzeyi]]
Xasanali xon juda qisqa vaqt hokimiyat tepasida edi. U xonlik taxtida oʻtirganida koʻr edi. Uning koʻzlarini bir vaqtlar Nodirshoh chiqarib tashlagan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.59.&lt;/ref&gt; Toʻrt yil hukmronlik qilgan Hasanali xon 1759-yil boshida vafot etdi. Oʻlimidan soʻng uning ukasi Xuseynali xon Iravanda hokimiyat tepasiga keldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.89.&lt;/ref&gt;

Agar Iravan xonligining tashkil topishi Mirmehdi xon Afshar nomi bilan bogʻliq boʻlsa, xonlikning kuchayishi Xuseynali xonning xizmatlari tufayli boʻlgan. [[1760-yil]] avgustda Dogʻiston qoʻshinlari Iravanga yurish qildilar. Xuseynali xon ularga qarshi qoʻshin yubordi va jangda Dogʻiston qoʻshinini magʻlubiyatga uchratdi. Ammo qoʻshimcha yordam olgan dogʻistonliklar Araz daryosiga etib borishdi. Dağıstan qoʻshini talonchilikni tugatgandan soʻng qaytib kelganida, Kartli–Kaxeti qoʻshinlari toʻsatdan ularga hujum qilishdi va ularni magʻlub etishdi. Ushbu voqea Kartli–Kaxetiya podsholigining Iravan xonligiga taʼsirini kuchaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.61-62.&lt;/ref&gt;

Karim xon Zand Fathali xon Afsharani magʻlub qilgandan soʻng, Azad xonni quvgʻin qila boshladi. Quvgʻinlardan qochib, Azad xon Gazax sultonligiga qochdi. Bu yerda lavozimni egallagan Ozod xon II Irakliy II dan yordam olmoqchi edi. Biroq, uni 1760-yilda Irakliy II bosib olib, Karim xon Zandga topshirdi. Ushbu xizmat evaziga Karim xon Zand bir muncha vaqt Kartli-Kaxeti Iravan xonligidan tovon puli olganiga koʻz yumdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62.&lt;/ref&gt;

Ammo, Xuseynali xon oʻz kuchini mustahkamlagandan keyin soliq toʻlashdan bosh tortdi. Bu [[1765-yil]]da Irakliy II ning katta qoʻshin bilan Iravanga hujumiga olib keldi. Kuchlarning etishmasligi tufayli Xuseynali xon yana tinchlik taklifiga rozi boʻlib, soliq toʻlashga rozi boʻldi. Irakliy II qaytdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62-63.&lt;/ref&gt; Irakliy II qoʻshinlari Iravandan olib chiqilgandan soʻng, Xuseynali xon yana soliq toʻlashdan bosh tortdi. [[1769-yil]]da Irakliy II Iravanga yana hujum qildi, ammo magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.66.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Irakliy II ning Iravan xonligiga qilgan harbiy yurishlari hech qanday natija bermadi. U xonlikni oʻziga qaram qilib qoʻyolmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.173.&lt;/ref&gt;

[[1779-yil]]da Karimxon Zandning vafoti [[Ozarbayjon]]da fuqarolar urushi avj oldi. Qulay sharoitlardan foydalanib, Irakliy II yana Xuseynali xondan soliqlarni talab qildi. Xuseynali xon bosh tortdi. [[1779-yil]] sentyabr oyida Irakliy II 20 ming kishilik armiya bilan yana Iravan xonligiga yurish qildi. Xuseynali xon [[Usmonli imperiyasi]] va uning ittifoqchilari, Qorabogʻva Xoy xonliklarining koʻmagi bilan Gruziyaga deportatsiya qilingan oilalarni qaytarishni talab qildi. Xuseynali xon va Irakliy II oʻrtasida tinchlik muzokaralari Axalsixe Sulaymon Poshoning vositachiligi bilan boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.174.&lt;/ref&gt;

[[1781-yil]] noyabrda Iravan xonligi va Kartli-Kaxeti qirolligi oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Irakliy II asirlarni Gruziyaga qaytarishga rozi boʻlib, yiliga 30 ming toman toʻlaydi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.175.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.73.&lt;/ref&gt; Ushbu tinchlik shartnomasi Iravan xonligini [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]]ga yaqinlashtirdi. Bu Usmonlilarni xavotirga solgan edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.69-70.&lt;/ref&gt;

[[1783-yil]] [[9-noyabr]]da Xuseynali xon Gajar kasal boʻlib, vafot etdi. Xonning xohishiga koʻra, uning katta oʻgʻli 15 yoshli Gʻulomali xon Gajar hokimiyatga kelgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.83-84.&lt;/ref&gt; Xuseynali xonning oʻlimi xonlikdagi vaziyatni yanada ogʻirlashtirdi. Irakliy II oʻz kuyovi Bagrationni qoʻshinlari bilan Iravanga yuborish imkoniyatidan foydalandi. Biroq, Bagration Iravanga yaqinlashib, Xuseynali xonning toʻngʻich oʻgʻli Gʻulomali xon taxtga oʻtirganini eshitib, hujumni davom ettirmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.178.&lt;/ref&gt;

=== Gʻulomali xon ===
Iravan zodagonlari knyaz Bagrationaning Gʻulomali xon bilan Iravan xonligida tuzgan bitimini shubhasiz qadrlashdi va bu ishda Irakliy II qoʻli bor deb taxmin qilishdi. Shuning uchun ular yangi xonga ishonishmadi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.104.&lt;/ref&gt; Otasining dafn marosimida qatnashayotganda, Gʻulomali xon mahalliy zodagonlardan biri Usmi aka tarafdorlari bilan qoʻzgʻolon koʻtarib, Iravan qalʼasini egallab oldi. Biroq, qoʻzgʻolon marhum Husaynali Xonning sobiq tarafdorlari yordamida bostirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.84.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xonning sakkiz oylik hukmronligi Iravan xonligining eng munozarali davrlaridan biri edi. Uning hukmronligi davrida Usmonlilar davlati va rus kuchlari oʻrtasida xonlikda oʻz mavqeini mustahkamlash uchun yashirin kurash bor edi. Gʻulomali xonning juda yosh va tajribasiz davlatidan foydalanib, bu ikki davlat Iravan hukmdori ustidan gʻalaba qozonishga harakat qilishdi. Agar Husaynali xon ikki tomon oʻrtasida betaraf pozitsiyani egallagan boʻlsa, Gʻulomali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi Usmonli davlatiga yaqinlashdi. Xonning yoshligi va tajribasizligini inobatga olib, baʼzi Usmonli pasholari, u Iravanni bosib olishidan qoʻrqib, Irakliy II bilan yaqin aloqada boʻlgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.179.&lt;/ref&gt; Otasining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirgan Axalsig, [[Arzirum]], [[Kars]] va Bayazid pashalar vakillari Gʻulomali xon bilan muzokaralar olib borish imkoniyatidan foydalanishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85-86.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xon, Childir gubernatori Salmon Poshoga xat yozib, Usmonlilar bilan birdamligini va [[Ozarbayjon]] voqealari haqida qimmatli maʼlumotlarni yuborgan. Xatlardan koʻrinib turibdiki, Usmonli sultoni Gʻulomali Xonni uni gʻalaba qozonish uchun baylerbeyi lavozimiga tayinlagan va shu bilan birga Usmonli pashoslariga zarur paytda unga har tomonlama yordam koʻrsatishni buyurgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85.&lt;/ref&gt; Usmoniylar bilan yaqin aloqalar tufayli Gʻulomali xon Irakliy II bilan tuzilgan shartnomaning shartlariga rioya qilmadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.87.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligiga qarshi agressiya oson emasligini anglagan Irakliy II birinchi boʻlib diplomatik vositalarga murojaat qildi. Biroq, bu jiddiy natija bermaganini koʻrib, Rossiya va Gruziya podshosi Iravan xoniga qarshi fitna boshladilar. Shunday qilib, [[1784-yil]] yozida Gʻulomali xon oʻldirildi va xon oʻldirildi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.90.&lt;/ref&gt; Kars qoʻriqchisi Mustafo Poshoning soʻzlariga koʻra: ''„Iravon xonning Usmonli davlati bilan yaqinlashishi natijasida haqiqiy tahdid yuz berganda, Gʻulomali xon bu mintaqada ruslar va ularning ittifoqchisi boʻlgan Gruziya podshohlarining fitnalari natijasida halok boʻldi“.''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.180.&lt;/ref&gt;

== Muhammad xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Məhəmməd xan Ziyadlı-Qacar|Muhammad xon Ziyodli-Gajar]], [[:az:Əliqulu xan Qacar|Aliqulu xon Qajar]], [[:az:Həsən xan Makulu|Hasan xon Makulu]]''

Suiqasddan soʻng darhol Iravan aholisining koʻpchiligi Gʻulomali Xonning 12 yoshli akasi Muhammad Xonni [[hokim]] qilib sayladilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.28.&lt;/ref&gt;  Muhammad xon eng uzoq vaqt Iravan taxtida oʻtirgan hakamlardan biri edi. Yoshligi tufayli Muhammad Xon oʻz hukmronligining dastlabki yillarida onasiga va unga sodiq boʻlgan zodagonlarga suyangan va Kartli-Kaxeti qirolligiga tovon toʻlashga majbur boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

Iravan taxtining egasi boʻlgan Muhammad Xon birinchi kundan boshlab unga qarshi boʻlgan kuchlar tomonidan bosimga duch kelgan. Gʻulomali xonning vafotidan soʻng Iravan aholisi ikki guruhga boʻlingan. Birinchi guruh Muhammad xon tarafdorlari edi. Bu guruh Ahmad Xon tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Ikkinchi muxolif kuchni sulton Ahmad Sulton boshqargan. Ahmad Sulton anchadan beri Iravan taxtini egallash uchun imkoniyat qidirgan edi. [[Irakliy II|Irakliy II]] Mirza Gurgenga podshohning Iravan xonligi hukmdori boʻlishiga yordam berishi toʻgʻrisida Ahmad Sultonga xabar berishni buyurdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.91.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The plan of the Yerevan Fortress, 1827.png|250px|thumb|right|Iravan qal'asining rejasi. Rassom V. Potto ([[182]]7)]]
Aslida Irakliy II Iravandagi voqealardan oʻz obroʻsini mustahkamlash uchun foydalanishga qaror qildi. Iravandagi vaziyat keskinlashganda, Ishoq bosho Xoy hokimi bilan bogʻlanib, uni bu yerdagi voqealarga aralashishga chaqirdi. Natijada Ahmadxonning vakili Mirza Abdulhosaniy va Ishoq bosho hazrat Rizvan ogʻani Iravanga Muhammad Xon nomiga yozilgan farmon va xat bilan joʻnatdilar. Ularning saʼy-harakatlari natijasida tartibsizliklar bostirildi va tinchlik tiklandi. Shunday qilib, Iravandagi qarama-qarshilikda Muhammad Xon tarafdorlari gʻalaba qozonishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.92.&lt;/ref&gt;

[[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] sudi, onasi gruzin qizi boʻlgan Muhammad Xon tobora koʻproq Irakliy II ga qaram boʻlib qolishidan qoʻrqib, shoshilinch choralar koʻrishni boshladi. Sulton Abdulhamid Muhammad Xon uni boshqa ozarbayjon xonlari bilan birlashishga va gruzin-rus kuchlariga qarshi kurashishga chorlovchi farmonni yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.93.&lt;/ref&gt;

Buni anglagan [[Irakliy II]] oʻz tarafdorlariga yordam berish uchun Iravanga 2000 askar yubordi. Muhammad xon Sulaymon poshoga Irakliy IIga boʻysunishi haqida xat yubordi. Shunday qilib, Irakliy II oʻz qoʻshinlarini olib ketdi va rus diplomatlari oʻziga xos ''„Iravan masalasi“'' ga ishonch hosil qildilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.111.&lt;/ref&gt;

Sulton tarafdorlari Muhammad Xonning bolaligidan foydalangan bir guruh odamlar, xususan uning onasi Tiflis saroyi bilan yaqin aloqada boʻlishlari yoqmadi. Axalsix hukmdori Sulaymon bosho tashabbusi bilan Muhammad xonga suiqasd uyushtirilgan. Usmi aka va uning oʻgʻli Usmonlilarning tashabbusi bilan xonni oʻldirishga qaror qilishdi. Ammo fitna oʻz vaqtida fosh qilindi. Usmi aka qochishga ulgurgan boʻlsa ham, uni Kars bilan chegarada qoʻlga olishdi. U oʻgʻli bilan birga hibsga olingan va qamoqqa tashlangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96.&lt;/ref&gt;

Ammo Xoy xonligi Iravan ustidan oʻz taʼsiridan voz kechmoqchi emas edi. Muhammad Xon hukmronligining dastlabki kunlaridan Xoylu Ahmadxon Iravan ichki ishlariga aralasha boshladi. Ahmadxonning kuchli armiyasi bor edi. Boshqa tomondan, u Axalsixe hokimi Sulaymon Poshoga qarindosh edi va Pasha zarur boʻlganda unga harbiy yordam berdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. В 3-х т. СПб., 1869.c.2, səh.178&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, Ahmadxon [[Qorabogʻ]], Garadagʻ va Naxchivan xonlarining ittifoqchisi boʻlgan. U taxt uchun kurashgan Ogʻa Muhammad xon Gajar bilan ham doʻst edi. Eng muhimi, Xoy hukmdori Usmonli davlatiga suyangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96-97.&lt;/ref&gt;

Ahmad Xon birinchi navbatda ''„nikoh diplomatiyasi“'' dan foydalanishga qaror qildi. Ahmadxonning marhum Gʻulomali xon bilan aloqasi bor urinishi samara bermagan boʻlsa-da, u Muhammad xon bilan bu niyatini amalga oshira oldi. [[1785-yil]] yozida Ahmadxon oʻzining 30 yoshli qizini 13 yoshli Muhammad Xonga uylantirdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. c.2, səh.177&lt;/ref&gt; Bu aloqani yanada mustahkamlash uchun Ahmadxon Muhammad Xonning singlisiga uylandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97.&lt;/ref&gt;

Iravandagi mavqeini yanada mustahkamlash uchun Xoy xon oʻzining maxfiy vakili - amakisi Agaxuseynni yubordi. Koʻp oʻtmay, uning garovi Iravan saroyida juda taʼsirli boʻlib qoldi. U hatto Muhammad Xonning ishonchini qozondi va vazir etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97-98.&lt;/ref&gt;

Agaxuseyn Xoy vazirlikni tortib olib, katta kuchga ega boʻlib, hukmdor manfaatlarini koʻzlab siyosat olib borishni boshladi. Natijada, Iravan xonligi qisqa vaqt ichida Ahmadxonga qaram boʻlib qoldi. Boʻysunish belgisi sifatida sovgʻalar va sovgʻalar Iravandan Xoyoga yuborilgan.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında). Bakı, “Elm”, 1979, 144 səh.s.130-131.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.98.&lt;/ref&gt; Kartli-Kaxeti saroyidagi [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] vakili S.D. Burnashov markazga [[1785-yil]] [[9-avgust]]da xabar yubordi:

{{Cquote|''„Iravan Ahmadxonning hukmronligi ostida boʻlib, u Irakliga qaraganda koʻproq Iravon xoniga koʻproq qizlarga uylangan. U butun xonlikni Iravan qalʼasiga egalik qilgan jiyani Agaxuseyn bilan birga boshqargan. Ahmad Xonning tashabbusi bilan ular endi Irakliy IIga soliq toʻlamaydilar.“''&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot; /&gt;}}

[[1786-yil]] fevralda uning ukasi Shahbaz Xonning oʻgʻillari oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında).s.133.&lt;/ref&gt; Vazir Agaxuseyn Muhammad Xonni oʻldirmoqchi boʻlsa ham, uni 1786-yil iyun oyida Irakliy II oʻldirdi. Shunday qilib, Muhammad xon bu xavfdan qochgan boʻlsa-da, Iravan xonligi yana Irakliy II ga oʻlpon toʻlashga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.100.&lt;/ref&gt;

1785-yil sentyabrda Usmonli sultonining tashabbusi bilan Avar hukmdori Umma xon 11000 kishilik qoʻshin bilan Kartli-Kaxetiyaga hujum qildi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. СПб, 1866, s.139.&lt;/ref&gt; Signaghi qalʼasi va Kumush uyni egallab olgan, koʻplab atrofdagi qishloqlarni talon-toroj qilgan Dogʻiston qoʻshinlari Sulaymon posho bilan Axalsixaga yoʻl olishdi va qishni shu yerda oʻtkazishdi. Ularga Usmonli sultonidan koʻplab liboslar va sovgʻalar berilgan.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, Bakı, Yazıçı, 1989, s.125.&lt;/ref&gt;

Dogʻistonliklarning Kartli-Kaxetiyaga hujumi Iravan xonligiga ham taʼsir koʻrsatdi. Mahalliy aholining bir qismi Iravan qalʼasiga panoh topdi, qolgan qismi esa Kars pashalikka koʻchib oʻtishni boshladi. Bu Axalsix hukmdori bilan Iravan xonining oʻrtasida adovatni keltirib chiqardi. Axalsix hukmdori Sulaymon Posho Dogʻiston armiyasiga tayanib, Muhammad Xonga bosim oʻtkaza boshladi. U Iravan hokimiga tahdid qildi va muhojirlarga tegishli mol-mulkni unga qaytarilishini talab qildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.101.&lt;/ref&gt; Muhammad xon uning iltimosini qabul qilmadi va barcha qochqinlarni va ularning mulkini oʻz himoyasiga oldi.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, s.145.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining yurishi xonlik uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishini anglagan Muhammad xon Umma xon va Sulaymon posho bilan bogʻlanib, Ahalsikiga oʻz qarindoshlarini xat va qimmatbaho sovgʻalar bilan yuboradi. Irovan hukmdorining bu chora-tadbirlari biroz muvaffaqiyatli boʻldi va xonlikni qattiq vayronagarchilikdan qutqardi. Qish uchun Axalsixda dam olgan Umma xon 1786-yil 25-aprelda 7000 kishilik qoʻshin bilan Arpa daryosidan oʻtib, Iravan xonligi hududiga kirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.102.&lt;/ref&gt; Umma xon armiyasi Iravan hududida toʻxtamadi. Dogʻiston qoʻshinlari Abarandan oʻtib, Goycha koʻlini kesib oʻtib, Ganja tomon harakatlanishdi.&lt;ref&gt;Богданова Н.Г. Аграрные отношения в. Азербайджане в
1870–1913 гг. s.169-170.&lt;/ref&gt;


[[Fayl:The Hall of Mirrors in the Palace of the Sardar.jpg|left|thumb|250x250px|Sardar saroyidagi yozgi salon]]
1786-yilda Muhammad xonning Irakliy II bilan qayta yaqinlashishi Qorabogʻ xonligi va Iravan xonligi oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashishiga olib keldi. 1786-yil oktyabr oyida Ibrohimxalil xon Iravanga 3000 askar yubordi va mahalliy aholini Qorabogʻga koʻchirishga harakat qildi. Hujumni bilib, chegaradosh qishloqlar aholisi borish qiyin boʻlgan joylarga chekinib, Ibrohimxalil Xonning armiyasiga qarshilik qila boshladilar. Bundan tashqari, Muhammad xon Ibrohimxalil xon qoʻshinlariga qarshi qoʻshin yubordi. Qarshilikka duch kelgan Ibrohimxalil Xon qoʻshinlari orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.103.&lt;/ref&gt; Shu sababli, 1787-yilda Qorabogʻ xonligi va Naxchivandagi Kartli-Kaxeti oʻrtasidagi janglarda Iravan xonligi Iroqliy II vakili boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.104.&lt;/ref&gt;

Naxchivan Iravan xonligining mavjudligidan foydalanib, Boyazid pashali qoʻshini 1787-yilda Iravan hududiga bir necha marta hujum qildi va chegara qishloqlarini talon-toroj qildi. Biroq, Iravan hokimi bunga koʻz yumdi va faqat 1789-yilning yozida u qatʼiy choralar koʻrishni boshladi.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; Beyazid posho shuningdek, Iravanning ichki ishlariga aralashdi, Muhammad Xonga qarshi qoʻzgʻolonchi kuchlarni qoʻllab-quvvatladi va kerak boʻlganda ularga oʻz hududida boshpana berdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.128-131.&lt;/ref&gt;

1789-yilda Muhammad xon kuchli qoʻshin toʻpladi va Ishoq poshoga hujum qildi. Ishoq poshoning qoʻshini jangda magʻlubiyatga uchradi va Boyazid qalʼasiga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.130.&lt;/ref&gt; 1789-yilning kuzida Muhammad xon bilan Ishoq posho oʻrtasida Erzurum hukmdori Abdulla poshoning vositachiligi bilan tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.132-133.&lt;/ref&gt;

Beyazid posho bilan tinchlik shartnomasi tuzilgach, Muhammad xon Xoy xonligi bilan urush boshladi. Buning sababi shundaki, Muhammad xon va Boyazid posho oʻrtasidagi janglarda Xoy hukmdori Husayn xon Isoq poshoga yashirincha yordam bergan. Ushbu operatsiyada Naxchivan hokimi Kalbali xon unga harbiy yordam koʻrsatdi. Tayyorgarlik tugagach, 1790-yil 10-mayda Muhammad xon va uning ittifoqchisi Kalbali xon Xoy shahriga hujum qilishdi. Bunga qarshi tura olmagan Xuseyn Xon Iravandan yuborilgan soliqni oʻz vaqtida qaytarib berib, tinchlikni taklif qildi. Taklif qabul qilindi va tomonlar oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109.&lt;/ref&gt;

Biroq Naxchivan xonligi bilan Iravan xonligi oʻrtasidagi ittifoq uzoq davom etmadi. Kalbali xonning Husaynali xon Xoylu bilan yaqinlashishi oʻzining eski ittifoqchilarini dushmanga aylantirdi.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.62.&lt;/ref&gt; [[1790-yil]]gi Muxammad xon Naxchivanga hujum qilgan boʻlsa ham, qarshilikka duch keldi va katta yoʻqotishlar bilan chekinishga majbur boʻldi. Qarshi hujumga uchragan Naxchivan va Xoy xonliklarining qoʻshinlari ham Iravanda magʻlub boʻlishdi va atrofdagi hududlarni talon-toroj qilishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109-110.&lt;/ref&gt;

Ammo Gajarning tahdidi xonliklarni tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. [[1791-yil]]da Iravan, Naxchivan va Xoy xonlari oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Kalbali xon Muhammad xonning singlisiga uylanib tinchlikni mustahkamladi. Ibrohimxalil xon 1791-yil dekabr oyida Naxchivanga yurish qilganida, Iravan va Xoy xonlari Kalbali xonga kuch bilan yordam berishgan.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.63.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad xon Gajarning Janubiy Kavkazga birinchi yurishi [[1795-yil]] yozida boʻlib oʻtdi. 1795-yil iyun oyida u 85000 kishilik qoʻshin bilan shimolga uchta yoʻnalishda - Iravan, [[Tolish xonligi|Lankaran]]-Mugan va Qorabog ʼtomon yurdi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.50-51.&lt;/ref&gt; Ogʻa Muhammad xon akalari Aliqulu xan va Jafargulu xon boshchiligidagi 20000 kishidan iborat qoʻshinni Iravanga yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.116.&lt;/ref&gt;

1795-yil iyul oyining oʻrtalarida Aligul Xon qoʻshinlari Iravan qalʼasi yaqinidagi Charbagi nomli joyda qarorgoh qurdilar. Iravan qalʼasi Gajar qoʻshinlari tomonidan qurshab olingan. Muhammad Xon 35 kunlik qarshiliklardan soʻng taslim boʻldi va tinchlikni taklif qildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.90.&lt;/ref&gt; Irovan xon Ogʻa Muhammadxonga xotinlari va oʻgʻillaridan birini garovga yuborib, oʻlpon toʻlashga va agar kerak boʻlsa qoʻshinga yordam berishga vaʼda bergan. Tinchlikdan keyin Aliqulu xon Iravanda toʻxtamadi. U garovga olinganlarni 28-avgust kuni Ganjadagi Ogʻa Muhammadxonning oldiga bordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.118.&lt;/ref&gt;

Tiflisni ishgʻol qilganidan soʻng, Ogʻa Muhammad xon Iravan va Ganja xonlari foydasiga baʼzi koʻrsatmalar bergan. Uning buyrugʻiga binoan Pambak va Borchali sultonlari Iravanga, Gazax va Shamshaddil sultonlari Ganjaga boʻysunishlari kerak edi. Vaziyatdan foydalangan holda Muhammad Xon Pambak va Borchali aholisiga itoat qilishni talab qilib xabar yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Janubiy Kavkazga yurishi va rasman Rossiya himoyasida boʻlgan Gruziya imperiyasiga hujumi Rossiyaning manfaatlariga va mintaqadagi obroʻsiga jiddiy zarba berdi. Shuning uchun Rossiya mintaqada oʻz tajovuzkorona siyosatini olib borish uchun bahona qidirdi. Shu sababli, fursatdan foydalanib, Rossiya imperatori Ketrin II, V. V. Zubov boshchiligida Ozarbayjonning janubiy Kavkaziga 30 ming kishilik korpusni yubordi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.184.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Xurosondagi voqealarga aralashuvidan foydalanishga harakat qilib, Muhammad Xan Kartli Rossiya va Usmonli hukumati bilan bogʻlanib mustaqil siyosat yuritishga intildi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г., c.2, s.403-404.&lt;/ref&gt; Ammo Tsar [[Pavel I]] oʻz qoʻshinlarini Janubiy Kavkazdan olib chiqib ketgandan soʻng, bu reja amalga oshmadi va [[1796-yil]] 6-noyabrda Ogʻa Muhammad xon Gajar Iravan va Naxchivan xonlarini chaqirib, ularni [[Tehron]]da hibsga oldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.122-123.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.122.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Shohning buyrugʻiga binoan uning ukasi Aliqulu xan Gajar Iravan hokimi etib tayinlandi. Biroq, [[1797-yil]]da Ogʻa Muhammad Shoh oʻldirilganidan soʻng, Iravan aholisi Aliqulu xonga qarshi isyon koʻtarib, yuqori soliq tufayli uni quvib chiqarishdi.&lt;ref&gt;Бутков П. Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г. г., c.2, s.431.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.123.&lt;/ref&gt; U Gajar davlatiga sodiq qolishi sharti bilan qamoqdan ozod qilingan va Iravanga yuborilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.124&lt;/ref&gt;. Ammo Muhammad xan Gajarlarning itoatkor vassali emas edi. Aksincha, u Jafargʻulu xon bilan qoʻshilib, yangi shohga boʻysunishdan bosh tortdi. Biroq, ular shahzoda Abbos Mirzo va Sardar Sulaymon boshchiligidagi Gajar qoʻshinlari tomonidan magʻlubiyatga uchradilar. Bir necha yil oʻtgach, Abbos Mirza Iravan xonligiga hujum qildi va 40 kun davomida Iravan qalʼasini qamal qildi. Bu vaqt ichida atrofdagi qishloqlar talon-toroj qilindi. Natijada Muhammad xon Abbos kompensatsiya va sadoqat belgisi sifatida Mirzoga garovga olishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.185.&lt;/ref&gt;

Maks viloyatidagi tartibsizliklardan foydalangan holda, Kars hukmdori Muhammad Posho Iravan va Naxchivan xonliklariga dushman kuchlarga qoʻshilib, bu xonliklarning chegara hududlarida tez-tez reydlar uyushtirgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.138.&lt;/ref&gt; [[1802-yil]] may oyida Naxchivanning Kalbali xoni, uning ukasi Abbosguli xon va Iravan xonning birlashgan kuchlari Kars viloyatiga hujum qilish va talon-toroj qilish uchun Pambak va Kars pashallari tomon harakat qilishdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.127.&lt;/ref&gt; Muhammad Poshoni jazolash uchun Kalbali xon boshchiligidagi Iravan qoʻshinlari Kars hududiga kirib, uning bir qismini bosib oldilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.139.&lt;/ref&gt; Karslik Muhammad Posho yordam soʻrab Rossiya general Knigi-ga murojaat qildi. Pambakdagi rus qoʻshinlari qoʻmondonlariga Kars chegarasiga yaqin boʻlgan Kars poshoni qoʻshinlariga qoʻshilish va xonliklarning birlashgan kuchlariga zarba berish buyrugʻi berilgan. 1802-yil iyun oyida [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] va Kars poshoning birlashgan kuchlari Iravanlik Muhammad Xon va Naxchivanning Kalbali Xonni magʻlub etdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.186.&lt;/ref&gt;

1802-yil 12-sentyabrda Georgievskiyda imzolangan shartnomaga binoan Rossiya bilan Sharqiy Gruziyani (Kartli-Kaxeti) rasmiy birlashtirish toʻgʻrisidagi Tsaristlar manifesti eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.125.&lt;/ref&gt; Manifestga koʻra, Tbilisi viloyati tashkil qilindi, uni [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlari bosh qoʻmondoni va fuqarolik sudi boshqargan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.136.&lt;/ref&gt; Ozarbayjonning Kartli-Kaxeti qirolligining vassallari boʻlgan Borchali, Gʻazax va Shamshaddil sultonlari bilan bir qatorda Pambak va Shorayellar ham Tiflis gubernatorligi tarkibida Rossiyaga noqonuniy ravishda kiritilgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;

Iravan xoni Rossiyaning agressiv siyosatiga qarshi qatʼiyat bilan gapirar ekan, Pambak aholisini bosqinchilarga boʻysunmaslikka chaqirdi va ularga rus qoʻshinlari bosib olgan hududlarni tark etib, Iravanga koʻchib oʻtishni taklif qildi. Iravan xonining iltimosiga binoan 600 paxtakor qishloqlarini tashlab, Iravonga boshpana topdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Iravandan Tbilisiga (Tbilisiga) kelgan Uchkilsa monastirining arxiyepiskopi [[Grigoriy taqvimi|Grigoriy]] rus armiyasining qoʻmondonlariga, shu jumladan armanistonlik I.P.Lazaryevga razvedka bilan taʼminladi va ularni Iravan va Naxchivan xonlariga ishonmaslikka ishontirishga harakat qildi, chunki ''„... Iravan xon [[ruslar]]ga faqat yuzaki moyillikni namoyish etadi, ularni ichidan nafratlanadi va... Irivan xon, Naxchivan shahridan Kalbali xonga suyanib, Pambak tumanini Rossiya fuqaroligidan olib chiqmoqchi.“'' IP Lazaryev Pambak tumaniga yangi qoʻshinlar yubordi va deyarli butun aholini qaytarib yubordi. Ushbu voqeadan soʻng, Pambak arilarining baʼzilari yana Rossiyaga itoatsizlik qilishdi va Iravanga qochishdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193-194.&lt;/ref&gt;

Kartli-Kaxetiya podsholigi Rossiyaga qoʻshib olingandan soʻng, mintaqa norozilik va tartibsizliklarga duch keldi. Bu tartibsizlikni bostira olmagan Bosh qoʻmondon KF Knorring siyosati ham podshoh [[Aleksandr I]] ning noroziligiga sabab boʻldi. Shuning uchun podshoning buyrugʻiga binoan 1802-yil 8-sentyabrda K.D.Norringning oʻrniga P.D. Sisianov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Ибрагимбейли Х. Россия и Азербайджан в первой трети XIX века (из военно-политической истории).s.60.&lt;/ref&gt;

[[1801-yil]] martda Uchmuadzin katolikasi Argutinskiy vafot etdi. Katoliklar lavozimining boʻshligidan foydalangan holda, arxiepiskop Devid 1801-yil 28-aprelda bu lavozimga saylandi, uning yordami bilan u Iravan sudyasiga koʻplab sovgʻalar berdi. Uning nomzodligini qoʻllab-quvvatlagan Muhammad Xon&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.130.&lt;/ref&gt; hatto Dovudning xavfsizligi uchun Uchvadzinda Eyvaz Sulton boshchiligida bir guruh qurolli kuchlarni joylashtirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.144.&lt;/ref&gt;

[[1803-yil]] fevral oyining boshida Irivan xoniga yuborilgan maktubda P. Sisianov xonga samimiy doʻstlikni taklif qildi va uni Rossiya fuqarosi boʻlishga taklif qildi. Maktubning oxirida u buyuk rus imperatori va Usmonli sultoni tomonidan Danilga chiqarilgan farmonning qatʼiy bajarilishini talab qildi, u barcha armanlarning patriarxi sifatida tasdiqlandi va Dovudning oʻrniga Danil [[patriarx]] deb eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.145.&lt;/ref&gt; Garchi Muhammad Xon [[Rossiya imperiyasi]] bilan aloqalarni buzishni istamasa ham, Danilni ozod etishga buyruq bergan boʻlsa ham, u baribir uni patriarx qilib tayinlamadi va uni oʻz nazorati ostida ushlab turdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.195-196.&lt;/ref&gt;

Muhammad Xonning Pavel Sisianov talablarini bajarmaganligi tomonlar oʻrtasidagi tafovutlarni yanada kuchaytirdi. Shunday qilib, [[1804-yil]] may oyida Sisianov qoʻmondonligidagi rus qoʻshinlari Iravan xonligi chegaralariga yaqinlashdilar. Ushbu yurishdagi rus qoʻmondonligining asosiy maqsadi Gajar qoʻshinlarining Janubiy Kavkazga, shu jumladan Ozarbayjonning shimoliga kirishiga yoʻl qoʻymaslik va katta harbiy va strategik ahamiyatga ega boʻlgan Iravan xonligini egallash edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.135.&lt;/ref&gt; Sisianov Iravan yurishini muvaffaqiyatli bajarish uchun markazdan yana 4 polk va 100 ming rubl kumushni talab qildi. Ushbu kuchlar bilan u nafaqat Iravanni, balki Naxchivan va Shushani ham egallab olishga va ushbu kampaniyada Kur-Araz boʻylab istilo rejasining bir qismini bajarishga vaʼda berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.198.&lt;/ref&gt;

Xuddi shu harbiy tayyorgarlikni Iravan xonligi haqida Gajarlar ham olib borganlar. Gajar hukmron doiralari Iravan xonligiga ega boʻlgach, ular osongina Gruziyaga qoʻshinlar jalb qilishlari, ruslarni u yerdan haydab chiqarishlari va Janubiy Kavkazni egallab olishlari uchun qulay muhit yaratishlari mumkin deb oʻylashgan. Shu maqsadda 20.000 askar zudlik bilan tayyorlandi. Fatali Shoh armiya rahbarligini uning oʻgʻli va valiahd shahzoda Abbos Mirzoga ishonib topshirgan.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.136.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:View of Erevan in 1796.png|left|thumb|300x300px|Iravan shaharining ko'rinishi.  Rassam Q. Serqevich (1796)]]
Rossiyaning Janubiy Kavkazdagi faolligiga befarq boʻla olmagan Gajarlar rus qoʻshinlaridan mintaqani tark etishni talab qildi. Tabiiyki, Rossiya Eronning talabini bajara olmadi. Shunday qilib, 1804-yil 10-iyunda Gajarlar va Rossiya oʻrtasida diplomatik aloqalar uzildi va birinchi Rossiya-Eron urushi boshlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.137.&lt;/ref&gt; 15-iyun kuni rus qoʻshinlari Gyumrida kuchayib, Uchkilsa shahriga qarab yoʻl olishdi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. s.313-314.&lt;/ref&gt; [[2-iyul]] kuni ertalab Uchkilsan va Gamarlini katta qiyinchilik bilan bosib olgan rus qoʻshinlari Iravan qalʼasini qamal qildilar. Iravan qalʼasini 7000 jangchi va 60 artilleriya qoʻriqchisi himoya qilgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.200.&lt;/ref&gt;

Iravan garnizoni qurshovni kuchsizlantirish uchun istehkomdan chiqib, rus qoʻshinlariga bir necha yoʻnalishda hujum qildi. Iravanning qurshovida boʻlgan odamlarning bunday hujumlari natijasida 13 rus zobiti va 173 askar halok boʻldi. Gajar qoʻshinlari birinchi marta qurshovning 15-kunida Iravanga etib kelishgan va rus qoʻshinlari va himoyachilari oʻrtasidagi sakkiz soatlik jangda ruslar 3 ofitserni, 120 askarni yoʻqotib, 6 ofitser va 200 askarni yarador qilishgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.201.&lt;/ref&gt;

[[1804-yil]] [[20-iyun]] kuni erta tongda Abbos Mirzoning qoʻmondonligi ostida 12000 kishilik Shah qoʻshini rus qoʻshinlariga qarshi qatʼiyatli hujum boshladi. Uchbirlik cherkovi uchun kurash boshlandi. Besh kunlik jang natijasida rus armiyasi juda yomon ahvolda edi. Rus artilleriyasidan qoʻrqib, shoh qoʻshini toʻsatdan va kutilmagan hujum taktikasini tanlab, rus armiyasini oziq-ovqat va suvsiz qoldirdi. Ular hujum qilib, oʻzlari bilan bir nechta polkning chodirlarini, yuk mashinalarini va oziq-ovqat aravalarini olib ketishdi. Uchlik cherkovini qoʻlga kiritolmasligiga amin boʻlgan PD Sisianov 26-iyun kuni joʻnab, Iravan shahriga koʻchib oʻtdi. Cherkov uchun kurash rus armiyasiga juda qimmatga tushdi. Ushbu jangda ulardan 51 kishi halok boʻldi, 104 kishi yaralandi va koʻplab rus askarlari va ofitserlari shoh qoʻshini tomonidan asirga olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.157.&lt;/ref&gt;

Muxammad xon va uning ukasi Kalbali xon rus qoʻshinlarining Iravan qalʼasiga yaqinlashayotganini eshitib, qattiq xavotirlanib, Abbos Mirzo bilan muzokara boshladilar. Ular vositachilik qilish uchun rais Mirza Shafiyga murojaat qilishdi. Xonlar Abbos Mirzoga shahzodaning qoʻshiniga qarshilik koʻrsatganliklari va xonlikni rus qoʻshinidan himoya qilgani uchun kechirim soʻrab, sovgʻa yuboradilar.&lt;ref&gt;Nasir Nəcmi. Abbas Mirzə. s.31.&lt;/ref&gt; Muhammad Xon ustidan gʻalaba qozona olmagan PD Sisianov vaziyatdan chiqish yoʻlini topish uchun harbiy kengashni chaqirishga majbur boʻldi. 1804-yil 31-avgustda yetti kishilik harbiy kengash chaqirildi. Bu yerda ikkita masala muhokama qilindi - hujumni davom ettirish yoki orqaga chekinish. Ovoz berish natijasida ikki kishi kurashni davom ettirishni taklif qilishdi va besh kishi chekinishdi. Shunday qilib, chekinish buyurildi.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.155.&lt;/ref&gt;

Oʻsha yilning 1-sentyabrida Sisianov oxirgi marta Muhammad Xondan Iroqon qalʼasini topshirishni talab qildi. Ertasi kuni Muhammad xon uning murojaatini yana rad etdi. Shundan keyingina, 3-sentyabr kuni rus qoʻshinlarining chiqarilishi buyurildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.203.&lt;/ref&gt;

Rus armiyasi Iravan xonligini tark etgandan keyin Abbos Mirzo Iravan qalʼasiga keldi. Iravan qalʼasini ziyorat qilganidan soʻng, u Muhammad xon va uning qarindoshlarini ertasi kuni ziyofat uyushtirish uchun oʻzi qurshab olgan Soyudlu qishlogʻiga taklif qildi. Bir oz ikkilanib boʻlgach, Muhammad Xon ziyofatda boʻlishga qaror qildi. Ovqatlanish marosimida qatnashgan shoh uni Iravan hokimi qilib tayinladi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.166.&lt;/ref&gt;

Rossiya va Gajar (Eron) oʻrtasidagi urushdan keyin Iravan hukmdori Gajar davlatiga yaqinlashdi, ammo bu hukumatga koʻp ishonmadi. Mustaqil siyosat yuritish niyatini anglagan Shoh hukumati Iravandagi hukumatni oʻzgartirdi va uning vakili Mehdigulu xan Gajarini hokim etib tayinladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.148.&lt;/ref&gt;

== Xusayngulu xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mehdiqulu xan Dəvəli-Qacar|Mehdigulu xon Devali-Gajar]], [[:az:Əhməd xan Müqəddəm|Ahmad xon Muqaddam]], [[:az:Hüseynqulu xan Sərdar|Husaynngulu xon Sardar]], [[:az:Həsən xan Qacar|Hasanxon Qajar]]
[[Fayl:Portret of Huseyngulu Khan Qajar by Irevani.jpg|200px|thumb|right|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Husaynngulu xon Gajarning surati]]

Mehdiguli xon Qajar Iravanni [[1805-yil]] iyundan [[1806-yil]] avgustgacha boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.173.&lt;/ref&gt; Oʻsha paytda Iravan xonligi ichidagi vaziyat barqaror emas edi. Mehdigulu xonning soliqlarning koʻpayishi va aholining talon-toroj qilinishi natijasida Iravan aholisi unga qarshi isyon koʻtarishdi. 1806-yil yozida Mehdigulu xon Gajari Tabriz va Maraga xon Ahmadxonni almashtirdi. Maragali Ahmad xoni Mehdiguli xon tomonidan talon-toroj qilingan aholining mulkini qaytarib berdi, Iravanda koʻplab obodonlashtirish va himoya choralarini koʻrdi. Garchi u uch oylik hukmronligi davrida aholining hamdardligini qozongan boʻlsa-da, u 1806-yil 17-oktyabrda Iravanda epidemiya natijasida vafot etdi. Bu voqea shahzoda Abbos Mirzoni juda xafa qildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.204.&lt;/ref&gt;

Ahmadxonning vafotidan keyin shoh hukumati Xusayngulu xonni (1806—1827) Iravan hokimi etib tayinladi. Yangi xon hokimiyat tepasiga xalqaro vaziyat murakkablashgan bir paytda keldi. [[Kavkaz]]da Gajar Eron va [[Usmonli imperiyasi]] va [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] oʻrtasidagi urushlar davom etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.175.&lt;/ref&gt;

[[1807]]-[[1808-yil]]larda Janubiy Kavkazga yon berishni istamagan Gajarlar Rossiyaning Eronga tinchlik oʻrnatish taklifini qabul qilmadilar. Bu bahona sifatida rus qoʻshinlari 1808-yilda yana Iravan tomonga hujum qilishdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.205.&lt;/ref&gt; [[1808-yil]] sentyabr oyining boshida Gudovich Pambakni tark etib, 6000 kishilik qoʻshin va 12 ta artilleriya boʻlagi bilan Iravan tomon yoʻl oldi. Ushbu yurishda rus qoʻshinlari tarkibida boʻlgan 500 arman otliq askari ham qatnashgan.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.154.&lt;/ref&gt; Ertami-kechmi rus qoʻshinlari yana xonlikka chiqishini his qilib, Iravandan Xuseynngulu xon maʼlum mudofaa choralarini koʻrishga muvaffaq boʻldi. U Iravanda hokimiyat tepasiga kelishi bilan qalʼaning mudofaasini kuchaytirdi, Zangi daryosidan boshlanib, qalʼani oʻrab oldi va qalʼa garnizonining tarkibini koʻpaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.178.&lt;/ref&gt; Shuningdek, 1807-yildagi Franko-Gajar shartnomasiga binoan,&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Fayl:Treaty_of_Finkenstein_1807.jpg '''Finkenşteyn müqaviləsi''' ''sənədin əsli'']&lt;/ref&gt; Fransiyadan Eronga general Garda boshchiligidagi bir guruh muhandislar olib kelingan. Iravaning strategik ahamiyatini inobatga olgan holda, ularning baʼzilari Shohning iltimosiga binoan Iravanga olib ketilib, qalʼa mudofaasini kuchaytirishga kirishdilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot; /&gt; Bunga guvoh boʻlgan Gud Gudovich shunday deb yozdi: {{Cquote|''Iravan qalʼasi Yevropaning harbiy qoidalariga binoan mustahkamlangan edi. Ikki devor, xandaq va sopol devordan iborat edi. Tepalik mahalliy harbiy kuchlar foydalanmayotgan patron oʻqlari bilan oʻralgan edi.''&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.s.254.&lt;/ref&gt;}}
Rus qoʻshinlarining harakati Iravanning yangi qoʻmondoni Xuseyngulu xonni qattiq bezovta qildi. U darhol rus qoʻshinlarini toʻxtatish uchun oʻz qoʻshinlari bilan Abaranga borishga qaror qildi. 1808-yil 26-sentyabrdagi toʻqnashuvda Iroqlik jangchilar magʻlubiyatga uchradilar va chekinadilar. Ertasi kuni Gudovich boshchiligidagi rus qoʻshinlari guruhi „Uch cherkov“ monastirini osongina egallab olishdi va Iravan yaqinidagi Qorabog ʼqishlogʻida lager qurishga muvaffaq boʻlishdi. Bu holda, Sardar Xuseyngulu xon ukasi Hasan xonning buyrugʻi bilan qalʼaga ikki ming garnizonni joylashtirdi, besh ming jangchi bilan qalʼani tark etdi va Haydar daryosi boʻyida qarorgoh qurdi.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot; /&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.206.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.179.&lt;/ref&gt;

Birinchi jangda rus qoʻshinlari tomonidan magʻlub boʻlgan Xusayngulu xon Iravan tomon hujum qilib, qalʼaga kirishga harakat qildi. Xonning maqsadi rus qoʻshinlarini tashqi tomondan zarba berish orqali Iravan qamalidan olib tashlash edi. Ammo Gudovich general-mayor Portnyagin boshchiligidagi harbiy otryadni Xusayngulu xonni taʼqib qilish uchun yubordi va uning rejasini amalga oshirishga xalaqit berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.207.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.182.&lt;/ref&gt;

Ushbu gʻalabadan keyin Gudovich qalʼani [[ruslar]]ga topshirishni bir necha bor Iravan boshligʻining ukasi Hasanxonga taklif qildi, ammo har safar rad qildi. Gudovichning takliflariga javoban Hasan Xon qalʼaning mudofaasini yanada kuchaytirdi.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.155.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Fatali shah by Iravani.jpg|left|thumb|395x395px|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Fatali Shoh Gajarning surati]]
Xusayngulu xonning magʻlubiyati haqidagi xabarni eshitgan Fatali Shoh Farajulla xon boshchiligidagi 5000 kishilik qoʻshinni Iravan xalqiga yordam berish uchun yubordi. Vaziyat Rossiya armiyasi uchun qoʻrqinchli boʻlib qoldi. Bu xavfni oldini olish uchun Count Gudovich general-mayor Portnyaginni qoʻshinlari bilan Xanning orqasidan ketayotgan Podlutskiyning otryadiga yubordi. Portnyaginga armiyaning umumiy qoʻmondonligi ishonib topshirildi. Ammo rus armiyasi Iravan hukmdorini ochiq jangga jalb qila olmadi.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot; /&gt;

Gudovichning buyrugʻiga binoan strategik muhim ahamiyatga ega boʻlgan Naxçıvan hududiga Iravan hududini qamal qilish uchun hujum uyushtirildi. Qoʻshinlar oʻrtasida jang boʻldi. Ushbu jangda Shoh qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi. 1-noyabrda Naxchivon hukmdorining oʻgʻli Shixali aka yordamida rus qoʻshinlari Naxçıvanni jangsiz bosib oldilar.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot; /&gt;

Qamalning choʻzilishi, sovuq havo va oziq-ovqat etishmovchiligi rus qoʻshinlarining ahvolini yanada ogʻirlashtirdi. Nihoyat, Gudovich qalʼaga hujum qilishga qaror qildi. Iravan qalʼasiga hujum 1808-yil 17-noyabr kuni ertalab soat 5 da rejalashtirilgan edi. Rus qoʻshinlari beshta ustunga boʻlindi. Toʻrt ustun turli yoʻnalishlardan hujum qilishlari kerak edi, beshinchi ustun esa zaxirada turishi kerak edi. Iravan qalʼasiga hujum qilgan qoʻshinlar soni 3-4 ming edi. Biroq, ular Iravan aholisining jiddiy qarshiliklariga duch kelishdi. Hujum boshlanishi bilanoq, Iravan xalqi ruslarni artilleriya oʻqlariga tutdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.208.&lt;/ref&gt;  Qalʼaga kirish uchun rus qoʻshinlari tomonidan qurilgan zinalar etarli emas edi. Oxir oqibat, rus qoʻshinlari 1000 ga yaqin odamni yoʻqotib, hujumni toʻxtatishga majbur boʻlishdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.c.3, səh.390&lt;/ref&gt;

Hujumning muvaffaqiyatsizligi ruslarni bezovta qildi va oziq-ovqat mahsulotlari etishmayotgan edi. Noqulay vaziyatda Gudovich Iravandan chekinishga majbur boʻldi. 30-noyabr kuni erta tongda rus armiyasi Iravan qamalidan chiqib, qaytdi. Chekinish paytida Count Gudovich general-mayor Neulsinga Naxchivandan [[Ganja xonligi|Ganja]]ga chekinishni buyurgan. Naxchivonda mustahkamlangan rus armiyasi ham 1-dekabr kuni joʻnadilar.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.305.&lt;/ref&gt;

Ikkinchi Iravanda mart oyida rus qoʻshinlarining magʻlub boʻlishi Count Gudovichning bosh qoʻmondonlik lavozimidan isteʼfoga chiqishiga olib keldi. [[1809-yil]] [[14-fevral]]da podshoning buyrugʻi bilan general A. P. Tormosov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.185.&lt;/ref&gt;

Shu bilan birga Gajar Eron bilan urush olib borgan Rossiyaning [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli Turkiyaga]] qarshi kurashishi juda qiyin edi. Shuning uchun Rossiya hukumati birinchi navbatda Gajar hukumati bilan shartnoma imzolashga qaror qildi. Muzokaralar Askeran qalʼasida oʻtkazilishi belgilandi. Bir necha kun davom etgan muzokaralar natija bermadi. Shunday qilib, Gajarlar tinchlik shartlariga rozi boʻlmadilar va Janubiy Kavkazni ularga topshirishni xohladilar. Biroq, [[1810-yil]]da harbiy harakatlar qayta boshlandi va rus qoʻshinlarining gʻalabasi Gajarsni muzokaralarga olib keldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.157.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1813-yil]]da janglarning birinchi bosqichi tomonlar oʻrtasida Gulustan bitimi tuzilishi bilan yakunlandi. Shartnomaga koʻra, Arazdan shimolda joylashgan viloyatlarning aksariyati Rossiya imperiyasiga qoʻshilgan. Iravan va Naxchivan Gajarlar qoʻlida edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.77-78.&lt;/ref&gt;

Urushni yoʻqotganiga qaramay, Gajar hukumati tez orada Gulustan shartnomasining baʼzi bandlarini qayta koʻrib chiqishni talab qildi. Shunday qilib, [[1814-yil]] [[25-noyabr]]da Shoh hukumati [[Britaniya imperiyasi|Angliya]] bilan yangi shartnoma imzoladi. Kelishuvga binoan, Gajarlar bu mamlakatdan moddiy va harbiy yordam olgan holda, shuningdek, britaniyalik mutaxassislar yordamida oʻz qoʻshinlarini qayta tashkil qila boshladilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.159.&lt;/ref&gt;

Shundan soʻng, Shah hukumati bilan muzokaralar olib borish uchun [[Tehron]]ga ketgan bosh qoʻmondon A.P. Tormosovni [[1817-yil]] 31-iyuldan 3-avgustgacha Shoh qabul qildi. Biroq, bu masala boʻyicha tomonlar oʻrtasida kelishuvga erishilmadi. [[1823]] va [[1825-yil]]larda chegaralarni demarkatsiya qilish choralari ham oʻz samarasini bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.200-202.&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, [[1826-yil]] bahorida ikki rus piyoda polklari hujum qilib, Mirak qishlogʻini egallab olishdi va u yerda harbiy istehkom chizigʻini qurishni boshladilar. Ushbu voqea tomonlar oʻrtasidagi munosabatlarni yanada keskinlashtirdi. Rossiya knyaz Menshikov boshchiligidagi maxsus delegatsiyani ikki mamlakat oʻrtasidagi er nizosini hal qilish uchun Gajar saroyiga yubordi. Ammo Menshikovning vazifasi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.206-207.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, 1826-yil 19-iyulda Ikkinchi Rossiya-Gʻajar urushi boshlandi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot; /&gt; 1826-yil 16-iyulda Sardar Xuseyngulu xonning otliq qoʻshinlari va bir guruh gajar askarlari rus qoʻshinlariga Iroqdan hujum qilishdi. Xusayngulu Xon boshchiligidagi 5000 kishilik Iravan armiyasi Mirak qishlogʻida rus qoʻriqchilar postiga hujum qildi. Toʻsatdan qilingan hujum shahzoda Sevarsamidzeni umidsiz holatga keltirdi. U oʻz qoʻl ostidagilar bilan Gyumriga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.209.&lt;/ref&gt; Uning ukasi Hasan xonning qoʻshinlari Shorayelga kirishdi. Rossiya qoʻshinlari egallab olgan Baliqchay, Sadagachay, Garaksilsa va boshqa nazorat punktlari vayron qilingan. Hasan Xon qoʻshinlari Gyumri yoʻlini nazoratga olishdi. Shunday qilib, qisqa vaqt ichida Pambak va Shorayel rus qoʻshinlaridan ozod qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.220.&lt;/ref&gt; Mirzo Adigozal aka shunday deb yozadi:{{Cquote|''Shahzoda Savirza Mirza (Seversamidze) Pambak va Shorayelni tark etganidan soʻng, Husayn xon va Hasan xon Iravandan kelib, Rossiya hukumatining tomini buzib, uni yoqib yuborishdi&lt;ref&gt;Qarabağnamələr, I kitab.s.81-82&lt;/ref&gt;.''}}
[[Fayl:Взятие штурмом Эривани.jpg|left|thumb|300x300px|Iravan qal'asini sotib olish.  Rassom K. Beggrov (1827)]]
Ammo Xusayngulu xon bu gʻalabani tugata olmadi. Shunday qilib, Iravan hokimi Goycha atrofida turib, Abbos Mirzoni kutdi. Agar knyaz Ganjani qaytarib olgan boʻlsa, Xusayngulu xonning qoʻshini unga qoʻshilib, [[Tbilisi]] yurishi kerak edi. Goycha atrofida Shah qoʻshinini kutish xonning jiddiy xatosi edi. Boshqa tomondan, alohida Iravan qoʻshinlari oʻrtasida Rossiya nazorat punktlarini qamal qilish oʻrtasida aloqa yoʻq edi. Bundan foydalanib, rus toʻdalari jiddiy yoʻqotishlarga qaramay birlashishga muvaffaq boʻlishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.211.&lt;/ref&gt;

Urushning dastlabki kunlarida Gajar armiyasi rus jangchilarining kuchli bosimi ostida [[Ozarbayjon|Shimoliy Ozarbayjon]]ning ichki qismiga etib borgan boʻlsa ham, Shimkirdagacha chekinishga majbur boʻldi. 1827-yil boshiga kelib Rossiya armiyasi Shimoliy Ozarbayjonning deyarli barcha viloyatlarida ustunlikni qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.161.&lt;/ref&gt;

1827-yil aprel oyining boshida Paskevichning buyrugʻiga binoan general-adyutant KX Benkendorf boshchiligidagi rus qoʻshinlari oldingi otryadi, arman arxiepiskopi Nerses hamrohligida Borchalidan Iravanga koʻchib oʻtdilar. Shunday qilib, rus qoʻshinlari Iravan xonligiga navbatdagi keng koʻlamli yurishni boshladilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.217.&lt;/ref&gt; 13-aprel kuni qarshilik koʻrsatmagan rus armiyasi Uchbirlik cherkoviga etib keldi. Biroq, oldingi yurishlar singari, Rossiya armiyasida oziq-ovqat etishmovchiligi boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.222-223.&lt;/ref&gt;

1827-yil 16-aprel kuni ertalab K.X. Benkendorf 5 polk va 4 ta toʻp bilan Sardarobod qalʼasi tomon yoʻl oldi. Sardarobod qalʼasidan 10 verst uzoqlikda joylashgan Hasan xon 1000 kishidan iborat otliq qoʻshin bilan rus frontiga hujum qildi. Jang natijasida xon qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va qalʼaga chekinadi. Ushbu jangda Iravan Iravandan 100 kishi halok boʻldi va yarador qilindi, Ismoil xon va Xuseyn akaning jiyani [[ruslar]] tomonidan asirga olindi.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot; /&gt;  U Hasan Xon qoʻshinini magʻlubiyatga uchratgan boʻlsa ham, rus qoʻshini qalʼani qamal qilish paytida orqaga chekindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.224.&lt;/ref&gt;

Ochlik muammosini vaqtincha hal qilgan general − adyutant K. X. Benkendorf otryadi yana Iravan qalʼasiga hujum qilishga qaror qildi. Qalʼani qurshatmoqchi boʻlgan rus armiyasi turli guruhlarga boʻlingan va 24-aprelda Zangi daryosidan oʻtib, janubi-sharq tomon yura boshlagan. Rus qoʻshinlarining olgʻa siljishini koʻrib Xuseyngulu xan qalʼaning janubiy va sharqiy darvozalaridagi bogʻlarni qoʻriqlash uchun ikkita piyoda va otliq qoʻshin yubordi. Jang natijasida Iravan armiyasi bogʻlardan chekinishga majbur boʻldi. Magʻlub qilingan piyoda askarlar Iravan qalʼasiga, otliqlar esa Naxchivan orqali orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.222.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.256.&lt;/ref&gt;

Shaharning sharqiy qismini himoya qilish uchun askarlar etishmadi. Zangi daryosi tomon bozor, masjid va mulk mavjud edi. 27-aprel kuni shaharning bu qismi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. Shunday qilib, oʻsha kuni ruslar tomonidan Iravan qalʼasi atrofida oʻrnatilgan qamal halqasi yopildi.&lt;ref&gt; Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнь и деятельность.s.258.&lt;/ref&gt; Hasanxonning Sardarobod qalʼasiga hujumi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.225.&lt;/ref&gt;

1827-yil 12-mayda general Paskevich boshchiligidagi qoʻshinlar [[arman]] va [[Gruzinlar|gruzin]] qoʻshinlari hamrohligida Iravan tomon harakatlana boshladilar. Paskevichdan soʻng, 17-may kuni imperator [[Nikolay I]] roziligi bilan tashkil etilgan birinchi arman otliq qoʻshinlari Iravan xonligi hududiga koʻchib oʻtdi. Iravan chegaralarida ularning soni 1000 ga yetdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.226.&lt;/ref&gt;  8-iyun kuni Uchkilsa shahridan Iravan qalʼasiga qarab yoʻl olgan Paskevich Benkendorfning Iravan qalʼasiga yetib borganida muzokaralar olib borayotganligini eshitdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.226.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Siege of Erivan Fortress on 1 October 1827.jpg|alt=Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)|thumb|300x300px|Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)]]
Bu holatda general Paskevich Naxchivanga yurishga qaror qildi va oʻz qoʻshinlarini Garnichay qirgʻogʻiga, Iravandan 25 verstda toʻpladi. Biroq, u Naxchivanga yurishdan oldin, Iravan qalʼasining qurshovini kuchaytirish choralarini unutmagan. Benkendorf oʻrniga general-leytenant Krasovskiy Iravan qamalining boshligʻi etib tayinlandi. Paskevich Krasovskiy otryadini Iravan atrofiga joylashtirdi va unga zarur koʻrsatmalar berdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.227.&lt;/ref&gt;

Havoning haddan tashqari issiqligi, askarlar orasida dahshatli kasallikning tarqalishi va avgustda kelishi kutilayotgan qamal artilleriyasi Rossiya armiyasining ahvolini yomonlashtira boshladi. Vaziyat toʻgʻrisida Paskevichga maʼlumot bergan Krasovskiy, uchlik safiga qaytish uchun ruxsat olganidan keyin, 21-yarim tunda oʻz guruhi bilan birga joʻnadi.&lt;ref&gt;A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.228.&lt;/ref&gt;

Ibron xonining yordamiga shoshilib, Abbos Mirzo Gajar qoʻshinlarini bir joyga toʻpladi va 17-avgustda Ushag jangida u rus qoʻshinlariga ogʻir zarba berdi. Gajar temirchilari birdan [[Rossiya Imperiyasi|rus askarlari]]ni asirga olishdi va ertalab soat 7 dan kechki 4gacha davom etgan qonli jang Uchkilsa shahrining 2-verstida yakunlandi. Urushdan qochgan Krasovskiy Uchkilsa monastiriga panoh topdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.234-235.&lt;/ref&gt;  Buni bilib, Paskevich oʻz qoʻshinlarini Krasovskiyga yordam berish uchun yubordi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.162.&lt;/ref&gt;

1827-yil 20-avgustda Paskevich knyaz Eristov boshchiligidagi Qorabogʻda otryad tuzdi va Iravanga yurish qildi. Abbos Mirzo Gajar Sardaroboddan 15 verstda joylashgan Garagala qalʼasiga, soʻngra Makuga qaytib ketdi. U orqaga chekingach, Xusayngulu xon qalʼani akasiga topshirdi va oilasi bilan Makuga qochdi. Rossiya armiyasining asosiy kuchlari Uchmuazzinga 5-sentyabrda etib kelishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.237,241.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.309.&lt;/ref&gt;

1827-yil 29-avgustda Uchkilsa shahrida rus qoʻshinlari toʻplanishdi va bu safar Sardarobod qalʼasini nishonga olishdi. General Paskevich, qalʼada katta oziq-ovqat borligini bilar edi va kelajakda rus qoʻshinlarining yurishini taʼminlash uchun uni egallash kerak edi. 11-sentyabrda general Paskevich birlashgan kuchlar bilan Sardarobod tomon yurdi va ertasi kuni istehkomga yaqinlashdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.230.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasining garnizoni 14 ulgurji savdo va 1500 kishilik guruhdan iborat edi. Qalʼaga Hasan xonning nabirasi Fatali xon boshchilik qilgan. 16-sentyabrda, zamonning eng kuchli qurollaridan biri boʻlgan qamal toʻplari Sardarobodga keltirilganda vaziyat keskin oʻzgargan. 18-sentyabrda artilleriya qalʼani portlatishni boshladi. Oʻsha kuni qalʼaga 500 ta oʻq otildi. Bomba portlashi natijasida qalʼaning kvadrat minorasi vayron boʻlgan. Doimiy otishma ostida boʻlgan himoyachilar 19-sentyabr kuni soat 17.00 da taslim boʻlishga majbur boʻlishdi. Paskevich bilan muzokaralarga koʻra, himoyachilarga taslim boʻlish uchun 24 soat vaqt berilgan. Shu bilan birga, qalʼani portlatish kuchaygan. 19-sentyabr oqshomida Iravan garnizoni qorongʻida fortni tark etdi. Shunday qilib, Sardarobod qalʼasi rus qoʻshinlari tomonidan egallab olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.238.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Abbasabad qalasının açarı.JPG|thumb|right|Abbosobod qal'asining kaliti va rejasi]]
23-sentyabr kuni Paskevich kuchlari Iravan qalʼasining 2-verstiga&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Verst – uzunluq ölçüsü, 1, 06 km-əbərabərdir.&lt;/ref&gt;  kelib toʻxtashdi. 1827-yil 24-sentyabrda rus qoʻshinlari tomonidan Iravani yana qamal qilish boshlandi. Paskevich oʻsha kuni Muganlitapaning oʻng tomoniga batareyalar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Bölük artilleriya qüvvələrində Batareya, sərhəd qüvvələrində Zastava, hava qüvvələrində Eskadrilya, dəniz qüvvələrində isə Eskadron adlanır.&lt;/ref&gt; oʻrnatdi va tun boʻyi qalʼa ichiga artilleriya otdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.166.&lt;/ref&gt; Shahar 2 kun davomida tanaffuslarsiz artilleriya oʻqi ostida edi. Ogʻir artilleriya otashiga bardosh bermaydigan minoralar qulab tushdi. Himoyachilarni suv qalʼasidan mahrum qilish uchun Paskevich, qalʼa devorlari ostidagi zovurlarni tosh bilan toʻldirishni buyurdi. Shu bilan birga, Paskevich Hasan Xandan qalʼani topshirishni talab qiladi. Ammo Hasan xan Gajar bu murojaatni eʼtiborsiz qoldirdi, aksincha minoralarni taʼmirlab, yangi jangga tayyorlandi. Qalʼaning garnizoni rus qoʻshinlariga qattiq zarba berdi. Biroq, rus qamal korpusi toʻplarni shaharga yaqinlashtirdi. Keyingi taslim boʻlish toʻgʻrisida ijobiy javob olmagan Paskevichning buyrugʻiga binoan, Iravan qalʼasiga 1000 dan ortiq oʻq otildi. Shahar alangalanib ketdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.242-243.&lt;/ref&gt;

Artilleriya otishmasi bilan podpolkovnik Gurko va Shepelev otryadi qalʼaning janubi-sharqiy minorasini egallab olishdi. Shuningdek, armanlarning xiyonati natijasida shaharning gʻarbiy tomonidagi Tepebashi deb nomlangan mahallani egallashga tayyorgarlik koʻrayotgan ruslar Zangi daryosidan oʻtib, u yerda batareya qurishdi. Toʻgʻri, 6 kunlik qamaldan soʻng, qalʼaning devorlari vayron qilindi va 6 nafar qoʻriqchi polklari shaharga kirishga muvaffaq boʻlishdi. Qalʼadagi masjidlardan biriga 200 ga yaqin ayan bilan qaytgan Hasan xan Qajar qarshilik koʻrsatishda davom etdi. Kechga yaqin Iravan qalʼasi bosqinchilar qoʻliga tushdi. Hasan xan Gajar bilan bir qatorda gʻolib boʻlgan Subhangulu xon, Gʻasim xon, Marandli Jafargulu xon, Tabrizli Alimardan xon, Aharli Aslan xon, Fathali xon va boshqalar qoʻlga olindi. Hasan xan Gajarning qimmatbaho qilichi ham ruslarning qoʻliga tushdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.233-234.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.243-244.&lt;/ref&gt;

Iravanni ishgʻol qilganidan soʻng, Xusayngulu xon Makudan Gajar Shohning saroyiga ketdi. 1828-yilda Gajar hukumati Xusayngulu xonni [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]]ga yubordi va uni gubernator etib tayinladi. Xurosonda hukumatga qarshi norozilik namoyishlarini bostirgan Xusayngulu xon bu yerda tartibni saqlab turishga muvaffaq boʻldi. U [[1831-yil]]da vafot etgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.256.&lt;/ref&gt;

Iravani ishgʻol etgandan soʻng, chor qoʻshinlari hujum qilib, Janubiy Ozarbayjon hududiga kirishdi. Rossiya armiyasining olgʻa siljishi, shuningdek, qarshilik kuchlarining etishmasligi Gajar hukumatini tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. Shunday qilib, 1828-yil 10-fevralda Tabriz shahri yaqinidagi Turkmanchay nomli joyda Eron va Rossiya oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Shartnomaning boshqa shartlari bilan bir qatorda, Iravan va Naxchivan xonliklari ham [[Rossiya imperiyasi]]ga birlashtirildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.167.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.119.&lt;/ref&gt;  Turkmanchay tinchlik bitimidan soʻng, Hasan Xon asirlarni almashish natijasida ozod qilindi va Gajar hukumatiga topshirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.246.&lt;/ref&gt;

Turkmanchay shartnomasi (1828-yil 20-mart) ratifikatsiya qilingan kunning ertasi kuni [[Nikolay I]] „Armaniston viloyati“ ni tashkil etish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.168.&lt;/ref&gt; Farmonda aytilishicha: ''„Eron bilan tuzilgan kelishuvga binoan Eron tomonidan Rossiyaga qoʻshib olingan Iravan va Naxchivan“ Armaniston viloyati „deb nomlanadi va bizning sarlavhamizga kiritiladi. Oliy Senat ushbu viloyatning tuzilishi va boshqaruvi toʻgʻrisida zarur qarorlarni qabul qiladi.“''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.255.&lt;/ref&gt;

== Davlat tuzilishi ==
=== Boshqaruv ===
Oliy hokimiyat [[xon]]ga yoki boshliqqa tegishli edi. Quvvat meros boʻlib oʻtdi va otadan oʻgʻilga oʻtdi va hokazo. oʻtkazildi. Barcha qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tizimlari xon qoʻlida boʻlgan va barcha ichki va tashqi ishlar uning roziligi bilan amalga oshirilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.450.&lt;/ref&gt;

Divan xon yuqori martabali amaldorlardan iborat edi. Uchrashuvda davlat ahamiyatiga molik muhim masalalar muhokama qilindi. U urush, tinchlik, soliq yigʻish va ogʻir jinoyatlarga bagʻishlangan edi.&lt;ref&gt;Биберштейн М. Описание провинции, расположенных на левом берегу Каспийского моря между реками Терек и Кура стр.52.&lt;/ref&gt; Divanning boshligʻi divan hisoblanar edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.491.&lt;/ref&gt;

Xondan keyingi ikkinchi eng muhim shaxs Vazir boʻlgan. Vazir davlat xizmatining boshligʻi va xonning eng yaqin maslahatchisi boʻlgan. Divanning barcha mablagʻlarini, davlat xazinasini va boshqalarni olish. pullar toʻgʻrisidagi hisobot vazirga tushdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları,
1789-1791.s.49.&lt;/ref&gt;

Xon saroyida, vazirdan tashqari, bosh qoʻmondon moliya ishlari bilan shugʻullanar, buter xonning shaxsiy xonadonini boshqarar, molxona xazinachisi omborlarni boshqarar, omborxona xodimi omborxonani boshqarar, vitse-prezident iqtisodiy va maʼmuriy ishlar bilan shugʻullanar edi. Qishloqlarni boshqarish - qishloqda katta va boshqa kichik vazifalar mavjud edi. Xonning oʻzi harbiylarni boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.270-276.&lt;/ref&gt;

=== Maʼmuriy hududiy boʻlinish ===
Maʼmuriy-hududiy tuzilishi jihatidan Iravan viloyati bir-biridan daryolar va ariqlar bilan ajratilgan, qishloqlar esa qishloqlarga boʻlingan. Ushbu maʼmuriy-hududiy tuzilma Safaviylardan meros boʻlib, rus istilosiga qadar va biroz keyinroq davom etgan. Garchi Iravan viloyati siyosiy vaziyatga qarab hududni oʻzgartirgan boʻlsa-da, tumanlarning nomlari umuman oʻzgarishsiz qoldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.298.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligining tumanlari quyidagilar:&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.441-448&lt;/ref&gt;

# [[:az:Qırxbulaq mahalı|Kirxbuloq tumani]];
# [[:az:Şərur mahalı|Sharur tumani]];
# [[:az:Zəngibasar mahalı|Zangibasar tumani]];
# [[:az:Sürməli mahalı|Surnali tumani ]];
# [[:az:Gərnibasar mahalı|Garnibasar tumani]];
# [[:az:Dərəkənd-Parçenis mahalı|Darakand-Parchenis tumani]];
# [[:az:Vedibasar mahalı|Vedibasar tumani]];
# [[:az:Göyçə mahalı|Goycha tumani]];
# [[:az:Səədli mahalı|Saadli tumani]];
# [[:az:Talin mahalı|Talin tumani]];
# [[:az:Seyidli-Ağsaxlı|Seyidli-Agsaqqalli]];
# [[:az:Sərdarabad mahalı|Sardarobod tumani]];
# [[:az:Körpübasar mahalı|Korpubasar tumani]] yoki Talin tumani;
# [[:az:Abaran mahalı|Abaran tumani]];
# [[:az:Dərəçiçək mahalı|Darachichek tumani]].
Ushbu tumanlarda 831 qishloq roʻyxatga olingan.

=== Armiya ===
Iravan hukmdorlari armiyasi shaxsiy qorovullardan, oddiy qoʻshinlar, amnistiya va elbeyalar va bealar boʻlinmalari hisoblangan askarlardan iborat edi. Sudyalarning shaxsiy tansoqchilari xizmatkorlar boʻlgan. Ular eng mukammal guruh va xonning shaxsiy qoʻriqchilari edilar. Ushbu yordam miltiqchilar deb nomlangan. Ularning rahbarini miltiq ustasi deb atashgan. Qullar barcha soliq va soliqlardan ozod qilingan, ularning maoshlari va oʻq-dorilari xon saroyi tomonidan toʻlangan va qullar koʻpincha yaxshi xizmat uchun mukofotlanganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.285.&lt;/ref&gt;
Iravan xonligi harbiy harakatlar paytida 3600-5000 askar yuborishi mumkin&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.457.&lt;/ref&gt;. Xon hukumatining asosiy tayanchi armiya edi. Armiyaning asosiy qismi tinch fuqarolar edi va amnistiya va etnik guruhlardan iborat edi.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.98.&lt;/ref&gt;

== Madaniyat ==
Iravan shahri tarixning  turli davrlarida [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]], [[Arab xalifaligi]], Sajidlar, Shaddadis, Seljuklar, Eldenizlar, Elxanidlar, Teymuridlar, Garagoyunlu, Aggoyunlu, Safaviylar, Afshorlar, Gajars sulolalari tarkibiga kirgan. Markaz sifatida Iravanning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi Chukursaad beylerbeyi va Iravan xonligi davrlariga toʻgʻri keladi. Oʻrta asrlarga oid tarixiy manbalarda shahar Ravan va Iravan sifatida tilga olingan. Iravan shahri asosan Safaviylar davrida rivojlanib oʻsgan. Iravan Chukursaad beylerbeyining markaziga aylandi va beylerbeyining markaziy rolini oʻynadi. Safaviy-Usmoniy chegarasi, Chukursaad knyazligi maʼlum urushlar paytida bosib olingan va keyin qaytib kelgan.

=== Arxitektura ===
Garchi biz gaplashayotgan Iravan viloyati meʼmoriy yodgorliklarining aksariyati saqlanib qolmagan boʻlsa-da, manbalarda ushbu sanʼat turi haqida juda koʻp maʼlumot topish mumkin. Ushbu maʼlumotlarga koʻra, mintaqa karvonsaroylar, qalʼalar, masjidlar, binolar va boshqa meʼmoriy obidalarga boy edi, ammo bu yodgorliklar oʻziga xosligi va meʼmoriy uslubi bilan ajralib turardi. Iravan viloyatining meʼmoriy yodgorliklari oʻsha davrda bu hududda bir qator chiroyli binolar yaratgan meʼmor-quruvchilar borligini isbotlaydilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.431.&lt;/ref&gt;

==== Masjidlar ====
[[Fayl:Blue Mosque, Jerevan 2.JPG|thumb|right|Moviy masjid (chapda) va Navro'zali aka masjidi (o'ngda)]]
Palata sakkizta katta masjidni, ikkitasi qalʼada va oltitasini shaharda roʻyxatdan oʻtkazdi. [[1764-yil]]da Husaynali xon tomonidan qurilgan „Moviy masjid“ oʻzining ulugʻvorligi bilan mashhur edi. Masjid gumbazi koʻk rangda bezatilganligi sababli shunday nomlangan. Shaharning gʻarbiy qismida joylashgan masjid Ganjadagi Shah Abbos masjidi uslubida qurilgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях s.s.7.&lt;/ref&gt; 1828-yildagi bosqindan keyin Yerixandagi Zalikxon masjidi, Navroʻzali aya masjidi, Sartib Xon masjidi, Husaynali Xon masjidi, Hoji Imomverdi masjidi, Hoji Jafar Bey masjidi tirik qoldi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.468&lt;/ref&gt;

Qadimgi Iravandagi Zalixon yoki shahar masjidi (qurilish sanasi nomaʼlum) va Navroʻzali xon masjidi (1687) Moviy masjidga oʻxshash va kichikroq edi. Qolgan uchta masjid 17-18 asrlarda qurilgan. Zalikxon masjidi hozirgi Iravan mehmonxonasi yonida joylashgan edi. [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]]dan keyin masjidning maqsadi oʻzgartirildi. Hozirgi kunda ushbu binoda Rassomlar uyining koʻrgazma zali joylashgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.128.&lt;/ref&gt;

Qalʼa masjidlaridan biri [[1725-yil]]da Usmonli hukmdori Rajab posho tomonidan qurilgan. Ushbu meʼmoriy jihatdan diqqatga sazovor masjid ruslar istilosidan keyin rus pravoslav cherkoviga aylantirildi. Iravandagi yana bir masjid Xusayngulu Xon davrida qurilgan va Gajar shahzodasi sharafiga Abbos Mirzo masjidi deb nomlangan. Bosqindan keyin masjid ruslar tomonidan qurol saqlanadigan joyga aylantirildi.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).433.&lt;/ref&gt;

==== Qalʼalar ====
''Asosiy maqolalar:[[:az:İrəvan qalası|Iravan qalʼasi]] va [[:az:Sərdarabad qalası|Sardarobod qalʼasi]]''
[[Fayl:Grigory Gagarin. Armenie. Djighit a Sardar-Abbat. (Kurdes, tatars).jpg|left|thumb|250x250px|Sardarobod qal'asi.  Rassom Q. Gagarin (1847)]]
Iravan qalʼasi Farxad posho tomonidan [[1583-yil]]da Zangi daryosi boʻyida, Chukursaad viloyati [[Usmonli imperiyasi|Usmonli imperiyasi]]ning vaqtincha qismi boʻlganida qurilgan.&lt;ref&gt;Joseph L. Wieczynski – The Modern encyclopedia of Russian and Soviet history, Том 10, Academic International Press, 1994, Стр. 218&lt;/ref&gt; Kengligi 790 m va 850 m boʻlgan Iravan qalʼasining devorlari tosh va xom gʻishtdan ikki yoki uch tomonli devorlarga ega edi. 17 minoradan iborat ichki devor kengroq va uzunroq edi. Bir oz pastroq va torroq boʻlgan tashqi devor, birinchisidan 15-20 parcha narida, unga parallel ravishda qurilgan edi. Ushbu devorda 60 tagacha toʻp. Qalʼaning janubiy, shimoliy va sharqiy qismlari chuqur va keng ariq bilan oʻralgan edi. Umuman olganda, Iravan qalʼasida 50 dan ortiq minoralar va 3 ta kuchli temir darvozalar boʻlgan. Garnizonlar soni har xil davrlarda 2000-5000 va urushlar paytida 7000 ga etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.436.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasi Iravanning ikkinchi yirik qalʼasi edi. U 1810-yilda Xusayngulu Xonning buyrugʻiga binoan qurilgan va [[1815-yil]]da qurilishi yakunlangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. s.255.&lt;/ref&gt; Sardarobod qalʼasi Arazning chap qirgʻogʻida, toʻrtburchaklar tekislikda qurilgan. Doira 4 verstli va uch tomondan minora gʻishtdan qurilgan bu qalʼa er-xotin devor bilan oʻralgan edi. Minoralarning oltitasi tashqi tomondan, 4 tasi ichki devorda joylashgan edi. Qalʼaning janubiy tomonida bitta devor bor edi. Sardarobod qalʼasi xandaq bilan oʻralgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.IV.s.292.&lt;/ref&gt; Qalʼada xon saroyi va 700 uy bor edi. Uning tarkibida 22 ta artilleriya va 3000 kishilik garnizon bor edi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.437.&lt;/ref&gt;

==== Karvonsaroylar va vannalar ====
[[Fayl:05 Chardin Yerevan1672.gif|right|thumb|250px|[[1672]] yil Jan Chardin tomonidan tasvirga olingan Iravan qal'asining panoramali ko'rinishi]]
Iravandagi eng meʼmoriy ahamiyatga ega binolardan biri karvonsaroylar edi. [[Karvonsaroy]]lar deyarli xuddi shu tarzda qurilgan. Ular shaharning ikki qavatida qurilgan. Karvonsaroyning balandligi 8 futdan oshmagan va bino boʻylab yotgan xonalardan iborat edi. Xonalar derazasiz edi. Kunduzgi yorugʻlik faqat eshikka tushdi. Har bir xonaning oldida binoning old tomoniga ochiladigan kichkina koridor bor edi, gumbazsimon qoplamali, kengligi 8 fut va ichkarisi 4-5 fut edi. Ushbu xonalarga qoʻshimcha ravishda ikkala xonadan ham bir xil balandlikda koridor chiqardi. Xonalar ortida butun binoni oʻrab turgan yoʻlak shaklida qurilgan yoʻlak bor edi. Yuqorida, har ikki tomonda, omborlarga ulashgan devorga ulkan balkon bor edi, hovlining oʻrtasida diametri 20-30 va balandligi 6-8 fut boʻlgan olti burchakli basseyn mavjud boʻlib, uni ichimlik suvi taʼminlab turardi. Karvonsaroyning tomi tekis edi. Kirish yoʻlakdan edi. Yoʻlakning ikkala tomonida oddiy oziq-ovqat sotadigan doʻkonlar bor edi. Ushbu doʻkonlar katta yogʻoch eshiklar bilan yopilgan.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot; /&gt; Rossiya istilosidan keyin Iravanda 8 ta karvonsaroy roʻyxatga olingan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.92.&lt;/ref&gt;

Vannalar mahalliy aholi uchun ham, shaharga kelgan xorijiy mehmonlar uchun ham dam olish maskani boʻlgan. Hammomlar toʻrtburchaklar xonalardan iborat boʻlib, ularda bir necha katta zallari sharsimon gumbaz bilan oʻralgan va oʻrtalarida suv oʻlchagichli gumbaz bor edi. Bu erga suv maxsus qurilgan suv omborlaridan tortib olingan suv quvuri orqali etkazib berildi. Yon xonadan issiq suv tortildi. Yogʻoch oʻrniga suv maxsus quritilgan toza suv bilan isitiladi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866&lt;/ref&gt;

Iravan shahrida mavjud boʻlgan hammomlar quyidagicha boʻlgan&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866-867.&lt;/ref&gt;: 

* Shahar kvartalida - Shayx-ul islom hammomi;
* Zalikxon hammomi;
* Mehdiyning hammomi;
* Hajibeyim hammomi;
* Tepebashi mahallasida - Shayx-ul islom hammomi;
* Hagi Ali hammomi;
* Gafar yoki Hoji Fatali hammomi;
* Karim aka hammom;
* Hasanali hammom.

==== Xon saroyi ====
[[Fayl:Yerevan Sardar Palace.png|right|250px|thumb|Sardor saroyi balkoni interyeri]]
Xon saroyi yoki Sardar saroyi [[1510-yil]]da Amirguna xon Gajar tomonidan qurilgan. Xuseynali xon mavjud xon saroyini qayta qurdi va obod qildi. Shu maqsadda u Xoylu Ahmadxonning bosh meʼmori Mirza Jafarini Iravanga taklif qildi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“.s.124.&lt;/ref&gt;

Xon saroyi qalʼaning shimoli-gʻarbiy qismida, Zangi daryosi yonida qurilgan. Saroy koʻp xonalarga ega boʻlgan kvadrat bino edi. U uchta alohida qismdan iborat edi. Sudyaning xotinlari uchun garem xonalari, qabulxona, xizmatchilar uchun joy va garnizon omborlari mavjud edi. Uchinchi qismi xonning qarorgohi edi.&lt;ref&gt;&quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;.s.438.&lt;/ref&gt;

Xon saroyini obodonlashtirgan ''„Shushaband“'' va ''„Yozgi pavilon“'' nomli oynali salon 1791-yilda Muhammadxon tomonidan qurilgan. „Shushaband“ deb nomlangan oyna zali kutish yoki qabul qilish xonasi deb hisoblangan. Zamin marmardan yasalgan boʻlib, devorlar, ship va kornişlar yorugʻlikni aks ettiruvchi turli xil rangli, koʻzni qamashtiruvchi oynalar bilan bezatilgan.&lt;ref&gt;Kərimov Kərim. ''&quot;İrəvan sərdarının sarayı&quot;'', „Yeni fikir“ qəzeti, 18-oktyabr 1995-ci il, № 5.&lt;/ref&gt;

=== Fan, taʼlim va adabiyot ===
Iravan xonligi hududida taʼlim asosan diniy arboblar tomonidan olib borilgan. Har bir masjidda katta yoki kichik madrasa bor edi. Quyi sinf oʻqituvchilarini '''''„oʻqituvchilar“''''', yuqori sinf oʻqituvchilarini „'''''voizlar'''''“ deb nomlashdi. Madrasalardagi sinflardan tashqari, talabalar yashaydigan kichik xonalar ham mavjud edi. Baʼzi masjidlarda taniqli mujtahidlar dars berishgan va ularni tinglash uchun mamlakatning turli burchaklaridan tinglovchilar kelgan. [201] Iravan xonligi qulashi arafasida yolgʻiz Iravanda 200 talaba tahsil olayotgan edi.

Oʻqituvchilar barcha fanlarni uchta asosiy yoʻnalishga ajratdilar: [[Arab tili|Al-Arabiyat]], [[Shariat|Sharva]] va Al-Hakim. Birinchi yoʻnalish arab tili, tarix va Qurʼon qiroatining qoidalarini oʻz ichiga oldi. Ikkinchi yoʻnalish „Qurʼon“ tafsirini, voqealarni oʻrganish va diniy qonun asoslarini oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Uchinchi yoʻnalish [[mantiq]], [[matematika]], [[geometriya]] va [[astronomiya]], [[tibbiyot]] va nazariy falsafani oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Ikkala maktabda ham, madrasalarda ham xattotlik sanʼatiga alohida eʼtibor berildi. Maktab va madrasalardan tashqari, Iravan xonligi hududida individual taʼlim turi mavjud edi. Xon yoki sardorlarning farzandlari, zodagonlar va savdogarlar oʻz uylarida alohida oʻqituvchilar tomonidan tarbiyalangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.903-904&lt;/ref&gt;

Sevgi mavzusi bilan bir qatorda, shoirlar zamonning shikoyatini aks ettirgan ijtimoiy va siyosiy masalalarga ham toʻxtaldilar. Iravan viloyati shoirlari orasida shoir Mammadsoyu (1800—1884), Almammadi (1800—1868) va Oydin (1825—1915) bor. Bu shoirlar sheʼrlarini xalq tushunadigan tilda yozganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.426.&lt;/ref&gt;

Iravanda Ashug maktablari alohida ahamiyatga ega edi. Goycha ashug maktabining taniqli aşıqlari Ashiq Allahverdi, uning shogirdi Ashiq Ali (1800—1911), uning shogirdlari Ashiq Alasgari, Ashig Maxarrami, Ashiq Azizi va Ashiq Musa. Gyumri ashug maktabining ustoz ashulalarini Ashug Tujcari, Ashig Beymurazi va Shirakli Hasan namoyish etishlari mumkin. Iravan aşıqlar maktabining koʻzga koʻringan namoyondalaridan biri Basarkecharli Ashug Musa haqida gapirish mumkin.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.132.&lt;/ref&gt;

=== Tasviriy sanʼat ===
Asosiy maqola: [[:az:Mirzə Qədim İrəvaninin əsərlərinin siyahısı|Mirza Gadim Iravani asarlari roʻyxati]]
[[Fayl:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|thumb|Sardar saroyida [[Ozarbayjon]] rassomi Mirza Gadim Iravanining devor rasmlari]]

Iravandagi tasviriy sanʼat qabr toshlariga turli xil yozuvlar va rasmlar bilan oʻzini namoyon qiladi. Qabrning ustiga toʻgʻri joylashtirilgan bu toshlarga marhumning tugʻilgan va oʻlganligini koʻrsatuvchi yozuvlar, turli xil rasmlar va naqshlar qoʻyilgan edi. Ivan Chopinning taʼkidlashicha, 30-yillarning boshlarida u Goychadagi ozarbayjon turklariga tegishli boʻlgan qabristonda turli xil tasvirlarga ega boʻlgan qabrlarni koʻrgan. Unga koʻra, qabr toshidagi ot, qilich va qurol askarning ramzi, yovvoyi choʻchqa, kiyik, yovvoyi echki ovi, qoʻy va echkilarni boqish edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.718.&lt;/ref&gt;

Iravan rassomchilik sanʼatining eng koʻzga koʻringan vakili bu Mirza Gadim Iravani. MG Iravani tomonidan yaratilgan baʼzi rasmlar „Iravan Sardar“ saroyiga bagʻishlangan. U XIX asrning 50-yillarida Sardar saroyida syujet kompozitsiyalarini tikladi, saroyning Mirror zaliga bir qator portretlarni - „Fatali shoh“, „Abbos Mirzo“, „Xusayngulu xon“, „Sarkarda“ va boshqalarni chizdi. tortdi. Uning 100 dan ortiq rasmlari bor edi. Ularning yigirma beshtasi hozir [[Boku]], [[Tbilisi]] va [[Sankt-Peterburg]]dagi sanʼat muzeyida saqlanmoqda.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.126.&lt;/ref&gt;

== Iqtisodiyot ==
=== Qishloq xoʻjaligi va chorvachilik ===
Iravan xonligi mahsulotlari orasida [[bugʻdoy]] va [[arpa]] ishlab chiqarish asosiy oʻrinni egalladi. Don etishtirish Iravan, Kirxbulag, Sardarobod, Shorayel, Pambak atrofidagi hududlarda asosiy oʻrinni egalladi. Ekinlar asosan bahor va kuzda boʻlgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.739.&lt;/ref&gt; Xusayngulu xon Gajar davrida Iravan xonligida har yili 34 185 halvar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;[[Fars dili|Fars sözü]] olub, iki – „xar“ (eşşək), və „bar“ (yük) sözlərindən əmələ gəlmişdi. Xalvar  həm iri çəki vahidi, həm dəsahəölçüsü idi. 1 xalvar 100 batmana bərabər idi. Təbriz batmanıilə1 xalvar 300 kq, İrəvan batmanıiləisə450 kq-a bərabər idi. Sahəvahidi kimi 1 xalvar 1, 5 desyatinəbərabərdir.&lt;/ref&gt; bugʻdoy va 11,500 halva arpa ishlab chiqarilgan. Zangibasar va Sharur tumanlari, ayniqsa, guruch etishtirish jihatidan ajralib turardi. Har yili 18,400 ta halvar paddies ishlab chiqarildi.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.IV.s.280.&lt;/ref&gt;

Zangibasar, Sardarobod va Surmali tumanlarida paxta etishtirish rivojlangan. Har yili oʻrtacha 2100 rupiy paxta ishlab chiqariladi.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.I.s.51.&lt;/ref&gt; Tamaki asosan mahalliy talabni qondirish uchun ishlab chiqarilgan. Zigʻir togʻlarda va sesame issiq mintaqalarda ishlab chiqarilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.741-742.&lt;/ref&gt; Ikkala oʻsimlikning yogʻi oziq-ovqat va yoqilgʻi sifatida ishlatilgan. Xusayngulu Xon davrida har yili Iravanda oʻrtacha 12 ta halvar zigʻir urugʻi va 24 ta halvar sesame urugʻlari ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;/&gt;

Iravan shahrida va shahar atrofidagi qishloqlar va tumanlarda turli xil poliz mahsulotlari va sabzavotlar etishtirildi. [[1782-yil]] martda Bayaziddan Isoq Poshoning iltimosiga binoan Bayaziddan 2 abbas qiymatidagi 7000 dinor qiymatidagi qora tarvuz, koʻk tarvuz, bodring, kovak, reyhan, baqlajon va boshqalar. urugʻlar yuborilgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.63.&lt;/ref&gt;

XVIII asrning ikkinchi yarmida Iravan xonligida chorvachilik bilan shugʻullanadigan aholining bir qismi bozorda sotish uchun sariyog ʼ, pishloq va boshqa sut mahsulotlarini ishlab chiqargan. Qoʻychilik chorvachilikning boshqa tarmoqlariga qaraganda ancha rivojlangan edi. Chorvachilik asosan yaylov-qish va qisman koʻchmanchi chorvachilikka boʻlingan. Xonlikning oz sonli aholisi doimiy yashash joyiga ega boʻlmagan va faqat koʻchmanchi chorvachilik bilan shugʻullangan. Girxbuloq, Goycha, Abaran, Darachichek, Garnibasar, Vedibasar, Talin, Surmali, Darakand-Parchenis tumanlarida chorvachilik uchun koʻproq mos keladigan yaylovlar mavjud edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.519-525.&lt;/ref&gt;

=== Hunarmandchilik va savdo ===
[[Fayl:Faience vase from Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|left|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligiga tegishli taomlar]]
Hunarmandchilik sanʼatning turli sohalarini qamrab oldi. Toʻquvchilik va kulolchilik, anʼanaviy hunarmandchilik rivojlangan. Ular orasida gilam ishlab chiqarish alohida ajralib turardi. Xonlikda kulolchilik mahsulotlari mahalliy xom ashyolarga asoslangan edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.851-853&lt;/ref&gt;

Toʻquv bilan bogʻliq sanʼat turlaridan biri bu boʻyash edi. Bu soha toʻqimachilik uchun iplar, paxta va jun matolarni boʻyashda muhim rol oʻynadi. Boʻyashda qizil qoʻngʻizdan olingan qizil boʻyoq va turli boʻyoq oʻsimliklarining tabiiy boʻyoqlari ishlatilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.374.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:National clothes of Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|150px|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligining milliy liboslari]]
Teri buyumlari Iravan xonligida qayta ishlangan. Shu maʼnoda nafaqat mahalliy terilar va terilar, balki Bayazid va Makudan import qilingan xom ashyolardan ham foydalanilgan. Teri buyumlari ishlab chiqarish otliqlarning talablariga javob berdi. Bundan tashqari, Iravan xonligida shisha ishlab chiqarish, sovun tayyorlash, moylash va b. hunarmandchilik sohalari boʻlgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.65.&lt;/ref&gt;

Iravan shahri yaqinidagi Gogb tuz konidan qazib olingan tuz [[Gruziya]], Imereti, [[Axalsixe]] va boshqa hududlarga eksport qilindi. Tuzga talab katta boʻlgani sababli Gogb togʻining etagida ikkita mina bor edi. [[Ruslar|Rus]] manbalariga koʻra, Xuseyngulu xon davrida tuz ishlab chiqarish yiliga 14000 rublni tashkil etgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.827-828&lt;/ref&gt;

U Iravandan turli karvon yoʻllarini bosib oʻtdi. Ulardan birinchisi [[Hindiston]], [[Oʻrta Osiyo]] va [[Eron]]ni [[Tabriz]] va [[Naxichevan]] orqali Iravan xonligiga bogʻlaydigan karvon yoʻli edi. Ushbu karvon yoʻli „Erzurum yoʻli“ yoki „Bezirgan yoʻli“ deb nomlangan. Iravandan Erzurumgacha boʻlgan yana bir karvon yoʻli Abaran va Alagoz togʻlarining shimoliy etaklaridan oʻtib, Karsga, u yerdan Xasangalaga bordi, u yerda u asosiy yoʻl bilan birlashdi. Iravandan [[Tbilisi]]ga (Gruziya) karvon yoʻli Uchkilsa, Sardarobod, Hamamli, Jaloloʻgʻlu va Shulaver orqali oʻtgan. Bu yoʻlning uzunligi taxminan Iravan − Agstafa yoʻliga teng edi. Iravan bu yoʻl orqali [[Ganja]]ga, Shamaxida esa Ozarbayjondan Rossiyaga asosiy savdo yoʻli bilan bogʻlandi. Karvon yoʻnalishlarida bojxona va oʻtkazish punktlari juda koʻp edi. Faqatgina Ayilislidan Kagizmangacha boʻlgan savdo yoʻlida oltita bojxona posti mavjud edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot;&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.66.&lt;/ref&gt;

Iravaning asosiy savdo yoʻllari quyidagilar: 1. Gyumri - Masdara - Sardarobod - Uchkilsa - Iravan - [[Naxichevan (shahar)|Naxichevan]] - Ordubad; 2. Sardarobod - Jafaraga - Boyazid posho; 3. Sardarabad - Gogb - Arazsahili va Kagizman - Erzurum; 4. Iravan - Qorabog ʼxonligining chegarasiga qadar. 5. Iravan - Uchkilsa - Kars. Bu yoʻl Gizilkilsa va Goshavang qishloqlaridan oʻtdi. Xonlikning asosiy savdo markazi Iravan shahri edi. Chet eldan olib kelingan savdo tovarlari asosan shahar omborlarida saqlanar edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot; /&gt;

Iravan xonligida ichki va tashqi savdo operatsiyalarida turli xil valyutalar ishlatilgan. Garapul deb nomlangan mahalliy mis tangalar xonlikda muhim rol oʻynagan. Iravan viloyati xokimiyat davrida eng koʻp foydalaniladigan joylardan biri hisoblangan. Bozorlarda milliy valyutalardan tashqari Eron, Usmonli imperiyasi, Rossiya va Ozarbayjon xonligida zarb qilingan tangalar ham mavjud edi. Ushbu valyutalar [[oltin]], [[kumush]] va misdan iborat edi. Tümen, egalik yoki minaltun, panohobod, qarapul, shahi, bisti, real, rus imperatori, gollandiyalik chervon, Usmonli darulxliafi va mahmudisi Iravan bozorida sotilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.388.&lt;/ref&gt;

=== Erga egalik va soliq ===
==== Yerga egalik ====
İIravan xonligi davrida yerga egalik qilish shakllari quyidagicha:&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.337-344&lt;/ref&gt;
*'''Xass''' Bu yerlar Iravan hokimlari va ularning oilalarining shaxsiy mulki hisoblangan. Iravan hukmdorlari eng yirik yer egalari edilar.
*'''[[:az:Dövlət torpaq kadastrı|Divani]]''' – Divani - Davlat erlari. Bular xazina ixtiyorida boʻlgan erlar edi. Davlat erlaridan tushgan daromadlar xazinaga tushdi.
*'''[[:az:Tiyul|Tiyul]]''' — Xon baʼzi odamlarga harbiy xizmat uchun divan erlaridan sovgʻa sifatida umrbod tiyul berdi. Tiyul egasi xizmatini tugatganda yoki vafot etganida, hadya qilingan qishloqlar xazinaga qaytarildi.
*'''[[:az:Vəqf|Poydevorlar]]''' — doimiy ravishda diniy muassasalarga berilgan erlar - masjidlar, madrasalar yoki cherkovlar. Boshqa mulklar - uylar, doʻkonlar, karvonsaroylar, tegirmonlar va boshqalar. poydevor ham boʻlishi mumkin.
*'''[[:az:Camaat|Jamoa]] ''' – Bu yer uchastkalari asosan qishloq jamoalariga tegishli edi. Jamiyatlarga tegishli qishloqlar oʻsha jamoaga aʼzo boʻlgan fuqarolarga tegishli edi.
*'''[[:az:Mülk|Mulk]] ''' — Xususiy mulk boʻlgan erlar erkin savdo qilinishi mumkin edi. Erlar avloddan-avlodga meros boʻlib oʻtdi. Uy egalari uyni parvarish qilishlari shart emas edi.

==== Soliqlar ====
Iravan xonligida soliqlarning miqdori va miqdori ham turlicha edi. Ushbu soliqlar asosan mahsulotlarga va qisman pullarga undirilgan. Dehqonlar toifalari asosan subyektlar, dehqonlar va odamlardan iborat edi. Soliqlar quyidagicha:&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.70&lt;/ref&gt;
* '''[[:az:Malcəhət|Bahra (maljahat)]]''' — erdan foydalanish evaziga ekinlardan olinadigan asosiy soliq edi. Xazina erlari hosilining har 10 qismidan 3,5 qismi xonga, qolgan qismi esa dehqonlarga tegishli edi. Er egalaridan olingan hosilning 1,5 foizi er egasiga, ikki qismi xazinaga, qolgan qismi esa kultivatorga tushdi.
* '''Choʻpboshi''' — chorvadorlar oʻz hayvonlarini davlat yaylovlarida boqayotganlari uchun bu soliqni toʻlaganlar. Bu mahsulot tomonidan toʻlangan.

Yuqoridagilardan tashqari xonlik aholisi oʻtlatish, tutun chiqarish va otliqlarning (arpa, egar yuvish) harajatlari uchun pul toʻlagan. Xonning amaldorlari deyarli soliqlardan ozod qilingan. Uy egalari va xonalarga toʻlanadigan soliqlardan tashqari, xonlik aholisi turli marosim va bayramlar munosabati bilan „peshkesh“ yoki „taʼtil“ berganlar.

== Etnik tarkibi ==

[[1441-yil]]da Garagoyunlu hukmdori Yoxanshoh hukmronligi davrida, arman katolikosati Kilikiyadan Uchuksa monastiriga Chukursadning Vagarshabad qishlogʻida joylashgan Uchkilsa monastiriga koʻchirilgandan soʻng, turli joylardan kelgan oz sonli armanlar asta-sekin xonlikda joylashdilar. Urushlarda tez-tez qatnashib turadigan Garagoyunlu, Aggoyunlu va Safaviy hukmdorlari Uchkilsa katoliklariga Eron va janubiy Anadolida xristian aholisi ustidan oʻz hokimiyatini yanada kuchaytirish va isyon xavfini oldini olish uchun yordam bergan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.40&lt;/ref&gt;

XVII asrning fransuz sayohatchisi Shardinning soʻzlariga koʻra, ''„... Iravan qalʼasi sakkiz yuzga yaqin uydan iborat. U yerda faqat sof qonli qizil boshoqlar yashaydi“''.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.45.&lt;/ref&gt; Yervand Shahaziz oʻzining „Qadimgi Iravan“ kitobida, Iravan aholisiga murojaat qilib, fransuz sayohatchisi Chardinning [[1673-yil]]da Iravan qalʼasida yashagan aholi toʻgʻrisidagi maʼlumotlari haqida yozadi: ''„аrmanlarning Iravanda faqat doʻkonlari boʻlgan...''“&lt;ref&gt;Յերվանդ Շահազիզ: Հին Յերեվանը: Յերեվան, 1931: s.34.&lt;/ref&gt;  Missioner Monye shunday yozadi: ''„Uylardan koʻra koʻproq bogʻlar va uzumzorlar bilan oʻralgan shahar ikki tomonlama qasr devorlari bilan oʻralgan. ¼ Aholisi arman.“''&lt;ref&gt;Mamye-Clairac. Historie de Perse, depuis le commencement de ce Sincle. Paris, t. II, MDCCL (1750).s.154&lt;/ref&gt;

Iravan xonligidagi aholining milliy tarkibi toʻgʻrisidagi maʼruzasida Paskevich bu yerda 10000 ozarbayjon va 3000 arman oilalari istiqomat qilganini taʼkidladi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]dan kelgan professor Kastin Makkartining taʼkidlashicha, [[1828-yil]]dagi Rossiya istilosidan oldin Iravan xonligi aholisining 80 foizi ozarbayjon turklari boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Fəridə Əliyeva&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_mart2009/72629.htm |title=anl.az |author=Fəridə Əliyeva |date=18 mart,2009. |work=İrəvan xanlığı|pages =  |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Ivan Chopinning yozishicha, 1828-1832 yillarga qadar Iravan xonligida aholining mutlaq koʻp qismi musulmonlar, yaʼni ozarbayjon turklari edi. Uning hisob-kitoblariga koʻra, Iravan viloyatida 81 749 [[musulmon]] va 25.151 arman bor edi. U musulmon deganida, Shopin ozarbayjon turklari va musulmon kurdlarini nazarda tutgan edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.16.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1829]]-[[1832-yil]]larda oʻtkazilgan palatalarni roʻyxatga olishni tahlil qilish natijasida, Russo-Gajar urushlariga qadar Iravan xonligining aholisi 134.646 kishini tashkil etgan degan xulosaga kelish mumkin. Ularning 99.609 nafari ozarbayjon turklari, 19.878 nafari armanlar, 14.902 nafari kurdlar va 257 nafari rimliklar boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot; /&gt; 

Umuman olganda, 1828-1830 yillarda Turkmanchay shartnomasi (1828) boʻyicha Ozarbayjonda 40,000 Eron armanlari va Edirne tinchlik shartnomasi (1829) boʻyicha 84.000 turk armanlari joylashtirildi va ularning aksariyati Yelizavetpol va Iravan viloyatlarining eng yaxshi erlariga joylashdilar. Aynan shu davrdan boshlab Ozarbayjonning gʻarbiy erlarida armanlarning joylashtirilishi qirgʻinlar, qirgʻin va yaqin kelajakda mahalliy ozarbayjon turklarining deportatsiya qilinishini anglatadi.&lt;ref&gt;Yusif Qazıyev. „Erməni məsələsi“ (Yalanlar və gerçəklər).Qafqaz Universiteti Qafqaz Araşdırmaları İnstitutu Nəşriyyatı №: 10.s.9.&lt;/ref&gt;

== Belgilar ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references group=q /&gt;
&lt;/div&gt;
== Manbalar ==
{{Manbalar|3}}

== Adabiyotlar ==
{{columns-list|colwidth=25em|
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 400 b.
* http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
* Chexiyadagi Kavkaz uchun Rossiya hokimiyatining sharhi, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar, ch.I-IV. 288 b.
* Shopen I. „Armaniston viloyatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida tarixiy yodgorligi“. 162 b.
* azertag.az. „Iravan xonligi“ (Ozarbayjon).
* „AFSHARIDS“. iranicaonline.org.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ harflari, men kitob. p.33
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) P. 51.Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmi)
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)“. P.27.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 13.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan. p. 51.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 83.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). 53 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi). Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.171-172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 54 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p.57-58.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi“. p.64.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 52 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 58-59 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 90.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 59 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 60 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 89.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 61-62 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 62-63 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 66 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.173.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.174.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.175.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Samed Sardariniya. „Iravan musulmonlar yashaydigan viloyat edi“.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 83-84 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.178.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 104.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari).
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 179.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 85-86 b.
* Butkov P.G. 1722-yildan 1803-yilgacha Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar. 3-x t ichida. Sankt-Peterburg, 1869.c.2, p. 178.
* Dalil H. Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida). Boku, „Ilmiy“, 1979, 144 b., 130-131.
* Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida).
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. SPb, 1866, s.139.
* Qorabog`dan kelgan Mirzo Jamol Javanshir. Qorabog ʼtarixi. Qorabog ʼharflari, I kitob, Boku, Yozuvchi, 1989, 125 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.101.
* Bogdanova N. G. Agrar munosabatlar v. 1870-1913 yillarda Ozarbayjon. 169-170 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.103.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 104.Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari.p.128-131.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 130.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 132-133.
* Aliyev F., Aliyev M.Naxçıvan xonligi (1747—1828). p. 62.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 109-110 b.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ. Qorabogʼ harflari, men kitob. p. 50-51.
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. p. 313-314.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 200-201.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 166.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 175.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 178.
* Butkov P.G. Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar 1722-yildan 1803 g.s.3, 390 b.
* Potto V. Kavkazda Rossiya suverenitetini tasdiqlash 305 b.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi.“ p. 77-78.
* Bibershteyn M. Terek va Kura daryolari oʻrtasida Kaspiy dengizining chap qirgʻogʻida joylashgan viloyatlarning tavsifi 52 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Qudsi Muhammad Muslim. ''„Irovanning Xuseynali xonning maktublari, 1789-1791“'' p.49,.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p. 270-276.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 457 b.
* Iosif L. Wietsinski - Rossiya va Sovet tarixining zamonaviy entsiklopediyasi, 10-jild, Akademik xalqaro matbuot, 1994, p. 218.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik. 255 b.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun statik, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlardagi sharhi, 222 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „''Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)''“ p.124.
* „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 498 b.
* Karimov Karim. „Iravan boshligʻi saroyi“, „Yangi fikr“ gazetasi, 1995-yil 18-oktyabr, 5-son.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 902.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 903-904
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 132.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 126.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik.  Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar.c.IV. s. 280.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar. c. i. s. 51.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 751-742.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 851-853.
* Farida Aliyeva (2009-yil 18-mart). anl.az. Iravan xonligi (Ozarbayjon).
* Yusif Gaziyev. &quot;Armaniston masalasi&quot; (Yolgʻon va faktlar). Kavkaz universiteti Kavkaz tadqiqot instituti nashriyoti №: 10.p. 9.
}}

== Yana qarang == 
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları|Ozarbayjon xonliklari]]
* [[:az:İrəvan xanlarının siyahısı|Iravan xonlari roʻyxati]]
* [[:az:Çuxursəəd bəylərbəyliyi|Chukursaad beylerbeyligi]]
* [[:az:İrəvan və irəvanlılar (film, 2007)|Iravan va Iravan aholisi (film, 2007)]]
* [[:az:İrəvanda xal qalmadı|Iravanda ochkolar qolmadi]]
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları. Naxçıvan və İravan xanlıqları. 5-ci film (film, 2003)|Ozarbayjon xonliklari. Naxchivan va Irəvan xonliklari. 5-kino (film, 2003)]]
* [[:az:İrəvan xanlığı (film, 2012)|Iravan xonligi (film, 2012)]]
* [[:az:İrəvan qalasının işğalı|Iravan qalʼasining bosib olinishi]]

==  Havolalar ==
* [http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1 Iravan. Eron milliy entsiklopediyasi veb-saytida]
* [http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html Bizning tariximizning sahifasi qon bilan yozilgan - Iravan xonligi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150125225530/http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html |date=25-yanvar 2015-yil }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=klufKWGeeec Ozarbayjon xonliklari - Iravan xonligi]
[[Turkum:Iravan xonligi| ]]</text>
      <sha1>3c8vg2m5pkaw4i277x3dnez7vp6zkvh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121538</id>
      <parentid>6121537</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132008" sha1="iomsy2ze3aa14xjafit40q244lvahju" xml:space="preserve">{{Tarixiy davlat
 |nomi                     = Iravan xonligi
 |oʻz nomi                 = خانات ایروان
 |holati                   = 
 |madhiya                  = 
 |bayroq                   = Flag of the Yerevan Khanate.png
 |bayroq_izohi             = Iravan xonligining bayroqlari
 |gerb                     = 
 |gerb_izohi               = 
 |xarita                   = ErevanKhanate.gif
 |oʻlchami                 = 280px
 |izohi                    = İravan xanlığı (1800)
 &lt;!-- |type_before              = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Davlat-asoschilar»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Oʻtmishdoshlari».--&gt;
 |p1                       = Afshorlar sulolasi
 |flag_p1                  = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  = 
 |tashkil_topdi            = 1747
 |barham_topdi             = 1828
 &lt;!-- |type_after               = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Tugatilgandan keyingi davlatlar…»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Vorislar».--&gt;
 |s1                       = Rossiya imperiyasi
 |flag_s1                  = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |shiori                   = 
 |poytaxti                 = Iravan
 |shaharlari               = 
 |tili                     = 
 |valyutasi                = [[:az:Qarapul|Garapul]]&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.I-IV. s.288.&lt;/ref&gt;, [[:az:Tümən|İravan tumani]]&lt;ref&gt;Шопен И. &quot;Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи&quot;. s.162.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich   = 
 |koʻrsatkich_tarkibi      = 
 |maydoni                  = 19.400 km&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii&lt;/ref&gt;
 |aholisi                  = taxminan 134.646&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot;&gt;E. Qarayev s.400.&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;
[[Ozarbayjonlar|Ozarbayjon turklari]] - 99,609&lt;br/&gt;
[[Armanlar]] - 19,878&lt;br/&gt;
[[Kurdlar]] - 14 902&lt;br/&gt;
[[Lo'lilar]] - 257&lt;br/&gt;
 |boshqaruv_shakli         = 
 |sulola                   = 
 |hukmdorlar_unvoni        = [[Xon (unvon)|Xon]]
 |hukmdor1                 = Mirmehdi Xon 
 |hukmdor1_yili            = [[1747]]–[[1751]]
 |hukmdorlar_unvoni2       = &lt;!--keyingi hukmdor unvoni oʻzgarganda ishlatiladi--&gt;
 |hukmdor2                 = Huseyngulu Xon 
 |hukmdor2_yili            = [[1806]]–[[1827]]
 |hukmdorlar_unvoni3       = 
 |hukmdor3                 = 
 |hukmdor3_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni4       = 
 |hukmdor4                 = 
 |hukmdor4_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni5       = 
 |hukmdor5                 = 
 |hukmdor5_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni6       = 
 |hukmdor6                 = 
 |hukmdor6_yili            = 
 |dini                     =  [[Islom]] ([[Shialik]])&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. &quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən(XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;. s.400.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich1    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi1      = 
 |Bosqich1                 = 
 |Sana1                    = 
 |Yil1                     = 
 |Bosqich2                 = 
 |Sana2                    = 
 |Yil2                     = 
 |Bosqich3                 = 
 |Sana3                    = 
 |Yil3                     = 
 |Bosqich4                 = 
 |Sana4                    = 
 |Yil4                     = 
 |Bosqich5                 = 
 |Sana5                    = 
 |Yil5                     = 
 |Bosqich6                 = 
 |Sana6                    = 
 |Yil6                     = 
 |Bosqich7                 = 
 |Sana7                    = 
 |Yil7                     = 
 |Bosqich8                 = 
 |Sana8                    = 
 |Yil8                     = 
 |Bosqich9                 = 
 |Sana9                    = 
 |Yil9                     = 
 |Bosqich10                = 
 |Sana10                   = 
 |Yil10                    = 
 |Bosqich11                = 
 |Sana11                   = 
 |Yil11                    = 
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich2    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi2      = 
 |gacha                    = 
 |g1                       = 
 |g2                       = 
 |g3                       = 
 |g4                       = 
 |g5                       = 
 |g6                       = 
 |g7                       = 
 |keyin                    = 
 |k1                       = 
 |k2                       = 
 |k3                       = 
 |k4                       = 
 |k5                       = 
 |k6                       = 
 |k7                       = 
 |eslat                    = 
}}

'''Iravan xonligi''' ([[ozarbayjoncha]]:{{lang|az|ایروان خانلیغی}}; [[forscha]]:{{lang|fors|خانات ایروان}}, {{comment|translit.|transliterasiya|transliterasiya}} ''Xānāt-e Iravān'') — Ozarbayjon xonliklaridan biri, [[Nodirshoh|Nodirshoh Afshor]] va Afshor Nafardan keyin Chuxursad  beylerbeyi asosida shakllangan va [[1747]]—[[1828-yil]]larda mavjud boʻlgan tarixiy feodal davlat. [[XVIII asr|XVIII – asr]]ning oʻrtalarida Iravan xonligiga Mirmehdi xon tomonidan asos solingan. Iravan xonligi [[Qorabogʻ]], [[Naxichevan]] va Maku xonliklari, Usmonli imperiyasi bilan, Borchali va Gazax sultonlari bilan chegaradosh edilar. Markazi Iravan (Yerevan) shahri edi.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://portal.azertag.az/az/node/1725#.WV_UyoTyjIU |title=İrəvan xanlığı. |author=azertag.az |date= |work=|pages = |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xondan keyin Xuseynali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi mustahkamlandi. Xuseynali xonning oʻgʻli Muhammad xan Gajar davrlari Iravan  xonligida eng uzoq xon davri hisoblanadi. Muhammad xon 21 yil davomida Iravan taxtiga oʻtirdi.

Muhammad xondan keyin Xusaynngulu xon Gajar hokimiyatga keldi. Uning boshqaruvi davrida Iravan Rossiya imperiyasining vayronagarchilik yurishlariga duchor boʻlgan.  Xusaynngulu xonning hukmronligi Iravan xonligi madaniyati choʻqqisiga chiqqan davr edi. Iravandagi Goy [[masjid]] va Sardarobod tumanidagi shu nomdagi qalʼa Xuseynngulu xonning buyrugʻi bilan qurilgan.

[[XIX asr]] oxiri – [[XX asr]]ning boshlarida Iravanda ozarbayjon nomlari bilan oʻnlab koʻchalar boʻlgan. Ushbu koʻchalar qadimgi Yerevanda mashhur boʻlgan: Shariat, Karvansaray, Gala, Sulton, Cholmekchi, Naxchivan, Bozor, Dashli, Pasha xon, Gariblar oʻchogʻi, Deyirmanli, Masjid, Mehnat bozori, Tepebashi, Qabriston, Naib, Mir Jafar, Rustam xon, Imomra, Korbulag, aka, Ketan, Dukanli, Sallaxlar va boshqalar.

Bogʻlar erlari Iravan va uning atrofida [[1473]] bogʻ bor edi, shundan 772 tasi shahar ichida edi. Sardar bogʻi, Dalma, Abbosdarasi, Abuxayat, Keshagli, Gizilgʻala, Dere bogʻi, Savzikari, Xosrovobod, Soyudlu, Gul vodiysi, Kankan, Kerpixhana bogʻlari nomlari Yerevandan juda uzoqda tarqalgan. Yerevan bogʻlarining baʼzi mahsulotlari quritilgan shaklda Yevropaga eksport qilindi&lt;ref name=&quot;virtual&quot;&gt;[http://www.virtualkarabakh.az/az/post-item/3/26/irevan-qedim-azerbaycan-torpagi.html İrəvan - qədim Azərbaycan torpağı]&lt;/ref&gt;.

Iravandagi 15 ga yaqin masjid va ikkita arman cherkovining nomlari tarixiy adabiyotda qayd etilgan. Moviy masjid (yoki Huseynali xon), Gala masjidi (Sardar yoki Abbos Mirzo), Shah Abbos, Tepebashi, Zal xon (yoki shahar), Sartib xon, Hoji Novruzali aka, Demirbulag, Hoji Jafar aka, Rajab posho, Muhammad Sartib xon, Hoji Inam masjidlarining minoralari uzoqdan Yerevanning musulmon shahar boʻlganini koʻrsatar edi. Armanistonda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng masjidlar birin-ketin yoʻq qilindi. Moviy masjid, Janubiy Kavkazdagi eng katta masjid, Iravanda tarix muzeyiga ega edi va Zal Xon masjidi rassomlarning koʻrgazma zaliga aylandi. Faqat Demirbulag masjidi [[1988-yil]]gacha oʻz maqsadiga erishdi va hozirda masjid yer yuzidan oʻchirildi va uning oʻrniga baland qavatli bino qurildi. Shaharda mavjud boʻlgan Pogos-Petros va Katogke cherkovlari, masjidlar bilan bir qatorda shaharga armanlarning kirib kelishini taʼminlash uchun xristian missionerlari hisobiga qurilgan.&lt;ref name=&quot;virtual&quot;/&gt;

[[1827-yil]] [[6-oktabr]]da Iravan xonligi [[ruslar]] tomonidan ishgʻol qilindi va bu ishgʻol [[1828-yil]] [[10-fevral]]da Turkmanchay tinchlik shartnomasi bilan mustahkamlandi. Ushbu shartnomaning 15-moddasiga binoan, Gajarlar va [[Usmonli imperiyasi]] hududida yashovchi arman aholisi [[Kavkazorti|Janubiy Kavkaz]]ga, shu joylarga koʻchirilgan.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot; /&gt;

== Erta davr ==
[[Fayl:Nadir Shah at the sack of Delhi - Battle scene with Nader Shah on horseback, possibly by Muhammad Ali ibn Abd al-Bayg ibn Ali Quli Jabbadar, mid-18th century, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|alt=|thumb|339x339px|[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]]]
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mirmehdi xan Qasımlı-Əfşar|Mirmehdi xon Gasimli-Afshar]], [[:az:Xəlil xan Özbək|Xalil xon Oʻzbek]], [[:az:Hüseynəli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]] va [[:az:Qulaməli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]]''

=== Mirmehdi xon ===
[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]ning oʻldirilishi bilan [[1747-yil]] 19 dan 20-iyulga oʻtar kechasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/afsharids-dynasty|title=AFSHARIDS|work=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;, [[Ozarbayjon]]da katta tartibsizliklar yuzaga keldi va har tomondan taxtga daʼvolar berila boshlandi. Ushbu kurashda Nodirshohning jiyani Aliqulu xon vaqtincha Adilshoh nomi bilan hokimiyatga keltirildi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.33&lt;/ref&gt; Biroq, yangi shoh mustaqil xonliklarning paydo boʻlishiga toʻsqinlik qila olmadi. Mustaqil boʻlishga intilib, ozarbayjon xonlari taxtga daʼvogarlarga qarshi kurash sharoitida oʻzlarining kichik feodal davlatlarini yaratdilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.51.&lt;/ref&gt;

Tabriz hokimi Amiraslan xon Afshar qoʻmondonlaridan biri Mirmehdi xonni Iravandagi markaziy hukumatga qarshi qoʻzgʻolonni bostirish uchun qoʻshinlari bilan Iravanga yubordi. Ammo Mirmehdi xon Iravan ahli bilan rozi boʻlib, ularga qoʻshildi va qoʻzgʻolonni boshqarishni boshladi. Mirmehdi xon, Mugan xon Xasanali xon, [[kurdlar]] va afsharlar oʻz kuchlarini birlashtirdilar va 30.000 yaqin [[qoʻshin]] bilan Amiraslan xonga qarshi chiqdilar. Birlashgan kuchlar Urmiya shahriga hujum qildi, bu yerda joylashgan barcha xon boyliklarini tortib olishdi va shaharni oʻzaro boʻlishishdi. Ushbu voqeadan koʻp vaqt oʻtmay, Adilshohni (Aliqulu xon) agʻdarib, hokimiyatga kelgan Ibrohim Mirzo Amiraslan xon magʻlubiyatga uchradi va oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci yarısında).s.40&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1747-yil]]da Nodirshoh Afsharning oʻldirilishidan soʻng Mirmehdi xon Afshar mustaqil Iravan xonligining poydevorini qoʻydi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“''.''s.27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.62.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev.Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən.s.51.&lt;/ref&gt; Mir Mehdi xon oʻz xonligi hududini kengaytirish siyosatini olib bordi.

Shu maqsadda [[1748-yil]]da Urmiya xonligiga hujum qildi. Urmiya hukmdori Fatali xon Afshar magʻlubiyatga uchradi va oʻz xonligining baʼzi hududlarini Mehdi xonga berishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.83.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.52.&lt;/ref&gt;

Biroq, [[1749-yil]]ning yozida Iravan xonligining oʻzi yana bir Ozarbayjon xonligi - [[Qorabogʻ xonligi]]ga hujum qildi. Qorabogʻlik Panahali xon 4000 ta qoʻshin bilan Iravan xonligi chegaralarini kesib oʻtdi va Uchkilsa atrofidagi yerlarga yurdi. Iravan xonligida ozchilik boʻlgan xorijiy armanlar ushbu voqealardan oʻz pozitsiyalarini mustahkamlash uchun foydalanganlar. Ular ''„oʻzlarini musulmonlardan himoya qilish“'' uchun Kaxetiya podshosi [[Irakliy II|Irakliy II]] ga murojaat qilishdi. Irakliy II qoʻshinlarini yigʻib, ularni Panaxali xonga qarshi yubordi. Jangda qattiq magʻlub boʻlgan Panahali xon chekinadi.&lt;ref&gt;İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.171-72.&lt;/ref&gt;

Armanlarning xiyonati Iravan xonining eʼtiboridan chetda qolmadi. Mirmehdi xon Kartli-Kaxeti saroyi bilan yashirin aloqada boʻlgan armanlarni jazolashga qaror qildi. Uning harakati Kartli-Kaxeti saroyini gʻazablantirdi. Armanlarning murojaatidan foydalangan holda Tsar Teymuraz Iravanning ichki ishlariga aralashish uchun bahona qidirib, 2549 kishilik qoʻshin bilan [[1749-yil]] sentyabr oyida Iravanga yoʻl oldi. Qarshilik qila olmagan Mirmehdi xon armanlarni qoʻlga olishni toʻxtatdi va Teymuraz bilan yarashdi. [[22-noyabr]]da chor qoʻshinlari xonlikdan chiqib, orqaga qaytishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.54.&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xon kuchining zaiflashuvidan foydalangan holda, Fatali xon Afshar Iroqni egallashga qaror qildi. [[1751-yil]]da Ozod Xon boshchiligida u Iravanga 30000 qoʻshin yubordi. Ushbu qoʻshinlarning oldingi chizigʻi Iravan qalʼasini qurshab oldi. Gruziya podshohi Iravanni himoya qilish uchun shahar tomon yoʻl oldi. Jangda Irakliy II qoʻshinlari yoʻq qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.172.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.57-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.64.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Mirmehdi xon agʻdarilib oʻldirildi va uning oʻrniga Xalil xon Oʻzbek [[1752-yil]]da Iravan hokimi etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.52.&lt;/ref&gt;

Xalil xon hukmronligi davrida [[dogʻiston]]liklar tomonidan Iravan xonligi ham kuchli hujumga uchradi. [[1754]]-[[1755-yil]]larda Avar xon Nusal xon boshchiligida Dogʻiston qoʻshinlari Kartli-Kaxeti hududiga yurish qildilar va u yerdan Iravan xonligi hududiga hujum qildilar. Ushbu hujum paytida Goycha, Darachichek, Kirxbulag va Abaran tumanlari qishloqlariga jiddiy zarar etkazildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.58-59.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining ushbu halokatli yurishi Xalil xonning xalq orasidagi obroʻsini sezilarli darajada pasaytirdi. 1755-yilda xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan Hasanali xan Gajar boshchiligida qoʻzgʻolon koʻtarildi. Qoʻzgʻolon natijasida Xalil xon hokimiyatdan chetlashtirildi va uning oʻrniga Hasanali xan Gajar tayinlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.90.&lt;/ref&gt;

=== Xusaynali xon ===
[[Fayl:İrəvan xanı Əli xana məxsus &quot;Məlayır&quot; adlı Təbriz xalçası.JPG|thumb|257x257px|left|Xuseynali xonga tegishli Tabriz gilamchasi „Malayir“, Ozarbayjon tarixi muzeyi]]
Xasanali xon juda qisqa vaqt hokimiyat tepasida edi. U xonlik taxtida oʻtirganida koʻr edi. Uning koʻzlarini bir vaqtlar Nodirshoh chiqarib tashlagan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.59.&lt;/ref&gt; Toʻrt yil hukmronlik qilgan Hasanali xon 1759-yil boshida vafot etdi. Oʻlimidan soʻng uning ukasi Xuseynali xon Iravanda hokimiyat tepasiga keldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.89.&lt;/ref&gt;

Agar Iravan xonligining tashkil topishi Mirmehdi xon Afshar nomi bilan bogʻliq boʻlsa, xonlikning kuchayishi Xuseynali xonning xizmatlari tufayli boʻlgan. [[1760-yil]] avgustda Dogʻiston qoʻshinlari Iravanga yurish qildilar. Xuseynali xon ularga qarshi qoʻshin yubordi va jangda Dogʻiston qoʻshinini magʻlubiyatga uchratdi. Ammo qoʻshimcha yordam olgan dogʻistonliklar Araz daryosiga etib borishdi. Dağıstan qoʻshini talonchilikni tugatgandan soʻng qaytib kelganida, Kartli–Kaxeti qoʻshinlari toʻsatdan ularga hujum qilishdi va ularni magʻlub etishdi. Ushbu voqea Kartli–Kaxetiya podsholigining Iravan xonligiga taʼsirini kuchaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.61-62.&lt;/ref&gt;

Karim xon Zand Fathali xon Afsharani magʻlub qilgandan soʻng, Azad xonni quvgʻin qila boshladi. Quvgʻinlardan qochib, Azad xon Gazax sultonligiga qochdi. Bu yerda lavozimni egallagan Ozod xon II Irakliy II dan yordam olmoqchi edi. Biroq, uni 1760-yilda Irakliy II bosib olib, Karim xon Zandga topshirdi. Ushbu xizmat evaziga Karim xon Zand bir muncha vaqt Kartli-Kaxeti Iravan xonligidan tovon puli olganiga koʻz yumdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62.&lt;/ref&gt;

Ammo, Xuseynali xon oʻz kuchini mustahkamlagandan keyin soliq toʻlashdan bosh tortdi. Bu [[1765-yil]]da Irakliy II ning katta qoʻshin bilan Iravanga hujumiga olib keldi. Kuchlarning etishmasligi tufayli Xuseynali xon yana tinchlik taklifiga rozi boʻlib, soliq toʻlashga rozi boʻldi. Irakliy II qaytdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62-63.&lt;/ref&gt; Irakliy II qoʻshinlari Iravandan olib chiqilgandan soʻng, Xuseynali xon yana soliq toʻlashdan bosh tortdi. [[1769-yil]]da Irakliy II Iravanga yana hujum qildi, ammo magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.66.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Irakliy II ning Iravan xonligiga qilgan harbiy yurishlari hech qanday natija bermadi. U xonlikni oʻziga qaram qilib qoʻyolmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.173.&lt;/ref&gt;

[[1779-yil]]da Karimxon Zandning vafoti [[Ozarbayjon]]da fuqarolar urushi avj oldi. Qulay sharoitlardan foydalanib, Irakliy II yana Xuseynali xondan soliqlarni talab qildi. Xuseynali xon bosh tortdi. [[1779-yil]] sentyabr oyida Irakliy II 20 ming kishilik armiya bilan yana Iravan xonligiga yurish qildi. Xuseynali xon [[Usmonli imperiyasi]] va uning ittifoqchilari, Qorabogʻva Xoy xonliklarining koʻmagi bilan Gruziyaga deportatsiya qilingan oilalarni qaytarishni talab qildi. Xuseynali xon va Irakliy II oʻrtasida tinchlik muzokaralari Axalsixe Sulaymon Poshoning vositachiligi bilan boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.174.&lt;/ref&gt;

[[1781-yil]] noyabrda Iravan xonligi va Kartli-Kaxeti qirolligi oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Irakliy II asirlarni Gruziyaga qaytarishga rozi boʻlib, yiliga 30 ming toman toʻlaydi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.175.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.73.&lt;/ref&gt; Ushbu tinchlik shartnomasi Iravan xonligini [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]]ga yaqinlashtirdi. Bu Usmonlilarni xavotirga solgan edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.69-70.&lt;/ref&gt;

[[1783-yil]] [[9-noyabr]]da Xuseynali xon Gajar kasal boʻlib, vafot etdi. Xonning xohishiga koʻra, uning katta oʻgʻli 15 yoshli Gʻulomali xon Gajar hokimiyatga kelgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.83-84.&lt;/ref&gt; Xuseynali xonning oʻlimi xonlikdagi vaziyatni yanada ogʻirlashtirdi. Irakliy II oʻz kuyovi Bagrationni qoʻshinlari bilan Iravanga yuborish imkoniyatidan foydalandi. Biroq, Bagration Iravanga yaqinlashib, Xuseynali xonning toʻngʻich oʻgʻli Gʻulomali xon taxtga oʻtirganini eshitib, hujumni davom ettirmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.178.&lt;/ref&gt;

=== Gʻulomali xon ===
Iravan zodagonlari knyaz Bagrationaning Gʻulomali xon bilan Iravan xonligida tuzgan bitimini shubhasiz qadrlashdi va bu ishda Irakliy II qoʻli bor deb taxmin qilishdi. Shuning uchun ular yangi xonga ishonishmadi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.104.&lt;/ref&gt; Otasining dafn marosimida qatnashayotganda, Gʻulomali xon mahalliy zodagonlardan biri Usmi aka tarafdorlari bilan qoʻzgʻolon koʻtarib, Iravan qalʼasini egallab oldi. Biroq, qoʻzgʻolon marhum Husaynali Xonning sobiq tarafdorlari yordamida bostirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.84.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xonning sakkiz oylik hukmronligi Iravan xonligining eng munozarali davrlaridan biri edi. Uning hukmronligi davrida Usmonlilar davlati va rus kuchlari oʻrtasida xonlikda oʻz mavqeini mustahkamlash uchun yashirin kurash bor edi. Gʻulomali xonning juda yosh va tajribasiz davlatidan foydalanib, bu ikki davlat Iravan hukmdori ustidan gʻalaba qozonishga harakat qilishdi. Agar Husaynali xon ikki tomon oʻrtasida betaraf pozitsiyani egallagan boʻlsa, Gʻulomali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi Usmonli davlatiga yaqinlashdi. Xonning yoshligi va tajribasizligini inobatga olib, baʼzi Usmonli pasholari, u Iravanni bosib olishidan qoʻrqib, Irakliy II bilan yaqin aloqada boʻlgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.179.&lt;/ref&gt; Otasining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirgan Axalsig, [[Arzirum]], [[Kars]] va Bayazid pashalar vakillari Gʻulomali xon bilan muzokaralar olib borish imkoniyatidan foydalanishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85-86.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xon, Childir gubernatori Salmon Poshoga xat yozib, Usmonlilar bilan birdamligini va [[Ozarbayjon]] voqealari haqida qimmatli maʼlumotlarni yuborgan. Xatlardan koʻrinib turibdiki, Usmonli sultoni Gʻulomali Xonni uni gʻalaba qozonish uchun baylerbeyi lavozimiga tayinlagan va shu bilan birga Usmonli pashoslariga zarur paytda unga har tomonlama yordam koʻrsatishni buyurgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85.&lt;/ref&gt; Usmoniylar bilan yaqin aloqalar tufayli Gʻulomali xon Irakliy II bilan tuzilgan shartnomaning shartlariga rioya qilmadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.87.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligiga qarshi agressiya oson emasligini anglagan Irakliy II birinchi boʻlib diplomatik vositalarga murojaat qildi. Biroq, bu jiddiy natija bermaganini koʻrib, Rossiya va Gruziya podshosi Iravan xoniga qarshi fitna boshladilar. Shunday qilib, [[1784-yil]] yozida Gʻulomali xon oʻldirildi va xon oʻldirildi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.90.&lt;/ref&gt; Kars qoʻriqchisi Mustafo Poshoning soʻzlariga koʻra: ''„Iravon xonning Usmonli davlati bilan yaqinlashishi natijasida haqiqiy tahdid yuz berganda, Gʻulomali xon bu mintaqada ruslar va ularning ittifoqchisi boʻlgan Gruziya podshohlarining fitnalari natijasida halok boʻldi“.''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.180.&lt;/ref&gt;

== Muhammad xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Məhəmməd xan Ziyadlı-Qacar|Muhammad xon Ziyodli-Gajar]], [[:az:Əliqulu xan Qacar|Aliqulu xon Qajar]], [[:az:Həsən xan Makulu|Hasan xon Makulu]]''

Suiqasddan soʻng darhol Iravan aholisining koʻpchiligi Gʻulomali Xonning 12 yoshli akasi Muhammad Xonni [[hokim]] qilib sayladilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.28.&lt;/ref&gt;  Muhammad xon eng uzoq vaqt Iravan taxtida oʻtirgan hakamlardan biri edi. Yoshligi tufayli Muhammad Xon oʻz hukmronligining dastlabki yillarida onasiga va unga sodiq boʻlgan zodagonlarga suyangan va Kartli-Kaxeti qirolligiga tovon toʻlashga majbur boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

Iravan taxtining egasi boʻlgan Muhammad Xon birinchi kundan boshlab unga qarshi boʻlgan kuchlar tomonidan bosimga duch kelgan. Gʻulomali xonning vafotidan soʻng Iravan aholisi ikki guruhga boʻlingan. Birinchi guruh Muhammad xon tarafdorlari edi. Bu guruh Ahmad Xon tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Ikkinchi muxolif kuchni sulton Ahmad Sulton boshqargan. Ahmad Sulton anchadan beri Iravan taxtini egallash uchun imkoniyat qidirgan edi. [[Irakliy II|Irakliy II]] Mirza Gurgenga podshohning Iravan xonligi hukmdori boʻlishiga yordam berishi toʻgʻrisida Ahmad Sultonga xabar berishni buyurdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.91.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The plan of the Yerevan Fortress, 1827.png|250px|thumb|right|Iravan qal'asining rejasi. Rassom V. Potto ([[182]]7)]]
Aslida Irakliy II Iravandagi voqealardan oʻz obroʻsini mustahkamlash uchun foydalanishga qaror qildi. Iravandagi vaziyat keskinlashganda, Ishoq bosho Xoy hokimi bilan bogʻlanib, uni bu yerdagi voqealarga aralashishga chaqirdi. Natijada Ahmadxonning vakili Mirza Abdulhosaniy va Ishoq bosho hazrat Rizvan ogʻani Iravanga Muhammad Xon nomiga yozilgan farmon va xat bilan joʻnatdilar. Ularning saʼy-harakatlari natijasida tartibsizliklar bostirildi va tinchlik tiklandi. Shunday qilib, Iravandagi qarama-qarshilikda Muhammad Xon tarafdorlari gʻalaba qozonishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.92.&lt;/ref&gt;

[[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] sudi, onasi gruzin qizi boʻlgan Muhammad Xon tobora koʻproq Irakliy II ga qaram boʻlib qolishidan qoʻrqib, shoshilinch choralar koʻrishni boshladi. Sulton Abdulhamid Muhammad Xon uni boshqa ozarbayjon xonlari bilan birlashishga va gruzin-rus kuchlariga qarshi kurashishga chorlovchi farmonni yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.93.&lt;/ref&gt;

Buni anglagan [[Irakliy II]] oʻz tarafdorlariga yordam berish uchun Iravanga 2000 askar yubordi. Muhammad xon Sulaymon poshoga Irakliy IIga boʻysunishi haqida xat yubordi. Shunday qilib, Irakliy II oʻz qoʻshinlarini olib ketdi va rus diplomatlari oʻziga xos ''„Iravan masalasi“'' ga ishonch hosil qildilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.111.&lt;/ref&gt;

Sulton tarafdorlari Muhammad Xonning bolaligidan foydalangan bir guruh odamlar, xususan uning onasi Tiflis saroyi bilan yaqin aloqada boʻlishlari yoqmadi. Axalsix hukmdori Sulaymon bosho tashabbusi bilan Muhammad xonga suiqasd uyushtirilgan. Usmi aka va uning oʻgʻli Usmonlilarning tashabbusi bilan xonni oʻldirishga qaror qilishdi. Ammo fitna oʻz vaqtida fosh qilindi. Usmi aka qochishga ulgurgan boʻlsa ham, uni Kars bilan chegarada qoʻlga olishdi. U oʻgʻli bilan birga hibsga olingan va qamoqqa tashlangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96.&lt;/ref&gt;

Ammo Xoy xonligi Iravan ustidan oʻz taʼsiridan voz kechmoqchi emas edi. Muhammad Xon hukmronligining dastlabki kunlaridan Xoylu Ahmadxon Iravan ichki ishlariga aralasha boshladi. Ahmadxonning kuchli armiyasi bor edi. Boshqa tomondan, u Axalsixe hokimi Sulaymon Poshoga qarindosh edi va Pasha zarur boʻlganda unga harbiy yordam berdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. В 3-х т. СПб., 1869.c.2, səh.178&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, Ahmadxon [[Qorabogʻ]], Garadagʻ va Naxchivan xonlarining ittifoqchisi boʻlgan. U taxt uchun kurashgan Ogʻa Muhammad xon Gajar bilan ham doʻst edi. Eng muhimi, Xoy hukmdori Usmonli davlatiga suyangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96-97.&lt;/ref&gt;

Ahmad Xon birinchi navbatda ''„nikoh diplomatiyasi“'' dan foydalanishga qaror qildi. Ahmadxonning marhum Gʻulomali xon bilan aloqasi bor urinishi samara bermagan boʻlsa-da, u Muhammad xon bilan bu niyatini amalga oshira oldi. [[1785-yil]] yozida Ahmadxon oʻzining 30 yoshli qizini 13 yoshli Muhammad Xonga uylantirdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. c.2, səh.177&lt;/ref&gt; Bu aloqani yanada mustahkamlash uchun Ahmadxon Muhammad Xonning singlisiga uylandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97.&lt;/ref&gt;

Iravandagi mavqeini yanada mustahkamlash uchun Xoy xon oʻzining maxfiy vakili - amakisi Agaxuseynni yubordi. Koʻp oʻtmay, uning garovi Iravan saroyida juda taʼsirli boʻlib qoldi. U hatto Muhammad Xonning ishonchini qozondi va vazir etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97-98.&lt;/ref&gt;

Agaxuseyn Xoy vazirlikni tortib olib, katta kuchga ega boʻlib, hukmdor manfaatlarini koʻzlab siyosat olib borishni boshladi. Natijada, Iravan xonligi qisqa vaqt ichida Ahmadxonga qaram boʻlib qoldi. Boʻysunish belgisi sifatida sovgʻalar va sovgʻalar Iravandan Xoyoga yuborilgan.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında). Bakı, “Elm”, 1979, 144 səh.s.130-131.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.98.&lt;/ref&gt; Kartli-Kaxeti saroyidagi [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] vakili S.D. Burnashov markazga [[1785-yil]] [[9-avgust]]da xabar yubordi:

{{Cquote|''„Iravan Ahmadxonning hukmronligi ostida boʻlib, u Irakliga qaraganda koʻproq Iravon xoniga koʻproq qizlarga uylangan. U butun xonlikni Iravan qalʼasiga egalik qilgan jiyani Agaxuseyn bilan birga boshqargan. Ahmad Xonning tashabbusi bilan ular endi Irakliy IIga soliq toʻlamaydilar.“''&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot; /&gt;}}

[[1786-yil]] fevralda uning ukasi Shahbaz Xonning oʻgʻillari oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında).s.133.&lt;/ref&gt; Vazir Agaxuseyn Muhammad Xonni oʻldirmoqchi boʻlsa ham, uni 1786-yil iyun oyida Irakliy II oʻldirdi. Shunday qilib, Muhammad xon bu xavfdan qochgan boʻlsa-da, Iravan xonligi yana Irakliy II ga oʻlpon toʻlashga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.100.&lt;/ref&gt;

1785-yil sentyabrda Usmonli sultonining tashabbusi bilan Avar hukmdori Umma xon 11000 kishilik qoʻshin bilan Kartli-Kaxetiyaga hujum qildi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. СПб, 1866, s.139.&lt;/ref&gt; Signaghi qalʼasi va Kumush uyni egallab olgan, koʻplab atrofdagi qishloqlarni talon-toroj qilgan Dogʻiston qoʻshinlari Sulaymon posho bilan Axalsixaga yoʻl olishdi va qishni shu yerda oʻtkazishdi. Ularga Usmonli sultonidan koʻplab liboslar va sovgʻalar berilgan.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, Bakı, Yazıçı, 1989, s.125.&lt;/ref&gt;

Dogʻistonliklarning Kartli-Kaxetiyaga hujumi Iravan xonligiga ham taʼsir koʻrsatdi. Mahalliy aholining bir qismi Iravan qalʼasiga panoh topdi, qolgan qismi esa Kars pashalikka koʻchib oʻtishni boshladi. Bu Axalsix hukmdori bilan Iravan xonining oʻrtasida adovatni keltirib chiqardi. Axalsix hukmdori Sulaymon Posho Dogʻiston armiyasiga tayanib, Muhammad Xonga bosim oʻtkaza boshladi. U Iravan hokimiga tahdid qildi va muhojirlarga tegishli mol-mulkni unga qaytarilishini talab qildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.101.&lt;/ref&gt; Muhammad xon uning iltimosini qabul qilmadi va barcha qochqinlarni va ularning mulkini oʻz himoyasiga oldi.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, s.145.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining yurishi xonlik uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishini anglagan Muhammad xon Umma xon va Sulaymon posho bilan bogʻlanib, Ahalsikiga oʻz qarindoshlarini xat va qimmatbaho sovgʻalar bilan yuboradi. Irovan hukmdorining bu chora-tadbirlari biroz muvaffaqiyatli boʻldi va xonlikni qattiq vayronagarchilikdan qutqardi. Qish uchun Axalsixda dam olgan Umma xon 1786-yil 25-aprelda 7000 kishilik qoʻshin bilan Arpa daryosidan oʻtib, Iravan xonligi hududiga kirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.102.&lt;/ref&gt; Umma xon armiyasi Iravan hududida toʻxtamadi. Dogʻiston qoʻshinlari Abarandan oʻtib, Goycha koʻlini kesib oʻtib, Ganja tomon harakatlanishdi.&lt;ref&gt;Богданова Н.Г. Аграрные отношения в. Азербайджане в
1870–1913 гг. s.169-170.&lt;/ref&gt;


[[Fayl:The Hall of Mirrors in the Palace of the Sardar.jpg|left|thumb|250x250px|Sardar saroyidagi yozgi salon]]
1786-yilda Muhammad xonning Irakliy II bilan qayta yaqinlashishi Qorabogʻ xonligi va Iravan xonligi oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashishiga olib keldi. 1786-yil oktyabr oyida Ibrohimxalil xon Iravanga 3000 askar yubordi va mahalliy aholini Qorabogʻga koʻchirishga harakat qildi. Hujumni bilib, chegaradosh qishloqlar aholisi borish qiyin boʻlgan joylarga chekinib, Ibrohimxalil Xonning armiyasiga qarshilik qila boshladilar. Bundan tashqari, Muhammad xon Ibrohimxalil xon qoʻshinlariga qarshi qoʻshin yubordi. Qarshilikka duch kelgan Ibrohimxalil Xon qoʻshinlari orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.103.&lt;/ref&gt; Shu sababli, 1787-yilda Qorabogʻ xonligi va Naxchivandagi Kartli-Kaxeti oʻrtasidagi janglarda Iravan xonligi Iroqliy II vakili boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.104.&lt;/ref&gt;

Naxchivan Iravan xonligining mavjudligidan foydalanib, Boyazid pashali qoʻshini 1787-yilda Iravan hududiga bir necha marta hujum qildi va chegara qishloqlarini talon-toroj qildi. Biroq, Iravan hokimi bunga koʻz yumdi va faqat 1789-yilning yozida u qatʼiy choralar koʻrishni boshladi.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; Beyazid posho shuningdek, Iravanning ichki ishlariga aralashdi, Muhammad Xonga qarshi qoʻzgʻolonchi kuchlarni qoʻllab-quvvatladi va kerak boʻlganda ularga oʻz hududida boshpana berdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.128-131.&lt;/ref&gt;

1789-yilda Muhammad xon kuchli qoʻshin toʻpladi va Ishoq poshoga hujum qildi. Ishoq poshoning qoʻshini jangda magʻlubiyatga uchradi va Boyazid qalʼasiga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.130.&lt;/ref&gt; 1789-yilning kuzida Muhammad xon bilan Ishoq posho oʻrtasida Erzurum hukmdori Abdulla poshoning vositachiligi bilan tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.132-133.&lt;/ref&gt;

Beyazid posho bilan tinchlik shartnomasi tuzilgach, Muhammad xon Xoy xonligi bilan urush boshladi. Buning sababi shundaki, Muhammad xon va Boyazid posho oʻrtasidagi janglarda Xoy hukmdori Husayn xon Isoq poshoga yashirincha yordam bergan. Ushbu operatsiyada Naxchivan hokimi Kalbali xon unga harbiy yordam koʻrsatdi. Tayyorgarlik tugagach, 1790-yil 10-mayda Muhammad xon va uning ittifoqchisi Kalbali xon Xoy shahriga hujum qilishdi. Bunga qarshi tura olmagan Xuseyn Xon Iravandan yuborilgan soliqni oʻz vaqtida qaytarib berib, tinchlikni taklif qildi. Taklif qabul qilindi va tomonlar oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109.&lt;/ref&gt;

Biroq Naxchivan xonligi bilan Iravan xonligi oʻrtasidagi ittifoq uzoq davom etmadi. Kalbali xonning Husaynali xon Xoylu bilan yaqinlashishi oʻzining eski ittifoqchilarini dushmanga aylantirdi.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.62.&lt;/ref&gt; [[1790-yil]]gi Muxammad xon Naxchivanga hujum qilgan boʻlsa ham, qarshilikka duch keldi va katta yoʻqotishlar bilan chekinishga majbur boʻldi. Qarshi hujumga uchragan Naxchivan va Xoy xonliklarining qoʻshinlari ham Iravanda magʻlub boʻlishdi va atrofdagi hududlarni talon-toroj qilishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109-110.&lt;/ref&gt;

Ammo Gajarning tahdidi xonliklarni tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. [[1791-yil]]da Iravan, Naxchivan va Xoy xonlari oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Kalbali xon Muhammad xonning singlisiga uylanib tinchlikni mustahkamladi. Ibrohimxalil xon 1791-yil dekabr oyida Naxchivanga yurish qilganida, Iravan va Xoy xonlari Kalbali xonga kuch bilan yordam berishgan.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.63.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad xon Gajarning Janubiy Kavkazga birinchi yurishi [[1795-yil]] yozida boʻlib oʻtdi. 1795-yil iyun oyida u 85000 kishilik qoʻshin bilan shimolga uchta yoʻnalishda - Iravan, [[Tolish xonligi|Lankaran]]-Mugan va Qorabog ʼtomon yurdi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.50-51.&lt;/ref&gt; Ogʻa Muhammad xon akalari Aliqulu xan va Jafargulu xon boshchiligidagi 20000 kishidan iborat qoʻshinni Iravanga yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.116.&lt;/ref&gt;

1795-yil iyul oyining oʻrtalarida Aligul Xon qoʻshinlari Iravan qalʼasi yaqinidagi Charbagi nomli joyda qarorgoh qurdilar. Iravan qalʼasi Gajar qoʻshinlari tomonidan qurshab olingan. Muhammad Xon 35 kunlik qarshiliklardan soʻng taslim boʻldi va tinchlikni taklif qildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.90.&lt;/ref&gt; Irovan xon Ogʻa Muhammadxonga xotinlari va oʻgʻillaridan birini garovga yuborib, oʻlpon toʻlashga va agar kerak boʻlsa qoʻshinga yordam berishga vaʼda bergan. Tinchlikdan keyin Aliqulu xon Iravanda toʻxtamadi. U garovga olinganlarni 28-avgust kuni Ganjadagi Ogʻa Muhammadxonning oldiga bordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.118.&lt;/ref&gt;

Tiflisni ishgʻol qilganidan soʻng, Ogʻa Muhammad xon Iravan va Ganja xonlari foydasiga baʼzi koʻrsatmalar bergan. Uning buyrugʻiga binoan Pambak va Borchali sultonlari Iravanga, Gazax va Shamshaddil sultonlari Ganjaga boʻysunishlari kerak edi. Vaziyatdan foydalangan holda Muhammad Xon Pambak va Borchali aholisiga itoat qilishni talab qilib xabar yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Janubiy Kavkazga yurishi va rasman Rossiya himoyasida boʻlgan Gruziya imperiyasiga hujumi Rossiyaning manfaatlariga va mintaqadagi obroʻsiga jiddiy zarba berdi. Shuning uchun Rossiya mintaqada oʻz tajovuzkorona siyosatini olib borish uchun bahona qidirdi. Shu sababli, fursatdan foydalanib, Rossiya imperatori Ketrin II, V. V. Zubov boshchiligida Ozarbayjonning janubiy Kavkaziga 30 ming kishilik korpusni yubordi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.184.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Xurosondagi voqealarga aralashuvidan foydalanishga harakat qilib, Muhammad Xan Kartli Rossiya va Usmonli hukumati bilan bogʻlanib mustaqil siyosat yuritishga intildi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г., c.2, s.403-404.&lt;/ref&gt; Ammo Tsar [[Pavel I]] oʻz qoʻshinlarini Janubiy Kavkazdan olib chiqib ketgandan soʻng, bu reja amalga oshmadi va [[1796-yil]] 6-noyabrda Ogʻa Muhammad xon Gajar Iravan va Naxchivan xonlarini chaqirib, ularni [[Tehron]]da hibsga oldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.122-123.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.122.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Shohning buyrugʻiga binoan uning ukasi Aliqulu xan Gajar Iravan hokimi etib tayinlandi. Biroq, [[1797-yil]]da Ogʻa Muhammad Shoh oʻldirilganidan soʻng, Iravan aholisi Aliqulu xonga qarshi isyon koʻtarib, yuqori soliq tufayli uni quvib chiqarishdi.&lt;ref&gt;Бутков П. Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г. г., c.2, s.431.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.123.&lt;/ref&gt; U Gajar davlatiga sodiq qolishi sharti bilan qamoqdan ozod qilingan va Iravanga yuborilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.124&lt;/ref&gt;. Ammo Muhammad xan Gajarlarning itoatkor vassali emas edi. Aksincha, u Jafargʻulu xon bilan qoʻshilib, yangi shohga boʻysunishdan bosh tortdi. Biroq, ular shahzoda Abbos Mirzo va Sardar Sulaymon boshchiligidagi Gajar qoʻshinlari tomonidan magʻlubiyatga uchradilar. Bir necha yil oʻtgach, Abbos Mirza Iravan xonligiga hujum qildi va 40 kun davomida Iravan qalʼasini qamal qildi. Bu vaqt ichida atrofdagi qishloqlar talon-toroj qilindi. Natijada Muhammad xon Abbos kompensatsiya va sadoqat belgisi sifatida Mirzoga garovga olishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.185.&lt;/ref&gt;

Maks viloyatidagi tartibsizliklardan foydalangan holda, Kars hukmdori Muhammad Posho Iravan va Naxchivan xonliklariga dushman kuchlarga qoʻshilib, bu xonliklarning chegara hududlarida tez-tez reydlar uyushtirgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.138.&lt;/ref&gt; [[1802-yil]] may oyida Naxchivanning Kalbali xoni, uning ukasi Abbosguli xon va Iravan xonning birlashgan kuchlari Kars viloyatiga hujum qilish va talon-toroj qilish uchun Pambak va Kars pashallari tomon harakat qilishdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.127.&lt;/ref&gt; Muhammad Poshoni jazolash uchun Kalbali xon boshchiligidagi Iravan qoʻshinlari Kars hududiga kirib, uning bir qismini bosib oldilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.139.&lt;/ref&gt; Karslik Muhammad Posho yordam soʻrab Rossiya general Knigi-ga murojaat qildi. Pambakdagi rus qoʻshinlari qoʻmondonlariga Kars chegarasiga yaqin boʻlgan Kars poshoni qoʻshinlariga qoʻshilish va xonliklarning birlashgan kuchlariga zarba berish buyrugʻi berilgan. 1802-yil iyun oyida [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] va Kars poshoning birlashgan kuchlari Iravanlik Muhammad Xon va Naxchivanning Kalbali Xonni magʻlub etdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.186.&lt;/ref&gt;

1802-yil 12-sentyabrda Georgievskiyda imzolangan shartnomaga binoan Rossiya bilan Sharqiy Gruziyani (Kartli-Kaxeti) rasmiy birlashtirish toʻgʻrisidagi Tsaristlar manifesti eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.125.&lt;/ref&gt; Manifestga koʻra, Tbilisi viloyati tashkil qilindi, uni [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlari bosh qoʻmondoni va fuqarolik sudi boshqargan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.136.&lt;/ref&gt; Ozarbayjonning Kartli-Kaxeti qirolligining vassallari boʻlgan Borchali, Gʻazax va Shamshaddil sultonlari bilan bir qatorda Pambak va Shorayellar ham Tiflis gubernatorligi tarkibida Rossiyaga noqonuniy ravishda kiritilgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;

Iravan xoni Rossiyaning agressiv siyosatiga qarshi qatʼiyat bilan gapirar ekan, Pambak aholisini bosqinchilarga boʻysunmaslikka chaqirdi va ularga rus qoʻshinlari bosib olgan hududlarni tark etib, Iravanga koʻchib oʻtishni taklif qildi. Iravan xonining iltimosiga binoan 600 paxtakor qishloqlarini tashlab, Iravonga boshpana topdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Iravandan Tbilisiga (Tbilisiga) kelgan Uchkilsa monastirining arxiyepiskopi [[Grigoriy taqvimi|Grigoriy]] rus armiyasining qoʻmondonlariga, shu jumladan armanistonlik I.P.Lazaryevga razvedka bilan taʼminladi va ularni Iravan va Naxchivan xonlariga ishonmaslikka ishontirishga harakat qildi, chunki ''„... Iravan xon [[ruslar]]ga faqat yuzaki moyillikni namoyish etadi, ularni ichidan nafratlanadi va... Irivan xon, Naxchivan shahridan Kalbali xonga suyanib, Pambak tumanini Rossiya fuqaroligidan olib chiqmoqchi.“'' IP Lazaryev Pambak tumaniga yangi qoʻshinlar yubordi va deyarli butun aholini qaytarib yubordi. Ushbu voqeadan soʻng, Pambak arilarining baʼzilari yana Rossiyaga itoatsizlik qilishdi va Iravanga qochishdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193-194.&lt;/ref&gt;

Kartli-Kaxetiya podsholigi Rossiyaga qoʻshib olingandan soʻng, mintaqa norozilik va tartibsizliklarga duch keldi. Bu tartibsizlikni bostira olmagan Bosh qoʻmondon KF Knorring siyosati ham podshoh [[Aleksandr I]] ning noroziligiga sabab boʻldi. Shuning uchun podshoning buyrugʻiga binoan 1802-yil 8-sentyabrda K.D.Norringning oʻrniga P.D. Sisianov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Ибрагимбейли Х. Россия и Азербайджан в первой трети XIX века (из военно-политической истории).s.60.&lt;/ref&gt;

[[1801-yil]] martda Uchmuadzin katolikasi Argutinskiy vafot etdi. Katoliklar lavozimining boʻshligidan foydalangan holda, arxiepiskop Devid 1801-yil 28-aprelda bu lavozimga saylandi, uning yordami bilan u Iravan sudyasiga koʻplab sovgʻalar berdi. Uning nomzodligini qoʻllab-quvvatlagan Muhammad Xon&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.130.&lt;/ref&gt; hatto Dovudning xavfsizligi uchun Uchvadzinda Eyvaz Sulton boshchiligida bir guruh qurolli kuchlarni joylashtirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.144.&lt;/ref&gt;

[[1803-yil]] fevral oyining boshida Irivan xoniga yuborilgan maktubda P. Sisianov xonga samimiy doʻstlikni taklif qildi va uni Rossiya fuqarosi boʻlishga taklif qildi. Maktubning oxirida u buyuk rus imperatori va Usmonli sultoni tomonidan Danilga chiqarilgan farmonning qatʼiy bajarilishini talab qildi, u barcha armanlarning patriarxi sifatida tasdiqlandi va Dovudning oʻrniga Danil [[patriarx]] deb eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.145.&lt;/ref&gt; Garchi Muhammad Xon [[Rossiya imperiyasi]] bilan aloqalarni buzishni istamasa ham, Danilni ozod etishga buyruq bergan boʻlsa ham, u baribir uni patriarx qilib tayinlamadi va uni oʻz nazorati ostida ushlab turdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.195-196.&lt;/ref&gt;

Muhammad Xonning Pavel Sisianov talablarini bajarmaganligi tomonlar oʻrtasidagi tafovutlarni yanada kuchaytirdi. Shunday qilib, [[1804-yil]] may oyida Sisianov qoʻmondonligidagi rus qoʻshinlari Iravan xonligi chegaralariga yaqinlashdilar. Ushbu yurishdagi rus qoʻmondonligining asosiy maqsadi Gajar qoʻshinlarining Janubiy Kavkazga, shu jumladan Ozarbayjonning shimoliga kirishiga yoʻl qoʻymaslik va katta harbiy va strategik ahamiyatga ega boʻlgan Iravan xonligini egallash edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.135.&lt;/ref&gt; Sisianov Iravan yurishini muvaffaqiyatli bajarish uchun markazdan yana 4 polk va 100 ming rubl kumushni talab qildi. Ushbu kuchlar bilan u nafaqat Iravanni, balki Naxchivan va Shushani ham egallab olishga va ushbu kampaniyada Kur-Araz boʻylab istilo rejasining bir qismini bajarishga vaʼda berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.198.&lt;/ref&gt;

Xuddi shu harbiy tayyorgarlikni Iravan xonligi haqida Gajarlar ham olib borganlar. Gajar hukmron doiralari Iravan xonligiga ega boʻlgach, ular osongina Gruziyaga qoʻshinlar jalb qilishlari, ruslarni u yerdan haydab chiqarishlari va Janubiy Kavkazni egallab olishlari uchun qulay muhit yaratishlari mumkin deb oʻylashgan. Shu maqsadda 20.000 askar zudlik bilan tayyorlandi. Fatali Shoh armiya rahbarligini uning oʻgʻli va valiahd shahzoda Abbos Mirzoga ishonib topshirgan.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.136.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:View of Erevan in 1796.png|left|thumb|300x300px|Iravan shaharining ko'rinishi.  Rassam Q. Serqevich (1796)]]
Rossiyaning Janubiy Kavkazdagi faolligiga befarq boʻla olmagan Gajarlar rus qoʻshinlaridan mintaqani tark etishni talab qildi. Tabiiyki, Rossiya Eronning talabini bajara olmadi. Shunday qilib, 1804-yil 10-iyunda Gajarlar va Rossiya oʻrtasida diplomatik aloqalar uzildi va birinchi Rossiya-Eron urushi boshlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.137.&lt;/ref&gt; 15-iyun kuni rus qoʻshinlari Gyumrida kuchayib, Uchkilsa shahriga qarab yoʻl olishdi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. s.313-314.&lt;/ref&gt; [[2-iyul]] kuni ertalab Uchkilsan va Gamarlini katta qiyinchilik bilan bosib olgan rus qoʻshinlari Iravan qalʼasini qamal qildilar. Iravan qalʼasini 7000 jangchi va 60 artilleriya qoʻriqchisi himoya qilgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.200.&lt;/ref&gt;

Iravan garnizoni qurshovni kuchsizlantirish uchun istehkomdan chiqib, rus qoʻshinlariga bir necha yoʻnalishda hujum qildi. Iravanning qurshovida boʻlgan odamlarning bunday hujumlari natijasida 13 rus zobiti va 173 askar halok boʻldi. Gajar qoʻshinlari birinchi marta qurshovning 15-kunida Iravanga etib kelishgan va rus qoʻshinlari va himoyachilari oʻrtasidagi sakkiz soatlik jangda ruslar 3 ofitserni, 120 askarni yoʻqotib, 6 ofitser va 200 askarni yarador qilishgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.201.&lt;/ref&gt;

[[1804-yil]] [[20-iyun]] kuni erta tongda Abbos Mirzoning qoʻmondonligi ostida 12000 kishilik Shah qoʻshini rus qoʻshinlariga qarshi qatʼiyatli hujum boshladi. Uchbirlik cherkovi uchun kurash boshlandi. Besh kunlik jang natijasida rus armiyasi juda yomon ahvolda edi. Rus artilleriyasidan qoʻrqib, shoh qoʻshini toʻsatdan va kutilmagan hujum taktikasini tanlab, rus armiyasini oziq-ovqat va suvsiz qoldirdi. Ular hujum qilib, oʻzlari bilan bir nechta polkning chodirlarini, yuk mashinalarini va oziq-ovqat aravalarini olib ketishdi. Uchlik cherkovini qoʻlga kiritolmasligiga amin boʻlgan PD Sisianov 26-iyun kuni joʻnab, Iravan shahriga koʻchib oʻtdi. Cherkov uchun kurash rus armiyasiga juda qimmatga tushdi. Ushbu jangda ulardan 51 kishi halok boʻldi, 104 kishi yaralandi va koʻplab rus askarlari va ofitserlari shoh qoʻshini tomonidan asirga olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.157.&lt;/ref&gt;

Muxammad xon va uning ukasi Kalbali xon rus qoʻshinlarining Iravan qalʼasiga yaqinlashayotganini eshitib, qattiq xavotirlanib, Abbos Mirzo bilan muzokara boshladilar. Ular vositachilik qilish uchun rais Mirza Shafiyga murojaat qilishdi. Xonlar Abbos Mirzoga shahzodaning qoʻshiniga qarshilik koʻrsatganliklari va xonlikni rus qoʻshinidan himoya qilgani uchun kechirim soʻrab, sovgʻa yuboradilar.&lt;ref&gt;Nasir Nəcmi. Abbas Mirzə. s.31.&lt;/ref&gt; Muhammad Xon ustidan gʻalaba qozona olmagan PD Sisianov vaziyatdan chiqish yoʻlini topish uchun harbiy kengashni chaqirishga majbur boʻldi. 1804-yil 31-avgustda yetti kishilik harbiy kengash chaqirildi. Bu yerda ikkita masala muhokama qilindi - hujumni davom ettirish yoki orqaga chekinish. Ovoz berish natijasida ikki kishi kurashni davom ettirishni taklif qilishdi va besh kishi chekinishdi. Shunday qilib, chekinish buyurildi.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.155.&lt;/ref&gt;

Oʻsha yilning 1-sentyabrida Sisianov oxirgi marta Muhammad Xondan Iroqon qalʼasini topshirishni talab qildi. Ertasi kuni Muhammad xon uning murojaatini yana rad etdi. Shundan keyingina, 3-sentyabr kuni rus qoʻshinlarining chiqarilishi buyurildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.203.&lt;/ref&gt;

Rus armiyasi Iravan xonligini tark etgandan keyin Abbos Mirzo Iravan qalʼasiga keldi. Iravan qalʼasini ziyorat qilganidan soʻng, u Muhammad xon va uning qarindoshlarini ertasi kuni ziyofat uyushtirish uchun oʻzi qurshab olgan Soyudlu qishlogʻiga taklif qildi. Bir oz ikkilanib boʻlgach, Muhammad Xon ziyofatda boʻlishga qaror qildi. Ovqatlanish marosimida qatnashgan shoh uni Iravan hokimi qilib tayinladi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.166.&lt;/ref&gt;

Rossiya va Gajar (Eron) oʻrtasidagi urushdan keyin Iravan hukmdori Gajar davlatiga yaqinlashdi, ammo bu hukumatga koʻp ishonmadi. Mustaqil siyosat yuritish niyatini anglagan Shoh hukumati Iravandagi hukumatni oʻzgartirdi va uning vakili Mehdigulu xan Gajarini hokim etib tayinladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.148.&lt;/ref&gt;

== Xusayngulu xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mehdiqulu xan Dəvəli-Qacar|Mehdigulu xon Devali-Gajar]], [[:az:Əhməd xan Müqəddəm|Ahmad xon Muqaddam]], [[:az:Hüseynqulu xan Sərdar|Husaynngulu xon Sardar]], [[:az:Həsən xan Qacar|Hasanxon Qajar]]
[[Fayl:Portret of Huseyngulu Khan Qajar by Irevani.jpg|200px|thumb|right|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Husaynngulu xon Gajarning surati]]

Mehdiguli xon Qajar Iravanni [[1805-yil]] iyundan [[1806-yil]] avgustgacha boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.173.&lt;/ref&gt; Oʻsha paytda Iravan xonligi ichidagi vaziyat barqaror emas edi. Mehdigulu xonning soliqlarning koʻpayishi va aholining talon-toroj qilinishi natijasida Iravan aholisi unga qarshi isyon koʻtarishdi. 1806-yil yozida Mehdigulu xon Gajari Tabriz va Maraga xon Ahmadxonni almashtirdi. Maragali Ahmad xoni Mehdiguli xon tomonidan talon-toroj qilingan aholining mulkini qaytarib berdi, Iravanda koʻplab obodonlashtirish va himoya choralarini koʻrdi. Garchi u uch oylik hukmronligi davrida aholining hamdardligini qozongan boʻlsa-da, u 1806-yil 17-oktyabrda Iravanda epidemiya natijasida vafot etdi. Bu voqea shahzoda Abbos Mirzoni juda xafa qildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.204.&lt;/ref&gt;

Ahmadxonning vafotidan keyin shoh hukumati Xusayngulu xonni (1806—1827) Iravan hokimi etib tayinladi. Yangi xon hokimiyat tepasiga xalqaro vaziyat murakkablashgan bir paytda keldi. [[Kavkaz]]da Gajar Eron va [[Usmonli imperiyasi]] va [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] oʻrtasidagi urushlar davom etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.175.&lt;/ref&gt;

[[1807]]-[[1808-yil]]larda Janubiy Kavkazga yon berishni istamagan Gajarlar Rossiyaning Eronga tinchlik oʻrnatish taklifini qabul qilmadilar. Bu bahona sifatida rus qoʻshinlari 1808-yilda yana Iravan tomonga hujum qilishdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.205.&lt;/ref&gt; [[1808-yil]] sentyabr oyining boshida Gudovich Pambakni tark etib, 6000 kishilik qoʻshin va 12 ta artilleriya boʻlagi bilan Iravan tomon yoʻl oldi. Ushbu yurishda rus qoʻshinlari tarkibida boʻlgan 500 arman otliq askari ham qatnashgan.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.154.&lt;/ref&gt; Ertami-kechmi rus qoʻshinlari yana xonlikka chiqishini his qilib, Iravandan Xuseynngulu xon maʼlum mudofaa choralarini koʻrishga muvaffaq boʻldi. U Iravanda hokimiyat tepasiga kelishi bilan qalʼaning mudofaasini kuchaytirdi, Zangi daryosidan boshlanib, qalʼani oʻrab oldi va qalʼa garnizonining tarkibini koʻpaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.178.&lt;/ref&gt; Shuningdek, 1807-yildagi Franko-Gajar shartnomasiga binoan,&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Fayl:Treaty_of_Finkenstein_1807.jpg '''Finkenşteyn müqaviləsi''' ''sənədin əsli'']&lt;/ref&gt; Fransiyadan Eronga general Garda boshchiligidagi bir guruh muhandislar olib kelingan. Iravaning strategik ahamiyatini inobatga olgan holda, ularning baʼzilari Shohning iltimosiga binoan Iravanga olib ketilib, qalʼa mudofaasini kuchaytirishga kirishdilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot; /&gt; Bunga guvoh boʻlgan Gud Gudovich shunday deb yozdi: {{Cquote|''Iravan qalʼasi Yevropaning harbiy qoidalariga binoan mustahkamlangan edi. Ikki devor, xandaq va sopol devordan iborat edi. Tepalik mahalliy harbiy kuchlar foydalanmayotgan patron oʻqlari bilan oʻralgan edi.''&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.s.254.&lt;/ref&gt;}}
Rus qoʻshinlarining harakati Iravanning yangi qoʻmondoni Xuseyngulu xonni qattiq bezovta qildi. U darhol rus qoʻshinlarini toʻxtatish uchun oʻz qoʻshinlari bilan Abaranga borishga qaror qildi. 1808-yil 26-sentyabrdagi toʻqnashuvda Iroqlik jangchilar magʻlubiyatga uchradilar va chekinadilar. Ertasi kuni Gudovich boshchiligidagi rus qoʻshinlari guruhi „Uch cherkov“ monastirini osongina egallab olishdi va Iravan yaqinidagi Qorabog ʼqishlogʻida lager qurishga muvaffaq boʻlishdi. Bu holda, Sardar Xuseyngulu xon ukasi Hasan xonning buyrugʻi bilan qalʼaga ikki ming garnizonni joylashtirdi, besh ming jangchi bilan qalʼani tark etdi va Haydar daryosi boʻyida qarorgoh qurdi.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot; /&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.206.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.179.&lt;/ref&gt;

Birinchi jangda rus qoʻshinlari tomonidan magʻlub boʻlgan Xusayngulu xon Iravan tomon hujum qilib, qalʼaga kirishga harakat qildi. Xonning maqsadi rus qoʻshinlarini tashqi tomondan zarba berish orqali Iravan qamalidan olib tashlash edi. Ammo Gudovich general-mayor Portnyagin boshchiligidagi harbiy otryadni Xusayngulu xonni taʼqib qilish uchun yubordi va uning rejasini amalga oshirishga xalaqit berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.207.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.182.&lt;/ref&gt;

Ushbu gʻalabadan keyin Gudovich qalʼani [[ruslar]]ga topshirishni bir necha bor Iravan boshligʻining ukasi Hasanxonga taklif qildi, ammo har safar rad qildi. Gudovichning takliflariga javoban Hasan Xon qalʼaning mudofaasini yanada kuchaytirdi.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.155.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Fatali shah by Iravani.jpg|left|thumb|395x395px|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Fatali Shoh Gajarning surati]]
Xusayngulu xonning magʻlubiyati haqidagi xabarni eshitgan Fatali Shoh Farajulla xon boshchiligidagi 5000 kishilik qoʻshinni Iravan xalqiga yordam berish uchun yubordi. Vaziyat Rossiya armiyasi uchun qoʻrqinchli boʻlib qoldi. Bu xavfni oldini olish uchun Count Gudovich general-mayor Portnyaginni qoʻshinlari bilan Xanning orqasidan ketayotgan Podlutskiyning otryadiga yubordi. Portnyaginga armiyaning umumiy qoʻmondonligi ishonib topshirildi. Ammo rus armiyasi Iravan hukmdorini ochiq jangga jalb qila olmadi.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot; /&gt;

Gudovichning buyrugʻiga binoan strategik muhim ahamiyatga ega boʻlgan Naxçıvan hududiga Iravan hududini qamal qilish uchun hujum uyushtirildi. Qoʻshinlar oʻrtasida jang boʻldi. Ushbu jangda Shoh qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi. 1-noyabrda Naxchivon hukmdorining oʻgʻli Shixali aka yordamida rus qoʻshinlari Naxçıvanni jangsiz bosib oldilar.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot; /&gt;

Qamalning choʻzilishi, sovuq havo va oziq-ovqat etishmovchiligi rus qoʻshinlarining ahvolini yanada ogʻirlashtirdi. Nihoyat, Gudovich qalʼaga hujum qilishga qaror qildi. Iravan qalʼasiga hujum 1808-yil 17-noyabr kuni ertalab soat 5 da rejalashtirilgan edi. Rus qoʻshinlari beshta ustunga boʻlindi. Toʻrt ustun turli yoʻnalishlardan hujum qilishlari kerak edi, beshinchi ustun esa zaxirada turishi kerak edi. Iravan qalʼasiga hujum qilgan qoʻshinlar soni 3-4 ming edi. Biroq, ular Iravan aholisining jiddiy qarshiliklariga duch kelishdi. Hujum boshlanishi bilanoq, Iravan xalqi ruslarni artilleriya oʻqlariga tutdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.208.&lt;/ref&gt;  Qalʼaga kirish uchun rus qoʻshinlari tomonidan qurilgan zinalar etarli emas edi. Oxir oqibat, rus qoʻshinlari 1000 ga yaqin odamni yoʻqotib, hujumni toʻxtatishga majbur boʻlishdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.c.3, səh.390&lt;/ref&gt;

Hujumning muvaffaqiyatsizligi ruslarni bezovta qildi va oziq-ovqat mahsulotlari etishmayotgan edi. Noqulay vaziyatda Gudovich Iravandan chekinishga majbur boʻldi. 30-noyabr kuni erta tongda rus armiyasi Iravan qamalidan chiqib, qaytdi. Chekinish paytida Count Gudovich general-mayor Neulsinga Naxchivandan [[Ganja xonligi|Ganja]]ga chekinishni buyurgan. Naxchivonda mustahkamlangan rus armiyasi ham 1-dekabr kuni joʻnadilar.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.305.&lt;/ref&gt;

Ikkinchi Iravanda mart oyida rus qoʻshinlarining magʻlub boʻlishi Count Gudovichning bosh qoʻmondonlik lavozimidan isteʼfoga chiqishiga olib keldi. [[1809-yil]] [[14-fevral]]da podshoning buyrugʻi bilan general A. P. Tormosov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.185.&lt;/ref&gt;

Shu bilan birga Gajar Eron bilan urush olib borgan Rossiyaning [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli Turkiyaga]] qarshi kurashishi juda qiyin edi. Shuning uchun Rossiya hukumati birinchi navbatda Gajar hukumati bilan shartnoma imzolashga qaror qildi. Muzokaralar Askeran qalʼasida oʻtkazilishi belgilandi. Bir necha kun davom etgan muzokaralar natija bermadi. Shunday qilib, Gajarlar tinchlik shartlariga rozi boʻlmadilar va Janubiy Kavkazni ularga topshirishni xohladilar. Biroq, [[1810-yil]]da harbiy harakatlar qayta boshlandi va rus qoʻshinlarining gʻalabasi Gajarsni muzokaralarga olib keldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.157.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1813-yil]]da janglarning birinchi bosqichi tomonlar oʻrtasida Gulustan bitimi tuzilishi bilan yakunlandi. Shartnomaga koʻra, Arazdan shimolda joylashgan viloyatlarning aksariyati Rossiya imperiyasiga qoʻshilgan. Iravan va Naxchivan Gajarlar qoʻlida edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.77-78.&lt;/ref&gt;

Urushni yoʻqotganiga qaramay, Gajar hukumati tez orada Gulustan shartnomasining baʼzi bandlarini qayta koʻrib chiqishni talab qildi. Shunday qilib, [[1814-yil]] [[25-noyabr]]da Shoh hukumati [[Britaniya imperiyasi|Angliya]] bilan yangi shartnoma imzoladi. Kelishuvga binoan, Gajarlar bu mamlakatdan moddiy va harbiy yordam olgan holda, shuningdek, britaniyalik mutaxassislar yordamida oʻz qoʻshinlarini qayta tashkil qila boshladilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.159.&lt;/ref&gt;

Shundan soʻng, Shah hukumati bilan muzokaralar olib borish uchun [[Tehron]]ga ketgan bosh qoʻmondon A.P. Tormosovni [[1817-yil]] 31-iyuldan 3-avgustgacha Shoh qabul qildi. Biroq, bu masala boʻyicha tomonlar oʻrtasida kelishuvga erishilmadi. [[1823]] va [[1825-yil]]larda chegaralarni demarkatsiya qilish choralari ham oʻz samarasini bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.200-202.&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, [[1826-yil]] bahorida ikki rus piyoda polklari hujum qilib, Mirak qishlogʻini egallab olishdi va u yerda harbiy istehkom chizigʻini qurishni boshladilar. Ushbu voqea tomonlar oʻrtasidagi munosabatlarni yanada keskinlashtirdi. Rossiya knyaz Menshikov boshchiligidagi maxsus delegatsiyani ikki mamlakat oʻrtasidagi er nizosini hal qilish uchun Gajar saroyiga yubordi. Ammo Menshikovning vazifasi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.206-207.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, 1826-yil 19-iyulda Ikkinchi Rossiya-Gʻajar urushi boshlandi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot; /&gt; 1826-yil 16-iyulda Sardar Xuseyngulu xonning otliq qoʻshinlari va bir guruh gajar askarlari rus qoʻshinlariga Iroqdan hujum qilishdi. Xusayngulu Xon boshchiligidagi 5000 kishilik Iravan armiyasi Mirak qishlogʻida rus qoʻriqchilar postiga hujum qildi. Toʻsatdan qilingan hujum shahzoda Sevarsamidzeni umidsiz holatga keltirdi. U oʻz qoʻl ostidagilar bilan Gyumriga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.209.&lt;/ref&gt; Uning ukasi Hasan xonning qoʻshinlari Shorayelga kirishdi. Rossiya qoʻshinlari egallab olgan Baliqchay, Sadagachay, Garaksilsa va boshqa nazorat punktlari vayron qilingan. Hasan Xon qoʻshinlari Gyumri yoʻlini nazoratga olishdi. Shunday qilib, qisqa vaqt ichida Pambak va Shorayel rus qoʻshinlaridan ozod qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.220.&lt;/ref&gt; Mirzo Adigozal aka shunday deb yozadi:{{Cquote|''Shahzoda Savirza Mirza (Seversamidze) Pambak va Shorayelni tark etganidan soʻng, Husayn xon va Hasan xon Iravandan kelib, Rossiya hukumatining tomini buzib, uni yoqib yuborishdi&lt;ref&gt;Qarabağnamələr, I kitab.s.81-82&lt;/ref&gt;.''}}
[[Fayl:Взятие штурмом Эривани.jpg|left|thumb|300x300px|Iravan qal'asini sotib olish.  Rassom K. Beggrov (1827)]]
Ammo Xusayngulu xon bu gʻalabani tugata olmadi. Shunday qilib, Iravan hokimi Goycha atrofida turib, Abbos Mirzoni kutdi. Agar knyaz Ganjani qaytarib olgan boʻlsa, Xusayngulu xonning qoʻshini unga qoʻshilib, [[Tbilisi]] yurishi kerak edi. Goycha atrofida Shah qoʻshinini kutish xonning jiddiy xatosi edi. Boshqa tomondan, alohida Iravan qoʻshinlari oʻrtasida Rossiya nazorat punktlarini qamal qilish oʻrtasida aloqa yoʻq edi. Bundan foydalanib, rus toʻdalari jiddiy yoʻqotishlarga qaramay birlashishga muvaffaq boʻlishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.211.&lt;/ref&gt;

Urushning dastlabki kunlarida Gajar armiyasi rus jangchilarining kuchli bosimi ostida [[Ozarbayjon|Shimoliy Ozarbayjon]]ning ichki qismiga etib borgan boʻlsa ham, Shimkirdagacha chekinishga majbur boʻldi. 1827-yil boshiga kelib Rossiya armiyasi Shimoliy Ozarbayjonning deyarli barcha viloyatlarida ustunlikni qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.161.&lt;/ref&gt;

1827-yil aprel oyining boshida Paskevichning buyrugʻiga binoan general-adyutant KX Benkendorf boshchiligidagi rus qoʻshinlari oldingi otryadi, arman arxiepiskopi Nerses hamrohligida Borchalidan Iravanga koʻchib oʻtdilar. Shunday qilib, rus qoʻshinlari Iravan xonligiga navbatdagi keng koʻlamli yurishni boshladilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.217.&lt;/ref&gt; 13-aprel kuni qarshilik koʻrsatmagan rus armiyasi Uchbirlik cherkoviga etib keldi. Biroq, oldingi yurishlar singari, Rossiya armiyasida oziq-ovqat etishmovchiligi boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.222-223.&lt;/ref&gt;

1827-yil 16-aprel kuni ertalab K.X. Benkendorf 5 polk va 4 ta toʻp bilan Sardarobod qalʼasi tomon yoʻl oldi. Sardarobod qalʼasidan 10 verst uzoqlikda joylashgan Hasan xon 1000 kishidan iborat otliq qoʻshin bilan rus frontiga hujum qildi. Jang natijasida xon qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va qalʼaga chekinadi. Ushbu jangda Iravan Iravandan 100 kishi halok boʻldi va yarador qilindi, Ismoil xon va Xuseyn akaning jiyani [[ruslar]] tomonidan asirga olindi.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot; /&gt;  U Hasan Xon qoʻshinini magʻlubiyatga uchratgan boʻlsa ham, rus qoʻshini qalʼani qamal qilish paytida orqaga chekindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.224.&lt;/ref&gt;

Ochlik muammosini vaqtincha hal qilgan general − adyutant K. X. Benkendorf otryadi yana Iravan qalʼasiga hujum qilishga qaror qildi. Qalʼani qurshatmoqchi boʻlgan rus armiyasi turli guruhlarga boʻlingan va 24-aprelda Zangi daryosidan oʻtib, janubi-sharq tomon yura boshlagan. Rus qoʻshinlarining olgʻa siljishini koʻrib Xuseyngulu xan qalʼaning janubiy va sharqiy darvozalaridagi bogʻlarni qoʻriqlash uchun ikkita piyoda va otliq qoʻshin yubordi. Jang natijasida Iravan armiyasi bogʻlardan chekinishga majbur boʻldi. Magʻlub qilingan piyoda askarlar Iravan qalʼasiga, otliqlar esa Naxchivan orqali orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.222.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.256.&lt;/ref&gt;

Shaharning sharqiy qismini himoya qilish uchun askarlar etishmadi. Zangi daryosi tomon bozor, masjid va mulk mavjud edi. 27-aprel kuni shaharning bu qismi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. Shunday qilib, oʻsha kuni ruslar tomonidan Iravan qalʼasi atrofida oʻrnatilgan qamal halqasi yopildi.&lt;ref&gt; Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнь и деятельность.s.258.&lt;/ref&gt; Hasanxonning Sardarobod qalʼasiga hujumi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.225.&lt;/ref&gt;

1827-yil 12-mayda general Paskevich boshchiligidagi qoʻshinlar [[arman]] va [[Gruzinlar|gruzin]] qoʻshinlari hamrohligida Iravan tomon harakatlana boshladilar. Paskevichdan soʻng, 17-may kuni imperator [[Nikolay I]] roziligi bilan tashkil etilgan birinchi arman otliq qoʻshinlari Iravan xonligi hududiga koʻchib oʻtdi. Iravan chegaralarida ularning soni 1000 ga yetdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.226.&lt;/ref&gt;  8-iyun kuni Uchkilsa shahridan Iravan qalʼasiga qarab yoʻl olgan Paskevich Benkendorfning Iravan qalʼasiga yetib borganida muzokaralar olib borayotganligini eshitdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.226.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Siege of Erivan Fortress on 1 October 1827.jpg|alt=Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)|thumb|300x300px|Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)]]
Bu holatda general Paskevich Naxchivanga yurishga qaror qildi va oʻz qoʻshinlarini Garnichay qirgʻogʻiga, Iravandan 25 verstda toʻpladi. Biroq, u Naxchivanga yurishdan oldin, Iravan qalʼasining qurshovini kuchaytirish choralarini unutmagan. Benkendorf oʻrniga general-leytenant Krasovskiy Iravan qamalining boshligʻi etib tayinlandi. Paskevich Krasovskiy otryadini Iravan atrofiga joylashtirdi va unga zarur koʻrsatmalar berdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.227.&lt;/ref&gt;

Havoning haddan tashqari issiqligi, askarlar orasida dahshatli kasallikning tarqalishi va avgustda kelishi kutilayotgan qamal artilleriyasi Rossiya armiyasining ahvolini yomonlashtira boshladi. Vaziyat toʻgʻrisida Paskevichga maʼlumot bergan Krasovskiy, uchlik safiga qaytish uchun ruxsat olganidan keyin, 21-yarim tunda oʻz guruhi bilan birga joʻnadi.&lt;ref&gt;A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.228.&lt;/ref&gt;

Ibron xonining yordamiga shoshilib, Abbos Mirzo Gajar qoʻshinlarini bir joyga toʻpladi va 17-avgustda Ushag jangida u rus qoʻshinlariga ogʻir zarba berdi. Gajar temirchilari birdan [[Rossiya Imperiyasi|rus askarlari]]ni asirga olishdi va ertalab soat 7 dan kechki 4gacha davom etgan qonli jang Uchkilsa shahrining 2-verstida yakunlandi. Urushdan qochgan Krasovskiy Uchkilsa monastiriga panoh topdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.234-235.&lt;/ref&gt;  Buni bilib, Paskevich oʻz qoʻshinlarini Krasovskiyga yordam berish uchun yubordi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.162.&lt;/ref&gt;

1827-yil 20-avgustda Paskevich knyaz Eristov boshchiligidagi Qorabogʻda otryad tuzdi va Iravanga yurish qildi. Abbos Mirzo Gajar Sardaroboddan 15 verstda joylashgan Garagala qalʼasiga, soʻngra Makuga qaytib ketdi. U orqaga chekingach, Xusayngulu xon qalʼani akasiga topshirdi va oilasi bilan Makuga qochdi. Rossiya armiyasining asosiy kuchlari Uchmuazzinga 5-sentyabrda etib kelishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.237,241.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.309.&lt;/ref&gt;

1827-yil 29-avgustda Uchkilsa shahrida rus qoʻshinlari toʻplanishdi va bu safar Sardarobod qalʼasini nishonga olishdi. General Paskevich, qalʼada katta oziq-ovqat borligini bilar edi va kelajakda rus qoʻshinlarining yurishini taʼminlash uchun uni egallash kerak edi. 11-sentyabrda general Paskevich birlashgan kuchlar bilan Sardarobod tomon yurdi va ertasi kuni istehkomga yaqinlashdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.230.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasining garnizoni 14 ulgurji savdo va 1500 kishilik guruhdan iborat edi. Qalʼaga Hasan xonning nabirasi Fatali xon boshchilik qilgan. 16-sentyabrda, zamonning eng kuchli qurollaridan biri boʻlgan qamal toʻplari Sardarobodga keltirilganda vaziyat keskin oʻzgargan. 18-sentyabrda artilleriya qalʼani portlatishni boshladi. Oʻsha kuni qalʼaga 500 ta oʻq otildi. Bomba portlashi natijasida qalʼaning kvadrat minorasi vayron boʻlgan. Doimiy otishma ostida boʻlgan himoyachilar 19-sentyabr kuni soat 17.00 da taslim boʻlishga majbur boʻlishdi. Paskevich bilan muzokaralarga koʻra, himoyachilarga taslim boʻlish uchun 24 soat vaqt berilgan. Shu bilan birga, qalʼani portlatish kuchaygan. 19-sentyabr oqshomida Iravan garnizoni qorongʻida fortni tark etdi. Shunday qilib, Sardarobod qalʼasi rus qoʻshinlari tomonidan egallab olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.238.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Abbasabad qalasının açarı.JPG|thumb|right|Abbosobod qal'asining kaliti va rejasi]]
23-sentyabr kuni Paskevich kuchlari Iravan qalʼasining 2-verstiga&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Verst – uzunluq ölçüsü, 1, 06 km-əbərabərdir.&lt;/ref&gt;  kelib toʻxtashdi. 1827-yil 24-sentyabrda rus qoʻshinlari tomonidan Iravani yana qamal qilish boshlandi. Paskevich oʻsha kuni Muganlitapaning oʻng tomoniga batareyalar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Bölük artilleriya qüvvələrində Batareya, sərhəd qüvvələrində Zastava, hava qüvvələrində Eskadrilya, dəniz qüvvələrində isə Eskadron adlanır.&lt;/ref&gt; oʻrnatdi va tun boʻyi qalʼa ichiga artilleriya otdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.166.&lt;/ref&gt; Shahar 2 kun davomida tanaffuslarsiz artilleriya oʻqi ostida edi. Ogʻir artilleriya otashiga bardosh bermaydigan minoralar qulab tushdi. Himoyachilarni suv qalʼasidan mahrum qilish uchun Paskevich, qalʼa devorlari ostidagi zovurlarni tosh bilan toʻldirishni buyurdi. Shu bilan birga, Paskevich Hasan Xandan qalʼani topshirishni talab qiladi. Ammo Hasan xan Gajar bu murojaatni eʼtiborsiz qoldirdi, aksincha minoralarni taʼmirlab, yangi jangga tayyorlandi. Qalʼaning garnizoni rus qoʻshinlariga qattiq zarba berdi. Biroq, rus qamal korpusi toʻplarni shaharga yaqinlashtirdi. Keyingi taslim boʻlish toʻgʻrisida ijobiy javob olmagan Paskevichning buyrugʻiga binoan, Iravan qalʼasiga 1000 dan ortiq oʻq otildi. Shahar alangalanib ketdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.242-243.&lt;/ref&gt;

Artilleriya otishmasi bilan podpolkovnik Gurko va Shepelev otryadi qalʼaning janubi-sharqiy minorasini egallab olishdi. Shuningdek, armanlarning xiyonati natijasida shaharning gʻarbiy tomonidagi Tepebashi deb nomlangan mahallani egallashga tayyorgarlik koʻrayotgan ruslar Zangi daryosidan oʻtib, u yerda batareya qurishdi. Toʻgʻri, 6 kunlik qamaldan soʻng, qalʼaning devorlari vayron qilindi va 6 nafar qoʻriqchi polklari shaharga kirishga muvaffaq boʻlishdi. Qalʼadagi masjidlardan biriga 200 ga yaqin ayan bilan qaytgan Hasan xan Qajar qarshilik koʻrsatishda davom etdi. Kechga yaqin Iravan qalʼasi bosqinchilar qoʻliga tushdi. Hasan xan Gajar bilan bir qatorda gʻolib boʻlgan Subhangulu xon, Gʻasim xon, Marandli Jafargulu xon, Tabrizli Alimardan xon, Aharli Aslan xon, Fathali xon va boshqalar qoʻlga olindi. Hasan xan Gajarning qimmatbaho qilichi ham ruslarning qoʻliga tushdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.233-234.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.243-244.&lt;/ref&gt;

Iravanni ishgʻol qilganidan soʻng, Xusayngulu xon Makudan Gajar Shohning saroyiga ketdi. 1828-yilda Gajar hukumati Xusayngulu xonni [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]]ga yubordi va uni gubernator etib tayinladi. Xurosonda hukumatga qarshi norozilik namoyishlarini bostirgan Xusayngulu xon bu yerda tartibni saqlab turishga muvaffaq boʻldi. U [[1831-yil]]da vafot etgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.256.&lt;/ref&gt;

Iravani ishgʻol etgandan soʻng, chor qoʻshinlari hujum qilib, Janubiy Ozarbayjon hududiga kirishdi. Rossiya armiyasining olgʻa siljishi, shuningdek, qarshilik kuchlarining etishmasligi Gajar hukumatini tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. Shunday qilib, 1828-yil 10-fevralda Tabriz shahri yaqinidagi Turkmanchay nomli joyda Eron va Rossiya oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Shartnomaning boshqa shartlari bilan bir qatorda, Iravan va Naxchivan xonliklari ham [[Rossiya imperiyasi]]ga birlashtirildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.167.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.119.&lt;/ref&gt;  Turkmanchay tinchlik bitimidan soʻng, Hasan Xon asirlarni almashish natijasida ozod qilindi va Gajar hukumatiga topshirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.246.&lt;/ref&gt;

Turkmanchay shartnomasi (1828-yil 20-mart) ratifikatsiya qilingan kunning ertasi kuni [[Nikolay I]] „Armaniston viloyati“ ni tashkil etish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.168.&lt;/ref&gt; Farmonda aytilishicha: ''„Eron bilan tuzilgan kelishuvga binoan Eron tomonidan Rossiyaga qoʻshib olingan Iravan va Naxchivan“ Armaniston viloyati „deb nomlanadi va bizning sarlavhamizga kiritiladi. Oliy Senat ushbu viloyatning tuzilishi va boshqaruvi toʻgʻrisida zarur qarorlarni qabul qiladi.“''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.255.&lt;/ref&gt;

== Davlat tuzilishi ==
=== Boshqaruv ===
Oliy hokimiyat [[xon]]ga yoki boshliqqa tegishli edi. Quvvat meros boʻlib oʻtdi va otadan oʻgʻilga oʻtdi va hokazo. oʻtkazildi. Barcha qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tizimlari xon qoʻlida boʻlgan va barcha ichki va tashqi ishlar uning roziligi bilan amalga oshirilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.450.&lt;/ref&gt;

Divan xon yuqori martabali amaldorlardan iborat edi. Uchrashuvda davlat ahamiyatiga molik muhim masalalar muhokama qilindi. U urush, tinchlik, soliq yigʻish va ogʻir jinoyatlarga bagʻishlangan edi.&lt;ref&gt;Биберштейн М. Описание провинции, расположенных на левом берегу Каспийского моря между реками Терек и Кура стр.52.&lt;/ref&gt; Divanning boshligʻi divan hisoblanar edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.491.&lt;/ref&gt;

Xondan keyingi ikkinchi eng muhim shaxs Vazir boʻlgan. Vazir davlat xizmatining boshligʻi va xonning eng yaqin maslahatchisi boʻlgan. Divanning barcha mablagʻlarini, davlat xazinasini va boshqalarni olish. pullar toʻgʻrisidagi hisobot vazirga tushdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları,
1789-1791.s.49.&lt;/ref&gt;

Xon saroyida, vazirdan tashqari, bosh qoʻmondon moliya ishlari bilan shugʻullanar, buter xonning shaxsiy xonadonini boshqarar, molxona xazinachisi omborlarni boshqarar, omborxona xodimi omborxonani boshqarar, vitse-prezident iqtisodiy va maʼmuriy ishlar bilan shugʻullanar edi. Qishloqlarni boshqarish - qishloqda katta va boshqa kichik vazifalar mavjud edi. Xonning oʻzi harbiylarni boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.270-276.&lt;/ref&gt;

=== Maʼmuriy hududiy boʻlinish ===
Maʼmuriy-hududiy tuzilishi jihatidan Iravan viloyati bir-biridan daryolar va ariqlar bilan ajratilgan, qishloqlar esa qishloqlarga boʻlingan. Ushbu maʼmuriy-hududiy tuzilma Safaviylardan meros boʻlib, rus istilosiga qadar va biroz keyinroq davom etgan. Garchi Iravan viloyati siyosiy vaziyatga qarab hududni oʻzgartirgan boʻlsa-da, tumanlarning nomlari umuman oʻzgarishsiz qoldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.298.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligining tumanlari quyidagilar:&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.441-448&lt;/ref&gt;

# [[:az:Qırxbulaq mahalı|Kirxbuloq tumani]];
# [[:az:Şərur mahalı|Sharur tumani]];
# [[:az:Zəngibasar mahalı|Zangibasar tumani]];
# [[:az:Sürməli mahalı|Surnali tumani ]];
# [[:az:Gərnibasar mahalı|Garnibasar tumani]];
# [[:az:Dərəkənd-Parçenis mahalı|Darakand-Parchenis tumani]];
# [[:az:Vedibasar mahalı|Vedibasar tumani]];
# [[:az:Göyçə mahalı|Goycha tumani]];
# [[:az:Səədli mahalı|Saadli tumani]];
# [[:az:Talin mahalı|Talin tumani]];
# [[:az:Seyidli-Ağsaxlı|Seyidli-Agsaqqalli]];
# [[:az:Sərdarabad mahalı|Sardarobod tumani]];
# [[:az:Körpübasar mahalı|Korpubasar tumani]] yoki Talin tumani;
# [[:az:Abaran mahalı|Abaran tumani]];
# [[:az:Dərəçiçək mahalı|Darachichek tumani]].
Ushbu tumanlarda 831 qishloq roʻyxatga olingan.

=== Armiya ===
Iravan hukmdorlari armiyasi shaxsiy qorovullardan, oddiy qoʻshinlar, amnistiya va elbeyalar va bealar boʻlinmalari hisoblangan askarlardan iborat edi. Sudyalarning shaxsiy tansoqchilari xizmatkorlar boʻlgan. Ular eng mukammal guruh va xonning shaxsiy qoʻriqchilari edilar. Ushbu yordam miltiqchilar deb nomlangan. Ularning rahbarini miltiq ustasi deb atashgan. Qullar barcha soliq va soliqlardan ozod qilingan, ularning maoshlari va oʻq-dorilari xon saroyi tomonidan toʻlangan va qullar koʻpincha yaxshi xizmat uchun mukofotlanganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.285.&lt;/ref&gt;
Iravan xonligi harbiy harakatlar paytida 3600-5000 askar yuborishi mumkin&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.457.&lt;/ref&gt;. Xon hukumatining asosiy tayanchi armiya edi. Armiyaning asosiy qismi tinch fuqarolar edi va amnistiya va etnik guruhlardan iborat edi.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.98.&lt;/ref&gt;

== Madaniyat ==
Iravan shahri tarixning  turli davrlarida [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]], [[Arab xalifaligi]], Sajidlar, Shaddadis, Seljuklar, Eldenizlar, Elxanidlar, Teymuridlar, Garagoyunlu, Aggoyunlu, Safaviylar, Afshorlar, Gajars sulolalari tarkibiga kirgan. Markaz sifatida Iravanning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi Chukursaad beylerbeyi va Iravan xonligi davrlariga toʻgʻri keladi. Oʻrta asrlarga oid tarixiy manbalarda shahar Ravan va Iravan sifatida tilga olingan. Iravan shahri asosan Safaviylar davrida rivojlanib oʻsgan. Iravan Chukursaad beylerbeyining markaziga aylandi va beylerbeyining markaziy rolini oʻynadi. Safaviy-Usmoniy chegarasi, Chukursaad knyazligi maʼlum urushlar paytida bosib olingan va keyin qaytib kelgan.

=== Arxitektura ===
Garchi biz gaplashayotgan Iravan viloyati meʼmoriy yodgorliklarining aksariyati saqlanib qolmagan boʻlsa-da, manbalarda ushbu sanʼat turi haqida juda koʻp maʼlumot topish mumkin. Ushbu maʼlumotlarga koʻra, mintaqa karvonsaroylar, qalʼalar, masjidlar, binolar va boshqa meʼmoriy obidalarga boy edi, ammo bu yodgorliklar oʻziga xosligi va meʼmoriy uslubi bilan ajralib turardi. Iravan viloyatining meʼmoriy yodgorliklari oʻsha davrda bu hududda bir qator chiroyli binolar yaratgan meʼmor-quruvchilar borligini isbotlaydilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.431.&lt;/ref&gt;

==== Masjidlar ====
[[Fayl:Blue Mosque, Jerevan 2.JPG|thumb|right|Moviy masjid (chapda) va Navro'zali aka masjidi (o'ngda)]]
Palata sakkizta katta masjidni, ikkitasi qalʼada va oltitasini shaharda roʻyxatdan oʻtkazdi. [[1764-yil]]da Husaynali xon tomonidan qurilgan „Moviy masjid“ oʻzining ulugʻvorligi bilan mashhur edi. Masjid gumbazi koʻk rangda bezatilganligi sababli shunday nomlangan. Shaharning gʻarbiy qismida joylashgan masjid Ganjadagi Shah Abbos masjidi uslubida qurilgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях s.s.7.&lt;/ref&gt; 1828-yildagi bosqindan keyin Yerixandagi Zalikxon masjidi, Navroʻzali aya masjidi, Sartib Xon masjidi, Husaynali Xon masjidi, Hoji Imomverdi masjidi, Hoji Jafar Bey masjidi tirik qoldi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.468&lt;/ref&gt;

Qadimgi Iravandagi Zalixon yoki shahar masjidi (qurilish sanasi nomaʼlum) va Navroʻzali xon masjidi (1687) Moviy masjidga oʻxshash va kichikroq edi. Qolgan uchta masjid 17-18 asrlarda qurilgan. Zalikxon masjidi hozirgi Iravan mehmonxonasi yonida joylashgan edi. [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]]dan keyin masjidning maqsadi oʻzgartirildi. Hozirgi kunda ushbu binoda Rassomlar uyining koʻrgazma zali joylashgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.128.&lt;/ref&gt;

Qalʼa masjidlaridan biri [[1725-yil]]da Usmonli hukmdori Rajab posho tomonidan qurilgan. Ushbu meʼmoriy jihatdan diqqatga sazovor masjid ruslar istilosidan keyin rus pravoslav cherkoviga aylantirildi. Iravandagi yana bir masjid Xusayngulu Xon davrida qurilgan va Gajar shahzodasi sharafiga Abbos Mirzo masjidi deb nomlangan. Bosqindan keyin masjid ruslar tomonidan qurol saqlanadigan joyga aylantirildi.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).433.&lt;/ref&gt;

==== Qalʼalar ====
''Asosiy maqolalar:[[:az:İrəvan qalası|Iravan qalʼasi]] va [[:az:Sərdarabad qalası|Sardarobod qalʼasi]]''
[[Fayl:Grigory Gagarin. Armenie. Djighit a Sardar-Abbat. (Kurdes, tatars).jpg|left|thumb|250x250px|Sardarobod qal'asi.  Rassom Q. Gagarin (1847)]]
Iravan qalʼasi Farxad posho tomonidan [[1583-yil]]da Zangi daryosi boʻyida, Chukursaad viloyati [[Usmonli imperiyasi|Usmonli imperiyasi]]ning vaqtincha qismi boʻlganida qurilgan.&lt;ref&gt;Joseph L. Wieczynski – The Modern encyclopedia of Russian and Soviet history, Том 10, Academic International Press, 1994, Стр. 218&lt;/ref&gt; Kengligi 790 m va 850 m boʻlgan Iravan qalʼasining devorlari tosh va xom gʻishtdan ikki yoki uch tomonli devorlarga ega edi. 17 minoradan iborat ichki devor kengroq va uzunroq edi. Bir oz pastroq va torroq boʻlgan tashqi devor, birinchisidan 15-20 parcha narida, unga parallel ravishda qurilgan edi. Ushbu devorda 60 tagacha toʻp. Qalʼaning janubiy, shimoliy va sharqiy qismlari chuqur va keng ariq bilan oʻralgan edi. Umuman olganda, Iravan qalʼasida 50 dan ortiq minoralar va 3 ta kuchli temir darvozalar boʻlgan. Garnizonlar soni har xil davrlarda 2000-5000 va urushlar paytida 7000 ga etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.436.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasi Iravanning ikkinchi yirik qalʼasi edi. U 1810-yilda Xusayngulu Xonning buyrugʻiga binoan qurilgan va [[1815-yil]]da qurilishi yakunlangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. s.255.&lt;/ref&gt; Sardarobod qalʼasi Arazning chap qirgʻogʻida, toʻrtburchaklar tekislikda qurilgan. Doira 4 verstli va uch tomondan minora gʻishtdan qurilgan bu qalʼa er-xotin devor bilan oʻralgan edi. Minoralarning oltitasi tashqi tomondan, 4 tasi ichki devorda joylashgan edi. Qalʼaning janubiy tomonida bitta devor bor edi. Sardarobod qalʼasi xandaq bilan oʻralgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.IV.s.292.&lt;/ref&gt; Qalʼada xon saroyi va 700 uy bor edi. Uning tarkibida 22 ta artilleriya va 3000 kishilik garnizon bor edi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.437.&lt;/ref&gt;

==== Karvonsaroylar va vannalar ====
[[Fayl:05 Chardin Yerevan1672.gif|right|thumb|250px|[[1672]] yil Jan Chardin tomonidan tasvirga olingan Iravan qal'asining panoramali ko'rinishi]]
Iravandagi eng meʼmoriy ahamiyatga ega binolardan biri karvonsaroylar edi. [[Karvonsaroy]]lar deyarli xuddi shu tarzda qurilgan. Ular shaharning ikki qavatida qurilgan. Karvonsaroyning balandligi 8 futdan oshmagan va bino boʻylab yotgan xonalardan iborat edi. Xonalar derazasiz edi. Kunduzgi yorugʻlik faqat eshikka tushdi. Har bir xonaning oldida binoning old tomoniga ochiladigan kichkina koridor bor edi, gumbazsimon qoplamali, kengligi 8 fut va ichkarisi 4-5 fut edi. Ushbu xonalarga qoʻshimcha ravishda ikkala xonadan ham bir xil balandlikda koridor chiqardi. Xonalar ortida butun binoni oʻrab turgan yoʻlak shaklida qurilgan yoʻlak bor edi. Yuqorida, har ikki tomonda, omborlarga ulashgan devorga ulkan balkon bor edi, hovlining oʻrtasida diametri 20-30 va balandligi 6-8 fut boʻlgan olti burchakli basseyn mavjud boʻlib, uni ichimlik suvi taʼminlab turardi. Karvonsaroyning tomi tekis edi. Kirish yoʻlakdan edi. Yoʻlakning ikkala tomonida oddiy oziq-ovqat sotadigan doʻkonlar bor edi. Ushbu doʻkonlar katta yogʻoch eshiklar bilan yopilgan.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot; /&gt; Rossiya istilosidan keyin Iravanda 8 ta karvonsaroy roʻyxatga olingan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.92.&lt;/ref&gt;

Vannalar mahalliy aholi uchun ham, shaharga kelgan xorijiy mehmonlar uchun ham dam olish maskani boʻlgan. Hammomlar toʻrtburchaklar xonalardan iborat boʻlib, ularda bir necha katta zallari sharsimon gumbaz bilan oʻralgan va oʻrtalarida suv oʻlchagichli gumbaz bor edi. Bu erga suv maxsus qurilgan suv omborlaridan tortib olingan suv quvuri orqali etkazib berildi. Yon xonadan issiq suv tortildi. Yogʻoch oʻrniga suv maxsus quritilgan toza suv bilan isitiladi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866&lt;/ref&gt;

Iravan shahrida mavjud boʻlgan hammomlar quyidagicha boʻlgan&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866-867.&lt;/ref&gt;: 

* Shahar kvartalida - Shayx-ul islom hammomi;
* Zalikxon hammomi;
* Mehdiyning hammomi;
* Hajibeyim hammomi;
* Tepebashi mahallasida - Shayx-ul islom hammomi;
* Hagi Ali hammomi;
* Gafar yoki Hoji Fatali hammomi;
* Karim aka hammom;
* Hasanali hammom.

==== Xon saroyi ====
[[Fayl:Yerevan Sardar Palace.png|right|250px|thumb|Sardor saroyi balkoni interyeri]]
Xon saroyi yoki Sardar saroyi [[1510-yil]]da Amirguna xon Gajar tomonidan qurilgan. Xuseynali xon mavjud xon saroyini qayta qurdi va obod qildi. Shu maqsadda u Xoylu Ahmadxonning bosh meʼmori Mirza Jafarini Iravanga taklif qildi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“.s.124.&lt;/ref&gt;

Xon saroyi qalʼaning shimoli-gʻarbiy qismida, Zangi daryosi yonida qurilgan. Saroy koʻp xonalarga ega boʻlgan kvadrat bino edi. U uchta alohida qismdan iborat edi. Sudyaning xotinlari uchun garem xonalari, qabulxona, xizmatchilar uchun joy va garnizon omborlari mavjud edi. Uchinchi qismi xonning qarorgohi edi.&lt;ref&gt;&quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;.s.438.&lt;/ref&gt;

Xon saroyini obodonlashtirgan ''„Shushaband“'' va ''„Yozgi pavilon“'' nomli oynali salon 1791-yilda Muhammadxon tomonidan qurilgan. „Shushaband“ deb nomlangan oyna zali kutish yoki qabul qilish xonasi deb hisoblangan. Zamin marmardan yasalgan boʻlib, devorlar, ship va kornişlar yorugʻlikni aks ettiruvchi turli xil rangli, koʻzni qamashtiruvchi oynalar bilan bezatilgan.&lt;ref&gt;Kərimov Kərim. ''&quot;İrəvan sərdarının sarayı&quot;'', „Yeni fikir“ qəzeti, 18-oktyabr 1995-ci il, № 5.&lt;/ref&gt;

=== Fan, taʼlim va adabiyot ===
Iravan xonligi hududida taʼlim asosan diniy arboblar tomonidan olib borilgan. Har bir masjidda katta yoki kichik madrasa bor edi. Quyi sinf oʻqituvchilarini '''''„oʻqituvchilar“''''', yuqori sinf oʻqituvchilarini „'''''voizlar'''''“ deb nomlashdi. Madrasalardagi sinflardan tashqari, talabalar yashaydigan kichik xonalar ham mavjud edi. Baʼzi masjidlarda taniqli mujtahidlar dars berishgan va ularni tinglash uchun mamlakatning turli burchaklaridan tinglovchilar kelgan. [201] Iravan xonligi qulashi arafasida yolgʻiz Iravanda 200 talaba tahsil olayotgan edi.

Oʻqituvchilar barcha fanlarni uchta asosiy yoʻnalishga ajratdilar: [[Arab tili|Al-Arabiyat]], [[Shariat|Sharva]] va Al-Hakim. Birinchi yoʻnalish arab tili, tarix va Qurʼon qiroatining qoidalarini oʻz ichiga oldi. Ikkinchi yoʻnalish „Qurʼon“ tafsirini, voqealarni oʻrganish va diniy qonun asoslarini oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Uchinchi yoʻnalish [[mantiq]], [[matematika]], [[geometriya]] va [[astronomiya]], [[tibbiyot]] va nazariy falsafani oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Ikkala maktabda ham, madrasalarda ham xattotlik sanʼatiga alohida eʼtibor berildi. Maktab va madrasalardan tashqari, Iravan xonligi hududida individual taʼlim turi mavjud edi. Xon yoki sardorlarning farzandlari, zodagonlar va savdogarlar oʻz uylarida alohida oʻqituvchilar tomonidan tarbiyalangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.903-904&lt;/ref&gt;

Sevgi mavzusi bilan bir qatorda, shoirlar zamonning shikoyatini aks ettirgan ijtimoiy va siyosiy masalalarga ham toʻxtaldilar. Iravan viloyati shoirlari orasida shoir Mammadsoyu (1800—1884), Almammadi (1800—1868) va Oydin (1825—1915) bor. Bu shoirlar sheʼrlarini xalq tushunadigan tilda yozganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.426.&lt;/ref&gt;

Iravanda Ashug maktablari alohida ahamiyatga ega edi. Goycha ashug maktabining taniqli aşıqlari Ashiq Allahverdi, uning shogirdi Ashiq Ali (1800—1911), uning shogirdlari Ashiq Alasgari, Ashig Maxarrami, Ashiq Azizi va Ashiq Musa. Gyumri ashug maktabining ustoz ashulalarini Ashug Tujcari, Ashig Beymurazi va Shirakli Hasan namoyish etishlari mumkin. Iravan aşıqlar maktabining koʻzga koʻringan namoyondalaridan biri Basarkecharli Ashug Musa haqida gapirish mumkin.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.132.&lt;/ref&gt;

=== Tasviriy sanʼat ===
Asosiy maqola: [[:az:Mirzə Qədim İrəvaninin əsərlərinin siyahısı|Mirza Gadim Iravani asarlari roʻyxati]]
[[Fayl:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|thumb|Sardar saroyida [[Ozarbayjon]] rassomi Mirza Gadim Iravanining devor rasmlari]]

Iravandagi tasviriy sanʼat qabr toshlariga turli xil yozuvlar va rasmlar bilan oʻzini namoyon qiladi. Qabrning ustiga toʻgʻri joylashtirilgan bu toshlarga marhumning tugʻilgan va oʻlganligini koʻrsatuvchi yozuvlar, turli xil rasmlar va naqshlar qoʻyilgan edi. Ivan Chopinning taʼkidlashicha, 30-yillarning boshlarida u Goychadagi ozarbayjon turklariga tegishli boʻlgan qabristonda turli xil tasvirlarga ega boʻlgan qabrlarni koʻrgan. Unga koʻra, qabr toshidagi ot, qilich va qurol askarning ramzi, yovvoyi choʻchqa, kiyik, yovvoyi echki ovi, qoʻy va echkilarni boqish edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.718.&lt;/ref&gt;

Iravan rassomchilik sanʼatining eng koʻzga koʻringan vakili bu Mirza Gadim Iravani. MG Iravani tomonidan yaratilgan baʼzi rasmlar „Iravan Sardar“ saroyiga bagʻishlangan. U XIX asrning 50-yillarida Sardar saroyida syujet kompozitsiyalarini tikladi, saroyning Mirror zaliga bir qator portretlarni - „Fatali shoh“, „Abbos Mirzo“, „Xusayngulu xon“, „Sarkarda“ va boshqalarni chizdi. tortdi. Uning 100 dan ortiq rasmlari bor edi. Ularning yigirma beshtasi hozir [[Boku]], [[Tbilisi]] va [[Sankt-Peterburg]]dagi sanʼat muzeyida saqlanmoqda.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.126.&lt;/ref&gt;

== Iqtisodiyot ==
=== Qishloq xoʻjaligi va chorvachilik ===
Iravan xonligi mahsulotlari orasida [[bugʻdoy]] va [[arpa]] ishlab chiqarish asosiy oʻrinni egalladi. Don etishtirish Iravan, Kirxbulag, Sardarobod, Shorayel, Pambak atrofidagi hududlarda asosiy oʻrinni egalladi. Ekinlar asosan bahor va kuzda boʻlgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.739.&lt;/ref&gt; Xusayngulu xon Gajar davrida Iravan xonligida har yili 34 185 halvar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;[[Fars dili|Fars sözü]] olub, iki – „xar“ (eşşək), və „bar“ (yük) sözlərindən əmələ gəlmişdi. Xalvar  həm iri çəki vahidi, həm dəsahəölçüsü idi. 1 xalvar 100 batmana bərabər idi. Təbriz batmanıilə1 xalvar 300 kq, İrəvan batmanıiləisə450 kq-a bərabər idi. Sahəvahidi kimi 1 xalvar 1, 5 desyatinəbərabərdir.&lt;/ref&gt; bugʻdoy va 11,500 halva arpa ishlab chiqarilgan. Zangibasar va Sharur tumanlari, ayniqsa, guruch etishtirish jihatidan ajralib turardi. Har yili 18,400 ta halvar paddies ishlab chiqarildi.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.IV.s.280.&lt;/ref&gt;

Zangibasar, Sardarobod va Surmali tumanlarida paxta etishtirish rivojlangan. Har yili oʻrtacha 2100 rupiy paxta ishlab chiqariladi.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.I.s.51.&lt;/ref&gt; Tamaki asosan mahalliy talabni qondirish uchun ishlab chiqarilgan. Zigʻir togʻlarda va sesame issiq mintaqalarda ishlab chiqarilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.741-742.&lt;/ref&gt; Ikkala oʻsimlikning yogʻi oziq-ovqat va yoqilgʻi sifatida ishlatilgan. Xusayngulu Xon davrida har yili Iravanda oʻrtacha 12 ta halvar zigʻir urugʻi va 24 ta halvar sesame urugʻlari ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;/&gt;

Iravan shahrida va shahar atrofidagi qishloqlar va tumanlarda turli xil poliz mahsulotlari va sabzavotlar etishtirildi. [[1782-yil]] martda Bayaziddan Isoq Poshoning iltimosiga binoan Bayaziddan 2 abbas qiymatidagi 7000 dinor qiymatidagi qora tarvuz, koʻk tarvuz, bodring, kovak, reyhan, baqlajon va boshqalar. urugʻlar yuborilgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.63.&lt;/ref&gt;

XVIII asrning ikkinchi yarmida Iravan xonligida chorvachilik bilan shugʻullanadigan aholining bir qismi bozorda sotish uchun sariyog ʼ, pishloq va boshqa sut mahsulotlarini ishlab chiqargan. Qoʻychilik chorvachilikning boshqa tarmoqlariga qaraganda ancha rivojlangan edi. Chorvachilik asosan yaylov-qish va qisman koʻchmanchi chorvachilikka boʻlingan. Xonlikning oz sonli aholisi doimiy yashash joyiga ega boʻlmagan va faqat koʻchmanchi chorvachilik bilan shugʻullangan. Girxbuloq, Goycha, Abaran, Darachichek, Garnibasar, Vedibasar, Talin, Surmali, Darakand-Parchenis tumanlarida chorvachilik uchun koʻproq mos keladigan yaylovlar mavjud edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.519-525.&lt;/ref&gt;

=== Hunarmandchilik va savdo ===
[[Fayl:Faience vase from Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|left|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligiga tegishli taomlar]]
Hunarmandchilik sanʼatning turli sohalarini qamrab oldi. Toʻquvchilik va kulolchilik, anʼanaviy hunarmandchilik rivojlangan. Ular orasida gilam ishlab chiqarish alohida ajralib turardi. Xonlikda kulolchilik mahsulotlari mahalliy xom ashyolarga asoslangan edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.851-853&lt;/ref&gt;

Toʻquv bilan bogʻliq sanʼat turlaridan biri bu boʻyash edi. Bu soha toʻqimachilik uchun iplar, paxta va jun matolarni boʻyashda muhim rol oʻynadi. Boʻyashda qizil qoʻngʻizdan olingan qizil boʻyoq va turli boʻyoq oʻsimliklarining tabiiy boʻyoqlari ishlatilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.374.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:National clothes of Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|150px|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligining milliy liboslari]]
Teri buyumlari Iravan xonligida qayta ishlangan. Shu maʼnoda nafaqat mahalliy terilar va terilar, balki Bayazid va Makudan import qilingan xom ashyolardan ham foydalanilgan. Teri buyumlari ishlab chiqarish otliqlarning talablariga javob berdi. Bundan tashqari, Iravan xonligida shisha ishlab chiqarish, sovun tayyorlash, moylash va b. hunarmandchilik sohalari boʻlgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.65.&lt;/ref&gt;

Iravan shahri yaqinidagi Gogb tuz konidan qazib olingan tuz [[Gruziya]], Imereti, [[Axalsixe]] va boshqa hududlarga eksport qilindi. Tuzga talab katta boʻlgani sababli Gogb togʻining etagida ikkita mina bor edi. [[Ruslar|Rus]] manbalariga koʻra, Xuseyngulu xon davrida tuz ishlab chiqarish yiliga 14000 rublni tashkil etgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.827-828&lt;/ref&gt;

U Iravandan turli karvon yoʻllarini bosib oʻtdi. Ulardan birinchisi [[Hindiston]], [[Oʻrta Osiyo]] va [[Eron]]ni [[Tabriz]] va [[Naxichevan]] orqali Iravan xonligiga bogʻlaydigan karvon yoʻli edi. Ushbu karvon yoʻli „Erzurum yoʻli“ yoki „Bezirgan yoʻli“ deb nomlangan. Iravandan Erzurumgacha boʻlgan yana bir karvon yoʻli Abaran va Alagoz togʻlarining shimoliy etaklaridan oʻtib, Karsga, u yerdan Xasangalaga bordi, u yerda u asosiy yoʻl bilan birlashdi. Iravandan [[Tbilisi]]ga (Gruziya) karvon yoʻli Uchkilsa, Sardarobod, Hamamli, Jaloloʻgʻlu va Shulaver orqali oʻtgan. Bu yoʻlning uzunligi taxminan Iravan − Agstafa yoʻliga teng edi. Iravan bu yoʻl orqali [[Ganja]]ga, Shamaxida esa Ozarbayjondan Rossiyaga asosiy savdo yoʻli bilan bogʻlandi. Karvon yoʻnalishlarida bojxona va oʻtkazish punktlari juda koʻp edi. Faqatgina Ayilislidan Kagizmangacha boʻlgan savdo yoʻlida oltita bojxona posti mavjud edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot;&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.66.&lt;/ref&gt;

Iravaning asosiy savdo yoʻllari quyidagilar: 1. Gyumri - Masdara - Sardarobod - Uchkilsa - Iravan - [[Naxichevan (shahar)|Naxichevan]] - Ordubad; 2. Sardarobod - Jafaraga - Boyazid posho; 3. Sardarabad - Gogb - Arazsahili va Kagizman - Erzurum; 4. Iravan - Qorabog ʼxonligining chegarasiga qadar. 5. Iravan - Uchkilsa - Kars. Bu yoʻl Gizilkilsa va Goshavang qishloqlaridan oʻtdi. Xonlikning asosiy savdo markazi Iravan shahri edi. Chet eldan olib kelingan savdo tovarlari asosan shahar omborlarida saqlanar edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot; /&gt;

Iravan xonligida ichki va tashqi savdo operatsiyalarida turli xil valyutalar ishlatilgan. Garapul deb nomlangan mahalliy mis tangalar xonlikda muhim rol oʻynagan. Iravan viloyati xokimiyat davrida eng koʻp foydalaniladigan joylardan biri hisoblangan. Bozorlarda milliy valyutalardan tashqari Eron, Usmonli imperiyasi, Rossiya va Ozarbayjon xonligida zarb qilingan tangalar ham mavjud edi. Ushbu valyutalar [[oltin]], [[kumush]] va misdan iborat edi. Tümen, egalik yoki minaltun, panohobod, qarapul, shahi, bisti, real, rus imperatori, gollandiyalik chervon, Usmonli darulxliafi va mahmudisi Iravan bozorida sotilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.388.&lt;/ref&gt;

=== Erga egalik va soliq ===
==== Yerga egalik ====
İIravan xonligi davrida yerga egalik qilish shakllari quyidagicha:&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.337-344&lt;/ref&gt;
*'''Xass''' Bu yerlar Iravan hokimlari va ularning oilalarining shaxsiy mulki hisoblangan. Iravan hukmdorlari eng yirik yer egalari edilar.
*'''[[:az:Dövlət torpaq kadastrı|Divani]]''' – Divani - Davlat erlari. Bular xazina ixtiyorida boʻlgan erlar edi. Davlat erlaridan tushgan daromadlar xazinaga tushdi.
*'''[[:az:Tiyul|Tiyul]]''' — Xon baʼzi odamlarga harbiy xizmat uchun divan erlaridan sovgʻa sifatida umrbod tiyul berdi. Tiyul egasi xizmatini tugatganda yoki vafot etganida, hadya qilingan qishloqlar xazinaga qaytarildi.
*'''[[:az:Vəqf|Poydevorlar]]''' — doimiy ravishda diniy muassasalarga berilgan erlar - masjidlar, madrasalar yoki cherkovlar. Boshqa mulklar - uylar, doʻkonlar, karvonsaroylar, tegirmonlar va boshqalar. poydevor ham boʻlishi mumkin.
*'''[[:az:Camaat|Jamoa]] ''' – Bu yer uchastkalari asosan qishloq jamoalariga tegishli edi. Jamiyatlarga tegishli qishloqlar oʻsha jamoaga aʼzo boʻlgan fuqarolarga tegishli edi.
*'''[[:az:Mülk|Mulk]] ''' — Xususiy mulk boʻlgan erlar erkin savdo qilinishi mumkin edi. Erlar avloddan-avlodga meros boʻlib oʻtdi. Uy egalari uyni parvarish qilishlari shart emas edi.

==== Soliqlar ====
Iravan xonligida soliqlarning miqdori va miqdori ham turlicha edi. Ushbu soliqlar asosan mahsulotlarga va qisman pullarga undirilgan. Dehqonlar toifalari asosan subyektlar, dehqonlar va odamlardan iborat edi. Soliqlar quyidagicha:&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.70&lt;/ref&gt;
* '''[[:az:Malcəhət|Bahra (maljahat)]]''' — erdan foydalanish evaziga ekinlardan olinadigan asosiy soliq edi. Xazina erlari hosilining har 10 qismidan 3,5 qismi xonga, qolgan qismi esa dehqonlarga tegishli edi. Er egalaridan olingan hosilning 1,5 foizi er egasiga, ikki qismi xazinaga, qolgan qismi esa kultivatorga tushdi.
* '''Choʻpboshi''' — chorvadorlar oʻz hayvonlarini davlat yaylovlarida boqayotganlari uchun bu soliqni toʻlaganlar. Bu mahsulot tomonidan toʻlangan.

Yuqoridagilardan tashqari xonlik aholisi oʻtlatish, tutun chiqarish va otliqlarning (arpa, egar yuvish) harajatlari uchun pul toʻlagan. Xonning amaldorlari deyarli soliqlardan ozod qilingan. Uy egalari va xonalarga toʻlanadigan soliqlardan tashqari, xonlik aholisi turli marosim va bayramlar munosabati bilan „peshkesh“ yoki „taʼtil“ berganlar.

== Etnik tarkibi ==

[[1441-yil]]da Garagoyunlu hukmdori Yoxanshoh hukmronligi davrida, arman katolikosati Kilikiyadan Uchuksa monastiriga Chukursadning Vagarshabad qishlogʻida joylashgan Uchkilsa monastiriga koʻchirilgandan soʻng, turli joylardan kelgan oz sonli armanlar asta-sekin xonlikda joylashdilar. Urushlarda tez-tez qatnashib turadigan Garagoyunlu, Aggoyunlu va Safaviy hukmdorlari Uchkilsa katoliklariga Eron va janubiy Anadolida xristian aholisi ustidan oʻz hokimiyatini yanada kuchaytirish va isyon xavfini oldini olish uchun yordam bergan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.40&lt;/ref&gt;

XVII asrning fransuz sayohatchisi Shardinning soʻzlariga koʻra, ''„... Iravan qalʼasi sakkiz yuzga yaqin uydan iborat. U yerda faqat sof qonli qizil boshoqlar yashaydi“''.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.45.&lt;/ref&gt; Yervand Shahaziz oʻzining „Qadimgi Iravan“ kitobida, Iravan aholisiga murojaat qilib, fransuz sayohatchisi Chardinning [[1673-yil]]da Iravan qalʼasida yashagan aholi toʻgʻrisidagi maʼlumotlari haqida yozadi: ''„аrmanlarning Iravanda faqat doʻkonlari boʻlgan...''“&lt;ref&gt;Յերվանդ Շահազիզ: Հին Յերեվանը: Յերեվան, 1931: s.34.&lt;/ref&gt;  Missioner Monye shunday yozadi: ''„Uylardan koʻra koʻproq bogʻlar va uzumzorlar bilan oʻralgan shahar ikki tomonlama qasr devorlari bilan oʻralgan. ¼ Aholisi arman.“''&lt;ref&gt;Mamye-Clairac. Historie de Perse, depuis le commencement de ce Sincle. Paris, t. II, MDCCL (1750).s.154&lt;/ref&gt;

Iravan xonligidagi aholining milliy tarkibi toʻgʻrisidagi maʼruzasida Paskevich bu yerda 10000 ozarbayjon va 3000 arman oilalari istiqomat qilganini taʼkidladi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]dan kelgan professor Kastin Makkartining taʼkidlashicha, [[1828-yil]]dagi Rossiya istilosidan oldin Iravan xonligi aholisining 80 foizi ozarbayjon turklari boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Fəridə Əliyeva&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_mart2009/72629.htm |title=anl.az |author=Fəridə Əliyeva |date=18 mart,2009. |work=İrəvan xanlığı|pages =  |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Ivan Chopinning yozishicha, 1828-1832 yillarga qadar Iravan xonligida aholining mutlaq koʻp qismi musulmonlar, yaʼni ozarbayjon turklari edi. Uning hisob-kitoblariga koʻra, Iravan viloyatida 81 749 [[musulmon]] va 25.151 arman bor edi. U musulmon deganida, Shopin ozarbayjon turklari va musulmon kurdlarini nazarda tutgan edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.16.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1829]]-[[1832-yil]]larda oʻtkazilgan palatalarni roʻyxatga olishni tahlil qilish natijasida, Russo-Gajar urushlariga qadar Iravan xonligining aholisi 134.646 kishini tashkil etgan degan xulosaga kelish mumkin. Ularning 99.609 nafari ozarbayjon turklari, 19.878 nafari armanlar, 14.902 nafari kurdlar va 257 nafari rimliklar boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot; /&gt; 

Umuman olganda, 1828-1830 yillarda Turkmanchay shartnomasi (1828) boʻyicha Ozarbayjonda 40,000 Eron armanlari va Edirne tinchlik shartnomasi (1829) boʻyicha 84.000 turk armanlari joylashtirildi va ularning aksariyati Yelizavetpol va Iravan viloyatlarining eng yaxshi erlariga joylashdilar. Aynan shu davrdan boshlab Ozarbayjonning gʻarbiy erlarida armanlarning joylashtirilishi qirgʻinlar, qirgʻin va yaqin kelajakda mahalliy ozarbayjon turklarining deportatsiya qilinishini anglatadi.&lt;ref&gt;Yusif Qazıyev. „Erməni məsələsi“ (Yalanlar və gerçəklər).Qafqaz Universiteti Qafqaz Araşdırmaları İnstitutu Nəşriyyatı №: 10.s.9.&lt;/ref&gt;

== Belgilar ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references group=q /&gt;
&lt;/div&gt;
== Manbalar ==
{{Manbalar|3}}

== Adabiyotlar ==
{{columns-list|colwidth=25em|
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 400 b.
* http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
* Chexiyadagi Kavkaz uchun Rossiya hokimiyatining sharhi, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar, ch.I-IV. 288 b.
* Shopen I. „Armaniston viloyatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida tarixiy yodgorligi“. 162 b.
* azertag.az. „Iravan xonligi“ (Ozarbayjon).
* „AFSHARIDS“. iranicaonline.org.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ harflari, men kitob. p.33
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) P. 51.Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmi)
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)“. P.27.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 13.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan. p. 51.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 83.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). 53 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi). Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.171-172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 54 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p.57-58.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi“. p.64.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 52 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 58-59 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 90.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 59 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 60 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 89.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 61-62 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 62-63 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 66 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.173.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.174.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.175.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Samed Sardariniya. „Iravan musulmonlar yashaydigan viloyat edi“.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 83-84 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.178.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 104.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari).
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 179.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 85-86 b.
* Butkov P.G. 1722-yildan 1803-yilgacha Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar. 3-x t ichida. Sankt-Peterburg, 1869.c.2, p. 178.
* Dalil H. Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida). Boku, „Ilmiy“, 1979, 144 b., 130-131.
* Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida).
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. SPb, 1866, s.139.
* Qorabog`dan kelgan Mirzo Jamol Javanshir. Qorabog ʼtarixi. Qorabog ʼharflari, I kitob, Boku, Yozuvchi, 1989, 125 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.101.
* Bogdanova N. G. Agrar munosabatlar v. 1870-1913 yillarda Ozarbayjon. 169-170 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.103.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 104.Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari.p.128-131.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 130.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 132-133.
* Aliyev F., Aliyev M.Naxçıvan xonligi (1747—1828). p. 62.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 109-110 b.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ. Qorabogʼ harflari, men kitob. p. 50-51.
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. p. 313-314.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 200-201.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 166.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 175.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 178.
* Butkov P.G. Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar 1722-yildan 1803 g.s.3, 390 b.
* Potto V. Kavkazda Rossiya suverenitetini tasdiqlash 305 b.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi.“ p. 77-78.
* Bibershteyn M. Terek va Kura daryolari oʻrtasida Kaspiy dengizining chap qirgʻogʻida joylashgan viloyatlarning tavsifi 52 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Qudsi Muhammad Muslim. ''„Irovanning Xuseynali xonning maktublari, 1789-1791“'' p.49,.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p. 270-276.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 457 b.
* Iosif L. Wietsinski - Rossiya va Sovet tarixining zamonaviy entsiklopediyasi, 10-jild, Akademik xalqaro matbuot, 1994, p. 218.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik. 255 b.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun statik, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlardagi sharhi, 222 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „''Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)''“ p.124.
* „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 498 b.
* Karimov Karim. „Iravan boshligʻi saroyi“, „Yangi fikr“ gazetasi, 1995-yil 18-oktyabr, 5-son.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 902.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 903-904
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 132.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 126.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik.  Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar.c.IV. s. 280.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar. c. i. s. 51.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 751-742.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 851-853.
* Farida Aliyeva (2009-yil 18-mart). anl.az. Iravan xonligi (Ozarbayjon).
* Yusif Gaziyev. &quot;Armaniston masalasi&quot; (Yolgʻon va faktlar). Kavkaz universiteti Kavkaz tadqiqot instituti nashriyoti №: 10.p. 9.
}}

== Yana qarang == 
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları|Ozarbayjon xonliklari]]
* [[:az:İrəvan xanlarının siyahısı|Iravan xonlari roʻyxati]]
* [[:az:Çuxursəəd bəylərbəyliyi|Chukursaad beylerbeyligi]]
* [[:az:İrəvan və irəvanlılar (film, 2007)|Iravan va Iravan aholisi (film, 2007)]]
* [[:az:İrəvanda xal qalmadı|Iravanda ochkolar qolmadi]]
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları. Naxçıvan və İravan xanlıqları. 5-ci film (film, 2003)|Ozarbayjon xonliklari. Naxchivan va Irəvan xonliklari. 5-kino (film, 2003)]]
* [[:az:İrəvan xanlığı (film, 2012)|Iravan xonligi (film, 2012)]]
* [[:az:İrəvan qalasının işğalı|Iravan qalʼasining bosib olinishi]]

==  Havolalar ==
* [http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1 Iravan. Eron milliy entsiklopediyasi veb-saytida]
* [http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html Bizning tariximizning sahifasi qon bilan yozilgan - Iravan xonligi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150125225530/http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html |date=25-yanvar 2015-yil }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=klufKWGeeec Ozarbayjon xonliklari - Iravan xonligi]
[[Turkum:Iravan xonligi| ]]</text>
      <sha1>iomsy2ze3aa14xjafit40q244lvahju</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121539</id>
      <parentid>6121538</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132011" sha1="rca2qwxab42ulccejy18logoc7kejz3" xml:space="preserve">{{Tarixiy davlat
 |nomi                     = Iravan xonligi
 |oʻz nomi                 = خانات ایروان
 |holati                   = 
 |madhiya                  = 
 |bayroq                   = Flag of the Yerevan Khanate.png
 |bayroq_izohi             = Iravan xonligining bayroqlari
 |gerb                     = 
 |gerb_izohi               = 
 |xarita                   = ErevanKhanate.gif
 |oʻlchami                 = 280px
 |izohi                    = İravan xanlığı (1800)
 &lt;!-- |type_before              = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Davlat-asoschilar»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Oʻtmishdoshlari».--&gt;
 |p1                       = Afshorlar sulolasi
 |flag_p1                  = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  = 
 |tashkil_topdi            = 1747
 |barham_topdi             = 1828
 &lt;!-- |type_after               = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Tugatilgandan keyingi davlatlar…»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Vorislar».--&gt;
 |s1                       = Rossiya imperiyasi
 |flag_s1                  = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |shiori                   = 
 |poytaxti                 = Iravan
 |shaharlari               = 
 |tili                     = 
 |valyutasi                = [[:az:Qarapul|Garapul]]&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.I-IV. s.288.&lt;/ref&gt;, [[:az:Tümən|İravan tumani]]&lt;ref&gt;Шопен И. &quot;Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи&quot;. s.162.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich   = 
 |koʻrsatkich_tarkibi      = 
 |maydoni                  = 19.400 km&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii&lt;/ref&gt;
 |aholisi                  = taxminan 134.646&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot;&gt;E. Qarayev s.400.&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;
[[Ozarbayjonlar|Ozarbayjon turklari]] - 99,609&lt;br/&gt;
[[Armanlar]] - 19,878&lt;br/&gt;
[[Kurdlar]] - 14 902&lt;br/&gt;
[[Lo'lilar]] - 257&lt;br/&gt;
 |boshqaruv_shakli         = 
 |sulola                   = 
 |hukmdorlar_unvoni        = [[Xon (unvon)|Xon]]
 |hukmdor1                 = Mirmehdi Xon 
 |hukmdor1_yili            = [[1747]]–[[1751]]
 |hukmdorlar_unvoni2       = &lt;!--keyingi hukmdor unvoni oʻzgarganda ishlatiladi--&gt;
 |hukmdor2                 = Huseyngulu Xon 
 |hukmdor2_yili            = [[1806]]–[[1827]]
 |hukmdorlar_unvoni3       = 
 |hukmdor3                 = 
 |hukmdor3_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni4       = 
 |hukmdor4                 = 
 |hukmdor4_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni5       = 
 |hukmdor5                 = 
 |hukmdor5_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni6       = 
 |hukmdor6                 = 
 |hukmdor6_yili            = 
 |dini                     =  [[Islom]] ([[Shialik]])&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. &quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən(XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;. s.400.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich1    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi1      = 
 |Bosqich1                 = 
 |Sana1                    = 
 |Yil1                     = 
 |Bosqich2                 = 
 |Sana2                    = 
 |Yil2                     = 
 |Bosqich3                 = 
 |Sana3                    = 
 |Yil3                     = 
 |Bosqich4                 = 
 |Sana4                    = 
 |Yil4                     = 
 |Bosqich5                 = 
 |Sana5                    = 
 |Yil5                     = 
 |Bosqich6                 = 
 |Sana6                    = 
 |Yil6                     = 
 |Bosqich7                 = 
 |Sana7                    = 
 |Yil7                     = 
 |Bosqich8                 = 
 |Sana8                    = 
 |Yil8                     = 
 |Bosqich9                 = 
 |Sana9                    = 
 |Yil9                     = 
 |Bosqich10                = 
 |Sana10                   = 
 |Yil10                    = 
 |Bosqich11                = 
 |Sana11                   = 
 |Yil11                    = 
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich2    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi2      = 
 |gacha                    = 
 |g1                       = 
 |g2                       = 
 |g3                       = 
 |g4                       = 
 |g5                       = 
 |g6                       = 
 |g7                       = 
 |keyin                    = 
 |k1                       = 
 |k2                       = 
 |k3                       = 
 |k4                       = 
 |k5                       = 
 |k6                       = 
 |k7                       = 
 |eslat                    = 
}}

'''Iravan xonligi''' ([[ozarbayjoncha]]:{{lang|az|ایروان خانلیغی}}; [[forscha]]:{{lang|fors|خانات ایروان}}, {{comment|translit.|transliterasiya|transliterasiya}} ''Xānāt-e Iravān'') — Ozarbayjon xonliklaridan biri, [[Nodirshoh|Nodirshoh Afshor]] va Afshor Nafardan keyin ''Chuxursad beylerbeyi'' asosida shakllangan va [[1747]]—[[1828-yil]]larda mavjud boʻlgan tarixiy feodal davlat. [[XVIII asr|XVIII – asr]]ning oʻrtalarida Iravan xonligiga Mirmehdi xon tomonidan asos solingan. Iravan xonligi [[Qorabogʻ]], [[Naxichevan]] va Maku xonliklari, Usmonli imperiyasi bilan, Borchali va Gazax sultonlari bilan chegaradosh edilar. Markazi Iravan (Yerevan) shahri edi.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://portal.azertag.az/az/node/1725#.WV_UyoTyjIU |title=İrəvan xanlığı. |author=azertag.az |date= |work=|pages = |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xondan keyin Xuseynali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi mustahkamlandi. Xuseynali xonning oʻgʻli Muhammad xan Gajar davrlari Iravan  xonligida eng uzoq xon davri hisoblanadi. Muhammad xon 21 yil davomida Iravan taxtiga oʻtirdi.

Muhammad xondan keyin Xusaynngulu xon Gajar hokimiyatga keldi. Uning boshqaruvi davrida Iravan Rossiya imperiyasining vayronagarchilik yurishlariga duchor boʻlgan.  Xusaynngulu xonning hukmronligi Iravan xonligi madaniyati choʻqqisiga chiqqan davr edi. Iravandagi Goy [[masjid]] va Sardarobod tumanidagi shu nomdagi qalʼa Xuseynngulu xonning buyrugʻi bilan qurilgan.

[[XIX asr]] oxiri – [[XX asr]]ning boshlarida Iravanda ozarbayjon nomlari bilan oʻnlab koʻchalar boʻlgan. Ushbu koʻchalar qadimgi Yerevanda mashhur boʻlgan: Shariat, Karvansaray, Gala, Sulton, Cholmekchi, Naxchivan, Bozor, Dashli, Pasha xon, Gariblar oʻchogʻi, Deyirmanli, Masjid, Mehnat bozori, Tepebashi, Qabriston, Naib, Mir Jafar, Rustam xon, Imomra, Korbulag, aka, Ketan, Dukanli, Sallaxlar va boshqalar.

Bogʻlar erlari Iravan va uning atrofida [[1473]] bogʻ bor edi, shundan 772 tasi shahar ichida edi. Sardar bogʻi, Dalma, Abbosdarasi, Abuxayat, Keshagli, Gizilgʻala, Dere bogʻi, Savzikari, Xosrovobod, Soyudlu, Gul vodiysi, Kankan, Kerpixhana bogʻlari nomlari Yerevandan juda uzoqda tarqalgan. Yerevan bogʻlarining baʼzi mahsulotlari quritilgan shaklda Yevropaga eksport qilindi&lt;ref name=&quot;virtual&quot;&gt;[http://www.virtualkarabakh.az/az/post-item/3/26/irevan-qedim-azerbaycan-torpagi.html İrəvan - qədim Azərbaycan torpağı]&lt;/ref&gt;.

Iravandagi 15 ga yaqin masjid va ikkita arman cherkovining nomlari tarixiy adabiyotda qayd etilgan. Moviy masjid (yoki Huseynali xon), Gala masjidi (Sardar yoki Abbos Mirzo), Shah Abbos, Tepebashi, Zal xon (yoki shahar), Sartib xon, Hoji Novruzali aka, Demirbulag, Hoji Jafar aka, Rajab posho, Muhammad Sartib xon, Hoji Inam masjidlarining minoralari uzoqdan Yerevanning musulmon shahar boʻlganini koʻrsatar edi. Armanistonda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng masjidlar birin-ketin yoʻq qilindi. Moviy masjid, Janubiy Kavkazdagi eng katta masjid, Iravanda tarix muzeyiga ega edi va Zal Xon masjidi rassomlarning koʻrgazma zaliga aylandi. Faqat Demirbulag masjidi [[1988-yil]]gacha oʻz maqsadiga erishdi va hozirda masjid yer yuzidan oʻchirildi va uning oʻrniga baland qavatli bino qurildi. Shaharda mavjud boʻlgan Pogos-Petros va Katogke cherkovlari, masjidlar bilan bir qatorda shaharga armanlarning kirib kelishini taʼminlash uchun xristian missionerlari hisobiga qurilgan.&lt;ref name=&quot;virtual&quot;/&gt;

[[1827-yil]] [[6-oktabr]]da Iravan xonligi [[ruslar]] tomonidan ishgʻol qilindi va bu ishgʻol [[1828-yil]] [[10-fevral]]da Turkmanchay tinchlik shartnomasi bilan mustahkamlandi. Ushbu shartnomaning 15-moddasiga binoan, Gajarlar va [[Usmonli imperiyasi]] hududida yashovchi arman aholisi [[Kavkazorti|Janubiy Kavkaz]]ga, shu joylarga koʻchirilgan.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot; /&gt;

== Erta davr ==
[[Fayl:Nadir Shah at the sack of Delhi - Battle scene with Nader Shah on horseback, possibly by Muhammad Ali ibn Abd al-Bayg ibn Ali Quli Jabbadar, mid-18th century, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|alt=|thumb|339x339px|[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]]]
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mirmehdi xan Qasımlı-Əfşar|Mirmehdi xon Gasimli-Afshar]], [[:az:Xəlil xan Özbək|Xalil xon Oʻzbek]], [[:az:Hüseynəli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]] va [[:az:Qulaməli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]]''

=== Mirmehdi xon ===
[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]ning oʻldirilishi bilan [[1747-yil]] 19 dan 20-iyulga oʻtar kechasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/afsharids-dynasty|title=AFSHARIDS|work=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;, [[Ozarbayjon]]da katta tartibsizliklar yuzaga keldi va har tomondan taxtga daʼvolar berila boshlandi. Ushbu kurashda Nodirshohning jiyani Aliqulu xon vaqtincha Adilshoh nomi bilan hokimiyatga keltirildi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.33&lt;/ref&gt; Biroq, yangi shoh mustaqil xonliklarning paydo boʻlishiga toʻsqinlik qila olmadi. Mustaqil boʻlishga intilib, ozarbayjon xonlari taxtga daʼvogarlarga qarshi kurash sharoitida oʻzlarining kichik feodal davlatlarini yaratdilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.51.&lt;/ref&gt;

Tabriz hokimi Amiraslan xon Afshar qoʻmondonlaridan biri Mirmehdi xonni Iravandagi markaziy hukumatga qarshi qoʻzgʻolonni bostirish uchun qoʻshinlari bilan Iravanga yubordi. Ammo Mirmehdi xon Iravan ahli bilan rozi boʻlib, ularga qoʻshildi va qoʻzgʻolonni boshqarishni boshladi. Mirmehdi xon, Mugan xon Xasanali xon, [[kurdlar]] va afsharlar oʻz kuchlarini birlashtirdilar va 30.000 yaqin [[qoʻshin]] bilan Amiraslan xonga qarshi chiqdilar. Birlashgan kuchlar Urmiya shahriga hujum qildi, bu yerda joylashgan barcha xon boyliklarini tortib olishdi va shaharni oʻzaro boʻlishishdi. Ushbu voqeadan koʻp vaqt oʻtmay, Adilshohni (Aliqulu xon) agʻdarib, hokimiyatga kelgan Ibrohim Mirzo Amiraslan xon magʻlubiyatga uchradi va oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci yarısında).s.40&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1747-yil]]da Nodirshoh Afsharning oʻldirilishidan soʻng Mirmehdi xon Afshar mustaqil Iravan xonligining poydevorini qoʻydi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“''.''s.27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.62.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev.Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən.s.51.&lt;/ref&gt; Mir Mehdi xon oʻz xonligi hududini kengaytirish siyosatini olib bordi.

Shu maqsadda [[1748-yil]]da Urmiya xonligiga hujum qildi. Urmiya hukmdori Fatali xon Afshar magʻlubiyatga uchradi va oʻz xonligining baʼzi hududlarini Mehdi xonga berishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.83.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.52.&lt;/ref&gt;

Biroq, [[1749-yil]]ning yozida Iravan xonligining oʻzi yana bir Ozarbayjon xonligi - [[Qorabogʻ xonligi]]ga hujum qildi. Qorabogʻlik Panahali xon 4000 ta qoʻshin bilan Iravan xonligi chegaralarini kesib oʻtdi va Uchkilsa atrofidagi yerlarga yurdi. Iravan xonligida ozchilik boʻlgan xorijiy armanlar ushbu voqealardan oʻz pozitsiyalarini mustahkamlash uchun foydalanganlar. Ular ''„oʻzlarini musulmonlardan himoya qilish“'' uchun Kaxetiya podshosi [[Irakliy II|Irakliy II]] ga murojaat qilishdi. Irakliy II qoʻshinlarini yigʻib, ularni Panaxali xonga qarshi yubordi. Jangda qattiq magʻlub boʻlgan Panahali xon chekinadi.&lt;ref&gt;İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.171-72.&lt;/ref&gt;

Armanlarning xiyonati Iravan xonining eʼtiboridan chetda qolmadi. Mirmehdi xon Kartli-Kaxeti saroyi bilan yashirin aloqada boʻlgan armanlarni jazolashga qaror qildi. Uning harakati Kartli-Kaxeti saroyini gʻazablantirdi. Armanlarning murojaatidan foydalangan holda Tsar Teymuraz Iravanning ichki ishlariga aralashish uchun bahona qidirib, 2549 kishilik qoʻshin bilan [[1749-yil]] sentyabr oyida Iravanga yoʻl oldi. Qarshilik qila olmagan Mirmehdi xon armanlarni qoʻlga olishni toʻxtatdi va Teymuraz bilan yarashdi. [[22-noyabr]]da chor qoʻshinlari xonlikdan chiqib, orqaga qaytishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.54.&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xon kuchining zaiflashuvidan foydalangan holda, Fatali xon Afshar Iroqni egallashga qaror qildi. [[1751-yil]]da Ozod Xon boshchiligida u Iravanga 30000 qoʻshin yubordi. Ushbu qoʻshinlarning oldingi chizigʻi Iravan qalʼasini qurshab oldi. Gruziya podshohi Iravanni himoya qilish uchun shahar tomon yoʻl oldi. Jangda Irakliy II qoʻshinlari yoʻq qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.172.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.57-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.64.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Mirmehdi xon agʻdarilib oʻldirildi va uning oʻrniga Xalil xon Oʻzbek [[1752-yil]]da Iravan hokimi etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.52.&lt;/ref&gt;

Xalil xon hukmronligi davrida [[dogʻiston]]liklar tomonidan Iravan xonligi ham kuchli hujumga uchradi. [[1754]]-[[1755-yil]]larda Avar xon Nusal xon boshchiligida Dogʻiston qoʻshinlari Kartli-Kaxeti hududiga yurish qildilar va u yerdan Iravan xonligi hududiga hujum qildilar. Ushbu hujum paytida Goycha, Darachichek, Kirxbulag va Abaran tumanlari qishloqlariga jiddiy zarar etkazildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.58-59.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining ushbu halokatli yurishi Xalil xonning xalq orasidagi obroʻsini sezilarli darajada pasaytirdi. 1755-yilda xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan Hasanali xan Gajar boshchiligida qoʻzgʻolon koʻtarildi. Qoʻzgʻolon natijasida Xalil xon hokimiyatdan chetlashtirildi va uning oʻrniga Hasanali xan Gajar tayinlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.90.&lt;/ref&gt;

=== Xusaynali xon ===
[[Fayl:İrəvan xanı Əli xana məxsus &quot;Məlayır&quot; adlı Təbriz xalçası.JPG|thumb|257x257px|left|Xuseynali xonga tegishli Tabriz gilamchasi „Malayir“, Ozarbayjon tarixi muzeyi]]
Xasanali xon juda qisqa vaqt hokimiyat tepasida edi. U xonlik taxtida oʻtirganida koʻr edi. Uning koʻzlarini bir vaqtlar Nodirshoh chiqarib tashlagan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.59.&lt;/ref&gt; Toʻrt yil hukmronlik qilgan Hasanali xon 1759-yil boshida vafot etdi. Oʻlimidan soʻng uning ukasi Xuseynali xon Iravanda hokimiyat tepasiga keldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.89.&lt;/ref&gt;

Agar Iravan xonligining tashkil topishi Mirmehdi xon Afshar nomi bilan bogʻliq boʻlsa, xonlikning kuchayishi Xuseynali xonning xizmatlari tufayli boʻlgan. [[1760-yil]] avgustda Dogʻiston qoʻshinlari Iravanga yurish qildilar. Xuseynali xon ularga qarshi qoʻshin yubordi va jangda Dogʻiston qoʻshinini magʻlubiyatga uchratdi. Ammo qoʻshimcha yordam olgan dogʻistonliklar Araz daryosiga etib borishdi. Dağıstan qoʻshini talonchilikni tugatgandan soʻng qaytib kelganida, Kartli–Kaxeti qoʻshinlari toʻsatdan ularga hujum qilishdi va ularni magʻlub etishdi. Ushbu voqea Kartli–Kaxetiya podsholigining Iravan xonligiga taʼsirini kuchaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.61-62.&lt;/ref&gt;

Karim xon Zand Fathali xon Afsharani magʻlub qilgandan soʻng, Azad xonni quvgʻin qila boshladi. Quvgʻinlardan qochib, Azad xon Gazax sultonligiga qochdi. Bu yerda lavozimni egallagan Ozod xon II Irakliy II dan yordam olmoqchi edi. Biroq, uni 1760-yilda Irakliy II bosib olib, Karim xon Zandga topshirdi. Ushbu xizmat evaziga Karim xon Zand bir muncha vaqt Kartli-Kaxeti Iravan xonligidan tovon puli olganiga koʻz yumdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62.&lt;/ref&gt;

Ammo, Xuseynali xon oʻz kuchini mustahkamlagandan keyin soliq toʻlashdan bosh tortdi. Bu [[1765-yil]]da Irakliy II ning katta qoʻshin bilan Iravanga hujumiga olib keldi. Kuchlarning etishmasligi tufayli Xuseynali xon yana tinchlik taklifiga rozi boʻlib, soliq toʻlashga rozi boʻldi. Irakliy II qaytdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62-63.&lt;/ref&gt; Irakliy II qoʻshinlari Iravandan olib chiqilgandan soʻng, Xuseynali xon yana soliq toʻlashdan bosh tortdi. [[1769-yil]]da Irakliy II Iravanga yana hujum qildi, ammo magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.66.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Irakliy II ning Iravan xonligiga qilgan harbiy yurishlari hech qanday natija bermadi. U xonlikni oʻziga qaram qilib qoʻyolmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.173.&lt;/ref&gt;

[[1779-yil]]da Karimxon Zandning vafoti [[Ozarbayjon]]da fuqarolar urushi avj oldi. Qulay sharoitlardan foydalanib, Irakliy II yana Xuseynali xondan soliqlarni talab qildi. Xuseynali xon bosh tortdi. [[1779-yil]] sentyabr oyida Irakliy II 20 ming kishilik armiya bilan yana Iravan xonligiga yurish qildi. Xuseynali xon [[Usmonli imperiyasi]] va uning ittifoqchilari, Qorabogʻva Xoy xonliklarining koʻmagi bilan Gruziyaga deportatsiya qilingan oilalarni qaytarishni talab qildi. Xuseynali xon va Irakliy II oʻrtasida tinchlik muzokaralari Axalsixe Sulaymon Poshoning vositachiligi bilan boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.174.&lt;/ref&gt;

[[1781-yil]] noyabrda Iravan xonligi va Kartli-Kaxeti qirolligi oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Irakliy II asirlarni Gruziyaga qaytarishga rozi boʻlib, yiliga 30 ming toman toʻlaydi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.175.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.73.&lt;/ref&gt; Ushbu tinchlik shartnomasi Iravan xonligini [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]]ga yaqinlashtirdi. Bu Usmonlilarni xavotirga solgan edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.69-70.&lt;/ref&gt;

[[1783-yil]] [[9-noyabr]]da Xuseynali xon Gajar kasal boʻlib, vafot etdi. Xonning xohishiga koʻra, uning katta oʻgʻli 15 yoshli Gʻulomali xon Gajar hokimiyatga kelgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.83-84.&lt;/ref&gt; Xuseynali xonning oʻlimi xonlikdagi vaziyatni yanada ogʻirlashtirdi. Irakliy II oʻz kuyovi Bagrationni qoʻshinlari bilan Iravanga yuborish imkoniyatidan foydalandi. Biroq, Bagration Iravanga yaqinlashib, Xuseynali xonning toʻngʻich oʻgʻli Gʻulomali xon taxtga oʻtirganini eshitib, hujumni davom ettirmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.178.&lt;/ref&gt;

=== Gʻulomali xon ===
Iravan zodagonlari knyaz Bagrationaning Gʻulomali xon bilan Iravan xonligida tuzgan bitimini shubhasiz qadrlashdi va bu ishda Irakliy II qoʻli bor deb taxmin qilishdi. Shuning uchun ular yangi xonga ishonishmadi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.104.&lt;/ref&gt; Otasining dafn marosimida qatnashayotganda, Gʻulomali xon mahalliy zodagonlardan biri Usmi aka tarafdorlari bilan qoʻzgʻolon koʻtarib, Iravan qalʼasini egallab oldi. Biroq, qoʻzgʻolon marhum Husaynali Xonning sobiq tarafdorlari yordamida bostirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.84.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xonning sakkiz oylik hukmronligi Iravan xonligining eng munozarali davrlaridan biri edi. Uning hukmronligi davrida Usmonlilar davlati va rus kuchlari oʻrtasida xonlikda oʻz mavqeini mustahkamlash uchun yashirin kurash bor edi. Gʻulomali xonning juda yosh va tajribasiz davlatidan foydalanib, bu ikki davlat Iravan hukmdori ustidan gʻalaba qozonishga harakat qilishdi. Agar Husaynali xon ikki tomon oʻrtasida betaraf pozitsiyani egallagan boʻlsa, Gʻulomali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi Usmonli davlatiga yaqinlashdi. Xonning yoshligi va tajribasizligini inobatga olib, baʼzi Usmonli pasholari, u Iravanni bosib olishidan qoʻrqib, Irakliy II bilan yaqin aloqada boʻlgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.179.&lt;/ref&gt; Otasining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirgan Axalsig, [[Arzirum]], [[Kars]] va Bayazid pashalar vakillari Gʻulomali xon bilan muzokaralar olib borish imkoniyatidan foydalanishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85-86.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xon, Childir gubernatori Salmon Poshoga xat yozib, Usmonlilar bilan birdamligini va [[Ozarbayjon]] voqealari haqida qimmatli maʼlumotlarni yuborgan. Xatlardan koʻrinib turibdiki, Usmonli sultoni Gʻulomali Xonni uni gʻalaba qozonish uchun baylerbeyi lavozimiga tayinlagan va shu bilan birga Usmonli pashoslariga zarur paytda unga har tomonlama yordam koʻrsatishni buyurgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85.&lt;/ref&gt; Usmoniylar bilan yaqin aloqalar tufayli Gʻulomali xon Irakliy II bilan tuzilgan shartnomaning shartlariga rioya qilmadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.87.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligiga qarshi agressiya oson emasligini anglagan Irakliy II birinchi boʻlib diplomatik vositalarga murojaat qildi. Biroq, bu jiddiy natija bermaganini koʻrib, Rossiya va Gruziya podshosi Iravan xoniga qarshi fitna boshladilar. Shunday qilib, [[1784-yil]] yozida Gʻulomali xon oʻldirildi va xon oʻldirildi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.90.&lt;/ref&gt; Kars qoʻriqchisi Mustafo Poshoning soʻzlariga koʻra: ''„Iravon xonning Usmonli davlati bilan yaqinlashishi natijasida haqiqiy tahdid yuz berganda, Gʻulomali xon bu mintaqada ruslar va ularning ittifoqchisi boʻlgan Gruziya podshohlarining fitnalari natijasida halok boʻldi“.''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.180.&lt;/ref&gt;

== Muhammad xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Məhəmməd xan Ziyadlı-Qacar|Muhammad xon Ziyodli-Gajar]], [[:az:Əliqulu xan Qacar|Aliqulu xon Qajar]], [[:az:Həsən xan Makulu|Hasan xon Makulu]]''

Suiqasddan soʻng darhol Iravan aholisining koʻpchiligi Gʻulomali Xonning 12 yoshli akasi Muhammad Xonni [[hokim]] qilib sayladilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.28.&lt;/ref&gt;  Muhammad xon eng uzoq vaqt Iravan taxtida oʻtirgan hakamlardan biri edi. Yoshligi tufayli Muhammad Xon oʻz hukmronligining dastlabki yillarida onasiga va unga sodiq boʻlgan zodagonlarga suyangan va Kartli-Kaxeti qirolligiga tovon toʻlashga majbur boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

Iravan taxtining egasi boʻlgan Muhammad Xon birinchi kundan boshlab unga qarshi boʻlgan kuchlar tomonidan bosimga duch kelgan. Gʻulomali xonning vafotidan soʻng Iravan aholisi ikki guruhga boʻlingan. Birinchi guruh Muhammad xon tarafdorlari edi. Bu guruh Ahmad Xon tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Ikkinchi muxolif kuchni sulton Ahmad Sulton boshqargan. Ahmad Sulton anchadan beri Iravan taxtini egallash uchun imkoniyat qidirgan edi. [[Irakliy II|Irakliy II]] Mirza Gurgenga podshohning Iravan xonligi hukmdori boʻlishiga yordam berishi toʻgʻrisida Ahmad Sultonga xabar berishni buyurdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.91.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The plan of the Yerevan Fortress, 1827.png|250px|thumb|right|Iravan qal'asining rejasi. Rassom V. Potto ([[182]]7)]]
Aslida Irakliy II Iravandagi voqealardan oʻz obroʻsini mustahkamlash uchun foydalanishga qaror qildi. Iravandagi vaziyat keskinlashganda, Ishoq bosho Xoy hokimi bilan bogʻlanib, uni bu yerdagi voqealarga aralashishga chaqirdi. Natijada Ahmadxonning vakili Mirza Abdulhosaniy va Ishoq bosho hazrat Rizvan ogʻani Iravanga Muhammad Xon nomiga yozilgan farmon va xat bilan joʻnatdilar. Ularning saʼy-harakatlari natijasida tartibsizliklar bostirildi va tinchlik tiklandi. Shunday qilib, Iravandagi qarama-qarshilikda Muhammad Xon tarafdorlari gʻalaba qozonishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.92.&lt;/ref&gt;

[[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] sudi, onasi gruzin qizi boʻlgan Muhammad Xon tobora koʻproq Irakliy II ga qaram boʻlib qolishidan qoʻrqib, shoshilinch choralar koʻrishni boshladi. Sulton Abdulhamid Muhammad Xon uni boshqa ozarbayjon xonlari bilan birlashishga va gruzin-rus kuchlariga qarshi kurashishga chorlovchi farmonni yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.93.&lt;/ref&gt;

Buni anglagan [[Irakliy II]] oʻz tarafdorlariga yordam berish uchun Iravanga 2000 askar yubordi. Muhammad xon Sulaymon poshoga Irakliy IIga boʻysunishi haqida xat yubordi. Shunday qilib, Irakliy II oʻz qoʻshinlarini olib ketdi va rus diplomatlari oʻziga xos ''„Iravan masalasi“'' ga ishonch hosil qildilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.111.&lt;/ref&gt;

Sulton tarafdorlari Muhammad Xonning bolaligidan foydalangan bir guruh odamlar, xususan uning onasi Tiflis saroyi bilan yaqin aloqada boʻlishlari yoqmadi. Axalsix hukmdori Sulaymon bosho tashabbusi bilan Muhammad xonga suiqasd uyushtirilgan. Usmi aka va uning oʻgʻli Usmonlilarning tashabbusi bilan xonni oʻldirishga qaror qilishdi. Ammo fitna oʻz vaqtida fosh qilindi. Usmi aka qochishga ulgurgan boʻlsa ham, uni Kars bilan chegarada qoʻlga olishdi. U oʻgʻli bilan birga hibsga olingan va qamoqqa tashlangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96.&lt;/ref&gt;

Ammo Xoy xonligi Iravan ustidan oʻz taʼsiridan voz kechmoqchi emas edi. Muhammad Xon hukmronligining dastlabki kunlaridan Xoylu Ahmadxon Iravan ichki ishlariga aralasha boshladi. Ahmadxonning kuchli armiyasi bor edi. Boshqa tomondan, u Axalsixe hokimi Sulaymon Poshoga qarindosh edi va Pasha zarur boʻlganda unga harbiy yordam berdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. В 3-х т. СПб., 1869.c.2, səh.178&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, Ahmadxon [[Qorabogʻ]], Garadagʻ va Naxchivan xonlarining ittifoqchisi boʻlgan. U taxt uchun kurashgan Ogʻa Muhammad xon Gajar bilan ham doʻst edi. Eng muhimi, Xoy hukmdori Usmonli davlatiga suyangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96-97.&lt;/ref&gt;

Ahmad Xon birinchi navbatda ''„nikoh diplomatiyasi“'' dan foydalanishga qaror qildi. Ahmadxonning marhum Gʻulomali xon bilan aloqasi bor urinishi samara bermagan boʻlsa-da, u Muhammad xon bilan bu niyatini amalga oshira oldi. [[1785-yil]] yozida Ahmadxon oʻzining 30 yoshli qizini 13 yoshli Muhammad Xonga uylantirdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. c.2, səh.177&lt;/ref&gt; Bu aloqani yanada mustahkamlash uchun Ahmadxon Muhammad Xonning singlisiga uylandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97.&lt;/ref&gt;

Iravandagi mavqeini yanada mustahkamlash uchun Xoy xon oʻzining maxfiy vakili - amakisi Agaxuseynni yubordi. Koʻp oʻtmay, uning garovi Iravan saroyida juda taʼsirli boʻlib qoldi. U hatto Muhammad Xonning ishonchini qozondi va vazir etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97-98.&lt;/ref&gt;

Agaxuseyn Xoy vazirlikni tortib olib, katta kuchga ega boʻlib, hukmdor manfaatlarini koʻzlab siyosat olib borishni boshladi. Natijada, Iravan xonligi qisqa vaqt ichida Ahmadxonga qaram boʻlib qoldi. Boʻysunish belgisi sifatida sovgʻalar va sovgʻalar Iravandan Xoyoga yuborilgan.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında). Bakı, “Elm”, 1979, 144 səh.s.130-131.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.98.&lt;/ref&gt; Kartli-Kaxeti saroyidagi [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] vakili S.D. Burnashov markazga [[1785-yil]] [[9-avgust]]da xabar yubordi:

{{Cquote|''„Iravan Ahmadxonning hukmronligi ostida boʻlib, u Irakliga qaraganda koʻproq Iravon xoniga koʻproq qizlarga uylangan. U butun xonlikni Iravan qalʼasiga egalik qilgan jiyani Agaxuseyn bilan birga boshqargan. Ahmad Xonning tashabbusi bilan ular endi Irakliy IIga soliq toʻlamaydilar.“''&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot; /&gt;}}

[[1786-yil]] fevralda uning ukasi Shahbaz Xonning oʻgʻillari oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında).s.133.&lt;/ref&gt; Vazir Agaxuseyn Muhammad Xonni oʻldirmoqchi boʻlsa ham, uni 1786-yil iyun oyida Irakliy II oʻldirdi. Shunday qilib, Muhammad xon bu xavfdan qochgan boʻlsa-da, Iravan xonligi yana Irakliy II ga oʻlpon toʻlashga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.100.&lt;/ref&gt;

1785-yil sentyabrda Usmonli sultonining tashabbusi bilan Avar hukmdori Umma xon 11000 kishilik qoʻshin bilan Kartli-Kaxetiyaga hujum qildi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. СПб, 1866, s.139.&lt;/ref&gt; Signaghi qalʼasi va Kumush uyni egallab olgan, koʻplab atrofdagi qishloqlarni talon-toroj qilgan Dogʻiston qoʻshinlari Sulaymon posho bilan Axalsixaga yoʻl olishdi va qishni shu yerda oʻtkazishdi. Ularga Usmonli sultonidan koʻplab liboslar va sovgʻalar berilgan.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, Bakı, Yazıçı, 1989, s.125.&lt;/ref&gt;

Dogʻistonliklarning Kartli-Kaxetiyaga hujumi Iravan xonligiga ham taʼsir koʻrsatdi. Mahalliy aholining bir qismi Iravan qalʼasiga panoh topdi, qolgan qismi esa Kars pashalikka koʻchib oʻtishni boshladi. Bu Axalsix hukmdori bilan Iravan xonining oʻrtasida adovatni keltirib chiqardi. Axalsix hukmdori Sulaymon Posho Dogʻiston armiyasiga tayanib, Muhammad Xonga bosim oʻtkaza boshladi. U Iravan hokimiga tahdid qildi va muhojirlarga tegishli mol-mulkni unga qaytarilishini talab qildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.101.&lt;/ref&gt; Muhammad xon uning iltimosini qabul qilmadi va barcha qochqinlarni va ularning mulkini oʻz himoyasiga oldi.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, s.145.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining yurishi xonlik uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishini anglagan Muhammad xon Umma xon va Sulaymon posho bilan bogʻlanib, Ahalsikiga oʻz qarindoshlarini xat va qimmatbaho sovgʻalar bilan yuboradi. Irovan hukmdorining bu chora-tadbirlari biroz muvaffaqiyatli boʻldi va xonlikni qattiq vayronagarchilikdan qutqardi. Qish uchun Axalsixda dam olgan Umma xon 1786-yil 25-aprelda 7000 kishilik qoʻshin bilan Arpa daryosidan oʻtib, Iravan xonligi hududiga kirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.102.&lt;/ref&gt; Umma xon armiyasi Iravan hududida toʻxtamadi. Dogʻiston qoʻshinlari Abarandan oʻtib, Goycha koʻlini kesib oʻtib, Ganja tomon harakatlanishdi.&lt;ref&gt;Богданова Н.Г. Аграрные отношения в. Азербайджане в
1870–1913 гг. s.169-170.&lt;/ref&gt;


[[Fayl:The Hall of Mirrors in the Palace of the Sardar.jpg|left|thumb|250x250px|Sardar saroyidagi yozgi salon]]
1786-yilda Muhammad xonning Irakliy II bilan qayta yaqinlashishi Qorabogʻ xonligi va Iravan xonligi oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashishiga olib keldi. 1786-yil oktyabr oyida Ibrohimxalil xon Iravanga 3000 askar yubordi va mahalliy aholini Qorabogʻga koʻchirishga harakat qildi. Hujumni bilib, chegaradosh qishloqlar aholisi borish qiyin boʻlgan joylarga chekinib, Ibrohimxalil Xonning armiyasiga qarshilik qila boshladilar. Bundan tashqari, Muhammad xon Ibrohimxalil xon qoʻshinlariga qarshi qoʻshin yubordi. Qarshilikka duch kelgan Ibrohimxalil Xon qoʻshinlari orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.103.&lt;/ref&gt; Shu sababli, 1787-yilda Qorabogʻ xonligi va Naxchivandagi Kartli-Kaxeti oʻrtasidagi janglarda Iravan xonligi Iroqliy II vakili boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.104.&lt;/ref&gt;

Naxchivan Iravan xonligining mavjudligidan foydalanib, Boyazid pashali qoʻshini 1787-yilda Iravan hududiga bir necha marta hujum qildi va chegara qishloqlarini talon-toroj qildi. Biroq, Iravan hokimi bunga koʻz yumdi va faqat 1789-yilning yozida u qatʼiy choralar koʻrishni boshladi.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; Beyazid posho shuningdek, Iravanning ichki ishlariga aralashdi, Muhammad Xonga qarshi qoʻzgʻolonchi kuchlarni qoʻllab-quvvatladi va kerak boʻlganda ularga oʻz hududida boshpana berdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.128-131.&lt;/ref&gt;

1789-yilda Muhammad xon kuchli qoʻshin toʻpladi va Ishoq poshoga hujum qildi. Ishoq poshoning qoʻshini jangda magʻlubiyatga uchradi va Boyazid qalʼasiga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.130.&lt;/ref&gt; 1789-yilning kuzida Muhammad xon bilan Ishoq posho oʻrtasida Erzurum hukmdori Abdulla poshoning vositachiligi bilan tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.132-133.&lt;/ref&gt;

Beyazid posho bilan tinchlik shartnomasi tuzilgach, Muhammad xon Xoy xonligi bilan urush boshladi. Buning sababi shundaki, Muhammad xon va Boyazid posho oʻrtasidagi janglarda Xoy hukmdori Husayn xon Isoq poshoga yashirincha yordam bergan. Ushbu operatsiyada Naxchivan hokimi Kalbali xon unga harbiy yordam koʻrsatdi. Tayyorgarlik tugagach, 1790-yil 10-mayda Muhammad xon va uning ittifoqchisi Kalbali xon Xoy shahriga hujum qilishdi. Bunga qarshi tura olmagan Xuseyn Xon Iravandan yuborilgan soliqni oʻz vaqtida qaytarib berib, tinchlikni taklif qildi. Taklif qabul qilindi va tomonlar oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109.&lt;/ref&gt;

Biroq Naxchivan xonligi bilan Iravan xonligi oʻrtasidagi ittifoq uzoq davom etmadi. Kalbali xonning Husaynali xon Xoylu bilan yaqinlashishi oʻzining eski ittifoqchilarini dushmanga aylantirdi.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.62.&lt;/ref&gt; [[1790-yil]]gi Muxammad xon Naxchivanga hujum qilgan boʻlsa ham, qarshilikka duch keldi va katta yoʻqotishlar bilan chekinishga majbur boʻldi. Qarshi hujumga uchragan Naxchivan va Xoy xonliklarining qoʻshinlari ham Iravanda magʻlub boʻlishdi va atrofdagi hududlarni talon-toroj qilishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109-110.&lt;/ref&gt;

Ammo Gajarning tahdidi xonliklarni tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. [[1791-yil]]da Iravan, Naxchivan va Xoy xonlari oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Kalbali xon Muhammad xonning singlisiga uylanib tinchlikni mustahkamladi. Ibrohimxalil xon 1791-yil dekabr oyida Naxchivanga yurish qilganida, Iravan va Xoy xonlari Kalbali xonga kuch bilan yordam berishgan.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.63.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad xon Gajarning Janubiy Kavkazga birinchi yurishi [[1795-yil]] yozida boʻlib oʻtdi. 1795-yil iyun oyida u 85000 kishilik qoʻshin bilan shimolga uchta yoʻnalishda - Iravan, [[Tolish xonligi|Lankaran]]-Mugan va Qorabog ʼtomon yurdi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.50-51.&lt;/ref&gt; Ogʻa Muhammad xon akalari Aliqulu xan va Jafargulu xon boshchiligidagi 20000 kishidan iborat qoʻshinni Iravanga yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.116.&lt;/ref&gt;

1795-yil iyul oyining oʻrtalarida Aligul Xon qoʻshinlari Iravan qalʼasi yaqinidagi Charbagi nomli joyda qarorgoh qurdilar. Iravan qalʼasi Gajar qoʻshinlari tomonidan qurshab olingan. Muhammad Xon 35 kunlik qarshiliklardan soʻng taslim boʻldi va tinchlikni taklif qildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.90.&lt;/ref&gt; Irovan xon Ogʻa Muhammadxonga xotinlari va oʻgʻillaridan birini garovga yuborib, oʻlpon toʻlashga va agar kerak boʻlsa qoʻshinga yordam berishga vaʼda bergan. Tinchlikdan keyin Aliqulu xon Iravanda toʻxtamadi. U garovga olinganlarni 28-avgust kuni Ganjadagi Ogʻa Muhammadxonning oldiga bordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.118.&lt;/ref&gt;

Tiflisni ishgʻol qilganidan soʻng, Ogʻa Muhammad xon Iravan va Ganja xonlari foydasiga baʼzi koʻrsatmalar bergan. Uning buyrugʻiga binoan Pambak va Borchali sultonlari Iravanga, Gazax va Shamshaddil sultonlari Ganjaga boʻysunishlari kerak edi. Vaziyatdan foydalangan holda Muhammad Xon Pambak va Borchali aholisiga itoat qilishni talab qilib xabar yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Janubiy Kavkazga yurishi va rasman Rossiya himoyasida boʻlgan Gruziya imperiyasiga hujumi Rossiyaning manfaatlariga va mintaqadagi obroʻsiga jiddiy zarba berdi. Shuning uchun Rossiya mintaqada oʻz tajovuzkorona siyosatini olib borish uchun bahona qidirdi. Shu sababli, fursatdan foydalanib, Rossiya imperatori Ketrin II, V. V. Zubov boshchiligida Ozarbayjonning janubiy Kavkaziga 30 ming kishilik korpusni yubordi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.184.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Xurosondagi voqealarga aralashuvidan foydalanishga harakat qilib, Muhammad Xan Kartli Rossiya va Usmonli hukumati bilan bogʻlanib mustaqil siyosat yuritishga intildi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г., c.2, s.403-404.&lt;/ref&gt; Ammo Tsar [[Pavel I]] oʻz qoʻshinlarini Janubiy Kavkazdan olib chiqib ketgandan soʻng, bu reja amalga oshmadi va [[1796-yil]] 6-noyabrda Ogʻa Muhammad xon Gajar Iravan va Naxchivan xonlarini chaqirib, ularni [[Tehron]]da hibsga oldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.122-123.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.122.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Shohning buyrugʻiga binoan uning ukasi Aliqulu xan Gajar Iravan hokimi etib tayinlandi. Biroq, [[1797-yil]]da Ogʻa Muhammad Shoh oʻldirilganidan soʻng, Iravan aholisi Aliqulu xonga qarshi isyon koʻtarib, yuqori soliq tufayli uni quvib chiqarishdi.&lt;ref&gt;Бутков П. Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г. г., c.2, s.431.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.123.&lt;/ref&gt; U Gajar davlatiga sodiq qolishi sharti bilan qamoqdan ozod qilingan va Iravanga yuborilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.124&lt;/ref&gt;. Ammo Muhammad xan Gajarlarning itoatkor vassali emas edi. Aksincha, u Jafargʻulu xon bilan qoʻshilib, yangi shohga boʻysunishdan bosh tortdi. Biroq, ular shahzoda Abbos Mirzo va Sardar Sulaymon boshchiligidagi Gajar qoʻshinlari tomonidan magʻlubiyatga uchradilar. Bir necha yil oʻtgach, Abbos Mirza Iravan xonligiga hujum qildi va 40 kun davomida Iravan qalʼasini qamal qildi. Bu vaqt ichida atrofdagi qishloqlar talon-toroj qilindi. Natijada Muhammad xon Abbos kompensatsiya va sadoqat belgisi sifatida Mirzoga garovga olishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.185.&lt;/ref&gt;

Maks viloyatidagi tartibsizliklardan foydalangan holda, Kars hukmdori Muhammad Posho Iravan va Naxchivan xonliklariga dushman kuchlarga qoʻshilib, bu xonliklarning chegara hududlarida tez-tez reydlar uyushtirgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.138.&lt;/ref&gt; [[1802-yil]] may oyida Naxchivanning Kalbali xoni, uning ukasi Abbosguli xon va Iravan xonning birlashgan kuchlari Kars viloyatiga hujum qilish va talon-toroj qilish uchun Pambak va Kars pashallari tomon harakat qilishdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.127.&lt;/ref&gt; Muhammad Poshoni jazolash uchun Kalbali xon boshchiligidagi Iravan qoʻshinlari Kars hududiga kirib, uning bir qismini bosib oldilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.139.&lt;/ref&gt; Karslik Muhammad Posho yordam soʻrab Rossiya general Knigi-ga murojaat qildi. Pambakdagi rus qoʻshinlari qoʻmondonlariga Kars chegarasiga yaqin boʻlgan Kars poshoni qoʻshinlariga qoʻshilish va xonliklarning birlashgan kuchlariga zarba berish buyrugʻi berilgan. 1802-yil iyun oyida [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] va Kars poshoning birlashgan kuchlari Iravanlik Muhammad Xon va Naxchivanning Kalbali Xonni magʻlub etdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.186.&lt;/ref&gt;

1802-yil 12-sentyabrda Georgievskiyda imzolangan shartnomaga binoan Rossiya bilan Sharqiy Gruziyani (Kartli-Kaxeti) rasmiy birlashtirish toʻgʻrisidagi Tsaristlar manifesti eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.125.&lt;/ref&gt; Manifestga koʻra, Tbilisi viloyati tashkil qilindi, uni [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlari bosh qoʻmondoni va fuqarolik sudi boshqargan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.136.&lt;/ref&gt; Ozarbayjonning Kartli-Kaxeti qirolligining vassallari boʻlgan Borchali, Gʻazax va Shamshaddil sultonlari bilan bir qatorda Pambak va Shorayellar ham Tiflis gubernatorligi tarkibida Rossiyaga noqonuniy ravishda kiritilgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;

Iravan xoni Rossiyaning agressiv siyosatiga qarshi qatʼiyat bilan gapirar ekan, Pambak aholisini bosqinchilarga boʻysunmaslikka chaqirdi va ularga rus qoʻshinlari bosib olgan hududlarni tark etib, Iravanga koʻchib oʻtishni taklif qildi. Iravan xonining iltimosiga binoan 600 paxtakor qishloqlarini tashlab, Iravonga boshpana topdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Iravandan Tbilisiga (Tbilisiga) kelgan Uchkilsa monastirining arxiyepiskopi [[Grigoriy taqvimi|Grigoriy]] rus armiyasining qoʻmondonlariga, shu jumladan armanistonlik I.P.Lazaryevga razvedka bilan taʼminladi va ularni Iravan va Naxchivan xonlariga ishonmaslikka ishontirishga harakat qildi, chunki ''„... Iravan xon [[ruslar]]ga faqat yuzaki moyillikni namoyish etadi, ularni ichidan nafratlanadi va... Irivan xon, Naxchivan shahridan Kalbali xonga suyanib, Pambak tumanini Rossiya fuqaroligidan olib chiqmoqchi.“'' IP Lazaryev Pambak tumaniga yangi qoʻshinlar yubordi va deyarli butun aholini qaytarib yubordi. Ushbu voqeadan soʻng, Pambak arilarining baʼzilari yana Rossiyaga itoatsizlik qilishdi va Iravanga qochishdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193-194.&lt;/ref&gt;

Kartli-Kaxetiya podsholigi Rossiyaga qoʻshib olingandan soʻng, mintaqa norozilik va tartibsizliklarga duch keldi. Bu tartibsizlikni bostira olmagan Bosh qoʻmondon KF Knorring siyosati ham podshoh [[Aleksandr I]] ning noroziligiga sabab boʻldi. Shuning uchun podshoning buyrugʻiga binoan 1802-yil 8-sentyabrda K.D.Norringning oʻrniga P.D. Sisianov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Ибрагимбейли Х. Россия и Азербайджан в первой трети XIX века (из военно-политической истории).s.60.&lt;/ref&gt;

[[1801-yil]] martda Uchmuadzin katolikasi Argutinskiy vafot etdi. Katoliklar lavozimining boʻshligidan foydalangan holda, arxiepiskop Devid 1801-yil 28-aprelda bu lavozimga saylandi, uning yordami bilan u Iravan sudyasiga koʻplab sovgʻalar berdi. Uning nomzodligini qoʻllab-quvvatlagan Muhammad Xon&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.130.&lt;/ref&gt; hatto Dovudning xavfsizligi uchun Uchvadzinda Eyvaz Sulton boshchiligida bir guruh qurolli kuchlarni joylashtirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.144.&lt;/ref&gt;

[[1803-yil]] fevral oyining boshida Irivan xoniga yuborilgan maktubda P. Sisianov xonga samimiy doʻstlikni taklif qildi va uni Rossiya fuqarosi boʻlishga taklif qildi. Maktubning oxirida u buyuk rus imperatori va Usmonli sultoni tomonidan Danilga chiqarilgan farmonning qatʼiy bajarilishini talab qildi, u barcha armanlarning patriarxi sifatida tasdiqlandi va Dovudning oʻrniga Danil [[patriarx]] deb eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.145.&lt;/ref&gt; Garchi Muhammad Xon [[Rossiya imperiyasi]] bilan aloqalarni buzishni istamasa ham, Danilni ozod etishga buyruq bergan boʻlsa ham, u baribir uni patriarx qilib tayinlamadi va uni oʻz nazorati ostida ushlab turdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.195-196.&lt;/ref&gt;

Muhammad Xonning Pavel Sisianov talablarini bajarmaganligi tomonlar oʻrtasidagi tafovutlarni yanada kuchaytirdi. Shunday qilib, [[1804-yil]] may oyida Sisianov qoʻmondonligidagi rus qoʻshinlari Iravan xonligi chegaralariga yaqinlashdilar. Ushbu yurishdagi rus qoʻmondonligining asosiy maqsadi Gajar qoʻshinlarining Janubiy Kavkazga, shu jumladan Ozarbayjonning shimoliga kirishiga yoʻl qoʻymaslik va katta harbiy va strategik ahamiyatga ega boʻlgan Iravan xonligini egallash edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.135.&lt;/ref&gt; Sisianov Iravan yurishini muvaffaqiyatli bajarish uchun markazdan yana 4 polk va 100 ming rubl kumushni talab qildi. Ushbu kuchlar bilan u nafaqat Iravanni, balki Naxchivan va Shushani ham egallab olishga va ushbu kampaniyada Kur-Araz boʻylab istilo rejasining bir qismini bajarishga vaʼda berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.198.&lt;/ref&gt;

Xuddi shu harbiy tayyorgarlikni Iravan xonligi haqida Gajarlar ham olib borganlar. Gajar hukmron doiralari Iravan xonligiga ega boʻlgach, ular osongina Gruziyaga qoʻshinlar jalb qilishlari, ruslarni u yerdan haydab chiqarishlari va Janubiy Kavkazni egallab olishlari uchun qulay muhit yaratishlari mumkin deb oʻylashgan. Shu maqsadda 20.000 askar zudlik bilan tayyorlandi. Fatali Shoh armiya rahbarligini uning oʻgʻli va valiahd shahzoda Abbos Mirzoga ishonib topshirgan.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.136.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:View of Erevan in 1796.png|left|thumb|300x300px|Iravan shaharining ko'rinishi.  Rassam Q. Serqevich (1796)]]
Rossiyaning Janubiy Kavkazdagi faolligiga befarq boʻla olmagan Gajarlar rus qoʻshinlaridan mintaqani tark etishni talab qildi. Tabiiyki, Rossiya Eronning talabini bajara olmadi. Shunday qilib, 1804-yil 10-iyunda Gajarlar va Rossiya oʻrtasida diplomatik aloqalar uzildi va birinchi Rossiya-Eron urushi boshlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.137.&lt;/ref&gt; 15-iyun kuni rus qoʻshinlari Gyumrida kuchayib, Uchkilsa shahriga qarab yoʻl olishdi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. s.313-314.&lt;/ref&gt; [[2-iyul]] kuni ertalab Uchkilsan va Gamarlini katta qiyinchilik bilan bosib olgan rus qoʻshinlari Iravan qalʼasini qamal qildilar. Iravan qalʼasini 7000 jangchi va 60 artilleriya qoʻriqchisi himoya qilgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.200.&lt;/ref&gt;

Iravan garnizoni qurshovni kuchsizlantirish uchun istehkomdan chiqib, rus qoʻshinlariga bir necha yoʻnalishda hujum qildi. Iravanning qurshovida boʻlgan odamlarning bunday hujumlari natijasida 13 rus zobiti va 173 askar halok boʻldi. Gajar qoʻshinlari birinchi marta qurshovning 15-kunida Iravanga etib kelishgan va rus qoʻshinlari va himoyachilari oʻrtasidagi sakkiz soatlik jangda ruslar 3 ofitserni, 120 askarni yoʻqotib, 6 ofitser va 200 askarni yarador qilishgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.201.&lt;/ref&gt;

[[1804-yil]] [[20-iyun]] kuni erta tongda Abbos Mirzoning qoʻmondonligi ostida 12000 kishilik Shah qoʻshini rus qoʻshinlariga qarshi qatʼiyatli hujum boshladi. Uchbirlik cherkovi uchun kurash boshlandi. Besh kunlik jang natijasida rus armiyasi juda yomon ahvolda edi. Rus artilleriyasidan qoʻrqib, shoh qoʻshini toʻsatdan va kutilmagan hujum taktikasini tanlab, rus armiyasini oziq-ovqat va suvsiz qoldirdi. Ular hujum qilib, oʻzlari bilan bir nechta polkning chodirlarini, yuk mashinalarini va oziq-ovqat aravalarini olib ketishdi. Uchlik cherkovini qoʻlga kiritolmasligiga amin boʻlgan PD Sisianov 26-iyun kuni joʻnab, Iravan shahriga koʻchib oʻtdi. Cherkov uchun kurash rus armiyasiga juda qimmatga tushdi. Ushbu jangda ulardan 51 kishi halok boʻldi, 104 kishi yaralandi va koʻplab rus askarlari va ofitserlari shoh qoʻshini tomonidan asirga olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.157.&lt;/ref&gt;

Muxammad xon va uning ukasi Kalbali xon rus qoʻshinlarining Iravan qalʼasiga yaqinlashayotganini eshitib, qattiq xavotirlanib, Abbos Mirzo bilan muzokara boshladilar. Ular vositachilik qilish uchun rais Mirza Shafiyga murojaat qilishdi. Xonlar Abbos Mirzoga shahzodaning qoʻshiniga qarshilik koʻrsatganliklari va xonlikni rus qoʻshinidan himoya qilgani uchun kechirim soʻrab, sovgʻa yuboradilar.&lt;ref&gt;Nasir Nəcmi. Abbas Mirzə. s.31.&lt;/ref&gt; Muhammad Xon ustidan gʻalaba qozona olmagan PD Sisianov vaziyatdan chiqish yoʻlini topish uchun harbiy kengashni chaqirishga majbur boʻldi. 1804-yil 31-avgustda yetti kishilik harbiy kengash chaqirildi. Bu yerda ikkita masala muhokama qilindi - hujumni davom ettirish yoki orqaga chekinish. Ovoz berish natijasida ikki kishi kurashni davom ettirishni taklif qilishdi va besh kishi chekinishdi. Shunday qilib, chekinish buyurildi.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.155.&lt;/ref&gt;

Oʻsha yilning 1-sentyabrida Sisianov oxirgi marta Muhammad Xondan Iroqon qalʼasini topshirishni talab qildi. Ertasi kuni Muhammad xon uning murojaatini yana rad etdi. Shundan keyingina, 3-sentyabr kuni rus qoʻshinlarining chiqarilishi buyurildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.203.&lt;/ref&gt;

Rus armiyasi Iravan xonligini tark etgandan keyin Abbos Mirzo Iravan qalʼasiga keldi. Iravan qalʼasini ziyorat qilganidan soʻng, u Muhammad xon va uning qarindoshlarini ertasi kuni ziyofat uyushtirish uchun oʻzi qurshab olgan Soyudlu qishlogʻiga taklif qildi. Bir oz ikkilanib boʻlgach, Muhammad Xon ziyofatda boʻlishga qaror qildi. Ovqatlanish marosimida qatnashgan shoh uni Iravan hokimi qilib tayinladi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.166.&lt;/ref&gt;

Rossiya va Gajar (Eron) oʻrtasidagi urushdan keyin Iravan hukmdori Gajar davlatiga yaqinlashdi, ammo bu hukumatga koʻp ishonmadi. Mustaqil siyosat yuritish niyatini anglagan Shoh hukumati Iravandagi hukumatni oʻzgartirdi va uning vakili Mehdigulu xan Gajarini hokim etib tayinladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.148.&lt;/ref&gt;

== Xusayngulu xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mehdiqulu xan Dəvəli-Qacar|Mehdigulu xon Devali-Gajar]], [[:az:Əhməd xan Müqəddəm|Ahmad xon Muqaddam]], [[:az:Hüseynqulu xan Sərdar|Husaynngulu xon Sardar]], [[:az:Həsən xan Qacar|Hasanxon Qajar]]
[[Fayl:Portret of Huseyngulu Khan Qajar by Irevani.jpg|200px|thumb|right|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Husaynngulu xon Gajarning surati]]

Mehdiguli xon Qajar Iravanni [[1805-yil]] iyundan [[1806-yil]] avgustgacha boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.173.&lt;/ref&gt; Oʻsha paytda Iravan xonligi ichidagi vaziyat barqaror emas edi. Mehdigulu xonning soliqlarning koʻpayishi va aholining talon-toroj qilinishi natijasida Iravan aholisi unga qarshi isyon koʻtarishdi. 1806-yil yozida Mehdigulu xon Gajari Tabriz va Maraga xon Ahmadxonni almashtirdi. Maragali Ahmad xoni Mehdiguli xon tomonidan talon-toroj qilingan aholining mulkini qaytarib berdi, Iravanda koʻplab obodonlashtirish va himoya choralarini koʻrdi. Garchi u uch oylik hukmronligi davrida aholining hamdardligini qozongan boʻlsa-da, u 1806-yil 17-oktyabrda Iravanda epidemiya natijasida vafot etdi. Bu voqea shahzoda Abbos Mirzoni juda xafa qildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.204.&lt;/ref&gt;

Ahmadxonning vafotidan keyin shoh hukumati Xusayngulu xonni (1806—1827) Iravan hokimi etib tayinladi. Yangi xon hokimiyat tepasiga xalqaro vaziyat murakkablashgan bir paytda keldi. [[Kavkaz]]da Gajar Eron va [[Usmonli imperiyasi]] va [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] oʻrtasidagi urushlar davom etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.175.&lt;/ref&gt;

[[1807]]-[[1808-yil]]larda Janubiy Kavkazga yon berishni istamagan Gajarlar Rossiyaning Eronga tinchlik oʻrnatish taklifini qabul qilmadilar. Bu bahona sifatida rus qoʻshinlari 1808-yilda yana Iravan tomonga hujum qilishdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.205.&lt;/ref&gt; [[1808-yil]] sentyabr oyining boshida Gudovich Pambakni tark etib, 6000 kishilik qoʻshin va 12 ta artilleriya boʻlagi bilan Iravan tomon yoʻl oldi. Ushbu yurishda rus qoʻshinlari tarkibida boʻlgan 500 arman otliq askari ham qatnashgan.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.154.&lt;/ref&gt; Ertami-kechmi rus qoʻshinlari yana xonlikka chiqishini his qilib, Iravandan Xuseynngulu xon maʼlum mudofaa choralarini koʻrishga muvaffaq boʻldi. U Iravanda hokimiyat tepasiga kelishi bilan qalʼaning mudofaasini kuchaytirdi, Zangi daryosidan boshlanib, qalʼani oʻrab oldi va qalʼa garnizonining tarkibini koʻpaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.178.&lt;/ref&gt; Shuningdek, 1807-yildagi Franko-Gajar shartnomasiga binoan,&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Fayl:Treaty_of_Finkenstein_1807.jpg '''Finkenşteyn müqaviləsi''' ''sənədin əsli'']&lt;/ref&gt; Fransiyadan Eronga general Garda boshchiligidagi bir guruh muhandislar olib kelingan. Iravaning strategik ahamiyatini inobatga olgan holda, ularning baʼzilari Shohning iltimosiga binoan Iravanga olib ketilib, qalʼa mudofaasini kuchaytirishga kirishdilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot; /&gt; Bunga guvoh boʻlgan Gud Gudovich shunday deb yozdi: {{Cquote|''Iravan qalʼasi Yevropaning harbiy qoidalariga binoan mustahkamlangan edi. Ikki devor, xandaq va sopol devordan iborat edi. Tepalik mahalliy harbiy kuchlar foydalanmayotgan patron oʻqlari bilan oʻralgan edi.''&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.s.254.&lt;/ref&gt;}}
Rus qoʻshinlarining harakati Iravanning yangi qoʻmondoni Xuseyngulu xonni qattiq bezovta qildi. U darhol rus qoʻshinlarini toʻxtatish uchun oʻz qoʻshinlari bilan Abaranga borishga qaror qildi. 1808-yil 26-sentyabrdagi toʻqnashuvda Iroqlik jangchilar magʻlubiyatga uchradilar va chekinadilar. Ertasi kuni Gudovich boshchiligidagi rus qoʻshinlari guruhi „Uch cherkov“ monastirini osongina egallab olishdi va Iravan yaqinidagi Qorabog ʼqishlogʻida lager qurishga muvaffaq boʻlishdi. Bu holda, Sardar Xuseyngulu xon ukasi Hasan xonning buyrugʻi bilan qalʼaga ikki ming garnizonni joylashtirdi, besh ming jangchi bilan qalʼani tark etdi va Haydar daryosi boʻyida qarorgoh qurdi.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot; /&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.206.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.179.&lt;/ref&gt;

Birinchi jangda rus qoʻshinlari tomonidan magʻlub boʻlgan Xusayngulu xon Iravan tomon hujum qilib, qalʼaga kirishga harakat qildi. Xonning maqsadi rus qoʻshinlarini tashqi tomondan zarba berish orqali Iravan qamalidan olib tashlash edi. Ammo Gudovich general-mayor Portnyagin boshchiligidagi harbiy otryadni Xusayngulu xonni taʼqib qilish uchun yubordi va uning rejasini amalga oshirishga xalaqit berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.207.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.182.&lt;/ref&gt;

Ushbu gʻalabadan keyin Gudovich qalʼani [[ruslar]]ga topshirishni bir necha bor Iravan boshligʻining ukasi Hasanxonga taklif qildi, ammo har safar rad qildi. Gudovichning takliflariga javoban Hasan Xon qalʼaning mudofaasini yanada kuchaytirdi.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.155.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Fatali shah by Iravani.jpg|left|thumb|395x395px|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Fatali Shoh Gajarning surati]]
Xusayngulu xonning magʻlubiyati haqidagi xabarni eshitgan Fatali Shoh Farajulla xon boshchiligidagi 5000 kishilik qoʻshinni Iravan xalqiga yordam berish uchun yubordi. Vaziyat Rossiya armiyasi uchun qoʻrqinchli boʻlib qoldi. Bu xavfni oldini olish uchun Count Gudovich general-mayor Portnyaginni qoʻshinlari bilan Xanning orqasidan ketayotgan Podlutskiyning otryadiga yubordi. Portnyaginga armiyaning umumiy qoʻmondonligi ishonib topshirildi. Ammo rus armiyasi Iravan hukmdorini ochiq jangga jalb qila olmadi.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot; /&gt;

Gudovichning buyrugʻiga binoan strategik muhim ahamiyatga ega boʻlgan Naxçıvan hududiga Iravan hududini qamal qilish uchun hujum uyushtirildi. Qoʻshinlar oʻrtasida jang boʻldi. Ushbu jangda Shoh qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi. 1-noyabrda Naxchivon hukmdorining oʻgʻli Shixali aka yordamida rus qoʻshinlari Naxçıvanni jangsiz bosib oldilar.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot; /&gt;

Qamalning choʻzilishi, sovuq havo va oziq-ovqat etishmovchiligi rus qoʻshinlarining ahvolini yanada ogʻirlashtirdi. Nihoyat, Gudovich qalʼaga hujum qilishga qaror qildi. Iravan qalʼasiga hujum 1808-yil 17-noyabr kuni ertalab soat 5 da rejalashtirilgan edi. Rus qoʻshinlari beshta ustunga boʻlindi. Toʻrt ustun turli yoʻnalishlardan hujum qilishlari kerak edi, beshinchi ustun esa zaxirada turishi kerak edi. Iravan qalʼasiga hujum qilgan qoʻshinlar soni 3-4 ming edi. Biroq, ular Iravan aholisining jiddiy qarshiliklariga duch kelishdi. Hujum boshlanishi bilanoq, Iravan xalqi ruslarni artilleriya oʻqlariga tutdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.208.&lt;/ref&gt;  Qalʼaga kirish uchun rus qoʻshinlari tomonidan qurilgan zinalar etarli emas edi. Oxir oqibat, rus qoʻshinlari 1000 ga yaqin odamni yoʻqotib, hujumni toʻxtatishga majbur boʻlishdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.c.3, səh.390&lt;/ref&gt;

Hujumning muvaffaqiyatsizligi ruslarni bezovta qildi va oziq-ovqat mahsulotlari etishmayotgan edi. Noqulay vaziyatda Gudovich Iravandan chekinishga majbur boʻldi. 30-noyabr kuni erta tongda rus armiyasi Iravan qamalidan chiqib, qaytdi. Chekinish paytida Count Gudovich general-mayor Neulsinga Naxchivandan [[Ganja xonligi|Ganja]]ga chekinishni buyurgan. Naxchivonda mustahkamlangan rus armiyasi ham 1-dekabr kuni joʻnadilar.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.305.&lt;/ref&gt;

Ikkinchi Iravanda mart oyida rus qoʻshinlarining magʻlub boʻlishi Count Gudovichning bosh qoʻmondonlik lavozimidan isteʼfoga chiqishiga olib keldi. [[1809-yil]] [[14-fevral]]da podshoning buyrugʻi bilan general A. P. Tormosov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.185.&lt;/ref&gt;

Shu bilan birga Gajar Eron bilan urush olib borgan Rossiyaning [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli Turkiyaga]] qarshi kurashishi juda qiyin edi. Shuning uchun Rossiya hukumati birinchi navbatda Gajar hukumati bilan shartnoma imzolashga qaror qildi. Muzokaralar Askeran qalʼasida oʻtkazilishi belgilandi. Bir necha kun davom etgan muzokaralar natija bermadi. Shunday qilib, Gajarlar tinchlik shartlariga rozi boʻlmadilar va Janubiy Kavkazni ularga topshirishni xohladilar. Biroq, [[1810-yil]]da harbiy harakatlar qayta boshlandi va rus qoʻshinlarining gʻalabasi Gajarsni muzokaralarga olib keldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.157.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1813-yil]]da janglarning birinchi bosqichi tomonlar oʻrtasida Gulustan bitimi tuzilishi bilan yakunlandi. Shartnomaga koʻra, Arazdan shimolda joylashgan viloyatlarning aksariyati Rossiya imperiyasiga qoʻshilgan. Iravan va Naxchivan Gajarlar qoʻlida edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.77-78.&lt;/ref&gt;

Urushni yoʻqotganiga qaramay, Gajar hukumati tez orada Gulustan shartnomasining baʼzi bandlarini qayta koʻrib chiqishni talab qildi. Shunday qilib, [[1814-yil]] [[25-noyabr]]da Shoh hukumati [[Britaniya imperiyasi|Angliya]] bilan yangi shartnoma imzoladi. Kelishuvga binoan, Gajarlar bu mamlakatdan moddiy va harbiy yordam olgan holda, shuningdek, britaniyalik mutaxassislar yordamida oʻz qoʻshinlarini qayta tashkil qila boshladilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.159.&lt;/ref&gt;

Shundan soʻng, Shah hukumati bilan muzokaralar olib borish uchun [[Tehron]]ga ketgan bosh qoʻmondon A.P. Tormosovni [[1817-yil]] 31-iyuldan 3-avgustgacha Shoh qabul qildi. Biroq, bu masala boʻyicha tomonlar oʻrtasida kelishuvga erishilmadi. [[1823]] va [[1825-yil]]larda chegaralarni demarkatsiya qilish choralari ham oʻz samarasini bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.200-202.&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, [[1826-yil]] bahorida ikki rus piyoda polklari hujum qilib, Mirak qishlogʻini egallab olishdi va u yerda harbiy istehkom chizigʻini qurishni boshladilar. Ushbu voqea tomonlar oʻrtasidagi munosabatlarni yanada keskinlashtirdi. Rossiya knyaz Menshikov boshchiligidagi maxsus delegatsiyani ikki mamlakat oʻrtasidagi er nizosini hal qilish uchun Gajar saroyiga yubordi. Ammo Menshikovning vazifasi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.206-207.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, 1826-yil 19-iyulda Ikkinchi Rossiya-Gʻajar urushi boshlandi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot; /&gt; 1826-yil 16-iyulda Sardar Xuseyngulu xonning otliq qoʻshinlari va bir guruh gajar askarlari rus qoʻshinlariga Iroqdan hujum qilishdi. Xusayngulu Xon boshchiligidagi 5000 kishilik Iravan armiyasi Mirak qishlogʻida rus qoʻriqchilar postiga hujum qildi. Toʻsatdan qilingan hujum shahzoda Sevarsamidzeni umidsiz holatga keltirdi. U oʻz qoʻl ostidagilar bilan Gyumriga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.209.&lt;/ref&gt; Uning ukasi Hasan xonning qoʻshinlari Shorayelga kirishdi. Rossiya qoʻshinlari egallab olgan Baliqchay, Sadagachay, Garaksilsa va boshqa nazorat punktlari vayron qilingan. Hasan Xon qoʻshinlari Gyumri yoʻlini nazoratga olishdi. Shunday qilib, qisqa vaqt ichida Pambak va Shorayel rus qoʻshinlaridan ozod qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.220.&lt;/ref&gt; Mirzo Adigozal aka shunday deb yozadi:{{Cquote|''Shahzoda Savirza Mirza (Seversamidze) Pambak va Shorayelni tark etganidan soʻng, Husayn xon va Hasan xon Iravandan kelib, Rossiya hukumatining tomini buzib, uni yoqib yuborishdi&lt;ref&gt;Qarabağnamələr, I kitab.s.81-82&lt;/ref&gt;.''}}
[[Fayl:Взятие штурмом Эривани.jpg|left|thumb|300x300px|Iravan qal'asini sotib olish.  Rassom K. Beggrov (1827)]]
Ammo Xusayngulu xon bu gʻalabani tugata olmadi. Shunday qilib, Iravan hokimi Goycha atrofida turib, Abbos Mirzoni kutdi. Agar knyaz Ganjani qaytarib olgan boʻlsa, Xusayngulu xonning qoʻshini unga qoʻshilib, [[Tbilisi]] yurishi kerak edi. Goycha atrofida Shah qoʻshinini kutish xonning jiddiy xatosi edi. Boshqa tomondan, alohida Iravan qoʻshinlari oʻrtasida Rossiya nazorat punktlarini qamal qilish oʻrtasida aloqa yoʻq edi. Bundan foydalanib, rus toʻdalari jiddiy yoʻqotishlarga qaramay birlashishga muvaffaq boʻlishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.211.&lt;/ref&gt;

Urushning dastlabki kunlarida Gajar armiyasi rus jangchilarining kuchli bosimi ostida [[Ozarbayjon|Shimoliy Ozarbayjon]]ning ichki qismiga etib borgan boʻlsa ham, Shimkirdagacha chekinishga majbur boʻldi. 1827-yil boshiga kelib Rossiya armiyasi Shimoliy Ozarbayjonning deyarli barcha viloyatlarida ustunlikni qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.161.&lt;/ref&gt;

1827-yil aprel oyining boshida Paskevichning buyrugʻiga binoan general-adyutant KX Benkendorf boshchiligidagi rus qoʻshinlari oldingi otryadi, arman arxiepiskopi Nerses hamrohligida Borchalidan Iravanga koʻchib oʻtdilar. Shunday qilib, rus qoʻshinlari Iravan xonligiga navbatdagi keng koʻlamli yurishni boshladilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.217.&lt;/ref&gt; 13-aprel kuni qarshilik koʻrsatmagan rus armiyasi Uchbirlik cherkoviga etib keldi. Biroq, oldingi yurishlar singari, Rossiya armiyasida oziq-ovqat etishmovchiligi boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.222-223.&lt;/ref&gt;

1827-yil 16-aprel kuni ertalab K.X. Benkendorf 5 polk va 4 ta toʻp bilan Sardarobod qalʼasi tomon yoʻl oldi. Sardarobod qalʼasidan 10 verst uzoqlikda joylashgan Hasan xon 1000 kishidan iborat otliq qoʻshin bilan rus frontiga hujum qildi. Jang natijasida xon qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va qalʼaga chekinadi. Ushbu jangda Iravan Iravandan 100 kishi halok boʻldi va yarador qilindi, Ismoil xon va Xuseyn akaning jiyani [[ruslar]] tomonidan asirga olindi.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot; /&gt;  U Hasan Xon qoʻshinini magʻlubiyatga uchratgan boʻlsa ham, rus qoʻshini qalʼani qamal qilish paytida orqaga chekindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.224.&lt;/ref&gt;

Ochlik muammosini vaqtincha hal qilgan general − adyutant K. X. Benkendorf otryadi yana Iravan qalʼasiga hujum qilishga qaror qildi. Qalʼani qurshatmoqchi boʻlgan rus armiyasi turli guruhlarga boʻlingan va 24-aprelda Zangi daryosidan oʻtib, janubi-sharq tomon yura boshlagan. Rus qoʻshinlarining olgʻa siljishini koʻrib Xuseyngulu xan qalʼaning janubiy va sharqiy darvozalaridagi bogʻlarni qoʻriqlash uchun ikkita piyoda va otliq qoʻshin yubordi. Jang natijasida Iravan armiyasi bogʻlardan chekinishga majbur boʻldi. Magʻlub qilingan piyoda askarlar Iravan qalʼasiga, otliqlar esa Naxchivan orqali orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.222.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.256.&lt;/ref&gt;

Shaharning sharqiy qismini himoya qilish uchun askarlar etishmadi. Zangi daryosi tomon bozor, masjid va mulk mavjud edi. 27-aprel kuni shaharning bu qismi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. Shunday qilib, oʻsha kuni ruslar tomonidan Iravan qalʼasi atrofida oʻrnatilgan qamal halqasi yopildi.&lt;ref&gt; Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнь и деятельность.s.258.&lt;/ref&gt; Hasanxonning Sardarobod qalʼasiga hujumi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.225.&lt;/ref&gt;

1827-yil 12-mayda general Paskevich boshchiligidagi qoʻshinlar [[arman]] va [[Gruzinlar|gruzin]] qoʻshinlari hamrohligida Iravan tomon harakatlana boshladilar. Paskevichdan soʻng, 17-may kuni imperator [[Nikolay I]] roziligi bilan tashkil etilgan birinchi arman otliq qoʻshinlari Iravan xonligi hududiga koʻchib oʻtdi. Iravan chegaralarida ularning soni 1000 ga yetdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.226.&lt;/ref&gt;  8-iyun kuni Uchkilsa shahridan Iravan qalʼasiga qarab yoʻl olgan Paskevich Benkendorfning Iravan qalʼasiga yetib borganida muzokaralar olib borayotganligini eshitdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.226.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Siege of Erivan Fortress on 1 October 1827.jpg|alt=Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)|thumb|300x300px|Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)]]
Bu holatda general Paskevich Naxchivanga yurishga qaror qildi va oʻz qoʻshinlarini Garnichay qirgʻogʻiga, Iravandan 25 verstda toʻpladi. Biroq, u Naxchivanga yurishdan oldin, Iravan qalʼasining qurshovini kuchaytirish choralarini unutmagan. Benkendorf oʻrniga general-leytenant Krasovskiy Iravan qamalining boshligʻi etib tayinlandi. Paskevich Krasovskiy otryadini Iravan atrofiga joylashtirdi va unga zarur koʻrsatmalar berdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.227.&lt;/ref&gt;

Havoning haddan tashqari issiqligi, askarlar orasida dahshatli kasallikning tarqalishi va avgustda kelishi kutilayotgan qamal artilleriyasi Rossiya armiyasining ahvolini yomonlashtira boshladi. Vaziyat toʻgʻrisida Paskevichga maʼlumot bergan Krasovskiy, uchlik safiga qaytish uchun ruxsat olganidan keyin, 21-yarim tunda oʻz guruhi bilan birga joʻnadi.&lt;ref&gt;A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.228.&lt;/ref&gt;

Ibron xonining yordamiga shoshilib, Abbos Mirzo Gajar qoʻshinlarini bir joyga toʻpladi va 17-avgustda Ushag jangida u rus qoʻshinlariga ogʻir zarba berdi. Gajar temirchilari birdan [[Rossiya Imperiyasi|rus askarlari]]ni asirga olishdi va ertalab soat 7 dan kechki 4gacha davom etgan qonli jang Uchkilsa shahrining 2-verstida yakunlandi. Urushdan qochgan Krasovskiy Uchkilsa monastiriga panoh topdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.234-235.&lt;/ref&gt;  Buni bilib, Paskevich oʻz qoʻshinlarini Krasovskiyga yordam berish uchun yubordi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.162.&lt;/ref&gt;

1827-yil 20-avgustda Paskevich knyaz Eristov boshchiligidagi Qorabogʻda otryad tuzdi va Iravanga yurish qildi. Abbos Mirzo Gajar Sardaroboddan 15 verstda joylashgan Garagala qalʼasiga, soʻngra Makuga qaytib ketdi. U orqaga chekingach, Xusayngulu xon qalʼani akasiga topshirdi va oilasi bilan Makuga qochdi. Rossiya armiyasining asosiy kuchlari Uchmuazzinga 5-sentyabrda etib kelishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.237,241.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.309.&lt;/ref&gt;

1827-yil 29-avgustda Uchkilsa shahrida rus qoʻshinlari toʻplanishdi va bu safar Sardarobod qalʼasini nishonga olishdi. General Paskevich, qalʼada katta oziq-ovqat borligini bilar edi va kelajakda rus qoʻshinlarining yurishini taʼminlash uchun uni egallash kerak edi. 11-sentyabrda general Paskevich birlashgan kuchlar bilan Sardarobod tomon yurdi va ertasi kuni istehkomga yaqinlashdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.230.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasining garnizoni 14 ulgurji savdo va 1500 kishilik guruhdan iborat edi. Qalʼaga Hasan xonning nabirasi Fatali xon boshchilik qilgan. 16-sentyabrda, zamonning eng kuchli qurollaridan biri boʻlgan qamal toʻplari Sardarobodga keltirilganda vaziyat keskin oʻzgargan. 18-sentyabrda artilleriya qalʼani portlatishni boshladi. Oʻsha kuni qalʼaga 500 ta oʻq otildi. Bomba portlashi natijasida qalʼaning kvadrat minorasi vayron boʻlgan. Doimiy otishma ostida boʻlgan himoyachilar 19-sentyabr kuni soat 17.00 da taslim boʻlishga majbur boʻlishdi. Paskevich bilan muzokaralarga koʻra, himoyachilarga taslim boʻlish uchun 24 soat vaqt berilgan. Shu bilan birga, qalʼani portlatish kuchaygan. 19-sentyabr oqshomida Iravan garnizoni qorongʻida fortni tark etdi. Shunday qilib, Sardarobod qalʼasi rus qoʻshinlari tomonidan egallab olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.238.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Abbasabad qalasının açarı.JPG|thumb|right|Abbosobod qal'asining kaliti va rejasi]]
23-sentyabr kuni Paskevich kuchlari Iravan qalʼasining 2-verstiga&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Verst – uzunluq ölçüsü, 1, 06 km-əbərabərdir.&lt;/ref&gt;  kelib toʻxtashdi. 1827-yil 24-sentyabrda rus qoʻshinlari tomonidan Iravani yana qamal qilish boshlandi. Paskevich oʻsha kuni Muganlitapaning oʻng tomoniga batareyalar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Bölük artilleriya qüvvələrində Batareya, sərhəd qüvvələrində Zastava, hava qüvvələrində Eskadrilya, dəniz qüvvələrində isə Eskadron adlanır.&lt;/ref&gt; oʻrnatdi va tun boʻyi qalʼa ichiga artilleriya otdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.166.&lt;/ref&gt; Shahar 2 kun davomida tanaffuslarsiz artilleriya oʻqi ostida edi. Ogʻir artilleriya otashiga bardosh bermaydigan minoralar qulab tushdi. Himoyachilarni suv qalʼasidan mahrum qilish uchun Paskevich, qalʼa devorlari ostidagi zovurlarni tosh bilan toʻldirishni buyurdi. Shu bilan birga, Paskevich Hasan Xandan qalʼani topshirishni talab qiladi. Ammo Hasan xan Gajar bu murojaatni eʼtiborsiz qoldirdi, aksincha minoralarni taʼmirlab, yangi jangga tayyorlandi. Qalʼaning garnizoni rus qoʻshinlariga qattiq zarba berdi. Biroq, rus qamal korpusi toʻplarni shaharga yaqinlashtirdi. Keyingi taslim boʻlish toʻgʻrisida ijobiy javob olmagan Paskevichning buyrugʻiga binoan, Iravan qalʼasiga 1000 dan ortiq oʻq otildi. Shahar alangalanib ketdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.242-243.&lt;/ref&gt;

Artilleriya otishmasi bilan podpolkovnik Gurko va Shepelev otryadi qalʼaning janubi-sharqiy minorasini egallab olishdi. Shuningdek, armanlarning xiyonati natijasida shaharning gʻarbiy tomonidagi Tepebashi deb nomlangan mahallani egallashga tayyorgarlik koʻrayotgan ruslar Zangi daryosidan oʻtib, u yerda batareya qurishdi. Toʻgʻri, 6 kunlik qamaldan soʻng, qalʼaning devorlari vayron qilindi va 6 nafar qoʻriqchi polklari shaharga kirishga muvaffaq boʻlishdi. Qalʼadagi masjidlardan biriga 200 ga yaqin ayan bilan qaytgan Hasan xan Qajar qarshilik koʻrsatishda davom etdi. Kechga yaqin Iravan qalʼasi bosqinchilar qoʻliga tushdi. Hasan xan Gajar bilan bir qatorda gʻolib boʻlgan Subhangulu xon, Gʻasim xon, Marandli Jafargulu xon, Tabrizli Alimardan xon, Aharli Aslan xon, Fathali xon va boshqalar qoʻlga olindi. Hasan xan Gajarning qimmatbaho qilichi ham ruslarning qoʻliga tushdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.233-234.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.243-244.&lt;/ref&gt;

Iravanni ishgʻol qilganidan soʻng, Xusayngulu xon Makudan Gajar Shohning saroyiga ketdi. 1828-yilda Gajar hukumati Xusayngulu xonni [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]]ga yubordi va uni gubernator etib tayinladi. Xurosonda hukumatga qarshi norozilik namoyishlarini bostirgan Xusayngulu xon bu yerda tartibni saqlab turishga muvaffaq boʻldi. U [[1831-yil]]da vafot etgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.256.&lt;/ref&gt;

Iravani ishgʻol etgandan soʻng, chor qoʻshinlari hujum qilib, Janubiy Ozarbayjon hududiga kirishdi. Rossiya armiyasining olgʻa siljishi, shuningdek, qarshilik kuchlarining etishmasligi Gajar hukumatini tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. Shunday qilib, 1828-yil 10-fevralda Tabriz shahri yaqinidagi Turkmanchay nomli joyda Eron va Rossiya oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Shartnomaning boshqa shartlari bilan bir qatorda, Iravan va Naxchivan xonliklari ham [[Rossiya imperiyasi]]ga birlashtirildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.167.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.119.&lt;/ref&gt;  Turkmanchay tinchlik bitimidan soʻng, Hasan Xon asirlarni almashish natijasida ozod qilindi va Gajar hukumatiga topshirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.246.&lt;/ref&gt;

Turkmanchay shartnomasi (1828-yil 20-mart) ratifikatsiya qilingan kunning ertasi kuni [[Nikolay I]] „Armaniston viloyati“ ni tashkil etish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.168.&lt;/ref&gt; Farmonda aytilishicha: ''„Eron bilan tuzilgan kelishuvga binoan Eron tomonidan Rossiyaga qoʻshib olingan Iravan va Naxchivan“ Armaniston viloyati „deb nomlanadi va bizning sarlavhamizga kiritiladi. Oliy Senat ushbu viloyatning tuzilishi va boshqaruvi toʻgʻrisida zarur qarorlarni qabul qiladi.“''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.255.&lt;/ref&gt;

== Davlat tuzilishi ==
=== Boshqaruv ===
Oliy hokimiyat [[xon]]ga yoki boshliqqa tegishli edi. Quvvat meros boʻlib oʻtdi va otadan oʻgʻilga oʻtdi va hokazo. oʻtkazildi. Barcha qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tizimlari xon qoʻlida boʻlgan va barcha ichki va tashqi ishlar uning roziligi bilan amalga oshirilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.450.&lt;/ref&gt;

Divan xon yuqori martabali amaldorlardan iborat edi. Uchrashuvda davlat ahamiyatiga molik muhim masalalar muhokama qilindi. U urush, tinchlik, soliq yigʻish va ogʻir jinoyatlarga bagʻishlangan edi.&lt;ref&gt;Биберштейн М. Описание провинции, расположенных на левом берегу Каспийского моря между реками Терек и Кура стр.52.&lt;/ref&gt; Divanning boshligʻi divan hisoblanar edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.491.&lt;/ref&gt;

Xondan keyingi ikkinchi eng muhim shaxs Vazir boʻlgan. Vazir davlat xizmatining boshligʻi va xonning eng yaqin maslahatchisi boʻlgan. Divanning barcha mablagʻlarini, davlat xazinasini va boshqalarni olish. pullar toʻgʻrisidagi hisobot vazirga tushdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları,
1789-1791.s.49.&lt;/ref&gt;

Xon saroyida, vazirdan tashqari, bosh qoʻmondon moliya ishlari bilan shugʻullanar, buter xonning shaxsiy xonadonini boshqarar, molxona xazinachisi omborlarni boshqarar, omborxona xodimi omborxonani boshqarar, vitse-prezident iqtisodiy va maʼmuriy ishlar bilan shugʻullanar edi. Qishloqlarni boshqarish - qishloqda katta va boshqa kichik vazifalar mavjud edi. Xonning oʻzi harbiylarni boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.270-276.&lt;/ref&gt;

=== Maʼmuriy hududiy boʻlinish ===
Maʼmuriy-hududiy tuzilishi jihatidan Iravan viloyati bir-biridan daryolar va ariqlar bilan ajratilgan, qishloqlar esa qishloqlarga boʻlingan. Ushbu maʼmuriy-hududiy tuzilma Safaviylardan meros boʻlib, rus istilosiga qadar va biroz keyinroq davom etgan. Garchi Iravan viloyati siyosiy vaziyatga qarab hududni oʻzgartirgan boʻlsa-da, tumanlarning nomlari umuman oʻzgarishsiz qoldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.298.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligining tumanlari quyidagilar:&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.441-448&lt;/ref&gt;

# [[:az:Qırxbulaq mahalı|Kirxbuloq tumani]];
# [[:az:Şərur mahalı|Sharur tumani]];
# [[:az:Zəngibasar mahalı|Zangibasar tumani]];
# [[:az:Sürməli mahalı|Surnali tumani ]];
# [[:az:Gərnibasar mahalı|Garnibasar tumani]];
# [[:az:Dərəkənd-Parçenis mahalı|Darakand-Parchenis tumani]];
# [[:az:Vedibasar mahalı|Vedibasar tumani]];
# [[:az:Göyçə mahalı|Goycha tumani]];
# [[:az:Səədli mahalı|Saadli tumani]];
# [[:az:Talin mahalı|Talin tumani]];
# [[:az:Seyidli-Ağsaxlı|Seyidli-Agsaqqalli]];
# [[:az:Sərdarabad mahalı|Sardarobod tumani]];
# [[:az:Körpübasar mahalı|Korpubasar tumani]] yoki Talin tumani;
# [[:az:Abaran mahalı|Abaran tumani]];
# [[:az:Dərəçiçək mahalı|Darachichek tumani]].
Ushbu tumanlarda 831 qishloq roʻyxatga olingan.

=== Armiya ===
Iravan hukmdorlari armiyasi shaxsiy qorovullardan, oddiy qoʻshinlar, amnistiya va elbeyalar va bealar boʻlinmalari hisoblangan askarlardan iborat edi. Sudyalarning shaxsiy tansoqchilari xizmatkorlar boʻlgan. Ular eng mukammal guruh va xonning shaxsiy qoʻriqchilari edilar. Ushbu yordam miltiqchilar deb nomlangan. Ularning rahbarini miltiq ustasi deb atashgan. Qullar barcha soliq va soliqlardan ozod qilingan, ularning maoshlari va oʻq-dorilari xon saroyi tomonidan toʻlangan va qullar koʻpincha yaxshi xizmat uchun mukofotlanganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.285.&lt;/ref&gt;
Iravan xonligi harbiy harakatlar paytida 3600-5000 askar yuborishi mumkin&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.457.&lt;/ref&gt;. Xon hukumatining asosiy tayanchi armiya edi. Armiyaning asosiy qismi tinch fuqarolar edi va amnistiya va etnik guruhlardan iborat edi.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.98.&lt;/ref&gt;

== Madaniyat ==
Iravan shahri tarixning  turli davrlarida [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]], [[Arab xalifaligi]], Sajidlar, Shaddadis, Seljuklar, Eldenizlar, Elxanidlar, Teymuridlar, Garagoyunlu, Aggoyunlu, Safaviylar, Afshorlar, Gajars sulolalari tarkibiga kirgan. Markaz sifatida Iravanning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi Chukursaad beylerbeyi va Iravan xonligi davrlariga toʻgʻri keladi. Oʻrta asrlarga oid tarixiy manbalarda shahar Ravan va Iravan sifatida tilga olingan. Iravan shahri asosan Safaviylar davrida rivojlanib oʻsgan. Iravan Chukursaad beylerbeyining markaziga aylandi va beylerbeyining markaziy rolini oʻynadi. Safaviy-Usmoniy chegarasi, Chukursaad knyazligi maʼlum urushlar paytida bosib olingan va keyin qaytib kelgan.

=== Arxitektura ===
Garchi biz gaplashayotgan Iravan viloyati meʼmoriy yodgorliklarining aksariyati saqlanib qolmagan boʻlsa-da, manbalarda ushbu sanʼat turi haqida juda koʻp maʼlumot topish mumkin. Ushbu maʼlumotlarga koʻra, mintaqa karvonsaroylar, qalʼalar, masjidlar, binolar va boshqa meʼmoriy obidalarga boy edi, ammo bu yodgorliklar oʻziga xosligi va meʼmoriy uslubi bilan ajralib turardi. Iravan viloyatining meʼmoriy yodgorliklari oʻsha davrda bu hududda bir qator chiroyli binolar yaratgan meʼmor-quruvchilar borligini isbotlaydilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.431.&lt;/ref&gt;

==== Masjidlar ====
[[Fayl:Blue Mosque, Jerevan 2.JPG|thumb|right|Moviy masjid (chapda) va Navro'zali aka masjidi (o'ngda)]]
Palata sakkizta katta masjidni, ikkitasi qalʼada va oltitasini shaharda roʻyxatdan oʻtkazdi. [[1764-yil]]da Husaynali xon tomonidan qurilgan „Moviy masjid“ oʻzining ulugʻvorligi bilan mashhur edi. Masjid gumbazi koʻk rangda bezatilganligi sababli shunday nomlangan. Shaharning gʻarbiy qismida joylashgan masjid Ganjadagi Shah Abbos masjidi uslubida qurilgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях s.s.7.&lt;/ref&gt; 1828-yildagi bosqindan keyin Yerixandagi Zalikxon masjidi, Navroʻzali aya masjidi, Sartib Xon masjidi, Husaynali Xon masjidi, Hoji Imomverdi masjidi, Hoji Jafar Bey masjidi tirik qoldi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.468&lt;/ref&gt;

Qadimgi Iravandagi Zalixon yoki shahar masjidi (qurilish sanasi nomaʼlum) va Navroʻzali xon masjidi (1687) Moviy masjidga oʻxshash va kichikroq edi. Qolgan uchta masjid 17-18 asrlarda qurilgan. Zalikxon masjidi hozirgi Iravan mehmonxonasi yonida joylashgan edi. [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]]dan keyin masjidning maqsadi oʻzgartirildi. Hozirgi kunda ushbu binoda Rassomlar uyining koʻrgazma zali joylashgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.128.&lt;/ref&gt;

Qalʼa masjidlaridan biri [[1725-yil]]da Usmonli hukmdori Rajab posho tomonidan qurilgan. Ushbu meʼmoriy jihatdan diqqatga sazovor masjid ruslar istilosidan keyin rus pravoslav cherkoviga aylantirildi. Iravandagi yana bir masjid Xusayngulu Xon davrida qurilgan va Gajar shahzodasi sharafiga Abbos Mirzo masjidi deb nomlangan. Bosqindan keyin masjid ruslar tomonidan qurol saqlanadigan joyga aylantirildi.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).433.&lt;/ref&gt;

==== Qalʼalar ====
''Asosiy maqolalar:[[:az:İrəvan qalası|Iravan qalʼasi]] va [[:az:Sərdarabad qalası|Sardarobod qalʼasi]]''
[[Fayl:Grigory Gagarin. Armenie. Djighit a Sardar-Abbat. (Kurdes, tatars).jpg|left|thumb|250x250px|Sardarobod qal'asi.  Rassom Q. Gagarin (1847)]]
Iravan qalʼasi Farxad posho tomonidan [[1583-yil]]da Zangi daryosi boʻyida, Chukursaad viloyati [[Usmonli imperiyasi|Usmonli imperiyasi]]ning vaqtincha qismi boʻlganida qurilgan.&lt;ref&gt;Joseph L. Wieczynski – The Modern encyclopedia of Russian and Soviet history, Том 10, Academic International Press, 1994, Стр. 218&lt;/ref&gt; Kengligi 790 m va 850 m boʻlgan Iravan qalʼasining devorlari tosh va xom gʻishtdan ikki yoki uch tomonli devorlarga ega edi. 17 minoradan iborat ichki devor kengroq va uzunroq edi. Bir oz pastroq va torroq boʻlgan tashqi devor, birinchisidan 15-20 parcha narida, unga parallel ravishda qurilgan edi. Ushbu devorda 60 tagacha toʻp. Qalʼaning janubiy, shimoliy va sharqiy qismlari chuqur va keng ariq bilan oʻralgan edi. Umuman olganda, Iravan qalʼasida 50 dan ortiq minoralar va 3 ta kuchli temir darvozalar boʻlgan. Garnizonlar soni har xil davrlarda 2000-5000 va urushlar paytida 7000 ga etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.436.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasi Iravanning ikkinchi yirik qalʼasi edi. U 1810-yilda Xusayngulu Xonning buyrugʻiga binoan qurilgan va [[1815-yil]]da qurilishi yakunlangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. s.255.&lt;/ref&gt; Sardarobod qalʼasi Arazning chap qirgʻogʻida, toʻrtburchaklar tekislikda qurilgan. Doira 4 verstli va uch tomondan minora gʻishtdan qurilgan bu qalʼa er-xotin devor bilan oʻralgan edi. Minoralarning oltitasi tashqi tomondan, 4 tasi ichki devorda joylashgan edi. Qalʼaning janubiy tomonida bitta devor bor edi. Sardarobod qalʼasi xandaq bilan oʻralgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.IV.s.292.&lt;/ref&gt; Qalʼada xon saroyi va 700 uy bor edi. Uning tarkibida 22 ta artilleriya va 3000 kishilik garnizon bor edi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.437.&lt;/ref&gt;

==== Karvonsaroylar va vannalar ====
[[Fayl:05 Chardin Yerevan1672.gif|right|thumb|250px|[[1672]] yil Jan Chardin tomonidan tasvirga olingan Iravan qal'asining panoramali ko'rinishi]]
Iravandagi eng meʼmoriy ahamiyatga ega binolardan biri karvonsaroylar edi. [[Karvonsaroy]]lar deyarli xuddi shu tarzda qurilgan. Ular shaharning ikki qavatida qurilgan. Karvonsaroyning balandligi 8 futdan oshmagan va bino boʻylab yotgan xonalardan iborat edi. Xonalar derazasiz edi. Kunduzgi yorugʻlik faqat eshikka tushdi. Har bir xonaning oldida binoning old tomoniga ochiladigan kichkina koridor bor edi, gumbazsimon qoplamali, kengligi 8 fut va ichkarisi 4-5 fut edi. Ushbu xonalarga qoʻshimcha ravishda ikkala xonadan ham bir xil balandlikda koridor chiqardi. Xonalar ortida butun binoni oʻrab turgan yoʻlak shaklida qurilgan yoʻlak bor edi. Yuqorida, har ikki tomonda, omborlarga ulashgan devorga ulkan balkon bor edi, hovlining oʻrtasida diametri 20-30 va balandligi 6-8 fut boʻlgan olti burchakli basseyn mavjud boʻlib, uni ichimlik suvi taʼminlab turardi. Karvonsaroyning tomi tekis edi. Kirish yoʻlakdan edi. Yoʻlakning ikkala tomonida oddiy oziq-ovqat sotadigan doʻkonlar bor edi. Ushbu doʻkonlar katta yogʻoch eshiklar bilan yopilgan.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot; /&gt; Rossiya istilosidan keyin Iravanda 8 ta karvonsaroy roʻyxatga olingan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.92.&lt;/ref&gt;

Vannalar mahalliy aholi uchun ham, shaharga kelgan xorijiy mehmonlar uchun ham dam olish maskani boʻlgan. Hammomlar toʻrtburchaklar xonalardan iborat boʻlib, ularda bir necha katta zallari sharsimon gumbaz bilan oʻralgan va oʻrtalarida suv oʻlchagichli gumbaz bor edi. Bu erga suv maxsus qurilgan suv omborlaridan tortib olingan suv quvuri orqali etkazib berildi. Yon xonadan issiq suv tortildi. Yogʻoch oʻrniga suv maxsus quritilgan toza suv bilan isitiladi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866&lt;/ref&gt;

Iravan shahrida mavjud boʻlgan hammomlar quyidagicha boʻlgan&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866-867.&lt;/ref&gt;: 

* Shahar kvartalida - Shayx-ul islom hammomi;
* Zalikxon hammomi;
* Mehdiyning hammomi;
* Hajibeyim hammomi;
* Tepebashi mahallasida - Shayx-ul islom hammomi;
* Hagi Ali hammomi;
* Gafar yoki Hoji Fatali hammomi;
* Karim aka hammom;
* Hasanali hammom.

==== Xon saroyi ====
[[Fayl:Yerevan Sardar Palace.png|right|250px|thumb|Sardor saroyi balkoni interyeri]]
Xon saroyi yoki Sardar saroyi [[1510-yil]]da Amirguna xon Gajar tomonidan qurilgan. Xuseynali xon mavjud xon saroyini qayta qurdi va obod qildi. Shu maqsadda u Xoylu Ahmadxonning bosh meʼmori Mirza Jafarini Iravanga taklif qildi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“.s.124.&lt;/ref&gt;

Xon saroyi qalʼaning shimoli-gʻarbiy qismida, Zangi daryosi yonida qurilgan. Saroy koʻp xonalarga ega boʻlgan kvadrat bino edi. U uchta alohida qismdan iborat edi. Sudyaning xotinlari uchun garem xonalari, qabulxona, xizmatchilar uchun joy va garnizon omborlari mavjud edi. Uchinchi qismi xonning qarorgohi edi.&lt;ref&gt;&quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;.s.438.&lt;/ref&gt;

Xon saroyini obodonlashtirgan ''„Shushaband“'' va ''„Yozgi pavilon“'' nomli oynali salon 1791-yilda Muhammadxon tomonidan qurilgan. „Shushaband“ deb nomlangan oyna zali kutish yoki qabul qilish xonasi deb hisoblangan. Zamin marmardan yasalgan boʻlib, devorlar, ship va kornişlar yorugʻlikni aks ettiruvchi turli xil rangli, koʻzni qamashtiruvchi oynalar bilan bezatilgan.&lt;ref&gt;Kərimov Kərim. ''&quot;İrəvan sərdarının sarayı&quot;'', „Yeni fikir“ qəzeti, 18-oktyabr 1995-ci il, № 5.&lt;/ref&gt;

=== Fan, taʼlim va adabiyot ===
Iravan xonligi hududida taʼlim asosan diniy arboblar tomonidan olib borilgan. Har bir masjidda katta yoki kichik madrasa bor edi. Quyi sinf oʻqituvchilarini '''''„oʻqituvchilar“''''', yuqori sinf oʻqituvchilarini „'''''voizlar'''''“ deb nomlashdi. Madrasalardagi sinflardan tashqari, talabalar yashaydigan kichik xonalar ham mavjud edi. Baʼzi masjidlarda taniqli mujtahidlar dars berishgan va ularni tinglash uchun mamlakatning turli burchaklaridan tinglovchilar kelgan. [201] Iravan xonligi qulashi arafasida yolgʻiz Iravanda 200 talaba tahsil olayotgan edi.

Oʻqituvchilar barcha fanlarni uchta asosiy yoʻnalishga ajratdilar: [[Arab tili|Al-Arabiyat]], [[Shariat|Sharva]] va Al-Hakim. Birinchi yoʻnalish arab tili, tarix va Qurʼon qiroatining qoidalarini oʻz ichiga oldi. Ikkinchi yoʻnalish „Qurʼon“ tafsirini, voqealarni oʻrganish va diniy qonun asoslarini oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Uchinchi yoʻnalish [[mantiq]], [[matematika]], [[geometriya]] va [[astronomiya]], [[tibbiyot]] va nazariy falsafani oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Ikkala maktabda ham, madrasalarda ham xattotlik sanʼatiga alohida eʼtibor berildi. Maktab va madrasalardan tashqari, Iravan xonligi hududida individual taʼlim turi mavjud edi. Xon yoki sardorlarning farzandlari, zodagonlar va savdogarlar oʻz uylarida alohida oʻqituvchilar tomonidan tarbiyalangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.903-904&lt;/ref&gt;

Sevgi mavzusi bilan bir qatorda, shoirlar zamonning shikoyatini aks ettirgan ijtimoiy va siyosiy masalalarga ham toʻxtaldilar. Iravan viloyati shoirlari orasida shoir Mammadsoyu (1800—1884), Almammadi (1800—1868) va Oydin (1825—1915) bor. Bu shoirlar sheʼrlarini xalq tushunadigan tilda yozganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.426.&lt;/ref&gt;

Iravanda Ashug maktablari alohida ahamiyatga ega edi. Goycha ashug maktabining taniqli aşıqlari Ashiq Allahverdi, uning shogirdi Ashiq Ali (1800—1911), uning shogirdlari Ashiq Alasgari, Ashig Maxarrami, Ashiq Azizi va Ashiq Musa. Gyumri ashug maktabining ustoz ashulalarini Ashug Tujcari, Ashig Beymurazi va Shirakli Hasan namoyish etishlari mumkin. Iravan aşıqlar maktabining koʻzga koʻringan namoyondalaridan biri Basarkecharli Ashug Musa haqida gapirish mumkin.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.132.&lt;/ref&gt;

=== Tasviriy sanʼat ===
Asosiy maqola: [[:az:Mirzə Qədim İrəvaninin əsərlərinin siyahısı|Mirza Gadim Iravani asarlari roʻyxati]]
[[Fayl:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|thumb|Sardar saroyida [[Ozarbayjon]] rassomi Mirza Gadim Iravanining devor rasmlari]]

Iravandagi tasviriy sanʼat qabr toshlariga turli xil yozuvlar va rasmlar bilan oʻzini namoyon qiladi. Qabrning ustiga toʻgʻri joylashtirilgan bu toshlarga marhumning tugʻilgan va oʻlganligini koʻrsatuvchi yozuvlar, turli xil rasmlar va naqshlar qoʻyilgan edi. Ivan Chopinning taʼkidlashicha, 30-yillarning boshlarida u Goychadagi ozarbayjon turklariga tegishli boʻlgan qabristonda turli xil tasvirlarga ega boʻlgan qabrlarni koʻrgan. Unga koʻra, qabr toshidagi ot, qilich va qurol askarning ramzi, yovvoyi choʻchqa, kiyik, yovvoyi echki ovi, qoʻy va echkilarni boqish edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.718.&lt;/ref&gt;

Iravan rassomchilik sanʼatining eng koʻzga koʻringan vakili bu Mirza Gadim Iravani. MG Iravani tomonidan yaratilgan baʼzi rasmlar „Iravan Sardar“ saroyiga bagʻishlangan. U XIX asrning 50-yillarida Sardar saroyida syujet kompozitsiyalarini tikladi, saroyning Mirror zaliga bir qator portretlarni - „Fatali shoh“, „Abbos Mirzo“, „Xusayngulu xon“, „Sarkarda“ va boshqalarni chizdi. tortdi. Uning 100 dan ortiq rasmlari bor edi. Ularning yigirma beshtasi hozir [[Boku]], [[Tbilisi]] va [[Sankt-Peterburg]]dagi sanʼat muzeyida saqlanmoqda.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.126.&lt;/ref&gt;

== Iqtisodiyot ==
=== Qishloq xoʻjaligi va chorvachilik ===
Iravan xonligi mahsulotlari orasida [[bugʻdoy]] va [[arpa]] ishlab chiqarish asosiy oʻrinni egalladi. Don etishtirish Iravan, Kirxbulag, Sardarobod, Shorayel, Pambak atrofidagi hududlarda asosiy oʻrinni egalladi. Ekinlar asosan bahor va kuzda boʻlgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.739.&lt;/ref&gt; Xusayngulu xon Gajar davrida Iravan xonligida har yili 34 185 halvar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;[[Fars dili|Fars sözü]] olub, iki – „xar“ (eşşək), və „bar“ (yük) sözlərindən əmələ gəlmişdi. Xalvar  həm iri çəki vahidi, həm dəsahəölçüsü idi. 1 xalvar 100 batmana bərabər idi. Təbriz batmanıilə1 xalvar 300 kq, İrəvan batmanıiləisə450 kq-a bərabər idi. Sahəvahidi kimi 1 xalvar 1, 5 desyatinəbərabərdir.&lt;/ref&gt; bugʻdoy va 11,500 halva arpa ishlab chiqarilgan. Zangibasar va Sharur tumanlari, ayniqsa, guruch etishtirish jihatidan ajralib turardi. Har yili 18,400 ta halvar paddies ishlab chiqarildi.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.IV.s.280.&lt;/ref&gt;

Zangibasar, Sardarobod va Surmali tumanlarida paxta etishtirish rivojlangan. Har yili oʻrtacha 2100 rupiy paxta ishlab chiqariladi.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.I.s.51.&lt;/ref&gt; Tamaki asosan mahalliy talabni qondirish uchun ishlab chiqarilgan. Zigʻir togʻlarda va sesame issiq mintaqalarda ishlab chiqarilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.741-742.&lt;/ref&gt; Ikkala oʻsimlikning yogʻi oziq-ovqat va yoqilgʻi sifatida ishlatilgan. Xusayngulu Xon davrida har yili Iravanda oʻrtacha 12 ta halvar zigʻir urugʻi va 24 ta halvar sesame urugʻlari ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;/&gt;

Iravan shahrida va shahar atrofidagi qishloqlar va tumanlarda turli xil poliz mahsulotlari va sabzavotlar etishtirildi. [[1782-yil]] martda Bayaziddan Isoq Poshoning iltimosiga binoan Bayaziddan 2 abbas qiymatidagi 7000 dinor qiymatidagi qora tarvuz, koʻk tarvuz, bodring, kovak, reyhan, baqlajon va boshqalar. urugʻlar yuborilgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.63.&lt;/ref&gt;

XVIII asrning ikkinchi yarmida Iravan xonligida chorvachilik bilan shugʻullanadigan aholining bir qismi bozorda sotish uchun sariyog ʼ, pishloq va boshqa sut mahsulotlarini ishlab chiqargan. Qoʻychilik chorvachilikning boshqa tarmoqlariga qaraganda ancha rivojlangan edi. Chorvachilik asosan yaylov-qish va qisman koʻchmanchi chorvachilikka boʻlingan. Xonlikning oz sonli aholisi doimiy yashash joyiga ega boʻlmagan va faqat koʻchmanchi chorvachilik bilan shugʻullangan. Girxbuloq, Goycha, Abaran, Darachichek, Garnibasar, Vedibasar, Talin, Surmali, Darakand-Parchenis tumanlarida chorvachilik uchun koʻproq mos keladigan yaylovlar mavjud edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.519-525.&lt;/ref&gt;

=== Hunarmandchilik va savdo ===
[[Fayl:Faience vase from Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|left|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligiga tegishli taomlar]]
Hunarmandchilik sanʼatning turli sohalarini qamrab oldi. Toʻquvchilik va kulolchilik, anʼanaviy hunarmandchilik rivojlangan. Ular orasida gilam ishlab chiqarish alohida ajralib turardi. Xonlikda kulolchilik mahsulotlari mahalliy xom ashyolarga asoslangan edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.851-853&lt;/ref&gt;

Toʻquv bilan bogʻliq sanʼat turlaridan biri bu boʻyash edi. Bu soha toʻqimachilik uchun iplar, paxta va jun matolarni boʻyashda muhim rol oʻynadi. Boʻyashda qizil qoʻngʻizdan olingan qizil boʻyoq va turli boʻyoq oʻsimliklarining tabiiy boʻyoqlari ishlatilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.374.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:National clothes of Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|150px|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligining milliy liboslari]]
Teri buyumlari Iravan xonligida qayta ishlangan. Shu maʼnoda nafaqat mahalliy terilar va terilar, balki Bayazid va Makudan import qilingan xom ashyolardan ham foydalanilgan. Teri buyumlari ishlab chiqarish otliqlarning talablariga javob berdi. Bundan tashqari, Iravan xonligida shisha ishlab chiqarish, sovun tayyorlash, moylash va b. hunarmandchilik sohalari boʻlgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.65.&lt;/ref&gt;

Iravan shahri yaqinidagi Gogb tuz konidan qazib olingan tuz [[Gruziya]], Imereti, [[Axalsixe]] va boshqa hududlarga eksport qilindi. Tuzga talab katta boʻlgani sababli Gogb togʻining etagida ikkita mina bor edi. [[Ruslar|Rus]] manbalariga koʻra, Xuseyngulu xon davrida tuz ishlab chiqarish yiliga 14000 rublni tashkil etgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.827-828&lt;/ref&gt;

U Iravandan turli karvon yoʻllarini bosib oʻtdi. Ulardan birinchisi [[Hindiston]], [[Oʻrta Osiyo]] va [[Eron]]ni [[Tabriz]] va [[Naxichevan]] orqali Iravan xonligiga bogʻlaydigan karvon yoʻli edi. Ushbu karvon yoʻli „Erzurum yoʻli“ yoki „Bezirgan yoʻli“ deb nomlangan. Iravandan Erzurumgacha boʻlgan yana bir karvon yoʻli Abaran va Alagoz togʻlarining shimoliy etaklaridan oʻtib, Karsga, u yerdan Xasangalaga bordi, u yerda u asosiy yoʻl bilan birlashdi. Iravandan [[Tbilisi]]ga (Gruziya) karvon yoʻli Uchkilsa, Sardarobod, Hamamli, Jaloloʻgʻlu va Shulaver orqali oʻtgan. Bu yoʻlning uzunligi taxminan Iravan − Agstafa yoʻliga teng edi. Iravan bu yoʻl orqali [[Ganja]]ga, Shamaxida esa Ozarbayjondan Rossiyaga asosiy savdo yoʻli bilan bogʻlandi. Karvon yoʻnalishlarida bojxona va oʻtkazish punktlari juda koʻp edi. Faqatgina Ayilislidan Kagizmangacha boʻlgan savdo yoʻlida oltita bojxona posti mavjud edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot;&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.66.&lt;/ref&gt;

Iravaning asosiy savdo yoʻllari quyidagilar: 1. Gyumri - Masdara - Sardarobod - Uchkilsa - Iravan - [[Naxichevan (shahar)|Naxichevan]] - Ordubad; 2. Sardarobod - Jafaraga - Boyazid posho; 3. Sardarabad - Gogb - Arazsahili va Kagizman - Erzurum; 4. Iravan - Qorabog ʼxonligining chegarasiga qadar. 5. Iravan - Uchkilsa - Kars. Bu yoʻl Gizilkilsa va Goshavang qishloqlaridan oʻtdi. Xonlikning asosiy savdo markazi Iravan shahri edi. Chet eldan olib kelingan savdo tovarlari asosan shahar omborlarida saqlanar edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot; /&gt;

Iravan xonligida ichki va tashqi savdo operatsiyalarida turli xil valyutalar ishlatilgan. Garapul deb nomlangan mahalliy mis tangalar xonlikda muhim rol oʻynagan. Iravan viloyati xokimiyat davrida eng koʻp foydalaniladigan joylardan biri hisoblangan. Bozorlarda milliy valyutalardan tashqari Eron, Usmonli imperiyasi, Rossiya va Ozarbayjon xonligida zarb qilingan tangalar ham mavjud edi. Ushbu valyutalar [[oltin]], [[kumush]] va misdan iborat edi. Tümen, egalik yoki minaltun, panohobod, qarapul, shahi, bisti, real, rus imperatori, gollandiyalik chervon, Usmonli darulxliafi va mahmudisi Iravan bozorida sotilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.388.&lt;/ref&gt;

=== Erga egalik va soliq ===
==== Yerga egalik ====
İIravan xonligi davrida yerga egalik qilish shakllari quyidagicha:&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.337-344&lt;/ref&gt;
*'''Xass''' Bu yerlar Iravan hokimlari va ularning oilalarining shaxsiy mulki hisoblangan. Iravan hukmdorlari eng yirik yer egalari edilar.
*'''[[:az:Dövlət torpaq kadastrı|Divani]]''' – Divani - Davlat erlari. Bular xazina ixtiyorida boʻlgan erlar edi. Davlat erlaridan tushgan daromadlar xazinaga tushdi.
*'''[[:az:Tiyul|Tiyul]]''' — Xon baʼzi odamlarga harbiy xizmat uchun divan erlaridan sovgʻa sifatida umrbod tiyul berdi. Tiyul egasi xizmatini tugatganda yoki vafot etganida, hadya qilingan qishloqlar xazinaga qaytarildi.
*'''[[:az:Vəqf|Poydevorlar]]''' — doimiy ravishda diniy muassasalarga berilgan erlar - masjidlar, madrasalar yoki cherkovlar. Boshqa mulklar - uylar, doʻkonlar, karvonsaroylar, tegirmonlar va boshqalar. poydevor ham boʻlishi mumkin.
*'''[[:az:Camaat|Jamoa]] ''' – Bu yer uchastkalari asosan qishloq jamoalariga tegishli edi. Jamiyatlarga tegishli qishloqlar oʻsha jamoaga aʼzo boʻlgan fuqarolarga tegishli edi.
*'''[[:az:Mülk|Mulk]] ''' — Xususiy mulk boʻlgan erlar erkin savdo qilinishi mumkin edi. Erlar avloddan-avlodga meros boʻlib oʻtdi. Uy egalari uyni parvarish qilishlari shart emas edi.

==== Soliqlar ====
Iravan xonligida soliqlarning miqdori va miqdori ham turlicha edi. Ushbu soliqlar asosan mahsulotlarga va qisman pullarga undirilgan. Dehqonlar toifalari asosan subyektlar, dehqonlar va odamlardan iborat edi. Soliqlar quyidagicha:&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.70&lt;/ref&gt;
* '''[[:az:Malcəhət|Bahra (maljahat)]]''' — erdan foydalanish evaziga ekinlardan olinadigan asosiy soliq edi. Xazina erlari hosilining har 10 qismidan 3,5 qismi xonga, qolgan qismi esa dehqonlarga tegishli edi. Er egalaridan olingan hosilning 1,5 foizi er egasiga, ikki qismi xazinaga, qolgan qismi esa kultivatorga tushdi.
* '''Choʻpboshi''' — chorvadorlar oʻz hayvonlarini davlat yaylovlarida boqayotganlari uchun bu soliqni toʻlaganlar. Bu mahsulot tomonidan toʻlangan.

Yuqoridagilardan tashqari xonlik aholisi oʻtlatish, tutun chiqarish va otliqlarning (arpa, egar yuvish) harajatlari uchun pul toʻlagan. Xonning amaldorlari deyarli soliqlardan ozod qilingan. Uy egalari va xonalarga toʻlanadigan soliqlardan tashqari, xonlik aholisi turli marosim va bayramlar munosabati bilan „peshkesh“ yoki „taʼtil“ berganlar.

== Etnik tarkibi ==

[[1441-yil]]da Garagoyunlu hukmdori Yoxanshoh hukmronligi davrida, arman katolikosati Kilikiyadan Uchuksa monastiriga Chukursadning Vagarshabad qishlogʻida joylashgan Uchkilsa monastiriga koʻchirilgandan soʻng, turli joylardan kelgan oz sonli armanlar asta-sekin xonlikda joylashdilar. Urushlarda tez-tez qatnashib turadigan Garagoyunlu, Aggoyunlu va Safaviy hukmdorlari Uchkilsa katoliklariga Eron va janubiy Anadolida xristian aholisi ustidan oʻz hokimiyatini yanada kuchaytirish va isyon xavfini oldini olish uchun yordam bergan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.40&lt;/ref&gt;

XVII asrning fransuz sayohatchisi Shardinning soʻzlariga koʻra, ''„... Iravan qalʼasi sakkiz yuzga yaqin uydan iborat. U yerda faqat sof qonli qizil boshoqlar yashaydi“''.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.45.&lt;/ref&gt; Yervand Shahaziz oʻzining „Qadimgi Iravan“ kitobida, Iravan aholisiga murojaat qilib, fransuz sayohatchisi Chardinning [[1673-yil]]da Iravan qalʼasida yashagan aholi toʻgʻrisidagi maʼlumotlari haqida yozadi: ''„аrmanlarning Iravanda faqat doʻkonlari boʻlgan...''“&lt;ref&gt;Յերվանդ Շահազիզ: Հին Յերեվանը: Յերեվան, 1931: s.34.&lt;/ref&gt;  Missioner Monye shunday yozadi: ''„Uylardan koʻra koʻproq bogʻlar va uzumzorlar bilan oʻralgan shahar ikki tomonlama qasr devorlari bilan oʻralgan. ¼ Aholisi arman.“''&lt;ref&gt;Mamye-Clairac. Historie de Perse, depuis le commencement de ce Sincle. Paris, t. II, MDCCL (1750).s.154&lt;/ref&gt;

Iravan xonligidagi aholining milliy tarkibi toʻgʻrisidagi maʼruzasida Paskevich bu yerda 10000 ozarbayjon va 3000 arman oilalari istiqomat qilganini taʼkidladi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]dan kelgan professor Kastin Makkartining taʼkidlashicha, [[1828-yil]]dagi Rossiya istilosidan oldin Iravan xonligi aholisining 80 foizi ozarbayjon turklari boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Fəridə Əliyeva&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_mart2009/72629.htm |title=anl.az |author=Fəridə Əliyeva |date=18 mart,2009. |work=İrəvan xanlığı|pages =  |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Ivan Chopinning yozishicha, 1828-1832 yillarga qadar Iravan xonligida aholining mutlaq koʻp qismi musulmonlar, yaʼni ozarbayjon turklari edi. Uning hisob-kitoblariga koʻra, Iravan viloyatida 81 749 [[musulmon]] va 25.151 arman bor edi. U musulmon deganida, Shopin ozarbayjon turklari va musulmon kurdlarini nazarda tutgan edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.16.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1829]]-[[1832-yil]]larda oʻtkazilgan palatalarni roʻyxatga olishni tahlil qilish natijasida, Russo-Gajar urushlariga qadar Iravan xonligining aholisi 134.646 kishini tashkil etgan degan xulosaga kelish mumkin. Ularning 99.609 nafari ozarbayjon turklari, 19.878 nafari armanlar, 14.902 nafari kurdlar va 257 nafari rimliklar boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot; /&gt; 

Umuman olganda, 1828-1830 yillarda Turkmanchay shartnomasi (1828) boʻyicha Ozarbayjonda 40,000 Eron armanlari va Edirne tinchlik shartnomasi (1829) boʻyicha 84.000 turk armanlari joylashtirildi va ularning aksariyati Yelizavetpol va Iravan viloyatlarining eng yaxshi erlariga joylashdilar. Aynan shu davrdan boshlab Ozarbayjonning gʻarbiy erlarida armanlarning joylashtirilishi qirgʻinlar, qirgʻin va yaqin kelajakda mahalliy ozarbayjon turklarining deportatsiya qilinishini anglatadi.&lt;ref&gt;Yusif Qazıyev. „Erməni məsələsi“ (Yalanlar və gerçəklər).Qafqaz Universiteti Qafqaz Araşdırmaları İnstitutu Nəşriyyatı №: 10.s.9.&lt;/ref&gt;

== Belgilar ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references group=q /&gt;
&lt;/div&gt;
== Manbalar ==
{{Manbalar|3}}

== Adabiyotlar ==
{{columns-list|colwidth=25em|
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 400 b.
* http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
* Chexiyadagi Kavkaz uchun Rossiya hokimiyatining sharhi, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar, ch.I-IV. 288 b.
* Shopen I. „Armaniston viloyatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida tarixiy yodgorligi“. 162 b.
* azertag.az. „Iravan xonligi“ (Ozarbayjon).
* „AFSHARIDS“. iranicaonline.org.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ harflari, men kitob. p.33
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) P. 51.Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmi)
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)“. P.27.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 13.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan. p. 51.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 83.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). 53 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi). Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.171-172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 54 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p.57-58.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi“. p.64.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 52 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 58-59 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 90.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 59 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 60 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 89.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 61-62 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 62-63 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 66 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.173.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.174.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.175.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Samed Sardariniya. „Iravan musulmonlar yashaydigan viloyat edi“.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 83-84 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.178.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 104.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari).
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 179.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 85-86 b.
* Butkov P.G. 1722-yildan 1803-yilgacha Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar. 3-x t ichida. Sankt-Peterburg, 1869.c.2, p. 178.
* Dalil H. Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida). Boku, „Ilmiy“, 1979, 144 b., 130-131.
* Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida).
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. SPb, 1866, s.139.
* Qorabog`dan kelgan Mirzo Jamol Javanshir. Qorabog ʼtarixi. Qorabog ʼharflari, I kitob, Boku, Yozuvchi, 1989, 125 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.101.
* Bogdanova N. G. Agrar munosabatlar v. 1870-1913 yillarda Ozarbayjon. 169-170 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.103.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 104.Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari.p.128-131.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 130.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 132-133.
* Aliyev F., Aliyev M.Naxçıvan xonligi (1747—1828). p. 62.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 109-110 b.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ. Qorabogʼ harflari, men kitob. p. 50-51.
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. p. 313-314.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 200-201.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 166.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 175.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 178.
* Butkov P.G. Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar 1722-yildan 1803 g.s.3, 390 b.
* Potto V. Kavkazda Rossiya suverenitetini tasdiqlash 305 b.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi.“ p. 77-78.
* Bibershteyn M. Terek va Kura daryolari oʻrtasida Kaspiy dengizining chap qirgʻogʻida joylashgan viloyatlarning tavsifi 52 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Qudsi Muhammad Muslim. ''„Irovanning Xuseynali xonning maktublari, 1789-1791“'' p.49,.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p. 270-276.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 457 b.
* Iosif L. Wietsinski - Rossiya va Sovet tarixining zamonaviy entsiklopediyasi, 10-jild, Akademik xalqaro matbuot, 1994, p. 218.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik. 255 b.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun statik, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlardagi sharhi, 222 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „''Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)''“ p.124.
* „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 498 b.
* Karimov Karim. „Iravan boshligʻi saroyi“, „Yangi fikr“ gazetasi, 1995-yil 18-oktyabr, 5-son.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 902.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 903-904
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 132.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 126.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik.  Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar.c.IV. s. 280.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar. c. i. s. 51.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 751-742.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 851-853.
* Farida Aliyeva (2009-yil 18-mart). anl.az. Iravan xonligi (Ozarbayjon).
* Yusif Gaziyev. &quot;Armaniston masalasi&quot; (Yolgʻon va faktlar). Kavkaz universiteti Kavkaz tadqiqot instituti nashriyoti №: 10.p. 9.
}}

== Yana qarang == 
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları|Ozarbayjon xonliklari]]
* [[:az:İrəvan xanlarının siyahısı|Iravan xonlari roʻyxati]]
* [[:az:Çuxursəəd bəylərbəyliyi|Chukursaad beylerbeyligi]]
* [[:az:İrəvan və irəvanlılar (film, 2007)|Iravan va Iravan aholisi (film, 2007)]]
* [[:az:İrəvanda xal qalmadı|Iravanda ochkolar qolmadi]]
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları. Naxçıvan və İravan xanlıqları. 5-ci film (film, 2003)|Ozarbayjon xonliklari. Naxchivan va Irəvan xonliklari. 5-kino (film, 2003)]]
* [[:az:İrəvan xanlığı (film, 2012)|Iravan xonligi (film, 2012)]]
* [[:az:İrəvan qalasının işğalı|Iravan qalʼasining bosib olinishi]]

==  Havolalar ==
* [http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1 Iravan. Eron milliy entsiklopediyasi veb-saytida]
* [http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html Bizning tariximizning sahifasi qon bilan yozilgan - Iravan xonligi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150125225530/http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html |date=25-yanvar 2015-yil }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=klufKWGeeec Ozarbayjon xonliklari - Iravan xonligi]
[[Turkum:Iravan xonligi| ]]</text>
      <sha1>rca2qwxab42ulccejy18logoc7kejz3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121540</id>
      <parentid>6121539</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132011" sha1="c7x61wclun8r8khh18xoju6zuspht4c" xml:space="preserve">{{Tarixiy davlat
 |nomi                     = Iravan xonligi
 |oʻz nomi                 = خانات ایروان
 |holati                   = 
 |madhiya                  = 
 |bayroq                   = Flag of the Yerevan Khanate.png
 |bayroq_izohi             = Iravan xonligining bayroqlari
 |gerb                     = 
 |gerb_izohi               = 
 |xarita                   = ErevanKhanate.gif
 |oʻlchami                 = 280px
 |izohi                    = İravan xanlığı (1800)
 &lt;!-- |type_before              = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Davlat-asoschilar»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Oʻtmishdoshlari».--&gt;
 |p1                       = Afshorlar sulolasi
 |flag_p1                  = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  = 
 |tashkil_topdi            = 1747
 |barham_topdi             = 1828
 &lt;!-- |type_after               = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Tugatilgandan keyingi davlatlar…»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Vorislar».--&gt;
 |s1                       = Rossiya imperiyasi
 |flag_s1                  = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |shiori                   = 
 |poytaxti                 = Iravan
 |shaharlari               = 
 |tili                     = 
 |valyutasi                = [[:az:Qarapul|Garapul]]&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.I-IV. s.288.&lt;/ref&gt;, [[:az:Tümən|İravan tumani]]&lt;ref&gt;Шопен И. &quot;Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи&quot;. s.162.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich   = 
 |koʻrsatkich_tarkibi      = 
 |maydoni                  = 19.400 km&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii&lt;/ref&gt;
 |aholisi                  = taxminan 134.646&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot;&gt;E. Qarayev s.400.&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;
[[Ozarbayjonlar|Ozarbayjon turklari]] - 99,609&lt;br/&gt;
[[Armanlar]] - 19,878&lt;br/&gt;
[[Kurdlar]] - 14 902&lt;br/&gt;
[[Lo'lilar]] - 257&lt;br/&gt;
 |boshqaruv_shakli         = 
 |sulola                   = 
 |hukmdorlar_unvoni        = [[Xon (unvon)|Xon]]
 |hukmdor1                 = Mirmehdi Xon 
 |hukmdor1_yili            = [[1747]]–[[1751]]
 |hukmdorlar_unvoni2       = &lt;!--keyingi hukmdor unvoni oʻzgarganda ishlatiladi--&gt;
 |hukmdor2                 = Huseyngulu Xon 
 |hukmdor2_yili            = [[1806]]–[[1827]]
 |hukmdorlar_unvoni3       = 
 |hukmdor3                 = 
 |hukmdor3_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni4       = 
 |hukmdor4                 = 
 |hukmdor4_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni5       = 
 |hukmdor5                 = 
 |hukmdor5_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni6       = 
 |hukmdor6                 = 
 |hukmdor6_yili            = 
 |dini                     =  [[Islom]] ([[Shialik]])&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. &quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən(XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;. s.400.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich1    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi1      = 
 |Bosqich1                 = 
 |Sana1                    = 
 |Yil1                     = 
 |Bosqich2                 = 
 |Sana2                    = 
 |Yil2                     = 
 |Bosqich3                 = 
 |Sana3                    = 
 |Yil3                     = 
 |Bosqich4                 = 
 |Sana4                    = 
 |Yil4                     = 
 |Bosqich5                 = 
 |Sana5                    = 
 |Yil5                     = 
 |Bosqich6                 = 
 |Sana6                    = 
 |Yil6                     = 
 |Bosqich7                 = 
 |Sana7                    = 
 |Yil7                     = 
 |Bosqich8                 = 
 |Sana8                    = 
 |Yil8                     = 
 |Bosqich9                 = 
 |Sana9                    = 
 |Yil9                     = 
 |Bosqich10                = 
 |Sana10                   = 
 |Yil10                    = 
 |Bosqich11                = 
 |Sana11                   = 
 |Yil11                    = 
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich2    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi2      = 
 |gacha                    = 
 |g1                       = 
 |g2                       = 
 |g3                       = 
 |g4                       = 
 |g5                       = 
 |g6                       = 
 |g7                       = 
 |keyin                    = 
 |k1                       = 
 |k2                       = 
 |k3                       = 
 |k4                       = 
 |k5                       = 
 |k6                       = 
 |k7                       = 
 |eslat                    = 
}}

'''Iravan xonligi''' ([[ozarbayjoncha]]:{{lang|az|ایروان خانلیغی}}; [[forscha]]:{{lang|fors|خانات ایروان}}, {{comment|translit.|transliterasiya|transliterasiya}} ''Xānāt-e Iravān'') — Ozarbayjon xonliklaridan biri, [[Nodirshoh|Nodirshoh Afshor]] va Afshor Nafardan keyin ''Chuxursad beylerbeyi'' asosida shakllangan va [[1747]]—[[1828-yil]]larda mavjud boʻlgan tarixiy feodal davlat. [[XVIII asr|XVIII – asr]]ning oʻrtalarida Iravan xonligiga Mirmehdi xon tomonidan asos solingan. Iravan xonligi [[Qorabogʻ]], [[Naxichevan]] va Maku xonliklari, Usmonli imperiyasi bilan, Borchali va Gazax sultonlari bilan chegaradosh edilar. Markazi Iravan (Yerevan) shahri edi.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://portal.azertag.az/az/node/1725#.WV_UyoTyjIU |title=İrəvan xanlığı. |author=azertag.az |date= |work=|pages = |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xondan keyin Xuseynali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi mustahkamlandi. Xuseynali xonning oʻgʻli Muhammad xan Gajar davrlari Iravan  xonligida eng uzoq xon davri hisoblanadi. Muhammad xon 21 yil davomida Iravan taxtiga oʻtirdi.

Muhammad xondan keyin Xusaynngulu xon Gajar hokimiyatga keldi. Uning boshqaruvi davrida Iravan Rossiya imperiyasining vayronagarchilik yurishlariga duchor boʻlgan.  Xusaynngulu xonning hukmronligi Iravan xonligi madaniyati choʻqqisiga chiqqan davr edi. Iravandagi Goy [[masjid]] va Sardarobod tumanidagi shu nomdagi qalʼa Xuseynngulu xonning buyrugʻi bilan qurilgan.

[[XIX asr]] oxiri – [[XX asr]]ning boshlarida Iravanda ozarbayjon nomlari bilan oʻnlab koʻchalar boʻlgan. Ushbu koʻchalar qadimgi Yerevanda mashhur boʻlgan: Shariat, Karvansaray, Gala, Sulton, Cholmekchi, Naxchivan, Bozor, Dashli, Pasha xon, Gariblar oʻchogʻi, Deyirmanli, Masjid, Mehnat bozori, Tepebashi, Qabriston, Naib, Mir Jafar, Rustam xon, Imomra, Korbulag, aka, Ketan, Dukanli, Sallaxlar va boshqalar.

Bogʻlar erlari Iravan va uning atrofida [[1473]] bogʻ bor edi, shundan 772 tasi shahar ichida edi. Sardar bogʻi, Dalma, Abbosdarasi, Abuxayat, Keshagli, Gizilgʻala, Dere bogʻi, Savzikari, Xosrovobod, Soyudlu, Gul vodiysi, Kankan, Kerpixhana bogʻlari nomlari Yerevandan juda uzoqda tarqalgan. Yerevan bogʻlarining baʼzi mahsulotlari quritilgan shaklda Yevropaga eksport qilindi&lt;ref name=&quot;virtual&quot;&gt;[http://www.virtualkarabakh.az/az/post-item/3/26/irevan-qedim-azerbaycan-torpagi.html İrəvan - qədim Azərbaycan torpağı]&lt;/ref&gt;.

Iravandagi 15 ga yaqin masjid va ikkita arman cherkovining nomlari tarixiy adabiyotda qayd etilgan. Moviy masjid (yoki Huseynali xon), Gala masjidi (Sardar yoki Abbos Mirzo), Shah Abbos, Tepebashi, Zal xon (yoki shahar), Sartib xon, Hoji Novruzali aka, Demirbulag, Hoji Jafar aka, Rajab posho, Muhammad Sartib xon, Hoji Inam masjidlarining minoralari uzoqdan Yerevanning musulmon shahar boʻlganini koʻrsatar edi. Armanistonda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng masjidlar birin-ketin yoʻq qilindi. Moviy masjid, Janubiy Kavkazdagi eng katta masjid, Iravanda tarix muzeyiga ega edi va Zal Xon masjidi rassomlarning koʻrgazma zaliga aylandi. Faqat Demirbulag masjidi [[1988-yil]]gacha oʻz maqsadiga erishdi va hozirda masjid yer yuzidan oʻchirildi va uning oʻrniga baland qavatli bino qurildi. Shaharda mavjud boʻlgan Pogos-Petros va Katogke cherkovlari, masjidlar bilan bir qatorda shaharga armanlarning kirib kelishini taʼminlash uchun xristian missionerlari hisobiga qurilgan.&lt;ref name=&quot;virtual&quot;/&gt;

[[1827-yil]] [[6-oktabr]]da Iravan xonligi [[ruslar]] tomonidan ishgʻol qilindi va bu ishgʻol [[1828-yil]] [[10-fevral]]da Turkmanchay tinchlik shartnomasi bilan mustahkamlandi. Ushbu shartnomaning 15-moddasiga binoan, Gajarlar va [[Usmonli imperiyasi]] hududida yashovchi arman aholisi [[Kavkazorti|Janubiy Kavkaz]]ga, shu joylarga koʻchirilgan&lt;ref name=&quot;Azertag&quot; /&gt;.

== Erta davr ==
[[Fayl:Nadir Shah at the sack of Delhi - Battle scene with Nader Shah on horseback, possibly by Muhammad Ali ibn Abd al-Bayg ibn Ali Quli Jabbadar, mid-18th century, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|alt=|thumb|339x339px|[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]]]
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mirmehdi xan Qasımlı-Əfşar|Mirmehdi xon Gasimli-Afshar]], [[:az:Xəlil xan Özbək|Xalil xon Oʻzbek]], [[:az:Hüseynəli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]] va [[:az:Qulaməli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]]''

=== Mirmehdi xon ===
[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]ning oʻldirilishi bilan [[1747-yil]] 19 dan 20-iyulga oʻtar kechasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/afsharids-dynasty|title=AFSHARIDS|work=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;, [[Ozarbayjon]]da katta tartibsizliklar yuzaga keldi va har tomondan taxtga daʼvolar berila boshlandi. Ushbu kurashda Nodirshohning jiyani Aliqulu xon vaqtincha Adilshoh nomi bilan hokimiyatga keltirildi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.33&lt;/ref&gt; Biroq, yangi shoh mustaqil xonliklarning paydo boʻlishiga toʻsqinlik qila olmadi. Mustaqil boʻlishga intilib, ozarbayjon xonlari taxtga daʼvogarlarga qarshi kurash sharoitida oʻzlarining kichik feodal davlatlarini yaratdilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.51.&lt;/ref&gt;

Tabriz hokimi Amiraslan xon Afshar qoʻmondonlaridan biri Mirmehdi xonni Iravandagi markaziy hukumatga qarshi qoʻzgʻolonni bostirish uchun qoʻshinlari bilan Iravanga yubordi. Ammo Mirmehdi xon Iravan ahli bilan rozi boʻlib, ularga qoʻshildi va qoʻzgʻolonni boshqarishni boshladi. Mirmehdi xon, Mugan xon Xasanali xon, [[kurdlar]] va afsharlar oʻz kuchlarini birlashtirdilar va 30.000 yaqin [[qoʻshin]] bilan Amiraslan xonga qarshi chiqdilar. Birlashgan kuchlar Urmiya shahriga hujum qildi, bu yerda joylashgan barcha xon boyliklarini tortib olishdi va shaharni oʻzaro boʻlishishdi. Ushbu voqeadan koʻp vaqt oʻtmay, Adilshohni (Aliqulu xon) agʻdarib, hokimiyatga kelgan Ibrohim Mirzo Amiraslan xon magʻlubiyatga uchradi va oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci yarısında).s.40&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1747-yil]]da Nodirshoh Afsharning oʻldirilishidan soʻng Mirmehdi xon Afshar mustaqil Iravan xonligining poydevorini qoʻydi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“''.''s.27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.62.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev.Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən.s.51.&lt;/ref&gt; Mir Mehdi xon oʻz xonligi hududini kengaytirish siyosatini olib bordi.

Shu maqsadda [[1748-yil]]da Urmiya xonligiga hujum qildi. Urmiya hukmdori Fatali xon Afshar magʻlubiyatga uchradi va oʻz xonligining baʼzi hududlarini Mehdi xonga berishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.83.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.52.&lt;/ref&gt;

Biroq, [[1749-yil]]ning yozida Iravan xonligining oʻzi yana bir Ozarbayjon xonligi - [[Qorabogʻ xonligi]]ga hujum qildi. Qorabogʻlik Panahali xon 4000 ta qoʻshin bilan Iravan xonligi chegaralarini kesib oʻtdi va Uchkilsa atrofidagi yerlarga yurdi. Iravan xonligida ozchilik boʻlgan xorijiy armanlar ushbu voqealardan oʻz pozitsiyalarini mustahkamlash uchun foydalanganlar. Ular ''„oʻzlarini musulmonlardan himoya qilish“'' uchun Kaxetiya podshosi [[Irakliy II|Irakliy II]] ga murojaat qilishdi. Irakliy II qoʻshinlarini yigʻib, ularni Panaxali xonga qarshi yubordi. Jangda qattiq magʻlub boʻlgan Panahali xon chekinadi.&lt;ref&gt;İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.171-72.&lt;/ref&gt;

Armanlarning xiyonati Iravan xonining eʼtiboridan chetda qolmadi. Mirmehdi xon Kartli-Kaxeti saroyi bilan yashirin aloqada boʻlgan armanlarni jazolashga qaror qildi. Uning harakati Kartli-Kaxeti saroyini gʻazablantirdi. Armanlarning murojaatidan foydalangan holda Tsar Teymuraz Iravanning ichki ishlariga aralashish uchun bahona qidirib, 2549 kishilik qoʻshin bilan [[1749-yil]] sentyabr oyida Iravanga yoʻl oldi. Qarshilik qila olmagan Mirmehdi xon armanlarni qoʻlga olishni toʻxtatdi va Teymuraz bilan yarashdi. [[22-noyabr]]da chor qoʻshinlari xonlikdan chiqib, orqaga qaytishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.54.&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xon kuchining zaiflashuvidan foydalangan holda, Fatali xon Afshar Iroqni egallashga qaror qildi. [[1751-yil]]da Ozod Xon boshchiligida u Iravanga 30000 qoʻshin yubordi. Ushbu qoʻshinlarning oldingi chizigʻi Iravan qalʼasini qurshab oldi. Gruziya podshohi Iravanni himoya qilish uchun shahar tomon yoʻl oldi. Jangda Irakliy II qoʻshinlari yoʻq qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.172.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.57-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.64.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Mirmehdi xon agʻdarilib oʻldirildi va uning oʻrniga Xalil xon Oʻzbek [[1752-yil]]da Iravan hokimi etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.52.&lt;/ref&gt;

Xalil xon hukmronligi davrida [[dogʻiston]]liklar tomonidan Iravan xonligi ham kuchli hujumga uchradi. [[1754]]-[[1755-yil]]larda Avar xon Nusal xon boshchiligida Dogʻiston qoʻshinlari Kartli-Kaxeti hududiga yurish qildilar va u yerdan Iravan xonligi hududiga hujum qildilar. Ushbu hujum paytida Goycha, Darachichek, Kirxbulag va Abaran tumanlari qishloqlariga jiddiy zarar etkazildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.58-59.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining ushbu halokatli yurishi Xalil xonning xalq orasidagi obroʻsini sezilarli darajada pasaytirdi. 1755-yilda xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan Hasanali xan Gajar boshchiligida qoʻzgʻolon koʻtarildi. Qoʻzgʻolon natijasida Xalil xon hokimiyatdan chetlashtirildi va uning oʻrniga Hasanali xan Gajar tayinlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.90.&lt;/ref&gt;

=== Xusaynali xon ===
[[Fayl:İrəvan xanı Əli xana məxsus &quot;Məlayır&quot; adlı Təbriz xalçası.JPG|thumb|257x257px|left|Xuseynali xonga tegishli Tabriz gilamchasi „Malayir“, Ozarbayjon tarixi muzeyi]]
Xasanali xon juda qisqa vaqt hokimiyat tepasida edi. U xonlik taxtida oʻtirganida koʻr edi. Uning koʻzlarini bir vaqtlar Nodirshoh chiqarib tashlagan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.59.&lt;/ref&gt; Toʻrt yil hukmronlik qilgan Hasanali xon 1759-yil boshida vafot etdi. Oʻlimidan soʻng uning ukasi Xuseynali xon Iravanda hokimiyat tepasiga keldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.89.&lt;/ref&gt;

Agar Iravan xonligining tashkil topishi Mirmehdi xon Afshar nomi bilan bogʻliq boʻlsa, xonlikning kuchayishi Xuseynali xonning xizmatlari tufayli boʻlgan. [[1760-yil]] avgustda Dogʻiston qoʻshinlari Iravanga yurish qildilar. Xuseynali xon ularga qarshi qoʻshin yubordi va jangda Dogʻiston qoʻshinini magʻlubiyatga uchratdi. Ammo qoʻshimcha yordam olgan dogʻistonliklar Araz daryosiga etib borishdi. Dağıstan qoʻshini talonchilikni tugatgandan soʻng qaytib kelganida, Kartli–Kaxeti qoʻshinlari toʻsatdan ularga hujum qilishdi va ularni magʻlub etishdi. Ushbu voqea Kartli–Kaxetiya podsholigining Iravan xonligiga taʼsirini kuchaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.61-62.&lt;/ref&gt;

Karim xon Zand Fathali xon Afsharani magʻlub qilgandan soʻng, Azad xonni quvgʻin qila boshladi. Quvgʻinlardan qochib, Azad xon Gazax sultonligiga qochdi. Bu yerda lavozimni egallagan Ozod xon II Irakliy II dan yordam olmoqchi edi. Biroq, uni 1760-yilda Irakliy II bosib olib, Karim xon Zandga topshirdi. Ushbu xizmat evaziga Karim xon Zand bir muncha vaqt Kartli-Kaxeti Iravan xonligidan tovon puli olganiga koʻz yumdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62.&lt;/ref&gt;

Ammo, Xuseynali xon oʻz kuchini mustahkamlagandan keyin soliq toʻlashdan bosh tortdi. Bu [[1765-yil]]da Irakliy II ning katta qoʻshin bilan Iravanga hujumiga olib keldi. Kuchlarning etishmasligi tufayli Xuseynali xon yana tinchlik taklifiga rozi boʻlib, soliq toʻlashga rozi boʻldi. Irakliy II qaytdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62-63.&lt;/ref&gt; Irakliy II qoʻshinlari Iravandan olib chiqilgandan soʻng, Xuseynali xon yana soliq toʻlashdan bosh tortdi. [[1769-yil]]da Irakliy II Iravanga yana hujum qildi, ammo magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.66.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Irakliy II ning Iravan xonligiga qilgan harbiy yurishlari hech qanday natija bermadi. U xonlikni oʻziga qaram qilib qoʻyolmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.173.&lt;/ref&gt;

[[1779-yil]]da Karimxon Zandning vafoti [[Ozarbayjon]]da fuqarolar urushi avj oldi. Qulay sharoitlardan foydalanib, Irakliy II yana Xuseynali xondan soliqlarni talab qildi. Xuseynali xon bosh tortdi. [[1779-yil]] sentyabr oyida Irakliy II 20 ming kishilik armiya bilan yana Iravan xonligiga yurish qildi. Xuseynali xon [[Usmonli imperiyasi]] va uning ittifoqchilari, Qorabogʻva Xoy xonliklarining koʻmagi bilan Gruziyaga deportatsiya qilingan oilalarni qaytarishni talab qildi. Xuseynali xon va Irakliy II oʻrtasida tinchlik muzokaralari Axalsixe Sulaymon Poshoning vositachiligi bilan boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.174.&lt;/ref&gt;

[[1781-yil]] noyabrda Iravan xonligi va Kartli-Kaxeti qirolligi oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Irakliy II asirlarni Gruziyaga qaytarishga rozi boʻlib, yiliga 30 ming toman toʻlaydi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.175.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.73.&lt;/ref&gt; Ushbu tinchlik shartnomasi Iravan xonligini [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]]ga yaqinlashtirdi. Bu Usmonlilarni xavotirga solgan edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.69-70.&lt;/ref&gt;

[[1783-yil]] [[9-noyabr]]da Xuseynali xon Gajar kasal boʻlib, vafot etdi. Xonning xohishiga koʻra, uning katta oʻgʻli 15 yoshli Gʻulomali xon Gajar hokimiyatga kelgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.83-84.&lt;/ref&gt; Xuseynali xonning oʻlimi xonlikdagi vaziyatni yanada ogʻirlashtirdi. Irakliy II oʻz kuyovi Bagrationni qoʻshinlari bilan Iravanga yuborish imkoniyatidan foydalandi. Biroq, Bagration Iravanga yaqinlashib, Xuseynali xonning toʻngʻich oʻgʻli Gʻulomali xon taxtga oʻtirganini eshitib, hujumni davom ettirmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.178.&lt;/ref&gt;

=== Gʻulomali xon ===
Iravan zodagonlari knyaz Bagrationaning Gʻulomali xon bilan Iravan xonligida tuzgan bitimini shubhasiz qadrlashdi va bu ishda Irakliy II qoʻli bor deb taxmin qilishdi. Shuning uchun ular yangi xonga ishonishmadi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.104.&lt;/ref&gt; Otasining dafn marosimida qatnashayotganda, Gʻulomali xon mahalliy zodagonlardan biri Usmi aka tarafdorlari bilan qoʻzgʻolon koʻtarib, Iravan qalʼasini egallab oldi. Biroq, qoʻzgʻolon marhum Husaynali Xonning sobiq tarafdorlari yordamida bostirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.84.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xonning sakkiz oylik hukmronligi Iravan xonligining eng munozarali davrlaridan biri edi. Uning hukmronligi davrida Usmonlilar davlati va rus kuchlari oʻrtasida xonlikda oʻz mavqeini mustahkamlash uchun yashirin kurash bor edi. Gʻulomali xonning juda yosh va tajribasiz davlatidan foydalanib, bu ikki davlat Iravan hukmdori ustidan gʻalaba qozonishga harakat qilishdi. Agar Husaynali xon ikki tomon oʻrtasida betaraf pozitsiyani egallagan boʻlsa, Gʻulomali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi Usmonli davlatiga yaqinlashdi. Xonning yoshligi va tajribasizligini inobatga olib, baʼzi Usmonli pasholari, u Iravanni bosib olishidan qoʻrqib, Irakliy II bilan yaqin aloqada boʻlgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.179.&lt;/ref&gt; Otasining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirgan Axalsig, [[Arzirum]], [[Kars]] va Bayazid pashalar vakillari Gʻulomali xon bilan muzokaralar olib borish imkoniyatidan foydalanishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85-86.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xon, Childir gubernatori Salmon Poshoga xat yozib, Usmonlilar bilan birdamligini va [[Ozarbayjon]] voqealari haqida qimmatli maʼlumotlarni yuborgan. Xatlardan koʻrinib turibdiki, Usmonli sultoni Gʻulomali Xonni uni gʻalaba qozonish uchun baylerbeyi lavozimiga tayinlagan va shu bilan birga Usmonli pashoslariga zarur paytda unga har tomonlama yordam koʻrsatishni buyurgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85.&lt;/ref&gt; Usmoniylar bilan yaqin aloqalar tufayli Gʻulomali xon Irakliy II bilan tuzilgan shartnomaning shartlariga rioya qilmadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.87.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligiga qarshi agressiya oson emasligini anglagan Irakliy II birinchi boʻlib diplomatik vositalarga murojaat qildi. Biroq, bu jiddiy natija bermaganini koʻrib, Rossiya va Gruziya podshosi Iravan xoniga qarshi fitna boshladilar. Shunday qilib, [[1784-yil]] yozida Gʻulomali xon oʻldirildi va xon oʻldirildi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.90.&lt;/ref&gt; Kars qoʻriqchisi Mustafo Poshoning soʻzlariga koʻra: ''„Iravon xonning Usmonli davlati bilan yaqinlashishi natijasida haqiqiy tahdid yuz berganda, Gʻulomali xon bu mintaqada ruslar va ularning ittifoqchisi boʻlgan Gruziya podshohlarining fitnalari natijasida halok boʻldi“.''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.180.&lt;/ref&gt;

== Muhammad xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Məhəmməd xan Ziyadlı-Qacar|Muhammad xon Ziyodli-Gajar]], [[:az:Əliqulu xan Qacar|Aliqulu xon Qajar]], [[:az:Həsən xan Makulu|Hasan xon Makulu]]''

Suiqasddan soʻng darhol Iravan aholisining koʻpchiligi Gʻulomali Xonning 12 yoshli akasi Muhammad Xonni [[hokim]] qilib sayladilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.28.&lt;/ref&gt;  Muhammad xon eng uzoq vaqt Iravan taxtida oʻtirgan hakamlardan biri edi. Yoshligi tufayli Muhammad Xon oʻz hukmronligining dastlabki yillarida onasiga va unga sodiq boʻlgan zodagonlarga suyangan va Kartli-Kaxeti qirolligiga tovon toʻlashga majbur boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

Iravan taxtining egasi boʻlgan Muhammad Xon birinchi kundan boshlab unga qarshi boʻlgan kuchlar tomonidan bosimga duch kelgan. Gʻulomali xonning vafotidan soʻng Iravan aholisi ikki guruhga boʻlingan. Birinchi guruh Muhammad xon tarafdorlari edi. Bu guruh Ahmad Xon tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Ikkinchi muxolif kuchni sulton Ahmad Sulton boshqargan. Ahmad Sulton anchadan beri Iravan taxtini egallash uchun imkoniyat qidirgan edi. [[Irakliy II|Irakliy II]] Mirza Gurgenga podshohning Iravan xonligi hukmdori boʻlishiga yordam berishi toʻgʻrisida Ahmad Sultonga xabar berishni buyurdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.91.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The plan of the Yerevan Fortress, 1827.png|250px|thumb|right|Iravan qal'asining rejasi. Rassom V. Potto ([[182]]7)]]
Aslida Irakliy II Iravandagi voqealardan oʻz obroʻsini mustahkamlash uchun foydalanishga qaror qildi. Iravandagi vaziyat keskinlashganda, Ishoq bosho Xoy hokimi bilan bogʻlanib, uni bu yerdagi voqealarga aralashishga chaqirdi. Natijada Ahmadxonning vakili Mirza Abdulhosaniy va Ishoq bosho hazrat Rizvan ogʻani Iravanga Muhammad Xon nomiga yozilgan farmon va xat bilan joʻnatdilar. Ularning saʼy-harakatlari natijasida tartibsizliklar bostirildi va tinchlik tiklandi. Shunday qilib, Iravandagi qarama-qarshilikda Muhammad Xon tarafdorlari gʻalaba qozonishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.92.&lt;/ref&gt;

[[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] sudi, onasi gruzin qizi boʻlgan Muhammad Xon tobora koʻproq Irakliy II ga qaram boʻlib qolishidan qoʻrqib, shoshilinch choralar koʻrishni boshladi. Sulton Abdulhamid Muhammad Xon uni boshqa ozarbayjon xonlari bilan birlashishga va gruzin-rus kuchlariga qarshi kurashishga chorlovchi farmonni yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.93.&lt;/ref&gt;

Buni anglagan [[Irakliy II]] oʻz tarafdorlariga yordam berish uchun Iravanga 2000 askar yubordi. Muhammad xon Sulaymon poshoga Irakliy IIga boʻysunishi haqida xat yubordi. Shunday qilib, Irakliy II oʻz qoʻshinlarini olib ketdi va rus diplomatlari oʻziga xos ''„Iravan masalasi“'' ga ishonch hosil qildilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.111.&lt;/ref&gt;

Sulton tarafdorlari Muhammad Xonning bolaligidan foydalangan bir guruh odamlar, xususan uning onasi Tiflis saroyi bilan yaqin aloqada boʻlishlari yoqmadi. Axalsix hukmdori Sulaymon bosho tashabbusi bilan Muhammad xonga suiqasd uyushtirilgan. Usmi aka va uning oʻgʻli Usmonlilarning tashabbusi bilan xonni oʻldirishga qaror qilishdi. Ammo fitna oʻz vaqtida fosh qilindi. Usmi aka qochishga ulgurgan boʻlsa ham, uni Kars bilan chegarada qoʻlga olishdi. U oʻgʻli bilan birga hibsga olingan va qamoqqa tashlangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96.&lt;/ref&gt;

Ammo Xoy xonligi Iravan ustidan oʻz taʼsiridan voz kechmoqchi emas edi. Muhammad Xon hukmronligining dastlabki kunlaridan Xoylu Ahmadxon Iravan ichki ishlariga aralasha boshladi. Ahmadxonning kuchli armiyasi bor edi. Boshqa tomondan, u Axalsixe hokimi Sulaymon Poshoga qarindosh edi va Pasha zarur boʻlganda unga harbiy yordam berdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. В 3-х т. СПб., 1869.c.2, səh.178&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, Ahmadxon [[Qorabogʻ]], Garadagʻ va Naxchivan xonlarining ittifoqchisi boʻlgan. U taxt uchun kurashgan Ogʻa Muhammad xon Gajar bilan ham doʻst edi. Eng muhimi, Xoy hukmdori Usmonli davlatiga suyangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96-97.&lt;/ref&gt;

Ahmad Xon birinchi navbatda ''„nikoh diplomatiyasi“'' dan foydalanishga qaror qildi. Ahmadxonning marhum Gʻulomali xon bilan aloqasi bor urinishi samara bermagan boʻlsa-da, u Muhammad xon bilan bu niyatini amalga oshira oldi. [[1785-yil]] yozida Ahmadxon oʻzining 30 yoshli qizini 13 yoshli Muhammad Xonga uylantirdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. c.2, səh.177&lt;/ref&gt; Bu aloqani yanada mustahkamlash uchun Ahmadxon Muhammad Xonning singlisiga uylandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97.&lt;/ref&gt;

Iravandagi mavqeini yanada mustahkamlash uchun Xoy xon oʻzining maxfiy vakili - amakisi Agaxuseynni yubordi. Koʻp oʻtmay, uning garovi Iravan saroyida juda taʼsirli boʻlib qoldi. U hatto Muhammad Xonning ishonchini qozondi va vazir etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97-98.&lt;/ref&gt;

Agaxuseyn Xoy vazirlikni tortib olib, katta kuchga ega boʻlib, hukmdor manfaatlarini koʻzlab siyosat olib borishni boshladi. Natijada, Iravan xonligi qisqa vaqt ichida Ahmadxonga qaram boʻlib qoldi. Boʻysunish belgisi sifatida sovgʻalar va sovgʻalar Iravandan Xoyoga yuborilgan.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında). Bakı, “Elm”, 1979, 144 səh.s.130-131.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.98.&lt;/ref&gt; Kartli-Kaxeti saroyidagi [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] vakili S.D. Burnashov markazga [[1785-yil]] [[9-avgust]]da xabar yubordi:

{{Cquote|''„Iravan Ahmadxonning hukmronligi ostida boʻlib, u Irakliga qaraganda koʻproq Iravon xoniga koʻproq qizlarga uylangan. U butun xonlikni Iravan qalʼasiga egalik qilgan jiyani Agaxuseyn bilan birga boshqargan. Ahmad Xonning tashabbusi bilan ular endi Irakliy IIga soliq toʻlamaydilar.“''&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot; /&gt;}}

[[1786-yil]] fevralda uning ukasi Shahbaz Xonning oʻgʻillari oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında).s.133.&lt;/ref&gt; Vazir Agaxuseyn Muhammad Xonni oʻldirmoqchi boʻlsa ham, uni 1786-yil iyun oyida Irakliy II oʻldirdi. Shunday qilib, Muhammad xon bu xavfdan qochgan boʻlsa-da, Iravan xonligi yana Irakliy II ga oʻlpon toʻlashga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.100.&lt;/ref&gt;

1785-yil sentyabrda Usmonli sultonining tashabbusi bilan Avar hukmdori Umma xon 11000 kishilik qoʻshin bilan Kartli-Kaxetiyaga hujum qildi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. СПб, 1866, s.139.&lt;/ref&gt; Signaghi qalʼasi va Kumush uyni egallab olgan, koʻplab atrofdagi qishloqlarni talon-toroj qilgan Dogʻiston qoʻshinlari Sulaymon posho bilan Axalsixaga yoʻl olishdi va qishni shu yerda oʻtkazishdi. Ularga Usmonli sultonidan koʻplab liboslar va sovgʻalar berilgan.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, Bakı, Yazıçı, 1989, s.125.&lt;/ref&gt;

Dogʻistonliklarning Kartli-Kaxetiyaga hujumi Iravan xonligiga ham taʼsir koʻrsatdi. Mahalliy aholining bir qismi Iravan qalʼasiga panoh topdi, qolgan qismi esa Kars pashalikka koʻchib oʻtishni boshladi. Bu Axalsix hukmdori bilan Iravan xonining oʻrtasida adovatni keltirib chiqardi. Axalsix hukmdori Sulaymon Posho Dogʻiston armiyasiga tayanib, Muhammad Xonga bosim oʻtkaza boshladi. U Iravan hokimiga tahdid qildi va muhojirlarga tegishli mol-mulkni unga qaytarilishini talab qildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.101.&lt;/ref&gt; Muhammad xon uning iltimosini qabul qilmadi va barcha qochqinlarni va ularning mulkini oʻz himoyasiga oldi.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, s.145.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining yurishi xonlik uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishini anglagan Muhammad xon Umma xon va Sulaymon posho bilan bogʻlanib, Ahalsikiga oʻz qarindoshlarini xat va qimmatbaho sovgʻalar bilan yuboradi. Irovan hukmdorining bu chora-tadbirlari biroz muvaffaqiyatli boʻldi va xonlikni qattiq vayronagarchilikdan qutqardi. Qish uchun Axalsixda dam olgan Umma xon 1786-yil 25-aprelda 7000 kishilik qoʻshin bilan Arpa daryosidan oʻtib, Iravan xonligi hududiga kirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.102.&lt;/ref&gt; Umma xon armiyasi Iravan hududida toʻxtamadi. Dogʻiston qoʻshinlari Abarandan oʻtib, Goycha koʻlini kesib oʻtib, Ganja tomon harakatlanishdi.&lt;ref&gt;Богданова Н.Г. Аграрные отношения в. Азербайджане в
1870–1913 гг. s.169-170.&lt;/ref&gt;


[[Fayl:The Hall of Mirrors in the Palace of the Sardar.jpg|left|thumb|250x250px|Sardar saroyidagi yozgi salon]]
1786-yilda Muhammad xonning Irakliy II bilan qayta yaqinlashishi Qorabogʻ xonligi va Iravan xonligi oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashishiga olib keldi. 1786-yil oktyabr oyida Ibrohimxalil xon Iravanga 3000 askar yubordi va mahalliy aholini Qorabogʻga koʻchirishga harakat qildi. Hujumni bilib, chegaradosh qishloqlar aholisi borish qiyin boʻlgan joylarga chekinib, Ibrohimxalil Xonning armiyasiga qarshilik qila boshladilar. Bundan tashqari, Muhammad xon Ibrohimxalil xon qoʻshinlariga qarshi qoʻshin yubordi. Qarshilikka duch kelgan Ibrohimxalil Xon qoʻshinlari orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.103.&lt;/ref&gt; Shu sababli, 1787-yilda Qorabogʻ xonligi va Naxchivandagi Kartli-Kaxeti oʻrtasidagi janglarda Iravan xonligi Iroqliy II vakili boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.104.&lt;/ref&gt;

Naxchivan Iravan xonligining mavjudligidan foydalanib, Boyazid pashali qoʻshini 1787-yilda Iravan hududiga bir necha marta hujum qildi va chegara qishloqlarini talon-toroj qildi. Biroq, Iravan hokimi bunga koʻz yumdi va faqat 1789-yilning yozida u qatʼiy choralar koʻrishni boshladi.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; Beyazid posho shuningdek, Iravanning ichki ishlariga aralashdi, Muhammad Xonga qarshi qoʻzgʻolonchi kuchlarni qoʻllab-quvvatladi va kerak boʻlganda ularga oʻz hududida boshpana berdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.128-131.&lt;/ref&gt;

1789-yilda Muhammad xon kuchli qoʻshin toʻpladi va Ishoq poshoga hujum qildi. Ishoq poshoning qoʻshini jangda magʻlubiyatga uchradi va Boyazid qalʼasiga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.130.&lt;/ref&gt; 1789-yilning kuzida Muhammad xon bilan Ishoq posho oʻrtasida Erzurum hukmdori Abdulla poshoning vositachiligi bilan tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.132-133.&lt;/ref&gt;

Beyazid posho bilan tinchlik shartnomasi tuzilgach, Muhammad xon Xoy xonligi bilan urush boshladi. Buning sababi shundaki, Muhammad xon va Boyazid posho oʻrtasidagi janglarda Xoy hukmdori Husayn xon Isoq poshoga yashirincha yordam bergan. Ushbu operatsiyada Naxchivan hokimi Kalbali xon unga harbiy yordam koʻrsatdi. Tayyorgarlik tugagach, 1790-yil 10-mayda Muhammad xon va uning ittifoqchisi Kalbali xon Xoy shahriga hujum qilishdi. Bunga qarshi tura olmagan Xuseyn Xon Iravandan yuborilgan soliqni oʻz vaqtida qaytarib berib, tinchlikni taklif qildi. Taklif qabul qilindi va tomonlar oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109.&lt;/ref&gt;

Biroq Naxchivan xonligi bilan Iravan xonligi oʻrtasidagi ittifoq uzoq davom etmadi. Kalbali xonning Husaynali xon Xoylu bilan yaqinlashishi oʻzining eski ittifoqchilarini dushmanga aylantirdi.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.62.&lt;/ref&gt; [[1790-yil]]gi Muxammad xon Naxchivanga hujum qilgan boʻlsa ham, qarshilikka duch keldi va katta yoʻqotishlar bilan chekinishga majbur boʻldi. Qarshi hujumga uchragan Naxchivan va Xoy xonliklarining qoʻshinlari ham Iravanda magʻlub boʻlishdi va atrofdagi hududlarni talon-toroj qilishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109-110.&lt;/ref&gt;

Ammo Gajarning tahdidi xonliklarni tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. [[1791-yil]]da Iravan, Naxchivan va Xoy xonlari oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Kalbali xon Muhammad xonning singlisiga uylanib tinchlikni mustahkamladi. Ibrohimxalil xon 1791-yil dekabr oyida Naxchivanga yurish qilganida, Iravan va Xoy xonlari Kalbali xonga kuch bilan yordam berishgan.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.63.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad xon Gajarning Janubiy Kavkazga birinchi yurishi [[1795-yil]] yozida boʻlib oʻtdi. 1795-yil iyun oyida u 85000 kishilik qoʻshin bilan shimolga uchta yoʻnalishda - Iravan, [[Tolish xonligi|Lankaran]]-Mugan va Qorabog ʼtomon yurdi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.50-51.&lt;/ref&gt; Ogʻa Muhammad xon akalari Aliqulu xan va Jafargulu xon boshchiligidagi 20000 kishidan iborat qoʻshinni Iravanga yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.116.&lt;/ref&gt;

1795-yil iyul oyining oʻrtalarida Aligul Xon qoʻshinlari Iravan qalʼasi yaqinidagi Charbagi nomli joyda qarorgoh qurdilar. Iravan qalʼasi Gajar qoʻshinlari tomonidan qurshab olingan. Muhammad Xon 35 kunlik qarshiliklardan soʻng taslim boʻldi va tinchlikni taklif qildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.90.&lt;/ref&gt; Irovan xon Ogʻa Muhammadxonga xotinlari va oʻgʻillaridan birini garovga yuborib, oʻlpon toʻlashga va agar kerak boʻlsa qoʻshinga yordam berishga vaʼda bergan. Tinchlikdan keyin Aliqulu xon Iravanda toʻxtamadi. U garovga olinganlarni 28-avgust kuni Ganjadagi Ogʻa Muhammadxonning oldiga bordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.118.&lt;/ref&gt;

Tiflisni ishgʻol qilganidan soʻng, Ogʻa Muhammad xon Iravan va Ganja xonlari foydasiga baʼzi koʻrsatmalar bergan. Uning buyrugʻiga binoan Pambak va Borchali sultonlari Iravanga, Gazax va Shamshaddil sultonlari Ganjaga boʻysunishlari kerak edi. Vaziyatdan foydalangan holda Muhammad Xon Pambak va Borchali aholisiga itoat qilishni talab qilib xabar yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Janubiy Kavkazga yurishi va rasman Rossiya himoyasida boʻlgan Gruziya imperiyasiga hujumi Rossiyaning manfaatlariga va mintaqadagi obroʻsiga jiddiy zarba berdi. Shuning uchun Rossiya mintaqada oʻz tajovuzkorona siyosatini olib borish uchun bahona qidirdi. Shu sababli, fursatdan foydalanib, Rossiya imperatori Ketrin II, V. V. Zubov boshchiligida Ozarbayjonning janubiy Kavkaziga 30 ming kishilik korpusni yubordi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.184.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Xurosondagi voqealarga aralashuvidan foydalanishga harakat qilib, Muhammad Xan Kartli Rossiya va Usmonli hukumati bilan bogʻlanib mustaqil siyosat yuritishga intildi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г., c.2, s.403-404.&lt;/ref&gt; Ammo Tsar [[Pavel I]] oʻz qoʻshinlarini Janubiy Kavkazdan olib chiqib ketgandan soʻng, bu reja amalga oshmadi va [[1796-yil]] 6-noyabrda Ogʻa Muhammad xon Gajar Iravan va Naxchivan xonlarini chaqirib, ularni [[Tehron]]da hibsga oldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.122-123.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.122.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Shohning buyrugʻiga binoan uning ukasi Aliqulu xan Gajar Iravan hokimi etib tayinlandi. Biroq, [[1797-yil]]da Ogʻa Muhammad Shoh oʻldirilganidan soʻng, Iravan aholisi Aliqulu xonga qarshi isyon koʻtarib, yuqori soliq tufayli uni quvib chiqarishdi.&lt;ref&gt;Бутков П. Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г. г., c.2, s.431.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.123.&lt;/ref&gt; U Gajar davlatiga sodiq qolishi sharti bilan qamoqdan ozod qilingan va Iravanga yuborilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.124&lt;/ref&gt;. Ammo Muhammad xan Gajarlarning itoatkor vassali emas edi. Aksincha, u Jafargʻulu xon bilan qoʻshilib, yangi shohga boʻysunishdan bosh tortdi. Biroq, ular shahzoda Abbos Mirzo va Sardar Sulaymon boshchiligidagi Gajar qoʻshinlari tomonidan magʻlubiyatga uchradilar. Bir necha yil oʻtgach, Abbos Mirza Iravan xonligiga hujum qildi va 40 kun davomida Iravan qalʼasini qamal qildi. Bu vaqt ichida atrofdagi qishloqlar talon-toroj qilindi. Natijada Muhammad xon Abbos kompensatsiya va sadoqat belgisi sifatida Mirzoga garovga olishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.185.&lt;/ref&gt;

Maks viloyatidagi tartibsizliklardan foydalangan holda, Kars hukmdori Muhammad Posho Iravan va Naxchivan xonliklariga dushman kuchlarga qoʻshilib, bu xonliklarning chegara hududlarida tez-tez reydlar uyushtirgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.138.&lt;/ref&gt; [[1802-yil]] may oyida Naxchivanning Kalbali xoni, uning ukasi Abbosguli xon va Iravan xonning birlashgan kuchlari Kars viloyatiga hujum qilish va talon-toroj qilish uchun Pambak va Kars pashallari tomon harakat qilishdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.127.&lt;/ref&gt; Muhammad Poshoni jazolash uchun Kalbali xon boshchiligidagi Iravan qoʻshinlari Kars hududiga kirib, uning bir qismini bosib oldilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.139.&lt;/ref&gt; Karslik Muhammad Posho yordam soʻrab Rossiya general Knigi-ga murojaat qildi. Pambakdagi rus qoʻshinlari qoʻmondonlariga Kars chegarasiga yaqin boʻlgan Kars poshoni qoʻshinlariga qoʻshilish va xonliklarning birlashgan kuchlariga zarba berish buyrugʻi berilgan. 1802-yil iyun oyida [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] va Kars poshoning birlashgan kuchlari Iravanlik Muhammad Xon va Naxchivanning Kalbali Xonni magʻlub etdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.186.&lt;/ref&gt;

1802-yil 12-sentyabrda Georgievskiyda imzolangan shartnomaga binoan Rossiya bilan Sharqiy Gruziyani (Kartli-Kaxeti) rasmiy birlashtirish toʻgʻrisidagi Tsaristlar manifesti eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.125.&lt;/ref&gt; Manifestga koʻra, Tbilisi viloyati tashkil qilindi, uni [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlari bosh qoʻmondoni va fuqarolik sudi boshqargan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.136.&lt;/ref&gt; Ozarbayjonning Kartli-Kaxeti qirolligining vassallari boʻlgan Borchali, Gʻazax va Shamshaddil sultonlari bilan bir qatorda Pambak va Shorayellar ham Tiflis gubernatorligi tarkibida Rossiyaga noqonuniy ravishda kiritilgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;

Iravan xoni Rossiyaning agressiv siyosatiga qarshi qatʼiyat bilan gapirar ekan, Pambak aholisini bosqinchilarga boʻysunmaslikka chaqirdi va ularga rus qoʻshinlari bosib olgan hududlarni tark etib, Iravanga koʻchib oʻtishni taklif qildi. Iravan xonining iltimosiga binoan 600 paxtakor qishloqlarini tashlab, Iravonga boshpana topdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Iravandan Tbilisiga (Tbilisiga) kelgan Uchkilsa monastirining arxiyepiskopi [[Grigoriy taqvimi|Grigoriy]] rus armiyasining qoʻmondonlariga, shu jumladan armanistonlik I.P.Lazaryevga razvedka bilan taʼminladi va ularni Iravan va Naxchivan xonlariga ishonmaslikka ishontirishga harakat qildi, chunki ''„... Iravan xon [[ruslar]]ga faqat yuzaki moyillikni namoyish etadi, ularni ichidan nafratlanadi va... Irivan xon, Naxchivan shahridan Kalbali xonga suyanib, Pambak tumanini Rossiya fuqaroligidan olib chiqmoqchi.“'' IP Lazaryev Pambak tumaniga yangi qoʻshinlar yubordi va deyarli butun aholini qaytarib yubordi. Ushbu voqeadan soʻng, Pambak arilarining baʼzilari yana Rossiyaga itoatsizlik qilishdi va Iravanga qochishdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193-194.&lt;/ref&gt;

Kartli-Kaxetiya podsholigi Rossiyaga qoʻshib olingandan soʻng, mintaqa norozilik va tartibsizliklarga duch keldi. Bu tartibsizlikni bostira olmagan Bosh qoʻmondon KF Knorring siyosati ham podshoh [[Aleksandr I]] ning noroziligiga sabab boʻldi. Shuning uchun podshoning buyrugʻiga binoan 1802-yil 8-sentyabrda K.D.Norringning oʻrniga P.D. Sisianov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Ибрагимбейли Х. Россия и Азербайджан в первой трети XIX века (из военно-политической истории).s.60.&lt;/ref&gt;

[[1801-yil]] martda Uchmuadzin katolikasi Argutinskiy vafot etdi. Katoliklar lavozimining boʻshligidan foydalangan holda, arxiepiskop Devid 1801-yil 28-aprelda bu lavozimga saylandi, uning yordami bilan u Iravan sudyasiga koʻplab sovgʻalar berdi. Uning nomzodligini qoʻllab-quvvatlagan Muhammad Xon&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.130.&lt;/ref&gt; hatto Dovudning xavfsizligi uchun Uchvadzinda Eyvaz Sulton boshchiligida bir guruh qurolli kuchlarni joylashtirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.144.&lt;/ref&gt;

[[1803-yil]] fevral oyining boshida Irivan xoniga yuborilgan maktubda P. Sisianov xonga samimiy doʻstlikni taklif qildi va uni Rossiya fuqarosi boʻlishga taklif qildi. Maktubning oxirida u buyuk rus imperatori va Usmonli sultoni tomonidan Danilga chiqarilgan farmonning qatʼiy bajarilishini talab qildi, u barcha armanlarning patriarxi sifatida tasdiqlandi va Dovudning oʻrniga Danil [[patriarx]] deb eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.145.&lt;/ref&gt; Garchi Muhammad Xon [[Rossiya imperiyasi]] bilan aloqalarni buzishni istamasa ham, Danilni ozod etishga buyruq bergan boʻlsa ham, u baribir uni patriarx qilib tayinlamadi va uni oʻz nazorati ostida ushlab turdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.195-196.&lt;/ref&gt;

Muhammad Xonning Pavel Sisianov talablarini bajarmaganligi tomonlar oʻrtasidagi tafovutlarni yanada kuchaytirdi. Shunday qilib, [[1804-yil]] may oyida Sisianov qoʻmondonligidagi rus qoʻshinlari Iravan xonligi chegaralariga yaqinlashdilar. Ushbu yurishdagi rus qoʻmondonligining asosiy maqsadi Gajar qoʻshinlarining Janubiy Kavkazga, shu jumladan Ozarbayjonning shimoliga kirishiga yoʻl qoʻymaslik va katta harbiy va strategik ahamiyatga ega boʻlgan Iravan xonligini egallash edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.135.&lt;/ref&gt; Sisianov Iravan yurishini muvaffaqiyatli bajarish uchun markazdan yana 4 polk va 100 ming rubl kumushni talab qildi. Ushbu kuchlar bilan u nafaqat Iravanni, balki Naxchivan va Shushani ham egallab olishga va ushbu kampaniyada Kur-Araz boʻylab istilo rejasining bir qismini bajarishga vaʼda berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.198.&lt;/ref&gt;

Xuddi shu harbiy tayyorgarlikni Iravan xonligi haqida Gajarlar ham olib borganlar. Gajar hukmron doiralari Iravan xonligiga ega boʻlgach, ular osongina Gruziyaga qoʻshinlar jalb qilishlari, ruslarni u yerdan haydab chiqarishlari va Janubiy Kavkazni egallab olishlari uchun qulay muhit yaratishlari mumkin deb oʻylashgan. Shu maqsadda 20.000 askar zudlik bilan tayyorlandi. Fatali Shoh armiya rahbarligini uning oʻgʻli va valiahd shahzoda Abbos Mirzoga ishonib topshirgan.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.136.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:View of Erevan in 1796.png|left|thumb|300x300px|Iravan shaharining ko'rinishi.  Rassam Q. Serqevich (1796)]]
Rossiyaning Janubiy Kavkazdagi faolligiga befarq boʻla olmagan Gajarlar rus qoʻshinlaridan mintaqani tark etishni talab qildi. Tabiiyki, Rossiya Eronning talabini bajara olmadi. Shunday qilib, 1804-yil 10-iyunda Gajarlar va Rossiya oʻrtasida diplomatik aloqalar uzildi va birinchi Rossiya-Eron urushi boshlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.137.&lt;/ref&gt; 15-iyun kuni rus qoʻshinlari Gyumrida kuchayib, Uchkilsa shahriga qarab yoʻl olishdi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. s.313-314.&lt;/ref&gt; [[2-iyul]] kuni ertalab Uchkilsan va Gamarlini katta qiyinchilik bilan bosib olgan rus qoʻshinlari Iravan qalʼasini qamal qildilar. Iravan qalʼasini 7000 jangchi va 60 artilleriya qoʻriqchisi himoya qilgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.200.&lt;/ref&gt;

Iravan garnizoni qurshovni kuchsizlantirish uchun istehkomdan chiqib, rus qoʻshinlariga bir necha yoʻnalishda hujum qildi. Iravanning qurshovida boʻlgan odamlarning bunday hujumlari natijasida 13 rus zobiti va 173 askar halok boʻldi. Gajar qoʻshinlari birinchi marta qurshovning 15-kunida Iravanga etib kelishgan va rus qoʻshinlari va himoyachilari oʻrtasidagi sakkiz soatlik jangda ruslar 3 ofitserni, 120 askarni yoʻqotib, 6 ofitser va 200 askarni yarador qilishgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.201.&lt;/ref&gt;

[[1804-yil]] [[20-iyun]] kuni erta tongda Abbos Mirzoning qoʻmondonligi ostida 12000 kishilik Shah qoʻshini rus qoʻshinlariga qarshi qatʼiyatli hujum boshladi. Uchbirlik cherkovi uchun kurash boshlandi. Besh kunlik jang natijasida rus armiyasi juda yomon ahvolda edi. Rus artilleriyasidan qoʻrqib, shoh qoʻshini toʻsatdan va kutilmagan hujum taktikasini tanlab, rus armiyasini oziq-ovqat va suvsiz qoldirdi. Ular hujum qilib, oʻzlari bilan bir nechta polkning chodirlarini, yuk mashinalarini va oziq-ovqat aravalarini olib ketishdi. Uchlik cherkovini qoʻlga kiritolmasligiga amin boʻlgan PD Sisianov 26-iyun kuni joʻnab, Iravan shahriga koʻchib oʻtdi. Cherkov uchun kurash rus armiyasiga juda qimmatga tushdi. Ushbu jangda ulardan 51 kishi halok boʻldi, 104 kishi yaralandi va koʻplab rus askarlari va ofitserlari shoh qoʻshini tomonidan asirga olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.157.&lt;/ref&gt;

Muxammad xon va uning ukasi Kalbali xon rus qoʻshinlarining Iravan qalʼasiga yaqinlashayotganini eshitib, qattiq xavotirlanib, Abbos Mirzo bilan muzokara boshladilar. Ular vositachilik qilish uchun rais Mirza Shafiyga murojaat qilishdi. Xonlar Abbos Mirzoga shahzodaning qoʻshiniga qarshilik koʻrsatganliklari va xonlikni rus qoʻshinidan himoya qilgani uchun kechirim soʻrab, sovgʻa yuboradilar.&lt;ref&gt;Nasir Nəcmi. Abbas Mirzə. s.31.&lt;/ref&gt; Muhammad Xon ustidan gʻalaba qozona olmagan PD Sisianov vaziyatdan chiqish yoʻlini topish uchun harbiy kengashni chaqirishga majbur boʻldi. 1804-yil 31-avgustda yetti kishilik harbiy kengash chaqirildi. Bu yerda ikkita masala muhokama qilindi - hujumni davom ettirish yoki orqaga chekinish. Ovoz berish natijasida ikki kishi kurashni davom ettirishni taklif qilishdi va besh kishi chekinishdi. Shunday qilib, chekinish buyurildi.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.155.&lt;/ref&gt;

Oʻsha yilning 1-sentyabrida Sisianov oxirgi marta Muhammad Xondan Iroqon qalʼasini topshirishni talab qildi. Ertasi kuni Muhammad xon uning murojaatini yana rad etdi. Shundan keyingina, 3-sentyabr kuni rus qoʻshinlarining chiqarilishi buyurildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.203.&lt;/ref&gt;

Rus armiyasi Iravan xonligini tark etgandan keyin Abbos Mirzo Iravan qalʼasiga keldi. Iravan qalʼasini ziyorat qilganidan soʻng, u Muhammad xon va uning qarindoshlarini ertasi kuni ziyofat uyushtirish uchun oʻzi qurshab olgan Soyudlu qishlogʻiga taklif qildi. Bir oz ikkilanib boʻlgach, Muhammad Xon ziyofatda boʻlishga qaror qildi. Ovqatlanish marosimida qatnashgan shoh uni Iravan hokimi qilib tayinladi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.166.&lt;/ref&gt;

Rossiya va Gajar (Eron) oʻrtasidagi urushdan keyin Iravan hukmdori Gajar davlatiga yaqinlashdi, ammo bu hukumatga koʻp ishonmadi. Mustaqil siyosat yuritish niyatini anglagan Shoh hukumati Iravandagi hukumatni oʻzgartirdi va uning vakili Mehdigulu xan Gajarini hokim etib tayinladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.148.&lt;/ref&gt;

== Xusayngulu xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mehdiqulu xan Dəvəli-Qacar|Mehdigulu xon Devali-Gajar]], [[:az:Əhməd xan Müqəddəm|Ahmad xon Muqaddam]], [[:az:Hüseynqulu xan Sərdar|Husaynngulu xon Sardar]], [[:az:Həsən xan Qacar|Hasanxon Qajar]]
[[Fayl:Portret of Huseyngulu Khan Qajar by Irevani.jpg|200px|thumb|right|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Husaynngulu xon Gajarning surati]]

Mehdiguli xon Qajar Iravanni [[1805-yil]] iyundan [[1806-yil]] avgustgacha boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.173.&lt;/ref&gt; Oʻsha paytda Iravan xonligi ichidagi vaziyat barqaror emas edi. Mehdigulu xonning soliqlarning koʻpayishi va aholining talon-toroj qilinishi natijasida Iravan aholisi unga qarshi isyon koʻtarishdi. 1806-yil yozida Mehdigulu xon Gajari Tabriz va Maraga xon Ahmadxonni almashtirdi. Maragali Ahmad xoni Mehdiguli xon tomonidan talon-toroj qilingan aholining mulkini qaytarib berdi, Iravanda koʻplab obodonlashtirish va himoya choralarini koʻrdi. Garchi u uch oylik hukmronligi davrida aholining hamdardligini qozongan boʻlsa-da, u 1806-yil 17-oktyabrda Iravanda epidemiya natijasida vafot etdi. Bu voqea shahzoda Abbos Mirzoni juda xafa qildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.204.&lt;/ref&gt;

Ahmadxonning vafotidan keyin shoh hukumati Xusayngulu xonni (1806—1827) Iravan hokimi etib tayinladi. Yangi xon hokimiyat tepasiga xalqaro vaziyat murakkablashgan bir paytda keldi. [[Kavkaz]]da Gajar Eron va [[Usmonli imperiyasi]] va [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] oʻrtasidagi urushlar davom etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.175.&lt;/ref&gt;

[[1807]]-[[1808-yil]]larda Janubiy Kavkazga yon berishni istamagan Gajarlar Rossiyaning Eronga tinchlik oʻrnatish taklifini qabul qilmadilar. Bu bahona sifatida rus qoʻshinlari 1808-yilda yana Iravan tomonga hujum qilishdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.205.&lt;/ref&gt; [[1808-yil]] sentyabr oyining boshida Gudovich Pambakni tark etib, 6000 kishilik qoʻshin va 12 ta artilleriya boʻlagi bilan Iravan tomon yoʻl oldi. Ushbu yurishda rus qoʻshinlari tarkibida boʻlgan 500 arman otliq askari ham qatnashgan.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.154.&lt;/ref&gt; Ertami-kechmi rus qoʻshinlari yana xonlikka chiqishini his qilib, Iravandan Xuseynngulu xon maʼlum mudofaa choralarini koʻrishga muvaffaq boʻldi. U Iravanda hokimiyat tepasiga kelishi bilan qalʼaning mudofaasini kuchaytirdi, Zangi daryosidan boshlanib, qalʼani oʻrab oldi va qalʼa garnizonining tarkibini koʻpaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.178.&lt;/ref&gt; Shuningdek, 1807-yildagi Franko-Gajar shartnomasiga binoan,&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Fayl:Treaty_of_Finkenstein_1807.jpg '''Finkenşteyn müqaviləsi''' ''sənədin əsli'']&lt;/ref&gt; Fransiyadan Eronga general Garda boshchiligidagi bir guruh muhandislar olib kelingan. Iravaning strategik ahamiyatini inobatga olgan holda, ularning baʼzilari Shohning iltimosiga binoan Iravanga olib ketilib, qalʼa mudofaasini kuchaytirishga kirishdilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot; /&gt; Bunga guvoh boʻlgan Gud Gudovich shunday deb yozdi: {{Cquote|''Iravan qalʼasi Yevropaning harbiy qoidalariga binoan mustahkamlangan edi. Ikki devor, xandaq va sopol devordan iborat edi. Tepalik mahalliy harbiy kuchlar foydalanmayotgan patron oʻqlari bilan oʻralgan edi.''&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.s.254.&lt;/ref&gt;}}
Rus qoʻshinlarining harakati Iravanning yangi qoʻmondoni Xuseyngulu xonni qattiq bezovta qildi. U darhol rus qoʻshinlarini toʻxtatish uchun oʻz qoʻshinlari bilan Abaranga borishga qaror qildi. 1808-yil 26-sentyabrdagi toʻqnashuvda Iroqlik jangchilar magʻlubiyatga uchradilar va chekinadilar. Ertasi kuni Gudovich boshchiligidagi rus qoʻshinlari guruhi „Uch cherkov“ monastirini osongina egallab olishdi va Iravan yaqinidagi Qorabog ʼqishlogʻida lager qurishga muvaffaq boʻlishdi. Bu holda, Sardar Xuseyngulu xon ukasi Hasan xonning buyrugʻi bilan qalʼaga ikki ming garnizonni joylashtirdi, besh ming jangchi bilan qalʼani tark etdi va Haydar daryosi boʻyida qarorgoh qurdi.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot; /&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.206.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.179.&lt;/ref&gt;

Birinchi jangda rus qoʻshinlari tomonidan magʻlub boʻlgan Xusayngulu xon Iravan tomon hujum qilib, qalʼaga kirishga harakat qildi. Xonning maqsadi rus qoʻshinlarini tashqi tomondan zarba berish orqali Iravan qamalidan olib tashlash edi. Ammo Gudovich general-mayor Portnyagin boshchiligidagi harbiy otryadni Xusayngulu xonni taʼqib qilish uchun yubordi va uning rejasini amalga oshirishga xalaqit berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.207.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.182.&lt;/ref&gt;

Ushbu gʻalabadan keyin Gudovich qalʼani [[ruslar]]ga topshirishni bir necha bor Iravan boshligʻining ukasi Hasanxonga taklif qildi, ammo har safar rad qildi. Gudovichning takliflariga javoban Hasan Xon qalʼaning mudofaasini yanada kuchaytirdi.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.155.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Fatali shah by Iravani.jpg|left|thumb|395x395px|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Fatali Shoh Gajarning surati]]
Xusayngulu xonning magʻlubiyati haqidagi xabarni eshitgan Fatali Shoh Farajulla xon boshchiligidagi 5000 kishilik qoʻshinni Iravan xalqiga yordam berish uchun yubordi. Vaziyat Rossiya armiyasi uchun qoʻrqinchli boʻlib qoldi. Bu xavfni oldini olish uchun Count Gudovich general-mayor Portnyaginni qoʻshinlari bilan Xanning orqasidan ketayotgan Podlutskiyning otryadiga yubordi. Portnyaginga armiyaning umumiy qoʻmondonligi ishonib topshirildi. Ammo rus armiyasi Iravan hukmdorini ochiq jangga jalb qila olmadi.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot; /&gt;

Gudovichning buyrugʻiga binoan strategik muhim ahamiyatga ega boʻlgan Naxçıvan hududiga Iravan hududini qamal qilish uchun hujum uyushtirildi. Qoʻshinlar oʻrtasida jang boʻldi. Ushbu jangda Shoh qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi. 1-noyabrda Naxchivon hukmdorining oʻgʻli Shixali aka yordamida rus qoʻshinlari Naxçıvanni jangsiz bosib oldilar.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot; /&gt;

Qamalning choʻzilishi, sovuq havo va oziq-ovqat etishmovchiligi rus qoʻshinlarining ahvolini yanada ogʻirlashtirdi. Nihoyat, Gudovich qalʼaga hujum qilishga qaror qildi. Iravan qalʼasiga hujum 1808-yil 17-noyabr kuni ertalab soat 5 da rejalashtirilgan edi. Rus qoʻshinlari beshta ustunga boʻlindi. Toʻrt ustun turli yoʻnalishlardan hujum qilishlari kerak edi, beshinchi ustun esa zaxirada turishi kerak edi. Iravan qalʼasiga hujum qilgan qoʻshinlar soni 3-4 ming edi. Biroq, ular Iravan aholisining jiddiy qarshiliklariga duch kelishdi. Hujum boshlanishi bilanoq, Iravan xalqi ruslarni artilleriya oʻqlariga tutdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.208.&lt;/ref&gt;  Qalʼaga kirish uchun rus qoʻshinlari tomonidan qurilgan zinalar etarli emas edi. Oxir oqibat, rus qoʻshinlari 1000 ga yaqin odamni yoʻqotib, hujumni toʻxtatishga majbur boʻlishdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.c.3, səh.390&lt;/ref&gt;

Hujumning muvaffaqiyatsizligi ruslarni bezovta qildi va oziq-ovqat mahsulotlari etishmayotgan edi. Noqulay vaziyatda Gudovich Iravandan chekinishga majbur boʻldi. 30-noyabr kuni erta tongda rus armiyasi Iravan qamalidan chiqib, qaytdi. Chekinish paytida Count Gudovich general-mayor Neulsinga Naxchivandan [[Ganja xonligi|Ganja]]ga chekinishni buyurgan. Naxchivonda mustahkamlangan rus armiyasi ham 1-dekabr kuni joʻnadilar.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.305.&lt;/ref&gt;

Ikkinchi Iravanda mart oyida rus qoʻshinlarining magʻlub boʻlishi Count Gudovichning bosh qoʻmondonlik lavozimidan isteʼfoga chiqishiga olib keldi. [[1809-yil]] [[14-fevral]]da podshoning buyrugʻi bilan general A. P. Tormosov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.185.&lt;/ref&gt;

Shu bilan birga Gajar Eron bilan urush olib borgan Rossiyaning [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli Turkiyaga]] qarshi kurashishi juda qiyin edi. Shuning uchun Rossiya hukumati birinchi navbatda Gajar hukumati bilan shartnoma imzolashga qaror qildi. Muzokaralar Askeran qalʼasida oʻtkazilishi belgilandi. Bir necha kun davom etgan muzokaralar natija bermadi. Shunday qilib, Gajarlar tinchlik shartlariga rozi boʻlmadilar va Janubiy Kavkazni ularga topshirishni xohladilar. Biroq, [[1810-yil]]da harbiy harakatlar qayta boshlandi va rus qoʻshinlarining gʻalabasi Gajarsni muzokaralarga olib keldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.157.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1813-yil]]da janglarning birinchi bosqichi tomonlar oʻrtasida Gulustan bitimi tuzilishi bilan yakunlandi. Shartnomaga koʻra, Arazdan shimolda joylashgan viloyatlarning aksariyati Rossiya imperiyasiga qoʻshilgan. Iravan va Naxchivan Gajarlar qoʻlida edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.77-78.&lt;/ref&gt;

Urushni yoʻqotganiga qaramay, Gajar hukumati tez orada Gulustan shartnomasining baʼzi bandlarini qayta koʻrib chiqishni talab qildi. Shunday qilib, [[1814-yil]] [[25-noyabr]]da Shoh hukumati [[Britaniya imperiyasi|Angliya]] bilan yangi shartnoma imzoladi. Kelishuvga binoan, Gajarlar bu mamlakatdan moddiy va harbiy yordam olgan holda, shuningdek, britaniyalik mutaxassislar yordamida oʻz qoʻshinlarini qayta tashkil qila boshladilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.159.&lt;/ref&gt;

Shundan soʻng, Shah hukumati bilan muzokaralar olib borish uchun [[Tehron]]ga ketgan bosh qoʻmondon A.P. Tormosovni [[1817-yil]] 31-iyuldan 3-avgustgacha Shoh qabul qildi. Biroq, bu masala boʻyicha tomonlar oʻrtasida kelishuvga erishilmadi. [[1823]] va [[1825-yil]]larda chegaralarni demarkatsiya qilish choralari ham oʻz samarasini bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.200-202.&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, [[1826-yil]] bahorida ikki rus piyoda polklari hujum qilib, Mirak qishlogʻini egallab olishdi va u yerda harbiy istehkom chizigʻini qurishni boshladilar. Ushbu voqea tomonlar oʻrtasidagi munosabatlarni yanada keskinlashtirdi. Rossiya knyaz Menshikov boshchiligidagi maxsus delegatsiyani ikki mamlakat oʻrtasidagi er nizosini hal qilish uchun Gajar saroyiga yubordi. Ammo Menshikovning vazifasi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.206-207.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, 1826-yil 19-iyulda Ikkinchi Rossiya-Gʻajar urushi boshlandi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot; /&gt; 1826-yil 16-iyulda Sardar Xuseyngulu xonning otliq qoʻshinlari va bir guruh gajar askarlari rus qoʻshinlariga Iroqdan hujum qilishdi. Xusayngulu Xon boshchiligidagi 5000 kishilik Iravan armiyasi Mirak qishlogʻida rus qoʻriqchilar postiga hujum qildi. Toʻsatdan qilingan hujum shahzoda Sevarsamidzeni umidsiz holatga keltirdi. U oʻz qoʻl ostidagilar bilan Gyumriga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.209.&lt;/ref&gt; Uning ukasi Hasan xonning qoʻshinlari Shorayelga kirishdi. Rossiya qoʻshinlari egallab olgan Baliqchay, Sadagachay, Garaksilsa va boshqa nazorat punktlari vayron qilingan. Hasan Xon qoʻshinlari Gyumri yoʻlini nazoratga olishdi. Shunday qilib, qisqa vaqt ichida Pambak va Shorayel rus qoʻshinlaridan ozod qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.220.&lt;/ref&gt; Mirzo Adigozal aka shunday deb yozadi:{{Cquote|''Shahzoda Savirza Mirza (Seversamidze) Pambak va Shorayelni tark etganidan soʻng, Husayn xon va Hasan xon Iravandan kelib, Rossiya hukumatining tomini buzib, uni yoqib yuborishdi&lt;ref&gt;Qarabağnamələr, I kitab.s.81-82&lt;/ref&gt;.''}}
[[Fayl:Взятие штурмом Эривани.jpg|left|thumb|300x300px|Iravan qal'asini sotib olish.  Rassom K. Beggrov (1827)]]
Ammo Xusayngulu xon bu gʻalabani tugata olmadi. Shunday qilib, Iravan hokimi Goycha atrofida turib, Abbos Mirzoni kutdi. Agar knyaz Ganjani qaytarib olgan boʻlsa, Xusayngulu xonning qoʻshini unga qoʻshilib, [[Tbilisi]] yurishi kerak edi. Goycha atrofida Shah qoʻshinini kutish xonning jiddiy xatosi edi. Boshqa tomondan, alohida Iravan qoʻshinlari oʻrtasida Rossiya nazorat punktlarini qamal qilish oʻrtasida aloqa yoʻq edi. Bundan foydalanib, rus toʻdalari jiddiy yoʻqotishlarga qaramay birlashishga muvaffaq boʻlishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.211.&lt;/ref&gt;

Urushning dastlabki kunlarida Gajar armiyasi rus jangchilarining kuchli bosimi ostida [[Ozarbayjon|Shimoliy Ozarbayjon]]ning ichki qismiga etib borgan boʻlsa ham, Shimkirdagacha chekinishga majbur boʻldi. 1827-yil boshiga kelib Rossiya armiyasi Shimoliy Ozarbayjonning deyarli barcha viloyatlarida ustunlikni qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.161.&lt;/ref&gt;

1827-yil aprel oyining boshida Paskevichning buyrugʻiga binoan general-adyutant KX Benkendorf boshchiligidagi rus qoʻshinlari oldingi otryadi, arman arxiepiskopi Nerses hamrohligida Borchalidan Iravanga koʻchib oʻtdilar. Shunday qilib, rus qoʻshinlari Iravan xonligiga navbatdagi keng koʻlamli yurishni boshladilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.217.&lt;/ref&gt; 13-aprel kuni qarshilik koʻrsatmagan rus armiyasi Uchbirlik cherkoviga etib keldi. Biroq, oldingi yurishlar singari, Rossiya armiyasida oziq-ovqat etishmovchiligi boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.222-223.&lt;/ref&gt;

1827-yil 16-aprel kuni ertalab K.X. Benkendorf 5 polk va 4 ta toʻp bilan Sardarobod qalʼasi tomon yoʻl oldi. Sardarobod qalʼasidan 10 verst uzoqlikda joylashgan Hasan xon 1000 kishidan iborat otliq qoʻshin bilan rus frontiga hujum qildi. Jang natijasida xon qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va qalʼaga chekinadi. Ushbu jangda Iravan Iravandan 100 kishi halok boʻldi va yarador qilindi, Ismoil xon va Xuseyn akaning jiyani [[ruslar]] tomonidan asirga olindi.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot; /&gt;  U Hasan Xon qoʻshinini magʻlubiyatga uchratgan boʻlsa ham, rus qoʻshini qalʼani qamal qilish paytida orqaga chekindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.224.&lt;/ref&gt;

Ochlik muammosini vaqtincha hal qilgan general − adyutant K. X. Benkendorf otryadi yana Iravan qalʼasiga hujum qilishga qaror qildi. Qalʼani qurshatmoqchi boʻlgan rus armiyasi turli guruhlarga boʻlingan va 24-aprelda Zangi daryosidan oʻtib, janubi-sharq tomon yura boshlagan. Rus qoʻshinlarining olgʻa siljishini koʻrib Xuseyngulu xan qalʼaning janubiy va sharqiy darvozalaridagi bogʻlarni qoʻriqlash uchun ikkita piyoda va otliq qoʻshin yubordi. Jang natijasida Iravan armiyasi bogʻlardan chekinishga majbur boʻldi. Magʻlub qilingan piyoda askarlar Iravan qalʼasiga, otliqlar esa Naxchivan orqali orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.222.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.256.&lt;/ref&gt;

Shaharning sharqiy qismini himoya qilish uchun askarlar etishmadi. Zangi daryosi tomon bozor, masjid va mulk mavjud edi. 27-aprel kuni shaharning bu qismi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. Shunday qilib, oʻsha kuni ruslar tomonidan Iravan qalʼasi atrofida oʻrnatilgan qamal halqasi yopildi.&lt;ref&gt; Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнь и деятельность.s.258.&lt;/ref&gt; Hasanxonning Sardarobod qalʼasiga hujumi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.225.&lt;/ref&gt;

1827-yil 12-mayda general Paskevich boshchiligidagi qoʻshinlar [[arman]] va [[Gruzinlar|gruzin]] qoʻshinlari hamrohligida Iravan tomon harakatlana boshladilar. Paskevichdan soʻng, 17-may kuni imperator [[Nikolay I]] roziligi bilan tashkil etilgan birinchi arman otliq qoʻshinlari Iravan xonligi hududiga koʻchib oʻtdi. Iravan chegaralarida ularning soni 1000 ga yetdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.226.&lt;/ref&gt;  8-iyun kuni Uchkilsa shahridan Iravan qalʼasiga qarab yoʻl olgan Paskevich Benkendorfning Iravan qalʼasiga yetib borganida muzokaralar olib borayotganligini eshitdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.226.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Siege of Erivan Fortress on 1 October 1827.jpg|alt=Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)|thumb|300x300px|Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)]]
Bu holatda general Paskevich Naxchivanga yurishga qaror qildi va oʻz qoʻshinlarini Garnichay qirgʻogʻiga, Iravandan 25 verstda toʻpladi. Biroq, u Naxchivanga yurishdan oldin, Iravan qalʼasining qurshovini kuchaytirish choralarini unutmagan. Benkendorf oʻrniga general-leytenant Krasovskiy Iravan qamalining boshligʻi etib tayinlandi. Paskevich Krasovskiy otryadini Iravan atrofiga joylashtirdi va unga zarur koʻrsatmalar berdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.227.&lt;/ref&gt;

Havoning haddan tashqari issiqligi, askarlar orasida dahshatli kasallikning tarqalishi va avgustda kelishi kutilayotgan qamal artilleriyasi Rossiya armiyasining ahvolini yomonlashtira boshladi. Vaziyat toʻgʻrisida Paskevichga maʼlumot bergan Krasovskiy, uchlik safiga qaytish uchun ruxsat olganidan keyin, 21-yarim tunda oʻz guruhi bilan birga joʻnadi.&lt;ref&gt;A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.228.&lt;/ref&gt;

Ibron xonining yordamiga shoshilib, Abbos Mirzo Gajar qoʻshinlarini bir joyga toʻpladi va 17-avgustda Ushag jangida u rus qoʻshinlariga ogʻir zarba berdi. Gajar temirchilari birdan [[Rossiya Imperiyasi|rus askarlari]]ni asirga olishdi va ertalab soat 7 dan kechki 4gacha davom etgan qonli jang Uchkilsa shahrining 2-verstida yakunlandi. Urushdan qochgan Krasovskiy Uchkilsa monastiriga panoh topdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.234-235.&lt;/ref&gt;  Buni bilib, Paskevich oʻz qoʻshinlarini Krasovskiyga yordam berish uchun yubordi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.162.&lt;/ref&gt;

1827-yil 20-avgustda Paskevich knyaz Eristov boshchiligidagi Qorabogʻda otryad tuzdi va Iravanga yurish qildi. Abbos Mirzo Gajar Sardaroboddan 15 verstda joylashgan Garagala qalʼasiga, soʻngra Makuga qaytib ketdi. U orqaga chekingach, Xusayngulu xon qalʼani akasiga topshirdi va oilasi bilan Makuga qochdi. Rossiya armiyasining asosiy kuchlari Uchmuazzinga 5-sentyabrda etib kelishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.237,241.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.309.&lt;/ref&gt;

1827-yil 29-avgustda Uchkilsa shahrida rus qoʻshinlari toʻplanishdi va bu safar Sardarobod qalʼasini nishonga olishdi. General Paskevich, qalʼada katta oziq-ovqat borligini bilar edi va kelajakda rus qoʻshinlarining yurishini taʼminlash uchun uni egallash kerak edi. 11-sentyabrda general Paskevich birlashgan kuchlar bilan Sardarobod tomon yurdi va ertasi kuni istehkomga yaqinlashdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.230.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasining garnizoni 14 ulgurji savdo va 1500 kishilik guruhdan iborat edi. Qalʼaga Hasan xonning nabirasi Fatali xon boshchilik qilgan. 16-sentyabrda, zamonning eng kuchli qurollaridan biri boʻlgan qamal toʻplari Sardarobodga keltirilganda vaziyat keskin oʻzgargan. 18-sentyabrda artilleriya qalʼani portlatishni boshladi. Oʻsha kuni qalʼaga 500 ta oʻq otildi. Bomba portlashi natijasida qalʼaning kvadrat minorasi vayron boʻlgan. Doimiy otishma ostida boʻlgan himoyachilar 19-sentyabr kuni soat 17.00 da taslim boʻlishga majbur boʻlishdi. Paskevich bilan muzokaralarga koʻra, himoyachilarga taslim boʻlish uchun 24 soat vaqt berilgan. Shu bilan birga, qalʼani portlatish kuchaygan. 19-sentyabr oqshomida Iravan garnizoni qorongʻida fortni tark etdi. Shunday qilib, Sardarobod qalʼasi rus qoʻshinlari tomonidan egallab olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.238.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Abbasabad qalasının açarı.JPG|thumb|right|Abbosobod qal'asining kaliti va rejasi]]
23-sentyabr kuni Paskevich kuchlari Iravan qalʼasining 2-verstiga&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Verst – uzunluq ölçüsü, 1, 06 km-əbərabərdir.&lt;/ref&gt;  kelib toʻxtashdi. 1827-yil 24-sentyabrda rus qoʻshinlari tomonidan Iravani yana qamal qilish boshlandi. Paskevich oʻsha kuni Muganlitapaning oʻng tomoniga batareyalar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Bölük artilleriya qüvvələrində Batareya, sərhəd qüvvələrində Zastava, hava qüvvələrində Eskadrilya, dəniz qüvvələrində isə Eskadron adlanır.&lt;/ref&gt; oʻrnatdi va tun boʻyi qalʼa ichiga artilleriya otdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.166.&lt;/ref&gt; Shahar 2 kun davomida tanaffuslarsiz artilleriya oʻqi ostida edi. Ogʻir artilleriya otashiga bardosh bermaydigan minoralar qulab tushdi. Himoyachilarni suv qalʼasidan mahrum qilish uchun Paskevich, qalʼa devorlari ostidagi zovurlarni tosh bilan toʻldirishni buyurdi. Shu bilan birga, Paskevich Hasan Xandan qalʼani topshirishni talab qiladi. Ammo Hasan xan Gajar bu murojaatni eʼtiborsiz qoldirdi, aksincha minoralarni taʼmirlab, yangi jangga tayyorlandi. Qalʼaning garnizoni rus qoʻshinlariga qattiq zarba berdi. Biroq, rus qamal korpusi toʻplarni shaharga yaqinlashtirdi. Keyingi taslim boʻlish toʻgʻrisida ijobiy javob olmagan Paskevichning buyrugʻiga binoan, Iravan qalʼasiga 1000 dan ortiq oʻq otildi. Shahar alangalanib ketdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.242-243.&lt;/ref&gt;

Artilleriya otishmasi bilan podpolkovnik Gurko va Shepelev otryadi qalʼaning janubi-sharqiy minorasini egallab olishdi. Shuningdek, armanlarning xiyonati natijasida shaharning gʻarbiy tomonidagi Tepebashi deb nomlangan mahallani egallashga tayyorgarlik koʻrayotgan ruslar Zangi daryosidan oʻtib, u yerda batareya qurishdi. Toʻgʻri, 6 kunlik qamaldan soʻng, qalʼaning devorlari vayron qilindi va 6 nafar qoʻriqchi polklari shaharga kirishga muvaffaq boʻlishdi. Qalʼadagi masjidlardan biriga 200 ga yaqin ayan bilan qaytgan Hasan xan Qajar qarshilik koʻrsatishda davom etdi. Kechga yaqin Iravan qalʼasi bosqinchilar qoʻliga tushdi. Hasan xan Gajar bilan bir qatorda gʻolib boʻlgan Subhangulu xon, Gʻasim xon, Marandli Jafargulu xon, Tabrizli Alimardan xon, Aharli Aslan xon, Fathali xon va boshqalar qoʻlga olindi. Hasan xan Gajarning qimmatbaho qilichi ham ruslarning qoʻliga tushdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.233-234.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.243-244.&lt;/ref&gt;

Iravanni ishgʻol qilganidan soʻng, Xusayngulu xon Makudan Gajar Shohning saroyiga ketdi. 1828-yilda Gajar hukumati Xusayngulu xonni [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]]ga yubordi va uni gubernator etib tayinladi. Xurosonda hukumatga qarshi norozilik namoyishlarini bostirgan Xusayngulu xon bu yerda tartibni saqlab turishga muvaffaq boʻldi. U [[1831-yil]]da vafot etgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.256.&lt;/ref&gt;

Iravani ishgʻol etgandan soʻng, chor qoʻshinlari hujum qilib, Janubiy Ozarbayjon hududiga kirishdi. Rossiya armiyasining olgʻa siljishi, shuningdek, qarshilik kuchlarining etishmasligi Gajar hukumatini tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. Shunday qilib, 1828-yil 10-fevralda Tabriz shahri yaqinidagi Turkmanchay nomli joyda Eron va Rossiya oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Shartnomaning boshqa shartlari bilan bir qatorda, Iravan va Naxchivan xonliklari ham [[Rossiya imperiyasi]]ga birlashtirildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.167.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.119.&lt;/ref&gt;  Turkmanchay tinchlik bitimidan soʻng, Hasan Xon asirlarni almashish natijasida ozod qilindi va Gajar hukumatiga topshirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.246.&lt;/ref&gt;

Turkmanchay shartnomasi (1828-yil 20-mart) ratifikatsiya qilingan kunning ertasi kuni [[Nikolay I]] „Armaniston viloyati“ ni tashkil etish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.168.&lt;/ref&gt; Farmonda aytilishicha: ''„Eron bilan tuzilgan kelishuvga binoan Eron tomonidan Rossiyaga qoʻshib olingan Iravan va Naxchivan“ Armaniston viloyati „deb nomlanadi va bizning sarlavhamizga kiritiladi. Oliy Senat ushbu viloyatning tuzilishi va boshqaruvi toʻgʻrisida zarur qarorlarni qabul qiladi.“''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.255.&lt;/ref&gt;

== Davlat tuzilishi ==
=== Boshqaruv ===
Oliy hokimiyat [[xon]]ga yoki boshliqqa tegishli edi. Quvvat meros boʻlib oʻtdi va otadan oʻgʻilga oʻtdi va hokazo. oʻtkazildi. Barcha qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tizimlari xon qoʻlida boʻlgan va barcha ichki va tashqi ishlar uning roziligi bilan amalga oshirilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.450.&lt;/ref&gt;

Divan xon yuqori martabali amaldorlardan iborat edi. Uchrashuvda davlat ahamiyatiga molik muhim masalalar muhokama qilindi. U urush, tinchlik, soliq yigʻish va ogʻir jinoyatlarga bagʻishlangan edi.&lt;ref&gt;Биберштейн М. Описание провинции, расположенных на левом берегу Каспийского моря между реками Терек и Кура стр.52.&lt;/ref&gt; Divanning boshligʻi divan hisoblanar edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.491.&lt;/ref&gt;

Xondan keyingi ikkinchi eng muhim shaxs Vazir boʻlgan. Vazir davlat xizmatining boshligʻi va xonning eng yaqin maslahatchisi boʻlgan. Divanning barcha mablagʻlarini, davlat xazinasini va boshqalarni olish. pullar toʻgʻrisidagi hisobot vazirga tushdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları,
1789-1791.s.49.&lt;/ref&gt;

Xon saroyida, vazirdan tashqari, bosh qoʻmondon moliya ishlari bilan shugʻullanar, buter xonning shaxsiy xonadonini boshqarar, molxona xazinachisi omborlarni boshqarar, omborxona xodimi omborxonani boshqarar, vitse-prezident iqtisodiy va maʼmuriy ishlar bilan shugʻullanar edi. Qishloqlarni boshqarish - qishloqda katta va boshqa kichik vazifalar mavjud edi. Xonning oʻzi harbiylarni boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.270-276.&lt;/ref&gt;

=== Maʼmuriy hududiy boʻlinish ===
Maʼmuriy-hududiy tuzilishi jihatidan Iravan viloyati bir-biridan daryolar va ariqlar bilan ajratilgan, qishloqlar esa qishloqlarga boʻlingan. Ushbu maʼmuriy-hududiy tuzilma Safaviylardan meros boʻlib, rus istilosiga qadar va biroz keyinroq davom etgan. Garchi Iravan viloyati siyosiy vaziyatga qarab hududni oʻzgartirgan boʻlsa-da, tumanlarning nomlari umuman oʻzgarishsiz qoldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.298.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligining tumanlari quyidagilar:&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.441-448&lt;/ref&gt;

# [[:az:Qırxbulaq mahalı|Kirxbuloq tumani]];
# [[:az:Şərur mahalı|Sharur tumani]];
# [[:az:Zəngibasar mahalı|Zangibasar tumani]];
# [[:az:Sürməli mahalı|Surnali tumani ]];
# [[:az:Gərnibasar mahalı|Garnibasar tumani]];
# [[:az:Dərəkənd-Parçenis mahalı|Darakand-Parchenis tumani]];
# [[:az:Vedibasar mahalı|Vedibasar tumani]];
# [[:az:Göyçə mahalı|Goycha tumani]];
# [[:az:Səədli mahalı|Saadli tumani]];
# [[:az:Talin mahalı|Talin tumani]];
# [[:az:Seyidli-Ağsaxlı|Seyidli-Agsaqqalli]];
# [[:az:Sərdarabad mahalı|Sardarobod tumani]];
# [[:az:Körpübasar mahalı|Korpubasar tumani]] yoki Talin tumani;
# [[:az:Abaran mahalı|Abaran tumani]];
# [[:az:Dərəçiçək mahalı|Darachichek tumani]].
Ushbu tumanlarda 831 qishloq roʻyxatga olingan.

=== Armiya ===
Iravan hukmdorlari armiyasi shaxsiy qorovullardan, oddiy qoʻshinlar, amnistiya va elbeyalar va bealar boʻlinmalari hisoblangan askarlardan iborat edi. Sudyalarning shaxsiy tansoqchilari xizmatkorlar boʻlgan. Ular eng mukammal guruh va xonning shaxsiy qoʻriqchilari edilar. Ushbu yordam miltiqchilar deb nomlangan. Ularning rahbarini miltiq ustasi deb atashgan. Qullar barcha soliq va soliqlardan ozod qilingan, ularning maoshlari va oʻq-dorilari xon saroyi tomonidan toʻlangan va qullar koʻpincha yaxshi xizmat uchun mukofotlanganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.285.&lt;/ref&gt;
Iravan xonligi harbiy harakatlar paytida 3600-5000 askar yuborishi mumkin&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.457.&lt;/ref&gt;. Xon hukumatining asosiy tayanchi armiya edi. Armiyaning asosiy qismi tinch fuqarolar edi va amnistiya va etnik guruhlardan iborat edi.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.98.&lt;/ref&gt;

== Madaniyat ==
Iravan shahri tarixning  turli davrlarida [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]], [[Arab xalifaligi]], Sajidlar, Shaddadis, Seljuklar, Eldenizlar, Elxanidlar, Teymuridlar, Garagoyunlu, Aggoyunlu, Safaviylar, Afshorlar, Gajars sulolalari tarkibiga kirgan. Markaz sifatida Iravanning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi Chukursaad beylerbeyi va Iravan xonligi davrlariga toʻgʻri keladi. Oʻrta asrlarga oid tarixiy manbalarda shahar Ravan va Iravan sifatida tilga olingan. Iravan shahri asosan Safaviylar davrida rivojlanib oʻsgan. Iravan Chukursaad beylerbeyining markaziga aylandi va beylerbeyining markaziy rolini oʻynadi. Safaviy-Usmoniy chegarasi, Chukursaad knyazligi maʼlum urushlar paytida bosib olingan va keyin qaytib kelgan.

=== Arxitektura ===
Garchi biz gaplashayotgan Iravan viloyati meʼmoriy yodgorliklarining aksariyati saqlanib qolmagan boʻlsa-da, manbalarda ushbu sanʼat turi haqida juda koʻp maʼlumot topish mumkin. Ushbu maʼlumotlarga koʻra, mintaqa karvonsaroylar, qalʼalar, masjidlar, binolar va boshqa meʼmoriy obidalarga boy edi, ammo bu yodgorliklar oʻziga xosligi va meʼmoriy uslubi bilan ajralib turardi. Iravan viloyatining meʼmoriy yodgorliklari oʻsha davrda bu hududda bir qator chiroyli binolar yaratgan meʼmor-quruvchilar borligini isbotlaydilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.431.&lt;/ref&gt;

==== Masjidlar ====
[[Fayl:Blue Mosque, Jerevan 2.JPG|thumb|right|Moviy masjid (chapda) va Navro'zali aka masjidi (o'ngda)]]
Palata sakkizta katta masjidni, ikkitasi qalʼada va oltitasini shaharda roʻyxatdan oʻtkazdi. [[1764-yil]]da Husaynali xon tomonidan qurilgan „Moviy masjid“ oʻzining ulugʻvorligi bilan mashhur edi. Masjid gumbazi koʻk rangda bezatilganligi sababli shunday nomlangan. Shaharning gʻarbiy qismida joylashgan masjid Ganjadagi Shah Abbos masjidi uslubida qurilgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях s.s.7.&lt;/ref&gt; 1828-yildagi bosqindan keyin Yerixandagi Zalikxon masjidi, Navroʻzali aya masjidi, Sartib Xon masjidi, Husaynali Xon masjidi, Hoji Imomverdi masjidi, Hoji Jafar Bey masjidi tirik qoldi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.468&lt;/ref&gt;

Qadimgi Iravandagi Zalixon yoki shahar masjidi (qurilish sanasi nomaʼlum) va Navroʻzali xon masjidi (1687) Moviy masjidga oʻxshash va kichikroq edi. Qolgan uchta masjid 17-18 asrlarda qurilgan. Zalikxon masjidi hozirgi Iravan mehmonxonasi yonida joylashgan edi. [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]]dan keyin masjidning maqsadi oʻzgartirildi. Hozirgi kunda ushbu binoda Rassomlar uyining koʻrgazma zali joylashgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.128.&lt;/ref&gt;

Qalʼa masjidlaridan biri [[1725-yil]]da Usmonli hukmdori Rajab posho tomonidan qurilgan. Ushbu meʼmoriy jihatdan diqqatga sazovor masjid ruslar istilosidan keyin rus pravoslav cherkoviga aylantirildi. Iravandagi yana bir masjid Xusayngulu Xon davrida qurilgan va Gajar shahzodasi sharafiga Abbos Mirzo masjidi deb nomlangan. Bosqindan keyin masjid ruslar tomonidan qurol saqlanadigan joyga aylantirildi.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).433.&lt;/ref&gt;

==== Qalʼalar ====
''Asosiy maqolalar:[[:az:İrəvan qalası|Iravan qalʼasi]] va [[:az:Sərdarabad qalası|Sardarobod qalʼasi]]''
[[Fayl:Grigory Gagarin. Armenie. Djighit a Sardar-Abbat. (Kurdes, tatars).jpg|left|thumb|250x250px|Sardarobod qal'asi.  Rassom Q. Gagarin (1847)]]
Iravan qalʼasi Farxad posho tomonidan [[1583-yil]]da Zangi daryosi boʻyida, Chukursaad viloyati [[Usmonli imperiyasi|Usmonli imperiyasi]]ning vaqtincha qismi boʻlganida qurilgan.&lt;ref&gt;Joseph L. Wieczynski – The Modern encyclopedia of Russian and Soviet history, Том 10, Academic International Press, 1994, Стр. 218&lt;/ref&gt; Kengligi 790 m va 850 m boʻlgan Iravan qalʼasining devorlari tosh va xom gʻishtdan ikki yoki uch tomonli devorlarga ega edi. 17 minoradan iborat ichki devor kengroq va uzunroq edi. Bir oz pastroq va torroq boʻlgan tashqi devor, birinchisidan 15-20 parcha narida, unga parallel ravishda qurilgan edi. Ushbu devorda 60 tagacha toʻp. Qalʼaning janubiy, shimoliy va sharqiy qismlari chuqur va keng ariq bilan oʻralgan edi. Umuman olganda, Iravan qalʼasida 50 dan ortiq minoralar va 3 ta kuchli temir darvozalar boʻlgan. Garnizonlar soni har xil davrlarda 2000-5000 va urushlar paytida 7000 ga etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.436.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasi Iravanning ikkinchi yirik qalʼasi edi. U 1810-yilda Xusayngulu Xonning buyrugʻiga binoan qurilgan va [[1815-yil]]da qurilishi yakunlangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. s.255.&lt;/ref&gt; Sardarobod qalʼasi Arazning chap qirgʻogʻida, toʻrtburchaklar tekislikda qurilgan. Doira 4 verstli va uch tomondan minora gʻishtdan qurilgan bu qalʼa er-xotin devor bilan oʻralgan edi. Minoralarning oltitasi tashqi tomondan, 4 tasi ichki devorda joylashgan edi. Qalʼaning janubiy tomonida bitta devor bor edi. Sardarobod qalʼasi xandaq bilan oʻralgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.IV.s.292.&lt;/ref&gt; Qalʼada xon saroyi va 700 uy bor edi. Uning tarkibida 22 ta artilleriya va 3000 kishilik garnizon bor edi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.437.&lt;/ref&gt;

==== Karvonsaroylar va vannalar ====
[[Fayl:05 Chardin Yerevan1672.gif|right|thumb|250px|[[1672]] yil Jan Chardin tomonidan tasvirga olingan Iravan qal'asining panoramali ko'rinishi]]
Iravandagi eng meʼmoriy ahamiyatga ega binolardan biri karvonsaroylar edi. [[Karvonsaroy]]lar deyarli xuddi shu tarzda qurilgan. Ular shaharning ikki qavatida qurilgan. Karvonsaroyning balandligi 8 futdan oshmagan va bino boʻylab yotgan xonalardan iborat edi. Xonalar derazasiz edi. Kunduzgi yorugʻlik faqat eshikka tushdi. Har bir xonaning oldida binoning old tomoniga ochiladigan kichkina koridor bor edi, gumbazsimon qoplamali, kengligi 8 fut va ichkarisi 4-5 fut edi. Ushbu xonalarga qoʻshimcha ravishda ikkala xonadan ham bir xil balandlikda koridor chiqardi. Xonalar ortida butun binoni oʻrab turgan yoʻlak shaklida qurilgan yoʻlak bor edi. Yuqorida, har ikki tomonda, omborlarga ulashgan devorga ulkan balkon bor edi, hovlining oʻrtasida diametri 20-30 va balandligi 6-8 fut boʻlgan olti burchakli basseyn mavjud boʻlib, uni ichimlik suvi taʼminlab turardi. Karvonsaroyning tomi tekis edi. Kirish yoʻlakdan edi. Yoʻlakning ikkala tomonida oddiy oziq-ovqat sotadigan doʻkonlar bor edi. Ushbu doʻkonlar katta yogʻoch eshiklar bilan yopilgan.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot; /&gt; Rossiya istilosidan keyin Iravanda 8 ta karvonsaroy roʻyxatga olingan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.92.&lt;/ref&gt;

Vannalar mahalliy aholi uchun ham, shaharga kelgan xorijiy mehmonlar uchun ham dam olish maskani boʻlgan. Hammomlar toʻrtburchaklar xonalardan iborat boʻlib, ularda bir necha katta zallari sharsimon gumbaz bilan oʻralgan va oʻrtalarida suv oʻlchagichli gumbaz bor edi. Bu erga suv maxsus qurilgan suv omborlaridan tortib olingan suv quvuri orqali etkazib berildi. Yon xonadan issiq suv tortildi. Yogʻoch oʻrniga suv maxsus quritilgan toza suv bilan isitiladi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866&lt;/ref&gt;

Iravan shahrida mavjud boʻlgan hammomlar quyidagicha boʻlgan&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866-867.&lt;/ref&gt;: 

* Shahar kvartalida - Shayx-ul islom hammomi;
* Zalikxon hammomi;
* Mehdiyning hammomi;
* Hajibeyim hammomi;
* Tepebashi mahallasida - Shayx-ul islom hammomi;
* Hagi Ali hammomi;
* Gafar yoki Hoji Fatali hammomi;
* Karim aka hammom;
* Hasanali hammom.

==== Xon saroyi ====
[[Fayl:Yerevan Sardar Palace.png|right|250px|thumb|Sardor saroyi balkoni interyeri]]
Xon saroyi yoki Sardar saroyi [[1510-yil]]da Amirguna xon Gajar tomonidan qurilgan. Xuseynali xon mavjud xon saroyini qayta qurdi va obod qildi. Shu maqsadda u Xoylu Ahmadxonning bosh meʼmori Mirza Jafarini Iravanga taklif qildi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“.s.124.&lt;/ref&gt;

Xon saroyi qalʼaning shimoli-gʻarbiy qismida, Zangi daryosi yonida qurilgan. Saroy koʻp xonalarga ega boʻlgan kvadrat bino edi. U uchta alohida qismdan iborat edi. Sudyaning xotinlari uchun garem xonalari, qabulxona, xizmatchilar uchun joy va garnizon omborlari mavjud edi. Uchinchi qismi xonning qarorgohi edi.&lt;ref&gt;&quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;.s.438.&lt;/ref&gt;

Xon saroyini obodonlashtirgan ''„Shushaband“'' va ''„Yozgi pavilon“'' nomli oynali salon 1791-yilda Muhammadxon tomonidan qurilgan. „Shushaband“ deb nomlangan oyna zali kutish yoki qabul qilish xonasi deb hisoblangan. Zamin marmardan yasalgan boʻlib, devorlar, ship va kornişlar yorugʻlikni aks ettiruvchi turli xil rangli, koʻzni qamashtiruvchi oynalar bilan bezatilgan.&lt;ref&gt;Kərimov Kərim. ''&quot;İrəvan sərdarının sarayı&quot;'', „Yeni fikir“ qəzeti, 18-oktyabr 1995-ci il, № 5.&lt;/ref&gt;

=== Fan, taʼlim va adabiyot ===
Iravan xonligi hududida taʼlim asosan diniy arboblar tomonidan olib borilgan. Har bir masjidda katta yoki kichik madrasa bor edi. Quyi sinf oʻqituvchilarini '''''„oʻqituvchilar“''''', yuqori sinf oʻqituvchilarini „'''''voizlar'''''“ deb nomlashdi. Madrasalardagi sinflardan tashqari, talabalar yashaydigan kichik xonalar ham mavjud edi. Baʼzi masjidlarda taniqli mujtahidlar dars berishgan va ularni tinglash uchun mamlakatning turli burchaklaridan tinglovchilar kelgan. [201] Iravan xonligi qulashi arafasida yolgʻiz Iravanda 200 talaba tahsil olayotgan edi.

Oʻqituvchilar barcha fanlarni uchta asosiy yoʻnalishga ajratdilar: [[Arab tili|Al-Arabiyat]], [[Shariat|Sharva]] va Al-Hakim. Birinchi yoʻnalish arab tili, tarix va Qurʼon qiroatining qoidalarini oʻz ichiga oldi. Ikkinchi yoʻnalish „Qurʼon“ tafsirini, voqealarni oʻrganish va diniy qonun asoslarini oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Uchinchi yoʻnalish [[mantiq]], [[matematika]], [[geometriya]] va [[astronomiya]], [[tibbiyot]] va nazariy falsafani oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Ikkala maktabda ham, madrasalarda ham xattotlik sanʼatiga alohida eʼtibor berildi. Maktab va madrasalardan tashqari, Iravan xonligi hududida individual taʼlim turi mavjud edi. Xon yoki sardorlarning farzandlari, zodagonlar va savdogarlar oʻz uylarida alohida oʻqituvchilar tomonidan tarbiyalangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.903-904&lt;/ref&gt;

Sevgi mavzusi bilan bir qatorda, shoirlar zamonning shikoyatini aks ettirgan ijtimoiy va siyosiy masalalarga ham toʻxtaldilar. Iravan viloyati shoirlari orasida shoir Mammadsoyu (1800—1884), Almammadi (1800—1868) va Oydin (1825—1915) bor. Bu shoirlar sheʼrlarini xalq tushunadigan tilda yozganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.426.&lt;/ref&gt;

Iravanda Ashug maktablari alohida ahamiyatga ega edi. Goycha ashug maktabining taniqli aşıqlari Ashiq Allahverdi, uning shogirdi Ashiq Ali (1800—1911), uning shogirdlari Ashiq Alasgari, Ashig Maxarrami, Ashiq Azizi va Ashiq Musa. Gyumri ashug maktabining ustoz ashulalarini Ashug Tujcari, Ashig Beymurazi va Shirakli Hasan namoyish etishlari mumkin. Iravan aşıqlar maktabining koʻzga koʻringan namoyondalaridan biri Basarkecharli Ashug Musa haqida gapirish mumkin.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.132.&lt;/ref&gt;

=== Tasviriy sanʼat ===
Asosiy maqola: [[:az:Mirzə Qədim İrəvaninin əsərlərinin siyahısı|Mirza Gadim Iravani asarlari roʻyxati]]
[[Fayl:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|thumb|Sardar saroyida [[Ozarbayjon]] rassomi Mirza Gadim Iravanining devor rasmlari]]

Iravandagi tasviriy sanʼat qabr toshlariga turli xil yozuvlar va rasmlar bilan oʻzini namoyon qiladi. Qabrning ustiga toʻgʻri joylashtirilgan bu toshlarga marhumning tugʻilgan va oʻlganligini koʻrsatuvchi yozuvlar, turli xil rasmlar va naqshlar qoʻyilgan edi. Ivan Chopinning taʼkidlashicha, 30-yillarning boshlarida u Goychadagi ozarbayjon turklariga tegishli boʻlgan qabristonda turli xil tasvirlarga ega boʻlgan qabrlarni koʻrgan. Unga koʻra, qabr toshidagi ot, qilich va qurol askarning ramzi, yovvoyi choʻchqa, kiyik, yovvoyi echki ovi, qoʻy va echkilarni boqish edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.718.&lt;/ref&gt;

Iravan rassomchilik sanʼatining eng koʻzga koʻringan vakili bu Mirza Gadim Iravani. MG Iravani tomonidan yaratilgan baʼzi rasmlar „Iravan Sardar“ saroyiga bagʻishlangan. U XIX asrning 50-yillarida Sardar saroyida syujet kompozitsiyalarini tikladi, saroyning Mirror zaliga bir qator portretlarni - „Fatali shoh“, „Abbos Mirzo“, „Xusayngulu xon“, „Sarkarda“ va boshqalarni chizdi. tortdi. Uning 100 dan ortiq rasmlari bor edi. Ularning yigirma beshtasi hozir [[Boku]], [[Tbilisi]] va [[Sankt-Peterburg]]dagi sanʼat muzeyida saqlanmoqda.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.126.&lt;/ref&gt;

== Iqtisodiyot ==
=== Qishloq xoʻjaligi va chorvachilik ===
Iravan xonligi mahsulotlari orasida [[bugʻdoy]] va [[arpa]] ishlab chiqarish asosiy oʻrinni egalladi. Don etishtirish Iravan, Kirxbulag, Sardarobod, Shorayel, Pambak atrofidagi hududlarda asosiy oʻrinni egalladi. Ekinlar asosan bahor va kuzda boʻlgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.739.&lt;/ref&gt; Xusayngulu xon Gajar davrida Iravan xonligida har yili 34 185 halvar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;[[Fars dili|Fars sözü]] olub, iki – „xar“ (eşşək), və „bar“ (yük) sözlərindən əmələ gəlmişdi. Xalvar  həm iri çəki vahidi, həm dəsahəölçüsü idi. 1 xalvar 100 batmana bərabər idi. Təbriz batmanıilə1 xalvar 300 kq, İrəvan batmanıiləisə450 kq-a bərabər idi. Sahəvahidi kimi 1 xalvar 1, 5 desyatinəbərabərdir.&lt;/ref&gt; bugʻdoy va 11,500 halva arpa ishlab chiqarilgan. Zangibasar va Sharur tumanlari, ayniqsa, guruch etishtirish jihatidan ajralib turardi. Har yili 18,400 ta halvar paddies ishlab chiqarildi.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.IV.s.280.&lt;/ref&gt;

Zangibasar, Sardarobod va Surmali tumanlarida paxta etishtirish rivojlangan. Har yili oʻrtacha 2100 rupiy paxta ishlab chiqariladi.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.I.s.51.&lt;/ref&gt; Tamaki asosan mahalliy talabni qondirish uchun ishlab chiqarilgan. Zigʻir togʻlarda va sesame issiq mintaqalarda ishlab chiqarilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.741-742.&lt;/ref&gt; Ikkala oʻsimlikning yogʻi oziq-ovqat va yoqilgʻi sifatida ishlatilgan. Xusayngulu Xon davrida har yili Iravanda oʻrtacha 12 ta halvar zigʻir urugʻi va 24 ta halvar sesame urugʻlari ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;/&gt;

Iravan shahrida va shahar atrofidagi qishloqlar va tumanlarda turli xil poliz mahsulotlari va sabzavotlar etishtirildi. [[1782-yil]] martda Bayaziddan Isoq Poshoning iltimosiga binoan Bayaziddan 2 abbas qiymatidagi 7000 dinor qiymatidagi qora tarvuz, koʻk tarvuz, bodring, kovak, reyhan, baqlajon va boshqalar. urugʻlar yuborilgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.63.&lt;/ref&gt;

XVIII asrning ikkinchi yarmida Iravan xonligida chorvachilik bilan shugʻullanadigan aholining bir qismi bozorda sotish uchun sariyog ʼ, pishloq va boshqa sut mahsulotlarini ishlab chiqargan. Qoʻychilik chorvachilikning boshqa tarmoqlariga qaraganda ancha rivojlangan edi. Chorvachilik asosan yaylov-qish va qisman koʻchmanchi chorvachilikka boʻlingan. Xonlikning oz sonli aholisi doimiy yashash joyiga ega boʻlmagan va faqat koʻchmanchi chorvachilik bilan shugʻullangan. Girxbuloq, Goycha, Abaran, Darachichek, Garnibasar, Vedibasar, Talin, Surmali, Darakand-Parchenis tumanlarida chorvachilik uchun koʻproq mos keladigan yaylovlar mavjud edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.519-525.&lt;/ref&gt;

=== Hunarmandchilik va savdo ===
[[Fayl:Faience vase from Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|left|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligiga tegishli taomlar]]
Hunarmandchilik sanʼatning turli sohalarini qamrab oldi. Toʻquvchilik va kulolchilik, anʼanaviy hunarmandchilik rivojlangan. Ular orasida gilam ishlab chiqarish alohida ajralib turardi. Xonlikda kulolchilik mahsulotlari mahalliy xom ashyolarga asoslangan edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.851-853&lt;/ref&gt;

Toʻquv bilan bogʻliq sanʼat turlaridan biri bu boʻyash edi. Bu soha toʻqimachilik uchun iplar, paxta va jun matolarni boʻyashda muhim rol oʻynadi. Boʻyashda qizil qoʻngʻizdan olingan qizil boʻyoq va turli boʻyoq oʻsimliklarining tabiiy boʻyoqlari ishlatilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.374.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:National clothes of Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|150px|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligining milliy liboslari]]
Teri buyumlari Iravan xonligida qayta ishlangan. Shu maʼnoda nafaqat mahalliy terilar va terilar, balki Bayazid va Makudan import qilingan xom ashyolardan ham foydalanilgan. Teri buyumlari ishlab chiqarish otliqlarning talablariga javob berdi. Bundan tashqari, Iravan xonligida shisha ishlab chiqarish, sovun tayyorlash, moylash va b. hunarmandchilik sohalari boʻlgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.65.&lt;/ref&gt;

Iravan shahri yaqinidagi Gogb tuz konidan qazib olingan tuz [[Gruziya]], Imereti, [[Axalsixe]] va boshqa hududlarga eksport qilindi. Tuzga talab katta boʻlgani sababli Gogb togʻining etagida ikkita mina bor edi. [[Ruslar|Rus]] manbalariga koʻra, Xuseyngulu xon davrida tuz ishlab chiqarish yiliga 14000 rublni tashkil etgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.827-828&lt;/ref&gt;

U Iravandan turli karvon yoʻllarini bosib oʻtdi. Ulardan birinchisi [[Hindiston]], [[Oʻrta Osiyo]] va [[Eron]]ni [[Tabriz]] va [[Naxichevan]] orqali Iravan xonligiga bogʻlaydigan karvon yoʻli edi. Ushbu karvon yoʻli „Erzurum yoʻli“ yoki „Bezirgan yoʻli“ deb nomlangan. Iravandan Erzurumgacha boʻlgan yana bir karvon yoʻli Abaran va Alagoz togʻlarining shimoliy etaklaridan oʻtib, Karsga, u yerdan Xasangalaga bordi, u yerda u asosiy yoʻl bilan birlashdi. Iravandan [[Tbilisi]]ga (Gruziya) karvon yoʻli Uchkilsa, Sardarobod, Hamamli, Jaloloʻgʻlu va Shulaver orqali oʻtgan. Bu yoʻlning uzunligi taxminan Iravan − Agstafa yoʻliga teng edi. Iravan bu yoʻl orqali [[Ganja]]ga, Shamaxida esa Ozarbayjondan Rossiyaga asosiy savdo yoʻli bilan bogʻlandi. Karvon yoʻnalishlarida bojxona va oʻtkazish punktlari juda koʻp edi. Faqatgina Ayilislidan Kagizmangacha boʻlgan savdo yoʻlida oltita bojxona posti mavjud edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot;&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.66.&lt;/ref&gt;

Iravaning asosiy savdo yoʻllari quyidagilar: 1. Gyumri - Masdara - Sardarobod - Uchkilsa - Iravan - [[Naxichevan (shahar)|Naxichevan]] - Ordubad; 2. Sardarobod - Jafaraga - Boyazid posho; 3. Sardarabad - Gogb - Arazsahili va Kagizman - Erzurum; 4. Iravan - Qorabog ʼxonligining chegarasiga qadar. 5. Iravan - Uchkilsa - Kars. Bu yoʻl Gizilkilsa va Goshavang qishloqlaridan oʻtdi. Xonlikning asosiy savdo markazi Iravan shahri edi. Chet eldan olib kelingan savdo tovarlari asosan shahar omborlarida saqlanar edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot; /&gt;

Iravan xonligida ichki va tashqi savdo operatsiyalarida turli xil valyutalar ishlatilgan. Garapul deb nomlangan mahalliy mis tangalar xonlikda muhim rol oʻynagan. Iravan viloyati xokimiyat davrida eng koʻp foydalaniladigan joylardan biri hisoblangan. Bozorlarda milliy valyutalardan tashqari Eron, Usmonli imperiyasi, Rossiya va Ozarbayjon xonligida zarb qilingan tangalar ham mavjud edi. Ushbu valyutalar [[oltin]], [[kumush]] va misdan iborat edi. Tümen, egalik yoki minaltun, panohobod, qarapul, shahi, bisti, real, rus imperatori, gollandiyalik chervon, Usmonli darulxliafi va mahmudisi Iravan bozorida sotilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.388.&lt;/ref&gt;

=== Erga egalik va soliq ===
==== Yerga egalik ====
İIravan xonligi davrida yerga egalik qilish shakllari quyidagicha:&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.337-344&lt;/ref&gt;
*'''Xass''' Bu yerlar Iravan hokimlari va ularning oilalarining shaxsiy mulki hisoblangan. Iravan hukmdorlari eng yirik yer egalari edilar.
*'''[[:az:Dövlət torpaq kadastrı|Divani]]''' – Divani - Davlat erlari. Bular xazina ixtiyorida boʻlgan erlar edi. Davlat erlaridan tushgan daromadlar xazinaga tushdi.
*'''[[:az:Tiyul|Tiyul]]''' — Xon baʼzi odamlarga harbiy xizmat uchun divan erlaridan sovgʻa sifatida umrbod tiyul berdi. Tiyul egasi xizmatini tugatganda yoki vafot etganida, hadya qilingan qishloqlar xazinaga qaytarildi.
*'''[[:az:Vəqf|Poydevorlar]]''' — doimiy ravishda diniy muassasalarga berilgan erlar - masjidlar, madrasalar yoki cherkovlar. Boshqa mulklar - uylar, doʻkonlar, karvonsaroylar, tegirmonlar va boshqalar. poydevor ham boʻlishi mumkin.
*'''[[:az:Camaat|Jamoa]] ''' – Bu yer uchastkalari asosan qishloq jamoalariga tegishli edi. Jamiyatlarga tegishli qishloqlar oʻsha jamoaga aʼzo boʻlgan fuqarolarga tegishli edi.
*'''[[:az:Mülk|Mulk]] ''' — Xususiy mulk boʻlgan erlar erkin savdo qilinishi mumkin edi. Erlar avloddan-avlodga meros boʻlib oʻtdi. Uy egalari uyni parvarish qilishlari shart emas edi.

==== Soliqlar ====
Iravan xonligida soliqlarning miqdori va miqdori ham turlicha edi. Ushbu soliqlar asosan mahsulotlarga va qisman pullarga undirilgan. Dehqonlar toifalari asosan subyektlar, dehqonlar va odamlardan iborat edi. Soliqlar quyidagicha:&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.70&lt;/ref&gt;
* '''[[:az:Malcəhət|Bahra (maljahat)]]''' — erdan foydalanish evaziga ekinlardan olinadigan asosiy soliq edi. Xazina erlari hosilining har 10 qismidan 3,5 qismi xonga, qolgan qismi esa dehqonlarga tegishli edi. Er egalaridan olingan hosilning 1,5 foizi er egasiga, ikki qismi xazinaga, qolgan qismi esa kultivatorga tushdi.
* '''Choʻpboshi''' — chorvadorlar oʻz hayvonlarini davlat yaylovlarida boqayotganlari uchun bu soliqni toʻlaganlar. Bu mahsulot tomonidan toʻlangan.

Yuqoridagilardan tashqari xonlik aholisi oʻtlatish, tutun chiqarish va otliqlarning (arpa, egar yuvish) harajatlari uchun pul toʻlagan. Xonning amaldorlari deyarli soliqlardan ozod qilingan. Uy egalari va xonalarga toʻlanadigan soliqlardan tashqari, xonlik aholisi turli marosim va bayramlar munosabati bilan „peshkesh“ yoki „taʼtil“ berganlar.

== Etnik tarkibi ==

[[1441-yil]]da Garagoyunlu hukmdori Yoxanshoh hukmronligi davrida, arman katolikosati Kilikiyadan Uchuksa monastiriga Chukursadning Vagarshabad qishlogʻida joylashgan Uchkilsa monastiriga koʻchirilgandan soʻng, turli joylardan kelgan oz sonli armanlar asta-sekin xonlikda joylashdilar. Urushlarda tez-tez qatnashib turadigan Garagoyunlu, Aggoyunlu va Safaviy hukmdorlari Uchkilsa katoliklariga Eron va janubiy Anadolida xristian aholisi ustidan oʻz hokimiyatini yanada kuchaytirish va isyon xavfini oldini olish uchun yordam bergan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.40&lt;/ref&gt;

XVII asrning fransuz sayohatchisi Shardinning soʻzlariga koʻra, ''„... Iravan qalʼasi sakkiz yuzga yaqin uydan iborat. U yerda faqat sof qonli qizil boshoqlar yashaydi“''.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.45.&lt;/ref&gt; Yervand Shahaziz oʻzining „Qadimgi Iravan“ kitobida, Iravan aholisiga murojaat qilib, fransuz sayohatchisi Chardinning [[1673-yil]]da Iravan qalʼasida yashagan aholi toʻgʻrisidagi maʼlumotlari haqida yozadi: ''„аrmanlarning Iravanda faqat doʻkonlari boʻlgan...''“&lt;ref&gt;Յերվանդ Շահազիզ: Հին Յերեվանը: Յերեվան, 1931: s.34.&lt;/ref&gt;  Missioner Monye shunday yozadi: ''„Uylardan koʻra koʻproq bogʻlar va uzumzorlar bilan oʻralgan shahar ikki tomonlama qasr devorlari bilan oʻralgan. ¼ Aholisi arman.“''&lt;ref&gt;Mamye-Clairac. Historie de Perse, depuis le commencement de ce Sincle. Paris, t. II, MDCCL (1750).s.154&lt;/ref&gt;

Iravan xonligidagi aholining milliy tarkibi toʻgʻrisidagi maʼruzasida Paskevich bu yerda 10000 ozarbayjon va 3000 arman oilalari istiqomat qilganini taʼkidladi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]dan kelgan professor Kastin Makkartining taʼkidlashicha, [[1828-yil]]dagi Rossiya istilosidan oldin Iravan xonligi aholisining 80 foizi ozarbayjon turklari boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Fəridə Əliyeva&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_mart2009/72629.htm |title=anl.az |author=Fəridə Əliyeva |date=18 mart,2009. |work=İrəvan xanlığı|pages =  |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Ivan Chopinning yozishicha, 1828-1832 yillarga qadar Iravan xonligida aholining mutlaq koʻp qismi musulmonlar, yaʼni ozarbayjon turklari edi. Uning hisob-kitoblariga koʻra, Iravan viloyatida 81 749 [[musulmon]] va 25.151 arman bor edi. U musulmon deganida, Shopin ozarbayjon turklari va musulmon kurdlarini nazarda tutgan edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.16.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1829]]-[[1832-yil]]larda oʻtkazilgan palatalarni roʻyxatga olishni tahlil qilish natijasida, Russo-Gajar urushlariga qadar Iravan xonligining aholisi 134.646 kishini tashkil etgan degan xulosaga kelish mumkin. Ularning 99.609 nafari ozarbayjon turklari, 19.878 nafari armanlar, 14.902 nafari kurdlar va 257 nafari rimliklar boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot; /&gt; 

Umuman olganda, 1828-1830 yillarda Turkmanchay shartnomasi (1828) boʻyicha Ozarbayjonda 40,000 Eron armanlari va Edirne tinchlik shartnomasi (1829) boʻyicha 84.000 turk armanlari joylashtirildi va ularning aksariyati Yelizavetpol va Iravan viloyatlarining eng yaxshi erlariga joylashdilar. Aynan shu davrdan boshlab Ozarbayjonning gʻarbiy erlarida armanlarning joylashtirilishi qirgʻinlar, qirgʻin va yaqin kelajakda mahalliy ozarbayjon turklarining deportatsiya qilinishini anglatadi.&lt;ref&gt;Yusif Qazıyev. „Erməni məsələsi“ (Yalanlar və gerçəklər).Qafqaz Universiteti Qafqaz Araşdırmaları İnstitutu Nəşriyyatı №: 10.s.9.&lt;/ref&gt;

== Belgilar ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references group=q /&gt;
&lt;/div&gt;
== Manbalar ==
{{Manbalar|3}}

== Adabiyotlar ==
{{columns-list|colwidth=25em|
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 400 b.
* http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
* Chexiyadagi Kavkaz uchun Rossiya hokimiyatining sharhi, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar, ch.I-IV. 288 b.
* Shopen I. „Armaniston viloyatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida tarixiy yodgorligi“. 162 b.
* azertag.az. „Iravan xonligi“ (Ozarbayjon).
* „AFSHARIDS“. iranicaonline.org.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ harflari, men kitob. p.33
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) P. 51.Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmi)
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)“. P.27.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 13.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan. p. 51.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 83.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). 53 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi). Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.171-172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 54 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p.57-58.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi“. p.64.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 52 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 58-59 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 90.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 59 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 60 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 89.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 61-62 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 62-63 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 66 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.173.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.174.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.175.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Samed Sardariniya. „Iravan musulmonlar yashaydigan viloyat edi“.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 83-84 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.178.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 104.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari).
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 179.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 85-86 b.
* Butkov P.G. 1722-yildan 1803-yilgacha Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar. 3-x t ichida. Sankt-Peterburg, 1869.c.2, p. 178.
* Dalil H. Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida). Boku, „Ilmiy“, 1979, 144 b., 130-131.
* Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida).
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. SPb, 1866, s.139.
* Qorabog`dan kelgan Mirzo Jamol Javanshir. Qorabog ʼtarixi. Qorabog ʼharflari, I kitob, Boku, Yozuvchi, 1989, 125 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.101.
* Bogdanova N. G. Agrar munosabatlar v. 1870-1913 yillarda Ozarbayjon. 169-170 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.103.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 104.Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari.p.128-131.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 130.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 132-133.
* Aliyev F., Aliyev M.Naxçıvan xonligi (1747—1828). p. 62.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 109-110 b.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ. Qorabogʼ harflari, men kitob. p. 50-51.
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. p. 313-314.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 200-201.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 166.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 175.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 178.
* Butkov P.G. Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar 1722-yildan 1803 g.s.3, 390 b.
* Potto V. Kavkazda Rossiya suverenitetini tasdiqlash 305 b.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi.“ p. 77-78.
* Bibershteyn M. Terek va Kura daryolari oʻrtasida Kaspiy dengizining chap qirgʻogʻida joylashgan viloyatlarning tavsifi 52 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Qudsi Muhammad Muslim. ''„Irovanning Xuseynali xonning maktublari, 1789-1791“'' p.49,.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p. 270-276.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 457 b.
* Iosif L. Wietsinski - Rossiya va Sovet tarixining zamonaviy entsiklopediyasi, 10-jild, Akademik xalqaro matbuot, 1994, p. 218.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik. 255 b.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun statik, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlardagi sharhi, 222 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „''Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)''“ p.124.
* „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 498 b.
* Karimov Karim. „Iravan boshligʻi saroyi“, „Yangi fikr“ gazetasi, 1995-yil 18-oktyabr, 5-son.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 902.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 903-904
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 132.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 126.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik.  Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar.c.IV. s. 280.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar. c. i. s. 51.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 751-742.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 851-853.
* Farida Aliyeva (2009-yil 18-mart). anl.az. Iravan xonligi (Ozarbayjon).
* Yusif Gaziyev. &quot;Armaniston masalasi&quot; (Yolgʻon va faktlar). Kavkaz universiteti Kavkaz tadqiqot instituti nashriyoti №: 10.p. 9.
}}

== Yana qarang == 
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları|Ozarbayjon xonliklari]]
* [[:az:İrəvan xanlarının siyahısı|Iravan xonlari roʻyxati]]
* [[:az:Çuxursəəd bəylərbəyliyi|Chukursaad beylerbeyligi]]
* [[:az:İrəvan və irəvanlılar (film, 2007)|Iravan va Iravan aholisi (film, 2007)]]
* [[:az:İrəvanda xal qalmadı|Iravanda ochkolar qolmadi]]
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları. Naxçıvan və İravan xanlıqları. 5-ci film (film, 2003)|Ozarbayjon xonliklari. Naxchivan va Irəvan xonliklari. 5-kino (film, 2003)]]
* [[:az:İrəvan xanlığı (film, 2012)|Iravan xonligi (film, 2012)]]
* [[:az:İrəvan qalasının işğalı|Iravan qalʼasining bosib olinishi]]

==  Havolalar ==
* [http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1 Iravan. Eron milliy entsiklopediyasi veb-saytida]
* [http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html Bizning tariximizning sahifasi qon bilan yozilgan - Iravan xonligi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150125225530/http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html |date=25-yanvar 2015-yil }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=klufKWGeeec Ozarbayjon xonliklari - Iravan xonligi]
[[Turkum:Iravan xonligi| ]]</text>
      <sha1>c7x61wclun8r8khh18xoju6zuspht4c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121541</id>
      <parentid>6121540</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132011" sha1="6so2owrltv1y5zuf8mw1rwvk34qhfik" xml:space="preserve">{{Tarixiy davlat
 |nomi                     = Iravan xonligi
 |oʻz nomi                 = خانات ایروان
 |holati                   = 
 |madhiya                  = 
 |bayroq                   = Flag of the Yerevan Khanate.png
 |bayroq_izohi             = Iravan xonligining bayroqlari
 |gerb                     = 
 |gerb_izohi               = 
 |xarita                   = ErevanKhanate.gif
 |oʻlchami                 = 280px
 |izohi                    = İravan xanlığı (1800)
 &lt;!-- |type_before              = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Davlat-asoschilar»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Oʻtmishdoshlari».--&gt;
 |p1                       = Afshorlar sulolasi
 |flag_p1                  = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  = 
 |tashkil_topdi            = 1747
 |barham_topdi             = 1828
 &lt;!-- |type_after               = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Tugatilgandan keyingi davlatlar…»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Vorislar».--&gt;
 |s1                       = Rossiya imperiyasi
 |flag_s1                  = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |shiori                   = 
 |poytaxti                 = Iravan
 |shaharlari               = 
 |tili                     = 
 |valyutasi                = [[:az:Qarapul|Garapul]]&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.I-IV. s.288.&lt;/ref&gt;, [[:az:Tümən|İravan tumani]]&lt;ref&gt;Шопен И. &quot;Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи&quot;. s.162.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich   = 
 |koʻrsatkich_tarkibi      = 
 |maydoni                  = 19.400 km&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii&lt;/ref&gt;
 |aholisi                  = taxminan 134.646&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot;&gt;E. Qarayev s.400.&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;
[[Ozarbayjonlar|Ozarbayjon turklari]] - 99,609&lt;br/&gt;
[[Armanlar]] - 19,878&lt;br/&gt;
[[Kurdlar]] - 14 902&lt;br/&gt;
[[Lo'lilar]] - 257&lt;br/&gt;
 |boshqaruv_shakli         = 
 |sulola                   = 
 |hukmdorlar_unvoni        = [[Xon (unvon)|Xon]]
 |hukmdor1                 = Mirmehdi Xon 
 |hukmdor1_yili            = [[1747]]–[[1751]]
 |hukmdorlar_unvoni2       = &lt;!--keyingi hukmdor unvoni oʻzgarganda ishlatiladi--&gt;
 |hukmdor2                 = Huseyngulu Xon 
 |hukmdor2_yili            = [[1806]]–[[1827]]
 |hukmdorlar_unvoni3       = 
 |hukmdor3                 = 
 |hukmdor3_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni4       = 
 |hukmdor4                 = 
 |hukmdor4_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni5       = 
 |hukmdor5                 = 
 |hukmdor5_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni6       = 
 |hukmdor6                 = 
 |hukmdor6_yili            = 
 |dini                     =  [[Islom]] ([[Shialik]])&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. &quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən(XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;. s.400.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich1    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi1      = 
 |Bosqich1                 = 
 |Sana1                    = 
 |Yil1                     = 
 |Bosqich2                 = 
 |Sana2                    = 
 |Yil2                     = 
 |Bosqich3                 = 
 |Sana3                    = 
 |Yil3                     = 
 |Bosqich4                 = 
 |Sana4                    = 
 |Yil4                     = 
 |Bosqich5                 = 
 |Sana5                    = 
 |Yil5                     = 
 |Bosqich6                 = 
 |Sana6                    = 
 |Yil6                     = 
 |Bosqich7                 = 
 |Sana7                    = 
 |Yil7                     = 
 |Bosqich8                 = 
 |Sana8                    = 
 |Yil8                     = 
 |Bosqich9                 = 
 |Sana9                    = 
 |Yil9                     = 
 |Bosqich10                = 
 |Sana10                   = 
 |Yil10                    = 
 |Bosqich11                = 
 |Sana11                   = 
 |Yil11                    = 
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich2    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi2      = 
 |gacha                    = 
 |g1                       = 
 |g2                       = 
 |g3                       = 
 |g4                       = 
 |g5                       = 
 |g6                       = 
 |g7                       = 
 |keyin                    = 
 |k1                       = 
 |k2                       = 
 |k3                       = 
 |k4                       = 
 |k5                       = 
 |k6                       = 
 |k7                       = 
 |eslat                    = 
}}

'''Iravan xonligi''' ([[ozarbayjoncha]]:{{lang|az|ایروان خانلیغی}}; [[forscha]]:{{lang|fors|خانات ایروان}}, {{comment|translit.|transliterasiya|transliterasiya}} ''Xānāt-e Iravān'') — Ozarbayjon xonliklaridan biri, [[Nodirshoh|Nodirshoh Afshor]] va Afshor Nafardan keyin ''Chuxursad beylerbeyi'' asosida shakllangan va [[1747]]—[[1828-yil]]larda mavjud boʻlgan tarixiy feodal davlat. [[XVIII asr|XVIII – asr]]ning oʻrtalarida Iravan xonligiga Mirmehdi xon tomonidan asos solingan. Iravan xonligi [[Qorabogʻ]], [[Naxichevan]] va Maku xonliklari, Usmonli imperiyasi bilan, Borchali va Gazax sultonlari bilan chegaradosh edilar. Markazi Iravan (Yerevan) shahri edi.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://portal.azertag.az/az/node/1725#.WV_UyoTyjIU |title=İrəvan xanlığı. |author=azertag.az |date= |work=|pages = |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xondan keyin Xuseynali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi mustahkamlandi. Xuseynali xonning oʻgʻli Muhammad xan Gajar davrlari Iravan  xonligida eng uzoq xon davri hisoblanadi. Muhammad xon 21 yil davomida Iravan taxtiga oʻtirdi.

Muhammad xondan keyin Xusaynngulu xon Gajar hokimiyatga keldi. Uning boshqaruvi davrida Iravan Rossiya imperiyasining vayronagarchilik yurishlariga duchor boʻlgan.  Xusaynngulu xonning hukmronligi Iravan xonligi madaniyati choʻqqisiga chiqqan davr edi. Iravandagi Goy [[masjid]] va Sardarobod tumanidagi shu nomdagi qalʼa Xuseynngulu xonning buyrugʻi bilan qurilgan.

[[XIX asr]] oxiri – [[XX asr]]ning boshlarida Iravanda ozarbayjon nomlari bilan oʻnlab koʻchalar boʻlgan. Ushbu koʻchalar qadimgi Yerevanda mashhur boʻlgan: Shariat, Karvansaray, Gala, Sulton, Cholmekchi, Naxchivan, Bozor, Dashli, Pasha xon, Gariblar oʻchogʻi, Deyirmanli, Masjid, Mehnat bozori, Tepebashi, Qabriston, Naib, Mir Jafar, Rustam xon, Imomra, Korbulag, aka, Ketan, Dukanli, Sallaxlar va boshqalar.

Bogʻlar erlari Iravan va uning atrofida [[1473]] bogʻ bor edi, shundan 772 tasi shahar ichida edi. Sardar bogʻi, Dalma, Abbosdarasi, Abuxayat, Keshagli, Gizilgʻala, Dere bogʻi, Savzikari, Xosrovobod, Soyudlu, Gul vodiysi, Kankan, Kerpixhana bogʻlari nomlari Yerevandan juda uzoqda tarqalgan. Yerevan bogʻlarining baʼzi mahsulotlari quritilgan shaklda Yevropaga eksport qilindi&lt;ref name=&quot;virtual&quot;&gt;[http://www.virtualkarabakh.az/az/post-item/3/26/irevan-qedim-azerbaycan-torpagi.html İrəvan - qədim Azərbaycan torpağı]&lt;/ref&gt;.

Iravandagi 15 ga yaqin masjid va ikkita arman cherkovining nomlari tarixiy adabiyotda qayd etilgan. Moviy masjid (yoki Huseynali xon), Gala masjidi (Sardar yoki Abbos Mirzo), Shah Abbos, Tepebashi, Zal xon (yoki shahar), Sartib xon, Hoji Novruzali aka, Demirbulag, Hoji Jafar aka, Rajab posho, Muhammad Sartib xon, Hoji Inam masjidlarining minoralari uzoqdan Yerevanning musulmon shahar boʻlganini koʻrsatar edi. Armanistonda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng masjidlar birin-ketin yoʻq qilindi. Moviy masjid, Janubiy Kavkazdagi eng katta masjid, Iravanda tarix muzeyiga ega edi va Zal Xon masjidi rassomlarning koʻrgazma zaliga aylandi. Faqat Demirbulag masjidi [[1988-yil]]gacha oʻz maqsadiga erishdi va hozirda masjid yer yuzidan oʻchirildi va uning oʻrniga baland qavatli bino qurildi. Shaharda mavjud boʻlgan Pogos-Petros va Katogke cherkovlari, masjidlar bilan bir qatorda shaharga armanlarning kirib kelishini taʼminlash uchun xristian missionerlari hisobiga qurilgan&lt;ref name=&quot;virtual&quot;/&gt;.

[[1827-yil]] [[6-oktabr]]da Iravan xonligi [[ruslar]] tomonidan ishgʻol qilindi va bu ishgʻol [[1828-yil]] [[10-fevral]]da Turkmanchay tinchlik shartnomasi bilan mustahkamlandi. Ushbu shartnomaning 15-moddasiga binoan, Gajarlar va [[Usmonli imperiyasi]] hududida yashovchi arman aholisi [[Kavkazorti|Janubiy Kavkaz]]ga, shu joylarga koʻchirilgan&lt;ref name=&quot;Azertag&quot; /&gt;.

== Erta davr ==
[[Fayl:Nadir Shah at the sack of Delhi - Battle scene with Nader Shah on horseback, possibly by Muhammad Ali ibn Abd al-Bayg ibn Ali Quli Jabbadar, mid-18th century, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|alt=|thumb|339x339px|[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]]]
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mirmehdi xan Qasımlı-Əfşar|Mirmehdi xon Gasimli-Afshar]], [[:az:Xəlil xan Özbək|Xalil xon Oʻzbek]], [[:az:Hüseynəli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]] va [[:az:Qulaməli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]]''

=== Mirmehdi xon ===
[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]ning oʻldirilishi bilan [[1747-yil]] 19 dan 20-iyulga oʻtar kechasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/afsharids-dynasty|title=AFSHARIDS|work=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;, [[Ozarbayjon]]da katta tartibsizliklar yuzaga keldi va har tomondan taxtga daʼvolar berila boshlandi. Ushbu kurashda Nodirshohning jiyani Aliqulu xon vaqtincha Adilshoh nomi bilan hokimiyatga keltirildi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.33&lt;/ref&gt; Biroq, yangi shoh mustaqil xonliklarning paydo boʻlishiga toʻsqinlik qila olmadi. Mustaqil boʻlishga intilib, ozarbayjon xonlari taxtga daʼvogarlarga qarshi kurash sharoitida oʻzlarining kichik feodal davlatlarini yaratdilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.51.&lt;/ref&gt;

Tabriz hokimi Amiraslan xon Afshar qoʻmondonlaridan biri Mirmehdi xonni Iravandagi markaziy hukumatga qarshi qoʻzgʻolonni bostirish uchun qoʻshinlari bilan Iravanga yubordi. Ammo Mirmehdi xon Iravan ahli bilan rozi boʻlib, ularga qoʻshildi va qoʻzgʻolonni boshqarishni boshladi. Mirmehdi xon, Mugan xon Xasanali xon, [[kurdlar]] va afsharlar oʻz kuchlarini birlashtirdilar va 30.000 yaqin [[qoʻshin]] bilan Amiraslan xonga qarshi chiqdilar. Birlashgan kuchlar Urmiya shahriga hujum qildi, bu yerda joylashgan barcha xon boyliklarini tortib olishdi va shaharni oʻzaro boʻlishishdi. Ushbu voqeadan koʻp vaqt oʻtmay, Adilshohni (Aliqulu xon) agʻdarib, hokimiyatga kelgan Ibrohim Mirzo Amiraslan xon magʻlubiyatga uchradi va oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci yarısında).s.40&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1747-yil]]da Nodirshoh Afsharning oʻldirilishidan soʻng Mirmehdi xon Afshar mustaqil Iravan xonligining poydevorini qoʻydi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“''.''s.27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.62.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev.Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən.s.51.&lt;/ref&gt; Mir Mehdi xon oʻz xonligi hududini kengaytirish siyosatini olib bordi.

Shu maqsadda [[1748-yil]]da Urmiya xonligiga hujum qildi. Urmiya hukmdori Fatali xon Afshar magʻlubiyatga uchradi va oʻz xonligining baʼzi hududlarini Mehdi xonga berishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.83.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.52.&lt;/ref&gt;

Biroq, [[1749-yil]]ning yozida Iravan xonligining oʻzi yana bir Ozarbayjon xonligi - [[Qorabogʻ xonligi]]ga hujum qildi. Qorabogʻlik Panahali xon 4000 ta qoʻshin bilan Iravan xonligi chegaralarini kesib oʻtdi va Uchkilsa atrofidagi yerlarga yurdi. Iravan xonligida ozchilik boʻlgan xorijiy armanlar ushbu voqealardan oʻz pozitsiyalarini mustahkamlash uchun foydalanganlar. Ular ''„oʻzlarini musulmonlardan himoya qilish“'' uchun Kaxetiya podshosi [[Irakliy II|Irakliy II]] ga murojaat qilishdi. Irakliy II qoʻshinlarini yigʻib, ularni Panaxali xonga qarshi yubordi. Jangda qattiq magʻlub boʻlgan Panahali xon chekinadi.&lt;ref&gt;İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.171-72.&lt;/ref&gt;

Armanlarning xiyonati Iravan xonining eʼtiboridan chetda qolmadi. Mirmehdi xon Kartli-Kaxeti saroyi bilan yashirin aloqada boʻlgan armanlarni jazolashga qaror qildi. Uning harakati Kartli-Kaxeti saroyini gʻazablantirdi. Armanlarning murojaatidan foydalangan holda Tsar Teymuraz Iravanning ichki ishlariga aralashish uchun bahona qidirib, 2549 kishilik qoʻshin bilan [[1749-yil]] sentyabr oyida Iravanga yoʻl oldi. Qarshilik qila olmagan Mirmehdi xon armanlarni qoʻlga olishni toʻxtatdi va Teymuraz bilan yarashdi. [[22-noyabr]]da chor qoʻshinlari xonlikdan chiqib, orqaga qaytishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.54.&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xon kuchining zaiflashuvidan foydalangan holda, Fatali xon Afshar Iroqni egallashga qaror qildi. [[1751-yil]]da Ozod Xon boshchiligida u Iravanga 30000 qoʻshin yubordi. Ushbu qoʻshinlarning oldingi chizigʻi Iravan qalʼasini qurshab oldi. Gruziya podshohi Iravanni himoya qilish uchun shahar tomon yoʻl oldi. Jangda Irakliy II qoʻshinlari yoʻq qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.172.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.57-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.64.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Mirmehdi xon agʻdarilib oʻldirildi va uning oʻrniga Xalil xon Oʻzbek [[1752-yil]]da Iravan hokimi etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.52.&lt;/ref&gt;

Xalil xon hukmronligi davrida [[dogʻiston]]liklar tomonidan Iravan xonligi ham kuchli hujumga uchradi. [[1754]]-[[1755-yil]]larda Avar xon Nusal xon boshchiligida Dogʻiston qoʻshinlari Kartli-Kaxeti hududiga yurish qildilar va u yerdan Iravan xonligi hududiga hujum qildilar. Ushbu hujum paytida Goycha, Darachichek, Kirxbulag va Abaran tumanlari qishloqlariga jiddiy zarar etkazildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.58-59.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining ushbu halokatli yurishi Xalil xonning xalq orasidagi obroʻsini sezilarli darajada pasaytirdi. 1755-yilda xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan Hasanali xan Gajar boshchiligida qoʻzgʻolon koʻtarildi. Qoʻzgʻolon natijasida Xalil xon hokimiyatdan chetlashtirildi va uning oʻrniga Hasanali xan Gajar tayinlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.90.&lt;/ref&gt;

=== Xusaynali xon ===
[[Fayl:İrəvan xanı Əli xana məxsus &quot;Məlayır&quot; adlı Təbriz xalçası.JPG|thumb|257x257px|left|Xuseynali xonga tegishli Tabriz gilamchasi „Malayir“, Ozarbayjon tarixi muzeyi]]
Xasanali xon juda qisqa vaqt hokimiyat tepasida edi. U xonlik taxtida oʻtirganida koʻr edi. Uning koʻzlarini bir vaqtlar Nodirshoh chiqarib tashlagan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.59.&lt;/ref&gt; Toʻrt yil hukmronlik qilgan Hasanali xon 1759-yil boshida vafot etdi. Oʻlimidan soʻng uning ukasi Xuseynali xon Iravanda hokimiyat tepasiga keldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.89.&lt;/ref&gt;

Agar Iravan xonligining tashkil topishi Mirmehdi xon Afshar nomi bilan bogʻliq boʻlsa, xonlikning kuchayishi Xuseynali xonning xizmatlari tufayli boʻlgan. [[1760-yil]] avgustda Dogʻiston qoʻshinlari Iravanga yurish qildilar. Xuseynali xon ularga qarshi qoʻshin yubordi va jangda Dogʻiston qoʻshinini magʻlubiyatga uchratdi. Ammo qoʻshimcha yordam olgan dogʻistonliklar Araz daryosiga etib borishdi. Dağıstan qoʻshini talonchilikni tugatgandan soʻng qaytib kelganida, Kartli–Kaxeti qoʻshinlari toʻsatdan ularga hujum qilishdi va ularni magʻlub etishdi. Ushbu voqea Kartli–Kaxetiya podsholigining Iravan xonligiga taʼsirini kuchaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.61-62.&lt;/ref&gt;

Karim xon Zand Fathali xon Afsharani magʻlub qilgandan soʻng, Azad xonni quvgʻin qila boshladi. Quvgʻinlardan qochib, Azad xon Gazax sultonligiga qochdi. Bu yerda lavozimni egallagan Ozod xon II Irakliy II dan yordam olmoqchi edi. Biroq, uni 1760-yilda Irakliy II bosib olib, Karim xon Zandga topshirdi. Ushbu xizmat evaziga Karim xon Zand bir muncha vaqt Kartli-Kaxeti Iravan xonligidan tovon puli olganiga koʻz yumdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62.&lt;/ref&gt;

Ammo, Xuseynali xon oʻz kuchini mustahkamlagandan keyin soliq toʻlashdan bosh tortdi. Bu [[1765-yil]]da Irakliy II ning katta qoʻshin bilan Iravanga hujumiga olib keldi. Kuchlarning etishmasligi tufayli Xuseynali xon yana tinchlik taklifiga rozi boʻlib, soliq toʻlashga rozi boʻldi. Irakliy II qaytdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62-63.&lt;/ref&gt; Irakliy II qoʻshinlari Iravandan olib chiqilgandan soʻng, Xuseynali xon yana soliq toʻlashdan bosh tortdi. [[1769-yil]]da Irakliy II Iravanga yana hujum qildi, ammo magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.66.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Irakliy II ning Iravan xonligiga qilgan harbiy yurishlari hech qanday natija bermadi. U xonlikni oʻziga qaram qilib qoʻyolmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.173.&lt;/ref&gt;

[[1779-yil]]da Karimxon Zandning vafoti [[Ozarbayjon]]da fuqarolar urushi avj oldi. Qulay sharoitlardan foydalanib, Irakliy II yana Xuseynali xondan soliqlarni talab qildi. Xuseynali xon bosh tortdi. [[1779-yil]] sentyabr oyida Irakliy II 20 ming kishilik armiya bilan yana Iravan xonligiga yurish qildi. Xuseynali xon [[Usmonli imperiyasi]] va uning ittifoqchilari, Qorabogʻva Xoy xonliklarining koʻmagi bilan Gruziyaga deportatsiya qilingan oilalarni qaytarishni talab qildi. Xuseynali xon va Irakliy II oʻrtasida tinchlik muzokaralari Axalsixe Sulaymon Poshoning vositachiligi bilan boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.174.&lt;/ref&gt;

[[1781-yil]] noyabrda Iravan xonligi va Kartli-Kaxeti qirolligi oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Irakliy II asirlarni Gruziyaga qaytarishga rozi boʻlib, yiliga 30 ming toman toʻlaydi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.175.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.73.&lt;/ref&gt; Ushbu tinchlik shartnomasi Iravan xonligini [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]]ga yaqinlashtirdi. Bu Usmonlilarni xavotirga solgan edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.69-70.&lt;/ref&gt;

[[1783-yil]] [[9-noyabr]]da Xuseynali xon Gajar kasal boʻlib, vafot etdi. Xonning xohishiga koʻra, uning katta oʻgʻli 15 yoshli Gʻulomali xon Gajar hokimiyatga kelgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.83-84.&lt;/ref&gt; Xuseynali xonning oʻlimi xonlikdagi vaziyatni yanada ogʻirlashtirdi. Irakliy II oʻz kuyovi Bagrationni qoʻshinlari bilan Iravanga yuborish imkoniyatidan foydalandi. Biroq, Bagration Iravanga yaqinlashib, Xuseynali xonning toʻngʻich oʻgʻli Gʻulomali xon taxtga oʻtirganini eshitib, hujumni davom ettirmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.178.&lt;/ref&gt;

=== Gʻulomali xon ===
Iravan zodagonlari knyaz Bagrationaning Gʻulomali xon bilan Iravan xonligida tuzgan bitimini shubhasiz qadrlashdi va bu ishda Irakliy II qoʻli bor deb taxmin qilishdi. Shuning uchun ular yangi xonga ishonishmadi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.104.&lt;/ref&gt; Otasining dafn marosimida qatnashayotganda, Gʻulomali xon mahalliy zodagonlardan biri Usmi aka tarafdorlari bilan qoʻzgʻolon koʻtarib, Iravan qalʼasini egallab oldi. Biroq, qoʻzgʻolon marhum Husaynali Xonning sobiq tarafdorlari yordamida bostirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.84.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xonning sakkiz oylik hukmronligi Iravan xonligining eng munozarali davrlaridan biri edi. Uning hukmronligi davrida Usmonlilar davlati va rus kuchlari oʻrtasida xonlikda oʻz mavqeini mustahkamlash uchun yashirin kurash bor edi. Gʻulomali xonning juda yosh va tajribasiz davlatidan foydalanib, bu ikki davlat Iravan hukmdori ustidan gʻalaba qozonishga harakat qilishdi. Agar Husaynali xon ikki tomon oʻrtasida betaraf pozitsiyani egallagan boʻlsa, Gʻulomali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi Usmonli davlatiga yaqinlashdi. Xonning yoshligi va tajribasizligini inobatga olib, baʼzi Usmonli pasholari, u Iravanni bosib olishidan qoʻrqib, Irakliy II bilan yaqin aloqada boʻlgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.179.&lt;/ref&gt; Otasining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirgan Axalsig, [[Arzirum]], [[Kars]] va Bayazid pashalar vakillari Gʻulomali xon bilan muzokaralar olib borish imkoniyatidan foydalanishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85-86.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xon, Childir gubernatori Salmon Poshoga xat yozib, Usmonlilar bilan birdamligini va [[Ozarbayjon]] voqealari haqida qimmatli maʼlumotlarni yuborgan. Xatlardan koʻrinib turibdiki, Usmonli sultoni Gʻulomali Xonni uni gʻalaba qozonish uchun baylerbeyi lavozimiga tayinlagan va shu bilan birga Usmonli pashoslariga zarur paytda unga har tomonlama yordam koʻrsatishni buyurgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85.&lt;/ref&gt; Usmoniylar bilan yaqin aloqalar tufayli Gʻulomali xon Irakliy II bilan tuzilgan shartnomaning shartlariga rioya qilmadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.87.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligiga qarshi agressiya oson emasligini anglagan Irakliy II birinchi boʻlib diplomatik vositalarga murojaat qildi. Biroq, bu jiddiy natija bermaganini koʻrib, Rossiya va Gruziya podshosi Iravan xoniga qarshi fitna boshladilar. Shunday qilib, [[1784-yil]] yozida Gʻulomali xon oʻldirildi va xon oʻldirildi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.90.&lt;/ref&gt; Kars qoʻriqchisi Mustafo Poshoning soʻzlariga koʻra: ''„Iravon xonning Usmonli davlati bilan yaqinlashishi natijasida haqiqiy tahdid yuz berganda, Gʻulomali xon bu mintaqada ruslar va ularning ittifoqchisi boʻlgan Gruziya podshohlarining fitnalari natijasida halok boʻldi“.''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.180.&lt;/ref&gt;

== Muhammad xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Məhəmməd xan Ziyadlı-Qacar|Muhammad xon Ziyodli-Gajar]], [[:az:Əliqulu xan Qacar|Aliqulu xon Qajar]], [[:az:Həsən xan Makulu|Hasan xon Makulu]]''

Suiqasddan soʻng darhol Iravan aholisining koʻpchiligi Gʻulomali Xonning 12 yoshli akasi Muhammad Xonni [[hokim]] qilib sayladilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.28.&lt;/ref&gt;  Muhammad xon eng uzoq vaqt Iravan taxtida oʻtirgan hakamlardan biri edi. Yoshligi tufayli Muhammad Xon oʻz hukmronligining dastlabki yillarida onasiga va unga sodiq boʻlgan zodagonlarga suyangan va Kartli-Kaxeti qirolligiga tovon toʻlashga majbur boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

Iravan taxtining egasi boʻlgan Muhammad Xon birinchi kundan boshlab unga qarshi boʻlgan kuchlar tomonidan bosimga duch kelgan. Gʻulomali xonning vafotidan soʻng Iravan aholisi ikki guruhga boʻlingan. Birinchi guruh Muhammad xon tarafdorlari edi. Bu guruh Ahmad Xon tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Ikkinchi muxolif kuchni sulton Ahmad Sulton boshqargan. Ahmad Sulton anchadan beri Iravan taxtini egallash uchun imkoniyat qidirgan edi. [[Irakliy II|Irakliy II]] Mirza Gurgenga podshohning Iravan xonligi hukmdori boʻlishiga yordam berishi toʻgʻrisida Ahmad Sultonga xabar berishni buyurdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.91.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The plan of the Yerevan Fortress, 1827.png|250px|thumb|right|Iravan qal'asining rejasi. Rassom V. Potto ([[182]]7)]]
Aslida Irakliy II Iravandagi voqealardan oʻz obroʻsini mustahkamlash uchun foydalanishga qaror qildi. Iravandagi vaziyat keskinlashganda, Ishoq bosho Xoy hokimi bilan bogʻlanib, uni bu yerdagi voqealarga aralashishga chaqirdi. Natijada Ahmadxonning vakili Mirza Abdulhosaniy va Ishoq bosho hazrat Rizvan ogʻani Iravanga Muhammad Xon nomiga yozilgan farmon va xat bilan joʻnatdilar. Ularning saʼy-harakatlari natijasida tartibsizliklar bostirildi va tinchlik tiklandi. Shunday qilib, Iravandagi qarama-qarshilikda Muhammad Xon tarafdorlari gʻalaba qozonishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.92.&lt;/ref&gt;

[[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] sudi, onasi gruzin qizi boʻlgan Muhammad Xon tobora koʻproq Irakliy II ga qaram boʻlib qolishidan qoʻrqib, shoshilinch choralar koʻrishni boshladi. Sulton Abdulhamid Muhammad Xon uni boshqa ozarbayjon xonlari bilan birlashishga va gruzin-rus kuchlariga qarshi kurashishga chorlovchi farmonni yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.93.&lt;/ref&gt;

Buni anglagan [[Irakliy II]] oʻz tarafdorlariga yordam berish uchun Iravanga 2000 askar yubordi. Muhammad xon Sulaymon poshoga Irakliy IIga boʻysunishi haqida xat yubordi. Shunday qilib, Irakliy II oʻz qoʻshinlarini olib ketdi va rus diplomatlari oʻziga xos ''„Iravan masalasi“'' ga ishonch hosil qildilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.111.&lt;/ref&gt;

Sulton tarafdorlari Muhammad Xonning bolaligidan foydalangan bir guruh odamlar, xususan uning onasi Tiflis saroyi bilan yaqin aloqada boʻlishlari yoqmadi. Axalsix hukmdori Sulaymon bosho tashabbusi bilan Muhammad xonga suiqasd uyushtirilgan. Usmi aka va uning oʻgʻli Usmonlilarning tashabbusi bilan xonni oʻldirishga qaror qilishdi. Ammo fitna oʻz vaqtida fosh qilindi. Usmi aka qochishga ulgurgan boʻlsa ham, uni Kars bilan chegarada qoʻlga olishdi. U oʻgʻli bilan birga hibsga olingan va qamoqqa tashlangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96.&lt;/ref&gt;

Ammo Xoy xonligi Iravan ustidan oʻz taʼsiridan voz kechmoqchi emas edi. Muhammad Xon hukmronligining dastlabki kunlaridan Xoylu Ahmadxon Iravan ichki ishlariga aralasha boshladi. Ahmadxonning kuchli armiyasi bor edi. Boshqa tomondan, u Axalsixe hokimi Sulaymon Poshoga qarindosh edi va Pasha zarur boʻlganda unga harbiy yordam berdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. В 3-х т. СПб., 1869.c.2, səh.178&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, Ahmadxon [[Qorabogʻ]], Garadagʻ va Naxchivan xonlarining ittifoqchisi boʻlgan. U taxt uchun kurashgan Ogʻa Muhammad xon Gajar bilan ham doʻst edi. Eng muhimi, Xoy hukmdori Usmonli davlatiga suyangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96-97.&lt;/ref&gt;

Ahmad Xon birinchi navbatda ''„nikoh diplomatiyasi“'' dan foydalanishga qaror qildi. Ahmadxonning marhum Gʻulomali xon bilan aloqasi bor urinishi samara bermagan boʻlsa-da, u Muhammad xon bilan bu niyatini amalga oshira oldi. [[1785-yil]] yozida Ahmadxon oʻzining 30 yoshli qizini 13 yoshli Muhammad Xonga uylantirdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. c.2, səh.177&lt;/ref&gt; Bu aloqani yanada mustahkamlash uchun Ahmadxon Muhammad Xonning singlisiga uylandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97.&lt;/ref&gt;

Iravandagi mavqeini yanada mustahkamlash uchun Xoy xon oʻzining maxfiy vakili - amakisi Agaxuseynni yubordi. Koʻp oʻtmay, uning garovi Iravan saroyida juda taʼsirli boʻlib qoldi. U hatto Muhammad Xonning ishonchini qozondi va vazir etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97-98.&lt;/ref&gt;

Agaxuseyn Xoy vazirlikni tortib olib, katta kuchga ega boʻlib, hukmdor manfaatlarini koʻzlab siyosat olib borishni boshladi. Natijada, Iravan xonligi qisqa vaqt ichida Ahmadxonga qaram boʻlib qoldi. Boʻysunish belgisi sifatida sovgʻalar va sovgʻalar Iravandan Xoyoga yuborilgan.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında). Bakı, “Elm”, 1979, 144 səh.s.130-131.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.98.&lt;/ref&gt; Kartli-Kaxeti saroyidagi [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] vakili S.D. Burnashov markazga [[1785-yil]] [[9-avgust]]da xabar yubordi:

{{Cquote|''„Iravan Ahmadxonning hukmronligi ostida boʻlib, u Irakliga qaraganda koʻproq Iravon xoniga koʻproq qizlarga uylangan. U butun xonlikni Iravan qalʼasiga egalik qilgan jiyani Agaxuseyn bilan birga boshqargan. Ahmad Xonning tashabbusi bilan ular endi Irakliy IIga soliq toʻlamaydilar.“''&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot; /&gt;}}

[[1786-yil]] fevralda uning ukasi Shahbaz Xonning oʻgʻillari oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında).s.133.&lt;/ref&gt; Vazir Agaxuseyn Muhammad Xonni oʻldirmoqchi boʻlsa ham, uni 1786-yil iyun oyida Irakliy II oʻldirdi. Shunday qilib, Muhammad xon bu xavfdan qochgan boʻlsa-da, Iravan xonligi yana Irakliy II ga oʻlpon toʻlashga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.100.&lt;/ref&gt;

1785-yil sentyabrda Usmonli sultonining tashabbusi bilan Avar hukmdori Umma xon 11000 kishilik qoʻshin bilan Kartli-Kaxetiyaga hujum qildi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. СПб, 1866, s.139.&lt;/ref&gt; Signaghi qalʼasi va Kumush uyni egallab olgan, koʻplab atrofdagi qishloqlarni talon-toroj qilgan Dogʻiston qoʻshinlari Sulaymon posho bilan Axalsixaga yoʻl olishdi va qishni shu yerda oʻtkazishdi. Ularga Usmonli sultonidan koʻplab liboslar va sovgʻalar berilgan.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, Bakı, Yazıçı, 1989, s.125.&lt;/ref&gt;

Dogʻistonliklarning Kartli-Kaxetiyaga hujumi Iravan xonligiga ham taʼsir koʻrsatdi. Mahalliy aholining bir qismi Iravan qalʼasiga panoh topdi, qolgan qismi esa Kars pashalikka koʻchib oʻtishni boshladi. Bu Axalsix hukmdori bilan Iravan xonining oʻrtasida adovatni keltirib chiqardi. Axalsix hukmdori Sulaymon Posho Dogʻiston armiyasiga tayanib, Muhammad Xonga bosim oʻtkaza boshladi. U Iravan hokimiga tahdid qildi va muhojirlarga tegishli mol-mulkni unga qaytarilishini talab qildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.101.&lt;/ref&gt; Muhammad xon uning iltimosini qabul qilmadi va barcha qochqinlarni va ularning mulkini oʻz himoyasiga oldi.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, s.145.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining yurishi xonlik uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishini anglagan Muhammad xon Umma xon va Sulaymon posho bilan bogʻlanib, Ahalsikiga oʻz qarindoshlarini xat va qimmatbaho sovgʻalar bilan yuboradi. Irovan hukmdorining bu chora-tadbirlari biroz muvaffaqiyatli boʻldi va xonlikni qattiq vayronagarchilikdan qutqardi. Qish uchun Axalsixda dam olgan Umma xon 1786-yil 25-aprelda 7000 kishilik qoʻshin bilan Arpa daryosidan oʻtib, Iravan xonligi hududiga kirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.102.&lt;/ref&gt; Umma xon armiyasi Iravan hududida toʻxtamadi. Dogʻiston qoʻshinlari Abarandan oʻtib, Goycha koʻlini kesib oʻtib, Ganja tomon harakatlanishdi.&lt;ref&gt;Богданова Н.Г. Аграрные отношения в. Азербайджане в
1870–1913 гг. s.169-170.&lt;/ref&gt;


[[Fayl:The Hall of Mirrors in the Palace of the Sardar.jpg|left|thumb|250x250px|Sardar saroyidagi yozgi salon]]
1786-yilda Muhammad xonning Irakliy II bilan qayta yaqinlashishi Qorabogʻ xonligi va Iravan xonligi oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashishiga olib keldi. 1786-yil oktyabr oyida Ibrohimxalil xon Iravanga 3000 askar yubordi va mahalliy aholini Qorabogʻga koʻchirishga harakat qildi. Hujumni bilib, chegaradosh qishloqlar aholisi borish qiyin boʻlgan joylarga chekinib, Ibrohimxalil Xonning armiyasiga qarshilik qila boshladilar. Bundan tashqari, Muhammad xon Ibrohimxalil xon qoʻshinlariga qarshi qoʻshin yubordi. Qarshilikka duch kelgan Ibrohimxalil Xon qoʻshinlari orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.103.&lt;/ref&gt; Shu sababli, 1787-yilda Qorabogʻ xonligi va Naxchivandagi Kartli-Kaxeti oʻrtasidagi janglarda Iravan xonligi Iroqliy II vakili boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.104.&lt;/ref&gt;

Naxchivan Iravan xonligining mavjudligidan foydalanib, Boyazid pashali qoʻshini 1787-yilda Iravan hududiga bir necha marta hujum qildi va chegara qishloqlarini talon-toroj qildi. Biroq, Iravan hokimi bunga koʻz yumdi va faqat 1789-yilning yozida u qatʼiy choralar koʻrishni boshladi.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; Beyazid posho shuningdek, Iravanning ichki ishlariga aralashdi, Muhammad Xonga qarshi qoʻzgʻolonchi kuchlarni qoʻllab-quvvatladi va kerak boʻlganda ularga oʻz hududida boshpana berdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.128-131.&lt;/ref&gt;

1789-yilda Muhammad xon kuchli qoʻshin toʻpladi va Ishoq poshoga hujum qildi. Ishoq poshoning qoʻshini jangda magʻlubiyatga uchradi va Boyazid qalʼasiga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.130.&lt;/ref&gt; 1789-yilning kuzida Muhammad xon bilan Ishoq posho oʻrtasida Erzurum hukmdori Abdulla poshoning vositachiligi bilan tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.132-133.&lt;/ref&gt;

Beyazid posho bilan tinchlik shartnomasi tuzilgach, Muhammad xon Xoy xonligi bilan urush boshladi. Buning sababi shundaki, Muhammad xon va Boyazid posho oʻrtasidagi janglarda Xoy hukmdori Husayn xon Isoq poshoga yashirincha yordam bergan. Ushbu operatsiyada Naxchivan hokimi Kalbali xon unga harbiy yordam koʻrsatdi. Tayyorgarlik tugagach, 1790-yil 10-mayda Muhammad xon va uning ittifoqchisi Kalbali xon Xoy shahriga hujum qilishdi. Bunga qarshi tura olmagan Xuseyn Xon Iravandan yuborilgan soliqni oʻz vaqtida qaytarib berib, tinchlikni taklif qildi. Taklif qabul qilindi va tomonlar oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109.&lt;/ref&gt;

Biroq Naxchivan xonligi bilan Iravan xonligi oʻrtasidagi ittifoq uzoq davom etmadi. Kalbali xonning Husaynali xon Xoylu bilan yaqinlashishi oʻzining eski ittifoqchilarini dushmanga aylantirdi.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.62.&lt;/ref&gt; [[1790-yil]]gi Muxammad xon Naxchivanga hujum qilgan boʻlsa ham, qarshilikka duch keldi va katta yoʻqotishlar bilan chekinishga majbur boʻldi. Qarshi hujumga uchragan Naxchivan va Xoy xonliklarining qoʻshinlari ham Iravanda magʻlub boʻlishdi va atrofdagi hududlarni talon-toroj qilishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109-110.&lt;/ref&gt;

Ammo Gajarning tahdidi xonliklarni tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. [[1791-yil]]da Iravan, Naxchivan va Xoy xonlari oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Kalbali xon Muhammad xonning singlisiga uylanib tinchlikni mustahkamladi. Ibrohimxalil xon 1791-yil dekabr oyida Naxchivanga yurish qilganida, Iravan va Xoy xonlari Kalbali xonga kuch bilan yordam berishgan.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.63.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad xon Gajarning Janubiy Kavkazga birinchi yurishi [[1795-yil]] yozida boʻlib oʻtdi. 1795-yil iyun oyida u 85000 kishilik qoʻshin bilan shimolga uchta yoʻnalishda - Iravan, [[Tolish xonligi|Lankaran]]-Mugan va Qorabog ʼtomon yurdi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.50-51.&lt;/ref&gt; Ogʻa Muhammad xon akalari Aliqulu xan va Jafargulu xon boshchiligidagi 20000 kishidan iborat qoʻshinni Iravanga yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.116.&lt;/ref&gt;

1795-yil iyul oyining oʻrtalarida Aligul Xon qoʻshinlari Iravan qalʼasi yaqinidagi Charbagi nomli joyda qarorgoh qurdilar. Iravan qalʼasi Gajar qoʻshinlari tomonidan qurshab olingan. Muhammad Xon 35 kunlik qarshiliklardan soʻng taslim boʻldi va tinchlikni taklif qildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.90.&lt;/ref&gt; Irovan xon Ogʻa Muhammadxonga xotinlari va oʻgʻillaridan birini garovga yuborib, oʻlpon toʻlashga va agar kerak boʻlsa qoʻshinga yordam berishga vaʼda bergan. Tinchlikdan keyin Aliqulu xon Iravanda toʻxtamadi. U garovga olinganlarni 28-avgust kuni Ganjadagi Ogʻa Muhammadxonning oldiga bordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.118.&lt;/ref&gt;

Tiflisni ishgʻol qilganidan soʻng, Ogʻa Muhammad xon Iravan va Ganja xonlari foydasiga baʼzi koʻrsatmalar bergan. Uning buyrugʻiga binoan Pambak va Borchali sultonlari Iravanga, Gazax va Shamshaddil sultonlari Ganjaga boʻysunishlari kerak edi. Vaziyatdan foydalangan holda Muhammad Xon Pambak va Borchali aholisiga itoat qilishni talab qilib xabar yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Janubiy Kavkazga yurishi va rasman Rossiya himoyasida boʻlgan Gruziya imperiyasiga hujumi Rossiyaning manfaatlariga va mintaqadagi obroʻsiga jiddiy zarba berdi. Shuning uchun Rossiya mintaqada oʻz tajovuzkorona siyosatini olib borish uchun bahona qidirdi. Shu sababli, fursatdan foydalanib, Rossiya imperatori Ketrin II, V. V. Zubov boshchiligida Ozarbayjonning janubiy Kavkaziga 30 ming kishilik korpusni yubordi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.184.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Xurosondagi voqealarga aralashuvidan foydalanishga harakat qilib, Muhammad Xan Kartli Rossiya va Usmonli hukumati bilan bogʻlanib mustaqil siyosat yuritishga intildi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г., c.2, s.403-404.&lt;/ref&gt; Ammo Tsar [[Pavel I]] oʻz qoʻshinlarini Janubiy Kavkazdan olib chiqib ketgandan soʻng, bu reja amalga oshmadi va [[1796-yil]] 6-noyabrda Ogʻa Muhammad xon Gajar Iravan va Naxchivan xonlarini chaqirib, ularni [[Tehron]]da hibsga oldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.122-123.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.122.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Shohning buyrugʻiga binoan uning ukasi Aliqulu xan Gajar Iravan hokimi etib tayinlandi. Biroq, [[1797-yil]]da Ogʻa Muhammad Shoh oʻldirilganidan soʻng, Iravan aholisi Aliqulu xonga qarshi isyon koʻtarib, yuqori soliq tufayli uni quvib chiqarishdi.&lt;ref&gt;Бутков П. Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г. г., c.2, s.431.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.123.&lt;/ref&gt; U Gajar davlatiga sodiq qolishi sharti bilan qamoqdan ozod qilingan va Iravanga yuborilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.124&lt;/ref&gt;. Ammo Muhammad xan Gajarlarning itoatkor vassali emas edi. Aksincha, u Jafargʻulu xon bilan qoʻshilib, yangi shohga boʻysunishdan bosh tortdi. Biroq, ular shahzoda Abbos Mirzo va Sardar Sulaymon boshchiligidagi Gajar qoʻshinlari tomonidan magʻlubiyatga uchradilar. Bir necha yil oʻtgach, Abbos Mirza Iravan xonligiga hujum qildi va 40 kun davomida Iravan qalʼasini qamal qildi. Bu vaqt ichida atrofdagi qishloqlar talon-toroj qilindi. Natijada Muhammad xon Abbos kompensatsiya va sadoqat belgisi sifatida Mirzoga garovga olishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.185.&lt;/ref&gt;

Maks viloyatidagi tartibsizliklardan foydalangan holda, Kars hukmdori Muhammad Posho Iravan va Naxchivan xonliklariga dushman kuchlarga qoʻshilib, bu xonliklarning chegara hududlarida tez-tez reydlar uyushtirgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.138.&lt;/ref&gt; [[1802-yil]] may oyida Naxchivanning Kalbali xoni, uning ukasi Abbosguli xon va Iravan xonning birlashgan kuchlari Kars viloyatiga hujum qilish va talon-toroj qilish uchun Pambak va Kars pashallari tomon harakat qilishdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.127.&lt;/ref&gt; Muhammad Poshoni jazolash uchun Kalbali xon boshchiligidagi Iravan qoʻshinlari Kars hududiga kirib, uning bir qismini bosib oldilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.139.&lt;/ref&gt; Karslik Muhammad Posho yordam soʻrab Rossiya general Knigi-ga murojaat qildi. Pambakdagi rus qoʻshinlari qoʻmondonlariga Kars chegarasiga yaqin boʻlgan Kars poshoni qoʻshinlariga qoʻshilish va xonliklarning birlashgan kuchlariga zarba berish buyrugʻi berilgan. 1802-yil iyun oyida [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] va Kars poshoning birlashgan kuchlari Iravanlik Muhammad Xon va Naxchivanning Kalbali Xonni magʻlub etdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.186.&lt;/ref&gt;

1802-yil 12-sentyabrda Georgievskiyda imzolangan shartnomaga binoan Rossiya bilan Sharqiy Gruziyani (Kartli-Kaxeti) rasmiy birlashtirish toʻgʻrisidagi Tsaristlar manifesti eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.125.&lt;/ref&gt; Manifestga koʻra, Tbilisi viloyati tashkil qilindi, uni [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlari bosh qoʻmondoni va fuqarolik sudi boshqargan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.136.&lt;/ref&gt; Ozarbayjonning Kartli-Kaxeti qirolligining vassallari boʻlgan Borchali, Gʻazax va Shamshaddil sultonlari bilan bir qatorda Pambak va Shorayellar ham Tiflis gubernatorligi tarkibida Rossiyaga noqonuniy ravishda kiritilgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;

Iravan xoni Rossiyaning agressiv siyosatiga qarshi qatʼiyat bilan gapirar ekan, Pambak aholisini bosqinchilarga boʻysunmaslikka chaqirdi va ularga rus qoʻshinlari bosib olgan hududlarni tark etib, Iravanga koʻchib oʻtishni taklif qildi. Iravan xonining iltimosiga binoan 600 paxtakor qishloqlarini tashlab, Iravonga boshpana topdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Iravandan Tbilisiga (Tbilisiga) kelgan Uchkilsa monastirining arxiyepiskopi [[Grigoriy taqvimi|Grigoriy]] rus armiyasining qoʻmondonlariga, shu jumladan armanistonlik I.P.Lazaryevga razvedka bilan taʼminladi va ularni Iravan va Naxchivan xonlariga ishonmaslikka ishontirishga harakat qildi, chunki ''„... Iravan xon [[ruslar]]ga faqat yuzaki moyillikni namoyish etadi, ularni ichidan nafratlanadi va... Irivan xon, Naxchivan shahridan Kalbali xonga suyanib, Pambak tumanini Rossiya fuqaroligidan olib chiqmoqchi.“'' IP Lazaryev Pambak tumaniga yangi qoʻshinlar yubordi va deyarli butun aholini qaytarib yubordi. Ushbu voqeadan soʻng, Pambak arilarining baʼzilari yana Rossiyaga itoatsizlik qilishdi va Iravanga qochishdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193-194.&lt;/ref&gt;

Kartli-Kaxetiya podsholigi Rossiyaga qoʻshib olingandan soʻng, mintaqa norozilik va tartibsizliklarga duch keldi. Bu tartibsizlikni bostira olmagan Bosh qoʻmondon KF Knorring siyosati ham podshoh [[Aleksandr I]] ning noroziligiga sabab boʻldi. Shuning uchun podshoning buyrugʻiga binoan 1802-yil 8-sentyabrda K.D.Norringning oʻrniga P.D. Sisianov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Ибрагимбейли Х. Россия и Азербайджан в первой трети XIX века (из военно-политической истории).s.60.&lt;/ref&gt;

[[1801-yil]] martda Uchmuadzin katolikasi Argutinskiy vafot etdi. Katoliklar lavozimining boʻshligidan foydalangan holda, arxiepiskop Devid 1801-yil 28-aprelda bu lavozimga saylandi, uning yordami bilan u Iravan sudyasiga koʻplab sovgʻalar berdi. Uning nomzodligini qoʻllab-quvvatlagan Muhammad Xon&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.130.&lt;/ref&gt; hatto Dovudning xavfsizligi uchun Uchvadzinda Eyvaz Sulton boshchiligida bir guruh qurolli kuchlarni joylashtirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.144.&lt;/ref&gt;

[[1803-yil]] fevral oyining boshida Irivan xoniga yuborilgan maktubda P. Sisianov xonga samimiy doʻstlikni taklif qildi va uni Rossiya fuqarosi boʻlishga taklif qildi. Maktubning oxirida u buyuk rus imperatori va Usmonli sultoni tomonidan Danilga chiqarilgan farmonning qatʼiy bajarilishini talab qildi, u barcha armanlarning patriarxi sifatida tasdiqlandi va Dovudning oʻrniga Danil [[patriarx]] deb eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.145.&lt;/ref&gt; Garchi Muhammad Xon [[Rossiya imperiyasi]] bilan aloqalarni buzishni istamasa ham, Danilni ozod etishga buyruq bergan boʻlsa ham, u baribir uni patriarx qilib tayinlamadi va uni oʻz nazorati ostida ushlab turdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.195-196.&lt;/ref&gt;

Muhammad Xonning Pavel Sisianov talablarini bajarmaganligi tomonlar oʻrtasidagi tafovutlarni yanada kuchaytirdi. Shunday qilib, [[1804-yil]] may oyida Sisianov qoʻmondonligidagi rus qoʻshinlari Iravan xonligi chegaralariga yaqinlashdilar. Ushbu yurishdagi rus qoʻmondonligining asosiy maqsadi Gajar qoʻshinlarining Janubiy Kavkazga, shu jumladan Ozarbayjonning shimoliga kirishiga yoʻl qoʻymaslik va katta harbiy va strategik ahamiyatga ega boʻlgan Iravan xonligini egallash edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.135.&lt;/ref&gt; Sisianov Iravan yurishini muvaffaqiyatli bajarish uchun markazdan yana 4 polk va 100 ming rubl kumushni talab qildi. Ushbu kuchlar bilan u nafaqat Iravanni, balki Naxchivan va Shushani ham egallab olishga va ushbu kampaniyada Kur-Araz boʻylab istilo rejasining bir qismini bajarishga vaʼda berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.198.&lt;/ref&gt;

Xuddi shu harbiy tayyorgarlikni Iravan xonligi haqida Gajarlar ham olib borganlar. Gajar hukmron doiralari Iravan xonligiga ega boʻlgach, ular osongina Gruziyaga qoʻshinlar jalb qilishlari, ruslarni u yerdan haydab chiqarishlari va Janubiy Kavkazni egallab olishlari uchun qulay muhit yaratishlari mumkin deb oʻylashgan. Shu maqsadda 20.000 askar zudlik bilan tayyorlandi. Fatali Shoh armiya rahbarligini uning oʻgʻli va valiahd shahzoda Abbos Mirzoga ishonib topshirgan.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.136.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:View of Erevan in 1796.png|left|thumb|300x300px|Iravan shaharining ko'rinishi.  Rassam Q. Serqevich (1796)]]
Rossiyaning Janubiy Kavkazdagi faolligiga befarq boʻla olmagan Gajarlar rus qoʻshinlaridan mintaqani tark etishni talab qildi. Tabiiyki, Rossiya Eronning talabini bajara olmadi. Shunday qilib, 1804-yil 10-iyunda Gajarlar va Rossiya oʻrtasida diplomatik aloqalar uzildi va birinchi Rossiya-Eron urushi boshlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.137.&lt;/ref&gt; 15-iyun kuni rus qoʻshinlari Gyumrida kuchayib, Uchkilsa shahriga qarab yoʻl olishdi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. s.313-314.&lt;/ref&gt; [[2-iyul]] kuni ertalab Uchkilsan va Gamarlini katta qiyinchilik bilan bosib olgan rus qoʻshinlari Iravan qalʼasini qamal qildilar. Iravan qalʼasini 7000 jangchi va 60 artilleriya qoʻriqchisi himoya qilgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.200.&lt;/ref&gt;

Iravan garnizoni qurshovni kuchsizlantirish uchun istehkomdan chiqib, rus qoʻshinlariga bir necha yoʻnalishda hujum qildi. Iravanning qurshovida boʻlgan odamlarning bunday hujumlari natijasida 13 rus zobiti va 173 askar halok boʻldi. Gajar qoʻshinlari birinchi marta qurshovning 15-kunida Iravanga etib kelishgan va rus qoʻshinlari va himoyachilari oʻrtasidagi sakkiz soatlik jangda ruslar 3 ofitserni, 120 askarni yoʻqotib, 6 ofitser va 200 askarni yarador qilishgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.201.&lt;/ref&gt;

[[1804-yil]] [[20-iyun]] kuni erta tongda Abbos Mirzoning qoʻmondonligi ostida 12000 kishilik Shah qoʻshini rus qoʻshinlariga qarshi qatʼiyatli hujum boshladi. Uchbirlik cherkovi uchun kurash boshlandi. Besh kunlik jang natijasida rus armiyasi juda yomon ahvolda edi. Rus artilleriyasidan qoʻrqib, shoh qoʻshini toʻsatdan va kutilmagan hujum taktikasini tanlab, rus armiyasini oziq-ovqat va suvsiz qoldirdi. Ular hujum qilib, oʻzlari bilan bir nechta polkning chodirlarini, yuk mashinalarini va oziq-ovqat aravalarini olib ketishdi. Uchlik cherkovini qoʻlga kiritolmasligiga amin boʻlgan PD Sisianov 26-iyun kuni joʻnab, Iravan shahriga koʻchib oʻtdi. Cherkov uchun kurash rus armiyasiga juda qimmatga tushdi. Ushbu jangda ulardan 51 kishi halok boʻldi, 104 kishi yaralandi va koʻplab rus askarlari va ofitserlari shoh qoʻshini tomonidan asirga olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.157.&lt;/ref&gt;

Muxammad xon va uning ukasi Kalbali xon rus qoʻshinlarining Iravan qalʼasiga yaqinlashayotganini eshitib, qattiq xavotirlanib, Abbos Mirzo bilan muzokara boshladilar. Ular vositachilik qilish uchun rais Mirza Shafiyga murojaat qilishdi. Xonlar Abbos Mirzoga shahzodaning qoʻshiniga qarshilik koʻrsatganliklari va xonlikni rus qoʻshinidan himoya qilgani uchun kechirim soʻrab, sovgʻa yuboradilar.&lt;ref&gt;Nasir Nəcmi. Abbas Mirzə. s.31.&lt;/ref&gt; Muhammad Xon ustidan gʻalaba qozona olmagan PD Sisianov vaziyatdan chiqish yoʻlini topish uchun harbiy kengashni chaqirishga majbur boʻldi. 1804-yil 31-avgustda yetti kishilik harbiy kengash chaqirildi. Bu yerda ikkita masala muhokama qilindi - hujumni davom ettirish yoki orqaga chekinish. Ovoz berish natijasida ikki kishi kurashni davom ettirishni taklif qilishdi va besh kishi chekinishdi. Shunday qilib, chekinish buyurildi.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.155.&lt;/ref&gt;

Oʻsha yilning 1-sentyabrida Sisianov oxirgi marta Muhammad Xondan Iroqon qalʼasini topshirishni talab qildi. Ertasi kuni Muhammad xon uning murojaatini yana rad etdi. Shundan keyingina, 3-sentyabr kuni rus qoʻshinlarining chiqarilishi buyurildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.203.&lt;/ref&gt;

Rus armiyasi Iravan xonligini tark etgandan keyin Abbos Mirzo Iravan qalʼasiga keldi. Iravan qalʼasini ziyorat qilganidan soʻng, u Muhammad xon va uning qarindoshlarini ertasi kuni ziyofat uyushtirish uchun oʻzi qurshab olgan Soyudlu qishlogʻiga taklif qildi. Bir oz ikkilanib boʻlgach, Muhammad Xon ziyofatda boʻlishga qaror qildi. Ovqatlanish marosimida qatnashgan shoh uni Iravan hokimi qilib tayinladi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.166.&lt;/ref&gt;

Rossiya va Gajar (Eron) oʻrtasidagi urushdan keyin Iravan hukmdori Gajar davlatiga yaqinlashdi, ammo bu hukumatga koʻp ishonmadi. Mustaqil siyosat yuritish niyatini anglagan Shoh hukumati Iravandagi hukumatni oʻzgartirdi va uning vakili Mehdigulu xan Gajarini hokim etib tayinladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.148.&lt;/ref&gt;

== Xusayngulu xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mehdiqulu xan Dəvəli-Qacar|Mehdigulu xon Devali-Gajar]], [[:az:Əhməd xan Müqəddəm|Ahmad xon Muqaddam]], [[:az:Hüseynqulu xan Sərdar|Husaynngulu xon Sardar]], [[:az:Həsən xan Qacar|Hasanxon Qajar]]
[[Fayl:Portret of Huseyngulu Khan Qajar by Irevani.jpg|200px|thumb|right|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Husaynngulu xon Gajarning surati]]

Mehdiguli xon Qajar Iravanni [[1805-yil]] iyundan [[1806-yil]] avgustgacha boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.173.&lt;/ref&gt; Oʻsha paytda Iravan xonligi ichidagi vaziyat barqaror emas edi. Mehdigulu xonning soliqlarning koʻpayishi va aholining talon-toroj qilinishi natijasida Iravan aholisi unga qarshi isyon koʻtarishdi. 1806-yil yozida Mehdigulu xon Gajari Tabriz va Maraga xon Ahmadxonni almashtirdi. Maragali Ahmad xoni Mehdiguli xon tomonidan talon-toroj qilingan aholining mulkini qaytarib berdi, Iravanda koʻplab obodonlashtirish va himoya choralarini koʻrdi. Garchi u uch oylik hukmronligi davrida aholining hamdardligini qozongan boʻlsa-da, u 1806-yil 17-oktyabrda Iravanda epidemiya natijasida vafot etdi. Bu voqea shahzoda Abbos Mirzoni juda xafa qildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.204.&lt;/ref&gt;

Ahmadxonning vafotidan keyin shoh hukumati Xusayngulu xonni (1806—1827) Iravan hokimi etib tayinladi. Yangi xon hokimiyat tepasiga xalqaro vaziyat murakkablashgan bir paytda keldi. [[Kavkaz]]da Gajar Eron va [[Usmonli imperiyasi]] va [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] oʻrtasidagi urushlar davom etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.175.&lt;/ref&gt;

[[1807]]-[[1808-yil]]larda Janubiy Kavkazga yon berishni istamagan Gajarlar Rossiyaning Eronga tinchlik oʻrnatish taklifini qabul qilmadilar. Bu bahona sifatida rus qoʻshinlari 1808-yilda yana Iravan tomonga hujum qilishdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.205.&lt;/ref&gt; [[1808-yil]] sentyabr oyining boshida Gudovich Pambakni tark etib, 6000 kishilik qoʻshin va 12 ta artilleriya boʻlagi bilan Iravan tomon yoʻl oldi. Ushbu yurishda rus qoʻshinlari tarkibida boʻlgan 500 arman otliq askari ham qatnashgan.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.154.&lt;/ref&gt; Ertami-kechmi rus qoʻshinlari yana xonlikka chiqishini his qilib, Iravandan Xuseynngulu xon maʼlum mudofaa choralarini koʻrishga muvaffaq boʻldi. U Iravanda hokimiyat tepasiga kelishi bilan qalʼaning mudofaasini kuchaytirdi, Zangi daryosidan boshlanib, qalʼani oʻrab oldi va qalʼa garnizonining tarkibini koʻpaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.178.&lt;/ref&gt; Shuningdek, 1807-yildagi Franko-Gajar shartnomasiga binoan,&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Fayl:Treaty_of_Finkenstein_1807.jpg '''Finkenşteyn müqaviləsi''' ''sənədin əsli'']&lt;/ref&gt; Fransiyadan Eronga general Garda boshchiligidagi bir guruh muhandislar olib kelingan. Iravaning strategik ahamiyatini inobatga olgan holda, ularning baʼzilari Shohning iltimosiga binoan Iravanga olib ketilib, qalʼa mudofaasini kuchaytirishga kirishdilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot; /&gt; Bunga guvoh boʻlgan Gud Gudovich shunday deb yozdi: {{Cquote|''Iravan qalʼasi Yevropaning harbiy qoidalariga binoan mustahkamlangan edi. Ikki devor, xandaq va sopol devordan iborat edi. Tepalik mahalliy harbiy kuchlar foydalanmayotgan patron oʻqlari bilan oʻralgan edi.''&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.s.254.&lt;/ref&gt;}}
Rus qoʻshinlarining harakati Iravanning yangi qoʻmondoni Xuseyngulu xonni qattiq bezovta qildi. U darhol rus qoʻshinlarini toʻxtatish uchun oʻz qoʻshinlari bilan Abaranga borishga qaror qildi. 1808-yil 26-sentyabrdagi toʻqnashuvda Iroqlik jangchilar magʻlubiyatga uchradilar va chekinadilar. Ertasi kuni Gudovich boshchiligidagi rus qoʻshinlari guruhi „Uch cherkov“ monastirini osongina egallab olishdi va Iravan yaqinidagi Qorabog ʼqishlogʻida lager qurishga muvaffaq boʻlishdi. Bu holda, Sardar Xuseyngulu xon ukasi Hasan xonning buyrugʻi bilan qalʼaga ikki ming garnizonni joylashtirdi, besh ming jangchi bilan qalʼani tark etdi va Haydar daryosi boʻyida qarorgoh qurdi.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot; /&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.206.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.179.&lt;/ref&gt;

Birinchi jangda rus qoʻshinlari tomonidan magʻlub boʻlgan Xusayngulu xon Iravan tomon hujum qilib, qalʼaga kirishga harakat qildi. Xonning maqsadi rus qoʻshinlarini tashqi tomondan zarba berish orqali Iravan qamalidan olib tashlash edi. Ammo Gudovich general-mayor Portnyagin boshchiligidagi harbiy otryadni Xusayngulu xonni taʼqib qilish uchun yubordi va uning rejasini amalga oshirishga xalaqit berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.207.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.182.&lt;/ref&gt;

Ushbu gʻalabadan keyin Gudovich qalʼani [[ruslar]]ga topshirishni bir necha bor Iravan boshligʻining ukasi Hasanxonga taklif qildi, ammo har safar rad qildi. Gudovichning takliflariga javoban Hasan Xon qalʼaning mudofaasini yanada kuchaytirdi.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.155.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Fatali shah by Iravani.jpg|left|thumb|395x395px|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Fatali Shoh Gajarning surati]]
Xusayngulu xonning magʻlubiyati haqidagi xabarni eshitgan Fatali Shoh Farajulla xon boshchiligidagi 5000 kishilik qoʻshinni Iravan xalqiga yordam berish uchun yubordi. Vaziyat Rossiya armiyasi uchun qoʻrqinchli boʻlib qoldi. Bu xavfni oldini olish uchun Count Gudovich general-mayor Portnyaginni qoʻshinlari bilan Xanning orqasidan ketayotgan Podlutskiyning otryadiga yubordi. Portnyaginga armiyaning umumiy qoʻmondonligi ishonib topshirildi. Ammo rus armiyasi Iravan hukmdorini ochiq jangga jalb qila olmadi.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot; /&gt;

Gudovichning buyrugʻiga binoan strategik muhim ahamiyatga ega boʻlgan Naxçıvan hududiga Iravan hududini qamal qilish uchun hujum uyushtirildi. Qoʻshinlar oʻrtasida jang boʻldi. Ushbu jangda Shoh qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi. 1-noyabrda Naxchivon hukmdorining oʻgʻli Shixali aka yordamida rus qoʻshinlari Naxçıvanni jangsiz bosib oldilar.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot; /&gt;

Qamalning choʻzilishi, sovuq havo va oziq-ovqat etishmovchiligi rus qoʻshinlarining ahvolini yanada ogʻirlashtirdi. Nihoyat, Gudovich qalʼaga hujum qilishga qaror qildi. Iravan qalʼasiga hujum 1808-yil 17-noyabr kuni ertalab soat 5 da rejalashtirilgan edi. Rus qoʻshinlari beshta ustunga boʻlindi. Toʻrt ustun turli yoʻnalishlardan hujum qilishlari kerak edi, beshinchi ustun esa zaxirada turishi kerak edi. Iravan qalʼasiga hujum qilgan qoʻshinlar soni 3-4 ming edi. Biroq, ular Iravan aholisining jiddiy qarshiliklariga duch kelishdi. Hujum boshlanishi bilanoq, Iravan xalqi ruslarni artilleriya oʻqlariga tutdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.208.&lt;/ref&gt;  Qalʼaga kirish uchun rus qoʻshinlari tomonidan qurilgan zinalar etarli emas edi. Oxir oqibat, rus qoʻshinlari 1000 ga yaqin odamni yoʻqotib, hujumni toʻxtatishga majbur boʻlishdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.c.3, səh.390&lt;/ref&gt;

Hujumning muvaffaqiyatsizligi ruslarni bezovta qildi va oziq-ovqat mahsulotlari etishmayotgan edi. Noqulay vaziyatda Gudovich Iravandan chekinishga majbur boʻldi. 30-noyabr kuni erta tongda rus armiyasi Iravan qamalidan chiqib, qaytdi. Chekinish paytida Count Gudovich general-mayor Neulsinga Naxchivandan [[Ganja xonligi|Ganja]]ga chekinishni buyurgan. Naxchivonda mustahkamlangan rus armiyasi ham 1-dekabr kuni joʻnadilar.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.305.&lt;/ref&gt;

Ikkinchi Iravanda mart oyida rus qoʻshinlarining magʻlub boʻlishi Count Gudovichning bosh qoʻmondonlik lavozimidan isteʼfoga chiqishiga olib keldi. [[1809-yil]] [[14-fevral]]da podshoning buyrugʻi bilan general A. P. Tormosov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.185.&lt;/ref&gt;

Shu bilan birga Gajar Eron bilan urush olib borgan Rossiyaning [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli Turkiyaga]] qarshi kurashishi juda qiyin edi. Shuning uchun Rossiya hukumati birinchi navbatda Gajar hukumati bilan shartnoma imzolashga qaror qildi. Muzokaralar Askeran qalʼasida oʻtkazilishi belgilandi. Bir necha kun davom etgan muzokaralar natija bermadi. Shunday qilib, Gajarlar tinchlik shartlariga rozi boʻlmadilar va Janubiy Kavkazni ularga topshirishni xohladilar. Biroq, [[1810-yil]]da harbiy harakatlar qayta boshlandi va rus qoʻshinlarining gʻalabasi Gajarsni muzokaralarga olib keldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.157.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1813-yil]]da janglarning birinchi bosqichi tomonlar oʻrtasida Gulustan bitimi tuzilishi bilan yakunlandi. Shartnomaga koʻra, Arazdan shimolda joylashgan viloyatlarning aksariyati Rossiya imperiyasiga qoʻshilgan. Iravan va Naxchivan Gajarlar qoʻlida edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.77-78.&lt;/ref&gt;

Urushni yoʻqotganiga qaramay, Gajar hukumati tez orada Gulustan shartnomasining baʼzi bandlarini qayta koʻrib chiqishni talab qildi. Shunday qilib, [[1814-yil]] [[25-noyabr]]da Shoh hukumati [[Britaniya imperiyasi|Angliya]] bilan yangi shartnoma imzoladi. Kelishuvga binoan, Gajarlar bu mamlakatdan moddiy va harbiy yordam olgan holda, shuningdek, britaniyalik mutaxassislar yordamida oʻz qoʻshinlarini qayta tashkil qila boshladilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.159.&lt;/ref&gt;

Shundan soʻng, Shah hukumati bilan muzokaralar olib borish uchun [[Tehron]]ga ketgan bosh qoʻmondon A.P. Tormosovni [[1817-yil]] 31-iyuldan 3-avgustgacha Shoh qabul qildi. Biroq, bu masala boʻyicha tomonlar oʻrtasida kelishuvga erishilmadi. [[1823]] va [[1825-yil]]larda chegaralarni demarkatsiya qilish choralari ham oʻz samarasini bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.200-202.&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, [[1826-yil]] bahorida ikki rus piyoda polklari hujum qilib, Mirak qishlogʻini egallab olishdi va u yerda harbiy istehkom chizigʻini qurishni boshladilar. Ushbu voqea tomonlar oʻrtasidagi munosabatlarni yanada keskinlashtirdi. Rossiya knyaz Menshikov boshchiligidagi maxsus delegatsiyani ikki mamlakat oʻrtasidagi er nizosini hal qilish uchun Gajar saroyiga yubordi. Ammo Menshikovning vazifasi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.206-207.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, 1826-yil 19-iyulda Ikkinchi Rossiya-Gʻajar urushi boshlandi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot; /&gt; 1826-yil 16-iyulda Sardar Xuseyngulu xonning otliq qoʻshinlari va bir guruh gajar askarlari rus qoʻshinlariga Iroqdan hujum qilishdi. Xusayngulu Xon boshchiligidagi 5000 kishilik Iravan armiyasi Mirak qishlogʻida rus qoʻriqchilar postiga hujum qildi. Toʻsatdan qilingan hujum shahzoda Sevarsamidzeni umidsiz holatga keltirdi. U oʻz qoʻl ostidagilar bilan Gyumriga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.209.&lt;/ref&gt; Uning ukasi Hasan xonning qoʻshinlari Shorayelga kirishdi. Rossiya qoʻshinlari egallab olgan Baliqchay, Sadagachay, Garaksilsa va boshqa nazorat punktlari vayron qilingan. Hasan Xon qoʻshinlari Gyumri yoʻlini nazoratga olishdi. Shunday qilib, qisqa vaqt ichida Pambak va Shorayel rus qoʻshinlaridan ozod qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.220.&lt;/ref&gt; Mirzo Adigozal aka shunday deb yozadi:{{Cquote|''Shahzoda Savirza Mirza (Seversamidze) Pambak va Shorayelni tark etganidan soʻng, Husayn xon va Hasan xon Iravandan kelib, Rossiya hukumatining tomini buzib, uni yoqib yuborishdi&lt;ref&gt;Qarabağnamələr, I kitab.s.81-82&lt;/ref&gt;.''}}
[[Fayl:Взятие штурмом Эривани.jpg|left|thumb|300x300px|Iravan qal'asini sotib olish.  Rassom K. Beggrov (1827)]]
Ammo Xusayngulu xon bu gʻalabani tugata olmadi. Shunday qilib, Iravan hokimi Goycha atrofida turib, Abbos Mirzoni kutdi. Agar knyaz Ganjani qaytarib olgan boʻlsa, Xusayngulu xonning qoʻshini unga qoʻshilib, [[Tbilisi]] yurishi kerak edi. Goycha atrofida Shah qoʻshinini kutish xonning jiddiy xatosi edi. Boshqa tomondan, alohida Iravan qoʻshinlari oʻrtasida Rossiya nazorat punktlarini qamal qilish oʻrtasida aloqa yoʻq edi. Bundan foydalanib, rus toʻdalari jiddiy yoʻqotishlarga qaramay birlashishga muvaffaq boʻlishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.211.&lt;/ref&gt;

Urushning dastlabki kunlarida Gajar armiyasi rus jangchilarining kuchli bosimi ostida [[Ozarbayjon|Shimoliy Ozarbayjon]]ning ichki qismiga etib borgan boʻlsa ham, Shimkirdagacha chekinishga majbur boʻldi. 1827-yil boshiga kelib Rossiya armiyasi Shimoliy Ozarbayjonning deyarli barcha viloyatlarida ustunlikni qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.161.&lt;/ref&gt;

1827-yil aprel oyining boshida Paskevichning buyrugʻiga binoan general-adyutant KX Benkendorf boshchiligidagi rus qoʻshinlari oldingi otryadi, arman arxiepiskopi Nerses hamrohligida Borchalidan Iravanga koʻchib oʻtdilar. Shunday qilib, rus qoʻshinlari Iravan xonligiga navbatdagi keng koʻlamli yurishni boshladilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.217.&lt;/ref&gt; 13-aprel kuni qarshilik koʻrsatmagan rus armiyasi Uchbirlik cherkoviga etib keldi. Biroq, oldingi yurishlar singari, Rossiya armiyasida oziq-ovqat etishmovchiligi boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.222-223.&lt;/ref&gt;

1827-yil 16-aprel kuni ertalab K.X. Benkendorf 5 polk va 4 ta toʻp bilan Sardarobod qalʼasi tomon yoʻl oldi. Sardarobod qalʼasidan 10 verst uzoqlikda joylashgan Hasan xon 1000 kishidan iborat otliq qoʻshin bilan rus frontiga hujum qildi. Jang natijasida xon qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va qalʼaga chekinadi. Ushbu jangda Iravan Iravandan 100 kishi halok boʻldi va yarador qilindi, Ismoil xon va Xuseyn akaning jiyani [[ruslar]] tomonidan asirga olindi.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot; /&gt;  U Hasan Xon qoʻshinini magʻlubiyatga uchratgan boʻlsa ham, rus qoʻshini qalʼani qamal qilish paytida orqaga chekindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.224.&lt;/ref&gt;

Ochlik muammosini vaqtincha hal qilgan general − adyutant K. X. Benkendorf otryadi yana Iravan qalʼasiga hujum qilishga qaror qildi. Qalʼani qurshatmoqchi boʻlgan rus armiyasi turli guruhlarga boʻlingan va 24-aprelda Zangi daryosidan oʻtib, janubi-sharq tomon yura boshlagan. Rus qoʻshinlarining olgʻa siljishini koʻrib Xuseyngulu xan qalʼaning janubiy va sharqiy darvozalaridagi bogʻlarni qoʻriqlash uchun ikkita piyoda va otliq qoʻshin yubordi. Jang natijasida Iravan armiyasi bogʻlardan chekinishga majbur boʻldi. Magʻlub qilingan piyoda askarlar Iravan qalʼasiga, otliqlar esa Naxchivan orqali orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.222.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.256.&lt;/ref&gt;

Shaharning sharqiy qismini himoya qilish uchun askarlar etishmadi. Zangi daryosi tomon bozor, masjid va mulk mavjud edi. 27-aprel kuni shaharning bu qismi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. Shunday qilib, oʻsha kuni ruslar tomonidan Iravan qalʼasi atrofida oʻrnatilgan qamal halqasi yopildi.&lt;ref&gt; Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнь и деятельность.s.258.&lt;/ref&gt; Hasanxonning Sardarobod qalʼasiga hujumi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.225.&lt;/ref&gt;

1827-yil 12-mayda general Paskevich boshchiligidagi qoʻshinlar [[arman]] va [[Gruzinlar|gruzin]] qoʻshinlari hamrohligida Iravan tomon harakatlana boshladilar. Paskevichdan soʻng, 17-may kuni imperator [[Nikolay I]] roziligi bilan tashkil etilgan birinchi arman otliq qoʻshinlari Iravan xonligi hududiga koʻchib oʻtdi. Iravan chegaralarida ularning soni 1000 ga yetdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.226.&lt;/ref&gt;  8-iyun kuni Uchkilsa shahridan Iravan qalʼasiga qarab yoʻl olgan Paskevich Benkendorfning Iravan qalʼasiga yetib borganida muzokaralar olib borayotganligini eshitdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.226.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Siege of Erivan Fortress on 1 October 1827.jpg|alt=Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)|thumb|300x300px|Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)]]
Bu holatda general Paskevich Naxchivanga yurishga qaror qildi va oʻz qoʻshinlarini Garnichay qirgʻogʻiga, Iravandan 25 verstda toʻpladi. Biroq, u Naxchivanga yurishdan oldin, Iravan qalʼasining qurshovini kuchaytirish choralarini unutmagan. Benkendorf oʻrniga general-leytenant Krasovskiy Iravan qamalining boshligʻi etib tayinlandi. Paskevich Krasovskiy otryadini Iravan atrofiga joylashtirdi va unga zarur koʻrsatmalar berdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.227.&lt;/ref&gt;

Havoning haddan tashqari issiqligi, askarlar orasida dahshatli kasallikning tarqalishi va avgustda kelishi kutilayotgan qamal artilleriyasi Rossiya armiyasining ahvolini yomonlashtira boshladi. Vaziyat toʻgʻrisida Paskevichga maʼlumot bergan Krasovskiy, uchlik safiga qaytish uchun ruxsat olganidan keyin, 21-yarim tunda oʻz guruhi bilan birga joʻnadi.&lt;ref&gt;A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.228.&lt;/ref&gt;

Ibron xonining yordamiga shoshilib, Abbos Mirzo Gajar qoʻshinlarini bir joyga toʻpladi va 17-avgustda Ushag jangida u rus qoʻshinlariga ogʻir zarba berdi. Gajar temirchilari birdan [[Rossiya Imperiyasi|rus askarlari]]ni asirga olishdi va ertalab soat 7 dan kechki 4gacha davom etgan qonli jang Uchkilsa shahrining 2-verstida yakunlandi. Urushdan qochgan Krasovskiy Uchkilsa monastiriga panoh topdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.234-235.&lt;/ref&gt;  Buni bilib, Paskevich oʻz qoʻshinlarini Krasovskiyga yordam berish uchun yubordi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.162.&lt;/ref&gt;

1827-yil 20-avgustda Paskevich knyaz Eristov boshchiligidagi Qorabogʻda otryad tuzdi va Iravanga yurish qildi. Abbos Mirzo Gajar Sardaroboddan 15 verstda joylashgan Garagala qalʼasiga, soʻngra Makuga qaytib ketdi. U orqaga chekingach, Xusayngulu xon qalʼani akasiga topshirdi va oilasi bilan Makuga qochdi. Rossiya armiyasining asosiy kuchlari Uchmuazzinga 5-sentyabrda etib kelishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.237,241.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.309.&lt;/ref&gt;

1827-yil 29-avgustda Uchkilsa shahrida rus qoʻshinlari toʻplanishdi va bu safar Sardarobod qalʼasini nishonga olishdi. General Paskevich, qalʼada katta oziq-ovqat borligini bilar edi va kelajakda rus qoʻshinlarining yurishini taʼminlash uchun uni egallash kerak edi. 11-sentyabrda general Paskevich birlashgan kuchlar bilan Sardarobod tomon yurdi va ertasi kuni istehkomga yaqinlashdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.230.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasining garnizoni 14 ulgurji savdo va 1500 kishilik guruhdan iborat edi. Qalʼaga Hasan xonning nabirasi Fatali xon boshchilik qilgan. 16-sentyabrda, zamonning eng kuchli qurollaridan biri boʻlgan qamal toʻplari Sardarobodga keltirilganda vaziyat keskin oʻzgargan. 18-sentyabrda artilleriya qalʼani portlatishni boshladi. Oʻsha kuni qalʼaga 500 ta oʻq otildi. Bomba portlashi natijasida qalʼaning kvadrat minorasi vayron boʻlgan. Doimiy otishma ostida boʻlgan himoyachilar 19-sentyabr kuni soat 17.00 da taslim boʻlishga majbur boʻlishdi. Paskevich bilan muzokaralarga koʻra, himoyachilarga taslim boʻlish uchun 24 soat vaqt berilgan. Shu bilan birga, qalʼani portlatish kuchaygan. 19-sentyabr oqshomida Iravan garnizoni qorongʻida fortni tark etdi. Shunday qilib, Sardarobod qalʼasi rus qoʻshinlari tomonidan egallab olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.238.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Abbasabad qalasının açarı.JPG|thumb|right|Abbosobod qal'asining kaliti va rejasi]]
23-sentyabr kuni Paskevich kuchlari Iravan qalʼasining 2-verstiga&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Verst – uzunluq ölçüsü, 1, 06 km-əbərabərdir.&lt;/ref&gt;  kelib toʻxtashdi. 1827-yil 24-sentyabrda rus qoʻshinlari tomonidan Iravani yana qamal qilish boshlandi. Paskevich oʻsha kuni Muganlitapaning oʻng tomoniga batareyalar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Bölük artilleriya qüvvələrində Batareya, sərhəd qüvvələrində Zastava, hava qüvvələrində Eskadrilya, dəniz qüvvələrində isə Eskadron adlanır.&lt;/ref&gt; oʻrnatdi va tun boʻyi qalʼa ichiga artilleriya otdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.166.&lt;/ref&gt; Shahar 2 kun davomida tanaffuslarsiz artilleriya oʻqi ostida edi. Ogʻir artilleriya otashiga bardosh bermaydigan minoralar qulab tushdi. Himoyachilarni suv qalʼasidan mahrum qilish uchun Paskevich, qalʼa devorlari ostidagi zovurlarni tosh bilan toʻldirishni buyurdi. Shu bilan birga, Paskevich Hasan Xandan qalʼani topshirishni talab qiladi. Ammo Hasan xan Gajar bu murojaatni eʼtiborsiz qoldirdi, aksincha minoralarni taʼmirlab, yangi jangga tayyorlandi. Qalʼaning garnizoni rus qoʻshinlariga qattiq zarba berdi. Biroq, rus qamal korpusi toʻplarni shaharga yaqinlashtirdi. Keyingi taslim boʻlish toʻgʻrisida ijobiy javob olmagan Paskevichning buyrugʻiga binoan, Iravan qalʼasiga 1000 dan ortiq oʻq otildi. Shahar alangalanib ketdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.242-243.&lt;/ref&gt;

Artilleriya otishmasi bilan podpolkovnik Gurko va Shepelev otryadi qalʼaning janubi-sharqiy minorasini egallab olishdi. Shuningdek, armanlarning xiyonati natijasida shaharning gʻarbiy tomonidagi Tepebashi deb nomlangan mahallani egallashga tayyorgarlik koʻrayotgan ruslar Zangi daryosidan oʻtib, u yerda batareya qurishdi. Toʻgʻri, 6 kunlik qamaldan soʻng, qalʼaning devorlari vayron qilindi va 6 nafar qoʻriqchi polklari shaharga kirishga muvaffaq boʻlishdi. Qalʼadagi masjidlardan biriga 200 ga yaqin ayan bilan qaytgan Hasan xan Qajar qarshilik koʻrsatishda davom etdi. Kechga yaqin Iravan qalʼasi bosqinchilar qoʻliga tushdi. Hasan xan Gajar bilan bir qatorda gʻolib boʻlgan Subhangulu xon, Gʻasim xon, Marandli Jafargulu xon, Tabrizli Alimardan xon, Aharli Aslan xon, Fathali xon va boshqalar qoʻlga olindi. Hasan xan Gajarning qimmatbaho qilichi ham ruslarning qoʻliga tushdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.233-234.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.243-244.&lt;/ref&gt;

Iravanni ishgʻol qilganidan soʻng, Xusayngulu xon Makudan Gajar Shohning saroyiga ketdi. 1828-yilda Gajar hukumati Xusayngulu xonni [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]]ga yubordi va uni gubernator etib tayinladi. Xurosonda hukumatga qarshi norozilik namoyishlarini bostirgan Xusayngulu xon bu yerda tartibni saqlab turishga muvaffaq boʻldi. U [[1831-yil]]da vafot etgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.256.&lt;/ref&gt;

Iravani ishgʻol etgandan soʻng, chor qoʻshinlari hujum qilib, Janubiy Ozarbayjon hududiga kirishdi. Rossiya armiyasining olgʻa siljishi, shuningdek, qarshilik kuchlarining etishmasligi Gajar hukumatini tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. Shunday qilib, 1828-yil 10-fevralda Tabriz shahri yaqinidagi Turkmanchay nomli joyda Eron va Rossiya oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Shartnomaning boshqa shartlari bilan bir qatorda, Iravan va Naxchivan xonliklari ham [[Rossiya imperiyasi]]ga birlashtirildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.167.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.119.&lt;/ref&gt;  Turkmanchay tinchlik bitimidan soʻng, Hasan Xon asirlarni almashish natijasida ozod qilindi va Gajar hukumatiga topshirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.246.&lt;/ref&gt;

Turkmanchay shartnomasi (1828-yil 20-mart) ratifikatsiya qilingan kunning ertasi kuni [[Nikolay I]] „Armaniston viloyati“ ni tashkil etish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.168.&lt;/ref&gt; Farmonda aytilishicha: ''„Eron bilan tuzilgan kelishuvga binoan Eron tomonidan Rossiyaga qoʻshib olingan Iravan va Naxchivan“ Armaniston viloyati „deb nomlanadi va bizning sarlavhamizga kiritiladi. Oliy Senat ushbu viloyatning tuzilishi va boshqaruvi toʻgʻrisida zarur qarorlarni qabul qiladi.“''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.255.&lt;/ref&gt;

== Davlat tuzilishi ==
=== Boshqaruv ===
Oliy hokimiyat [[xon]]ga yoki boshliqqa tegishli edi. Quvvat meros boʻlib oʻtdi va otadan oʻgʻilga oʻtdi va hokazo. oʻtkazildi. Barcha qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tizimlari xon qoʻlida boʻlgan va barcha ichki va tashqi ishlar uning roziligi bilan amalga oshirilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.450.&lt;/ref&gt;

Divan xon yuqori martabali amaldorlardan iborat edi. Uchrashuvda davlat ahamiyatiga molik muhim masalalar muhokama qilindi. U urush, tinchlik, soliq yigʻish va ogʻir jinoyatlarga bagʻishlangan edi.&lt;ref&gt;Биберштейн М. Описание провинции, расположенных на левом берегу Каспийского моря между реками Терек и Кура стр.52.&lt;/ref&gt; Divanning boshligʻi divan hisoblanar edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.491.&lt;/ref&gt;

Xondan keyingi ikkinchi eng muhim shaxs Vazir boʻlgan. Vazir davlat xizmatining boshligʻi va xonning eng yaqin maslahatchisi boʻlgan. Divanning barcha mablagʻlarini, davlat xazinasini va boshqalarni olish. pullar toʻgʻrisidagi hisobot vazirga tushdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları,
1789-1791.s.49.&lt;/ref&gt;

Xon saroyida, vazirdan tashqari, bosh qoʻmondon moliya ishlari bilan shugʻullanar, buter xonning shaxsiy xonadonini boshqarar, molxona xazinachisi omborlarni boshqarar, omborxona xodimi omborxonani boshqarar, vitse-prezident iqtisodiy va maʼmuriy ishlar bilan shugʻullanar edi. Qishloqlarni boshqarish - qishloqda katta va boshqa kichik vazifalar mavjud edi. Xonning oʻzi harbiylarni boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.270-276.&lt;/ref&gt;

=== Maʼmuriy hududiy boʻlinish ===
Maʼmuriy-hududiy tuzilishi jihatidan Iravan viloyati bir-biridan daryolar va ariqlar bilan ajratilgan, qishloqlar esa qishloqlarga boʻlingan. Ushbu maʼmuriy-hududiy tuzilma Safaviylardan meros boʻlib, rus istilosiga qadar va biroz keyinroq davom etgan. Garchi Iravan viloyati siyosiy vaziyatga qarab hududni oʻzgartirgan boʻlsa-da, tumanlarning nomlari umuman oʻzgarishsiz qoldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.298.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligining tumanlari quyidagilar:&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.441-448&lt;/ref&gt;

# [[:az:Qırxbulaq mahalı|Kirxbuloq tumani]];
# [[:az:Şərur mahalı|Sharur tumani]];
# [[:az:Zəngibasar mahalı|Zangibasar tumani]];
# [[:az:Sürməli mahalı|Surnali tumani ]];
# [[:az:Gərnibasar mahalı|Garnibasar tumani]];
# [[:az:Dərəkənd-Parçenis mahalı|Darakand-Parchenis tumani]];
# [[:az:Vedibasar mahalı|Vedibasar tumani]];
# [[:az:Göyçə mahalı|Goycha tumani]];
# [[:az:Səədli mahalı|Saadli tumani]];
# [[:az:Talin mahalı|Talin tumani]];
# [[:az:Seyidli-Ağsaxlı|Seyidli-Agsaqqalli]];
# [[:az:Sərdarabad mahalı|Sardarobod tumani]];
# [[:az:Körpübasar mahalı|Korpubasar tumani]] yoki Talin tumani;
# [[:az:Abaran mahalı|Abaran tumani]];
# [[:az:Dərəçiçək mahalı|Darachichek tumani]].
Ushbu tumanlarda 831 qishloq roʻyxatga olingan.

=== Armiya ===
Iravan hukmdorlari armiyasi shaxsiy qorovullardan, oddiy qoʻshinlar, amnistiya va elbeyalar va bealar boʻlinmalari hisoblangan askarlardan iborat edi. Sudyalarning shaxsiy tansoqchilari xizmatkorlar boʻlgan. Ular eng mukammal guruh va xonning shaxsiy qoʻriqchilari edilar. Ushbu yordam miltiqchilar deb nomlangan. Ularning rahbarini miltiq ustasi deb atashgan. Qullar barcha soliq va soliqlardan ozod qilingan, ularning maoshlari va oʻq-dorilari xon saroyi tomonidan toʻlangan va qullar koʻpincha yaxshi xizmat uchun mukofotlanganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.285.&lt;/ref&gt;
Iravan xonligi harbiy harakatlar paytida 3600-5000 askar yuborishi mumkin&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.457.&lt;/ref&gt;. Xon hukumatining asosiy tayanchi armiya edi. Armiyaning asosiy qismi tinch fuqarolar edi va amnistiya va etnik guruhlardan iborat edi.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.98.&lt;/ref&gt;

== Madaniyat ==
Iravan shahri tarixning  turli davrlarida [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]], [[Arab xalifaligi]], Sajidlar, Shaddadis, Seljuklar, Eldenizlar, Elxanidlar, Teymuridlar, Garagoyunlu, Aggoyunlu, Safaviylar, Afshorlar, Gajars sulolalari tarkibiga kirgan. Markaz sifatida Iravanning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi Chukursaad beylerbeyi va Iravan xonligi davrlariga toʻgʻri keladi. Oʻrta asrlarga oid tarixiy manbalarda shahar Ravan va Iravan sifatida tilga olingan. Iravan shahri asosan Safaviylar davrida rivojlanib oʻsgan. Iravan Chukursaad beylerbeyining markaziga aylandi va beylerbeyining markaziy rolini oʻynadi. Safaviy-Usmoniy chegarasi, Chukursaad knyazligi maʼlum urushlar paytida bosib olingan va keyin qaytib kelgan.

=== Arxitektura ===
Garchi biz gaplashayotgan Iravan viloyati meʼmoriy yodgorliklarining aksariyati saqlanib qolmagan boʻlsa-da, manbalarda ushbu sanʼat turi haqida juda koʻp maʼlumot topish mumkin. Ushbu maʼlumotlarga koʻra, mintaqa karvonsaroylar, qalʼalar, masjidlar, binolar va boshqa meʼmoriy obidalarga boy edi, ammo bu yodgorliklar oʻziga xosligi va meʼmoriy uslubi bilan ajralib turardi. Iravan viloyatining meʼmoriy yodgorliklari oʻsha davrda bu hududda bir qator chiroyli binolar yaratgan meʼmor-quruvchilar borligini isbotlaydilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.431.&lt;/ref&gt;

==== Masjidlar ====
[[Fayl:Blue Mosque, Jerevan 2.JPG|thumb|right|Moviy masjid (chapda) va Navro'zali aka masjidi (o'ngda)]]
Palata sakkizta katta masjidni, ikkitasi qalʼada va oltitasini shaharda roʻyxatdan oʻtkazdi. [[1764-yil]]da Husaynali xon tomonidan qurilgan „Moviy masjid“ oʻzining ulugʻvorligi bilan mashhur edi. Masjid gumbazi koʻk rangda bezatilganligi sababli shunday nomlangan. Shaharning gʻarbiy qismida joylashgan masjid Ganjadagi Shah Abbos masjidi uslubida qurilgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях s.s.7.&lt;/ref&gt; 1828-yildagi bosqindan keyin Yerixandagi Zalikxon masjidi, Navroʻzali aya masjidi, Sartib Xon masjidi, Husaynali Xon masjidi, Hoji Imomverdi masjidi, Hoji Jafar Bey masjidi tirik qoldi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.468&lt;/ref&gt;

Qadimgi Iravandagi Zalixon yoki shahar masjidi (qurilish sanasi nomaʼlum) va Navroʻzali xon masjidi (1687) Moviy masjidga oʻxshash va kichikroq edi. Qolgan uchta masjid 17-18 asrlarda qurilgan. Zalikxon masjidi hozirgi Iravan mehmonxonasi yonida joylashgan edi. [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]]dan keyin masjidning maqsadi oʻzgartirildi. Hozirgi kunda ushbu binoda Rassomlar uyining koʻrgazma zali joylashgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.128.&lt;/ref&gt;

Qalʼa masjidlaridan biri [[1725-yil]]da Usmonli hukmdori Rajab posho tomonidan qurilgan. Ushbu meʼmoriy jihatdan diqqatga sazovor masjid ruslar istilosidan keyin rus pravoslav cherkoviga aylantirildi. Iravandagi yana bir masjid Xusayngulu Xon davrida qurilgan va Gajar shahzodasi sharafiga Abbos Mirzo masjidi deb nomlangan. Bosqindan keyin masjid ruslar tomonidan qurol saqlanadigan joyga aylantirildi.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).433.&lt;/ref&gt;

==== Qalʼalar ====
''Asosiy maqolalar:[[:az:İrəvan qalası|Iravan qalʼasi]] va [[:az:Sərdarabad qalası|Sardarobod qalʼasi]]''
[[Fayl:Grigory Gagarin. Armenie. Djighit a Sardar-Abbat. (Kurdes, tatars).jpg|left|thumb|250x250px|Sardarobod qal'asi.  Rassom Q. Gagarin (1847)]]
Iravan qalʼasi Farxad posho tomonidan [[1583-yil]]da Zangi daryosi boʻyida, Chukursaad viloyati [[Usmonli imperiyasi|Usmonli imperiyasi]]ning vaqtincha qismi boʻlganida qurilgan.&lt;ref&gt;Joseph L. Wieczynski – The Modern encyclopedia of Russian and Soviet history, Том 10, Academic International Press, 1994, Стр. 218&lt;/ref&gt; Kengligi 790 m va 850 m boʻlgan Iravan qalʼasining devorlari tosh va xom gʻishtdan ikki yoki uch tomonli devorlarga ega edi. 17 minoradan iborat ichki devor kengroq va uzunroq edi. Bir oz pastroq va torroq boʻlgan tashqi devor, birinchisidan 15-20 parcha narida, unga parallel ravishda qurilgan edi. Ushbu devorda 60 tagacha toʻp. Qalʼaning janubiy, shimoliy va sharqiy qismlari chuqur va keng ariq bilan oʻralgan edi. Umuman olganda, Iravan qalʼasida 50 dan ortiq minoralar va 3 ta kuchli temir darvozalar boʻlgan. Garnizonlar soni har xil davrlarda 2000-5000 va urushlar paytida 7000 ga etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.436.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasi Iravanning ikkinchi yirik qalʼasi edi. U 1810-yilda Xusayngulu Xonning buyrugʻiga binoan qurilgan va [[1815-yil]]da qurilishi yakunlangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. s.255.&lt;/ref&gt; Sardarobod qalʼasi Arazning chap qirgʻogʻida, toʻrtburchaklar tekislikda qurilgan. Doira 4 verstli va uch tomondan minora gʻishtdan qurilgan bu qalʼa er-xotin devor bilan oʻralgan edi. Minoralarning oltitasi tashqi tomondan, 4 tasi ichki devorda joylashgan edi. Qalʼaning janubiy tomonida bitta devor bor edi. Sardarobod qalʼasi xandaq bilan oʻralgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.IV.s.292.&lt;/ref&gt; Qalʼada xon saroyi va 700 uy bor edi. Uning tarkibida 22 ta artilleriya va 3000 kishilik garnizon bor edi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.437.&lt;/ref&gt;

==== Karvonsaroylar va vannalar ====
[[Fayl:05 Chardin Yerevan1672.gif|right|thumb|250px|[[1672]] yil Jan Chardin tomonidan tasvirga olingan Iravan qal'asining panoramali ko'rinishi]]
Iravandagi eng meʼmoriy ahamiyatga ega binolardan biri karvonsaroylar edi. [[Karvonsaroy]]lar deyarli xuddi shu tarzda qurilgan. Ular shaharning ikki qavatida qurilgan. Karvonsaroyning balandligi 8 futdan oshmagan va bino boʻylab yotgan xonalardan iborat edi. Xonalar derazasiz edi. Kunduzgi yorugʻlik faqat eshikka tushdi. Har bir xonaning oldida binoning old tomoniga ochiladigan kichkina koridor bor edi, gumbazsimon qoplamali, kengligi 8 fut va ichkarisi 4-5 fut edi. Ushbu xonalarga qoʻshimcha ravishda ikkala xonadan ham bir xil balandlikda koridor chiqardi. Xonalar ortida butun binoni oʻrab turgan yoʻlak shaklida qurilgan yoʻlak bor edi. Yuqorida, har ikki tomonda, omborlarga ulashgan devorga ulkan balkon bor edi, hovlining oʻrtasida diametri 20-30 va balandligi 6-8 fut boʻlgan olti burchakli basseyn mavjud boʻlib, uni ichimlik suvi taʼminlab turardi. Karvonsaroyning tomi tekis edi. Kirish yoʻlakdan edi. Yoʻlakning ikkala tomonida oddiy oziq-ovqat sotadigan doʻkonlar bor edi. Ushbu doʻkonlar katta yogʻoch eshiklar bilan yopilgan.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot; /&gt; Rossiya istilosidan keyin Iravanda 8 ta karvonsaroy roʻyxatga olingan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.92.&lt;/ref&gt;

Vannalar mahalliy aholi uchun ham, shaharga kelgan xorijiy mehmonlar uchun ham dam olish maskani boʻlgan. Hammomlar toʻrtburchaklar xonalardan iborat boʻlib, ularda bir necha katta zallari sharsimon gumbaz bilan oʻralgan va oʻrtalarida suv oʻlchagichli gumbaz bor edi. Bu erga suv maxsus qurilgan suv omborlaridan tortib olingan suv quvuri orqali etkazib berildi. Yon xonadan issiq suv tortildi. Yogʻoch oʻrniga suv maxsus quritilgan toza suv bilan isitiladi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866&lt;/ref&gt;

Iravan shahrida mavjud boʻlgan hammomlar quyidagicha boʻlgan&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866-867.&lt;/ref&gt;: 

* Shahar kvartalida - Shayx-ul islom hammomi;
* Zalikxon hammomi;
* Mehdiyning hammomi;
* Hajibeyim hammomi;
* Tepebashi mahallasida - Shayx-ul islom hammomi;
* Hagi Ali hammomi;
* Gafar yoki Hoji Fatali hammomi;
* Karim aka hammom;
* Hasanali hammom.

==== Xon saroyi ====
[[Fayl:Yerevan Sardar Palace.png|right|250px|thumb|Sardor saroyi balkoni interyeri]]
Xon saroyi yoki Sardar saroyi [[1510-yil]]da Amirguna xon Gajar tomonidan qurilgan. Xuseynali xon mavjud xon saroyini qayta qurdi va obod qildi. Shu maqsadda u Xoylu Ahmadxonning bosh meʼmori Mirza Jafarini Iravanga taklif qildi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“.s.124.&lt;/ref&gt;

Xon saroyi qalʼaning shimoli-gʻarbiy qismida, Zangi daryosi yonida qurilgan. Saroy koʻp xonalarga ega boʻlgan kvadrat bino edi. U uchta alohida qismdan iborat edi. Sudyaning xotinlari uchun garem xonalari, qabulxona, xizmatchilar uchun joy va garnizon omborlari mavjud edi. Uchinchi qismi xonning qarorgohi edi.&lt;ref&gt;&quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;.s.438.&lt;/ref&gt;

Xon saroyini obodonlashtirgan ''„Shushaband“'' va ''„Yozgi pavilon“'' nomli oynali salon 1791-yilda Muhammadxon tomonidan qurilgan. „Shushaband“ deb nomlangan oyna zali kutish yoki qabul qilish xonasi deb hisoblangan. Zamin marmardan yasalgan boʻlib, devorlar, ship va kornişlar yorugʻlikni aks ettiruvchi turli xil rangli, koʻzni qamashtiruvchi oynalar bilan bezatilgan.&lt;ref&gt;Kərimov Kərim. ''&quot;İrəvan sərdarının sarayı&quot;'', „Yeni fikir“ qəzeti, 18-oktyabr 1995-ci il, № 5.&lt;/ref&gt;

=== Fan, taʼlim va adabiyot ===
Iravan xonligi hududida taʼlim asosan diniy arboblar tomonidan olib borilgan. Har bir masjidda katta yoki kichik madrasa bor edi. Quyi sinf oʻqituvchilarini '''''„oʻqituvchilar“''''', yuqori sinf oʻqituvchilarini „'''''voizlar'''''“ deb nomlashdi. Madrasalardagi sinflardan tashqari, talabalar yashaydigan kichik xonalar ham mavjud edi. Baʼzi masjidlarda taniqli mujtahidlar dars berishgan va ularni tinglash uchun mamlakatning turli burchaklaridan tinglovchilar kelgan. [201] Iravan xonligi qulashi arafasida yolgʻiz Iravanda 200 talaba tahsil olayotgan edi.

Oʻqituvchilar barcha fanlarni uchta asosiy yoʻnalishga ajratdilar: [[Arab tili|Al-Arabiyat]], [[Shariat|Sharva]] va Al-Hakim. Birinchi yoʻnalish arab tili, tarix va Qurʼon qiroatining qoidalarini oʻz ichiga oldi. Ikkinchi yoʻnalish „Qurʼon“ tafsirini, voqealarni oʻrganish va diniy qonun asoslarini oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Uchinchi yoʻnalish [[mantiq]], [[matematika]], [[geometriya]] va [[astronomiya]], [[tibbiyot]] va nazariy falsafani oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Ikkala maktabda ham, madrasalarda ham xattotlik sanʼatiga alohida eʼtibor berildi. Maktab va madrasalardan tashqari, Iravan xonligi hududida individual taʼlim turi mavjud edi. Xon yoki sardorlarning farzandlari, zodagonlar va savdogarlar oʻz uylarida alohida oʻqituvchilar tomonidan tarbiyalangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.903-904&lt;/ref&gt;

Sevgi mavzusi bilan bir qatorda, shoirlar zamonning shikoyatini aks ettirgan ijtimoiy va siyosiy masalalarga ham toʻxtaldilar. Iravan viloyati shoirlari orasida shoir Mammadsoyu (1800—1884), Almammadi (1800—1868) va Oydin (1825—1915) bor. Bu shoirlar sheʼrlarini xalq tushunadigan tilda yozganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.426.&lt;/ref&gt;

Iravanda Ashug maktablari alohida ahamiyatga ega edi. Goycha ashug maktabining taniqli aşıqlari Ashiq Allahverdi, uning shogirdi Ashiq Ali (1800—1911), uning shogirdlari Ashiq Alasgari, Ashig Maxarrami, Ashiq Azizi va Ashiq Musa. Gyumri ashug maktabining ustoz ashulalarini Ashug Tujcari, Ashig Beymurazi va Shirakli Hasan namoyish etishlari mumkin. Iravan aşıqlar maktabining koʻzga koʻringan namoyondalaridan biri Basarkecharli Ashug Musa haqida gapirish mumkin.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.132.&lt;/ref&gt;

=== Tasviriy sanʼat ===
Asosiy maqola: [[:az:Mirzə Qədim İrəvaninin əsərlərinin siyahısı|Mirza Gadim Iravani asarlari roʻyxati]]
[[Fayl:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|thumb|Sardar saroyida [[Ozarbayjon]] rassomi Mirza Gadim Iravanining devor rasmlari]]

Iravandagi tasviriy sanʼat qabr toshlariga turli xil yozuvlar va rasmlar bilan oʻzini namoyon qiladi. Qabrning ustiga toʻgʻri joylashtirilgan bu toshlarga marhumning tugʻilgan va oʻlganligini koʻrsatuvchi yozuvlar, turli xil rasmlar va naqshlar qoʻyilgan edi. Ivan Chopinning taʼkidlashicha, 30-yillarning boshlarida u Goychadagi ozarbayjon turklariga tegishli boʻlgan qabristonda turli xil tasvirlarga ega boʻlgan qabrlarni koʻrgan. Unga koʻra, qabr toshidagi ot, qilich va qurol askarning ramzi, yovvoyi choʻchqa, kiyik, yovvoyi echki ovi, qoʻy va echkilarni boqish edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.718.&lt;/ref&gt;

Iravan rassomchilik sanʼatining eng koʻzga koʻringan vakili bu Mirza Gadim Iravani. MG Iravani tomonidan yaratilgan baʼzi rasmlar „Iravan Sardar“ saroyiga bagʻishlangan. U XIX asrning 50-yillarida Sardar saroyida syujet kompozitsiyalarini tikladi, saroyning Mirror zaliga bir qator portretlarni - „Fatali shoh“, „Abbos Mirzo“, „Xusayngulu xon“, „Sarkarda“ va boshqalarni chizdi. tortdi. Uning 100 dan ortiq rasmlari bor edi. Ularning yigirma beshtasi hozir [[Boku]], [[Tbilisi]] va [[Sankt-Peterburg]]dagi sanʼat muzeyida saqlanmoqda.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.126.&lt;/ref&gt;

== Iqtisodiyot ==
=== Qishloq xoʻjaligi va chorvachilik ===
Iravan xonligi mahsulotlari orasida [[bugʻdoy]] va [[arpa]] ishlab chiqarish asosiy oʻrinni egalladi. Don etishtirish Iravan, Kirxbulag, Sardarobod, Shorayel, Pambak atrofidagi hududlarda asosiy oʻrinni egalladi. Ekinlar asosan bahor va kuzda boʻlgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.739.&lt;/ref&gt; Xusayngulu xon Gajar davrida Iravan xonligida har yili 34 185 halvar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;[[Fars dili|Fars sözü]] olub, iki – „xar“ (eşşək), və „bar“ (yük) sözlərindən əmələ gəlmişdi. Xalvar  həm iri çəki vahidi, həm dəsahəölçüsü idi. 1 xalvar 100 batmana bərabər idi. Təbriz batmanıilə1 xalvar 300 kq, İrəvan batmanıiləisə450 kq-a bərabər idi. Sahəvahidi kimi 1 xalvar 1, 5 desyatinəbərabərdir.&lt;/ref&gt; bugʻdoy va 11,500 halva arpa ishlab chiqarilgan. Zangibasar va Sharur tumanlari, ayniqsa, guruch etishtirish jihatidan ajralib turardi. Har yili 18,400 ta halvar paddies ishlab chiqarildi.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.IV.s.280.&lt;/ref&gt;

Zangibasar, Sardarobod va Surmali tumanlarida paxta etishtirish rivojlangan. Har yili oʻrtacha 2100 rupiy paxta ishlab chiqariladi.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.I.s.51.&lt;/ref&gt; Tamaki asosan mahalliy talabni qondirish uchun ishlab chiqarilgan. Zigʻir togʻlarda va sesame issiq mintaqalarda ishlab chiqarilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.741-742.&lt;/ref&gt; Ikkala oʻsimlikning yogʻi oziq-ovqat va yoqilgʻi sifatida ishlatilgan. Xusayngulu Xon davrida har yili Iravanda oʻrtacha 12 ta halvar zigʻir urugʻi va 24 ta halvar sesame urugʻlari ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;/&gt;

Iravan shahrida va shahar atrofidagi qishloqlar va tumanlarda turli xil poliz mahsulotlari va sabzavotlar etishtirildi. [[1782-yil]] martda Bayaziddan Isoq Poshoning iltimosiga binoan Bayaziddan 2 abbas qiymatidagi 7000 dinor qiymatidagi qora tarvuz, koʻk tarvuz, bodring, kovak, reyhan, baqlajon va boshqalar. urugʻlar yuborilgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.63.&lt;/ref&gt;

XVIII asrning ikkinchi yarmida Iravan xonligida chorvachilik bilan shugʻullanadigan aholining bir qismi bozorda sotish uchun sariyog ʼ, pishloq va boshqa sut mahsulotlarini ishlab chiqargan. Qoʻychilik chorvachilikning boshqa tarmoqlariga qaraganda ancha rivojlangan edi. Chorvachilik asosan yaylov-qish va qisman koʻchmanchi chorvachilikka boʻlingan. Xonlikning oz sonli aholisi doimiy yashash joyiga ega boʻlmagan va faqat koʻchmanchi chorvachilik bilan shugʻullangan. Girxbuloq, Goycha, Abaran, Darachichek, Garnibasar, Vedibasar, Talin, Surmali, Darakand-Parchenis tumanlarida chorvachilik uchun koʻproq mos keladigan yaylovlar mavjud edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.519-525.&lt;/ref&gt;

=== Hunarmandchilik va savdo ===
[[Fayl:Faience vase from Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|left|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligiga tegishli taomlar]]
Hunarmandchilik sanʼatning turli sohalarini qamrab oldi. Toʻquvchilik va kulolchilik, anʼanaviy hunarmandchilik rivojlangan. Ular orasida gilam ishlab chiqarish alohida ajralib turardi. Xonlikda kulolchilik mahsulotlari mahalliy xom ashyolarga asoslangan edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.851-853&lt;/ref&gt;

Toʻquv bilan bogʻliq sanʼat turlaridan biri bu boʻyash edi. Bu soha toʻqimachilik uchun iplar, paxta va jun matolarni boʻyashda muhim rol oʻynadi. Boʻyashda qizil qoʻngʻizdan olingan qizil boʻyoq va turli boʻyoq oʻsimliklarining tabiiy boʻyoqlari ishlatilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.374.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:National clothes of Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|150px|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligining milliy liboslari]]
Teri buyumlari Iravan xonligida qayta ishlangan. Shu maʼnoda nafaqat mahalliy terilar va terilar, balki Bayazid va Makudan import qilingan xom ashyolardan ham foydalanilgan. Teri buyumlari ishlab chiqarish otliqlarning talablariga javob berdi. Bundan tashqari, Iravan xonligida shisha ishlab chiqarish, sovun tayyorlash, moylash va b. hunarmandchilik sohalari boʻlgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.65.&lt;/ref&gt;

Iravan shahri yaqinidagi Gogb tuz konidan qazib olingan tuz [[Gruziya]], Imereti, [[Axalsixe]] va boshqa hududlarga eksport qilindi. Tuzga talab katta boʻlgani sababli Gogb togʻining etagida ikkita mina bor edi. [[Ruslar|Rus]] manbalariga koʻra, Xuseyngulu xon davrida tuz ishlab chiqarish yiliga 14000 rublni tashkil etgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.827-828&lt;/ref&gt;

U Iravandan turli karvon yoʻllarini bosib oʻtdi. Ulardan birinchisi [[Hindiston]], [[Oʻrta Osiyo]] va [[Eron]]ni [[Tabriz]] va [[Naxichevan]] orqali Iravan xonligiga bogʻlaydigan karvon yoʻli edi. Ushbu karvon yoʻli „Erzurum yoʻli“ yoki „Bezirgan yoʻli“ deb nomlangan. Iravandan Erzurumgacha boʻlgan yana bir karvon yoʻli Abaran va Alagoz togʻlarining shimoliy etaklaridan oʻtib, Karsga, u yerdan Xasangalaga bordi, u yerda u asosiy yoʻl bilan birlashdi. Iravandan [[Tbilisi]]ga (Gruziya) karvon yoʻli Uchkilsa, Sardarobod, Hamamli, Jaloloʻgʻlu va Shulaver orqali oʻtgan. Bu yoʻlning uzunligi taxminan Iravan − Agstafa yoʻliga teng edi. Iravan bu yoʻl orqali [[Ganja]]ga, Shamaxida esa Ozarbayjondan Rossiyaga asosiy savdo yoʻli bilan bogʻlandi. Karvon yoʻnalishlarida bojxona va oʻtkazish punktlari juda koʻp edi. Faqatgina Ayilislidan Kagizmangacha boʻlgan savdo yoʻlida oltita bojxona posti mavjud edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot;&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.66.&lt;/ref&gt;

Iravaning asosiy savdo yoʻllari quyidagilar: 1. Gyumri - Masdara - Sardarobod - Uchkilsa - Iravan - [[Naxichevan (shahar)|Naxichevan]] - Ordubad; 2. Sardarobod - Jafaraga - Boyazid posho; 3. Sardarabad - Gogb - Arazsahili va Kagizman - Erzurum; 4. Iravan - Qorabog ʼxonligining chegarasiga qadar. 5. Iravan - Uchkilsa - Kars. Bu yoʻl Gizilkilsa va Goshavang qishloqlaridan oʻtdi. Xonlikning asosiy savdo markazi Iravan shahri edi. Chet eldan olib kelingan savdo tovarlari asosan shahar omborlarida saqlanar edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot; /&gt;

Iravan xonligida ichki va tashqi savdo operatsiyalarida turli xil valyutalar ishlatilgan. Garapul deb nomlangan mahalliy mis tangalar xonlikda muhim rol oʻynagan. Iravan viloyati xokimiyat davrida eng koʻp foydalaniladigan joylardan biri hisoblangan. Bozorlarda milliy valyutalardan tashqari Eron, Usmonli imperiyasi, Rossiya va Ozarbayjon xonligida zarb qilingan tangalar ham mavjud edi. Ushbu valyutalar [[oltin]], [[kumush]] va misdan iborat edi. Tümen, egalik yoki minaltun, panohobod, qarapul, shahi, bisti, real, rus imperatori, gollandiyalik chervon, Usmonli darulxliafi va mahmudisi Iravan bozorida sotilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.388.&lt;/ref&gt;

=== Erga egalik va soliq ===
==== Yerga egalik ====
İIravan xonligi davrida yerga egalik qilish shakllari quyidagicha:&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.337-344&lt;/ref&gt;
*'''Xass''' Bu yerlar Iravan hokimlari va ularning oilalarining shaxsiy mulki hisoblangan. Iravan hukmdorlari eng yirik yer egalari edilar.
*'''[[:az:Dövlət torpaq kadastrı|Divani]]''' – Divani - Davlat erlari. Bular xazina ixtiyorida boʻlgan erlar edi. Davlat erlaridan tushgan daromadlar xazinaga tushdi.
*'''[[:az:Tiyul|Tiyul]]''' — Xon baʼzi odamlarga harbiy xizmat uchun divan erlaridan sovgʻa sifatida umrbod tiyul berdi. Tiyul egasi xizmatini tugatganda yoki vafot etganida, hadya qilingan qishloqlar xazinaga qaytarildi.
*'''[[:az:Vəqf|Poydevorlar]]''' — doimiy ravishda diniy muassasalarga berilgan erlar - masjidlar, madrasalar yoki cherkovlar. Boshqa mulklar - uylar, doʻkonlar, karvonsaroylar, tegirmonlar va boshqalar. poydevor ham boʻlishi mumkin.
*'''[[:az:Camaat|Jamoa]] ''' – Bu yer uchastkalari asosan qishloq jamoalariga tegishli edi. Jamiyatlarga tegishli qishloqlar oʻsha jamoaga aʼzo boʻlgan fuqarolarga tegishli edi.
*'''[[:az:Mülk|Mulk]] ''' — Xususiy mulk boʻlgan erlar erkin savdo qilinishi mumkin edi. Erlar avloddan-avlodga meros boʻlib oʻtdi. Uy egalari uyni parvarish qilishlari shart emas edi.

==== Soliqlar ====
Iravan xonligida soliqlarning miqdori va miqdori ham turlicha edi. Ushbu soliqlar asosan mahsulotlarga va qisman pullarga undirilgan. Dehqonlar toifalari asosan subyektlar, dehqonlar va odamlardan iborat edi. Soliqlar quyidagicha:&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.70&lt;/ref&gt;
* '''[[:az:Malcəhət|Bahra (maljahat)]]''' — erdan foydalanish evaziga ekinlardan olinadigan asosiy soliq edi. Xazina erlari hosilining har 10 qismidan 3,5 qismi xonga, qolgan qismi esa dehqonlarga tegishli edi. Er egalaridan olingan hosilning 1,5 foizi er egasiga, ikki qismi xazinaga, qolgan qismi esa kultivatorga tushdi.
* '''Choʻpboshi''' — chorvadorlar oʻz hayvonlarini davlat yaylovlarida boqayotganlari uchun bu soliqni toʻlaganlar. Bu mahsulot tomonidan toʻlangan.

Yuqoridagilardan tashqari xonlik aholisi oʻtlatish, tutun chiqarish va otliqlarning (arpa, egar yuvish) harajatlari uchun pul toʻlagan. Xonning amaldorlari deyarli soliqlardan ozod qilingan. Uy egalari va xonalarga toʻlanadigan soliqlardan tashqari, xonlik aholisi turli marosim va bayramlar munosabati bilan „peshkesh“ yoki „taʼtil“ berganlar.

== Etnik tarkibi ==

[[1441-yil]]da Garagoyunlu hukmdori Yoxanshoh hukmronligi davrida, arman katolikosati Kilikiyadan Uchuksa monastiriga Chukursadning Vagarshabad qishlogʻida joylashgan Uchkilsa monastiriga koʻchirilgandan soʻng, turli joylardan kelgan oz sonli armanlar asta-sekin xonlikda joylashdilar. Urushlarda tez-tez qatnashib turadigan Garagoyunlu, Aggoyunlu va Safaviy hukmdorlari Uchkilsa katoliklariga Eron va janubiy Anadolida xristian aholisi ustidan oʻz hokimiyatini yanada kuchaytirish va isyon xavfini oldini olish uchun yordam bergan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.40&lt;/ref&gt;

XVII asrning fransuz sayohatchisi Shardinning soʻzlariga koʻra, ''„... Iravan qalʼasi sakkiz yuzga yaqin uydan iborat. U yerda faqat sof qonli qizil boshoqlar yashaydi“''.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.45.&lt;/ref&gt; Yervand Shahaziz oʻzining „Qadimgi Iravan“ kitobida, Iravan aholisiga murojaat qilib, fransuz sayohatchisi Chardinning [[1673-yil]]da Iravan qalʼasida yashagan aholi toʻgʻrisidagi maʼlumotlari haqida yozadi: ''„аrmanlarning Iravanda faqat doʻkonlari boʻlgan...''“&lt;ref&gt;Յերվանդ Շահազիզ: Հին Յերեվանը: Յերեվան, 1931: s.34.&lt;/ref&gt;  Missioner Monye shunday yozadi: ''„Uylardan koʻra koʻproq bogʻlar va uzumzorlar bilan oʻralgan shahar ikki tomonlama qasr devorlari bilan oʻralgan. ¼ Aholisi arman.“''&lt;ref&gt;Mamye-Clairac. Historie de Perse, depuis le commencement de ce Sincle. Paris, t. II, MDCCL (1750).s.154&lt;/ref&gt;

Iravan xonligidagi aholining milliy tarkibi toʻgʻrisidagi maʼruzasida Paskevich bu yerda 10000 ozarbayjon va 3000 arman oilalari istiqomat qilganini taʼkidladi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]dan kelgan professor Kastin Makkartining taʼkidlashicha, [[1828-yil]]dagi Rossiya istilosidan oldin Iravan xonligi aholisining 80 foizi ozarbayjon turklari boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Fəridə Əliyeva&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_mart2009/72629.htm |title=anl.az |author=Fəridə Əliyeva |date=18 mart,2009. |work=İrəvan xanlığı|pages =  |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Ivan Chopinning yozishicha, 1828-1832 yillarga qadar Iravan xonligida aholining mutlaq koʻp qismi musulmonlar, yaʼni ozarbayjon turklari edi. Uning hisob-kitoblariga koʻra, Iravan viloyatida 81 749 [[musulmon]] va 25.151 arman bor edi. U musulmon deganida, Shopin ozarbayjon turklari va musulmon kurdlarini nazarda tutgan edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.16.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1829]]-[[1832-yil]]larda oʻtkazilgan palatalarni roʻyxatga olishni tahlil qilish natijasida, Russo-Gajar urushlariga qadar Iravan xonligining aholisi 134.646 kishini tashkil etgan degan xulosaga kelish mumkin. Ularning 99.609 nafari ozarbayjon turklari, 19.878 nafari armanlar, 14.902 nafari kurdlar va 257 nafari rimliklar boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot; /&gt; 

Umuman olganda, 1828-1830 yillarda Turkmanchay shartnomasi (1828) boʻyicha Ozarbayjonda 40,000 Eron armanlari va Edirne tinchlik shartnomasi (1829) boʻyicha 84.000 turk armanlari joylashtirildi va ularning aksariyati Yelizavetpol va Iravan viloyatlarining eng yaxshi erlariga joylashdilar. Aynan shu davrdan boshlab Ozarbayjonning gʻarbiy erlarida armanlarning joylashtirilishi qirgʻinlar, qirgʻin va yaqin kelajakda mahalliy ozarbayjon turklarining deportatsiya qilinishini anglatadi.&lt;ref&gt;Yusif Qazıyev. „Erməni məsələsi“ (Yalanlar və gerçəklər).Qafqaz Universiteti Qafqaz Araşdırmaları İnstitutu Nəşriyyatı №: 10.s.9.&lt;/ref&gt;

== Belgilar ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references group=q /&gt;
&lt;/div&gt;
== Manbalar ==
{{Manbalar|3}}

== Adabiyotlar ==
{{columns-list|colwidth=25em|
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 400 b.
* http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
* Chexiyadagi Kavkaz uchun Rossiya hokimiyatining sharhi, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar, ch.I-IV. 288 b.
* Shopen I. „Armaniston viloyatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida tarixiy yodgorligi“. 162 b.
* azertag.az. „Iravan xonligi“ (Ozarbayjon).
* „AFSHARIDS“. iranicaonline.org.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ harflari, men kitob. p.33
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) P. 51.Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmi)
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)“. P.27.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 13.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan. p. 51.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 83.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). 53 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi). Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.171-172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 54 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p.57-58.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi“. p.64.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 52 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 58-59 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 90.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 59 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 60 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 89.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 61-62 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 62-63 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 66 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.173.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.174.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.175.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Samed Sardariniya. „Iravan musulmonlar yashaydigan viloyat edi“.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 83-84 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.178.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 104.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari).
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 179.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 85-86 b.
* Butkov P.G. 1722-yildan 1803-yilgacha Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar. 3-x t ichida. Sankt-Peterburg, 1869.c.2, p. 178.
* Dalil H. Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida). Boku, „Ilmiy“, 1979, 144 b., 130-131.
* Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida).
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. SPb, 1866, s.139.
* Qorabog`dan kelgan Mirzo Jamol Javanshir. Qorabog ʼtarixi. Qorabog ʼharflari, I kitob, Boku, Yozuvchi, 1989, 125 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.101.
* Bogdanova N. G. Agrar munosabatlar v. 1870-1913 yillarda Ozarbayjon. 169-170 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.103.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 104.Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari.p.128-131.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 130.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 132-133.
* Aliyev F., Aliyev M.Naxçıvan xonligi (1747—1828). p. 62.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 109-110 b.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ. Qorabogʼ harflari, men kitob. p. 50-51.
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. p. 313-314.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 200-201.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 166.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 175.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 178.
* Butkov P.G. Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar 1722-yildan 1803 g.s.3, 390 b.
* Potto V. Kavkazda Rossiya suverenitetini tasdiqlash 305 b.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi.“ p. 77-78.
* Bibershteyn M. Terek va Kura daryolari oʻrtasida Kaspiy dengizining chap qirgʻogʻida joylashgan viloyatlarning tavsifi 52 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Qudsi Muhammad Muslim. ''„Irovanning Xuseynali xonning maktublari, 1789-1791“'' p.49,.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p. 270-276.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 457 b.
* Iosif L. Wietsinski - Rossiya va Sovet tarixining zamonaviy entsiklopediyasi, 10-jild, Akademik xalqaro matbuot, 1994, p. 218.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik. 255 b.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun statik, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlardagi sharhi, 222 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „''Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)''“ p.124.
* „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 498 b.
* Karimov Karim. „Iravan boshligʻi saroyi“, „Yangi fikr“ gazetasi, 1995-yil 18-oktyabr, 5-son.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 902.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 903-904
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 132.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 126.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik.  Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar.c.IV. s. 280.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar. c. i. s. 51.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 751-742.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 851-853.
* Farida Aliyeva (2009-yil 18-mart). anl.az. Iravan xonligi (Ozarbayjon).
* Yusif Gaziyev. &quot;Armaniston masalasi&quot; (Yolgʻon va faktlar). Kavkaz universiteti Kavkaz tadqiqot instituti nashriyoti №: 10.p. 9.
}}

== Yana qarang == 
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları|Ozarbayjon xonliklari]]
* [[:az:İrəvan xanlarının siyahısı|Iravan xonlari roʻyxati]]
* [[:az:Çuxursəəd bəylərbəyliyi|Chukursaad beylerbeyligi]]
* [[:az:İrəvan və irəvanlılar (film, 2007)|Iravan va Iravan aholisi (film, 2007)]]
* [[:az:İrəvanda xal qalmadı|Iravanda ochkolar qolmadi]]
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları. Naxçıvan və İravan xanlıqları. 5-ci film (film, 2003)|Ozarbayjon xonliklari. Naxchivan va Irəvan xonliklari. 5-kino (film, 2003)]]
* [[:az:İrəvan xanlığı (film, 2012)|Iravan xonligi (film, 2012)]]
* [[:az:İrəvan qalasının işğalı|Iravan qalʼasining bosib olinishi]]

==  Havolalar ==
* [http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1 Iravan. Eron milliy entsiklopediyasi veb-saytida]
* [http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html Bizning tariximizning sahifasi qon bilan yozilgan - Iravan xonligi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150125225530/http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html |date=25-yanvar 2015-yil }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=klufKWGeeec Ozarbayjon xonliklari - Iravan xonligi]
[[Turkum:Iravan xonligi| ]]</text>
      <sha1>6so2owrltv1y5zuf8mw1rwvk34qhfik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121542</id>
      <parentid>6121541</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132011" sha1="crncb5bya6ju77nng2fixziec4fuhpk" xml:space="preserve">{{Tarixiy davlat
 |nomi                     = Iravan xonligi
 |oʻz nomi                 = خانات ایروان
 |holati                   = 
 |madhiya                  = 
 |bayroq                   = Flag of the Yerevan Khanate.png
 |bayroq_izohi             = Iravan xonligining bayroqlari
 |gerb                     = 
 |gerb_izohi               = 
 |xarita                   = ErevanKhanate.gif
 |oʻlchami                 = 280px
 |izohi                    = İravan xanlığı (1800)
 &lt;!-- |type_before              = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Davlat-asoschilar»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Oʻtmishdoshlari».--&gt;
 |p1                       = Afshorlar sulolasi
 |flag_p1                  = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  = 
 |tashkil_topdi            = 1747
 |barham_topdi             = 1828
 &lt;!-- |type_after               = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Tugatilgandan keyingi davlatlar…»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Vorislar».--&gt;
 |s1                       = Rossiya imperiyasi
 |flag_s1                  = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |s4                       = 
 |flag_s4                  = 
 |shiori                   = 
 |poytaxti                 = Iravan
 |shaharlari               = 
 |tili                     = 
 |valyutasi                = [[:az:Qarapul|Garapul]]&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.I-IV. s.288.&lt;/ref&gt;, [[:az:Tümən|İravan tumani]]&lt;ref&gt;Шопен И. &quot;Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи&quot;. s.162.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich   = 
 |koʻrsatkich_tarkibi      = 
 |maydoni                  = 19.400 km&lt;ref&gt;http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii&lt;/ref&gt;
 |aholisi                  = taxminan 134.646&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot;&gt;E. Qarayev s.400.&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;
[[Ozarbayjonlar|Ozarbayjon turklari]] - 99,609&lt;br/&gt;
[[Armanlar]] - 19,878&lt;br/&gt;
[[Kurdlar]] - 14 902&lt;br/&gt;
[[Lo'lilar]] - 257&lt;br/&gt;
 |boshqaruv_shakli         = 
 |sulola                   = 
 |hukmdorlar_unvoni        = [[Xon (unvon)|Xon]]
 |hukmdor1                 = Mirmehdi Xon 
 |hukmdor1_yili            = [[1747]]–[[1751]]
 |hukmdorlar_unvoni2       = &lt;!--keyingi hukmdor unvoni oʻzgarganda ishlatiladi--&gt;
 |hukmdor2                 = Huseyngulu Xon 
 |hukmdor2_yili            = [[1806]]–[[1827]]
 |hukmdorlar_unvoni3       = 
 |hukmdor3                 = 
 |hukmdor3_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni4       = 
 |hukmdor4                 = 
 |hukmdor4_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni5       = 
 |hukmdor5                 = 
 |hukmdor5_yili            = 
 |hukmdorlar_unvoni6       = 
 |hukmdor6                 = 
 |hukmdor6_yili            = 
 |dini                     =  [[Islom]] ([[Shialik]])&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. &quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən(XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;. s.400.&lt;/ref&gt;
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich1    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi1      = 
 |Bosqich1                 = 
 |Sana1                    = 
 |Yil1                     = 
 |Bosqich2                 = 
 |Sana2                    = 
 |Yil2                     = 
 |Bosqich3                 = 
 |Sana3                    = 
 |Yil3                     = 
 |Bosqich4                 = 
 |Sana4                    = 
 |Yil4                     = 
 |Bosqich5                 = 
 |Sana5                    = 
 |Yil5                     = 
 |Bosqich6                 = 
 |Sana6                    = 
 |Yil6                     = 
 |Bosqich7                 = 
 |Sana7                    = 
 |Yil7                     = 
 |Bosqich8                 = 
 |Sana8                    = 
 |Yil8                     = 
 |Bosqich9                 = 
 |Sana9                    = 
 |Yil9                     = 
 |Bosqich10                = 
 |Sana10                   = 
 |Yil10                    = 
 |Bosqich11                = 
 |Sana11                   = 
 |Yil11                    = 
 |qoʻshimcha_koʻrsatkich2    = 
 |koʻrsatkich_tarkibi2      = 
 |gacha                    = 
 |g1                       = 
 |g2                       = 
 |g3                       = 
 |g4                       = 
 |g5                       = 
 |g6                       = 
 |g7                       = 
 |keyin                    = 
 |k1                       = 
 |k2                       = 
 |k3                       = 
 |k4                       = 
 |k5                       = 
 |k6                       = 
 |k7                       = 
 |eslat                    = 
}}

'''Iravan xonligi''' ([[ozarbayjoncha]]:{{lang|az|ایروان خانلیغی}}; [[forscha]]:{{lang|fors|خانات ایروان}}, {{comment|translit.|transliterasiya|transliterasiya}} ''Xānāt-e Iravān'') — Ozarbayjon xonliklaridan biri, [[Nodirshoh|Nodirshoh Afshor]] va Afshor Nafardan keyin ''Chuxursad beylerbeyi'' asosida shakllangan va [[1747]]—[[1828-yil]]larda mavjud boʻlgan tarixiy feodal davlat. [[XVIII asr|XVIII – asr]]ning oʻrtalarida Iravan xonligiga Mirmehdi xon tomonidan asos solingan. Iravan xonligi [[Qorabogʻ]], [[Naxichevan]] va Maku xonliklari, Usmonli imperiyasi bilan, Borchali va Gazax sultonlari bilan chegaradosh edilar. Markazi Iravan (Yerevan) shahri edi.&lt;ref name=&quot;Azertag&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://portal.azertag.az/az/node/1725#.WV_UyoTyjIU |title=İrəvan xanlığı. |author=azertag.az |date= |work=|pages = |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xondan keyin Xuseynali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi mustahkamlandi. Xuseynali xonning oʻgʻli Muhammad xan Gajar davrlari Iravan  xonligida eng uzoq xon davri hisoblanadi. Muhammad xon 21 yil davomida Iravan taxtiga oʻtirdi.

Muhammad xondan keyin Xusaynngulu xon Gajar hokimiyatga keldi. Uning boshqaruvi davrida Iravan Rossiya imperiyasining vayronagarchilik yurishlariga duchor boʻlgan.  Xusaynngulu xonning hukmronligi Iravan xonligi madaniyati choʻqqisiga chiqqan davr edi. Iravandagi Goy [[masjid]] va Sardarobod tumanidagi shu nomdagi qalʼa Xuseynngulu xonning buyrugʻi bilan qurilgan.

[[XIX asr]] oxiri – [[XX asr]]ning boshlarida Iravanda ozarbayjon nomlari bilan oʻnlab koʻchalar boʻlgan. Ushbu koʻchalar qadimgi Yerevanda mashhur boʻlgan: Shariat, Karvansaray, Gala, Sulton, Cholmekchi, Naxchivan, Bozor, Dashli, Pasha xon, Gariblar oʻchogʻi, Deyirmanli, Masjid, Mehnat bozori, Tepebashi, Qabriston, Naib, Mir Jafar, Rustam xon, Imomra, Korbulag, aka, Ketan, Dukanli, Sallaxlar va boshqalar.

Bogʻlar erlari Iravan va uning atrofida [[1473]] bogʻ bor edi, shundan 772 tasi shahar ichida edi. Sardar bogʻi, Dalma, Abbosdarasi, Abuxayat, Keshagli, Gizilgʻala, Dere bogʻi, Savzikari, Xosrovobod, Soyudlu, Gul vodiysi, Kankan, Kerpixhana bogʻlari nomlari Yerevandan juda uzoqda tarqalgan. Yerevan bogʻlarining baʼzi mahsulotlari quritilgan shaklda Yevropaga eksport qilindi&lt;ref name=&quot;virtual&quot;&gt;[http://www.virtualkarabakh.az/az/post-item/3/26/irevan-qedim-azerbaycan-torpagi.html İrəvan - qədim Azərbaycan torpağı]&lt;/ref&gt;.

Iravandagi 15 ga yaqin masjid va ikkita arman cherkovining nomlari tarixiy adabiyotda qayd etilgan. Moviy masjid (yoki Huseynali xon), Gala masjidi (Sardar yoki Abbos Mirzo), Shah Abbos, Tepebashi, Zal xon (yoki shahar), Sartib xon, Hoji Novruzali aka, Demirbulag, Hoji Jafar aka, Rajab posho, Muhammad Sartib xon, Hoji Inam masjidlarining minoralari uzoqdan Yerevanning musulmon shahar boʻlganini koʻrsatar edi. Armanistonda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng masjidlar birin-ketin yoʻq qilindi. Moviy masjid, Janubiy Kavkazdagi eng katta masjid, Iravanda tarix muzeyiga ega edi va Zal Xon masjidi rassomlarning koʻrgazma zaliga aylandi. Faqat Demirbulag masjidi [[1988-yil]]gacha oʻz maqsadiga erishdi va hozirda masjid yer yuzidan oʻchirildi va uning oʻrniga baland qavatli bino qurildi. Shaharda mavjud boʻlgan Pogos-Petros va Katogke cherkovlari, masjidlar bilan bir qatorda shaharga armanlarning kirib kelishini taʼminlash uchun xristian missionerlari hisobiga qurilgan&lt;ref name=&quot;virtual&quot;/&gt;.

[[1827-yil]] [[6-oktabr]]da Iravan xonligi [[ruslar]] tomonidan ishgʻol qilindi va bu ishgʻol [[1828-yil]] [[10-fevral]]da Turkmanchay tinchlik shartnomasi bilan mustahkamlandi. Ushbu shartnomaning 15-moddasiga binoan, Gajarlar va [[Usmonli imperiyasi]] hududida yashovchi arman aholisi [[Kavkazorti|Janubiy Kavkaz]]ga, shu joylarga koʻchirilgan&lt;ref name=&quot;Azertag&quot; /&gt;.

== Erta davr ==
[[Fayl:Nadir Shah at the sack of Delhi - Battle scene with Nader Shah on horseback, possibly by Muhammad Ali ibn Abd al-Bayg ibn Ali Quli Jabbadar, mid-18th century, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|alt=|thumb|339x339px|[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]]]
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mirmehdi xan Qasımlı-Əfşar|Mirmehdi xon Gasimli-Afshar]], [[:az:Xəlil xan Özbək|Xalil xon Oʻzbek]], [[:az:Hüseynəli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]] va [[:az:Qulaməli xan Ziyadoğlu-Qacar|Hasanali xon Ziyo’g’li-Gajar]]''

=== Mirmehdi xon ===
[[Nodirshoh Afshor|Nodirshoh]]ning oʻldirilishi bilan [[1747-yil]] 19 dan 20-iyulga oʻtar kechasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/afsharids-dynasty|title=AFSHARIDS|work=iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;, [[Ozarbayjon]]da katta tartibsizliklar yuzaga keldi va har tomondan taxtga daʼvolar berila boshlandi. Ushbu kurashda Nodirshohning jiyani Aliqulu xon vaqtincha Adilshoh nomi bilan hokimiyatga keltirildi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.33&lt;/ref&gt; Biroq, yangi shoh mustaqil xonliklarning paydo boʻlishiga toʻsqinlik qila olmadi. Mustaqil boʻlishga intilib, ozarbayjon xonlari taxtga daʼvogarlarga qarshi kurash sharoitida oʻzlarining kichik feodal davlatlarini yaratdilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.51.&lt;/ref&gt;

Tabriz hokimi Amiraslan xon Afshar qoʻmondonlaridan biri Mirmehdi xonni Iravandagi markaziy hukumatga qarshi qoʻzgʻolonni bostirish uchun qoʻshinlari bilan Iravanga yubordi. Ammo Mirmehdi xon Iravan ahli bilan rozi boʻlib, ularga qoʻshildi va qoʻzgʻolonni boshqarishni boshladi. Mirmehdi xon, Mugan xon Xasanali xon, [[kurdlar]] va afsharlar oʻz kuchlarini birlashtirdilar va 30.000 yaqin [[qoʻshin]] bilan Amiraslan xonga qarshi chiqdilar. Birlashgan kuchlar Urmiya shahriga hujum qildi, bu yerda joylashgan barcha xon boyliklarini tortib olishdi va shaharni oʻzaro boʻlishishdi. Ushbu voqeadan koʻp vaqt oʻtmay, Adilshohni (Aliqulu xon) agʻdarib, hokimiyatga kelgan Ibrohim Mirzo Amiraslan xon magʻlubiyatga uchradi va oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci yarısında).s.40&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1747-yil]]da Nodirshoh Afsharning oʻldirilishidan soʻng Mirmehdi xon Afshar mustaqil Iravan xonligining poydevorini qoʻydi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“''.''s.27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.62.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev.Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən.s.51.&lt;/ref&gt; Mir Mehdi xon oʻz xonligi hududini kengaytirish siyosatini olib bordi.

Shu maqsadda [[1748-yil]]da Urmiya xonligiga hujum qildi. Urmiya hukmdori Fatali xon Afshar magʻlubiyatga uchradi va oʻz xonligining baʼzi hududlarini Mehdi xonga berishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.83.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.52.&lt;/ref&gt;

Biroq, [[1749-yil]]ning yozida Iravan xonligining oʻzi yana bir Ozarbayjon xonligi - [[Qorabogʻ xonligi]]ga hujum qildi. Qorabogʻlik Panahali xon 4000 ta qoʻshin bilan Iravan xonligi chegaralarini kesib oʻtdi va Uchkilsa atrofidagi yerlarga yurdi. Iravan xonligida ozchilik boʻlgan xorijiy armanlar ushbu voqealardan oʻz pozitsiyalarini mustahkamlash uchun foydalanganlar. Ular ''„oʻzlarini musulmonlardan himoya qilish“'' uchun Kaxetiya podshosi [[Irakliy II|Irakliy II]] ga murojaat qilishdi. Irakliy II qoʻshinlarini yigʻib, ularni Panaxali xonga qarshi yubordi. Jangda qattiq magʻlub boʻlgan Panahali xon chekinadi.&lt;ref&gt;İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.171-72.&lt;/ref&gt;

Armanlarning xiyonati Iravan xonining eʼtiboridan chetda qolmadi. Mirmehdi xon Kartli-Kaxeti saroyi bilan yashirin aloqada boʻlgan armanlarni jazolashga qaror qildi. Uning harakati Kartli-Kaxeti saroyini gʻazablantirdi. Armanlarning murojaatidan foydalangan holda Tsar Teymuraz Iravanning ichki ishlariga aralashish uchun bahona qidirib, 2549 kishilik qoʻshin bilan [[1749-yil]] sentyabr oyida Iravanga yoʻl oldi. Qarshilik qila olmagan Mirmehdi xon armanlarni qoʻlga olishni toʻxtatdi va Teymuraz bilan yarashdi. [[22-noyabr]]da chor qoʻshinlari xonlikdan chiqib, orqaga qaytishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.54.&lt;/ref&gt;

Mirmehdi xon kuchining zaiflashuvidan foydalangan holda, Fatali xon Afshar Iroqni egallashga qaror qildi. [[1751-yil]]da Ozod Xon boshchiligida u Iravanga 30000 qoʻshin yubordi. Ushbu qoʻshinlarning oldingi chizigʻi Iravan qalʼasini qurshab oldi. Gruziya podshohi Iravanni himoya qilish uchun shahar tomon yoʻl oldi. Jangda Irakliy II qoʻshinlari yoʻq qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.172.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.57-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.64.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Mirmehdi xon agʻdarilib oʻldirildi va uning oʻrniga Xalil xon Oʻzbek [[1752-yil]]da Iravan hokimi etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.52.&lt;/ref&gt;

Xalil xon hukmronligi davrida [[dogʻiston]]liklar tomonidan Iravan xonligi ham kuchli hujumga uchradi. [[1754]]-[[1755-yil]]larda Avar xon Nusal xon boshchiligida Dogʻiston qoʻshinlari Kartli-Kaxeti hududiga yurish qildilar va u yerdan Iravan xonligi hududiga hujum qildilar. Ushbu hujum paytida Goycha, Darachichek, Kirxbulag va Abaran tumanlari qishloqlariga jiddiy zarar etkazildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.58-59.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining ushbu halokatli yurishi Xalil xonning xalq orasidagi obroʻsini sezilarli darajada pasaytirdi. 1755-yilda xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan Hasanali xan Gajar boshchiligida qoʻzgʻolon koʻtarildi. Qoʻzgʻolon natijasida Xalil xon hokimiyatdan chetlashtirildi va uning oʻrniga Hasanali xan Gajar tayinlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.90.&lt;/ref&gt;

=== Xusaynali xon ===
[[Fayl:İrəvan xanı Əli xana məxsus &quot;Məlayır&quot; adlı Təbriz xalçası.JPG|thumb|257x257px|left|Xuseynali xonga tegishli Tabriz gilamchasi „Malayir“, Ozarbayjon tarixi muzeyi]]
Xasanali xon juda qisqa vaqt hokimiyat tepasida edi. U xonlik taxtida oʻtirganida koʻr edi. Uning koʻzlarini bir vaqtlar Nodirshoh chiqarib tashlagan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.59.&lt;/ref&gt; Toʻrt yil hukmronlik qilgan Hasanali xon 1759-yil boshida vafot etdi. Oʻlimidan soʻng uning ukasi Xuseynali xon Iravanda hokimiyat tepasiga keldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.89.&lt;/ref&gt;

Agar Iravan xonligining tashkil topishi Mirmehdi xon Afshar nomi bilan bogʻliq boʻlsa, xonlikning kuchayishi Xuseynali xonning xizmatlari tufayli boʻlgan. [[1760-yil]] avgustda Dogʻiston qoʻshinlari Iravanga yurish qildilar. Xuseynali xon ularga qarshi qoʻshin yubordi va jangda Dogʻiston qoʻshinini magʻlubiyatga uchratdi. Ammo qoʻshimcha yordam olgan dogʻistonliklar Araz daryosiga etib borishdi. Dağıstan qoʻshini talonchilikni tugatgandan soʻng qaytib kelganida, Kartli–Kaxeti qoʻshinlari toʻsatdan ularga hujum qilishdi va ularni magʻlub etishdi. Ushbu voqea Kartli–Kaxetiya podsholigining Iravan xonligiga taʼsirini kuchaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.61-62.&lt;/ref&gt;

Karim xon Zand Fathali xon Afsharani magʻlub qilgandan soʻng, Azad xonni quvgʻin qila boshladi. Quvgʻinlardan qochib, Azad xon Gazax sultonligiga qochdi. Bu yerda lavozimni egallagan Ozod xon II Irakliy II dan yordam olmoqchi edi. Biroq, uni 1760-yilda Irakliy II bosib olib, Karim xon Zandga topshirdi. Ushbu xizmat evaziga Karim xon Zand bir muncha vaqt Kartli-Kaxeti Iravan xonligidan tovon puli olganiga koʻz yumdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62.&lt;/ref&gt;

Ammo, Xuseynali xon oʻz kuchini mustahkamlagandan keyin soliq toʻlashdan bosh tortdi. Bu [[1765-yil]]da Irakliy II ning katta qoʻshin bilan Iravanga hujumiga olib keldi. Kuchlarning etishmasligi tufayli Xuseynali xon yana tinchlik taklifiga rozi boʻlib, soliq toʻlashga rozi boʻldi. Irakliy II qaytdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.62-63.&lt;/ref&gt; Irakliy II qoʻshinlari Iravandan olib chiqilgandan soʻng, Xuseynali xon yana soliq toʻlashdan bosh tortdi. [[1769-yil]]da Irakliy II Iravanga yana hujum qildi, ammo magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.66.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Irakliy II ning Iravan xonligiga qilgan harbiy yurishlari hech qanday natija bermadi. U xonlikni oʻziga qaram qilib qoʻyolmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.173.&lt;/ref&gt;

[[1779-yil]]da Karimxon Zandning vafoti [[Ozarbayjon]]da fuqarolar urushi avj oldi. Qulay sharoitlardan foydalanib, Irakliy II yana Xuseynali xondan soliqlarni talab qildi. Xuseynali xon bosh tortdi. [[1779-yil]] sentyabr oyida Irakliy II 20 ming kishilik armiya bilan yana Iravan xonligiga yurish qildi. Xuseynali xon [[Usmonli imperiyasi]] va uning ittifoqchilari, Qorabogʻva Xoy xonliklarining koʻmagi bilan Gruziyaga deportatsiya qilingan oilalarni qaytarishni talab qildi. Xuseynali xon va Irakliy II oʻrtasida tinchlik muzokaralari Axalsixe Sulaymon Poshoning vositachiligi bilan boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.174.&lt;/ref&gt;

[[1781-yil]] noyabrda Iravan xonligi va Kartli-Kaxeti qirolligi oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Irakliy II asirlarni Gruziyaga qaytarishga rozi boʻlib, yiliga 30 ming toman toʻlaydi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.175.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.73.&lt;/ref&gt; Ushbu tinchlik shartnomasi Iravan xonligini [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]]ga yaqinlashtirdi. Bu Usmonlilarni xavotirga solgan edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.69-70.&lt;/ref&gt;

[[1783-yil]] [[9-noyabr]]da Xuseynali xon Gajar kasal boʻlib, vafot etdi. Xonning xohishiga koʻra, uning katta oʻgʻli 15 yoshli Gʻulomali xon Gajar hokimiyatga kelgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.83-84.&lt;/ref&gt; Xuseynali xonning oʻlimi xonlikdagi vaziyatni yanada ogʻirlashtirdi. Irakliy II oʻz kuyovi Bagrationni qoʻshinlari bilan Iravanga yuborish imkoniyatidan foydalandi. Biroq, Bagration Iravanga yaqinlashib, Xuseynali xonning toʻngʻich oʻgʻli Gʻulomali xon taxtga oʻtirganini eshitib, hujumni davom ettirmadi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.178.&lt;/ref&gt;

=== Gʻulomali xon ===
Iravan zodagonlari knyaz Bagrationaning Gʻulomali xon bilan Iravan xonligida tuzgan bitimini shubhasiz qadrlashdi va bu ishda Irakliy II qoʻli bor deb taxmin qilishdi. Shuning uchun ular yangi xonga ishonishmadi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.104.&lt;/ref&gt; Otasining dafn marosimida qatnashayotganda, Gʻulomali xon mahalliy zodagonlardan biri Usmi aka tarafdorlari bilan qoʻzgʻolon koʻtarib, Iravan qalʼasini egallab oldi. Biroq, qoʻzgʻolon marhum Husaynali Xonning sobiq tarafdorlari yordamida bostirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.84.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xonning sakkiz oylik hukmronligi Iravan xonligining eng munozarali davrlaridan biri edi. Uning hukmronligi davrida Usmonlilar davlati va rus kuchlari oʻrtasida xonlikda oʻz mavqeini mustahkamlash uchun yashirin kurash bor edi. Gʻulomali xonning juda yosh va tajribasiz davlatidan foydalanib, bu ikki davlat Iravan hukmdori ustidan gʻalaba qozonishga harakat qilishdi. Agar Husaynali xon ikki tomon oʻrtasida betaraf pozitsiyani egallagan boʻlsa, Gʻulomali xon hukmronligi davrida Iravan xonligi Usmonli davlatiga yaqinlashdi. Xonning yoshligi va tajribasizligini inobatga olib, baʼzi Usmonli pasholari, u Iravanni bosib olishidan qoʻrqib, Irakliy II bilan yaqin aloqada boʻlgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.179.&lt;/ref&gt; Otasining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirgan Axalsig, [[Arzirum]], [[Kars]] va Bayazid pashalar vakillari Gʻulomali xon bilan muzokaralar olib borish imkoniyatidan foydalanishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85-86.&lt;/ref&gt;

Gʻulomali xon, Childir gubernatori Salmon Poshoga xat yozib, Usmonlilar bilan birdamligini va [[Ozarbayjon]] voqealari haqida qimmatli maʼlumotlarni yuborgan. Xatlardan koʻrinib turibdiki, Usmonli sultoni Gʻulomali Xonni uni gʻalaba qozonish uchun baylerbeyi lavozimiga tayinlagan va shu bilan birga Usmonli pashoslariga zarur paytda unga har tomonlama yordam koʻrsatishni buyurgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.85.&lt;/ref&gt; Usmoniylar bilan yaqin aloqalar tufayli Gʻulomali xon Irakliy II bilan tuzilgan shartnomaning shartlariga rioya qilmadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.87.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligiga qarshi agressiya oson emasligini anglagan Irakliy II birinchi boʻlib diplomatik vositalarga murojaat qildi. Biroq, bu jiddiy natija bermaganini koʻrib, Rossiya va Gruziya podshosi Iravan xoniga qarshi fitna boshladilar. Shunday qilib, [[1784-yil]] yozida Gʻulomali xon oʻldirildi va xon oʻldirildi.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.90.&lt;/ref&gt; Kars qoʻriqchisi Mustafo Poshoning soʻzlariga koʻra: ''„Iravon xonning Usmonli davlati bilan yaqinlashishi natijasida haqiqiy tahdid yuz berganda, Gʻulomali xon bu mintaqada ruslar va ularning ittifoqchisi boʻlgan Gruziya podshohlarining fitnalari natijasida halok boʻldi“.''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.180.&lt;/ref&gt;

== Muhammad xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Məhəmməd xan Ziyadlı-Qacar|Muhammad xon Ziyodli-Gajar]], [[:az:Əliqulu xan Qacar|Aliqulu xon Qajar]], [[:az:Həsən xan Makulu|Hasan xon Makulu]]''

Suiqasddan soʻng darhol Iravan aholisining koʻpchiligi Gʻulomali Xonning 12 yoshli akasi Muhammad Xonni [[hokim]] qilib sayladilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.28.&lt;/ref&gt;  Muhammad xon eng uzoq vaqt Iravan taxtida oʻtirgan hakamlardan biri edi. Yoshligi tufayli Muhammad Xon oʻz hukmronligining dastlabki yillarida onasiga va unga sodiq boʻlgan zodagonlarga suyangan va Kartli-Kaxeti qirolligiga tovon toʻlashga majbur boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

Iravan taxtining egasi boʻlgan Muhammad Xon birinchi kundan boshlab unga qarshi boʻlgan kuchlar tomonidan bosimga duch kelgan. Gʻulomali xonning vafotidan soʻng Iravan aholisi ikki guruhga boʻlingan. Birinchi guruh Muhammad xon tarafdorlari edi. Bu guruh Ahmad Xon tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Ikkinchi muxolif kuchni sulton Ahmad Sulton boshqargan. Ahmad Sulton anchadan beri Iravan taxtini egallash uchun imkoniyat qidirgan edi. [[Irakliy II|Irakliy II]] Mirza Gurgenga podshohning Iravan xonligi hukmdori boʻlishiga yordam berishi toʻgʻrisida Ahmad Sultonga xabar berishni buyurdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.91.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:The plan of the Yerevan Fortress, 1827.png|250px|thumb|right|Iravan qal'asining rejasi. Rassom V. Potto ([[182]]7)]]
Aslida Irakliy II Iravandagi voqealardan oʻz obroʻsini mustahkamlash uchun foydalanishga qaror qildi. Iravandagi vaziyat keskinlashganda, Ishoq bosho Xoy hokimi bilan bogʻlanib, uni bu yerdagi voqealarga aralashishga chaqirdi. Natijada Ahmadxonning vakili Mirza Abdulhosaniy va Ishoq bosho hazrat Rizvan ogʻani Iravanga Muhammad Xon nomiga yozilgan farmon va xat bilan joʻnatdilar. Ularning saʼy-harakatlari natijasida tartibsizliklar bostirildi va tinchlik tiklandi. Shunday qilib, Iravandagi qarama-qarshilikda Muhammad Xon tarafdorlari gʻalaba qozonishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.92.&lt;/ref&gt;

[[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] sudi, onasi gruzin qizi boʻlgan Muhammad Xon tobora koʻproq Irakliy II ga qaram boʻlib qolishidan qoʻrqib, shoshilinch choralar koʻrishni boshladi. Sulton Abdulhamid Muhammad Xon uni boshqa ozarbayjon xonlari bilan birlashishga va gruzin-rus kuchlariga qarshi kurashishga chorlovchi farmonni yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.93.&lt;/ref&gt;

Buni anglagan [[Irakliy II]] oʻz tarafdorlariga yordam berish uchun Iravanga 2000 askar yubordi. Muhammad xon Sulaymon poshoga Irakliy IIga boʻysunishi haqida xat yubordi. Shunday qilib, Irakliy II oʻz qoʻshinlarini olib ketdi va rus diplomatlari oʻziga xos ''„Iravan masalasi“'' ga ishonch hosil qildilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.111.&lt;/ref&gt;

Sulton tarafdorlari Muhammad Xonning bolaligidan foydalangan bir guruh odamlar, xususan uning onasi Tiflis saroyi bilan yaqin aloqada boʻlishlari yoqmadi. Axalsix hukmdori Sulaymon bosho tashabbusi bilan Muhammad xonga suiqasd uyushtirilgan. Usmi aka va uning oʻgʻli Usmonlilarning tashabbusi bilan xonni oʻldirishga qaror qilishdi. Ammo fitna oʻz vaqtida fosh qilindi. Usmi aka qochishga ulgurgan boʻlsa ham, uni Kars bilan chegarada qoʻlga olishdi. U oʻgʻli bilan birga hibsga olingan va qamoqqa tashlangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96.&lt;/ref&gt;

Ammo Xoy xonligi Iravan ustidan oʻz taʼsiridan voz kechmoqchi emas edi. Muhammad Xon hukmronligining dastlabki kunlaridan Xoylu Ahmadxon Iravan ichki ishlariga aralasha boshladi. Ahmadxonning kuchli armiyasi bor edi. Boshqa tomondan, u Axalsixe hokimi Sulaymon Poshoga qarindosh edi va Pasha zarur boʻlganda unga harbiy yordam berdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. В 3-х т. СПб., 1869.c.2, səh.178&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, Ahmadxon [[Qorabogʻ]], Garadagʻ va Naxchivan xonlarining ittifoqchisi boʻlgan. U taxt uchun kurashgan Ogʻa Muhammad xon Gajar bilan ham doʻst edi. Eng muhimi, Xoy hukmdori Usmonli davlatiga suyangan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.96-97.&lt;/ref&gt;

Ahmad Xon birinchi navbatda ''„nikoh diplomatiyasi“'' dan foydalanishga qaror qildi. Ahmadxonning marhum Gʻulomali xon bilan aloqasi bor urinishi samara bermagan boʻlsa-da, u Muhammad xon bilan bu niyatini amalga oshira oldi. [[1785-yil]] yozida Ahmadxon oʻzining 30 yoshli qizini 13 yoshli Muhammad Xonga uylantirdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г. c.2, səh.177&lt;/ref&gt; Bu aloqani yanada mustahkamlash uchun Ahmadxon Muhammad Xonning singlisiga uylandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97.&lt;/ref&gt;

Iravandagi mavqeini yanada mustahkamlash uchun Xoy xon oʻzining maxfiy vakili - amakisi Agaxuseynni yubordi. Koʻp oʻtmay, uning garovi Iravan saroyida juda taʼsirli boʻlib qoldi. U hatto Muhammad Xonning ishonchini qozondi va vazir etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.97-98.&lt;/ref&gt;

Agaxuseyn Xoy vazirlikni tortib olib, katta kuchga ega boʻlib, hukmdor manfaatlarini koʻzlab siyosat olib borishni boshladi. Natijada, Iravan xonligi qisqa vaqt ichida Ahmadxonga qaram boʻlib qoldi. Boʻysunish belgisi sifatida sovgʻalar va sovgʻalar Iravandan Xoyoga yuborilgan.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında). Bakı, “Elm”, 1979, 144 səh.s.130-131.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.98.&lt;/ref&gt; Kartli-Kaxeti saroyidagi [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] vakili S.D. Burnashov markazga [[1785-yil]] [[9-avgust]]da xabar yubordi:

{{Cquote|''„Iravan Ahmadxonning hukmronligi ostida boʻlib, u Irakliga qaraganda koʻproq Iravon xoniga koʻproq qizlarga uylangan. U butun xonlikni Iravan qalʼasiga egalik qilgan jiyani Agaxuseyn bilan birga boshqargan. Ahmad Xonning tashabbusi bilan ular endi Irakliy IIga soliq toʻlamaydilar.“''&lt;ref name=&quot;E.Qarayev&quot; /&gt;}}

[[1786-yil]] fevralda uning ukasi Shahbaz Xonning oʻgʻillari oʻldirildi.&lt;ref&gt;Dəlili H. Azərbaycanın cənub xanlıqları (XVIII əsrin ikinci
yarısında).s.133.&lt;/ref&gt; Vazir Agaxuseyn Muhammad Xonni oʻldirmoqchi boʻlsa ham, uni 1786-yil iyun oyida Irakliy II oʻldirdi. Shunday qilib, Muhammad xon bu xavfdan qochgan boʻlsa-da, Iravan xonligi yana Irakliy II ga oʻlpon toʻlashga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.100.&lt;/ref&gt;

1785-yil sentyabrda Usmonli sultonining tashabbusi bilan Avar hukmdori Umma xon 11000 kishilik qoʻshin bilan Kartli-Kaxetiyaga hujum qildi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. СПб, 1866, s.139.&lt;/ref&gt; Signaghi qalʼasi va Kumush uyni egallab olgan, koʻplab atrofdagi qishloqlarni talon-toroj qilgan Dogʻiston qoʻshinlari Sulaymon posho bilan Axalsixaga yoʻl olishdi va qishni shu yerda oʻtkazishdi. Ularga Usmonli sultonidan koʻplab liboslar va sovgʻalar berilgan.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, Bakı, Yazıçı, 1989, s.125.&lt;/ref&gt;

Dogʻistonliklarning Kartli-Kaxetiyaga hujumi Iravan xonligiga ham taʼsir koʻrsatdi. Mahalliy aholining bir qismi Iravan qalʼasiga panoh topdi, qolgan qismi esa Kars pashalikka koʻchib oʻtishni boshladi. Bu Axalsix hukmdori bilan Iravan xonining oʻrtasida adovatni keltirib chiqardi. Axalsix hukmdori Sulaymon Posho Dogʻiston armiyasiga tayanib, Muhammad Xonga bosim oʻtkaza boshladi. U Iravan hokimiga tahdid qildi va muhojirlarga tegishli mol-mulkni unga qaytarilishini talab qildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.101.&lt;/ref&gt; Muhammad xon uning iltimosini qabul qilmadi va barcha qochqinlarni va ularning mulkini oʻz himoyasiga oldi.&lt;ref&gt;Qarabağlı Mirzə Camal Cavanşir. Qarabağ tarixi. Qarabağnamələr, I kitab, s.145.&lt;/ref&gt;

Dogʻiston qoʻshinlarining yurishi xonlik uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishini anglagan Muhammad xon Umma xon va Sulaymon posho bilan bogʻlanib, Ahalsikiga oʻz qarindoshlarini xat va qimmatbaho sovgʻalar bilan yuboradi. Irovan hukmdorining bu chora-tadbirlari biroz muvaffaqiyatli boʻldi va xonlikni qattiq vayronagarchilikdan qutqardi. Qish uchun Axalsixda dam olgan Umma xon 1786-yil 25-aprelda 7000 kishilik qoʻshin bilan Arpa daryosidan oʻtib, Iravan xonligi hududiga kirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.102.&lt;/ref&gt; Umma xon armiyasi Iravan hududida toʻxtamadi. Dogʻiston qoʻshinlari Abarandan oʻtib, Goycha koʻlini kesib oʻtib, Ganja tomon harakatlanishdi.&lt;ref&gt;Богданова Н.Г. Аграрные отношения в. Азербайджане в
1870–1913 гг. s.169-170.&lt;/ref&gt;


[[Fayl:The Hall of Mirrors in the Palace of the Sardar.jpg|left|thumb|250x250px|Sardar saroyidagi yozgi salon]]
1786-yilda Muhammad xonning Irakliy II bilan qayta yaqinlashishi Qorabogʻ xonligi va Iravan xonligi oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashishiga olib keldi. 1786-yil oktyabr oyida Ibrohimxalil xon Iravanga 3000 askar yubordi va mahalliy aholini Qorabogʻga koʻchirishga harakat qildi. Hujumni bilib, chegaradosh qishloqlar aholisi borish qiyin boʻlgan joylarga chekinib, Ibrohimxalil Xonning armiyasiga qarshilik qila boshladilar. Bundan tashqari, Muhammad xon Ibrohimxalil xon qoʻshinlariga qarshi qoʻshin yubordi. Qarshilikka duch kelgan Ibrohimxalil Xon qoʻshinlari orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.103.&lt;/ref&gt; Shu sababli, 1787-yilda Qorabogʻ xonligi va Naxchivandagi Kartli-Kaxeti oʻrtasidagi janglarda Iravan xonligi Iroqliy II vakili boʻlgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.104.&lt;/ref&gt;

Naxchivan Iravan xonligining mavjudligidan foydalanib, Boyazid pashali qoʻshini 1787-yilda Iravan hududiga bir necha marta hujum qildi va chegara qishloqlarini talon-toroj qildi. Biroq, Iravan hokimi bunga koʻz yumdi va faqat 1789-yilning yozida u qatʼiy choralar koʻrishni boshladi.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt; Beyazid posho shuningdek, Iravanning ichki ishlariga aralashdi, Muhammad Xonga qarshi qoʻzgʻolonchi kuchlarni qoʻllab-quvvatladi va kerak boʻlganda ularga oʻz hududida boshpana berdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.128-131.&lt;/ref&gt;

1789-yilda Muhammad xon kuchli qoʻshin toʻpladi va Ishoq poshoga hujum qildi. Ishoq poshoning qoʻshini jangda magʻlubiyatga uchradi va Boyazid qalʼasiga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.130.&lt;/ref&gt; 1789-yilning kuzida Muhammad xon bilan Ishoq posho oʻrtasida Erzurum hukmdori Abdulla poshoning vositachiligi bilan tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları.s.132-133.&lt;/ref&gt;

Beyazid posho bilan tinchlik shartnomasi tuzilgach, Muhammad xon Xoy xonligi bilan urush boshladi. Buning sababi shundaki, Muhammad xon va Boyazid posho oʻrtasidagi janglarda Xoy hukmdori Husayn xon Isoq poshoga yashirincha yordam bergan. Ushbu operatsiyada Naxchivan hokimi Kalbali xon unga harbiy yordam koʻrsatdi. Tayyorgarlik tugagach, 1790-yil 10-mayda Muhammad xon va uning ittifoqchisi Kalbali xon Xoy shahriga hujum qilishdi. Bunga qarshi tura olmagan Xuseyn Xon Iravandan yuborilgan soliqni oʻz vaqtida qaytarib berib, tinchlikni taklif qildi. Taklif qabul qilindi va tomonlar oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109.&lt;/ref&gt;

Biroq Naxchivan xonligi bilan Iravan xonligi oʻrtasidagi ittifoq uzoq davom etmadi. Kalbali xonning Husaynali xon Xoylu bilan yaqinlashishi oʻzining eski ittifoqchilarini dushmanga aylantirdi.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.62.&lt;/ref&gt; [[1790-yil]]gi Muxammad xon Naxchivanga hujum qilgan boʻlsa ham, qarshilikka duch keldi va katta yoʻqotishlar bilan chekinishga majbur boʻldi. Qarshi hujumga uchragan Naxchivan va Xoy xonliklarining qoʻshinlari ham Iravanda magʻlub boʻlishdi va atrofdagi hududlarni talon-toroj qilishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.109-110.&lt;/ref&gt;

Ammo Gajarning tahdidi xonliklarni tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. [[1791-yil]]da Iravan, Naxchivan va Xoy xonlari oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Kalbali xon Muhammad xonning singlisiga uylanib tinchlikni mustahkamladi. Ibrohimxalil xon 1791-yil dekabr oyida Naxchivanga yurish qilganida, Iravan va Xoy xonlari Kalbali xonga kuch bilan yordam berishgan.&lt;ref&gt;Əliyev F, Əliyev M. Naxçıvan xanlığı (1747—1828).s.63.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad xon Gajarning Janubiy Kavkazga birinchi yurishi [[1795-yil]] yozida boʻlib oʻtdi. 1795-yil iyun oyida u 85000 kishilik qoʻshin bilan shimolga uchta yoʻnalishda - Iravan, [[Tolish xonligi|Lankaran]]-Mugan va Qorabog ʼtomon yurdi.&lt;ref&gt;Mirzə Adıgözəl bəy. Qarabağnamə. Qarabağnamələr, I kitab.s.50-51.&lt;/ref&gt; Ogʻa Muhammad xon akalari Aliqulu xan va Jafargulu xon boshchiligidagi 20000 kishidan iborat qoʻshinni Iravanga yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.116.&lt;/ref&gt;

1795-yil iyul oyining oʻrtalarida Aligul Xon qoʻshinlari Iravan qalʼasi yaqinidagi Charbagi nomli joyda qarorgoh qurdilar. Iravan qalʼasi Gajar qoʻshinlari tomonidan qurshab olingan. Muhammad Xon 35 kunlik qarshiliklardan soʻng taslim boʻldi va tinchlikni taklif qildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.90.&lt;/ref&gt; Irovan xon Ogʻa Muhammadxonga xotinlari va oʻgʻillaridan birini garovga yuborib, oʻlpon toʻlashga va agar kerak boʻlsa qoʻshinga yordam berishga vaʼda bergan. Tinchlikdan keyin Aliqulu xon Iravanda toʻxtamadi. U garovga olinganlarni 28-avgust kuni Ganjadagi Ogʻa Muhammadxonning oldiga bordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.118.&lt;/ref&gt;

Tiflisni ishgʻol qilganidan soʻng, Ogʻa Muhammad xon Iravan va Ganja xonlari foydasiga baʼzi koʻrsatmalar bergan. Uning buyrugʻiga binoan Pambak va Borchali sultonlari Iravanga, Gazax va Shamshaddil sultonlari Ganjaga boʻysunishlari kerak edi. Vaziyatdan foydalangan holda Muhammad Xon Pambak va Borchali aholisiga itoat qilishni talab qilib xabar yubordi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Janubiy Kavkazga yurishi va rasman Rossiya himoyasida boʻlgan Gruziya imperiyasiga hujumi Rossiyaning manfaatlariga va mintaqadagi obroʻsiga jiddiy zarba berdi. Shuning uchun Rossiya mintaqada oʻz tajovuzkorona siyosatini olib borish uchun bahona qidirdi. Shu sababli, fursatdan foydalanib, Rossiya imperatori Ketrin II, V. V. Zubov boshchiligida Ozarbayjonning janubiy Kavkaziga 30 ming kishilik korpusni yubordi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.184.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.120.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Xonning Xurosondagi voqealarga aralashuvidan foydalanishga harakat qilib, Muhammad Xan Kartli Rossiya va Usmonli hukumati bilan bogʻlanib mustaqil siyosat yuritishga intildi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г.г., c.2, s.403-404.&lt;/ref&gt; Ammo Tsar [[Pavel I]] oʻz qoʻshinlarini Janubiy Kavkazdan olib chiqib ketgandan soʻng, bu reja amalga oshmadi va [[1796-yil]] 6-noyabrda Ogʻa Muhammad xon Gajar Iravan va Naxchivan xonlarini chaqirib, ularni [[Tehron]]da hibsga oldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.122-123.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.72.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.122.&lt;/ref&gt;

Ogʻa Muhammad Shohning buyrugʻiga binoan uning ukasi Aliqulu xan Gajar Iravan hokimi etib tayinlandi. Biroq, [[1797-yil]]da Ogʻa Muhammad Shoh oʻldirilganidan soʻng, Iravan aholisi Aliqulu xonga qarshi isyon koʻtarib, yuqori soliq tufayli uni quvib chiqarishdi.&lt;ref&gt;Бутков П. Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722
по 1803 г. г., c.2, s.431.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.123.&lt;/ref&gt; U Gajar davlatiga sodiq qolishi sharti bilan qamoqdan ozod qilingan va Iravanga yuborilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.124&lt;/ref&gt;. Ammo Muhammad xan Gajarlarning itoatkor vassali emas edi. Aksincha, u Jafargʻulu xon bilan qoʻshilib, yangi shohga boʻysunishdan bosh tortdi. Biroq, ular shahzoda Abbos Mirzo va Sardar Sulaymon boshchiligidagi Gajar qoʻshinlari tomonidan magʻlubiyatga uchradilar. Bir necha yil oʻtgach, Abbos Mirza Iravan xonligiga hujum qildi va 40 kun davomida Iravan qalʼasini qamal qildi. Bu vaqt ichida atrofdagi qishloqlar talon-toroj qilindi. Natijada Muhammad xon Abbos kompensatsiya va sadoqat belgisi sifatida Mirzoga garovga olishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.185.&lt;/ref&gt;

Maks viloyatidagi tartibsizliklardan foydalangan holda, Kars hukmdori Muhammad Posho Iravan va Naxchivan xonliklariga dushman kuchlarga qoʻshilib, bu xonliklarning chegara hududlarida tez-tez reydlar uyushtirgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.138.&lt;/ref&gt; [[1802-yil]] may oyida Naxchivanning Kalbali xoni, uning ukasi Abbosguli xon va Iravan xonning birlashgan kuchlari Kars viloyatiga hujum qilish va talon-toroj qilish uchun Pambak va Kars pashallari tomon harakat qilishdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.127.&lt;/ref&gt; Muhammad Poshoni jazolash uchun Kalbali xon boshchiligidagi Iravan qoʻshinlari Kars hududiga kirib, uning bir qismini bosib oldilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.139.&lt;/ref&gt; Karslik Muhammad Posho yordam soʻrab Rossiya general Knigi-ga murojaat qildi. Pambakdagi rus qoʻshinlari qoʻmondonlariga Kars chegarasiga yaqin boʻlgan Kars poshoni qoʻshinlariga qoʻshilish va xonliklarning birlashgan kuchlariga zarba berish buyrugʻi berilgan. 1802-yil iyun oyida [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] va Kars poshoning birlashgan kuchlari Iravanlik Muhammad Xon va Naxchivanning Kalbali Xonni magʻlub etdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.186.&lt;/ref&gt;

1802-yil 12-sentyabrda Georgievskiyda imzolangan shartnomaga binoan Rossiya bilan Sharqiy Gruziyani (Kartli-Kaxeti) rasmiy birlashtirish toʻgʻrisidagi Tsaristlar manifesti eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.125.&lt;/ref&gt; Manifestga koʻra, Tbilisi viloyati tashkil qilindi, uni [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlari bosh qoʻmondoni va fuqarolik sudi boshqargan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.136.&lt;/ref&gt; Ozarbayjonning Kartli-Kaxeti qirolligining vassallari boʻlgan Borchali, Gʻazax va Shamshaddil sultonlari bilan bir qatorda Pambak va Shorayellar ham Tiflis gubernatorligi tarkibida Rossiyaga noqonuniy ravishda kiritilgan.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;

Iravan xoni Rossiyaning agressiv siyosatiga qarshi qatʼiyat bilan gapirar ekan, Pambak aholisini bosqinchilarga boʻysunmaslikka chaqirdi va ularga rus qoʻshinlari bosib olgan hududlarni tark etib, Iravanga koʻchib oʻtishni taklif qildi. Iravan xonining iltimosiga binoan 600 paxtakor qishloqlarini tashlab, Iravonga boshpana topdilar.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193.&lt;/ref&gt; Shunday qilib, Iravandan Tbilisiga (Tbilisiga) kelgan Uchkilsa monastirining arxiyepiskopi [[Grigoriy taqvimi|Grigoriy]] rus armiyasining qoʻmondonlariga, shu jumladan armanistonlik I.P.Lazaryevga razvedka bilan taʼminladi va ularni Iravan va Naxchivan xonlariga ishonmaslikka ishontirishga harakat qildi, chunki ''„... Iravan xon [[ruslar]]ga faqat yuzaki moyillikni namoyish etadi, ularni ichidan nafratlanadi va... Irivan xon, Naxchivan shahridan Kalbali xonga suyanib, Pambak tumanini Rossiya fuqaroligidan olib chiqmoqchi.“'' IP Lazaryev Pambak tumaniga yangi qoʻshinlar yubordi va deyarli butun aholini qaytarib yubordi. Ushbu voqeadan soʻng, Pambak arilarining baʼzilari yana Rossiyaga itoatsizlik qilishdi va Iravanga qochishdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.193-194.&lt;/ref&gt;

Kartli-Kaxetiya podsholigi Rossiyaga qoʻshib olingandan soʻng, mintaqa norozilik va tartibsizliklarga duch keldi. Bu tartibsizlikni bostira olmagan Bosh qoʻmondon KF Knorring siyosati ham podshoh [[Aleksandr I]] ning noroziligiga sabab boʻldi. Shuning uchun podshoning buyrugʻiga binoan 1802-yil 8-sentyabrda K.D.Norringning oʻrniga P.D. Sisianov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Ибрагимбейли Х. Россия и Азербайджан в первой трети XIX века (из военно-политической истории).s.60.&lt;/ref&gt;

[[1801-yil]] martda Uchmuadzin katolikasi Argutinskiy vafot etdi. Katoliklar lavozimining boʻshligidan foydalangan holda, arxiepiskop Devid 1801-yil 28-aprelda bu lavozimga saylandi, uning yordami bilan u Iravan sudyasiga koʻplab sovgʻalar berdi. Uning nomzodligini qoʻllab-quvvatlagan Muhammad Xon&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.130.&lt;/ref&gt; hatto Dovudning xavfsizligi uchun Uchvadzinda Eyvaz Sulton boshchiligida bir guruh qurolli kuchlarni joylashtirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.144.&lt;/ref&gt;

[[1803-yil]] fevral oyining boshida Irivan xoniga yuborilgan maktubda P. Sisianov xonga samimiy doʻstlikni taklif qildi va uni Rossiya fuqarosi boʻlishga taklif qildi. Maktubning oxirida u buyuk rus imperatori va Usmonli sultoni tomonidan Danilga chiqarilgan farmonning qatʼiy bajarilishini talab qildi, u barcha armanlarning patriarxi sifatida tasdiqlandi va Dovudning oʻrniga Danil [[patriarx]] deb eʼlon qilindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.145.&lt;/ref&gt; Garchi Muhammad Xon [[Rossiya imperiyasi]] bilan aloqalarni buzishni istamasa ham, Danilni ozod etishga buyruq bergan boʻlsa ham, u baribir uni patriarx qilib tayinlamadi va uni oʻz nazorati ostida ushlab turdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.195-196.&lt;/ref&gt;

Muhammad Xonning Pavel Sisianov talablarini bajarmaganligi tomonlar oʻrtasidagi tafovutlarni yanada kuchaytirdi. Shunday qilib, [[1804-yil]] may oyida Sisianov qoʻmondonligidagi rus qoʻshinlari Iravan xonligi chegaralariga yaqinlashdilar. Ushbu yurishdagi rus qoʻmondonligining asosiy maqsadi Gajar qoʻshinlarining Janubiy Kavkazga, shu jumladan Ozarbayjonning shimoliga kirishiga yoʻl qoʻymaslik va katta harbiy va strategik ahamiyatga ega boʻlgan Iravan xonligini egallash edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.135.&lt;/ref&gt; Sisianov Iravan yurishini muvaffaqiyatli bajarish uchun markazdan yana 4 polk va 100 ming rubl kumushni talab qildi. Ushbu kuchlar bilan u nafaqat Iravanni, balki Naxchivan va Shushani ham egallab olishga va ushbu kampaniyada Kur-Araz boʻylab istilo rejasining bir qismini bajarishga vaʼda berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.198.&lt;/ref&gt;

Xuddi shu harbiy tayyorgarlikni Iravan xonligi haqida Gajarlar ham olib borganlar. Gajar hukmron doiralari Iravan xonligiga ega boʻlgach, ular osongina Gruziyaga qoʻshinlar jalb qilishlari, ruslarni u yerdan haydab chiqarishlari va Janubiy Kavkazni egallab olishlari uchun qulay muhit yaratishlari mumkin deb oʻylashgan. Shu maqsadda 20.000 askar zudlik bilan tayyorlandi. Fatali Shoh armiya rahbarligini uning oʻgʻli va valiahd shahzoda Abbos Mirzoga ishonib topshirgan.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.136.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:View of Erevan in 1796.png|left|thumb|300x300px|Iravan shaharining ko'rinishi.  Rassam Q. Serqevich (1796)]]
Rossiyaning Janubiy Kavkazdagi faolligiga befarq boʻla olmagan Gajarlar rus qoʻshinlaridan mintaqani tark etishni talab qildi. Tabiiyki, Rossiya Eronning talabini bajara olmadi. Shunday qilib, 1804-yil 10-iyunda Gajarlar va Rossiya oʻrtasida diplomatik aloqalar uzildi va birinchi Rossiya-Eron urushi boshlandi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.137.&lt;/ref&gt; 15-iyun kuni rus qoʻshinlari Gyumrida kuchayib, Uchkilsa shahriga qarab yoʻl olishdi.&lt;ref&gt;Дубровин Н. Закавказье от 1803–1806 года. s.313-314.&lt;/ref&gt; [[2-iyul]] kuni ertalab Uchkilsan va Gamarlini katta qiyinchilik bilan bosib olgan rus qoʻshinlari Iravan qalʼasini qamal qildilar. Iravan qalʼasini 7000 jangchi va 60 artilleriya qoʻriqchisi himoya qilgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.200.&lt;/ref&gt;

Iravan garnizoni qurshovni kuchsizlantirish uchun istehkomdan chiqib, rus qoʻshinlariga bir necha yoʻnalishda hujum qildi. Iravanning qurshovida boʻlgan odamlarning bunday hujumlari natijasida 13 rus zobiti va 173 askar halok boʻldi. Gajar qoʻshinlari birinchi marta qurshovning 15-kunida Iravanga etib kelishgan va rus qoʻshinlari va himoyachilari oʻrtasidagi sakkiz soatlik jangda ruslar 3 ofitserni, 120 askarni yoʻqotib, 6 ofitser va 200 askarni yarador qilishgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.201.&lt;/ref&gt;

[[1804-yil]] [[20-iyun]] kuni erta tongda Abbos Mirzoning qoʻmondonligi ostida 12000 kishilik Shah qoʻshini rus qoʻshinlariga qarshi qatʼiyatli hujum boshladi. Uchbirlik cherkovi uchun kurash boshlandi. Besh kunlik jang natijasida rus armiyasi juda yomon ahvolda edi. Rus artilleriyasidan qoʻrqib, shoh qoʻshini toʻsatdan va kutilmagan hujum taktikasini tanlab, rus armiyasini oziq-ovqat va suvsiz qoldirdi. Ular hujum qilib, oʻzlari bilan bir nechta polkning chodirlarini, yuk mashinalarini va oziq-ovqat aravalarini olib ketishdi. Uchlik cherkovini qoʻlga kiritolmasligiga amin boʻlgan PD Sisianov 26-iyun kuni joʻnab, Iravan shahriga koʻchib oʻtdi. Cherkov uchun kurash rus armiyasiga juda qimmatga tushdi. Ushbu jangda ulardan 51 kishi halok boʻldi, 104 kishi yaralandi va koʻplab rus askarlari va ofitserlari shoh qoʻshini tomonidan asirga olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.157.&lt;/ref&gt;

Muxammad xon va uning ukasi Kalbali xon rus qoʻshinlarining Iravan qalʼasiga yaqinlashayotganini eshitib, qattiq xavotirlanib, Abbos Mirzo bilan muzokara boshladilar. Ular vositachilik qilish uchun rais Mirza Shafiyga murojaat qilishdi. Xonlar Abbos Mirzoga shahzodaning qoʻshiniga qarshilik koʻrsatganliklari va xonlikni rus qoʻshinidan himoya qilgani uchun kechirim soʻrab, sovgʻa yuboradilar.&lt;ref&gt;Nasir Nəcmi. Abbas Mirzə. s.31.&lt;/ref&gt; Muhammad Xon ustidan gʻalaba qozona olmagan PD Sisianov vaziyatdan chiqish yoʻlini topish uchun harbiy kengashni chaqirishga majbur boʻldi. 1804-yil 31-avgustda yetti kishilik harbiy kengash chaqirildi. Bu yerda ikkita masala muhokama qilindi - hujumni davom ettirish yoki orqaga chekinish. Ovoz berish natijasida ikki kishi kurashni davom ettirishni taklif qilishdi va besh kishi chekinishdi. Shunday qilib, chekinish buyurildi.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.155.&lt;/ref&gt;

Oʻsha yilning 1-sentyabrida Sisianov oxirgi marta Muhammad Xondan Iroqon qalʼasini topshirishni talab qildi. Ertasi kuni Muhammad xon uning murojaatini yana rad etdi. Shundan keyingina, 3-sentyabr kuni rus qoʻshinlarining chiqarilishi buyurildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.203.&lt;/ref&gt;

Rus armiyasi Iravan xonligini tark etgandan keyin Abbos Mirzo Iravan qalʼasiga keldi. Iravan qalʼasini ziyorat qilganidan soʻng, u Muhammad xon va uning qarindoshlarini ertasi kuni ziyofat uyushtirish uchun oʻzi qurshab olgan Soyudlu qishlogʻiga taklif qildi. Bir oz ikkilanib boʻlgach, Muhammad Xon ziyofatda boʻlishga qaror qildi. Ovqatlanish marosimida qatnashgan shoh uni Iravan hokimi qilib tayinladi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.166.&lt;/ref&gt;

Rossiya va Gajar (Eron) oʻrtasidagi urushdan keyin Iravan hukmdori Gajar davlatiga yaqinlashdi, ammo bu hukumatga koʻp ishonmadi. Mustaqil siyosat yuritish niyatini anglagan Shoh hukumati Iravandagi hukumatni oʻzgartirdi va uning vakili Mehdigulu xan Gajarini hokim etib tayinladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.148.&lt;/ref&gt;

== Xusayngulu xon ==
''Asosiy maqolalar: [[:az:Mehdiqulu xan Dəvəli-Qacar|Mehdigulu xon Devali-Gajar]], [[:az:Əhməd xan Müqəddəm|Ahmad xon Muqaddam]], [[:az:Hüseynqulu xan Sərdar|Husaynngulu xon Sardar]], [[:az:Həsən xan Qacar|Hasanxon Qajar]]
[[Fayl:Portret of Huseyngulu Khan Qajar by Irevani.jpg|200px|thumb|right|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Husaynngulu xon Gajarning surati]]

Mehdiguli xon Qajar Iravanni [[1805-yil]] iyundan [[1806-yil]] avgustgacha boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.173.&lt;/ref&gt; Oʻsha paytda Iravan xonligi ichidagi vaziyat barqaror emas edi. Mehdigulu xonning soliqlarning koʻpayishi va aholining talon-toroj qilinishi natijasida Iravan aholisi unga qarshi isyon koʻtarishdi. 1806-yil yozida Mehdigulu xon Gajari Tabriz va Maraga xon Ahmadxonni almashtirdi. Maragali Ahmad xoni Mehdiguli xon tomonidan talon-toroj qilingan aholining mulkini qaytarib berdi, Iravanda koʻplab obodonlashtirish va himoya choralarini koʻrdi. Garchi u uch oylik hukmronligi davrida aholining hamdardligini qozongan boʻlsa-da, u 1806-yil 17-oktyabrda Iravanda epidemiya natijasida vafot etdi. Bu voqea shahzoda Abbos Mirzoni juda xafa qildi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.204.&lt;/ref&gt;

Ahmadxonning vafotidan keyin shoh hukumati Xusayngulu xonni (1806—1827) Iravan hokimi etib tayinladi. Yangi xon hokimiyat tepasiga xalqaro vaziyat murakkablashgan bir paytda keldi. [[Kavkaz]]da Gajar Eron va [[Usmonli imperiyasi]] va [[Rossiya Imperiyasi|Rossiya]] oʻrtasidagi urushlar davom etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.175.&lt;/ref&gt;

[[1807]]-[[1808-yil]]larda Janubiy Kavkazga yon berishni istamagan Gajarlar Rossiyaning Eronga tinchlik oʻrnatish taklifini qabul qilmadilar. Bu bahona sifatida rus qoʻshinlari 1808-yilda yana Iravan tomonga hujum qilishdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.205.&lt;/ref&gt; [[1808-yil]] sentyabr oyining boshida Gudovich Pambakni tark etib, 6000 kishilik qoʻshin va 12 ta artilleriya boʻlagi bilan Iravan tomon yoʻl oldi. Ushbu yurishda rus qoʻshinlari tarkibida boʻlgan 500 arman otliq askari ham qatnashgan.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.154.&lt;/ref&gt; Ertami-kechmi rus qoʻshinlari yana xonlikka chiqishini his qilib, Iravandan Xuseynngulu xon maʼlum mudofaa choralarini koʻrishga muvaffaq boʻldi. U Iravanda hokimiyat tepasiga kelishi bilan qalʼaning mudofaasini kuchaytirdi, Zangi daryosidan boshlanib, qalʼani oʻrab oldi va qalʼa garnizonining tarkibini koʻpaytirdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.178.&lt;/ref&gt; Shuningdek, 1807-yildagi Franko-Gajar shartnomasiga binoan,&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Fayl:Treaty_of_Finkenstein_1807.jpg '''Finkenşteyn müqaviləsi''' ''sənədin əsli'']&lt;/ref&gt; Fransiyadan Eronga general Garda boshchiligidagi bir guruh muhandislar olib kelingan. Iravaning strategik ahamiyatini inobatga olgan holda, ularning baʼzilari Shohning iltimosiga binoan Iravanga olib ketilib, qalʼa mudofaasini kuchaytirishga kirishdilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot; /&gt; Bunga guvoh boʻlgan Gud Gudovich shunday deb yozdi: {{Cquote|''Iravan qalʼasi Yevropaning harbiy qoidalariga binoan mustahkamlangan edi. Ikki devor, xandaq va sopol devordan iborat edi. Tepalik mahalliy harbiy kuchlar foydalanmayotgan patron oʻqlari bilan oʻralgan edi.''&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.s.254.&lt;/ref&gt;}}
Rus qoʻshinlarining harakati Iravanning yangi qoʻmondoni Xuseyngulu xonni qattiq bezovta qildi. U darhol rus qoʻshinlarini toʻxtatish uchun oʻz qoʻshinlari bilan Abaranga borishga qaror qildi. 1808-yil 26-sentyabrdagi toʻqnashuvda Iroqlik jangchilar magʻlubiyatga uchradilar va chekinadilar. Ertasi kuni Gudovich boshchiligidagi rus qoʻshinlari guruhi „Uch cherkov“ monastirini osongina egallab olishdi va Iravan yaqinidagi Qorabog ʼqishlogʻida lager qurishga muvaffaq boʻlishdi. Bu holda, Sardar Xuseyngulu xon ukasi Hasan xonning buyrugʻi bilan qalʼaga ikki ming garnizonni joylashtirdi, besh ming jangchi bilan qalʼani tark etdi va Haydar daryosi boʻyida qarorgoh qurdi.&lt;ref name=&quot;Fuad Əliyev&quot; /&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.206.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.179.&lt;/ref&gt;

Birinchi jangda rus qoʻshinlari tomonidan magʻlub boʻlgan Xusayngulu xon Iravan tomon hujum qilib, qalʼaga kirishga harakat qildi. Xonning maqsadi rus qoʻshinlarini tashqi tomondan zarba berish orqali Iravan qamalidan olib tashlash edi. Ammo Gudovich general-mayor Portnyagin boshchiligidagi harbiy otryadni Xusayngulu xonni taʼqib qilish uchun yubordi va uning rejasini amalga oshirishga xalaqit berdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.207.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.182.&lt;/ref&gt;

Ushbu gʻalabadan keyin Gudovich qalʼani [[ruslar]]ga topshirishni bir necha bor Iravan boshligʻining ukasi Hasanxonga taklif qildi, ammo har safar rad qildi. Gudovichning takliflariga javoban Hasan Xon qalʼaning mudofaasini yanada kuchaytirdi.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot;&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.155.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Fatali shah by Iravani.jpg|left|thumb|395x395px|Mirza Gadim Iravani tomonidan Sardar saroyi devorida Fatali Shoh Gajarning surati]]
Xusayngulu xonning magʻlubiyati haqidagi xabarni eshitgan Fatali Shoh Farajulla xon boshchiligidagi 5000 kishilik qoʻshinni Iravan xalqiga yordam berish uchun yubordi. Vaziyat Rossiya armiyasi uchun qoʻrqinchli boʻlib qoldi. Bu xavfni oldini olish uchun Count Gudovich general-mayor Portnyaginni qoʻshinlari bilan Xanning orqasidan ketayotgan Podlutskiyning otryadiga yubordi. Portnyaginga armiyaning umumiy qoʻmondonligi ishonib topshirildi. Ammo rus armiyasi Iravan hukmdorini ochiq jangga jalb qila olmadi.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot; /&gt;

Gudovichning buyrugʻiga binoan strategik muhim ahamiyatga ega boʻlgan Naxçıvan hududiga Iravan hududini qamal qilish uchun hujum uyushtirildi. Qoʻshinlar oʻrtasida jang boʻldi. Ushbu jangda Shoh qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va orqaga chekinadi. 1-noyabrda Naxchivon hukmdorining oʻgʻli Shixali aka yordamida rus qoʻshinlari Naxçıvanni jangsiz bosib oldilar.&lt;ref name=&quot;Urfan Həsənov.&quot; /&gt;

Qamalning choʻzilishi, sovuq havo va oziq-ovqat etishmovchiligi rus qoʻshinlarining ahvolini yanada ogʻirlashtirdi. Nihoyat, Gudovich qalʼaga hujum qilishga qaror qildi. Iravan qalʼasiga hujum 1808-yil 17-noyabr kuni ertalab soat 5 da rejalashtirilgan edi. Rus qoʻshinlari beshta ustunga boʻlindi. Toʻrt ustun turli yoʻnalishlardan hujum qilishlari kerak edi, beshinchi ustun esa zaxirada turishi kerak edi. Iravan qalʼasiga hujum qilgan qoʻshinlar soni 3-4 ming edi. Biroq, ular Iravan aholisining jiddiy qarshiliklariga duch kelishdi. Hujum boshlanishi bilanoq, Iravan xalqi ruslarni artilleriya oʻqlariga tutdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.208.&lt;/ref&gt;  Qalʼaga kirish uchun rus qoʻshinlari tomonidan qurilgan zinalar etarli emas edi. Oxir oqibat, rus qoʻshinlari 1000 ga yaqin odamni yoʻqotib, hujumni toʻxtatishga majbur boʻlishdi.&lt;ref&gt;Бутков П.Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 г.г.c.3, səh.390&lt;/ref&gt;

Hujumning muvaffaqiyatsizligi ruslarni bezovta qildi va oziq-ovqat mahsulotlari etishmayotgan edi. Noqulay vaziyatda Gudovich Iravandan chekinishga majbur boʻldi. 30-noyabr kuni erta tongda rus armiyasi Iravan qamalidan chiqib, qaytdi. Chekinish paytida Count Gudovich general-mayor Neulsinga Naxchivandan [[Ganja xonligi|Ganja]]ga chekinishni buyurgan. Naxchivonda mustahkamlangan rus armiyasi ham 1-dekabr kuni joʻnadilar.&lt;ref&gt;Потто В. Утверждение русского владычества на Кавказе.s.305.&lt;/ref&gt;

Ikkinchi Iravanda mart oyida rus qoʻshinlarining magʻlub boʻlishi Count Gudovichning bosh qoʻmondonlik lavozimidan isteʼfoga chiqishiga olib keldi. [[1809-yil]] [[14-fevral]]da podshoning buyrugʻi bilan general A. P. Tormosov [[Kavkaz]]dagi rus qoʻshinlarining bosh qoʻmondoni etib tayinlandi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.185.&lt;/ref&gt;

Shu bilan birga Gajar Eron bilan urush olib borgan Rossiyaning [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli Turkiyaga]] qarshi kurashishi juda qiyin edi. Shuning uchun Rossiya hukumati birinchi navbatda Gajar hukumati bilan shartnoma imzolashga qaror qildi. Muzokaralar Askeran qalʼasida oʻtkazilishi belgilandi. Bir necha kun davom etgan muzokaralar natija bermadi. Shunday qilib, Gajarlar tinchlik shartlariga rozi boʻlmadilar va Janubiy Kavkazni ularga topshirishni xohladilar. Biroq, [[1810-yil]]da harbiy harakatlar qayta boshlandi va rus qoʻshinlarining gʻalabasi Gajarsni muzokaralarga olib keldi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.157.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1813-yil]]da janglarning birinchi bosqichi tomonlar oʻrtasida Gulustan bitimi tuzilishi bilan yakunlandi. Shartnomaga koʻra, Arazdan shimolda joylashgan viloyatlarning aksariyati Rossiya imperiyasiga qoʻshilgan. Iravan va Naxchivan Gajarlar qoʻlida edi.&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”. s.77-78.&lt;/ref&gt;

Urushni yoʻqotganiga qaramay, Gajar hukumati tez orada Gulustan shartnomasining baʼzi bandlarini qayta koʻrib chiqishni talab qildi. Shunday qilib, [[1814-yil]] [[25-noyabr]]da Shoh hukumati [[Britaniya imperiyasi|Angliya]] bilan yangi shartnoma imzoladi. Kelishuvga binoan, Gajarlar bu mamlakatdan moddiy va harbiy yordam olgan holda, shuningdek, britaniyalik mutaxassislar yordamida oʻz qoʻshinlarini qayta tashkil qila boshladilar.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.159.&lt;/ref&gt;

Shundan soʻng, Shah hukumati bilan muzokaralar olib borish uchun [[Tehron]]ga ketgan bosh qoʻmondon A.P. Tormosovni [[1817-yil]] 31-iyuldan 3-avgustgacha Shoh qabul qildi. Biroq, bu masala boʻyicha tomonlar oʻrtasida kelishuvga erishilmadi. [[1823]] va [[1825-yil]]larda chegaralarni demarkatsiya qilish choralari ham oʻz samarasini bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.200-202.&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, [[1826-yil]] bahorida ikki rus piyoda polklari hujum qilib, Mirak qishlogʻini egallab olishdi va u yerda harbiy istehkom chizigʻini qurishni boshladilar. Ushbu voqea tomonlar oʻrtasidagi munosabatlarni yanada keskinlashtirdi. Rossiya knyaz Menshikov boshchiligidagi maxsus delegatsiyani ikki mamlakat oʻrtasidagi er nizosini hal qilish uchun Gajar saroyiga yubordi. Ammo Menshikovning vazifasi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.206-207.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, 1826-yil 19-iyulda Ikkinchi Rossiya-Gʻajar urushi boshlandi.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot; /&gt; 1826-yil 16-iyulda Sardar Xuseyngulu xonning otliq qoʻshinlari va bir guruh gajar askarlari rus qoʻshinlariga Iroqdan hujum qilishdi. Xusayngulu Xon boshchiligidagi 5000 kishilik Iravan armiyasi Mirak qishlogʻida rus qoʻriqchilar postiga hujum qildi. Toʻsatdan qilingan hujum shahzoda Sevarsamidzeni umidsiz holatga keltirdi. U oʻz qoʻl ostidagilar bilan Gyumriga chekinishga majbur boʻldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.209.&lt;/ref&gt; Uning ukasi Hasan xonning qoʻshinlari Shorayelga kirishdi. Rossiya qoʻshinlari egallab olgan Baliqchay, Sadagachay, Garaksilsa va boshqa nazorat punktlari vayron qilingan. Hasan Xon qoʻshinlari Gyumri yoʻlini nazoratga olishdi. Shunday qilib, qisqa vaqt ichida Pambak va Shorayel rus qoʻshinlaridan ozod qilindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.220.&lt;/ref&gt; Mirzo Adigozal aka shunday deb yozadi:{{Cquote|''Shahzoda Savirza Mirza (Seversamidze) Pambak va Shorayelni tark etganidan soʻng, Husayn xon va Hasan xon Iravandan kelib, Rossiya hukumatining tomini buzib, uni yoqib yuborishdi&lt;ref&gt;Qarabağnamələr, I kitab.s.81-82&lt;/ref&gt;.''}}
[[Fayl:Взятие штурмом Эривани.jpg|left|thumb|300x300px|Iravan qal'asini sotib olish.  Rassom K. Beggrov (1827)]]
Ammo Xusayngulu xon bu gʻalabani tugata olmadi. Shunday qilib, Iravan hokimi Goycha atrofida turib, Abbos Mirzoni kutdi. Agar knyaz Ganjani qaytarib olgan boʻlsa, Xusayngulu xonning qoʻshini unga qoʻshilib, [[Tbilisi]] yurishi kerak edi. Goycha atrofida Shah qoʻshinini kutish xonning jiddiy xatosi edi. Boshqa tomondan, alohida Iravan qoʻshinlari oʻrtasida Rossiya nazorat punktlarini qamal qilish oʻrtasida aloqa yoʻq edi. Bundan foydalanib, rus toʻdalari jiddiy yoʻqotishlarga qaramay birlashishga muvaffaq boʻlishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.211.&lt;/ref&gt;

Urushning dastlabki kunlarida Gajar armiyasi rus jangchilarining kuchli bosimi ostida [[Ozarbayjon|Shimoliy Ozarbayjon]]ning ichki qismiga etib borgan boʻlsa ham, Shimkirdagacha chekinishga majbur boʻldi. 1827-yil boshiga kelib Rossiya armiyasi Shimoliy Ozarbayjonning deyarli barcha viloyatlarida ustunlikni qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.161.&lt;/ref&gt;

1827-yil aprel oyining boshida Paskevichning buyrugʻiga binoan general-adyutant KX Benkendorf boshchiligidagi rus qoʻshinlari oldingi otryadi, arman arxiepiskopi Nerses hamrohligida Borchalidan Iravanga koʻchib oʻtdilar. Shunday qilib, rus qoʻshinlari Iravan xonligiga navbatdagi keng koʻlamli yurishni boshladilar.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.217.&lt;/ref&gt; 13-aprel kuni qarshilik koʻrsatmagan rus armiyasi Uchbirlik cherkoviga etib keldi. Biroq, oldingi yurishlar singari, Rossiya armiyasida oziq-ovqat etishmovchiligi boshlandi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.222-223.&lt;/ref&gt;

1827-yil 16-aprel kuni ertalab K.X. Benkendorf 5 polk va 4 ta toʻp bilan Sardarobod qalʼasi tomon yoʻl oldi. Sardarobod qalʼasidan 10 verst uzoqlikda joylashgan Hasan xon 1000 kishidan iborat otliq qoʻshin bilan rus frontiga hujum qildi. Jang natijasida xon qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va qalʼaga chekinadi. Ushbu jangda Iravan Iravandan 100 kishi halok boʻldi va yarador qilindi, Ismoil xon va Xuseyn akaning jiyani [[ruslar]] tomonidan asirga olindi.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot; /&gt;  U Hasan Xon qoʻshinini magʻlubiyatga uchratgan boʻlsa ham, rus qoʻshini qalʼani qamal qilish paytida orqaga chekindi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.224.&lt;/ref&gt;

Ochlik muammosini vaqtincha hal qilgan general − adyutant K. X. Benkendorf otryadi yana Iravan qalʼasiga hujum qilishga qaror qildi. Qalʼani qurshatmoqchi boʻlgan rus armiyasi turli guruhlarga boʻlingan va 24-aprelda Zangi daryosidan oʻtib, janubi-sharq tomon yura boshlagan. Rus qoʻshinlarining olgʻa siljishini koʻrib Xuseyngulu xan qalʼaning janubiy va sharqiy darvozalaridagi bogʻlarni qoʻriqlash uchun ikkita piyoda va otliq qoʻshin yubordi. Jang natijasida Iravan armiyasi bogʻlardan chekinishga majbur boʻldi. Magʻlub qilingan piyoda askarlar Iravan qalʼasiga, otliqlar esa Naxchivan orqali orqaga chekinishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.222.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.256.&lt;/ref&gt;

Shaharning sharqiy qismini himoya qilish uchun askarlar etishmadi. Zangi daryosi tomon bozor, masjid va mulk mavjud edi. 27-aprel kuni shaharning bu qismi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. Shunday qilib, oʻsha kuni ruslar tomonidan Iravan qalʼasi atrofida oʻrnatilgan qamal halqasi yopildi.&lt;ref&gt; Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнь и деятельность.s.258.&lt;/ref&gt; Hasanxonning Sardarobod qalʼasiga hujumi hech qanday natija bermadi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.224.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.225.&lt;/ref&gt;

1827-yil 12-mayda general Paskevich boshchiligidagi qoʻshinlar [[arman]] va [[Gruzinlar|gruzin]] qoʻshinlari hamrohligida Iravan tomon harakatlana boshladilar. Paskevichdan soʻng, 17-may kuni imperator [[Nikolay I]] roziligi bilan tashkil etilgan birinchi arman otliq qoʻshinlari Iravan xonligi hududiga koʻchib oʻtdi. Iravan chegaralarida ularning soni 1000 ga yetdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.226.&lt;/ref&gt;  8-iyun kuni Uchkilsa shahridan Iravan qalʼasiga qarab yoʻl olgan Paskevich Benkendorfning Iravan qalʼasiga yetib borganida muzokaralar olib borayotganligini eshitdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.226.&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Siege of Erivan Fortress on 1 October 1827.jpg|alt=Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)|thumb|300x300px|Chor Rossiyasining Iravan qal'asini egallashi (rassom Frans Alekseyevich Rubo)]]
Bu holatda general Paskevich Naxchivanga yurishga qaror qildi va oʻz qoʻshinlarini Garnichay qirgʻogʻiga, Iravandan 25 verstda toʻpladi. Biroq, u Naxchivanga yurishdan oldin, Iravan qalʼasining qurshovini kuchaytirish choralarini unutmagan. Benkendorf oʻrniga general-leytenant Krasovskiy Iravan qamalining boshligʻi etib tayinlandi. Paskevich Krasovskiy otryadini Iravan atrofiga joylashtirdi va unga zarur koʻrsatmalar berdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.227.&lt;/ref&gt;

Havoning haddan tashqari issiqligi, askarlar orasida dahshatli kasallikning tarqalishi va avgustda kelishi kutilayotgan qamal artilleriyasi Rossiya armiyasining ahvolini yomonlashtira boshladi. Vaziyat toʻgʻrisida Paskevichga maʼlumot bergan Krasovskiy, uchlik safiga qaytish uchun ruxsat olganidan keyin, 21-yarim tunda oʻz guruhi bilan birga joʻnadi.&lt;ref&gt;A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.228.&lt;/ref&gt;

Ibron xonining yordamiga shoshilib, Abbos Mirzo Gajar qoʻshinlarini bir joyga toʻpladi va 17-avgustda Ushag jangida u rus qoʻshinlariga ogʻir zarba berdi. Gajar temirchilari birdan [[Rossiya Imperiyasi|rus askarlari]]ni asirga olishdi va ertalab soat 7 dan kechki 4gacha davom etgan qonli jang Uchkilsa shahrining 2-verstida yakunlandi. Urushdan qochgan Krasovskiy Uchkilsa monastiriga panoh topdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.234-235.&lt;/ref&gt;  Buni bilib, Paskevich oʻz qoʻshinlarini Krasovskiyga yordam berish uchun yubordi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.162.&lt;/ref&gt;

1827-yil 20-avgustda Paskevich knyaz Eristov boshchiligidagi Qorabogʻda otryad tuzdi va Iravanga yurish qildi. Abbos Mirzo Gajar Sardaroboddan 15 verstda joylashgan Garagala qalʼasiga, soʻngra Makuga qaytib ketdi. U orqaga chekingach, Xusayngulu xon qalʼani akasiga topshirdi va oilasi bilan Makuga qochdi. Rossiya armiyasining asosiy kuchlari Uchmuazzinga 5-sentyabrda etib kelishdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.237,241.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатов. Генерал-фельдмаршал князь Паскевич, его жизнъ и деятелъность.s.309.&lt;/ref&gt;

1827-yil 29-avgustda Uchkilsa shahrida rus qoʻshinlari toʻplanishdi va bu safar Sardarobod qalʼasini nishonga olishdi. General Paskevich, qalʼada katta oziq-ovqat borligini bilar edi va kelajakda rus qoʻshinlarining yurishini taʼminlash uchun uni egallash kerak edi. 11-sentyabrda general Paskevich birlashgan kuchlar bilan Sardarobod tomon yurdi va ertasi kuni istehkomga yaqinlashdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.230.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasining garnizoni 14 ulgurji savdo va 1500 kishilik guruhdan iborat edi. Qalʼaga Hasan xonning nabirasi Fatali xon boshchilik qilgan. 16-sentyabrda, zamonning eng kuchli qurollaridan biri boʻlgan qamal toʻplari Sardarobodga keltirilganda vaziyat keskin oʻzgargan. 18-sentyabrda artilleriya qalʼani portlatishni boshladi. Oʻsha kuni qalʼaga 500 ta oʻq otildi. Bomba portlashi natijasida qalʼaning kvadrat minorasi vayron boʻlgan. Doimiy otishma ostida boʻlgan himoyachilar 19-sentyabr kuni soat 17.00 da taslim boʻlishga majbur boʻlishdi. Paskevich bilan muzokaralarga koʻra, himoyachilarga taslim boʻlish uchun 24 soat vaqt berilgan. Shu bilan birga, qalʼani portlatish kuchaygan. 19-sentyabr oqshomida Iravan garnizoni qorongʻida fortni tark etdi. Shunday qilib, Sardarobod qalʼasi rus qoʻshinlari tomonidan egallab olindi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.238.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:Abbasabad qalasının açarı.JPG|thumb|right|Abbosobod qal'asining kaliti va rejasi]]
23-sentyabr kuni Paskevich kuchlari Iravan qalʼasining 2-verstiga&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Verst – uzunluq ölçüsü, 1, 06 km-əbərabərdir.&lt;/ref&gt;  kelib toʻxtashdi. 1827-yil 24-sentyabrda rus qoʻshinlari tomonidan Iravani yana qamal qilish boshlandi. Paskevich oʻsha kuni Muganlitapaning oʻng tomoniga batareyalar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;Bölük artilleriya qüvvələrində Batareya, sərhəd qüvvələrində Zastava, hava qüvvələrində Eskadrilya, dəniz qüvvələrində isə Eskadron adlanır.&lt;/ref&gt; oʻrnatdi va tun boʻyi qalʼa ichiga artilleriya otdi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.166.&lt;/ref&gt; Shahar 2 kun davomida tanaffuslarsiz artilleriya oʻqi ostida edi. Ogʻir artilleriya otashiga bardosh bermaydigan minoralar qulab tushdi. Himoyachilarni suv qalʼasidan mahrum qilish uchun Paskevich, qalʼa devorlari ostidagi zovurlarni tosh bilan toʻldirishni buyurdi. Shu bilan birga, Paskevich Hasan Xandan qalʼani topshirishni talab qiladi. Ammo Hasan xan Gajar bu murojaatni eʼtiborsiz qoldirdi, aksincha minoralarni taʼmirlab, yangi jangga tayyorlandi. Qalʼaning garnizoni rus qoʻshinlariga qattiq zarba berdi. Biroq, rus qamal korpusi toʻplarni shaharga yaqinlashtirdi. Keyingi taslim boʻlish toʻgʻrisida ijobiy javob olmagan Paskevichning buyrugʻiga binoan, Iravan qalʼasiga 1000 dan ortiq oʻq otildi. Shahar alangalanib ketdi.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.242-243.&lt;/ref&gt;

Artilleriya otishmasi bilan podpolkovnik Gurko va Shepelev otryadi qalʼaning janubi-sharqiy minorasini egallab olishdi. Shuningdek, armanlarning xiyonati natijasida shaharning gʻarbiy tomonidagi Tepebashi deb nomlangan mahallani egallashga tayyorgarlik koʻrayotgan ruslar Zangi daryosidan oʻtib, u yerda batareya qurishdi. Toʻgʻri, 6 kunlik qamaldan soʻng, qalʼaning devorlari vayron qilindi va 6 nafar qoʻriqchi polklari shaharga kirishga muvaffaq boʻlishdi. Qalʼadagi masjidlardan biriga 200 ga yaqin ayan bilan qaytgan Hasan xan Qajar qarshilik koʻrsatishda davom etdi. Kechga yaqin Iravan qalʼasi bosqinchilar qoʻliga tushdi. Hasan xan Gajar bilan bir qatorda gʻolib boʻlgan Subhangulu xon, Gʻasim xon, Marandli Jafargulu xon, Tabrizli Alimardan xon, Aharli Aslan xon, Fathali xon va boshqalar qoʻlga olindi. Hasan xan Gajarning qimmatbaho qilichi ham ruslarning qoʻliga tushdi.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.233-234.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.243-244.&lt;/ref&gt;

Iravanni ishgʻol qilganidan soʻng, Xusayngulu xon Makudan Gajar Shohning saroyiga ketdi. 1828-yilda Gajar hukumati Xusayngulu xonni [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]]ga yubordi va uni gubernator etib tayinladi. Xurosonda hukumatga qarshi norozilik namoyishlarini bostirgan Xusayngulu xon bu yerda tartibni saqlab turishga muvaffaq boʻldi. U [[1831-yil]]da vafot etgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.256.&lt;/ref&gt;

Iravani ishgʻol etgandan soʻng, chor qoʻshinlari hujum qilib, Janubiy Ozarbayjon hududiga kirishdi. Rossiya armiyasining olgʻa siljishi, shuningdek, qarshilik kuchlarining etishmasligi Gajar hukumatini tinchlik oʻrnatishga majbur qildi. Shunday qilib, 1828-yil 10-fevralda Tabriz shahri yaqinidagi Turkmanchay nomli joyda Eron va Rossiya oʻrtasida tinchlik shartnomasi imzolandi. Shartnomaning boshqa shartlari bilan bir qatorda, Iravan va Naxchivan xonliklari ham [[Rossiya imperiyasi]]ga birlashtirildi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.167.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Səməd Sərdariniya. “İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur”.s.119.&lt;/ref&gt;  Turkmanchay tinchlik bitimidan soʻng, Hasan Xon asirlarni almashish natijasida ozod qilindi va Gajar hukumatiga topshirildi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.246.&lt;/ref&gt;

Turkmanchay shartnomasi (1828-yil 20-mart) ratifikatsiya qilingan kunning ertasi kuni [[Nikolay I]] „Armaniston viloyati“ ni tashkil etish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı. s.168.&lt;/ref&gt; Farmonda aytilishicha: ''„Eron bilan tuzilgan kelishuvga binoan Eron tomonidan Rossiyaga qoʻshib olingan Iravan va Naxchivan“ Armaniston viloyati „deb nomlanadi va bizning sarlavhamizga kiritiladi. Oliy Senat ushbu viloyatning tuzilishi va boshqaruvi toʻgʻrisida zarur qarorlarni qabul qiladi.“''&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.255.&lt;/ref&gt;

== Davlat tuzilishi ==
=== Boshqaruv ===
Oliy hokimiyat [[xon]]ga yoki boshliqqa tegishli edi. Quvvat meros boʻlib oʻtdi va otadan oʻgʻilga oʻtdi va hokazo. oʻtkazildi. Barcha qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tizimlari xon qoʻlida boʻlgan va barcha ichki va tashqi ishlar uning roziligi bilan amalga oshirilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.450.&lt;/ref&gt;

Divan xon yuqori martabali amaldorlardan iborat edi. Uchrashuvda davlat ahamiyatiga molik muhim masalalar muhokama qilindi. U urush, tinchlik, soliq yigʻish va ogʻir jinoyatlarga bagʻishlangan edi.&lt;ref&gt;Биберштейн М. Описание провинции, расположенных на левом берегу Каспийского моря между реками Терек и Кура стр.52.&lt;/ref&gt; Divanning boshligʻi divan hisoblanar edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.491.&lt;/ref&gt;

Xondan keyingi ikkinchi eng muhim shaxs Vazir boʻlgan. Vazir davlat xizmatining boshligʻi va xonning eng yaqin maslahatchisi boʻlgan. Divanning barcha mablagʻlarini, davlat xazinasini va boshqalarni olish. pullar toʻgʻrisidagi hisobot vazirga tushdi.&lt;ref&gt;Qüdsi Məhəmməd Müslüm. İrəvanlı Hüseynəli xanın məktubları,
1789-1791.s.49.&lt;/ref&gt;

Xon saroyida, vazirdan tashqari, bosh qoʻmondon moliya ishlari bilan shugʻullanar, buter xonning shaxsiy xonadonini boshqarar, molxona xazinachisi omborlarni boshqarar, omborxona xodimi omborxonani boshqarar, vitse-prezident iqtisodiy va maʼmuriy ishlar bilan shugʻullanar edi. Qishloqlarni boshqarish - qishloqda katta va boshqa kichik vazifalar mavjud edi. Xonning oʻzi harbiylarni boshqargan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.270-276.&lt;/ref&gt;

=== Maʼmuriy hududiy boʻlinish ===
Maʼmuriy-hududiy tuzilishi jihatidan Iravan viloyati bir-biridan daryolar va ariqlar bilan ajratilgan, qishloqlar esa qishloqlarga boʻlingan. Ushbu maʼmuriy-hududiy tuzilma Safaviylardan meros boʻlib, rus istilosiga qadar va biroz keyinroq davom etgan. Garchi Iravan viloyati siyosiy vaziyatga qarab hududni oʻzgartirgan boʻlsa-da, tumanlarning nomlari umuman oʻzgarishsiz qoldi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.298.&lt;/ref&gt;

Iravan xonligining tumanlari quyidagilar:&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.441-448&lt;/ref&gt;

# [[:az:Qırxbulaq mahalı|Kirxbuloq tumani]];
# [[:az:Şərur mahalı|Sharur tumani]];
# [[:az:Zəngibasar mahalı|Zangibasar tumani]];
# [[:az:Sürməli mahalı|Surnali tumani ]];
# [[:az:Gərnibasar mahalı|Garnibasar tumani]];
# [[:az:Dərəkənd-Parçenis mahalı|Darakand-Parchenis tumani]];
# [[:az:Vedibasar mahalı|Vedibasar tumani]];
# [[:az:Göyçə mahalı|Goycha tumani]];
# [[:az:Səədli mahalı|Saadli tumani]];
# [[:az:Talin mahalı|Talin tumani]];
# [[:az:Seyidli-Ağsaxlı|Seyidli-Agsaqqalli]];
# [[:az:Sərdarabad mahalı|Sardarobod tumani]];
# [[:az:Körpübasar mahalı|Korpubasar tumani]] yoki Talin tumani;
# [[:az:Abaran mahalı|Abaran tumani]];
# [[:az:Dərəçiçək mahalı|Darachichek tumani]].
Ushbu tumanlarda 831 qishloq roʻyxatga olingan.

=== Armiya ===
Iravan hukmdorlari armiyasi shaxsiy qorovullardan, oddiy qoʻshinlar, amnistiya va elbeyalar va bealar boʻlinmalari hisoblangan askarlardan iborat edi. Sudyalarning shaxsiy tansoqchilari xizmatkorlar boʻlgan. Ular eng mukammal guruh va xonning shaxsiy qoʻriqchilari edilar. Ushbu yordam miltiqchilar deb nomlangan. Ularning rahbarini miltiq ustasi deb atashgan. Qullar barcha soliq va soliqlardan ozod qilingan, ularning maoshlari va oʻq-dorilari xon saroyi tomonidan toʻlangan va qullar koʻpincha yaxshi xizmat uchun mukofotlanganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.285.&lt;/ref&gt;
Iravan xonligi harbiy harakatlar paytida 3600-5000 askar yuborishi mumkin&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.457.&lt;/ref&gt;. Xon hukumatining asosiy tayanchi armiya edi. Armiyaning asosiy qismi tinch fuqarolar edi va amnistiya va etnik guruhlardan iborat edi.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.98.&lt;/ref&gt;

== Madaniyat ==
Iravan shahri tarixning  turli davrlarida [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]], [[Arab xalifaligi]], Sajidlar, Shaddadis, Seljuklar, Eldenizlar, Elxanidlar, Teymuridlar, Garagoyunlu, Aggoyunlu, Safaviylar, Afshorlar, Gajars sulolalari tarkibiga kirgan. Markaz sifatida Iravanning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi Chukursaad beylerbeyi va Iravan xonligi davrlariga toʻgʻri keladi. Oʻrta asrlarga oid tarixiy manbalarda shahar Ravan va Iravan sifatida tilga olingan. Iravan shahri asosan Safaviylar davrida rivojlanib oʻsgan. Iravan Chukursaad beylerbeyining markaziga aylandi va beylerbeyining markaziy rolini oʻynadi. Safaviy-Usmoniy chegarasi, Chukursaad knyazligi maʼlum urushlar paytida bosib olingan va keyin qaytib kelgan.

=== Arxitektura ===
Garchi biz gaplashayotgan Iravan viloyati meʼmoriy yodgorliklarining aksariyati saqlanib qolmagan boʻlsa-da, manbalarda ushbu sanʼat turi haqida juda koʻp maʼlumot topish mumkin. Ushbu maʼlumotlarga koʻra, mintaqa karvonsaroylar, qalʼalar, masjidlar, binolar va boshqa meʼmoriy obidalarga boy edi, ammo bu yodgorliklar oʻziga xosligi va meʼmoriy uslubi bilan ajralib turardi. Iravan viloyatining meʼmoriy yodgorliklari oʻsha davrda bu hududda bir qator chiroyli binolar yaratgan meʼmor-quruvchilar borligini isbotlaydilar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.431.&lt;/ref&gt;

==== Masjidlar ====
[[Fayl:Blue Mosque, Jerevan 2.JPG|thumb|right|Moviy masjid (chapda) va Navro'zali aka masjidi (o'ngda)]]
Palata sakkizta katta masjidni, ikkitasi qalʼada va oltitasini shaharda roʻyxatdan oʻtkazdi. [[1764-yil]]da Husaynali xon tomonidan qurilgan „Moviy masjid“ oʻzining ulugʻvorligi bilan mashhur edi. Masjid gumbazi koʻk rangda bezatilganligi sababli shunday nomlangan. Shaharning gʻarbiy qismida joylashgan masjid Ganjadagi Shah Abbos masjidi uslubida qurilgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях s.s.7.&lt;/ref&gt; 1828-yildagi bosqindan keyin Yerixandagi Zalikxon masjidi, Navroʻzali aya masjidi, Sartib Xon masjidi, Husaynali Xon masjidi, Hoji Imomverdi masjidi, Hoji Jafar Bey masjidi tirik qoldi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.468&lt;/ref&gt;

Qadimgi Iravandagi Zalixon yoki shahar masjidi (qurilish sanasi nomaʼlum) va Navroʻzali xon masjidi (1687) Moviy masjidga oʻxshash va kichikroq edi. Qolgan uchta masjid 17-18 asrlarda qurilgan. Zalikxon masjidi hozirgi Iravan mehmonxonasi yonida joylashgan edi. [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]]dan keyin masjidning maqsadi oʻzgartirildi. Hozirgi kunda ushbu binoda Rassomlar uyining koʻrgazma zali joylashgan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.128.&lt;/ref&gt;

Qalʼa masjidlaridan biri [[1725-yil]]da Usmonli hukmdori Rajab posho tomonidan qurilgan. Ushbu meʼmoriy jihatdan diqqatga sazovor masjid ruslar istilosidan keyin rus pravoslav cherkoviga aylantirildi. Iravandagi yana bir masjid Xusayngulu Xon davrida qurilgan va Gajar shahzodasi sharafiga Abbos Mirzo masjidi deb nomlangan. Bosqindan keyin masjid ruslar tomonidan qurol saqlanadigan joyga aylantirildi.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot;&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).433.&lt;/ref&gt;

==== Qalʼalar ====
''Asosiy maqolalar:[[:az:İrəvan qalası|Iravan qalʼasi]] va [[:az:Sərdarabad qalası|Sardarobod qalʼasi]]''
[[Fayl:Grigory Gagarin. Armenie. Djighit a Sardar-Abbat. (Kurdes, tatars).jpg|left|thumb|250x250px|Sardarobod qal'asi.  Rassom Q. Gagarin (1847)]]
Iravan qalʼasi Farxad posho tomonidan [[1583-yil]]da Zangi daryosi boʻyida, Chukursaad viloyati [[Usmonli imperiyasi|Usmonli imperiyasi]]ning vaqtincha qismi boʻlganida qurilgan.&lt;ref&gt;Joseph L. Wieczynski – The Modern encyclopedia of Russian and Soviet history, Том 10, Academic International Press, 1994, Стр. 218&lt;/ref&gt; Kengligi 790 m va 850 m boʻlgan Iravan qalʼasining devorlari tosh va xom gʻishtdan ikki yoki uch tomonli devorlarga ega edi. 17 minoradan iborat ichki devor kengroq va uzunroq edi. Bir oz pastroq va torroq boʻlgan tashqi devor, birinchisidan 15-20 parcha narida, unga parallel ravishda qurilgan edi. Ushbu devorda 60 tagacha toʻp. Qalʼaning janubiy, shimoliy va sharqiy qismlari chuqur va keng ariq bilan oʻralgan edi. Umuman olganda, Iravan qalʼasida 50 dan ortiq minoralar va 3 ta kuchli temir darvozalar boʻlgan. Garnizonlar soni har xil davrlarda 2000-5000 va urushlar paytida 7000 ga etdi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.436.&lt;/ref&gt;

Sardarobod qalʼasi Iravanning ikkinchi yirik qalʼasi edi. U 1810-yilda Xusayngulu Xonning buyrugʻiga binoan qurilgan va [[1815-yil]]da qurilishi yakunlangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. s.255.&lt;/ref&gt; Sardarobod qalʼasi Arazning chap qirgʻogʻida, toʻrtburchaklar tekislikda qurilgan. Doira 4 verstli va uch tomondan minora gʻishtdan qurilgan bu qalʼa er-xotin devor bilan oʻralgan edi. Minoralarning oltitasi tashqi tomondan, 4 tasi ichki devorda joylashgan edi. Qalʼaning janubiy tomonida bitta devor bor edi. Sardarobod qalʼasi xandaq bilan oʻralgan.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях, ч.IV.s.292.&lt;/ref&gt; Qalʼada xon saroyi va 700 uy bor edi. Uning tarkibida 22 ta artilleriya va 3000 kishilik garnizon bor edi.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.437.&lt;/ref&gt;

==== Karvonsaroylar va vannalar ====
[[Fayl:05 Chardin Yerevan1672.gif|right|thumb|250px|[[1672]] yil Jan Chardin tomonidan tasvirga olingan Iravan qal'asining panoramali ko'rinishi]]
Iravandagi eng meʼmoriy ahamiyatga ega binolardan biri karvonsaroylar edi. [[Karvonsaroy]]lar deyarli xuddi shu tarzda qurilgan. Ular shaharning ikki qavatida qurilgan. Karvonsaroyning balandligi 8 futdan oshmagan va bino boʻylab yotgan xonalardan iborat edi. Xonalar derazasiz edi. Kunduzgi yorugʻlik faqat eshikka tushdi. Har bir xonaning oldida binoning old tomoniga ochiladigan kichkina koridor bor edi, gumbazsimon qoplamali, kengligi 8 fut va ichkarisi 4-5 fut edi. Ushbu xonalarga qoʻshimcha ravishda ikkala xonadan ham bir xil balandlikda koridor chiqardi. Xonalar ortida butun binoni oʻrab turgan yoʻlak shaklida qurilgan yoʻlak bor edi. Yuqorida, har ikki tomonda, omborlarga ulashgan devorga ulkan balkon bor edi, hovlining oʻrtasida diametri 20-30 va balandligi 6-8 fut boʻlgan olti burchakli basseyn mavjud boʻlib, uni ichimlik suvi taʼminlab turardi. Karvonsaroyning tomi tekis edi. Kirish yoʻlakdan edi. Yoʻlakning ikkala tomonida oddiy oziq-ovqat sotadigan doʻkonlar bor edi. Ushbu doʻkonlar katta yogʻoch eshiklar bilan yopilgan.&lt;ref name=&quot;Qarayev.&quot; /&gt; Rossiya istilosidan keyin Iravanda 8 ta karvonsaroy roʻyxatga olingan.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.92.&lt;/ref&gt;

Vannalar mahalliy aholi uchun ham, shaharga kelgan xorijiy mehmonlar uchun ham dam olish maskani boʻlgan. Hammomlar toʻrtburchaklar xonalardan iborat boʻlib, ularda bir necha katta zallari sharsimon gumbaz bilan oʻralgan va oʻrtalarida suv oʻlchagichli gumbaz bor edi. Bu erga suv maxsus qurilgan suv omborlaridan tortib olingan suv quvuri orqali etkazib berildi. Yon xonadan issiq suv tortildi. Yogʻoch oʻrniga suv maxsus quritilgan toza suv bilan isitiladi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866&lt;/ref&gt;

Iravan shahrida mavjud boʻlgan hammomlar quyidagicha boʻlgan&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.866-867.&lt;/ref&gt;: 

* Shahar kvartalida - Shayx-ul islom hammomi;
* Zalikxon hammomi;
* Mehdiyning hammomi;
* Hajibeyim hammomi;
* Tepebashi mahallasida - Shayx-ul islom hammomi;
* Hagi Ali hammomi;
* Gafar yoki Hoji Fatali hammomi;
* Karim aka hammom;
* Hasanali hammom.

==== Xon saroyi ====
[[Fayl:Yerevan Sardar Palace.png|right|250px|thumb|Sardor saroyi balkoni interyeri]]
Xon saroyi yoki Sardar saroyi [[1510-yil]]da Amirguna xon Gajar tomonidan qurilgan. Xuseynali xon mavjud xon saroyini qayta qurdi va obod qildi. Shu maqsadda u Xoylu Ahmadxonning bosh meʼmori Mirza Jafarini Iravanga taklif qildi.&lt;ref&gt;Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. „İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi)“.s.124.&lt;/ref&gt;

Xon saroyi qalʼaning shimoli-gʻarbiy qismida, Zangi daryosi yonida qurilgan. Saroy koʻp xonalarga ega boʻlgan kvadrat bino edi. U uchta alohida qismdan iborat edi. Sudyaning xotinlari uchun garem xonalari, qabulxona, xizmatchilar uchun joy va garnizon omborlari mavjud edi. Uchinchi qismi xonning qarorgohi edi.&lt;ref&gt;&quot;Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında)&quot;.s.438.&lt;/ref&gt;

Xon saroyini obodonlashtirgan ''„Shushaband“'' va ''„Yozgi pavilon“'' nomli oynali salon 1791-yilda Muhammadxon tomonidan qurilgan. „Shushaband“ deb nomlangan oyna zali kutish yoki qabul qilish xonasi deb hisoblangan. Zamin marmardan yasalgan boʻlib, devorlar, ship va kornişlar yorugʻlikni aks ettiruvchi turli xil rangli, koʻzni qamashtiruvchi oynalar bilan bezatilgan.&lt;ref&gt;Kərimov Kərim. ''&quot;İrəvan sərdarının sarayı&quot;'', „Yeni fikir“ qəzeti, 18-oktyabr 1995-ci il, № 5.&lt;/ref&gt;

=== Fan, taʼlim va adabiyot ===
Iravan xonligi hududida taʼlim asosan diniy arboblar tomonidan olib borilgan. Har bir masjidda katta yoki kichik madrasa bor edi. Quyi sinf oʻqituvchilarini '''''„oʻqituvchilar“''''', yuqori sinf oʻqituvchilarini „'''''voizlar'''''“ deb nomlashdi. Madrasalardagi sinflardan tashqari, talabalar yashaydigan kichik xonalar ham mavjud edi. Baʼzi masjidlarda taniqli mujtahidlar dars berishgan va ularni tinglash uchun mamlakatning turli burchaklaridan tinglovchilar kelgan. [201] Iravan xonligi qulashi arafasida yolgʻiz Iravanda 200 talaba tahsil olayotgan edi.

Oʻqituvchilar barcha fanlarni uchta asosiy yoʻnalishga ajratdilar: [[Arab tili|Al-Arabiyat]], [[Shariat|Sharva]] va Al-Hakim. Birinchi yoʻnalish arab tili, tarix va Qurʼon qiroatining qoidalarini oʻz ichiga oldi. Ikkinchi yoʻnalish „Qurʼon“ tafsirini, voqealarni oʻrganish va diniy qonun asoslarini oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Uchinchi yoʻnalish [[mantiq]], [[matematika]], [[geometriya]] va [[astronomiya]], [[tibbiyot]] va nazariy falsafani oʻrganishni oʻz ichiga oldi. Ikkala maktabda ham, madrasalarda ham xattotlik sanʼatiga alohida eʼtibor berildi. Maktab va madrasalardan tashqari, Iravan xonligi hududida individual taʼlim turi mavjud edi. Xon yoki sardorlarning farzandlari, zodagonlar va savdogarlar oʻz uylarida alohida oʻqituvchilar tomonidan tarbiyalangan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.903-904&lt;/ref&gt;

Sevgi mavzusi bilan bir qatorda, shoirlar zamonning shikoyatini aks ettirgan ijtimoiy va siyosiy masalalarga ham toʻxtaldilar. Iravan viloyati shoirlari orasida shoir Mammadsoyu (1800—1884), Almammadi (1800—1868) va Oydin (1825—1915) bor. Bu shoirlar sheʼrlarini xalq tushunadigan tilda yozganlar.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.426.&lt;/ref&gt;

Iravanda Ashug maktablari alohida ahamiyatga ega edi. Goycha ashug maktabining taniqli aşıqlari Ashiq Allahverdi, uning shogirdi Ashiq Ali (1800—1911), uning shogirdlari Ashiq Alasgari, Ashig Maxarrami, Ashiq Azizi va Ashiq Musa. Gyumri ashug maktabining ustoz ashulalarini Ashug Tujcari, Ashig Beymurazi va Shirakli Hasan namoyish etishlari mumkin. Iravan aşıqlar maktabining koʻzga koʻringan namoyondalaridan biri Basarkecharli Ashug Musa haqida gapirish mumkin.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.132.&lt;/ref&gt;

=== Tasviriy sanʼat ===
Asosiy maqola: [[:az:Mirzə Qədim İrəvaninin əsərlərinin siyahısı|Mirza Gadim Iravani asarlari roʻyxati]]
[[Fayl:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|thumb|Sardar saroyida [[Ozarbayjon]] rassomi Mirza Gadim Iravanining devor rasmlari]]

Iravandagi tasviriy sanʼat qabr toshlariga turli xil yozuvlar va rasmlar bilan oʻzini namoyon qiladi. Qabrning ustiga toʻgʻri joylashtirilgan bu toshlarga marhumning tugʻilgan va oʻlganligini koʻrsatuvchi yozuvlar, turli xil rasmlar va naqshlar qoʻyilgan edi. Ivan Chopinning taʼkidlashicha, 30-yillarning boshlarida u Goychadagi ozarbayjon turklariga tegishli boʻlgan qabristonda turli xil tasvirlarga ega boʻlgan qabrlarni koʻrgan. Unga koʻra, qabr toshidagi ot, qilich va qurol askarning ramzi, yovvoyi choʻchqa, kiyik, yovvoyi echki ovi, qoʻy va echkilarni boqish edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.718.&lt;/ref&gt;

Iravan rassomchilik sanʼatining eng koʻzga koʻringan vakili bu Mirza Gadim Iravani. MG Iravani tomonidan yaratilgan baʼzi rasmlar „Iravan Sardar“ saroyiga bagʻishlangan. U XIX asrning 50-yillarida Sardar saroyida syujet kompozitsiyalarini tikladi, saroyning Mirror zaliga bir qator portretlarni - „Fatali shoh“, „Abbos Mirzo“, „Xusayngulu xon“, „Sarkarda“ va boshqalarni chizdi. tortdi. Uning 100 dan ortiq rasmlari bor edi. Ularning yigirma beshtasi hozir [[Boku]], [[Tbilisi]] va [[Sankt-Peterburg]]dagi sanʼat muzeyida saqlanmoqda.&lt;ref&gt;A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.126.&lt;/ref&gt;

== Iqtisodiyot ==
=== Qishloq xoʻjaligi va chorvachilik ===
Iravan xonligi mahsulotlari orasida [[bugʻdoy]] va [[arpa]] ishlab chiqarish asosiy oʻrinni egalladi. Don etishtirish Iravan, Kirxbulag, Sardarobod, Shorayel, Pambak atrofidagi hududlarda asosiy oʻrinni egalladi. Ekinlar asosan bahor va kuzda boʻlgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.739.&lt;/ref&gt; Xusayngulu xon Gajar davrida Iravan xonligida har yili 34 185 halvar&lt;ref group=&quot;q&quot;&gt;[[Fars dili|Fars sözü]] olub, iki – „xar“ (eşşək), və „bar“ (yük) sözlərindən əmələ gəlmişdi. Xalvar  həm iri çəki vahidi, həm dəsahəölçüsü idi. 1 xalvar 100 batmana bərabər idi. Təbriz batmanıilə1 xalvar 300 kq, İrəvan batmanıiləisə450 kq-a bərabər idi. Sahəvahidi kimi 1 xalvar 1, 5 desyatinəbərabərdir.&lt;/ref&gt; bugʻdoy va 11,500 halva arpa ishlab chiqarilgan. Zangibasar va Sharur tumanlari, ayniqsa, guruch etishtirish jihatidan ajralib turardi. Har yili 18,400 ta halvar paddies ishlab chiqarildi.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.IV.s.280.&lt;/ref&gt;

Zangibasar, Sardarobod va Surmali tumanlarida paxta etishtirish rivojlangan. Har yili oʻrtacha 2100 rupiy paxta ishlab chiqariladi.&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом, этнографическом, топографическом, финансовом отношениях.c.I.s.51.&lt;/ref&gt; Tamaki asosan mahalliy talabni qondirish uchun ishlab chiqarilgan. Zigʻir togʻlarda va sesame issiq mintaqalarda ishlab chiqarilgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.741-742.&lt;/ref&gt; Ikkala oʻsimlikning yogʻi oziq-ovqat va yoqilgʻi sifatida ishlatilgan. Xusayngulu Xon davrida har yili Iravanda oʻrtacha 12 ta halvar zigʻir urugʻi va 24 ta halvar sesame urugʻlari ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;Обозрение российских владений за Кавказом в статическом&quot;/&gt;

Iravan shahrida va shahar atrofidagi qishloqlar va tumanlarda turli xil poliz mahsulotlari va sabzavotlar etishtirildi. [[1782-yil]] martda Bayaziddan Isoq Poshoning iltimosiga binoan Bayaziddan 2 abbas qiymatidagi 7000 dinor qiymatidagi qora tarvuz, koʻk tarvuz, bodring, kovak, reyhan, baqlajon va boshqalar. urugʻlar yuborilgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.63.&lt;/ref&gt;

XVIII asrning ikkinchi yarmida Iravan xonligida chorvachilik bilan shugʻullanadigan aholining bir qismi bozorda sotish uchun sariyog ʼ, pishloq va boshqa sut mahsulotlarini ishlab chiqargan. Qoʻychilik chorvachilikning boshqa tarmoqlariga qaraganda ancha rivojlangan edi. Chorvachilik asosan yaylov-qish va qisman koʻchmanchi chorvachilikka boʻlingan. Xonlikning oz sonli aholisi doimiy yashash joyiga ega boʻlmagan va faqat koʻchmanchi chorvachilik bilan shugʻullangan. Girxbuloq, Goycha, Abaran, Darachichek, Garnibasar, Vedibasar, Talin, Surmali, Darakand-Parchenis tumanlarida chorvachilik uchun koʻproq mos keladigan yaylovlar mavjud edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.519-525.&lt;/ref&gt;

=== Hunarmandchilik va savdo ===
[[Fayl:Faience vase from Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|left|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligiga tegishli taomlar]]
Hunarmandchilik sanʼatning turli sohalarini qamrab oldi. Toʻquvchilik va kulolchilik, anʼanaviy hunarmandchilik rivojlangan. Ular orasida gilam ishlab chiqarish alohida ajralib turardi. Xonlikda kulolchilik mahsulotlari mahalliy xom ashyolarga asoslangan edi.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.851-853&lt;/ref&gt;

Toʻquv bilan bogʻliq sanʼat turlaridan biri bu boʻyash edi. Bu soha toʻqimachilik uchun iplar, paxta va jun matolarni boʻyashda muhim rol oʻynadi. Boʻyashda qizil qoʻngʻizdan olingan qizil boʻyoq va turli boʻyoq oʻsimliklarining tabiiy boʻyoqlari ishlatilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.374.&lt;/ref&gt;

[[Fayl:National clothes of Erivan Khanate in Museum of History of Azerbaijan.jpg|thumb|150px|Ozarbayjon tarixi muzeyida namoyish etilgan Iravan xonligining milliy liboslari]]
Teri buyumlari Iravan xonligida qayta ishlangan. Shu maʼnoda nafaqat mahalliy terilar va terilar, balki Bayazid va Makudan import qilingan xom ashyolardan ham foydalanilgan. Teri buyumlari ishlab chiqarish otliqlarning talablariga javob berdi. Bundan tashqari, Iravan xonligida shisha ishlab chiqarish, sovun tayyorlash, moylash va b. hunarmandchilik sohalari boʻlgan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.65.&lt;/ref&gt;

Iravan shahri yaqinidagi Gogb tuz konidan qazib olingan tuz [[Gruziya]], Imereti, [[Axalsixe]] va boshqa hududlarga eksport qilindi. Tuzga talab katta boʻlgani sababli Gogb togʻining etagida ikkita mina bor edi. [[Ruslar|Rus]] manbalariga koʻra, Xuseyngulu xon davrida tuz ishlab chiqarish yiliga 14000 rublni tashkil etgan.&lt;ref&gt;Шопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи.s.827-828&lt;/ref&gt;

U Iravandan turli karvon yoʻllarini bosib oʻtdi. Ulardan birinchisi [[Hindiston]], [[Oʻrta Osiyo]] va [[Eron]]ni [[Tabriz]] va [[Naxichevan]] orqali Iravan xonligiga bogʻlaydigan karvon yoʻli edi. Ushbu karvon yoʻli „Erzurum yoʻli“ yoki „Bezirgan yoʻli“ deb nomlangan. Iravandan Erzurumgacha boʻlgan yana bir karvon yoʻli Abaran va Alagoz togʻlarining shimoliy etaklaridan oʻtib, Karsga, u yerdan Xasangalaga bordi, u yerda u asosiy yoʻl bilan birlashdi. Iravandan [[Tbilisi]]ga (Gruziya) karvon yoʻli Uchkilsa, Sardarobod, Hamamli, Jaloloʻgʻlu va Shulaver orqali oʻtgan. Bu yoʻlning uzunligi taxminan Iravan − Agstafa yoʻliga teng edi. Iravan bu yoʻl orqali [[Ganja]]ga, Shamaxida esa Ozarbayjondan Rossiyaga asosiy savdo yoʻli bilan bogʻlandi. Karvon yoʻnalishlarida bojxona va oʻtkazish punktlari juda koʻp edi. Faqatgina Ayilislidan Kagizmangacha boʻlgan savdo yoʻlida oltita bojxona posti mavjud edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot;&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.66.&lt;/ref&gt;

Iravaning asosiy savdo yoʻllari quyidagilar: 1. Gyumri - Masdara - Sardarobod - Uchkilsa - Iravan - [[Naxichevan (shahar)|Naxichevan]] - Ordubad; 2. Sardarobod - Jafaraga - Boyazid posho; 3. Sardarabad - Gogb - Arazsahili va Kagizman - Erzurum; 4. Iravan - Qorabog ʼxonligining chegarasiga qadar. 5. Iravan - Uchkilsa - Kars. Bu yoʻl Gizilkilsa va Goshavang qishloqlaridan oʻtdi. Xonlikning asosiy savdo markazi Iravan shahri edi. Chet eldan olib kelingan savdo tovarlari asosan shahar omborlarida saqlanar edi.&lt;ref name=&quot;Yaqub Mahmudov.&quot; /&gt;

Iravan xonligida ichki va tashqi savdo operatsiyalarida turli xil valyutalar ishlatilgan. Garapul deb nomlangan mahalliy mis tangalar xonlikda muhim rol oʻynagan. Iravan viloyati xokimiyat davrida eng koʻp foydalaniladigan joylardan biri hisoblangan. Bozorlarda milliy valyutalardan tashqari Eron, Usmonli imperiyasi, Rossiya va Ozarbayjon xonligida zarb qilingan tangalar ham mavjud edi. Ushbu valyutalar [[oltin]], [[kumush]] va misdan iborat edi. Tümen, egalik yoki minaltun, panohobod, qarapul, shahi, bisti, real, rus imperatori, gollandiyalik chervon, Usmonli darulxliafi va mahmudisi Iravan bozorida sotilgan.&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.388.&lt;/ref&gt;

=== Erga egalik va soliq ===
==== Yerga egalik ====
İIravan xonligi davrida yerga egalik qilish shakllari quyidagicha:&lt;ref&gt;Elçin Teymur oğlu Qarayev. Azərbaycanın İrəvan bölgəsinin tarixindən (XVII yüzilliyin sonu–XIX yüzilliyin ortalarında).s.337-344&lt;/ref&gt;
*'''Xass''' Bu yerlar Iravan hokimlari va ularning oilalarining shaxsiy mulki hisoblangan. Iravan hukmdorlari eng yirik yer egalari edilar.
*'''[[:az:Dövlət torpaq kadastrı|Divani]]''' – Divani - Davlat erlari. Bular xazina ixtiyorida boʻlgan erlar edi. Davlat erlaridan tushgan daromadlar xazinaga tushdi.
*'''[[:az:Tiyul|Tiyul]]''' — Xon baʼzi odamlarga harbiy xizmat uchun divan erlaridan sovgʻa sifatida umrbod tiyul berdi. Tiyul egasi xizmatini tugatganda yoki vafot etganida, hadya qilingan qishloqlar xazinaga qaytarildi.
*'''[[:az:Vəqf|Poydevorlar]]''' — doimiy ravishda diniy muassasalarga berilgan erlar - masjidlar, madrasalar yoki cherkovlar. Boshqa mulklar - uylar, doʻkonlar, karvonsaroylar, tegirmonlar va boshqalar. poydevor ham boʻlishi mumkin.
*'''[[:az:Camaat|Jamoa]] ''' – Bu yer uchastkalari asosan qishloq jamoalariga tegishli edi. Jamiyatlarga tegishli qishloqlar oʻsha jamoaga aʼzo boʻlgan fuqarolarga tegishli edi.
*'''[[:az:Mülk|Mulk]] ''' — Xususiy mulk boʻlgan erlar erkin savdo qilinishi mumkin edi. Erlar avloddan-avlodga meros boʻlib oʻtdi. Uy egalari uyni parvarish qilishlari shart emas edi.

==== Soliqlar ====
Iravan xonligida soliqlarning miqdori va miqdori ham turlicha edi. Ushbu soliqlar asosan mahsulotlarga va qisman pullarga undirilgan. Dehqonlar toifalari asosan subyektlar, dehqonlar va odamlardan iborat edi. Soliqlar quyidagicha:&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.70&lt;/ref&gt;
* '''[[:az:Malcəhət|Bahra (maljahat)]]''' — erdan foydalanish evaziga ekinlardan olinadigan asosiy soliq edi. Xazina erlari hosilining har 10 qismidan 3,5 qismi xonga, qolgan qismi esa dehqonlarga tegishli edi. Er egalaridan olingan hosilning 1,5 foizi er egasiga, ikki qismi xazinaga, qolgan qismi esa kultivatorga tushdi.
* '''Choʻpboshi''' — chorvadorlar oʻz hayvonlarini davlat yaylovlarida boqayotganlari uchun bu soliqni toʻlaganlar. Bu mahsulot tomonidan toʻlangan.

Yuqoridagilardan tashqari xonlik aholisi oʻtlatish, tutun chiqarish va otliqlarning (arpa, egar yuvish) harajatlari uchun pul toʻlagan. Xonning amaldorlari deyarli soliqlardan ozod qilingan. Uy egalari va xonalarga toʻlanadigan soliqlardan tashqari, xonlik aholisi turli marosim va bayramlar munosabati bilan „peshkesh“ yoki „taʼtil“ berganlar.

== Etnik tarkibi ==

[[1441-yil]]da Garagoyunlu hukmdori Yoxanshoh hukmronligi davrida, arman katolikosati Kilikiyadan Uchuksa monastiriga Chukursadning Vagarshabad qishlogʻida joylashgan Uchkilsa monastiriga koʻchirilgandan soʻng, turli joylardan kelgan oz sonli armanlar asta-sekin xonlikda joylashdilar. Urushlarda tez-tez qatnashib turadigan Garagoyunlu, Aggoyunlu va Safaviy hukmdorlari Uchkilsa katoliklariga Eron va janubiy Anadolida xristian aholisi ustidan oʻz hokimiyatini yanada kuchaytirish va isyon xavfini oldini olish uchun yordam bergan.&lt;ref&gt;Еlmi redaktor: Yaqub Mahmudov. A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu. İrəvan xanlığı (Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi).s.40&lt;/ref&gt;

XVII asrning fransuz sayohatchisi Shardinning soʻzlariga koʻra, ''„... Iravan qalʼasi sakkiz yuzga yaqin uydan iborat. U yerda faqat sof qonli qizil boshoqlar yashaydi“''.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.45.&lt;/ref&gt; Yervand Shahaziz oʻzining „Qadimgi Iravan“ kitobida, Iravan aholisiga murojaat qilib, fransuz sayohatchisi Chardinning [[1673-yil]]da Iravan qalʼasida yashagan aholi toʻgʻrisidagi maʼlumotlari haqida yozadi: ''„аrmanlarning Iravanda faqat doʻkonlari boʻlgan...''“&lt;ref&gt;Յերվանդ Շահազիզ: Հին Յերեվանը: Յերեվան, 1931: s.34.&lt;/ref&gt;  Missioner Monye shunday yozadi: ''„Uylardan koʻra koʻproq bogʻlar va uzumzorlar bilan oʻralgan shahar ikki tomonlama qasr devorlari bilan oʻralgan. ¼ Aholisi arman.“''&lt;ref&gt;Mamye-Clairac. Historie de Perse, depuis le commencement de ce Sincle. Paris, t. II, MDCCL (1750).s.154&lt;/ref&gt;

Iravan xonligidagi aholining milliy tarkibi toʻgʻrisidagi maʼruzasida Paskevich bu yerda 10000 ozarbayjon va 3000 arman oilalari istiqomat qilganini taʼkidladi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]dan kelgan professor Kastin Makkartining taʼkidlashicha, [[1828-yil]]dagi Rossiya istilosidan oldin Iravan xonligi aholisining 80 foizi ozarbayjon turklari boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Fəridə Əliyeva&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_mart2009/72629.htm |title=anl.az |author=Fəridə Əliyeva |date=18 mart,2009. |work=İrəvan xanlığı|pages =  |accessdate= |language=az}}&lt;/ref&gt;

Ivan Chopinning yozishicha, 1828-1832 yillarga qadar Iravan xonligida aholining mutlaq koʻp qismi musulmonlar, yaʼni ozarbayjon turklari edi. Uning hisob-kitoblariga koʻra, Iravan viloyatida 81 749 [[musulmon]] va 25.151 arman bor edi. U musulmon deganida, Shopin ozarbayjon turklari va musulmon kurdlarini nazarda tutgan edi.&lt;ref&gt;Fuad Əliyev, Urfan Həsənov. İrəvan xanlığı.s.16.&lt;/ref&gt;

Shunday qilib, [[1829]]-[[1832-yil]]larda oʻtkazilgan palatalarni roʻyxatga olishni tahlil qilish natijasida, Russo-Gajar urushlariga qadar Iravan xonligining aholisi 134.646 kishini tashkil etgan degan xulosaga kelish mumkin. Ularning 99.609 nafari ozarbayjon turklari, 19.878 nafari armanlar, 14.902 nafari kurdlar va 257 nafari rimliklar boʻlgan.&lt;ref name=&quot;Elçin Teymur oğlu Qarayev&quot; /&gt; 

Umuman olganda, 1828-1830 yillarda Turkmanchay shartnomasi (1828) boʻyicha Ozarbayjonda 40,000 Eron armanlari va Edirne tinchlik shartnomasi (1829) boʻyicha 84.000 turk armanlari joylashtirildi va ularning aksariyati Yelizavetpol va Iravan viloyatlarining eng yaxshi erlariga joylashdilar. Aynan shu davrdan boshlab Ozarbayjonning gʻarbiy erlarida armanlarning joylashtirilishi qirgʻinlar, qirgʻin va yaqin kelajakda mahalliy ozarbayjon turklarining deportatsiya qilinishini anglatadi.&lt;ref&gt;Yusif Qazıyev. „Erməni məsələsi“ (Yalanlar və gerçəklər).Qafqaz Universiteti Qafqaz Araşdırmaları İnstitutu Nəşriyyatı №: 10.s.9.&lt;/ref&gt;

== Belgilar ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references group=q /&gt;
&lt;/div&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar|3}}

== Adabiyotlar ==
{{columns-list|colwidth=25em|
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 400 b.
* http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
* Chexiyadagi Kavkaz uchun Rossiya hokimiyatining sharhi, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar, ch.I-IV. 288 b.
* Shopen I. „Armaniston viloyatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida tarixiy yodgorligi“. 162 b.
* azertag.az. „Iravan xonligi“ (Ozarbayjon).
* „AFSHARIDS“. iranicaonline.org.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ harflari, men kitob. p.33
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) P. 51.Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmi)
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)“. P.27.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 13.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan. p. 51.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 83.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). 53 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi). Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.171-172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 54 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.172.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p.57-58.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi“. p.64.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 52 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 58-59 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 90.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 59 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 60 b.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 89.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 61-62 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 62-63 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 66 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.173.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.174.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.175.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). Samed Sardariniya. „Iravan musulmonlar yashaydigan viloyat edi“.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 83-84 b.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p.178.
* Fuad Aliyev, Urfan Hasanov. Iravan xonligi. p. 104.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari).
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 179.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 85-86 b.
* Butkov P.G. 1722-yildan 1803-yilgacha Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar. 3-x t ichida. Sankt-Peterburg, 1869.c.2, p. 178.
* Dalil H. Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida). Boku, „Ilmiy“, 1979, 144 b., 130-131.
* Ozarbayjonning janubiy xonliklari (XVIII asrning ikkinchi yarmida).
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. SPb, 1866, s.139.
* Qorabog`dan kelgan Mirzo Jamol Javanshir. Qorabog ʼtarixi. Qorabog ʼharflari, I kitob, Boku, Yozuvchi, 1989, 125 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.101.
* Bogdanova N. G. Agrar munosabatlar v. 1870-1913 yillarda Ozarbayjon. 169-170 b.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p.103.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 104.Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari.p.128-131.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 130.
* Qudsi Muhammad Muslim. Iravaning Xuseynali xonining xatlari. p. 132-133.
* Aliyev F., Aliyev M.Naxçıvan xonligi (1747—1828). p. 62.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) 109-110 b.
* Mirzo Adigozal aka. Qorabogʼ. Qorabogʼ harflari, men kitob. p. 50-51.
* Dubrovin N. 1803-1806 yillarda Zaqafqaziya. p. 313-314.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 200-201.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 166.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 175.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (rus istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi).
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari) p. 178.
* Butkov P.G. Kavkazning yangi tarixi uchun materiallar 1722-yildan 1803 g.s.3, 390 b.
* Potto V. Kavkazda Rossiya suverenitetini tasdiqlash 305 b.
* Samed Sardariniya. „Iravan musulmon viloyati edi.“ p. 77-78.
* Bibershteyn M. Terek va Kura daryolari oʻrtasida Kaspiy dengizining chap qirgʻogʻida joylashgan viloyatlarning tavsifi 52 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Qudsi Muhammad Muslim. ''„Irovanning Xuseynali xonning maktublari, 1789-1791“'' p.49,.
* Elchin Teymur oʻgʻli Garaev. Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari). p. 270-276.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 457 b.
* Iosif L. Wietsinski - Rossiya va Sovet tarixining zamonaviy entsiklopediyasi, 10-jild, Akademik xalqaro matbuot, 1994, p. 218.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik. 255 b.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun statik, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlardagi sharhi, 222 b.
* Shopen I. Armaniston viloyati davlatining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy yodgorligi.
* Yoqub Mahmudov. A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. „''Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi)''“ p.124.
* „Ozarbayjonning Iravan viloyati tarixidan (XVII asr oxiri - XIX asr oʻrtalari)“ 498 b.
* Karimov Karim. „Iravan boshligʻi saroyi“, „Yangi fikr“ gazetasi, 1995-yil 18-oktyabr, 5-son.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davridagi tarixiy obidasi. 902.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 903-904
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga joylashishi) p. 132.
* A. A. Bakixanov nomidagi Tarix instituti. Iravan xonligi (Rossiya istilosi va armanlarning Shimoliy Ozarbayjon yerlariga koʻchirilishi) p. 126.
* Shopen I. Armaniston hududining Rossiya imperiyasiga qoʻshilishi davrida tarixiy yodgorlik.  Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar.c.IV. s. 280.
* Rossiya hokimiyatining Kavkaz uchun qilgan sharhi maqolada, etnografik, topografik, moliyaviy munosabatlar. c. i. s. 51.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 751-742.
* Shopen I. Armanistonning tarixiy yodgorligi Rossiya imperiyasiga qoʻshilish davrida. 851-853.
* Farida Aliyeva (2009-yil 18-mart). anl.az. Iravan xonligi (Ozarbayjon).
* Yusif Gaziyev. &quot;Armaniston masalasi&quot; (Yolgʻon va faktlar). Kavkaz universiteti Kavkaz tadqiqot instituti nashriyoti №: 10.p. 9.
}}

== Yana qarang == 
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları|Ozarbayjon xonliklari]]
* [[:az:İrəvan xanlarının siyahısı|Iravan xonlari roʻyxati]]
* [[:az:Çuxursəəd bəylərbəyliyi|Chukursaad beylerbeyligi]]
* [[:az:İrəvan və irəvanlılar (film, 2007)|Iravan va Iravan aholisi (film, 2007)]]
* [[:az:İrəvanda xal qalmadı|Iravanda ochkolar qolmadi]]
* [[:az:Azərbaycan xanlıqları. Naxçıvan və İravan xanlıqları. 5-ci film (film, 2003)|Ozarbayjon xonliklari. Naxchivan va Irəvan xonliklari. 5-kino (film, 2003)]]
* [[:az:İrəvan xanlığı (film, 2012)|Iravan xonligi (film, 2012)]]
* [[:az:İrəvan qalasının işğalı|Iravan qalʼasining bosib olinishi]]

==  Havolalar ==
* [http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1 Iravan. Eron milliy entsiklopediyasi veb-saytida]
* [http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html Bizning tariximizning sahifasi qon bilan yozilgan - Iravan xonligi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150125225530/http://www.azadliq.info/component/content/article/357-kiv/8786-tariximizin-qanla-yazlm-shifsi-irvan-xanl.html |date=25-yanvar 2015-yil }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=klufKWGeeec Ozarbayjon xonliklari - Iravan xonligi]
[[Turkum:Iravan xonligi| ]]</text>
      <sha1>crncb5bya6ju77nng2fixziec4fuhpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zarbdor tumani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>494644</id>
    <revision>
      <id>6121893</id>
      <parentid>6118944</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27868-90</username>
        <id>265156</id>
      </contributor>
      <comment>ma'lumot kiritldi</comment>
      <origin>6121893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63035" sha1="3rp588gvphta239t68fp8wnyizw5esy" xml:space="preserve">{{Maʼmuriy birlik
 |Rang1                         = {{rang|Oʻzbekiston}}
 |Oʻzbekcha nomi                = Zarbdor tumani
 |Asl nomi                      = Зарбдарский район
 |Gerb                          = 
 |Bayroq                        = 
 |Gerb kengligi                 = 
 |Bayroq kengligi               = 
 |Gerb taʼrifi                  = 
 |Bayroq taʼrifi                = 
 |Mamlakat                      = [[Oʻzbekiston]]
 |Maqomi                        = [[tuman]]
 |Tegishli hudud                = 
 |Tarkibida                     = [[Jizzax viloyati]]
 |Markazi                       = [[Zarbdor tumani]]
 |Yirik shahari                 = 
 |Yirik shaharlari              = 
 |Asos solingan                 =
 |Bekor qilingan                = 
 |Rahbari                       = 
  |Rahbar ismi                  = 
 |Rahbari2                      = 
  |Rahbar ismi2                 = 
 |YAIM                          = 
  |YaIM yil                     = 
  |YAIM oʻrin                   = 
  |YAIM jon boshiga             = 
  |YAIM jon boshiga oʻrinda     = 
 |Til                           = 
 |Tillar                        = [[Oʻzbek tili|Oʻzbek]]
 |Aholi                         = 94 200
  |Roʻyxatga olingan yil        =2026-yil 29-aprel Kamoliddin Ubaydullayevich tomonidan ma'lumot kiritildi 
  |Aholi foizi                  = 
  |Aholi oʻrinda                = 
  |Zichligi                     = 
  |Zichlig joyi                 = 
  |Millatlar tarkibi            = oʻzbek, rus, qirgʻiz, tatar va boshqa
  |Dinlar tarkibi               = [[Islom|musulmonlar]]
 |Maydoni                       =  0.72 ming km2
  |Maydon foizi                 = 
  |Yer maydoni                  =145.3 km 
 |Yuqori balandligi             = 
 |Oʻrtacha balandligi           = 
 |Quyi balandligi               = 
 |Kengligi                      = 
 |Uzunligi                      = 
 |Xarita                        = Zarbdor tumani.png
 |Xarita oʻlchami               = 300
 |Maʼmuriy birlik xaritasi      = 
  |Xarita oʻlchami ае           = 
 |Soat mintaqasi                = [[UTC+5]]
 |Qisqacha                      = 
 |ISO                           = 
 |FIPS                          = 
 |Telefon kodi                  = 
 |Pochta indeksi                = 
 |Internet domeni               = 
 |Avtomobil raqami kodi         = 
 |Sayt                          = 
 |TurkumCommons                 = 
 |Izoh                          = 
}}
'''Zarbdor tumani''' – [[Jizzax viloyati]]dagi tumandir. 1979-yil 4-dekabrda tashkil etilgan. Shimoli-sharqda [[Sirdaryo viloyati]], gʻarbda Sharof Rashidov tumani, sharqda Yangiobod tumani, janubida Zomin tumani bilan chegaradosh. Maydoni 535.4 km{{sup|2}}. Aholisi 94200 kishi (2023–yil 1–oktabr holatiga).Xonadonlar soni – 15 370 ta, Oilalar soni – 21 119 tani tashkil etadi. Milliy tarkibi: o‘zbeklar (90,7%), qirg‘izlar (7,4%), ruslar (0,3%), tojiklar (0,2%), qozoqlar (0,2%) boshqa millat vakillari (0,5%). Bu tumanda 24 mahalla fuqarolari yigʻini  va  4 ta shaharcha (Boʻston , Sharq Yulduzi , Fayzobod , Sirg'ali shaharchalari) bor. Markazi – Zarbdor Tumani.Tuman iqtisodiyoti paxta-g‘allachilik, meva-sabzavot, chorvachilik, bog‘dorchilik, yengil sanoat sohalariga ixtisoslashgan.Zarbdor so‘zi «zarb» - arabcha kuch, quvvat, «dor» - egallash, o‘rnak bo‘lish. Zarbdor - ilg‘or boshqalarga har jihatdan o‘rnak bo‘ladigan shaxsga berilgan nisbat deb keltirilgan. Tuman markazi bo‘lgan hozirgi Zarbdor shaharchasi 1962-yilgacha, 1897-yilgi Axaltaka ekspedisiyasining boshlig‘i general Lomakin nomi bilan Lomakino deb atalgan.

Tuman maydonining katta qismida ilgari aholi yashamagan cho‘l hududlariga to‘g‘ri keladi, XX asrning 70-80-yillari suv keltirilib, cho‘l o‘zlashtirildi, yangi aholi maskanlari barpo qilinib ularga rasmiy-ma’muriy tarzda xalqning dehqonchilik madaniyati bilan bog‘liq nomlar berildi. Tumanda etnonimlar asosida paydo bo‘lgan aholi punktlarining nomlari kam, bu holat tumanning geografik o‘rni bilan ham bog‘liq. Masalan, tog‘ oldi va tog‘li hududlarida aholi qadimdan istiqomat qilganligi bois, etnonimlar qishloq nomlariga aylangan. Mahalliy xalq qabila va urug‘lar nomlarini unutgan bo‘lsalar ham, ammo toponimlar qaysi etnik guruh vakillari ushbu hududlarda yashaganliklaridan darak berib turadi. Ular o‘tmish tarixini o‘rganishda qo‘shimcha manba sifatida xizmat qiladi.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

== Tabiati ==
Tuman hududi Mirzachoʻlning janubida joylashgan. Relyefi asosan tekislikdan iborat. Iklimi keskin kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —4°, —6°, iyulniki 28—30°. Yiliga 300 – 350&amp;nbsp;mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 205—210 kun. Tuprogʻi boʻz, qoʻngʻir tuproq. Yer osti suvlari yuza, shoʻr. Tuman hududida kanallari bor. Oqova shoʻr suvlarni qochirish uchun ariq va zovurlar qazilgan. Yovvoyi oʻsimliklardan yantoq, shoʻra, shuvoq, qoʻngʻirbosh, qiyoq, qamish, yulgʻun, oqbosh, ituzum, tol, jiyda oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, chiyaboʻri, kalamush, toshbaqa, ilon, kaltakesak, yovvoyi parrandalardan oʻrdak, tustovuq, qirgʻovul, kalxat, chugʻurchiq, qargʻa, soʻfitoʻrgʻay, mayna yashaydi. Aholisi,asosan oʻzbeklar, shuningdek, tojik, qozoq, rus, ukrain, qirgʻiz, turkman, tatar va b. millat vakillari ham yashaydi. 1&amp;nbsp;km{{sup|2}} ga 89 kishi toʻgʻri keladi. Qishloq aholisi 37,9 ming kishi, shaharliklar 43,8 ming kishi.

== Iqtisodiyoti ==
Qishloq xoʻjaligida paxtachilik, gʻallachilik asosiy oʻrinni egallaydi. 13 ta shirkat xoʻjaligi mavjud. Jami qishloq xoʻjaligi yerlari 34,5 ming ga, shu jumladan sugʻoriladigan yerlar 32,8 ming ga, lalmi yerlar 430 ga. Tumandagi barcha toifadagi xoʻjaliklarda 12 mingdan ziyod qoramol, 14 mingdan ortiq qoʻyechki, 370 tacha ot bor. 325 dehqon xoʻjaligi boʻlib, 13,7 ming ga yer ajratilgan. Tumanda Zarbdor un kombinati, 20 kichik, 20 xususiy korxona, 4 savdo tashkiloti, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud.

Tumanda 32 umumiy taʼlim maktabi (12,4 ming oʻquvchi), „Oqbuloq“ folklor etnografiya guruhi, 230 oʻrinli kasalxona, 8 qishloq vrachlik ambulatoriyasi, qishloq vrachlik punkti, 8 feldsherakusherlik punkti, 2 poliklinika, 8 dorixona bor. Zarbdor—Guliston, Zarbdor—Toshkent, Zarbdor—Samarqand va b. yoʻnalishlar boʻyicha shaharlararo avtobus va taksi qatnovi yoʻlga qoʻyilgan. „Zarbdor“ tuman gaz. 1000 nusxada nashr etiladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;
Aholi tarkibi asosan musulmonlar. Shuningdek dehqonchilik asosiy òrin tutadi. Zarbdor sòzi (Ilģor va yetakchi)manolarini bildiradi.
Tuman aholisi avval Zomin tumani tarkibida bòlgan.

== Aholi punktlari ==
'''ADIROBOD''' - Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Adirobod mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''Adirobod''' - Adir umumturkiy tabiiy geografik termin. Adir terminnning etimologiyasi haqida «ajralgan», «bo‘linib-bo‘linib ketgan ma’nosidagi ayir» so‘zidan kelib chiqqan degan fikr mavjud. O‘rta Osiyoning barcha davlatlarda, Janubiy Sibirda joy nomlari tarkibida keng tarqalgan termin. O‘zbekistonda adirlar – tog‘ etagidagi cho‘l va chalacho‘l qirlar, mutoq balandligi 400-500 dan 1000-1500 metrgacha bo‘lgan balandliklarni tashkil etadi. Xo‘jalikda adirlardan bahorgi yaylov sifatida foydalaniladi. Yog‘in ko‘proq tushadigan joylarda g‘alla va boshqa ekinlar yetishtiriladi, «obod» - so‘zi go‘zal, chiroyli, tartibga solingan, yangidan qurilgan qishloq ma’nosini anglatadi. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''BAXT –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Sharq yulduzi mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''Baxt''' '''–''' ''Baxt -'' ma’naviy-axloqiy tushuncha. Kishi o‘z faoliyati natijalaridan, hayotda qo‘lga kiritgan yutuqlaridan to‘la qoniqish, yashash tarzidan mamnunlik, muayyan maqsadga yetganlik, orzu-umidning ushalishi, bearmonlik holati sifatida namoyon bo‘ladi. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''BOYMOQLI –'''  Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Navbahor mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''Boymoqli –''' Qishloq nomi etnik birlik nomi bilan bog‘liq. Yuz, qo‘ng‘irotqabilalari tarkibida baymoqli urug‘i borligi aniqlangan. Baymoq – oyog‘i yoki oyoq kafti egri, qiyshiq maymoq. Dasht kemiruvchilaridan sug‘urniqadimgi turkiy tilda baymoq deyishgan, chunki sug‘urning oyoqlari ham maymoq bo‘ladi. Bu so‘z rus tiliga ham o‘zlashgan, ruslar sug‘urning beso‘naqay yirik turinibaypak deyіshadi. Bu urug’ vakillari qozoqlar, qoraqalpoqlar tarkibida ham baypaqti nomi bilan ma’lum. Masalan, Forish tumanida aholisi asosanqozoqlardan iborat bo‘lgan Baybaqti qishlog‘i bor. Etnonim tamg‘a (totem) asosida paydo bo‘lgan degan fikr ham bor. Qishloq aholisi asosan shu etnik guruh vakillaridan iborat.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''BULOQBOSHI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Lalmikor mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''Buloqboshi –''' Qishloq buloq boshida vujudga kelgan nomi shundan.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''FOZIL YOʻLDOSH –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Yangikent mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''Fozil Yoʻldosh –''' Fozil Yo‘ldosh o‘g‘li (1872-yil, [[Jizzax viloyati]] [[Baxmal tumani]] Loyqa qishlog‘i — 1955.17.3, [[Samarqand viloyati]] [[Bulungʻur|Bulung‘ur]] shahri) - [[Oʻzbek|o‘zbek]] xalq shoiri, baxshi. Yo‘ldosh Mulla Javohir o‘g‘lining shogirdi. Bulungur dostonchilik maktabining eng yirik va so‘nggi vakili sharafiga qo‘yilgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''ISTIQBOL –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Yangikent mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''Istiqbol –''' Kelgusi zamon, kelgusidagi holat, hayot; kelajak. Kelgusiga oid, kelajak bilan bog‘liq narsa, ish va shu kabi ma’nolarni anglatadi. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''JUVONSIYROQ –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Andijon mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''Juvonsiyroq –''' Etnooykonim. S.Qorayev fikricha: «Laqay qabilasining tarkibiga kiruvchi qorasiyroq urug‘ining bir tarmog‘i juvonsiroq deb ataladi. Pocha, ya’ni oyoqning tizzadan past qismi ba’zi shevalarda siyroqdeb ataladi, qorasiyroq qora pocha degani. Juvonsiyroq - etnonimi, aynan «pochasi yo‘g‘on» degan ma’noni beradi» (S.Qorayev, 2006). Qishloq nomi urug‘ nomi asosida yaratilgan

'''KORIZ''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Andijon mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''Koriz –''' ''( Ba’zan KERIZ nomi ham ishlatiladi)'' Koriz (fors.) — yer osti suvlarini yig‘ish va ularni yer yuzasiga chiqarish uchun quriladigan yer osti inshooti, aholini suv bilan ta’minlash va sug‘orish maqsadlarida qo‘llaniladi. Qadimda aholi punkti joylashgan yerdan shunday inshoot bo‘lgan. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''NAYMAN''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Toshkesgan mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''Nayman -''' O‘zbek, qoraqalpoq, qozoq, qirg‘iz, no‘g‘oy va oltoy xalqlari tarkibiga kirgan turk urug‘laridan biri. Ushbu urug’ avlodlari ushbu hududda yashab kelmoqda. Qishloq aholisi asosan shu etnik guruh vakillaridan iborat. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''NURAFSHON''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Nurafshon mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''Nurafshon –''' Bu sifat tojik tilida “yog‘du”, “ziyo” ma’nosini anglatadigan arabcha nur otiga (ARS, 838) “soch” ma’nosini anglatadigan tojikcha afshondan fe’lining afshon hozirgi zamon asosini (TjRS, 35) qo‘shib hosil qilingan bo‘lib, “nur sochuvchi” ma’nosini anglatadi. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''OLTINSOY''' – Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Taraqqiyot mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Oltinsoy -''' oltin + soy so‘zlarining yasalishdan hosil bo‘lgan. Nomning kelib chiqishi eski nomi bilan bo‘g‘liqlik jihati ham mavjud. Oltin (Aurum), Ai — [[Mendeleyev davriy sistemasi|Mendeleyev davriy sistemasining]] I guruhiga mansub kimyoviy element. Asl metallarsyan biri. Tartib raqami 79, atom massasi 196,9665; rangi sariq, og‘ir metall. Soy - tabiiy o‘zanda doimiy va mavsumiy oqadigan kichik [[daryo]], [[ariq]], vodiy, irmoq. Oltinsoy aholi yashash punkti tumandagi Taraqqiyot mahalla fuqarolar yig‘inida joylashgan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''SUTBULOQ''' – Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Lalmikor mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Sutbuloq -''' sut + buloq so‘zlarining yasalishdan hosil bo‘lgan. Nomning kelib chiqishi eski nomi bilan bo‘g‘liqlik jihati ham mavjud. Sut - sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tug‘ilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oq rangdagi suyuqlik. Buloq - yer osti suvlarining yer yuzasiga tabiiy holda oqishi. Qishloq tashkil topgan vaqt xo‘jalikning katta fermasi (qora mol, ot, mayda shoxli chorva, cho‘chqa va h.k boqilgan) mavjud bo‘lib, sut sog‘ib olingan. Sutbuloq aholi yashash punkti tumandagi Lalmikor mahalla fuqarolar yig‘inida joylashgan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''TARAQQIYOT''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Taraqqiyot mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Taraqqiyot -''' Rivojlanishning oddiydan murakkabga, quyidan yuqoriga yo‘nalgan shakli, uning yuksalishi ma’nosini anglatadi. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''TOSHKESGAN –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Toshkesgan mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Toshkesgan -''' Tegirmon, yarg‘ichoq toshlari (konglomerat) kesilib, taroshlanib tayyorlanadigan joy - Toshkeskan. Mutaxassislar tomonidan soy havzasida tegirmonbob toshlarning ko‘pligi aniqlangan. Mahalliy kishilarning aytishicha, o‘tgan asrning boshlarida bu joydan qalinligi yarim metrli, kattaligi bir yarim metrgacha bo‘lgan tegirmon toshlari ajratib olingan. Qishloq odamlari esa tog‘taroshlik (sangtaroshlik) bilan shug‘ullangan. Ular tegirmon toshi, charx toshlari tayyorlash bilan mashg‘ul bo’lganlar nomning kelib chiqishi shundan. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''TOZAURUG‘''' - Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Toza urug‘ mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Toza urug‘ -'''  Qishloq nomini ba’zan etnonim deb hisoblashadi ammo bu to‘g‘ri emas. Bunday nomdagi qishloq Gʻallorol tumanida ham mavjud bo‘lib, nomning paydo bo‘lishiga o‘tgan asrning o‘ttizinchi yillar oxirida g‘alla urug‘chiligi va seleksiyasini yo‘lga qo‘yish va yaxshilash maqsadida tuman hududida tashkil etilgan respublika g‘allachilik ilmiy-tadqiqot instituti sabab bo‘lgan. Institut respublika miqyosida lalmikor yerlar uchun g‘allni serhosil va qurg‘oqchilikka chidamli navlarini yaratish ustida ilmiy-tekshirish ishlarini olib borgan. Nom shundan kelib chiqqan. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''URGUTOBOD''' - Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Toshkesgan mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Urgutobod -''' O‘zbekiston Respublikasi [[Samarqand viloyati|Samarqand viloyatidagi]] tuman Urgut + obod so‘zlarining qo‘shilmasidan kelib chiqqan. Obod - ba’zi otlarga yoki ayrim sifatlarga qo‘shilib joy nomini yasaydigan, “obodonlashtirilgan”, “o‘zlashtirilgan”, gullab yashnagan go‘zal ma’nosidagi affiks so‘z. Urgutobod aholi yashash punkti tumandagi Toshkesgan mahalla fuqarolar yig‘inida joylashgan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''ZARAFSHON''' - Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Yangikent mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Zarafshon -''' Zar sochuvchi; tilladek tovlanuvchi; yarqirovchi, yaltiroq. [[Navoiy viloyati|Navoiy viloyatida]] joylashgan shu nomdagi shahar ham mavjud. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''ANDIJON –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Andijon mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Andijon -''' O‘zbekiston Respublikasida joylashgan viloyat nomiga qo‘yilgan. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
&lt;references /&gt;

== Shaharchalar ==
'''ZARBDOR –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi shaharcha nomi. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Shaharchada Muso Toshbmuhammad o‘g‘li Oybek, Nurobod, Tinchlik, Mustaqillik mahalla fuqarolar yig‘inlari joylashgan.

'''Zarbdor -''' Ilg‘or boshqalarga har jihatdan o‘rnak bo‘ladigan ma’nosini bildiradi. Shaharchada Muso Toshbmuhammad o‘g‘li Oybek, Nurobod, Tinchlik, Mustaqillik mahalla fuqarolar yig‘inlari joylashgan.

'''BO‘STON –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi shaharcha nomi. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Shaharchada Shodlik, Do‘stlik, Navro‘z va Yangiobod mahalla fuqarolar yig‘inlari joylashgan.Bo‘ston - Cho‘l yerlarning insonlarning mehnati evaziga obod maskan va istiqbolga erishganligi ma’nosini bildiradi'''. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;'''

'''FAYZOBOD –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi shaharcha nomi. Xalq deputatlari Jizzax viloyati Kengashining 30.09.2014-yil 181/33-sonli qarori bilan tashkil etilgan. Shahrchada Ravot, Alisher Navoiy, Yangihayot mahalla fuqarolar yig‘inlari joylashgan. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Fayzobod –''' ''fayzli -'' jozibador, koʻrkam; ''obod -'' gullab-yashnagan ma’nosini bildiradi.

'''SHARQ YULDUZI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi shaharcha nomi. Jizzax viloyati hokimining 20.12.2009-yil 64-sonli qarori bilan tashkil etilgan. Shaharchada Sharq yulduzi mahalla fuqarolar yig‘ini joylashgan.

'''Sharq yulduzi  -''' ''sharq -'' dunyoning toʻrt tomonidan biri; ''yulduz -''  kechasi osmonda nur sochuvchi nuqta boʻlib koʻrinadigan koinot jismi; bu yerda har jabhada yetakchi ma’nosida kelgan. 

'''SIRGʻALI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi shaharcha nomi. Jizzax viloyati hokimining 20.12.2012-yil 64-sonli qarori bilan tashkil etilgan. Shaharchada Oqar va Navbahor mahalla fuqarolar yig‘inlari joylashgan.  

'''Sirgʻali –''' oʻzbek va qozoq xalqi tarkibiga kirgan qabilalar uyushmasining nomi. Katta juz tarkibiga kirgan. Sirg‘alilarning bir qismi Zarafshon vohasi qipchoqlari va Jizzax viloyati yuzlarining tarkibiga mayda urugʻ sifatida qoʻshilganlar. 

== Mahallalar ==
'''ADIROBOD -''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 1994-yil 8-sentyabrda davlat ro‘yxatiga olingan. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Tuman markazidan 18 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Sharq yulduzi, Yangikent, Toza urug‘ MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 410 tani, aholi soni 2 886 nafarni tashkil etadi. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Adirobod''' - Adir umumturkiy tabiiy geografik termin. Adir terminnning etimologiyasi haqida «ajralgan», «bo‘linib-bo‘linib ketgan ma’nosidagi ayir» so‘zidan kelib chiqqan degan fikr mavjud. O‘rta Osiyoning barcha davlatlarda, Janubiy Sibirda joy nomlari tarkibida keng tarqalgan termin. O‘zbekistonda adirlar – tog‘ etagidagi cho‘l va chalacho‘l qirlar, mutoq balandligi 400-500 dan 1000-1500 metrgacha bo‘lgan balandliklarni tashkil etadi. Xo‘jalikda adirlardan bahorgi yaylov sifatida foydalaniladi. Yog‘in ko‘proq tushadigan joylarda g‘alla va boshqa ekinlar yetishtiriladi, «obod» - so‘zi go‘zal, chiroyli, tartibga solingan, yangidan qurilgan qishloq ma’nosini anglatadi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''ANDIJON -''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2021-yil 27-yanvarda davlat ro‘yxatiga olingan. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Tuman markazidan 14 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Sharq yulduzi, Taraqqiyot, Oqar, Nurafshon MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 1 094 tani, aholi soni 6 382 nafarni tashkil etadi. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Andijon -''' O‘zbekiston Respublikasida joylashgan viloyat nomiga qo‘yilgan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''DO‘STLIK''' – Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 10 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Shodlik, Navro‘z, Yangikent, Yangiobod MFYlar va Sharof Rashidov tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 598 tani, aholi soni 2 831 nafarni tashkil etadi.  

'''DO‘STLIK -''' (dо‘st maqomida bо‘lishlik ma’nosini bildiradi. “O‘zbek tilining izohli lug‘ati” kitobi).

'''LALMIKOR –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2018-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Tuman markazidan 4 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Taraqqiyot, Oqbuloq, Oybek, Yangohayot MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 668 tani, aholi soni 3 739 nafarni tashkil etadi.

'''LALMIKOR -''' Yogʻin suvidan foydalanib dehqonchilik qilinadigan; yogʻin suvi bilan unadigan, sugʻorilmaydigan joy ma’nosida kelgan. Ilgari mahalla joylashgan hudud lalmi yerlar bo‘lgan.

'''MUSA TOSHMUHAMMAD O‘G‘LI OYBEK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazida joylashgan bo‘lib, tumandagi Lalmikor, Tinchlik, Nurobod, Mustaqillik MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 729 tani, aholi soni 4 205 nafarni tashkil etadi.

'''Musa Toshmuhammad o‘g‘li Oybek –''' shoir, yozuvchi, adabiyotshunos olim va jamoat arbobi nomiga qo‘yilgan.

'''MUSTAQILLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 1994-yil 14-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil. 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazida joylashgan bo‘lib, tumandagi Lalmikor, Tinchlik, Nurobod, Mustaqillik MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 729 tani, aholi soni 4 205 nafarni tashkil etadi.

'''Mustaqillik –''' Mustaqil holat; bogʻliq, qaram boʻlmagan holat ma’nosini anglatib, ushbu mahalla mustaqillikning dastlabki yillarida tashkil etilgan.

'''NAVBAHOR –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2023-yil 9-aprelda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2022-yil VI-50-194-3-49-K/22 - sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 35 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Oqar, Yoshlik MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 421 tani, aholi soni 2 478 nafarni tashkil etadi.

'''Navbahor –''' Erta bahor, ilk bahor, bahorning boshi ma’nolarini bildiradi.

'''NAVOIY –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 2 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Ravot, Oybek, Yangihayot MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 661 tani, aholi soni 3 915 nafarni tashkil etadi.

'''Navoiy''' -  oʻzbek va boshqa turkiy xalqlarning shoiri, mutafakkiri va davlat arbobi Alisher Navoiy nomiga qo‘yilgan.

'''NAVRO‘Z –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 11 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Shodlik, Do‘stlik, Yangikent MFYlar va Sharof Rashidov tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 412 tani, aholi soni 2 084 nafarni tashkil etadi.

'''Navro‘z''' - yangi kun ma’nosini bildiradi.

'''NUROBOD –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2023-yil 27-aprelda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2022-yil VI-50-194-3-49-K/22 - sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 2 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Oybek, Ravot, Oqbuloq, Mustaqillik va Toza urug‘ MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 815 tani, aholi soni 4 076 nafarni tashkil etadi.

'''Nurobod –''' nur + obod so‘zlarining qo‘shilmasidan tashkil etilgan. ''Nur -'' yorugʻlik manbaidan taralgan yog‘du; ''obod -'' gullab-yashnagan maʼnosini anglatadi.

'''NURAFSHON -''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 20 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Sharq yulduzi, Andijon, Yangikent, Yoshlik MFYlar va Sirdaryo viloyati bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 604 tani, aholi soni 3 509 nafarni tashkil etadi.

'''Nurafshon –''' Bu sifat tojik tilida “yog‘du”, “ziyo” ma’nosini anglatadigan arabcha nur otiga (ARS, 838) “soch” ma’nosini anglatadigan tojikcha afshondan fe’lining afshon hozirgi zamon asosini (TjRS, 35) qo‘shib hosil qilingan bo‘lib, “nur sochuvchi” ma’nosini anglatadi. 

'''OQAR –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2019-yil 2-fevralda davlat ro‘yxatiga olingan. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2017-yil 27-maydagi “Jizzax viloyatining Zomin va Zarbdor tumanlari chegaralarini o‘zgartirish to‘g‘risida”gi CҚ-179-III-sonli qaroriga asosan, Zomin tumani hududidan Zarbdor tumani hududiga o‘tkazilgan. Tuman markazidan 15 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Navbahor, Taraqqiyot, Yoshlik MFYlar va Zomin tumani viloyati bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 842 tani, aholi soni 5 144 nafarni tashkil etadi.

'''Oqar -''' Past tomonga qarab uzluksiz, surunkasiga harakat qilmoq, yurmoq (suyuqlik haqida) ya’ni oqar suv ma’nosida kelgan. Qadimda mahalla joylashgan hududda suvi to‘xtovsiz oqadigan buloq bo‘lgan, shundan oqar suv yoki ''oqar'' ma’nosi kelib chiqqan.

'''OQBULOQ –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 1-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 2 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Sharq yulduzi, Mustaqillik, Taraqqiyot, Nurobod va Toza urug‘ MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 517 tani, aholi soni 2 954 nafarni tashkil etadi.

'''Oqbuloq -''' Oʻrta Osiyoda qadimdan yashab kelayotgan turkiy (urug‘) etnik guruhlar ham oʻzbek ulusi tarkibiga kirgan. Mahalla joylashgan hududda qadimdan ushbu urug‘ga mansub odamlar istiomat qilib keladi.

'''RAVOT –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 3 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Toza urug‘, Navoiy, Nurobod MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 849 tani, aholi soni 4 893 nafarni tashkil etadi.

'''Ravot -''' Savdo yo‘llaridagi mustahkamlangan manzil, karvonsaroy ma’nosini anglatadi.

'''SHARQ YULDUZI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2014-yil 9-fevralda davlat ro‘yxatiga olingan. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Tuman markazidan 10 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Adirobod, Oqbuloq, Andijon va Nurafshon mahallalari bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 871 tani, aholi soni 5 240 nafarni tashkil etadi.

'''Sharq yulduzi  -''' ''sharq -'' dunyoning toʻrt tomonidan biri; ''yulduz -''  kechasi osmonda nur sochuvchi nuqta boʻlib koʻrinadigan koinot jismi; bu yerda har jabhada yetakchi ma’nosida kelgan. 

'''SHODLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2018-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 11 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Yangiobod, Navro‘z, Do‘stlik MFYlar va Sharof Rashidov tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 1082 tani, aholi soni 4 850 nafarni tashkil etadi.

'''Shodlik -  '''xursandlik, sevinch, quvonch ma’nosini anglatadi.

'''TARAQQIYOT -''' Tumanda shu nom bilan ataluvchi mahalla fuqarolar yig‘ini ham mavjud. 2016-yil 20-avgustda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 12 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Lalmikor, Toshkesgan, Andijon MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 728 tani, aholi soni 5 905 nafarni tashkil etadi.

'''Taraqqiyot -''' Rivojlanishning oddiydan murakkabga, quyidan yuqoriga yo‘nalgan shakli, uning yuksalishi ma’nosini anglatadi. 

'''TINCHLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 1995-yil 2-fevralda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazida joylashgan bo‘lib, tumandagi Lalmikor, Mustaqillik, Oybek MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 539 tani, aholi soni 2 234 nafarni tashkil etadi.

'''Tinchlik -''' Gʻala-gʻovur, shovqin-suron kabilardan xoli, tinch holat ma’nosini anglatadi.

'''TOSHKESGAN -''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2021-yil 3-noyabrda davlat ro‘yxatiga olingan. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2017-yil 27-maydagi “Jizzax viloyatining Zomin va Zarbdor tumanlari chegaralarini o‘zgartirish to‘g‘risida”gi CҚ-179-III-sonli qaroriga asosan, Zomin tumani hududidan Zarbdor tumani hududiga o‘tkazilgan. Tuman markazidan 16 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Taraqqiyot, Yoshlik MFYlar va Zomin tumani hamda Sirdaryo viloyati bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 842 tani, aholi soni 5 144 nafarni tashkil etadi.

'''TOZA URUG‘ -'''  Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2018-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 6 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Yangiobod, Adirobod, Nurobod, Ravot MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 263 tani, aholi soni 1 722 nafarni tashkil etadi.

'''YANGIHAYOT –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 4 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Lalmikor, Oybek, Navoiy MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 587 tani, aholi soni 3 354 nafarni tashkil etadi.

'''Yangihayot –''' yangi + hayot so‘zlarining qo‘shilishidan hosil bo‘lgan. ''Yangi'' - ''' '''Ilgari boʻlmagan, endi yuzaga kelgan (kelayotgan, keladigan) va ''hayot -'' hayot [[metabolizm]], oʻsish, [[koʻpayish]] bilan xarakterlanuvchi [[materiya]] holatidir. 

'''YANGIKENT –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 2-fevralda davlat ro‘yxatiga olingan. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Tuman markazidan 25 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Nurafshon, Adirobod MFYlar va Sharof Rashidov, Paxtakor tumanlari bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 546 tani, aholi soni 3 641 nafarni tashkil etadi.

'''Yangikent -''' yangi + kent so‘zlarining qo‘shilishidan hosil bo‘lgan. ''Yangi'' - ''' '''Ilgari boʻlmagan, endi yuzaga kelgan (kelayotgan, keladigan) va ''kent -'' Maʼlum xususiyati bilan shahar va qishloqdan farqlanib turuvchi, aholi yashaydigan joy ma’nosini anglatadi.

'''YANGIOBOD –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 8 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Shodlik, Toza urug‘, Nurobod, va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 662 tani, aholi soni 3 276 nafarni tashkil etadi. 

'''Yangiobod –''' ''yangi + obod'' so‘zlarning qo‘shilmasidan yasalgan so‘z. ''Yangi -''yangidan, ''obod -'' gullab-yashnagan ma’nolarini bildiradi.

'''YOSHLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2020-yil 20-martda davlat ro‘yxatiga olingan. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2017-yil 27-maydagi “Jizzax viloyatining Zomin va Zarbdor tumanlari chegaralarini o‘zgartirish to‘g‘risida”gi CҚ-179-III-sonli qaroriga asosan, Zomin tumani hududidan Zarbdor tumani hududiga o‘tkazilgan. Tuman markazida 35 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Nurafshon, Navbahor MFYlar va Sharof Rashidov tumani, Sirdaryo viloyati bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 526 tani, aholi soni 3 254 nafarni tashkil etadi.

'''Yoshlik -''' Yosh ekanlik; yosh boʻlgan payt, davr ma’nosini anglatadi.

== ADIROBOD mahallasi haqida umumiy ma'lumot ==
Mahalla 1994 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 3048 (gektar)  Ixtisoslashuvi (drayveri)	Qishloq xo‘jaligi maxsulotlari  yetishtirish va chorvachilik Ko‘chalar soni 21 ta asosiy ko‘chalar soni 7 ta, tor ko‘chalar soni 12 ta, berk ko‘chalar soni 2 ta, yakka tartibdagi uylar soni 503 ta Ko‘p qavatli uylar soni 1 ta Xonadonlar soni 503 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 4 ta Oilalar soni 579 ta erkaklar 1580 ta ayollar 1660 ta  Yosh toifasi bo‘yicha: maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 570 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 487 ta yoshlar (14-30 yosh)510 ta keksalar (60 yosh va undan kattalar)302 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Andijon” mahallasi haqida umumiy ma'lumot ==
Mahalla1992 yil &quot;Zarbdor tuman hokimining №  &quot; qaroriga asosan tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 7779 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Dexqonchilik va chorvachilik. Ko‘chalar soni 54 ta asosiy ko‘chalar soni19 ta, tor ko‘chalar soni 28 ta. Berk ko‘chalar soni 7 ta, yakka tartibdagi uylar soni 1125 ta, ko‘p qavatli uylar soni 2 ta Xonadonlar soni 1130 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 24 ta oilalar soni 1225 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 1201 ta ko‘p qavatli uylardagi xonadonlarda 24 ta Aholi soni: 6748 ta erkaklar 3474 ta ayollar 3274 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh)1046 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 2964 ta yoshlar (14-30 yosh)1776 ta keksalar (60 yosh va undan kattalar)962 tani tashkil qiladi&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Do‘stlik” mahallasi haqida umumiy ma'lumot ==
Mahalla 1994 yi tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 134,0  (gektar)Ixtisoslashuvi (drayveri) Xizmat ko‘rsatish va savdo sotiq. Ko‘chalar soni 12 ta asosiy ko‘chalar soni 12 ta. Yakka tartibdagi uylar soni 142 ta ko‘p qavatli uylar soni 38 ta Xonadonlar soni 598 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 456 ta. Oilalar soni 748 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 227 ta ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 521 ta aholi soni 2992 ta erkaklar 1502 ta ayollar 1490 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 311 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 826 ta yoshlar (14-30 yosh) 602 ta keksalar (60 yosh va undan kattalar) 298 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Yoshlik” mahallasi haqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1978 yil tashkil topgan.Umumiy yer maydoni  8384 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Qishloq xo‘jalik mahsulotlari va chorvachilik. Ko‘chalar soni 10 ta asosiy ko‘chalar soni 9ta  tor ko‘chalar soni 1 ta, yakka tartibdagi uylar soni 483 ta, ko‘p qavatli uylar soni 4 ta, Xonadonlar soni 531 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 48 ta Oilalar soni 711 ta, yakka tartibdagi xonadonlarda 483 ta, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlarda 48 ta aholi soni 3318 ta erkaklar 1740 ta, ayollar 1578 ta, Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 569 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 1252 ta yoshlar (14-30 yosh) 712 ta keksalar (60 yosh va undan kattalar) 250 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Lalmikor” mahallasi haqida umumiy ma'lumot ==
Mahalla  2017 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 994 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) dehqonchilik chorvachilik bog‘dorchilik tomorqachilik. Ko‘chalar soni 23 ta asosiy ko‘chalar soni 22 ta, berk ko‘chalar soni 1 ta. Yakka tartibdagi uylar soni 739 ta, ko‘p qavatli uylar soni yuq. Xonadonlar soni 739 ta shundan oilalar soni 948 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 948 ta, aholi soni 4054 ta, erkaklar 2119 ta, ayollar 1935 ta, Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 770 ta, voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 1773 ta, yoshlar (14-30 yosh) 1060 ta, keksalar (60 yosh va undan kattalar) 249 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;malumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Mustaqillik” mahallasi haqida umumiy ma'lumot ==
Mahalla 1994 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 75,78 (gektar). Ixtisoslashuvi (drayveri) xizmat ko‘rsatish. Ko‘chalar soni 14 ta, asosiy ko‘chalar soni 14 ta, yakka tartibdagi uylar soni 401 ta, ko‘p qavatli uylar soni 3 ta xonadonlar soni 437 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 36 ta, oilalar soni 686 ta, yakka tartibdagi xonadonlarda 642 ta, ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 44 ta, aholi soni 2384 ta erkaklar 1174 ta ayollar 1210 ta, yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 431 ta, voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 507 ta yoshlar (14-30 yosh) 578 ta, keksalar (60 yosh va undan kattalar) 246 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Navbahor” mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
“Navbahor” mahallasi xaqida umumiy ma’lumot Mahalla tashkil topgan yili 09.04.2021 yil Umumiy yer maydoni (gektar) 4190 ta Ixtisoslashuvi (drayveri)dexqonchilik. Ko‘chalar soni 12 ta asosiy ko‘chalar soni 12 ta. Yakka tartibdagi uylar soni 521 ta Ko‘p qavatli uylar yuk Xonadonlar soni 521 ta Oilalar soni 565 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 565 ta. Aholi soni 2704 ta shundan erkaklar soni 1394 ta, ayollar soni 1310 ta, yosh toifasi bo‘yicha 2278 tani shundan maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 172 ta, voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 642 ta, yoshlar (14-30 yosh) 717 ta keksalar (60 yosh va undan kattalar) 747tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Navoiy” mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla tashkil topgan yili 01.03.2003 Umumiy yer maydoni 194 (gektar) ni tashkil etadi. Ixtisoslashuvi (drayveri) Axoliga savdo va maishiy xizmat kursatish. Qo‘shni davlatlar bilan chegarasi mavjudligi (mavjud/yo‘q) yuk Ko‘chalar soni 14 ta shundan asosiy ko‘chalar soni 14 ta, Yakka tartibdagi uylar soni 716 ta, ko‘p qavatli uylar soni mavjud yuk. Xonadonlar soni 716 ta, Oilalar soni 1170 ta, yakka tartibdagi xonadonlarda 1170 ta, Aholi soni 3915 ta, erkaklar soni 1970 ta, ayollar soni 1945 Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 571 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 1398 ta yoshlar (14-30 yosh) 1105 tani keksalar (60 yosh va undan kattalar) soni 327 tani tashkil qiladi. &lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Nurafshon” mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla tashkil topgan yili 04.05.2015 yil. Umumiy yer maydoni 7667 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) qishloq xujaligi. Ko‘chalar soni 15 ta shundan asosiy ko‘chalar soni 11 ta, yakka tartibdagi uylar soni 568 ta кo‘p qavatli uylar soni 3 ta, xonadonlar soni 604 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 36 ta Oilalar soni 868 ta, yakka tartibdagi xonadonlarda 830 ta, ko‘p qavatli uylardаgi xonadonlarda 38 ta, аholi soni 3509 ta erkaklar soni 1883 tani ayollar soni 1626 tani, yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 540 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 1338 ta yoshlar (14-30 yosh) 2062 ta, keksalar (60 yosh va undan kattalar) soni 274 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Nurabod” mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla Zarbdor  tuman hokimining № 021 qarori, 27.04.2021 yil tashkil topgan yili. Umumiy yer maydoni  484,9  (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Xizmat kursatish, tikuvchilik va chorvachilik Qo‘shni davlatlar bilan chegarasi mavjudligi (mavjud/yo‘q) yuk Ko‘chalar soni 19 ta, asosiy ko‘chalar soni 18 ta Yakka tartibdagi uylar soni 948 ta Ko‘p qavatli uylar soni 4 ta Xonadonlar soni 1028 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 80 ta Oilalar soni 1090 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 1005 ta Ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 85 ta oila istiqomad qiladi. Aholi soni 4190 ta shundan erkaklar soni 2251 ayollar soni 1939 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni(0-6 yosh) 240 ta voyaga yetmaganlar soni(0-18 yosh) 663 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 1134 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 284 tani taskil qiladi.di.&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Mannobxonova |first=Muqaddamxon |last2=Raximov |first2=Atanazar |date=2023-03-24 |title=Biologiya darslarida  bilingvizm  amaliyotidan  foydalanishning  didaktik tamoyillari |url=https://doi.org/10.47689/stars.university-pp326-328 |magazine=Современные тенденции инновационного развития науки и образования в глобальном мире |volume=1 |issue=3 |pages=326–328 |doi=10.47689/stars.university-pp326-328 |issn=2250-3811}}&lt;/ref&gt;

== &quot;Oybek&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1979 yili tashkil topgan Umumiy yer maydoni 320 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Ishlab chikarish va tadbirkorlik Qo‘shni davlatlar bilan chegarasi mavjudligi Ko‘chalar soni shundan: 19 ta asosiy ko‘chalar soni 7ta tor ko‘chalar soni 3 ta  berk ko‘chalar soni 9 ta,  yakka tartibdagi uylar soni 891 ta Ko‘p qavatli uylar soni 8 ta Xonadonlar soni 745 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 108 Oilalar soni 1086 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 966 ta Ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 120 ta Aholi soni 4464 ta shundan erkaklar soni 2271 ta ayollar soni 2193 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 597 ta voyaga yetmaganlar  soni (0-18 yosh) 1771 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 1226 ta keksalar  soni (60 yosh va undan kattalar) 824 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Содиқова |first=Б |last2=Бобожонов |first2=Д |date=2022-05-30 |title=Ўзбек адабиётшунослигида модернизм ва постмодернизм оқимига билдирилган таснифлар |url=https://doi.org/10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp61-62 |magazine=Ренессанс в парадигме новаций образования и технологий в XXI веке |issue=1 |pages=61–62 |doi=10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp61-62 |issn=2277-3010}}&lt;/ref&gt;

== &quot;Oqar&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla  2015-yil  tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 2134 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Chorvachilik va dehqonchilik. Ko‘chalar soni 13 ta asosiy ko‘chalar soni 13ta Yakka tartibdagi uylar soni 393 ta Ko‘p qavatli uylar soni 10 ta Xonadonlar soni 513 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 120 ta Oilalar soni 780 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 668 ta Ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 112 ta Aholi soni 3156 ta shundan erkaklar soni 1700 ta ayollar soni 1456 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar  soni(0-6 yosh) 445 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 1040 ta yoshlar soni(14-30 yosh) 676 ta keksalar  soni (60 yosh va undan kattalar) 168 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Содиқова |first=Б |last2=Бобожонов |first2=Д |date=2022-05-30 |title=Ўзбек адабиётшунослигида модернизм ва постмодернизм оқимига билдирилган таснифлар |url=https://doi.org/10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp61-62 |magazine=Ренессанс в парадигме новаций образования и технологий в XXI веке |issue=1 |pages=61–62 |doi=10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp61-62 |issn=2277-3010}}&lt;/ref&gt;

== &quot;Oqbuloq&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1994 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 352,2(gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri)  Dexkonchilik va chorvachilik. Ko‘chalar soni 11 ta asosiy ko‘chalar soni 11 ta, Yakka tartibdagi uylar soni 608 ta Xonadonlar soni 608 ta Oilalar soni 716 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 716 ta Aholi soni 3073 ta shundan erkaklar soni 1545 ta ayollar soni 1528 ta yosh toifasi bo‘yicha  maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh) 319 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 906 yoshlar soni (14-30 yosh) 754 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 462 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Ravot&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 01.03.2003 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni  320 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) xizmat ko‘rsatish Ko‘chalar soni 13 ta asosiy ko‘chalar soni 13 ta Yakka tartibdagi uylar soni 1060 ta Ko‘p qavatli uylar soni 1 ta Xonadonlar soni 1130 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 70 ta Oilalar soni 1410 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 1340 ta Ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 70 ta Aholi soni 5405 ta shundan erkaklar soni 3243 ayollar soni 2162 Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar  soni (0-6 yosh) 648 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 1087 ta yoshlar soni  (14-30 yosh) 648 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 382 tani tashkil qiladi&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Taraqqiyot&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 01.07.2001 yil tashkil topgan Umumiy yer maydoni  6398 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Chorvachilik va dehqonchilik Ko‘chalar soni 38 ta asosiy ko‘chalar soni 38 ta. Xonadonlar soni 793 ta Oilalar soni 1082 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 1082 ta Tomorqasi bor xonadonlar soni 786 ta Aholi soni 5005 ta shundan erkaklar soni 2552 ta ayollar soni 2453 ta maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh) 426 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 1225 ta yoshlar soni(14-30 yosh) 1087 ta keksalar  soni (60 yosh va undan kattalar) 465 tani tashkil qiladi&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Tinchlik&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1997 yili tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 33,5 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Savdo va xizmat ko‘rsatish Ko‘chalar soni 5 ta asosiy ko‘chalar soni 5 ta Yakka tartibdagi uylar soni 45 ta Ko‘p qavatli uylar soni 44 ta Xonadonlar soni 623 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 578 ta Oilalar soni 689 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 45 ta Ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 644 ta. Aholi soni 2275 ta shundan erkaklar soni 964 ta ayollar soni 1311 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 505 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 745 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 602 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 423 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Toshkesgan&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1983-yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 6714 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Chorvachilik va dexqonchilik Ko‘chalar soni  42 ta asosiy ko‘chalar soni 21 ta  tor ko‘chalar soni 15 ta berk ko‘chalar soni 6 ta Yakka tartibdagi uylar soni 853 ta Xonadonlar soni 853 ta shundan, oilalar soni 1077 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 1077 ta Aholi soni: 5312 ta  shundan erkaklar soni 2758 ta ayollar  soni 2554 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar  soni (0-6 yosh) 879 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 2251 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 1248 ta keksalar soni(60 yosh va undan kattalar) 553 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Sharq yulduzi&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1989 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 8330 (gektar) ni tashkil qiladi. Ixtisoslashuvi (drayveri) Dexkonchilik,chorvachilik Ko‘chalar soni 30 ta, asosiy ko‘chalar soni 21 ta, tor ko‘chalar soni 5 ta, berk ko‘chalar soni 4 ta, yakka tartibdagi uylar soni 869 ta ko‘p qavatli uylar soni 3 ta Xonadonlar soni 905 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 36 ta Oilalar soni 1302 ta yakka tartibdagi xonadonlarda 1266 ta oila istiqomat qiladi shundan ko‘p qavatli uylardagi xonadonlarda 36 ta Aholi soni 5316 ta shundan erkaklar soni 2740 ta ayollar soni 2576 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh) 993 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 2069 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 612 ta keksalar soni esa (60 yosh va undan kattalar) 350 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi.&lt;/ref&gt;

== &quot;Yangikent&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1997 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 138  (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Qishloq xo‘jalik mahsulotlari va chorvachilik, ko‘chalar soni 12 ta, asosiy ko‘chalar soni 5 ta, tor ko‘chalar soni 4 ta, berk ko‘chalar soni 3 ta, yakka tartibdagi uylar soni 488 ta, ko‘p qavatli uylar soni 11 ta. Xonadonlar soni 620 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 132 ta Oilalar soni 750 ta yakka tartibdagi xonadonlarda 600 ta, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlarda 150 ta oilalar istiqomat qiladi. Aholi soni 3641 ta shundan erkaklar soni 1843 ta, ayollar soni 1798 ta, Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh) 505 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 1145 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 779 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 254 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Shodlik&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1994 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni  339 (gektar). Ixtisoslashuvi (drayveri) &quot;Savdo, sanoat, maishiy xizmat ko‘rsatish va ishlab chiqarish&quot; Ko‘chalar soni  30 ta, asosiy ko‘chalar soni 30 ta, yakka tartibdagi uylar soni 863 ta, Ko‘p qavatli uylar soni 24 ta, Xonadonlar soni 1 189 ta, shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 326 ta, Oilalar soni 1 488 ta, Yakka tartibdagi xonadonlarda 1 112 ta, Ko‘p qavatli uylardаgi xonadonlarda 376 tа oila istiqomat qiladi. Аholi soni 5 170 ta shundan erkaklar soni 2 688 ta ayollar soni 2 482 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh)  614 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 1 756 ta yoshlar soni  (14-30 yosh) 2 276 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 524 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

==== Yo'nalishni tanlash ====

== Istirohat bog'i ==
UMID-Jizzax viloyati Zarbdor tumani Ravot maxallasidagi istirohat bog' nomi. Mazkur istirohat bog'i Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi &quot;Moddiy madaniy merosning ko'chmas mulk obyektlari milliy ro'yxatini tasdiqlash to'g'risida&quot;gi 846-sonli qaroriga asosan ro'yxatga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani kengashining 2022-yil 28-maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=&quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''UMID-''' biror istakning amalga oshishiga bo'lgan ishonch; ishonch bilan kutish ma'nosini anglatadi.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=&quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

== Xiyobonlar ==
'''XOTIRA XIYOBONI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Oybek mahallasidagi xiyobon nomi. Mazkur xiyobon Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi “Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida”gi  846-sonli qaroriga asosan ro‘yxatga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2021 - yil 30 - avgustdagi VI-29-10-3-49-K/21-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''Xotira - ''' Xotira (arabcha fikr, tafakkur; gʻoya; xayol) – 1) biror kishi yoki narsa haqidagi yodda, esda saqlangan taassurot;. 2) esdalik, yodgorlik ma’nolarini anglatadi.

'''YOSHLIK XIYOBONI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Tinchlik mahallasidagi xiyobon nomi. Mazkur  xiyobon Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi “Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida”gi  846-sonli qaroriga asosan ro‘yxatga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2021 - yil 30 - avgustdagi VI-29-10-3-49-K/21-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''Yoshlik -''' Yosh ekanlik; yosh boʻlgan payt, davr ma’nosini anglatadi.

== Qabristonlar ==
'''ABADIYAT –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Sharq yulduzi mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston  2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''ABDUVAIT HOJI OTA-1 –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Shodlik mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston  2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. 2008-yil faoliyati to‘xtatilgan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''ABDUVAIT HOJI OTA-2 –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Shodlik mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''ABU BAKR SIDDIQ –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Yoshlik mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''BIRODARLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Yangi hayot mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xristianlik dini vakillari qabristoni. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''BOGʻISTON –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Nurafshon mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 30 - dekabrdagi VI-50-194-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''BOQIYLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Yangikent mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 30 - dekabrdagi VI-50-194-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''HAZRATI BILOL –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Adirobod mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''HAZRATI IMOM –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Andijon mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''IMOM BUXORIY –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Andijon mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''MANGULIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Ravot mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''OQAROTA –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Oqar mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''SOKINLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Taraqqiyot mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''TOSHKESGANOTA –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Toshkesgan mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''XON-XOʻJA –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Oqbuloq mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

== Ziyoratgohlar ==
'''OQAROTA''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Oqar mahallasidagi ziyoratgoh nomi. Mazkur ziyoratgoh Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi “Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 846-sonli qaroriga asosan ro‘yxatga olingan.

'''TOSHKESGANOTA –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Toshkesgan mahallasidagi ziyoratgoh nomi. Mazkur ziyoratgoh Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi “Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 846-sonli qaroriga asosan ro‘yxatga olingan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Tepalik ==
'''KOʻKTEPA''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Oqbuloq mahallasidagi do‘nglik nomi. Mazkur do‘nglik Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi “Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida”gi  846-sonli qaroriga asosan ro‘yxatga olingan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Temir yo'l stansiyasi ==
'''ZARBDOR –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Navoiy mahallasidagi temir  yo‘l stansiyasi nomi. “O‘zbekiston temir yo‘llari&quot; AJning inventarizatsiya ma’lumotlari, 2015-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Zarbdor''' – Ma’nosi -  tuman nomi bilan uyg‘unlashgan nom.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Temir yo'l razyezdi ==
'''SAYXUN –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Shodlik mahallasidagi temir yoʻl razyezdi nomi. “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJning inventarizatsiya ma’lumotlari, 17.02.2022-yil 01/494-22.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Kanal ==
'''JIZZAX MASHINA KANALI (JM-I) –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Yoshlik, Nurafshon va Yangikent mahallalari janubiy hududidan oqib o‘tuvchi kanal nomi. К-42-136 1:100 000 masshtabli topografik karta, 2002-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''SARKISOV NOMLI JANUBIY MIRZACHOʻL KANALI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Nurafshon, Yangikent mahallasi shimoliy hududidan oqib o‘tuvchi kanal nomi. К-42-124 1:100 000 masshtabli topografik karta, 2004-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Kollektr ==
'''DERIVASION MIRZACHOʻL –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Yoshlik mahallasining sharqiy tomonida o‘tuvchi kollektor nomi. JBZ magistral kollektori deb ham ataladi. К-42-136 1:100 000 masshtabli topografik karta, 2002-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{manbalar}}

 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;
{{Jizzax viloyati}}

[[Turkum:Zarbdor tumani]]
{{Jizzax-stub}}</text>
      <sha1>3rp588gvphta239t68fp8wnyizw5esy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121901</id>
      <parentid>6121893</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27868-90</username>
        <id>265156</id>
      </contributor>
      <comment>ma'lumot kiritldi</comment>
      <origin>6121901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64739" sha1="0ss45m5ix5bhfs6n2uo4md0bgr5vbk9" xml:space="preserve">{{Maʼmuriy birlik
 |Rang1                         = {{rang|Oʻzbekiston}}
 |Oʻzbekcha nomi                = Zarbdor tumani
 |Asl nomi                      = Зарбдарский район
 |Gerb                          = 
 |Bayroq                        = 
 |Gerb kengligi                 = 
 |Bayroq kengligi               = 
 |Gerb taʼrifi                  = 
 |Bayroq taʼrifi                = 
 |Mamlakat                      = [[Oʻzbekiston]]
 |Maqomi                        = [[tuman]]
 |Tegishli hudud                = 
 |Tarkibida                     = [[Jizzax viloyati]]
 |Markazi                       = [[Zarbdor tumani]]
 |Yirik shahari                 = 
 |Yirik shaharlari              = 
 |Asos solingan                 =
 |Bekor qilingan                = 
 |Rahbari                       = 
  |Rahbar ismi                  = 
 |Rahbari2                      = 
  |Rahbar ismi2                 = 
 |YAIM                          = 
  |YaIM yil                     = 
  |YAIM oʻrin                   = 
  |YAIM jon boshiga             = 
  |YAIM jon boshiga oʻrinda     = 
 |Til                           = 
 |Tillar                        = [[Oʻzbek tili|Oʻzbek]]
 |Aholi                         = 94 200
  |Roʻyxatga olingan yil        =2026-yil 29-aprel Kamoliddin Ubaydullayevich tomonidan ma'lumot kiritildi 
  |Aholi foizi                  = 
  |Aholi oʻrinda                = 
  |Zichligi                     = 
  |Zichlig joyi                 = 
  |Millatlar tarkibi            = oʻzbek, rus, qirgʻiz, tatar va boshqa
  |Dinlar tarkibi               = [[Islom|musulmonlar]]
 |Maydoni                       =  0.72 ming km2
  |Maydon foizi                 = 
  |Yer maydoni                  =145.3 km 
 |Yuqori balandligi             = 
 |Oʻrtacha balandligi           = 
 |Quyi balandligi               = 
 |Kengligi                      = 
 |Uzunligi                      = 
 |Xarita                        = Zarbdor tumani.png
 |Xarita oʻlchami               = 300
 |Maʼmuriy birlik xaritasi      = 
  |Xarita oʻlchami ае           = 
 |Soat mintaqasi                = [[UTC+5]]
 |Qisqacha                      = 
 |ISO                           = 
 |FIPS                          = 
 |Telefon kodi                  = 
 |Pochta indeksi                = 
 |Internet domeni               = 
 |Avtomobil raqami kodi         = 
 |Sayt                          = 
 |TurkumCommons                 = 
 |Izoh                          = 
}}
'''Zarbdor tumani''' – [[Jizzax viloyati]]dagi tumandir. 1979-yil 4-dekabrda tashkil etilgan. Shimoli-sharqda [[Sirdaryo viloyati]], gʻarbda Sharof Rashidov tumani, sharqda Yangiobod tumani, janubida Zomin tumani bilan chegaradosh. Maydoni 535.4 km{{sup|2}}. Aholisi 94200 kishi (2023–yil 1–oktabr holatiga).Xonadonlar soni – 15 370 ta, Oilalar soni – 21 119 tani tashkil etadi. Milliy tarkibi: o‘zbeklar (90,7%), qirg‘izlar (7,4%), ruslar (0,3%), tojiklar (0,2%), qozoqlar (0,2%) boshqa millat vakillari (0,5%). Bu tumanda 24 mahalla fuqarolari yigʻini  va  4 ta shaharcha (Boʻston , Sharq Yulduzi , Fayzobod , Sirg'ali shaharchalari) bor. Markazi – Zarbdor Tumani.Tuman iqtisodiyoti paxta-g‘allachilik, meva-sabzavot, chorvachilik, bog‘dorchilik, yengil sanoat sohalariga ixtisoslashgan.Zarbdor so‘zi «zarb» - arabcha kuch, quvvat, «dor» - egallash, o‘rnak bo‘lish. Zarbdor - ilg‘or boshqalarga har jihatdan o‘rnak bo‘ladigan shaxsga berilgan nisbat deb keltirilgan. Tuman markazi bo‘lgan hozirgi Zarbdor shaharchasi 1962-yilgacha, 1897-yilgi Axaltaka ekspedisiyasining boshlig‘i general Lomakin nomi bilan Lomakino deb atalgan.

Tuman maydonining katta qismida ilgari aholi yashamagan cho‘l hududlariga to‘g‘ri keladi, XX asrning 70-80-yillari suv keltirilib, cho‘l o‘zlashtirildi, yangi aholi maskanlari barpo qilinib ularga rasmiy-ma’muriy tarzda xalqning dehqonchilik madaniyati bilan bog‘liq nomlar berildi. Tumanda etnonimlar asosida paydo bo‘lgan aholi punktlarining nomlari kam, bu holat tumanning geografik o‘rni bilan ham bog‘liq. Masalan, tog‘ oldi va tog‘li hududlarida aholi qadimdan istiqomat qilganligi bois, etnonimlar qishloq nomlariga aylangan. Mahalliy xalq qabila va urug‘lar nomlarini unutgan bo‘lsalar ham, ammo toponimlar qaysi etnik guruh vakillari ushbu hududlarda yashaganliklaridan darak berib turadi. Ular o‘tmish tarixini o‘rganishda qo‘shimcha manba sifatida xizmat qiladi.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

== Tabiati ==
Tuman hududi Mirzachoʻlning janubida joylashgan. Relyefi asosan tekislikdan iborat. Iklimi keskin kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —4°, —6°, iyulniki 28—30°. Yiliga 300 – 350&amp;nbsp;mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 205—210 kun. Tuprogʻi boʻz, qoʻngʻir tuproq. Yer osti suvlari yuza, shoʻr. Tuman hududida kanallari bor. Oqova shoʻr suvlarni qochirish uchun ariq va zovurlar qazilgan. Yovvoyi oʻsimliklardan yantoq, shoʻra, shuvoq, qoʻngʻirbosh, qiyoq, qamish, yulgʻun, oqbosh, ituzum, tol, jiyda oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, chiyaboʻri, kalamush, toshbaqa, ilon, kaltakesak, yovvoyi parrandalardan oʻrdak, tustovuq, qirgʻovul, kalxat, chugʻurchiq, qargʻa, soʻfitoʻrgʻay, mayna yashaydi. Aholisi,asosan oʻzbeklar, shuningdek, tojik, qozoq, rus, ukrain, qirgʻiz, turkman, tatar va b. millat vakillari ham yashaydi. 1&amp;nbsp;km{{sup|2}} ga 89 kishi toʻgʻri keladi. Qishloq aholisi 37,9 ming kishi, shaharliklar 43,8 ming kishi.

== Iqtisodiyoti ==
Qishloq xoʻjaligida paxtachilik, gʻallachilik asosiy oʻrinni egallaydi. 13 ta shirkat xoʻjaligi mavjud. Jami qishloq xoʻjaligi yerlari 34,5 ming ga, shu jumladan sugʻoriladigan yerlar 32,8 ming ga, lalmi yerlar 430 ga. Tumandagi barcha toifadagi xoʻjaliklarda 12 mingdan ziyod qoramol, 14 mingdan ortiq qoʻyechki, 370 tacha ot bor. 325 dehqon xoʻjaligi boʻlib, 13,7 ming ga yer ajratilgan. Tumanda Zarbdor un kombinati, 20 kichik, 20 xususiy korxona, 4 savdo tashkiloti, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud.

Tumanda 32 umumiy taʼlim maktabi (12,4 ming oʻquvchi), „Oqbuloq“ folklor etnografiya guruhi, 230 oʻrinli kasalxona, 8 qishloq vrachlik ambulatoriyasi, qishloq vrachlik punkti, 8 feldsherakusherlik punkti, 2 poliklinika, 8 dorixona bor. Zarbdor—Guliston, Zarbdor—Toshkent, Zarbdor—Samarqand va b. yoʻnalishlar boʻyicha shaharlararo avtobus va taksi qatnovi yoʻlga qoʻyilgan. „Zarbdor“ tuman gaz. 1000 nusxada nashr etiladi.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;
Aholi tarkibi asosan musulmonlar. Shuningdek dehqonchilik asosiy òrin tutadi. Zarbdor sòzi (Ilģor va yetakchi)manolarini bildiradi.
Tuman aholisi avval Zomin tumani tarkibida bòlgan.

== Aholi punktlari ==
'''ADIROBOD''' - Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Adirobod mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''Adirobod''' - Adir umumturkiy tabiiy geografik termin. Adir terminnning etimologiyasi haqida «ajralgan», «bo‘linib-bo‘linib ketgan ma’nosidagi ayir» so‘zidan kelib chiqqan degan fikr mavjud. O‘rta Osiyoning barcha davlatlarda, Janubiy Sibirda joy nomlari tarkibida keng tarqalgan termin. O‘zbekistonda adirlar – tog‘ etagidagi cho‘l va chalacho‘l qirlar, mutoq balandligi 400-500 dan 1000-1500 metrgacha bo‘lgan balandliklarni tashkil etadi. Xo‘jalikda adirlardan bahorgi yaylov sifatida foydalaniladi. Yog‘in ko‘proq tushadigan joylarda g‘alla va boshqa ekinlar yetishtiriladi, «obod» - so‘zi go‘zal, chiroyli, tartibga solingan, yangidan qurilgan qishloq ma’nosini anglatadi. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''BAXT –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Sharq yulduzi mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''Baxt''' '''–''' ''Baxt -'' ma’naviy-axloqiy tushuncha. Kishi o‘z faoliyati natijalaridan, hayotda qo‘lga kiritgan yutuqlaridan to‘la qoniqish, yashash tarzidan mamnunlik, muayyan maqsadga yetganlik, orzu-umidning ushalishi, bearmonlik holati sifatida namoyon bo‘ladi. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''BOYMOQLI –'''  Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Navbahor mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''Boymoqli –''' Qishloq nomi etnik birlik nomi bilan bog‘liq. Yuz, qo‘ng‘irotqabilalari tarkibida baymoqli urug‘i borligi aniqlangan. Baymoq – oyog‘i yoki oyoq kafti egri, qiyshiq maymoq. Dasht kemiruvchilaridan sug‘urniqadimgi turkiy tilda baymoq deyishgan, chunki sug‘urning oyoqlari ham maymoq bo‘ladi. Bu so‘z rus tiliga ham o‘zlashgan, ruslar sug‘urning beso‘naqay yirik turinibaypak deyіshadi. Bu urug’ vakillari qozoqlar, qoraqalpoqlar tarkibida ham baypaqti nomi bilan ma’lum. Masalan, Forish tumanida aholisi asosanqozoqlardan iborat bo‘lgan Baybaqti qishlog‘i bor. Etnonim tamg‘a (totem) asosida paydo bo‘lgan degan fikr ham bor. Qishloq aholisi asosan shu etnik guruh vakillaridan iborat.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''BULOQBOSHI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Lalmikor mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati}}&lt;/ref&gt;

'''Buloqboshi –''' Qishloq buloq boshida vujudga kelgan nomi shundan.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''FOZIL YOʻLDOSH –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Yangikent mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''Fozil Yoʻldosh –''' Fozil Yo‘ldosh o‘g‘li (1872-yil, [[Jizzax viloyati]] [[Baxmal tumani]] Loyqa qishlog‘i — 1955.17.3, [[Samarqand viloyati]] [[Bulungʻur|Bulung‘ur]] shahri) - [[Oʻzbek|o‘zbek]] xalq shoiri, baxshi. Yo‘ldosh Mulla Javohir o‘g‘lining shogirdi. Bulungur dostonchilik maktabining eng yirik va so‘nggi vakili sharafiga qo‘yilgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''ISTIQBOL –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Yangikent mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''Istiqbol –''' Kelgusi zamon, kelgusidagi holat, hayot; kelajak. Kelgusiga oid, kelajak bilan bog‘liq narsa, ish va shu kabi ma’nolarni anglatadi. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''JUVONSIYROQ –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Andijon mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''Juvonsiyroq –''' Etnooykonim. S.Qorayev fikricha: «Laqay qabilasining tarkibiga kiruvchi qorasiyroq urug‘ining bir tarmog‘i juvonsiroq deb ataladi. Pocha, ya’ni oyoqning tizzadan past qismi ba’zi shevalarda siyroqdeb ataladi, qorasiyroq qora pocha degani. Juvonsiyroq - etnonimi, aynan «pochasi yo‘g‘on» degan ma’noni beradi» (S.Qorayev, 2006). Qishloq nomi urug‘ nomi asosida yaratilgan

'''KORIZ''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Andijon mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Kitob manbasi |title=Jizzax viloyati joy nomlarining izohli lug'ati &quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''Koriz –''' ''( Ba’zan KERIZ nomi ham ishlatiladi)'' Koriz (fors.) — yer osti suvlarini yig‘ish va ularni yer yuzasiga chiqarish uchun quriladigan yer osti inshooti, aholini suv bilan ta’minlash va sug‘orish maqsadlarida qo‘llaniladi. Qadimda aholi punkti joylashgan yerdan shunday inshoot bo‘lgan. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''NAYMAN''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Toshkesgan mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''Nayman -''' O‘zbek, qoraqalpoq, qozoq, qirg‘iz, no‘g‘oy va oltoy xalqlari tarkibiga kirgan turk urug‘laridan biri. Ushbu urug’ avlodlari ushbu hududda yashab kelmoqda. Qishloq aholisi asosan shu etnik guruh vakillaridan iborat. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''NURAFSHON''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Nurafshon mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''Nurafshon –''' Bu sifat tojik tilida “yog‘du”, “ziyo” ma’nosini anglatadigan arabcha nur otiga (ARS, 838) “soch” ma’nosini anglatadigan tojikcha afshondan fe’lining afshon hozirgi zamon asosini (TjRS, 35) qo‘shib hosil qilingan bo‘lib, “nur sochuvchi” ma’nosini anglatadi. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''OLTINSOY''' – Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Taraqqiyot mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Oltinsoy -''' oltin + soy so‘zlarining yasalishdan hosil bo‘lgan. Nomning kelib chiqishi eski nomi bilan bo‘g‘liqlik jihati ham mavjud. Oltin (Aurum), Ai — [[Mendeleyev davriy sistemasi|Mendeleyev davriy sistemasining]] I guruhiga mansub kimyoviy element. Asl metallarsyan biri. Tartib raqami 79, atom massasi 196,9665; rangi sariq, og‘ir metall. Soy - tabiiy o‘zanda doimiy va mavsumiy oqadigan kichik [[daryo]], [[ariq]], vodiy, irmoq. Oltinsoy aholi yashash punkti tumandagi Taraqqiyot mahalla fuqarolar yig‘inida joylashgan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''SUTBULOQ''' – Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Lalmikor mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Sutbuloq -''' sut + buloq so‘zlarining yasalishdan hosil bo‘lgan. Nomning kelib chiqishi eski nomi bilan bo‘g‘liqlik jihati ham mavjud. Sut - sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tug‘ilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oq rangdagi suyuqlik. Buloq - yer osti suvlarining yer yuzasiga tabiiy holda oqishi. Qishloq tashkil topgan vaqt xo‘jalikning katta fermasi (qora mol, ot, mayda shoxli chorva, cho‘chqa va h.k boqilgan) mavjud bo‘lib, sut sog‘ib olingan. Sutbuloq aholi yashash punkti tumandagi Lalmikor mahalla fuqarolar yig‘inida joylashgan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''TARAQQIYOT''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Taraqqiyot mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Taraqqiyot -''' Rivojlanishning oddiydan murakkabga, quyidan yuqoriga yo‘nalgan shakli, uning yuksalishi ma’nosini anglatadi. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''TOSHKESGAN –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Toshkesgan mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Toshkesgan -''' Tegirmon, yarg‘ichoq toshlari (konglomerat) kesilib, taroshlanib tayyorlanadigan joy - Toshkeskan. Mutaxassislar tomonidan soy havzasida tegirmonbob toshlarning ko‘pligi aniqlangan. Mahalliy kishilarning aytishicha, o‘tgan asrning boshlarida bu joydan qalinligi yarim metrli, kattaligi bir yarim metrgacha bo‘lgan tegirmon toshlari ajratib olingan. Qishloq odamlari esa tog‘taroshlik (sangtaroshlik) bilan shug‘ullangan. Ular tegirmon toshi, charx toshlari tayyorlash bilan mashg‘ul bo’lganlar nomning kelib chiqishi shundan. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''TOZAURUG‘''' - Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Toza urug‘ mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Toza urug‘ -'''  Qishloq nomini ba’zan etnonim deb hisoblashadi ammo bu to‘g‘ri emas. Bunday nomdagi qishloq Gʻallorol tumanida ham mavjud bo‘lib, nomning paydo bo‘lishiga o‘tgan asrning o‘ttizinchi yillar oxirida g‘alla urug‘chiligi va seleksiyasini yo‘lga qo‘yish va yaxshilash maqsadida tuman hududida tashkil etilgan respublika g‘allachilik ilmiy-tadqiqot instituti sabab bo‘lgan. Institut respublika miqyosida lalmikor yerlar uchun g‘allni serhosil va qurg‘oqchilikka chidamli navlarini yaratish ustida ilmiy-tekshirish ishlarini olib borgan. Nom shundan kelib chiqqan. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''URGUTOBOD''' - Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Toshkesgan mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Urgutobod -''' O‘zbekiston Respublikasi [[Samarqand viloyati|Samarqand viloyatidagi]] tuman Urgut + obod so‘zlarining qo‘shilmasidan kelib chiqqan. Obod - ba’zi otlarga yoki ayrim sifatlarga qo‘shilib joy nomini yasaydigan, “obodonlashtirilgan”, “o‘zlashtirilgan”, gullab yashnagan go‘zal ma’nosidagi affiks so‘z. Urgutobod aholi yashash punkti tumandagi Toshkesgan mahalla fuqarolar yig‘inida joylashgan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''ZARAFSHON''' - Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Yangikent mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Zarafshon -''' Zar sochuvchi; tilladek tovlanuvchi; yarqirovchi, yaltiroq. [[Navoiy viloyati|Navoiy viloyatida]] joylashgan shu nomdagi shahar ham mavjud. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''ANDIJON –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi Andijon mahallasida joylashgan aholi punkti. Jizzax viloyatidagi geografik obyektlarning inventarizatsiya maʼlumotlari, 2013-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Andijon -''' O‘zbekiston Respublikasida joylashgan viloyat nomiga qo‘yilgan. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
&lt;references /&gt;

== Shaharchalar ==
'''ZARBDOR –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi shaharcha nomi. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Shaharchada Muso Toshbmuhammad o‘g‘li Oybek, Nurobod, Tinchlik, Mustaqillik mahalla fuqarolar yig‘inlari joylashgan.

'''Zarbdor -''' Ilg‘or boshqalarga har jihatdan o‘rnak bo‘ladigan ma’nosini bildiradi. Shaharchada Muso Toshbmuhammad o‘g‘li Oybek, Nurobod, Tinchlik, Mustaqillik mahalla fuqarolar yig‘inlari joylashgan.

'''BO‘STON –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi shaharcha nomi. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Shaharchada Shodlik, Do‘stlik, Navro‘z va Yangiobod mahalla fuqarolar yig‘inlari joylashgan.Bo‘ston - Cho‘l yerlarning insonlarning mehnati evaziga obod maskan va istiqbolga erishganligi ma’nosini bildiradi'''. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;'''

'''FAYZOBOD –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi shaharcha nomi. Xalq deputatlari Jizzax viloyati Kengashining 30.09.2014-yil 181/33-sonli qarori bilan tashkil etilgan. Shahrchada Ravot, Alisher Navoiy, Yangihayot mahalla fuqarolar yig‘inlari joylashgan. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Fayzobod –''' ''fayzli -'' jozibador, koʻrkam; ''obod -'' gullab-yashnagan ma’nosini bildiradi.

'''SHARQ YULDUZI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi shaharcha nomi. Jizzax viloyati hokimining 20.12.2009-yil 64-sonli qarori bilan tashkil etilgan. Shaharchada Sharq yulduzi mahalla fuqarolar yig‘ini joylashgan.

'''Sharq yulduzi  -''' ''sharq -'' dunyoning toʻrt tomonidan biri; ''yulduz -''  kechasi osmonda nur sochuvchi nuqta boʻlib koʻrinadigan koinot jismi; bu yerda har jabhada yetakchi ma’nosida kelgan. 

'''SIRGʻALI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi shaharcha nomi. Jizzax viloyati hokimining 20.12.2012-yil 64-sonli qarori bilan tashkil etilgan. Shaharchada Oqar va Navbahor mahalla fuqarolar yig‘inlari joylashgan.  

'''Sirgʻali –''' oʻzbek va qozoq xalqi tarkibiga kirgan qabilalar uyushmasining nomi. Katta juz tarkibiga kirgan. Sirg‘alilarning bir qismi Zarafshon vohasi qipchoqlari va Jizzax viloyati yuzlarining tarkibiga mayda urugʻ sifatida qoʻshilganlar. 

== Mahallalar ==
'''ADIROBOD -''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 1994-yil 8-sentyabrda davlat ro‘yxatiga olingan. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Tuman markazidan 18 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Sharq yulduzi, Yangikent, Toza urug‘ MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 410 tani, aholi soni 2 886 nafarni tashkil etadi. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Adirobod''' - Adir umumturkiy tabiiy geografik termin. Adir terminnning etimologiyasi haqida «ajralgan», «bo‘linib-bo‘linib ketgan ma’nosidagi ayir» so‘zidan kelib chiqqan degan fikr mavjud. O‘rta Osiyoning barcha davlatlarda, Janubiy Sibirda joy nomlari tarkibida keng tarqalgan termin. O‘zbekistonda adirlar – tog‘ etagidagi cho‘l va chalacho‘l qirlar, mutoq balandligi 400-500 dan 1000-1500 metrgacha bo‘lgan balandliklarni tashkil etadi. Xo‘jalikda adirlardan bahorgi yaylov sifatida foydalaniladi. Yog‘in ko‘proq tushadigan joylarda g‘alla va boshqa ekinlar yetishtiriladi, «obod» - so‘zi go‘zal, chiroyli, tartibga solingan, yangidan qurilgan qishloq ma’nosini anglatadi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

'''ANDIJON -''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2021-yil 27-yanvarda davlat ro‘yxatiga olingan. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Tuman markazidan 14 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Sharq yulduzi, Taraqqiyot, Oqar, Nurafshon MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 1 094 tani, aholi soni 6 382 nafarni tashkil etadi. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Andijon -''' O‘zbekiston Respublikasida joylashgan viloyat nomiga qo‘yilgan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''DO‘STLIK''' – Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 10 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Shodlik, Navro‘z, Yangikent, Yangiobod MFYlar va Sharof Rashidov tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 598 tani, aholi soni 2 831 nafarni tashkil etadi.  

'''DO‘STLIK -''' (dо‘st maqomida bо‘lishlik ma’nosini bildiradi. “O‘zbek tilining izohli lug‘ati” kitobi).

'''LALMIKOR –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2018-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Tuman markazidan 4 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Taraqqiyot, Oqbuloq, Oybek, Yangohayot MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 668 tani, aholi soni 3 739 nafarni tashkil etadi.

'''LALMIKOR -''' Yogʻin suvidan foydalanib dehqonchilik qilinadigan; yogʻin suvi bilan unadigan, sugʻorilmaydigan joy ma’nosida kelgan. Ilgari mahalla joylashgan hudud lalmi yerlar bo‘lgan.

'''MUSA TOSHMUHAMMAD O‘G‘LI OYBEK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazida joylashgan bo‘lib, tumandagi Lalmikor, Tinchlik, Nurobod, Mustaqillik MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 729 tani, aholi soni 4 205 nafarni tashkil etadi.

'''Musa Toshmuhammad o‘g‘li Oybek –''' shoir, yozuvchi, adabiyotshunos olim va jamoat arbobi nomiga qo‘yilgan.

'''MUSTAQILLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 1994-yil 14-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil. 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazida joylashgan bo‘lib, tumandagi Lalmikor, Tinchlik, Nurobod, Mustaqillik MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 729 tani, aholi soni 4 205 nafarni tashkil etadi.

'''Mustaqillik –''' Mustaqil holat; bogʻliq, qaram boʻlmagan holat ma’nosini anglatib, ushbu mahalla mustaqillikning dastlabki yillarida tashkil etilgan.

'''NAVBAHOR –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2023-yil 9-aprelda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2022-yil VI-50-194-3-49-K/22 - sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 35 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Oqar, Yoshlik MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 421 tani, aholi soni 2 478 nafarni tashkil etadi.

'''Navbahor –''' Erta bahor, ilk bahor, bahorning boshi ma’nolarini bildiradi.

'''NAVOIY –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 2 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Ravot, Oybek, Yangihayot MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 661 tani, aholi soni 3 915 nafarni tashkil etadi.

'''Navoiy''' -  oʻzbek va boshqa turkiy xalqlarning shoiri, mutafakkiri va davlat arbobi Alisher Navoiy nomiga qo‘yilgan.

'''NAVRO‘Z –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 11 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Shodlik, Do‘stlik, Yangikent MFYlar va Sharof Rashidov tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 412 tani, aholi soni 2 084 nafarni tashkil etadi.

'''Navro‘z''' - yangi kun ma’nosini bildiradi.

'''NUROBOD –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2023-yil 27-aprelda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2022-yil VI-50-194-3-49-K/22 - sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 2 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Oybek, Ravot, Oqbuloq, Mustaqillik va Toza urug‘ MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 815 tani, aholi soni 4 076 nafarni tashkil etadi.

'''Nurobod –''' nur + obod so‘zlarining qo‘shilmasidan tashkil etilgan. ''Nur -'' yorugʻlik manbaidan taralgan yog‘du; ''obod -'' gullab-yashnagan maʼnosini anglatadi.

'''NURAFSHON -''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 20 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Sharq yulduzi, Andijon, Yangikent, Yoshlik MFYlar va Sirdaryo viloyati bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 604 tani, aholi soni 3 509 nafarni tashkil etadi.

'''Nurafshon –''' Bu sifat tojik tilida “yog‘du”, “ziyo” ma’nosini anglatadigan arabcha nur otiga (ARS, 838) “soch” ma’nosini anglatadigan tojikcha afshondan fe’lining afshon hozirgi zamon asosini (TjRS, 35) qo‘shib hosil qilingan bo‘lib, “nur sochuvchi” ma’nosini anglatadi. 

'''OQAR –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2019-yil 2-fevralda davlat ro‘yxatiga olingan. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2017-yil 27-maydagi “Jizzax viloyatining Zomin va Zarbdor tumanlari chegaralarini o‘zgartirish to‘g‘risida”gi CҚ-179-III-sonli qaroriga asosan, Zomin tumani hududidan Zarbdor tumani hududiga o‘tkazilgan. Tuman markazidan 15 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Navbahor, Taraqqiyot, Yoshlik MFYlar va Zomin tumani viloyati bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 842 tani, aholi soni 5 144 nafarni tashkil etadi.

'''Oqar -''' Past tomonga qarab uzluksiz, surunkasiga harakat qilmoq, yurmoq (suyuqlik haqida) ya’ni oqar suv ma’nosida kelgan. Qadimda mahalla joylashgan hududda suvi to‘xtovsiz oqadigan buloq bo‘lgan, shundan oqar suv yoki ''oqar'' ma’nosi kelib chiqqan.

'''OQBULOQ –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 1-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 2 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Sharq yulduzi, Mustaqillik, Taraqqiyot, Nurobod va Toza urug‘ MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 517 tani, aholi soni 2 954 nafarni tashkil etadi.

'''Oqbuloq -''' Oʻrta Osiyoda qadimdan yashab kelayotgan turkiy (urug‘) etnik guruhlar ham oʻzbek ulusi tarkibiga kirgan. Mahalla joylashgan hududda qadimdan ushbu urug‘ga mansub odamlar istiomat qilib keladi.

'''RAVOT –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 3 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Toza urug‘, Navoiy, Nurobod MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 849 tani, aholi soni 4 893 nafarni tashkil etadi.

'''Ravot -''' Savdo yo‘llaridagi mustahkamlangan manzil, karvonsaroy ma’nosini anglatadi.

'''SHARQ YULDUZI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2014-yil 9-fevralda davlat ro‘yxatiga olingan. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Tuman markazidan 10 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Adirobod, Oqbuloq, Andijon va Nurafshon mahallalari bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 871 tani, aholi soni 5 240 nafarni tashkil etadi.

'''Sharq yulduzi  -''' ''sharq -'' dunyoning toʻrt tomonidan biri; ''yulduz -''  kechasi osmonda nur sochuvchi nuqta boʻlib koʻrinadigan koinot jismi; bu yerda har jabhada yetakchi ma’nosida kelgan. 

'''SHODLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2018-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 11 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Yangiobod, Navro‘z, Do‘stlik MFYlar va Sharof Rashidov tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 1082 tani, aholi soni 4 850 nafarni tashkil etadi.

'''Shodlik -  '''xursandlik, sevinch, quvonch ma’nosini anglatadi.

'''TARAQQIYOT -''' Tumanda shu nom bilan ataluvchi mahalla fuqarolar yig‘ini ham mavjud. 2016-yil 20-avgustda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 12 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Lalmikor, Toshkesgan, Andijon MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 728 tani, aholi soni 5 905 nafarni tashkil etadi.

'''Taraqqiyot -''' Rivojlanishning oddiydan murakkabga, quyidan yuqoriga yo‘nalgan shakli, uning yuksalishi ma’nosini anglatadi. 

'''TINCHLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 1995-yil 2-fevralda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazida joylashgan bo‘lib, tumandagi Lalmikor, Mustaqillik, Oybek MFYlar bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 539 tani, aholi soni 2 234 nafarni tashkil etadi.

'''Tinchlik -''' Gʻala-gʻovur, shovqin-suron kabilardan xoli, tinch holat ma’nosini anglatadi.

'''TOSHKESGAN -''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2021-yil 3-noyabrda davlat ro‘yxatiga olingan. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2017-yil 27-maydagi “Jizzax viloyatining Zomin va Zarbdor tumanlari chegaralarini o‘zgartirish to‘g‘risida”gi CҚ-179-III-sonli qaroriga asosan, Zomin tumani hududidan Zarbdor tumani hududiga o‘tkazilgan. Tuman markazidan 16 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Taraqqiyot, Yoshlik MFYlar va Zomin tumani hamda Sirdaryo viloyati bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 842 tani, aholi soni 5 144 nafarni tashkil etadi.

'''TOZA URUG‘ -'''  Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2018-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 6 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Yangiobod, Adirobod, Nurobod, Ravot MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 263 tani, aholi soni 1 722 nafarni tashkil etadi.

'''YANGIHAYOT –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 4 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Lalmikor, Oybek, Navoiy MFYlar va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 587 tani, aholi soni 3 354 nafarni tashkil etadi.

'''Yangihayot –''' yangi + hayot so‘zlarining qo‘shilishidan hosil bo‘lgan. ''Yangi'' - ''' '''Ilgari boʻlmagan, endi yuzaga kelgan (kelayotgan, keladigan) va ''hayot -'' hayot [[metabolizm]], oʻsish, [[koʻpayish]] bilan xarakterlanuvchi [[materiya]] holatidir. 

'''YANGIKENT –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 2-fevralda davlat ro‘yxatiga olingan. “O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy-hududiy tuzilishi” ma’lumotnomasi, 1996-yil. Tuman markazidan 25 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Nurafshon, Adirobod MFYlar va Sharof Rashidov, Paxtakor tumanlari bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 546 tani, aholi soni 3 641 nafarni tashkil etadi.

'''Yangikent -''' yangi + kent so‘zlarining qo‘shilishidan hosil bo‘lgan. ''Yangi'' - ''' '''Ilgari boʻlmagan, endi yuzaga kelgan (kelayotgan, keladigan) va ''kent -'' Maʼlum xususiyati bilan shahar va qishloqdan farqlanib turuvchi, aholi yashaydigan joy ma’nosini anglatadi.

'''YANGIOBOD –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2015-yil 4-mayda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani Kengashining 30.12.2013-yil 104/21-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Tuman markazidan 8 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Shodlik, Toza urug‘, Nurobod, va Zomin tumani bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 662 tani, aholi soni 3 276 nafarni tashkil etadi. 

'''Yangiobod –''' ''yangi + obod'' so‘zlarning qo‘shilmasidan yasalgan so‘z. ''Yangi -''yangidan, ''obod -'' gullab-yashnagan ma’nolarini bildiradi.

'''YOSHLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumanidagi mahalla nomi. Mazkur mahalla 2020-yil 20-martda davlat ro‘yxatiga olingan. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2017-yil 27-maydagi “Jizzax viloyatining Zomin va Zarbdor tumanlari chegaralarini o‘zgartirish to‘g‘risida”gi CҚ-179-III-sonli qaroriga asosan, Zomin tumani hududidan Zarbdor tumani hududiga o‘tkazilgan. Tuman markazida 35 km masofada joylashgan bo‘lib, tumandagi Nurafshon, Navbahor MFYlar va Sharof Rashidov tumani, Sirdaryo viloyati bilan chegaradosh. Mazkur mahallada xonadonlar soni 526 tani, aholi soni 3 254 nafarni tashkil etadi.

'''Yoshlik -''' Yosh ekanlik; yosh boʻlgan payt, davr ma’nosini anglatadi.

== ADIROBOD mahallasi haqida umumiy ma'lumot ==
Mahalla 1994 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 3048 (gektar)  Ixtisoslashuvi (drayveri)	Qishloq xo‘jaligi maxsulotlari  yetishtirish va chorvachilik Ko‘chalar soni 21 ta asosiy ko‘chalar soni 7 ta, tor ko‘chalar soni 12 ta, berk ko‘chalar soni 2 ta, yakka tartibdagi uylar soni 503 ta Ko‘p qavatli uylar soni 1 ta Xonadonlar soni 503 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 4 ta Oilalar soni 579 ta erkaklar 1580 ta ayollar 1660 ta  Yosh toifasi bo‘yicha: maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 570 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 487 ta yoshlar (14-30 yosh)510 ta keksalar (60 yosh va undan kattalar)302 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Andijon” mahallasi haqida umumiy ma'lumot ==
Mahalla1992 yil &quot;Zarbdor tuman hokimining №  &quot; qaroriga asosan tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 7779 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Dexqonchilik va chorvachilik. Ko‘chalar soni 54 ta asosiy ko‘chalar soni19 ta, tor ko‘chalar soni 28 ta. Berk ko‘chalar soni 7 ta, yakka tartibdagi uylar soni 1125 ta, ko‘p qavatli uylar soni 2 ta Xonadonlar soni 1130 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 24 ta oilalar soni 1225 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 1201 ta ko‘p qavatli uylardagi xonadonlarda 24 ta Aholi soni: 6748 ta erkaklar 3474 ta ayollar 3274 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh)1046 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 2964 ta yoshlar (14-30 yosh)1776 ta keksalar (60 yosh va undan kattalar)962 tani tashkil qiladi&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Do‘stlik” mahallasi haqida umumiy ma'lumot ==
Mahalla 1994 yi tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 134,0  (gektar)Ixtisoslashuvi (drayveri) Xizmat ko‘rsatish va savdo sotiq. Ko‘chalar soni 12 ta asosiy ko‘chalar soni 12 ta. Yakka tartibdagi uylar soni 142 ta ko‘p qavatli uylar soni 38 ta Xonadonlar soni 598 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 456 ta. Oilalar soni 748 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 227 ta ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 521 ta aholi soni 2992 ta erkaklar 1502 ta ayollar 1490 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 311 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 826 ta yoshlar (14-30 yosh) 602 ta keksalar (60 yosh va undan kattalar) 298 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Yoshlik” mahallasi haqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1978 yil tashkil topgan.Umumiy yer maydoni  8384 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Qishloq xo‘jalik mahsulotlari va chorvachilik. Ko‘chalar soni 10 ta asosiy ko‘chalar soni 9ta  tor ko‘chalar soni 1 ta, yakka tartibdagi uylar soni 483 ta, ko‘p qavatli uylar soni 4 ta, Xonadonlar soni 531 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 48 ta Oilalar soni 711 ta, yakka tartibdagi xonadonlarda 483 ta, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlarda 48 ta aholi soni 3318 ta erkaklar 1740 ta, ayollar 1578 ta, Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 569 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 1252 ta yoshlar (14-30 yosh) 712 ta keksalar (60 yosh va undan kattalar) 250 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Lalmikor” mahallasi haqida umumiy ma'lumot ==
Mahalla  2017 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 994 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) dehqonchilik chorvachilik bog‘dorchilik tomorqachilik. Ko‘chalar soni 23 ta asosiy ko‘chalar soni 22 ta, berk ko‘chalar soni 1 ta. Yakka tartibdagi uylar soni 739 ta, ko‘p qavatli uylar soni yuq. Xonadonlar soni 739 ta shundan oilalar soni 948 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 948 ta, aholi soni 4054 ta, erkaklar 2119 ta, ayollar 1935 ta, Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 770 ta, voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 1773 ta, yoshlar (14-30 yosh) 1060 ta, keksalar (60 yosh va undan kattalar) 249 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;malumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Mustaqillik” mahallasi haqida umumiy ma'lumot ==
Mahalla 1994 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 75,78 (gektar). Ixtisoslashuvi (drayveri) xizmat ko‘rsatish. Ko‘chalar soni 14 ta, asosiy ko‘chalar soni 14 ta, yakka tartibdagi uylar soni 401 ta, ko‘p qavatli uylar soni 3 ta xonadonlar soni 437 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 36 ta, oilalar soni 686 ta, yakka tartibdagi xonadonlarda 642 ta, ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 44 ta, aholi soni 2384 ta erkaklar 1174 ta ayollar 1210 ta, yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 431 ta, voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 507 ta yoshlar (14-30 yosh) 578 ta, keksalar (60 yosh va undan kattalar) 246 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Navbahor” mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
“Navbahor” mahallasi xaqida umumiy ma’lumot Mahalla tashkil topgan yili 09.04.2021 yil Umumiy yer maydoni (gektar) 4190 ta Ixtisoslashuvi (drayveri)dexqonchilik. Ko‘chalar soni 12 ta asosiy ko‘chalar soni 12 ta. Yakka tartibdagi uylar soni 521 ta Ko‘p qavatli uylar yuk Xonadonlar soni 521 ta Oilalar soni 565 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 565 ta. Aholi soni 2704 ta shundan erkaklar soni 1394 ta, ayollar soni 1310 ta, yosh toifasi bo‘yicha 2278 tani shundan maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 172 ta, voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 642 ta, yoshlar (14-30 yosh) 717 ta keksalar (60 yosh va undan kattalar) 747tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Navoiy” mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla tashkil topgan yili 01.03.2003 Umumiy yer maydoni 194 (gektar) ni tashkil etadi. Ixtisoslashuvi (drayveri) Axoliga savdo va maishiy xizmat kursatish. Qo‘shni davlatlar bilan chegarasi mavjudligi (mavjud/yo‘q) yuk Ko‘chalar soni 14 ta shundan asosiy ko‘chalar soni 14 ta, Yakka tartibdagi uylar soni 716 ta, ko‘p qavatli uylar soni mavjud yuk. Xonadonlar soni 716 ta, Oilalar soni 1170 ta, yakka tartibdagi xonadonlarda 1170 ta, Aholi soni 3915 ta, erkaklar soni 1970 ta, ayollar soni 1945 Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 571 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 1398 ta yoshlar (14-30 yosh) 1105 tani keksalar (60 yosh va undan kattalar) soni 327 tani tashkil qiladi. &lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Nurafshon” mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla tashkil topgan yili 04.05.2015 yil. Umumiy yer maydoni 7667 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) qishloq xujaligi. Ko‘chalar soni 15 ta shundan asosiy ko‘chalar soni 11 ta, yakka tartibdagi uylar soni 568 ta кo‘p qavatli uylar soni 3 ta, xonadonlar soni 604 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 36 ta Oilalar soni 868 ta, yakka tartibdagi xonadonlarda 830 ta, ko‘p qavatli uylardаgi xonadonlarda 38 ta, аholi soni 3509 ta erkaklar soni 1883 tani ayollar soni 1626 tani, yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 540 ta voyaga yetmaganlar (0-18 yosh) 1338 ta yoshlar (14-30 yosh) 2062 ta, keksalar (60 yosh va undan kattalar) soni 274 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== “Nurabod” mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla Zarbdor  tuman hokimining № 021 qarori, 27.04.2021 yil tashkil topgan yili. Umumiy yer maydoni  484,9  (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Xizmat kursatish, tikuvchilik va chorvachilik Qo‘shni davlatlar bilan chegarasi mavjudligi (mavjud/yo‘q) yuk Ko‘chalar soni 19 ta, asosiy ko‘chalar soni 18 ta Yakka tartibdagi uylar soni 948 ta Ko‘p qavatli uylar soni 4 ta Xonadonlar soni 1028 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 80 ta Oilalar soni 1090 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 1005 ta Ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 85 ta oila istiqomad qiladi. Aholi soni 4190 ta shundan erkaklar soni 2251 ayollar soni 1939 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni(0-6 yosh) 240 ta voyaga yetmaganlar soni(0-18 yosh) 663 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 1134 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 284 tani taskil qiladi.di.&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Mannobxonova |first=Muqaddamxon |last2=Raximov |first2=Atanazar |date=2023-03-24 |title=Biologiya darslarida  bilingvizm  amaliyotidan  foydalanishning  didaktik tamoyillari |url=https://doi.org/10.47689/stars.university-pp326-328 |magazine=Современные тенденции инновационного развития науки и образования в глобальном мире |volume=1 |issue=3 |pages=326–328 |doi=10.47689/stars.university-pp326-328 |issn=2250-3811}}&lt;/ref&gt;

== &quot;Oybek&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1979 yili tashkil topgan Umumiy yer maydoni 320 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Ishlab chikarish va tadbirkorlik Qo‘shni davlatlar bilan chegarasi mavjudligi Ko‘chalar soni shundan: 19 ta asosiy ko‘chalar soni 7ta tor ko‘chalar soni 3 ta  berk ko‘chalar soni 9 ta,  yakka tartibdagi uylar soni 891 ta Ko‘p qavatli uylar soni 8 ta Xonadonlar soni 745 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 108 Oilalar soni 1086 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 966 ta Ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 120 ta Aholi soni 4464 ta shundan erkaklar soni 2271 ta ayollar soni 2193 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 597 ta voyaga yetmaganlar  soni (0-18 yosh) 1771 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 1226 ta keksalar  soni (60 yosh va undan kattalar) 824 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Содиқова |first=Б |last2=Бобожонов |first2=Д |date=2022-05-30 |title=Ўзбек адабиётшунослигида модернизм ва постмодернизм оқимига билдирилган таснифлар |url=https://doi.org/10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp61-62 |magazine=Ренессанс в парадигме новаций образования и технологий в XXI веке |issue=1 |pages=61–62 |doi=10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp61-62 |issn=2277-3010}}&lt;/ref&gt;

== &quot;Oqar&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla  2015-yil  tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 2134 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Chorvachilik va dehqonchilik. Ko‘chalar soni 13 ta asosiy ko‘chalar soni 13ta Yakka tartibdagi uylar soni 393 ta Ko‘p qavatli uylar soni 10 ta Xonadonlar soni 513 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 120 ta Oilalar soni 780 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 668 ta Ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 112 ta Aholi soni 3156 ta shundan erkaklar soni 1700 ta ayollar soni 1456 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar  soni(0-6 yosh) 445 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 1040 ta yoshlar soni(14-30 yosh) 676 ta keksalar  soni (60 yosh va undan kattalar) 168 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi |last=Содиқова |first=Б |last2=Бобожонов |first2=Д |date=2022-05-30 |title=Ўзбек адабиётшунослигида модернизм ва постмодернизм оқимига билдирилган таснифлар |url=https://doi.org/10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp61-62 |magazine=Ренессанс в парадигме новаций образования и технологий в XXI веке |issue=1 |pages=61–62 |doi=10.47689/innovations-in-edu-vol-iss1-pp61-62 |issn=2277-3010}}&lt;/ref&gt;

== &quot;Oqbuloq&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1994 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 352,2(gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri)  Dexkonchilik va chorvachilik. Ko‘chalar soni 11 ta asosiy ko‘chalar soni 11 ta, Yakka tartibdagi uylar soni 608 ta Xonadonlar soni 608 ta Oilalar soni 716 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 716 ta Aholi soni 3073 ta shundan erkaklar soni 1545 ta ayollar soni 1528 ta yosh toifasi bo‘yicha  maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh) 319 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 906 yoshlar soni (14-30 yosh) 754 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 462 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Ravot&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 01.03.2003 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni  320 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) xizmat ko‘rsatish Ko‘chalar soni 13 ta asosiy ko‘chalar soni 13 ta Yakka tartibdagi uylar soni 1060 ta Ko‘p qavatli uylar soni 1 ta Xonadonlar soni 1130 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 70 ta Oilalar soni 1410 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 1340 ta Ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 70 ta Aholi soni 5405 ta shundan erkaklar soni 3243 ayollar soni 2162 Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar  soni (0-6 yosh) 648 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 1087 ta yoshlar soni  (14-30 yosh) 648 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 382 tani tashkil qiladi&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Taraqqiyot&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 01.07.2001 yil tashkil topgan Umumiy yer maydoni  6398 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Chorvachilik va dehqonchilik Ko‘chalar soni 38 ta asosiy ko‘chalar soni 38 ta. Xonadonlar soni 793 ta Oilalar soni 1082 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 1082 ta Tomorqasi bor xonadonlar soni 786 ta Aholi soni 5005 ta shundan erkaklar soni 2552 ta ayollar soni 2453 ta maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh) 426 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 1225 ta yoshlar soni(14-30 yosh) 1087 ta keksalar  soni (60 yosh va undan kattalar) 465 tani tashkil qiladi&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Tinchlik&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1997 yili tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 33,5 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Savdo va xizmat ko‘rsatish Ko‘chalar soni 5 ta asosiy ko‘chalar soni 5 ta Yakka tartibdagi uylar soni 45 ta Ko‘p qavatli uylar soni 44 ta Xonadonlar soni 623 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 578 ta Oilalar soni 689 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 45 ta Ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 644 ta. Aholi soni 2275 ta shundan erkaklar soni 964 ta ayollar soni 1311 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar (0-6 yosh) 505 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 745 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 602 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 423 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Toshkesgan&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1983-yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 6714 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Chorvachilik va dexqonchilik Ko‘chalar soni  42 ta asosiy ko‘chalar soni 21 ta  tor ko‘chalar soni 15 ta berk ko‘chalar soni 6 ta Yakka tartibdagi uylar soni 853 ta Xonadonlar soni 853 ta shundan, oilalar soni 1077 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 1077 ta Aholi soni: 5312 ta  shundan erkaklar soni 2758 ta ayollar  soni 2554 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar  soni (0-6 yosh) 879 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 2251 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 1248 ta keksalar soni(60 yosh va undan kattalar) 553 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Sharq yulduzi&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1989 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 8330 (gektar) ni tashkil qiladi. Ixtisoslashuvi (drayveri) Dexkonchilik,chorvachilik Ko‘chalar soni 30 ta, asosiy ko‘chalar soni 21 ta, tor ko‘chalar soni 5 ta, berk ko‘chalar soni 4 ta, yakka tartibdagi uylar soni 869 ta ko‘p qavatli uylar soni 3 ta Xonadonlar soni 905 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 36 ta Oilalar soni 1302 ta yakka tartibdagi xonadonlarda 1266 ta oila istiqomat qiladi shundan ko‘p qavatli uylardagi xonadonlarda 36 ta Aholi soni 5316 ta shundan erkaklar soni 2740 ta ayollar soni 2576 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh) 993 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 2069 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 612 ta keksalar soni esa (60 yosh va undan kattalar) 350 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi.&lt;/ref&gt;

== &quot;Yangikent&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1997 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 138  (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Qishloq xo‘jalik mahsulotlari va chorvachilik, ko‘chalar soni 12 ta, asosiy ko‘chalar soni 5 ta, tor ko‘chalar soni 4 ta, berk ko‘chalar soni 3 ta, yakka tartibdagi uylar soni 488 ta, ko‘p qavatli uylar soni 11 ta. Xonadonlar soni 620 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 132 ta Oilalar soni 750 ta yakka tartibdagi xonadonlarda 600 ta, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlarda 150 ta oilalar istiqomat qiladi. Aholi soni 3641 ta shundan erkaklar soni 1843 ta, ayollar soni 1798 ta, Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh) 505 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 1145 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 779 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 254 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Shodlik&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 1994 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni  339 (gektar). Ixtisoslashuvi (drayveri) &quot;Savdo, sanoat, maishiy xizmat ko‘rsatish va ishlab chiqarish&quot; Ko‘chalar soni  30 ta, asosiy ko‘chalar soni 30 ta, yakka tartibdagi uylar soni 863 ta, Ko‘p qavatli uylar soni 24 ta, Xonadonlar soni 1 189 ta, shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 326 ta, Oilalar soni 1 488 ta, Yakka tartibdagi xonadonlarda 1 112 ta, Ko‘p qavatli uylardаgi xonadonlarda 376 tа oila istiqomat qiladi. Аholi soni 5 170 ta shundan erkaklar soni 2 688 ta ayollar soni 2 482 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh)  614 ta voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 1 756 ta yoshlar soni  (14-30 yosh) 2 276 ta keksalar soni (60 yosh va undan kattalar) 524 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

== &quot;Yangiobod&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 04.05.2015 yil tashkil topgan. Umumiy yer maydoni 908 (gektar) Ixtisoslashuvi (drayveri) Qishloq xujaligi Ko‘chalar soni 22 ta, asosiy ko‘chalar soni 19 ta, tor ko‘chalar soni 2 ta, berk ko‘chalar soni 1 ta, yakka tartibdagi uylar soni 985 ta, ko‘p qavatli uylar soni 22 ta, Xonadonlar soni 1007 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 84 ta, Shundan oilalar soni 1168 ta, yakka tartibdagi xonadonlarda 1066 ta Ko‘p qavatli uylardagi xonadonlarda esa 102 ta oila istiqomat qiladi. Aholi soni 5212 ta shundan erkaklar soni 2622 ta, ayollar soni 2590 ta Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh) 912 ta, voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 1410 ta yoshlar soni  (14-30 yosh) 1250 ta keksalar soni esa (60 yosh va undan kattalar) 274 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi &lt;/ref&gt;

== &quot;Yangihayot&quot; mahallasi xaqida umumiy ma’lumot ==
Mahalla 2005 yilda tashkil topgan. Ixtisoslashuvi (drayveri) savdo-sotiq Ko‘chalar soni 22 ta, asosiy ko‘chalar soni 22 ta, yakka tartibdagi uylar soni 595 ta, Ko‘p qavatli uylar soni 1 ta, Xonadonlar soni 613 ta shundan, ko‘p qavatli uylardagi xonadonlar 18 tani tashkil qiladi. Shundan oilalar soni 950 ta Yakka tartibdagi xonadonlarda 932 ta Ko‘p qavatli uylardgi xonadonlarda 18 ta oila istiqomat qiladi. Aholi soni 3605 ta shundan erkaklar soni 1822 ta ayollar soni 1783 ta, Yosh toifasi bo‘yicha maktab yoshigacha bo‘lgan bolalar soni (0-6 yosh) 373 ta, voyaga yetmaganlar soni (0-18 yosh) 980 ta yoshlar soni (14-30 yosh) 927 ta, keksalar soni esa (60 yosh va undan kattalar) 329 tani tashkil qiladi.&lt;ref&gt;ma'lumot kiritildi&lt;/ref&gt;

==== Yo'nalishni tanlash ====

== Istirohat bog'i ==
UMID-Jizzax viloyati Zarbdor tumani Ravot maxallasidagi istirohat bog' nomi. Mazkur istirohat bog'i Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi &quot;Moddiy madaniy merosning ko'chmas mulk obyektlari milliy ro'yxatini tasdiqlash to'g'risida&quot;gi 846-sonli qaroriga asosan ro'yxatga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tumani kengashining 2022-yil 28-maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=&quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

'''UMID-''' biror istakning amalga oshishiga bo'lgan ishonch; ishonch bilan kutish ma'nosini anglatadi.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=&quot;Donishmand ziyosi&quot; 2025}}&lt;/ref&gt;

== Xiyobonlar ==
'''XOTIRA XIYOBONI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Oybek mahallasidagi xiyobon nomi. Mazkur xiyobon Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi “Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida”gi  846-sonli qaroriga asosan ro‘yxatga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2021 - yil 30 - avgustdagi VI-29-10-3-49-K/21-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''Xotira - ''' Xotira (arabcha fikr, tafakkur; gʻoya; xayol) – 1) biror kishi yoki narsa haqidagi yodda, esda saqlangan taassurot;. 2) esdalik, yodgorlik ma’nolarini anglatadi.

'''YOSHLIK XIYOBONI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Tinchlik mahallasidagi xiyobon nomi. Mazkur  xiyobon Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi “Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida”gi  846-sonli qaroriga asosan ro‘yxatga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2021 - yil 30 - avgustdagi VI-29-10-3-49-K/21-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''Yoshlik -''' Yosh ekanlik; yosh boʻlgan payt, davr ma’nosini anglatadi.

== Qabristonlar ==
'''ABADIYAT –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Sharq yulduzi mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston  2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''ABDUVAIT HOJI OTA-1 –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Shodlik mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston  2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. 2008-yil faoliyati to‘xtatilgan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''ABDUVAIT HOJI OTA-2 –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Shodlik mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''ABU BAKR SIDDIQ –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Yoshlik mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''BIRODARLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Yangi hayot mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xristianlik dini vakillari qabristoni. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''BOGʻISTON –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Nurafshon mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 30 - dekabrdagi VI-50-194-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''BOQIYLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Yangikent mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 30 - dekabrdagi VI-50-194-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''HAZRATI BILOL –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Adirobod mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''HAZRATI IMOM –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Andijon mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''IMOM BUXORIY –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Andijon mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''MANGULIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Ravot mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''OQAROTA –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Oqar mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''SOKINLIK –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Taraqqiyot mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''TOSHKESGANOTA –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Toshkesgan mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

'''XON-XOʻJA –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Oqbuloq mahallasidagi qabriston nomi. Mazkur qabriston 2008-yil 23-dekabrda davlat ro‘yxatiga olingan. Xalq deputatlari Zarbdor tuman Kengashining  2022 - yil 28 - maydagi VI-44-79-3-49-K/22-sonli qarori bilan ushbu nom berilgan.

== Ziyoratgohlar ==
'''OQAROTA''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Oqar mahallasidagi ziyoratgoh nomi. Mazkur ziyoratgoh Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi “Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 846-sonli qaroriga asosan ro‘yxatga olingan.

'''TOSHKESGANOTA –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Toshkesgan mahallasidagi ziyoratgoh nomi. Mazkur ziyoratgoh Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi “Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 846-sonli qaroriga asosan ro‘yxatga olingan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Tepalik ==
'''KOʻKTEPA''' '''–''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Oqbuloq mahallasidagi do‘nglik nomi. Mazkur do‘nglik Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi “Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida”gi  846-sonli qaroriga asosan ro‘yxatga olingan.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Temir yo'l stansiyasi ==
'''ZARBDOR –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Navoiy mahallasidagi temir  yo‘l stansiyasi nomi. “O‘zbekiston temir yo‘llari&quot; AJning inventarizatsiya ma’lumotlari, 2015-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Zarbdor''' – Ma’nosi -  tuman nomi bilan uyg‘unlashgan nom.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Temir yo'l razyezdi ==
'''SAYXUN –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Shodlik mahallasidagi temir yoʻl razyezdi nomi. “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJning inventarizatsiya ma’lumotlari, 17.02.2022-yil 01/494-22.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Kanal ==
'''JIZZAX MASHINA KANALI (JM-I) –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Yoshlik, Nurafshon va Yangikent mahallalari janubiy hududidan oqib o‘tuvchi kanal nomi. К-42-136 1:100 000 masshtabli topografik karta, 2002-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''SARKISOV NOMLI JANUBIY MIRZACHOʻL KANALI –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Nurafshon, Yangikent mahallasi shimoliy hududidan oqib o‘tuvchi kanal nomi. К-42-124 1:100 000 masshtabli topografik karta, 2004-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Kollektr ==
'''DERIVASION MIRZACHOʻL –''' Jizzax viloyati Zarbdor tumani Yoshlik mahallasining sharqiy tomonida o‘tuvchi kollektor nomi. JBZ magistral kollektori deb ham ataladi. К-42-136 1:100 000 masshtabli topografik karta, 2002-yil.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{manbalar}}

 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;
{{Jizzax viloyati}}

[[Turkum:Zarbdor tumani]]
{{Jizzax-stub}}</text>
      <sha1>0ss45m5ix5bhfs6n2uo4md0bgr5vbk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anvar Ilhomov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>498014</id>
    <revision>
      <id>6121724</id>
      <parentid>6046991</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axrorbek0730</username>
        <id>264148</id>
      </contributor>
      <origin>6121724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="nv6y0kg11hiil9wbqfcjby2yrtcxang" xml:space="preserve">{{ism+familiya|Anvar|Ilhomov}}
'''Anvar Ilhomov''' (20.8.1946 Toshkent) — naqqosh, Oʻzbekistonda xizmat kursatgan sanʼat arbobi (1983). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtida taʼlim olgan (1963— 68-yillar), ToshPIning meʼmorlik fakultetini tugatgan (1973). Toshkentdagi kulollik tajriba zavodi (1967—77), &quot;Us to&quot; birlashmasi (1977—80) da naqqosh, ijodiy guruh rahbari (1980-yildan). Ilhomov zamonaviy binolarni anʼanaviy naqshlar bilan bezashda kulollik buyumlari, naqqoshlik, yogʻoch oʻymakorligi sanʼatining uygʻunligiga erishdi. Naq-qoshlikda unutilgan kundal usulini rivojlantirishga katta hissa qoʻshdi. Naqshlar mujassamotida esa ranglarning bir-biriga mayin bogʻlanishini taʼminladi. Toshkentdagi Xalqlar Doʻstligi saroyining banket zali (1980), &quot;Dilorom&quot; (1980), &quot;Yulduz&quot;, &quot;Sirdaryo&quot; qahvaxonalarini, Toʻqimachilar madaniyat saroyi (1987), Guliston shahridagi Sirdaryo teatri (1985), Germaniyaning Ganover shahridagi &quot;Turkiston&quot; restorani (1992), Toshkentdagi &quot;Turkiston&quot; saroyi (1995), Temuriylar tarixi davlat muzeyi (1997), Imom Buxoriy majmuasi (1998), Quva shahridagi Ahmad Fargʻoniy majmuasi (1998) va boshqa binolarni bezadi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

Kamoliddin Behzod nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti [[Laureat|laureati]] (1997).

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}
{{no iwiki}}
{{bio-stub}}
[[Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari]]
[[Turkum:1946-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:20-avgustda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Toshkent viloyatida tugʻilganlar]]
[[Turkum:Respublika ixtisoslashtirilgan rassomlik maktabi bitiruvchilari]]
{{DEFAULTSORT:Ilhomov, Anvar}}</text>
      <sha1>nv6y0kg11hiil9wbqfcjby2yrtcxang</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ingliz-afgʻon urushlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>498433</id>
    <revision>
      <id>6121688</id>
      <parentid>4314850</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axrorbek0730</username>
        <id>264148</id>
      </contributor>
      <origin>6121688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3672" sha1="s0nfs7r6h8l8h51h4wvjau1iuq2vlf1" xml:space="preserve">'''Ingliz-afgʻon urushlari''' — Buyuk Britaniyaning Afgʻonistonga qarshi mustamlaka bosqinchilik urushlari (1832-42, 1878-80, 1919). Birinchi I.-a. u. (1838—42) — inglizlar armiyasining asosiy kuchlari Qandahor va Gʻaznini egallab, Kobulga chiqish maqsadida Boʻlan yoʻlagi orqali Janubi Gʻarbiy Afgʻonistonga bostirib kirishi. Afgʻon qoʻshinlarini chalgʻitish maqsadida Peshovardan Xaybar dovoniga zarba berilgan. Afgʻonistonga bostirib kirgan inglizlar qoʻshinining umumiy soni 30 mingdan ortiq boʻlgan. Afgʻonlar qoʻshini 15 mingga yaqin jangchidan iborat boʻlib, qurol-aslaha jihatidan raqibidan ancha qoloq edi. 1839-yili ingliz qoʻshinlari Qandahor, Gʻazni va Kobulni egallashgan. Bunga javoban partizanlar urushi boshlangan. 1841-yil noyabrda Kobulda xalq qoʻzgʻolon koʻtargan. Inglizlar malayi Shujoʻ oʻldirilgan, Kobuldan chekinishga majbur boʻlgan ingliz armiyasi yakson qilingan. Garchi 1842-yil Angliya hukumati Afgʻonistonga jazo ekspeditsiyasi joʻnatgan boʻlsada, inglizlar oʻz magʻlubiyatlarini tan olishga majbur boʻlganlar va 1842-yil oxiriga kelib Afgʻonistonni tark etishgan. Ikkinchi I.-a.u. (1878—80) — ingliz qoʻshinlarining (36 ming kishi) uch kolonna boʻlib Afgʻonistonga (Xaybar, Kurram va Boʻlan yoʻlagi orqali) bostirib kirishi bilan boshlangan. Qoʻshin soni va qurollanish jixatidan raqibidan ancha ortda boʻlgan afgʻon armiyasi chekinishga majbur boʻlgan. 1879-yil 8-yanvarda ingliz qoʻshinlari Qandahorni egallagan. Afgʻoniston amiri Yoqubxon Angliya bilan Gandamak bitimini imzolagan, bunga qarshi mamlakatda xalq qoʻzgʻoloni boshlangan (1879-yil sentabr). Kobuldagi ingliz rezidenti Kavanyari 1879-yil 3-sentabrda oʻldirilgan. 1880-yil 27-iyulda Qandahor yaqinidagi Mayvand yonida boʻlgan jangda afgʻon qoʻshinlari inglizlar brigadasini tamoman tor-mor etganlar. Kobuldagi inglizlarni qoʻzgʻolonchilarning [[Afgʻonlar|afgʻon]], [[Tojiklar|tojik]] va [[oʻzbeklar]]&lt;nowiki/&gt;dan tashkil topgan deyarli 100 ming kishilik armiyasi qamal qilgan. Afgʻoniston xalqlarining bosqinchilarga qahramonona qarshilik koʻrsatishi Angliya hukumatini Afgʻonistonni bosib olish va parchalab tashlash rejasidan voz kechishga va amir Abdurahmon bilan kelishuv shartnomasi tuzishga majbur qildi. Unga koʻra, Afgʻoniston ichki siyosatda mustaqil boʻlib, tashqi siyosatda Angliya nazorati ostida qolgan. Ingliz qoʻshinlari mamlakatni tark etganlar. Uchinchi I.-a.u. (1919-yil may) — amir Omonullaxon Afgʻoniston mustaqilligini eʼlon qilishi bilan Angliya tomonidan boshlangan. 3-mayda urush xarakatlari boshlangan. 6-mayda Angliya Afgʻonistonga urush eʼlon qilgan. Afgʻon muntazam qoʻshinlari (40 ming kishi) Xaybar, Vaziriston va Qandahor yoʻnalishlarida harakat qiluvchi 3 kolonnaga boʻlingan. Qoʻshin soni (deyarli 340’ming kishi) va texnikaviy ustunlik Angliya tomonida boʻlgan. Garchi Xaybar yoʻnalishida inglizlar muvaffaqiyatga erishgan boʻlsalarda, lekin ular Vaziristonda magʻlubiyatga uchraganlar, afgʻon qoʻshinlari 1919-yil 27-mayda Tol qalʼasini egallashgan. Vaziristonda chegara hududlarida yashovchi pushtunlarning inglizlarga qarshi yalpi qoʻzgʻoloni boshlangan. Mana shu holat hamda Hindistondagi inqilobiy koʻtarilish (1918-yili boshlangan) Angliyani urushni davom ettirishdan voz kechishga majbur etdi. 1919-yil 8-avgustda Ravalpindi shahrida dastlabki ([[preliminar]]) sulh bitimi tuzilib, u 1921-yil 22-noyabrda Kobulda [[ratifikatsiya]] qilingan. Bitimga koʻra, Angliya Afgʻonistonning toʻla mustaqilligini tan olgan&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{chala}}
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;</text>
      <sha1>s0nfs7r6h8l8h51h4wvjau1iuq2vlf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ipoteka bank</title>
    <ns>0</ns>
    <id>499661</id>
    <revision>
      <id>6121866</id>
      <parentid>6056897</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Imomaliyev2009</username>
        <id>264192</id>
      </contributor>
      <origin>6121866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18652" sha1="fnibmkvyzjefqe7oa7rbpcsp1pzo2hz" xml:space="preserve">{{Bank bilgiqutisi
|nomi=Ipoteka bank ATB
|logo=Ipoteka-bank Logotipi.jpg
|tasvir2=Ipoteka-bank.jpg
|turi=AJ
|litsenziya=№31/10 (2021-yil 25-dekabr)
|faoliyati=Bank ishi, moliyaviy xizmatlar
|asos solingan yil=1996-yil 31-yanvar
|birja listingi=UZSE: IPTB
|avvalgi nomi=Uy-joy jamgʻarma bank
|joylashuvi=Toshkent, Oʻzbekiston|aktivlari=44 773 mlrd soʻm (01.10.2023-yil holatiga MHXS boʻyicha)
|sof foyda=457 mlrd soʻm (2023-yil III-chorak yakuniga MHXS bo'yicha)
|xodimlar soni=4227 nafar
|rahbar(lari)=Laslo Vulf (Bank Kengashi raisi) 
Elyor Inomjonov (Bank Boshqaruvi raisi)
|boshqaruvchi jamiyati=OTP Bank Group[2] (Vengriya)
|shoʻba tashkilotlari=Imkon-sugurta MCHJ,
Ipoteka Leasing MCHJ
|website=ipotekabank.uz
|tasvir_nomi=Ipoteka-bank
|image_size=
|mainwidth=300
}}
'''Ipoteka bank''' – [[Oʻzbekiston]]dagi xorijiy investor ulushi ishtirokidagi universal [[bank]]dir. Ipoteka bank Oʻzbekiston bank tizimida jami aktivlari boʻyicha 7.1% ulush bilan 5-pozitsiyada joylashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://cbu.uz/uz/statistics/bankstats/651307/|sarlavha=Bank tizimining taqqoslama koʻrsatkichlari toʻgʻrisida ma’lumot|muallif=O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki}}&lt;/ref&gt;. Ipoteka-bank ipoteka kreditlari berish va uy-joy qurilishini moliyalash boʻyicha yetarli tajribaga ega bank hisoblanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://uba.uz/uz/rating/ipotekabank/|sarlavha=Banklar reytingi|muallif=O’zbekiston Banklar assotsiatsiyasi|qaralgan sana=2022-06-28|arxivsana=2022-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221108044612/https://uba.uz/uz/rating/ipotekabank/}}&lt;/ref&gt;.

2023-yil 13-iyun sanasida OTP Bank Ipoteka bankining Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligiga tegishli aksiyalardan 73.71% sotib olib uning asosiy aksiyadoriga aylandi hamda shu sanadan boshlab Ipoteka bank rasman OTP Guruhi aʼzosiga aylandi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://www.ipotekabank.uz/uz/news/ipotekabank_otpgroup/ |sarlavha=Ipotekabank.uz |muallif=&quot;Ipoteka-bank&quot;ATIB}}&lt;/ref&gt;.

Bank yuridik va jismoniy shaxslardan omonatlarni qabul qiladi, kreditlar beradi, Oʻzbekiston va xorijga pul oʻtkazmalari xizmatlarini koʻrsatadi. Bank 39 ta filial va 200 dan ortiq bank xizmatlari markazlari orqali 1,6 milliondan ortiq korporativ va chakana mijozlarga xizmat koʻrsatadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://mineconomy.uz/ru/news/view/3957|sarlavha=ОТП Банк намерен приобрести контрольный пакет акций узбекского «Ипотека-банка»|til=ru|muallif=O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambag'allikni qisqartirish vazirligi|qaralgan sana=2022-06-28|arxivsana=2022-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221108044620/https://mineconomy.uz/ru/news/view/3957}}&lt;/ref&gt;.

Ipoteka-bank Xalqaro moliya korporatsiasi (XMK) bilan birgalikda horijiy korporativ boshqaruvni joriy qilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://uza.uz/uz/posts/mizhozlar-manfaat-eng-oliy-ma-sad-06-10-2020|sarlavha=Мижозлар манфаат – энг олий мақсад|muallif=uza.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Bank tarixi ==
'''1996-yil''' uy-joy bilan taʼminlash sharoitlarini yaxshilash maqsadida „Toshkent uy-joy jamgʻarma banki“ tashkil etiladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://lex.uz/docs/172895|sarlavha=Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 31.01.1996-yildagi PF-1366-son|muallif=lex.uz}}&lt;/ref&gt;.

'''1997-yil'''da uy-joy fondini moliyalashtirishni butun Oʻzbekiston miqyosida ommalashtirish maqsadida „Oʻzbekiston Uy-joy jamgʻarma banki“ tashkil etiladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://lex.uz/docs/168944|sarlavha=O'zbekiston Prezidentining Farmoni, 24.03.1997-yildagi PF-1739-son|til=uz|muallif=lex.uz}}&lt;/ref&gt;.

'''2005-yil'''ga kelib Oʻzbekiston „Uy-joy jamgʻarma banki“ hamda „Zamin-bank“i bilan oʻzaro birlashtirilishi natijasida Oʻzbekistondagi ilk ixtisoslashtirilgan ipoteka kreditlash banki sifatida „Ipoteka-bank“ ATB tashkil etiladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://lex.uz/docs/168944|sarlavha=O'zbekiston Prezidentining Qarori, 16.02.2005-yildagi PQ-10-son|muallif=lex.uz}}&lt;/ref&gt;.

'''2007-yil'''da [[O'zbekiston Respublikasi Markaziy Banki|Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki]] Ipoteka-bankiga Oʻzbekistonda aksiyadorlik tijorat banki sifatda bank va valyuta faoliyatini amalga oshirish uchun qayta rasmiylashtirgan 74-sonli litsenziyasini beradi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://cbu.uz/uz/credit-organizations/banks/head-offices/ao/ipotekabank/|sarlavha=&quot;Ipoteka-bank&quot; aksiyadorlik tijorat ipoteka banki|muallif=cbu.uz|qaralgan sana=2022-06-28|arxivsana=2022-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221108044610/https://cbu.uz/uz/credit-organizations/banks/head-offices/ao/ipotekabank/}}&lt;/ref&gt;.

Bank Moody’s reyting agentligining B1 („Barqaror“ istiqboldagi) reytingiga ega boʻlgan Oʻzbekistondagi birinchi bank hisoblanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Moody's - credit ratings, research, tools and analysis for the global capital markets|url=https://www.moodys.com/|kirish sanasi=2022-01-08|vebsayt=www.moodys.com|til=en}}&lt;/ref&gt;.

'''2017-yil'''dan 2018-yilgacha Ipoteka-banki [[Xalqaro moliya korporatsiyasi]] (XMK) bilan bankni institutsional oʻzgartirish boʻyicha kelishuv imzolaydi. Shundan soʻng, bank XMK ekspertlari bilan keng koʻlamli transformatsiya jarayonini boshlaydi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{veb manbasi|familiya=|sarlavha=«Ипотека-банк» разработал программу трансформации|url=https://www.gazeta.uz/ru/2018/11/05/ipoteka/|kirish sanasi=2022-01-08|vebsayt=UzDaily.uz|til=ru}}&lt;/ref&gt;.

2019-yilda Xalqaro moliya korporatsiyasi tomonidan Ipoteka-bankiga 35 mln. [[AQSH dollari|AQSh dollari]] ekvivalentidagi bankning aksiyalariga ayirboshlanadigan kredit liniyasi ajratiladi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://review.uz/oz/post/ifc-ipoteka-bankga-35-mln-aqsh-dollari-ekvivalentida-milliy-valyutadagi-zayom-bermoqda?q=%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA|sarlavha=IFC ipoteka-bankga 35 mln. AQSh dollari ekvivalentida milliy valyutadagi zayom bermoqda|muallif=review.uz}}&lt;/ref&gt;.

'''2020-yil'''ga kelib, Ipoteka-banki [[London fond birjasi|London Fond birjasida]] 300 mln. AQSh dollari miqdorida xalqaro obligasiyalarini chiqaradi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://review.uz/oz/post/ipoteka-bank-xalqaro-obligaciyalarini-yirik-xorijiy-investorlarga-sotdi?q=%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA|sarlavha=ipoteka-bank xalqaro obligasiyalarini yirik xorijiy investorlarga sotdi|muallif=review.uz}}&lt;/ref&gt;. Ipoteka-banki 2021-yilda yangi rivojlanish strategiyasi, biznes modelini, yangi tashkiliy tuzilmaga ega korporativ boshqaruv tizimi, risklarni boshqarish tizimi, anderrayting va turli masofaviy xizmatlarni joriy qiladi.

Shuningdek, bank Xalqaro Vena fond birjasida milliy valyutada 785 milliard soʻm (75 million AQSh dollari) miqdorida yevroobligatsiyalarni chiqargan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://bank.uz/uz/news/ipoteka-bank-zbekiston-banklari-orasida-birinchilardan-b-lib-khal-aro-moliya-bozoriga-milliy-valyuta20804|sarlavha=Ipoteka-bank Oʻzbekiston banklari orasida birinchilardan boʻlib xalqaro moliya bozoriga milliy valyutada yevroobligasiya chiqarishga muvaffaq boʻldi|muallif=bank.uz}}&lt;/ref&gt;.

=== OTPga sotish ===
2020-yil soʻngiga kelib [[OTP Bank|OTP guruhi]] Oʻzbekiston hukumati bilan mamlakatdagi bank sektorini xususiylashtirish boʻyicha muloqotlarni boshlaydi&lt;ref name=&quot;otp&quot;&gt;{{veb manbasi |url=https://www.otpgroup.info/news/OTP-Bank-Uzbek-transaction-closed-Ipoteka-Bank-acquired |sarlavha=Transaction closed: OTP Bank entered the Central Asian region by acquiring Uzbekistan’s Ipoteka Bank |familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana=June 13, 2023 |yil= |muharrir= |vebsayt= |nashriyot= |joylashuv= |sahifalar= |til=en |format= |qaralgan sana=15.07.23 |url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}&lt;/ref&gt;. 2021-yil sentabr oyida, Vengriyaning „OTP Bank Grup“ kompaniyasi Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan „Ipoteka-bank“ aksiyalarining asosiy ulushini sotib olish boʻyicha memorandum imzolaydi. 2022-yilning 12-dekabr kuni „Hilton Tashkent City“ mehmonxonasida Vengriyaning OTP banki Oʻzbekistonning „Ipoteka-bank“ aksiyadorlik tijorat ipoteka bankini sotib olish boʻyicha shartnoma imzolanishiga bagʻishlangan matbuot anjumani boʻlib oʻtadi. 2023-yil mart oyida Ipoteka banki 324 mln. AQSh dollariga sotilishi maʼlum qilinadi&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;{{veb manbasi |url=https://president.uz/ru/lists/view/6081 |sarlavha=Определены задачи в сфере приватизации |familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana= 24.03.2023|yil= |muharrir= |vebsayt=president.uz |nashriyot= |joylashuv= |sahifalar= |til= ru|format= |qaralgan sana=15.07.23 |url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}&lt;/ref&gt;. 2023-yil 17-may kuni Yevropa tiklanish va taraqqiyot bankining (YTTB) Samarqand shahrida boʻlib oʻtgan biznes-forumida OTP bank bosh direktori oʻrinbosari Laslo Vulf OTP guruhi bankni ikki hafta ichida sotib olinishini maʼlum qiladi&lt;ref name=&quot;gz&quot;&gt;{{veb manbasi |url=https://www.gazeta.uz/ru/2023/05/17/otp-bank/ |sarlavha=OTP Bank планирует закрыть первую сделку по приватизации «Ипотека-банка» в течение двух недель |familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana= |yil= |muharrir= |vebsayt=gazeta.uz |nashriyot= |joylashuv= |sahifalar= |til= ru|format= |qaralgan sana= 15.07.23|url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}&lt;/ref&gt;.

{{Q2|Biz 2022-yil dekabr oyida Ipoteka-bankning 70 foiz ulushini sotib olish bo‘yicha shartnoma imzoladik va bankni rivojlantirish bo‘yicha ishlarni boshladik. Biz hali shartnomani yopmadik, lekin ikki hafta ichida uni yopishga umid qilamiz. Lekin shartnoma imzolangandan beri bank bilan juda faol aloqadamiz|Luslo Vulf}}

2023-yil 13-iyunda bankni sotib olishning birinchi bosqichi yakunlanib, OTP Bank tomonidan Ipoteka-bankning Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligiga tegishli aksiyalarining 73.71% sotib olinadi. Bankning qolgan 25% 3 yil ichida sotib olinishi rejalashtirilgan. Shu kundan eʼtiboran OTP Bank Ipoteka-bankning qonuniy nazorat organiga aylandi. Kelishuvga koʻra, OTP bank Ipoteka-bankning 73,71 foiz egaligi bilan asosiy aksiyadoriga hamda bilvosita bankka tegishli moliyaviy lizing bilan shugʻullanuvchi „Ipoteka lizing“ va sugʻurta xizmatlarini taklif qiluvchi „Imkon-Sugʻurta“ jamiyatlarining egasiga aylandi. Xalqaro moliya korporatsiyasi (XMK) OTP Bank bilan hamkorlikda kelgusida Ipoteka-bankni moliyaviy va transformatsiya jarayonlarini qoʻllab-quvvatlashni davom ettiradi&lt;ref name=&quot;vg&quot;&gt;{{veb manbasi |url= https://www.gazeta.uz/ru/2023/03/25/ipoteka-bank/|sarlavha= «Ипотека-банк» был приватизирован за $324 млн|familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana=25 марта 2023 |yil= |muharrir= |vebsayt= gazeta.uz|nashriyot= |joylashuv=Toshkent |sahifalar= |til=ru |format= |qaralgan sana=15.07.23 |url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}&lt;/ref&gt;.

{{Q2|OTP Bank kabi yirik xorijiy bankning mahalliy bozorga kirishi raqobatni kuchaytirishga, korporativ boshqaruv standartlarini takomillashtirishga va bank xizmatlari sifatini oshirishga yordam beradi.|[[Sherzod Qudbiyev]]}}

=== OTP Group ===
{{main|OTP Bank}}
OTP guruhi Markaziy va Sharqiy Yevropa mintaqasidagi yuqori rentabellik hamda barqaror kapital va likvidlik pozitsiyasiga ega boʻlgan eng tez rivojlanayotgan yetakchi bank guruhlaridan biri hisoblanadi. Ayni paytda Markaziy va Sharqiy Yevropa hamda Markaziy Osiyoning 12 mamlakatida 41 000 dan ortiq xodimga ega boʻlgan guruh 17,5 milliondan ortiq mijozlarga universal moliyaviy xizmatlar koʻrsatadi. Markaziy va Sharqiy Yevropa bank sektoridagi eng faol konsolidator sifatida Guruh 2000-yillarning boshidan buyon 23 ta bankni muvaffaqiyatli sotib oldi va birlashtirdi. Bank hozirda [[Vengriya]], [[Bolgariya]], [[Serbiya]], [[Chernogoriya]] va [[Sloveniya]]da bozor yetakchisi hisoblanadi. OTP guruhi shtab-kvartirasi Vengriyada joylashgan boʻlib, mulkchilikning diversifikatsiyalangan va shaffof tuzilmasiga ega. Bank guruhi 1995-yildan [[Budapesht]] fond birjasida roʻyxatga olingan&lt;ref name=&quot;otp&quot; /&gt;.

== Bank menedjmenti ==
Bankda Aktsiyadorlar, Kuzatuv kengashi va Boshqaruvni oʻz ichiga olgan korporativ boshqaruv tizimi mavjud.

Bank Kuzatuv kengashi tarkibida besh nafar xalqaro bank va moliyaviy tajribaga ega mustaqil aʼzolar mavjud.

Bank Kuzatuv kengashi raisi – xalqaro bank sohasida munosib tajribaga ega OTP Bank Plc Bosh direktor oʻrinbosari Laslo Vulf hisoblanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |sarlavha=Laslo Wolf - Chairman of the Supervisory Board |url=https://www.ipotekabank.uz/uz/investors/shai_corpgo |kirish sanasi=2022-01-10 |vebsayt=Ipotekabank.uz |til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

„Ipoteka-bank“ Boshqaruvi raisi lavozimiga bank sohasida katta tajribaga ega Elyor Inomjonov 2021-yil 12-Fevralda tayinlangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://bank.uz/uz/news/inomzhonov-elyer-isroilovich-bankning-bosh-aruv-raisi-lavozimiga-tayinlandi206914|sarlavha=Inomjonov Elyor Isroilovich bankning boshqaruv Raisi lavozimiga tayinlandi.|muallif=bank.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Bank biznesi ==
Ipoteka-bankning biznes tuzilmasi biznesning uchta yoʻnalishi: korporativ, kichik va chakana biznes yoʻnalishlari boʻyicha tashkil etilgan.

Bankning asosiy faoliyatiga kreditlash, chakana xizmatlar, qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalar, chet el valyutalari bilan operatsiyalar va savdoni moliyalashtirish kabilar kiradi.

Ipoteka-bank, XMK bilan uch yillik transformatsiya davomida, yangi biznes modelini yaratdi va anʼanaviy kommunikatsiyalarni mijozlarga yoʻnaltirilgan innovatsion tizim bilan almashtirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://uzreport.news/finance/ipoteka-bank-budet-transformirovan-i-privatizirovan-s-uchastiem-mfk|sarlavha=«Ипотека-банк» будет трансформирован и приватизирован с участием МФК|muallif=uzreport.news}}&lt;/ref&gt;.

== Bank reytinglari ==
Ipoteka-bank uchta yirik reyting agentliklarining quyidagi uzoq muddatli reytinglariga ega:

[[Fitch Ratings]] reyting agentligining „BB‑“ darajadagi istiqboli Barqaror reytingi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://www.fitchratings.com/entity/ipoteka-bank-96782194 |sarlavha=Fitch Affirms Ipoteka-Bank at 'BB-'; Outlook Stable |muallif=fitchratings.com}}&lt;/ref&gt;,

[[Moody's Investors Service|Moody’s]] reyting agentligining „B1“ darajadagi istiqboli Ijobiy reytingi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://www.ipotekabank.uz/uz/investors/shai_credr |sarlavha=Kredit reytingi |muallif=ipotekabank.uz}}&lt;/ref&gt;,

[[S&amp;P Global Ratings|S&amp;P Global]] reyting agentligining „BB‑“ darajadagi istiqboli Barqaror reytingi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://cbonds.com/news/2368665/ |sarlavha=S&amp;P Global Ratings affirms Ipoteka Bank at &quot;BB-&quot; (Local Currency LT credit rating); outlook stable |muallif=cbonds.com}}&lt;/ref&gt;.

== Bank aksiyadorlari ==
2023-yil 1-noyabr holatiga koʻra, aksiyadorlarning Ipoteka-bank ustav kapitalidagi ulushi quyidagicha:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|'''№'''
|'''Aksiyadorlarning nomi (toifasi)'''
|'''Ustav kapitalidagi ulush, %'''
|-
|1
|OTP Bank Plc.
|73,81%
|-
|2
|Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi
|24,54%
|-
|3
|Boshqa yuridik shaxslar (aksiyadorlar soni 4 632 ta)
|1,22%
|-
|4
|Jismoniy shaxslar (aksiyadorlar soni 14 145)
|0,43%
|-
|
|'''Ustav kapitali (aktsiyadorlarning umumiy soni – 18 779)'''
|'''2 989 584 338 941'''
|}
Ipoteka-bankning asosiy aksiyadori Vengriyanig OTP Bank Plc. boʻlib, bankning ovoz beruvchi aksiyalarining 73,81 foiz ulushiga egalik qiladi. Bankning qolgan aksiyalari yuridik va jismoniy shaxs investorlar orasida taqsimlangan.

== Bank shoʻba korxonalari ==
2023-yil 1-noyabr holatiga Ipotekabank ishtirok etgan shoʻba korxona va jamiyatlardagi ulushi quyidagicha:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Korxona nomi'''
|'''Korxonadagi ulushi'''
|'''Tashkil topgan sanasi'''
| colspan=&quot;2&quot; |'''Faoliyat doirasi'''
|'''Davlat'''
|-
| colspan=&quot;6&quot; |'''''Bankning shoʻba korxonalardagi bevosita ulushi:'''''
|-
|Ipoteka Lizing MCHJ
|100%
|2017
| colspan=&quot;2&quot; |Lizing
|Oʻzbekiston
|-
|Imkon-sugʻurta MCHJ
|100%
|2019
| colspan=&quot;2&quot; |Sugʻurta
|Oʻzbekiston
|-
| colspan=&quot;6&quot; |'''''Bankning jamiyatlardagi ulushi:'''''
|-
|Kompaniya po refinansirovaniyu ipoteki v Uzbekistane AJ
|20%
|2020
| colspan=&quot;2&quot; |Investitsiya
|Oʻzbekiston
|}

== Bank mukofotlari ==

* ''Central Asia Employer Brand Award 2019'' – uchta nominatsiya gʻolibi: „Yaxshi ishlar“, „Ish beruvchi imidji“ and „Yil yutugʻi“&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://kun.uz/ru/news/2019/11/20/akib-ipoteka-bank-priznan-samym-luchshim-v-sentralnoy-azii-v-trex-nominatsiyax-v-oblasti-hr-central-asia-employer-brand-award-2019|sarlavha=АКИБ «Ипотека-банк» признан самым лучшим в центральной Азии в трех номинациях в области HR – Central Asia Employer Brand Award 2019|muallif=kun.uz}}&lt;/ref&gt;.

* ''National News Agency Awards 2019'' – nominatsiya gʻolibi: „Odamlarning turmush darajasini yaxshilashga yordam beruvchi Eng yaxshi bank“&lt;ref&gt;{{veb manbasi|familiya=uza.uz|sana=2020-01-17|sarlavha=Итоговый список победителей конкурса &quot;Выбор года-2019&quot;|url=https://uza.uz/ru/posts/itogovyy-spisok-pobediteley-konkursa-vybor-goda-2019-17-01-2020|kirish sanasi=2022-01-10|vebsayt=Uza.uz|til=ru}}&lt;/ref&gt;
* ''Central Asia Employer Brand Award 2020 -'' nominatsiya gʻolibi: „Samaradorlikka turtki''“''&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://bank.uz/uz/news/ipoteka-bank-hr-so-asidagi-yutu-lari-uchun-nufuzli-khal-aro-mukofot-sovrindori-b-ldi206314 |sarlavha=ИПОТЕКА-БАНК HR СОҲАСИДАГИ ЮТУҚЛАРИ УЧУН НУФУЗЛИ ХАЛҚАРО МУКОФОТ СОВРИНДОРИ БЎЛДИ |muallif=bank.uz}}&lt;/ref&gt;
* ''Uzcard Forum 2023 -'' nominatsiya gʻolibi: „Eng yaxshi emitent“ ''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.spot.uz/ru/2023/10/27/uzcard-forum/ |sarlavha=UZCARD FORUM 2023 состоялся в Ташкенте |arxivsana=2023-10-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231031024657/https://www.spot.uz/ru/2023/10/27/uzcard-forum/ |sana=27.10.2023 |qaralgan sana=2023-11-27 }}&lt;/ref&gt;''.

== Rasmiy ilovasi ==
Bankning rasmiy ilovasi – Ipoteka-Retail, Android va IOS operatsion tizimlari uchun ishlab chiqarilgan.&lt;ref&gt;https://depozit.uz/partners/banks/ipoteka-bank&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{bank-stub}}
{{Oʻzbekiston banklari}}

[[Turkum:Oʻzbekiston banklari]]</text>
      <sha1>fnibmkvyzjefqe7oa7rbpcsp1pzo2hz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121867</id>
      <parentid>6121866</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Imomaliyev2009</username>
        <id>264192</id>
      </contributor>
      <origin>6121867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18652" sha1="gsqz84tv3cqfvww90m6o8aco1plu6tc" xml:space="preserve">{{Bank bilgiqutisi
|nomi=Ipoteka bank ATB
|logo=Ipoteka-bank Logotipi.jpg
|tasvir2=Ipoteka-bank.jpg
|turi=AJ
|litsenziya=№31/10 (2021-yil 25-dekabr)
|faoliyati=Bank ishi, moliyaviy xizmatlar
|asos solingan yil=1996-yil 31-yanvar
|birja listingi=UZSE: IPTB
|avvalgi nomi=Uy-joy jamgʻarma bank
|joylashuvi=Toshkent, Oʻzbekiston|aktivlari=44 773 mlrd soʻm (01.10.2023-yil holatiga MHXS boʻyicha)
|sof foyda=457 mlrd soʻm (2023-yil III-chorak yakuniga MHXS bo'yicha)
|xodimlar soni=4227 nafar
|rahbar(lari)=Laslo Vulf (Bank Kengashi raisi) 
Elyor Inomjonov (Bank Boshqaruvi raisi)
|boshqaruvchi jamiyati=OTP Bank Group[2] (Vengriya)
|shoʻba tashkilotlari=Imkon-sugurta MCHJ,
Ipoteka Leasing MCHJ
|website=ipotekabank.uz
|tasvir_nomi=Ipoteka-bank
|image_size=
|mainwidth=300
}}
'''Ipoteka bank''' — [[Oʻzbekiston]]dagi xorijiy investor ulushi ishtirokidagi universal [[bank]]dir. Ipoteka bank Oʻzbekiston bank tizimida jami aktivlari boʻyicha 7.1% ulush bilan 5-pozitsiyada joylashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://cbu.uz/uz/statistics/bankstats/651307/|sarlavha=Bank tizimining taqqoslama koʻrsatkichlari toʻgʻrisida ma’lumot|muallif=O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki}}&lt;/ref&gt;. Ipoteka-bank ipoteka kreditlari berish va uy-joy qurilishini moliyalash boʻyicha yetarli tajribaga ega bank hisoblanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://uba.uz/uz/rating/ipotekabank/|sarlavha=Banklar reytingi|muallif=O’zbekiston Banklar assotsiatsiyasi|qaralgan sana=2022-06-28|arxivsana=2022-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221108044612/https://uba.uz/uz/rating/ipotekabank/}}&lt;/ref&gt;.

2023-yil 13-iyun sanasida OTP Bank Ipoteka bankining Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligiga tegishli aksiyalardan 73.71% sotib olib uning asosiy aksiyadoriga aylandi hamda shu sanadan boshlab Ipoteka bank rasman OTP Guruhi aʼzosiga aylandi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://www.ipotekabank.uz/uz/news/ipotekabank_otpgroup/ |sarlavha=Ipotekabank.uz |muallif=&quot;Ipoteka-bank&quot;ATIB}}&lt;/ref&gt;.

Bank yuridik va jismoniy shaxslardan omonatlarni qabul qiladi, kreditlar beradi, Oʻzbekiston va xorijga pul oʻtkazmalari xizmatlarini koʻrsatadi. Bank 39 ta filial va 200 dan ortiq bank xizmatlari markazlari orqali 1,6 milliondan ortiq korporativ va chakana mijozlarga xizmat koʻrsatadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://mineconomy.uz/ru/news/view/3957|sarlavha=ОТП Банк намерен приобрести контрольный пакет акций узбекского «Ипотека-банка»|til=ru|muallif=O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambag'allikni qisqartirish vazirligi|qaralgan sana=2022-06-28|arxivsana=2022-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221108044620/https://mineconomy.uz/ru/news/view/3957}}&lt;/ref&gt;.

Ipoteka-bank Xalqaro moliya korporatsiasi (XMK) bilan birgalikda horijiy korporativ boshqaruvni joriy qilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://uza.uz/uz/posts/mizhozlar-manfaat-eng-oliy-ma-sad-06-10-2020|sarlavha=Мижозлар манфаат – энг олий мақсад|muallif=uza.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Bank tarixi ==
'''1996-yil''' uy-joy bilan taʼminlash sharoitlarini yaxshilash maqsadida „Toshkent uy-joy jamgʻarma banki“ tashkil etiladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://lex.uz/docs/172895|sarlavha=Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 31.01.1996-yildagi PF-1366-son|muallif=lex.uz}}&lt;/ref&gt;.

'''1997-yil'''da uy-joy fondini moliyalashtirishni butun Oʻzbekiston miqyosida ommalashtirish maqsadida „Oʻzbekiston Uy-joy jamgʻarma banki“ tashkil etiladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://lex.uz/docs/168944|sarlavha=O'zbekiston Prezidentining Farmoni, 24.03.1997-yildagi PF-1739-son|til=uz|muallif=lex.uz}}&lt;/ref&gt;.

'''2005-yil'''ga kelib Oʻzbekiston „Uy-joy jamgʻarma banki“ hamda „Zamin-bank“i bilan oʻzaro birlashtirilishi natijasida Oʻzbekistondagi ilk ixtisoslashtirilgan ipoteka kreditlash banki sifatida „Ipoteka-bank“ ATB tashkil etiladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://lex.uz/docs/168944|sarlavha=O'zbekiston Prezidentining Qarori, 16.02.2005-yildagi PQ-10-son|muallif=lex.uz}}&lt;/ref&gt;.

'''2007-yil'''da [[O'zbekiston Respublikasi Markaziy Banki|Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki]] Ipoteka-bankiga Oʻzbekistonda aksiyadorlik tijorat banki sifatda bank va valyuta faoliyatini amalga oshirish uchun qayta rasmiylashtirgan 74-sonli litsenziyasini beradi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://cbu.uz/uz/credit-organizations/banks/head-offices/ao/ipotekabank/|sarlavha=&quot;Ipoteka-bank&quot; aksiyadorlik tijorat ipoteka banki|muallif=cbu.uz|qaralgan sana=2022-06-28|arxivsana=2022-11-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221108044610/https://cbu.uz/uz/credit-organizations/banks/head-offices/ao/ipotekabank/}}&lt;/ref&gt;.

Bank Moody’s reyting agentligining B1 („Barqaror“ istiqboldagi) reytingiga ega boʻlgan Oʻzbekistondagi birinchi bank hisoblanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Moody's - credit ratings, research, tools and analysis for the global capital markets|url=https://www.moodys.com/|kirish sanasi=2022-01-08|vebsayt=www.moodys.com|til=en}}&lt;/ref&gt;.

'''2017-yil'''dan 2018-yilgacha Ipoteka-banki [[Xalqaro moliya korporatsiyasi]] (XMK) bilan bankni institutsional oʻzgartirish boʻyicha kelishuv imzolaydi. Shundan soʻng, bank XMK ekspertlari bilan keng koʻlamli transformatsiya jarayonini boshlaydi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{veb manbasi|familiya=|sarlavha=«Ипотека-банк» разработал программу трансформации|url=https://www.gazeta.uz/ru/2018/11/05/ipoteka/|kirish sanasi=2022-01-08|vebsayt=UzDaily.uz|til=ru}}&lt;/ref&gt;.

2019-yilda Xalqaro moliya korporatsiyasi tomonidan Ipoteka-bankiga 35 mln. [[AQSH dollari|AQSh dollari]] ekvivalentidagi bankning aksiyalariga ayirboshlanadigan kredit liniyasi ajratiladi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://review.uz/oz/post/ifc-ipoteka-bankga-35-mln-aqsh-dollari-ekvivalentida-milliy-valyutadagi-zayom-bermoqda?q=%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA|sarlavha=IFC ipoteka-bankga 35 mln. AQSh dollari ekvivalentida milliy valyutadagi zayom bermoqda|muallif=review.uz}}&lt;/ref&gt;.

'''2020-yil'''ga kelib, Ipoteka-banki [[London fond birjasi|London Fond birjasida]] 300 mln. AQSh dollari miqdorida xalqaro obligasiyalarini chiqaradi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://review.uz/oz/post/ipoteka-bank-xalqaro-obligaciyalarini-yirik-xorijiy-investorlarga-sotdi?q=%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA|sarlavha=ipoteka-bank xalqaro obligasiyalarini yirik xorijiy investorlarga sotdi|muallif=review.uz}}&lt;/ref&gt;. Ipoteka-banki 2021-yilda yangi rivojlanish strategiyasi, biznes modelini, yangi tashkiliy tuzilmaga ega korporativ boshqaruv tizimi, risklarni boshqarish tizimi, anderrayting va turli masofaviy xizmatlarni joriy qiladi.

Shuningdek, bank Xalqaro Vena fond birjasida milliy valyutada 785 milliard soʻm (75 million AQSh dollari) miqdorida yevroobligatsiyalarni chiqargan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://bank.uz/uz/news/ipoteka-bank-zbekiston-banklari-orasida-birinchilardan-b-lib-khal-aro-moliya-bozoriga-milliy-valyuta20804|sarlavha=Ipoteka-bank Oʻzbekiston banklari orasida birinchilardan boʻlib xalqaro moliya bozoriga milliy valyutada yevroobligasiya chiqarishga muvaffaq boʻldi|muallif=bank.uz}}&lt;/ref&gt;.

=== OTPga sotish ===
2020-yil soʻngiga kelib [[OTP Bank|OTP guruhi]] Oʻzbekiston hukumati bilan mamlakatdagi bank sektorini xususiylashtirish boʻyicha muloqotlarni boshlaydi&lt;ref name=&quot;otp&quot;&gt;{{veb manbasi |url=https://www.otpgroup.info/news/OTP-Bank-Uzbek-transaction-closed-Ipoteka-Bank-acquired |sarlavha=Transaction closed: OTP Bank entered the Central Asian region by acquiring Uzbekistan’s Ipoteka Bank |familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana=June 13, 2023 |yil= |muharrir= |vebsayt= |nashriyot= |joylashuv= |sahifalar= |til=en |format= |qaralgan sana=15.07.23 |url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}&lt;/ref&gt;. 2021-yil sentabr oyida, Vengriyaning „OTP Bank Grup“ kompaniyasi Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan „Ipoteka-bank“ aksiyalarining asosiy ulushini sotib olish boʻyicha memorandum imzolaydi. 2022-yilning 12-dekabr kuni „Hilton Tashkent City“ mehmonxonasida Vengriyaning OTP banki Oʻzbekistonning „Ipoteka-bank“ aksiyadorlik tijorat ipoteka bankini sotib olish boʻyicha shartnoma imzolanishiga bagʻishlangan matbuot anjumani boʻlib oʻtadi. 2023-yil mart oyida Ipoteka banki 324 mln. AQSh dollariga sotilishi maʼlum qilinadi&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;{{veb manbasi |url=https://president.uz/ru/lists/view/6081 |sarlavha=Определены задачи в сфере приватизации |familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana= 24.03.2023|yil= |muharrir= |vebsayt=president.uz |nashriyot= |joylashuv= |sahifalar= |til= ru|format= |qaralgan sana=15.07.23 |url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}&lt;/ref&gt;. 2023-yil 17-may kuni Yevropa tiklanish va taraqqiyot bankining (YTTB) Samarqand shahrida boʻlib oʻtgan biznes-forumida OTP bank bosh direktori oʻrinbosari Laslo Vulf OTP guruhi bankni ikki hafta ichida sotib olinishini maʼlum qiladi&lt;ref name=&quot;gz&quot;&gt;{{veb manbasi |url=https://www.gazeta.uz/ru/2023/05/17/otp-bank/ |sarlavha=OTP Bank планирует закрыть первую сделку по приватизации «Ипотека-банка» в течение двух недель |familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana= |yil= |muharrir= |vebsayt=gazeta.uz |nashriyot= |joylashuv= |sahifalar= |til= ru|format= |qaralgan sana= 15.07.23|url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}&lt;/ref&gt;.

{{Q2|Biz 2022-yil dekabr oyida Ipoteka-bankning 70 foiz ulushini sotib olish bo‘yicha shartnoma imzoladik va bankni rivojlantirish bo‘yicha ishlarni boshladik. Biz hali shartnomani yopmadik, lekin ikki hafta ichida uni yopishga umid qilamiz. Lekin shartnoma imzolangandan beri bank bilan juda faol aloqadamiz|Luslo Vulf}}

2023-yil 13-iyunda bankni sotib olishning birinchi bosqichi yakunlanib, OTP Bank tomonidan Ipoteka-bankning Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligiga tegishli aksiyalarining 73.71% sotib olinadi. Bankning qolgan 25% 3 yil ichida sotib olinishi rejalashtirilgan. Shu kundan eʼtiboran OTP Bank Ipoteka-bankning qonuniy nazorat organiga aylandi. Kelishuvga koʻra, OTP bank Ipoteka-bankning 73,71 foiz egaligi bilan asosiy aksiyadoriga hamda bilvosita bankka tegishli moliyaviy lizing bilan shugʻullanuvchi „Ipoteka lizing“ va sugʻurta xizmatlarini taklif qiluvchi „Imkon-Sugʻurta“ jamiyatlarining egasiga aylandi. Xalqaro moliya korporatsiyasi (XMK) OTP Bank bilan hamkorlikda kelgusida Ipoteka-bankni moliyaviy va transformatsiya jarayonlarini qoʻllab-quvvatlashni davom ettiradi&lt;ref name=&quot;vg&quot;&gt;{{veb manbasi |url= https://www.gazeta.uz/ru/2023/03/25/ipoteka-bank/|sarlavha= «Ипотека-банк» был приватизирован за $324 млн|familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana=25 марта 2023 |yil= |muharrir= |vebsayt= gazeta.uz|nashriyot= |joylashuv=Toshkent |sahifalar= |til=ru |format= |qaralgan sana=15.07.23 |url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}&lt;/ref&gt;.

{{Q2|OTP Bank kabi yirik xorijiy bankning mahalliy bozorga kirishi raqobatni kuchaytirishga, korporativ boshqaruv standartlarini takomillashtirishga va bank xizmatlari sifatini oshirishga yordam beradi.|[[Sherzod Qudbiyev]]}}

=== OTP Group ===
{{main|OTP Bank}}
OTP guruhi Markaziy va Sharqiy Yevropa mintaqasidagi yuqori rentabellik hamda barqaror kapital va likvidlik pozitsiyasiga ega boʻlgan eng tez rivojlanayotgan yetakchi bank guruhlaridan biri hisoblanadi. Ayni paytda Markaziy va Sharqiy Yevropa hamda Markaziy Osiyoning 12 mamlakatida 41 000 dan ortiq xodimga ega boʻlgan guruh 17,5 milliondan ortiq mijozlarga universal moliyaviy xizmatlar koʻrsatadi. Markaziy va Sharqiy Yevropa bank sektoridagi eng faol konsolidator sifatida Guruh 2000-yillarning boshidan buyon 23 ta bankni muvaffaqiyatli sotib oldi va birlashtirdi. Bank hozirda [[Vengriya]], [[Bolgariya]], [[Serbiya]], [[Chernogoriya]] va [[Sloveniya]]da bozor yetakchisi hisoblanadi. OTP guruhi shtab-kvartirasi Vengriyada joylashgan boʻlib, mulkchilikning diversifikatsiyalangan va shaffof tuzilmasiga ega. Bank guruhi 1995-yildan [[Budapesht]] fond birjasida roʻyxatga olingan&lt;ref name=&quot;otp&quot; /&gt;.

== Bank menedjmenti ==
Bankda Aktsiyadorlar, Kuzatuv kengashi va Boshqaruvni oʻz ichiga olgan korporativ boshqaruv tizimi mavjud.

Bank Kuzatuv kengashi tarkibida besh nafar xalqaro bank va moliyaviy tajribaga ega mustaqil aʼzolar mavjud.

Bank Kuzatuv kengashi raisi — xalqaro bank sohasida munosib tajribaga ega OTP Bank Plc Bosh direktor oʻrinbosari Laslo Vulf hisoblanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |sarlavha=Laslo Wolf - Chairman of the Supervisory Board |url=https://www.ipotekabank.uz/uz/investors/shai_corpgo |kirish sanasi=2022-01-10 |vebsayt=Ipotekabank.uz |til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

„Ipoteka-bank“ Boshqaruvi raisi lavozimiga bank sohasida katta tajribaga ega Elyor Inomjonov 2021-yil 12-Fevralda tayinlangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://bank.uz/uz/news/inomzhonov-elyer-isroilovich-bankning-bosh-aruv-raisi-lavozimiga-tayinlandi206914|sarlavha=Inomjonov Elyor Isroilovich bankning boshqaruv Raisi lavozimiga tayinlandi.|muallif=bank.uz}}&lt;/ref&gt;.

== Bank biznesi ==
Ipoteka-bankning biznes tuzilmasi biznesning uchta yoʻnalishi: korporativ, kichik va chakana biznes yoʻnalishlari boʻyicha tashkil etilgan.

Bankning asosiy faoliyatiga kreditlash, chakana xizmatlar, qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalar, chet el valyutalari bilan operatsiyalar va savdoni moliyalashtirish kabilar kiradi.

Ipoteka-bank, XMK bilan uch yillik transformatsiya davomida, yangi biznes modelini yaratdi va anʼanaviy kommunikatsiyalarni mijozlarga yoʻnaltirilgan innovatsion tizim bilan almashtirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://uzreport.news/finance/ipoteka-bank-budet-transformirovan-i-privatizirovan-s-uchastiem-mfk|sarlavha=«Ипотека-банк» будет трансформирован и приватизирован с участием МФК|muallif=uzreport.news}}&lt;/ref&gt;.

== Bank reytinglari ==
Ipoteka-bank uchta yirik reyting agentliklarining quyidagi uzoq muddatli reytinglariga ega:

[[Fitch Ratings]] reyting agentligining „BB‑“ darajadagi istiqboli Barqaror reytingi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://www.fitchratings.com/entity/ipoteka-bank-96782194 |sarlavha=Fitch Affirms Ipoteka-Bank at 'BB-'; Outlook Stable |muallif=fitchratings.com}}&lt;/ref&gt;,

[[Moody's Investors Service|Moody’s]] reyting agentligining „B1“ darajadagi istiqboli Ijobiy reytingi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://www.ipotekabank.uz/uz/investors/shai_credr |sarlavha=Kredit reytingi |muallif=ipotekabank.uz}}&lt;/ref&gt;,

[[S&amp;P Global Ratings|S&amp;P Global]] reyting agentligining „BB‑“ darajadagi istiqboli Barqaror reytingi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://cbonds.com/news/2368665/ |sarlavha=S&amp;P Global Ratings affirms Ipoteka Bank at &quot;BB-&quot; (Local Currency LT credit rating); outlook stable |muallif=cbonds.com}}&lt;/ref&gt;.

== Bank aksiyadorlari ==
2023-yil 1-noyabr holatiga koʻra, aksiyadorlarning Ipoteka-bank ustav kapitalidagi ulushi quyidagicha:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|'''№'''
|'''Aksiyadorlarning nomi (toifasi)'''
|'''Ustav kapitalidagi ulush, %'''
|-
|1
|OTP Bank Plc.
|73,81%
|-
|2
|Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi
|24,54%
|-
|3
|Boshqa yuridik shaxslar (aksiyadorlar soni 4 632 ta)
|1,22%
|-
|4
|Jismoniy shaxslar (aksiyadorlar soni 14 145)
|0,43%
|-
|
|'''Ustav kapitali (aktsiyadorlarning umumiy soni — 18 779)'''
|'''2 989 584 338 941'''
|}
Ipoteka-bankning asosiy aksiyadori Vengriyanig OTP Bank Plc. boʻlib, bankning ovoz beruvchi aksiyalarining 73,81 foiz ulushiga egalik qiladi. Bankning qolgan aksiyalari yuridik va jismoniy shaxs investorlar orasida taqsimlangan.

== Bank shoʻba korxonalari ==
2023-yil 1-noyabr holatiga Ipotekabank ishtirok etgan shoʻba korxona va jamiyatlardagi ulushi quyidagicha:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Korxona nomi'''
|'''Korxonadagi ulushi'''
|'''Tashkil topgan sanasi'''
| colspan=&quot;2&quot; |'''Faoliyat doirasi'''
|'''Davlat'''
|-
| colspan=&quot;6&quot; |'''''Bankning shoʻba korxonalardagi bevosita ulushi:'''''
|-
|Ipoteka Lizing MCHJ
|100%
|2017
| colspan=&quot;2&quot; |Lizing
|Oʻzbekiston
|-
|Imkon-sugʻurta MCHJ
|100%
|2019
| colspan=&quot;2&quot; |Sugʻurta
|Oʻzbekiston
|-
| colspan=&quot;6&quot; |'''''Bankning jamiyatlardagi ulushi:'''''
|-
|Kompaniya po refinansirovaniyu ipoteki v Uzbekistane AJ
|20%
|2020
| colspan=&quot;2&quot; |Investitsiya
|Oʻzbekiston
|}

== Bank mukofotlari ==

* ''Central Asia Employer Brand Award 2019'' — uchta nominatsiya gʻolibi: „Yaxshi ishlar“, „Ish beruvchi imidji“ and „Yil yutugʻi“&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://kun.uz/ru/news/2019/11/20/akib-ipoteka-bank-priznan-samym-luchshim-v-sentralnoy-azii-v-trex-nominatsiyax-v-oblasti-hr-central-asia-employer-brand-award-2019|sarlavha=АКИБ «Ипотека-банк» признан самым лучшим в центральной Азии в трех номинациях в области HR – Central Asia Employer Brand Award 2019|muallif=kun.uz}}&lt;/ref&gt;.

* ''National News Agency Awards 2019'' — nominatsiya gʻolibi: „Odamlarning turmush darajasini yaxshilashga yordam beruvchi Eng yaxshi bank“&lt;ref&gt;{{veb manbasi|familiya=uza.uz|sana=2020-01-17|sarlavha=Итоговый список победителей конкурса &quot;Выбор года-2019&quot;|url=https://uza.uz/ru/posts/itogovyy-spisok-pobediteley-konkursa-vybor-goda-2019-17-01-2020|kirish sanasi=2022-01-10|vebsayt=Uza.uz|til=ru}}&lt;/ref&gt;
* ''Central Asia Employer Brand Award 2020 -'' nominatsiya gʻolibi: „Samaradorlikka turtki''“''&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://bank.uz/uz/news/ipoteka-bank-hr-so-asidagi-yutu-lari-uchun-nufuzli-khal-aro-mukofot-sovrindori-b-ldi206314 |sarlavha=ИПОТЕКА-БАНК HR СОҲАСИДАГИ ЮТУҚЛАРИ УЧУН НУФУЗЛИ ХАЛҚАРО МУКОФОТ СОВРИНДОРИ БЎЛДИ |muallif=bank.uz}}&lt;/ref&gt;
* ''Uzcard Forum 2023 -'' nominatsiya gʻolibi: „Eng yaxshi emitent“ ''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.spot.uz/ru/2023/10/27/uzcard-forum/ |sarlavha=UZCARD FORUM 2023 состоялся в Ташкенте |arxivsana=2023-10-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231031024657/https://www.spot.uz/ru/2023/10/27/uzcard-forum/ |sana=27.10.2023 |qaralgan sana=2023-11-27 }}&lt;/ref&gt;''.

== Rasmiy ilovasi ==
Bankning rasmiy ilovasi — Ipoteka-Retail, Android va IOS operatsion tizimlari uchun ishlab chiqarilgan.&lt;ref&gt;https://depozit.uz/partners/banks/ipoteka-bank&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{bank-stub}}
{{Oʻzbekiston banklari}}

[[Turkum:Oʻzbekiston banklari]]</text>
      <sha1>gsqz84tv3cqfvww90m6o8aco1plu6tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Keyp-york</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508049</id>
    <revision>
      <id>6121908</id>
      <parentid>5652459</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <origin>6121908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="653" sha1="bkvgq1g2yxv9ii7odflndfn616oiwno" xml:space="preserve">'''Keyp-york''' — [[Avstraliya]]ning shimoli-sharqiy qismidagi [[yarim orol]]. [[Marjon dengizi]] bilan Karpentariya qoʻltigʻi oraligʻida. Uzunligi 600&amp;nbsp;km dan ziyod. Maydoni 300 ming km{{sup|2}}. Gʻarbiy qismi pasttekislik, sharqi yassitogʻlik (bal. 555 m gacha). Iqlimi subekvatorial. [[Evkalipt]] oʻrmonlari, gʻarbiy sohillarida mangra oʻrmonlari, sharqida doim yashil sernam [[tropik oʻrmonlar]] bor. Boksitning katta konlari topilgan, [[oltin]], [[qoʻrgʻoshin]] qazib olinadi. Milliy parklar bor&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{australia-geo-stub}}

[[Turkum:Yarim orollar]]</text>
      <sha1>bkvgq1g2yxv9ii7odflndfn616oiwno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kinotexnika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509211</id>
    <revision>
      <id>6121511</id>
      <parentid>6118734</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8470" sha1="2tqe8xjknwtbseq9074d5bvz36kipo3" xml:space="preserve">'''Kinotexnika''' — kinofilmlarni suratga olish, nusxalarini koʻchirish (koʻpaytirish) va namoyish qilish bilan shugʻullanadigan texnika sohasi. Astasekin, bosqichma-bosqich paydo boʻlgan, shakllangan va taraqqiy etib borgan. K.ning paydo boʻlishi, shakllanishi va taraqqiy etish jarayonlari yorugʻlik texnikasi, mexaniqa, [[optika]], fotogʻrafiya, elektronika, kompyuter texnologiyasi va boshqa soha yutuqlaridan ke-ng foydalanishni taqozo etgan. K.ning asosiy texnikaviy vositalari: kinoga olish apparati, nusxa koʻchirish apparati, kino qoʻyish apparati, kompyuter.

Fotografiyaning kashf qilinishi (19-asr oʻrtalari) ixtirochilarda fototasvirlarni harakatlantirib namoyish qilish gʻoyasini tugʻdirdi. Lekin boʻnga qadar (17-asrda) nemis olimi A. Kirxer „sirli chiroq“ni yaratdi. U yorugʻlik manbai (sham), shaffof shishaga chizilgan surat, shu suratni kattalashtiruvchi moslama (hozirgi obyektiv) va ekrandan iborat edi. Shamdan toʻshayotgan yorugʻlik shaffof shisha orqali oʻtib, undagi suratni ekranga tushirar edi. Keyinchalik (1882-yil) belgiyalik fizik J. Plato fenakistiskop deb ataladigan asbob yasadi. U tasvir (boltakash) chizilgan disk, shu diski i aylantiruvchi tasmali oʻzatma va koʻzgudan iborat edi. Disk aylantirilganda tomoshabin diskdagi tirqishlardan qarab, roʻparadagi koʻzguda goʻyo harakatlanayotgandek tuyulgan tasvirni (boltakashning harakatlarini) koʻrgan. Tasvirlarni suratga olish va keyin ularni ekranga tushirish uchun yorugʻliksezgir material talab qilinar edi. Koʻp izlanishlardan keyin shunday modda topildi. 19-asr birinchi yarmida fransuzlar L. J. Doger va J. Nyeps yorugʻlik taʼsirida rangini oʻzgartiruvchi modda kashf qildilar. Shu modda plyonka yoki shisha sirtiga surkalardi. Hozir bu moddaning tarkibi takomillashtirilgan. 19-asr oxirlarida „Lyumyer“ ([[Fransiya]]) va „Istmen Kodak“ (AQSH) firmalari kinolentalar ishlab chikara boshladi. Fransuz astronomi P. Jansen 1874-yil, fransuz fiziologi Marey 1888-yil, ingliz ixtirochilari F. Grin va J. Evans 1889-yil kinoga olish apparatini, fransuz ixtirochisi Lui Lyumyer esa 1894-yil kinoga olish va namoyish qilish apparatini yaratdilar. Lui Lyumyer 1895-yil 22-mart kuni [[Parij|Parijda]] „Ishchilarning fabrikadan chiqishi“ deb ataladigan hujjatli filmni namoyish qildi. Ana shu kun kinematografiya tugʻilgan kun hisoblanadi. Fransiyada Sh. Pate va L. Gomon 1897-yilda bir nechta takomillashtirilgan kinoga olish va namoyish qilish apparatlarini sanoat miqyosida ishlab chiqara boshladilar. Ular dastlabki kinodan nusxa koʻchirish apparatlarini ham ishlab chiqardilar. Boʻlarning hammasi [[Ovozsiz kino|ovozsiz]] kino uchun moʻljallangan edi.

20-asr boshlarida K. ancha suyet rivojlandi. Lekin kino sanʼati taraqqiy etishi bilan K. sifatiga talab kuchaydi. Natijada kinoapparatlarning yangi xillari yaratildi. Fransuz firmasi „A. Debri“ 1908-yil ichki kassetali kinoga olish apparati ishlab chiqara boshladi. 20-asr 10-yillari oxiriga kelib ovozsiz K. taraqqiyotida yangi bosqich boshlandi. Shu davrda avtomatik mexanizmli, mikroskopik va tezkor kinoga olish apparatlari, jarroxlik operatsiyalarini kinoga olish apparatlari, dastaki avtomatik apparatlar va boshqa yaratildi. 20-asr 30-yillarida koʻchma va muqim (statsionar) kinoproyektorlar bar-po qilindi, kinolentalar, kinoga olish va kino qoʻyish apparatlari, kinodan nusxa koʻchirish apparatlari, kinolentalarni ochiltirish, kinosuratga olish maydonlarini yoritish va kinolentalarni montaj qilish apparatlari koʻplab ishlab chiqarila boshladi.

Kinematograf mahkam oyoqqa turib, ovozsiz kino ishlab chiqarish sanoati muayyan darajada mustahkamlanib olganidan soʻng birin-ketin ovozli kino, rangli, stereoskopik, keng formatli, panoram va keng ekranli kino, doiraviy panoram va keng ekranli kino paydo boʻldi. Kinoning bu turlari uchun yangiyangi apparatlar, asboblar, materiallar, kinolentalar va usullar ishlab chiqildi, eskilari yangilariga almashtirib borildi. Ovozli kino AQSH, sobiq Ittifoq va Gʻarbiy Yevropaning barcha mamlakatlarida deyarli bir vaqtda paydo boʻldi. 20-asr 50-yillaridan boshlab ovoz magnit lentasida yozila boshladi. Koʻp qatlamli kinolentada uch rangli tasvir hosil qilish usuli topilganidan soʻng rangli kinofilmga asos solindi. Rangli kinofilmlarni kinoga olish va kino qoʻyish tizimi ayniqsa AQSH, sobiq Ittifoq, [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], Germaniya, Fransiyada rivojlandi. Yuqorida aytib oʻtilgan tizimlar, asosan, 70&amp;nbsp;mm, 35&amp;nbsp;mm va 16&amp;nbsp;mm li kinolentalarga moʻljallangan. 20-asr 60-yillaridan boshlab havaskorlik va oʻquv maqsadlari uchun 8&amp;nbsp;mm li kinolentalar ishlab chiqarila boshladi. K. muntazam ravishda takomillashtirilib borildi, yaʼni tasvir va ovoz sifati yaxshilandi, kino sanʼatining taʼsirchanligi oshdi, yorugʻliksezgirroq kinolentalar yaratildi, optik usulda nusxa koʻchirish usuli bilan filmlarni bir formatdan boshqa formatga koʻchirish jihozlari va texnologik jarayonlari mukammallashtirildi; kinoga olishda va, ayniqsa, videofilmlarni suratga olishda kompyuter texnologiyalari keng ishlatila boshladi. K. jarayonlaridan televideniyeda ham foydalaniladi (qarang [[Kino sanʼati]], [[Kinotelevizion texnika]]).

Hozirgi kunda AQSH, Angliya, Germaniya, Fransiya, [[Italiya]], Rossiya va, ayniqsa, Yaponiyada K. keng rivojlangan boʻlib, yangi takomillashgan markali apparatlar ishlab chiqariladi.

Oʻzbekiston Respublikasining kino tarmogʻini „Oʻzbekkino“ DAK, „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi, kinoxronika, kinofikatsiya sohalari tashkil qiladi. Boʻlar respublikaning 14 hududida kinoprokat tashkilotlari, taʼmirlash-ishlab chiqarish korxonalari, videomarkazlari orqali faoliyat koʻrsatmoqda.

20-asr 90-yillari oxirlarida kino va videofilmlarni suratga olish va namoyish qilish apparatlari ishlab chiqarish borasida haqiqiy inqilob yuz berdi. Yaponiyaning „Panasonic“ („Panasonik“) firmasidan kinovideapparatlar (mas, videomagnitofon AG-6100 va kinolentali videoproyektor RT-102) sotib olindi. Bunday inqilob natijasida yuqori sifatli tovush joʻrligida rangli yozib olish va katta kinoteatrlar ekranlarida namoyish qilishga imkon tugʻildi. Oddiy kinoproyektor (kinoga olish apparati) va kinoplyonkaga raqobatchi — multimedia videoproyektor paydo boʻldi. Kinotasvirlar tushirilgan disklardan foydalanilganda olti kanalli raqamli tovush tizimi „Dolbi Digital“dan yoki ikki kanalli tovush tizimi „Dolbi Pro“dan foydalaniladi. Raqamli proyektor istalgan tipdagi kompyuter bilan ishlashi mumkin, shu bilan birga, yuqori sifatli kompyuter tasvirlari katta kinoekranlarga tushirilishi mumkin. Hatto proyeksiyalash (kino qoʻyish) xonasining oʻziga efir, kabel va yoʻldosh telesignallarini qabul qiladigan televizion priyomniklarni ham joylashtirish mumkin, bu esa katta ekranga istalgan televizion tasvirni tushirishga imkon beradi.

Soʻnggi paytlarda (2000-yillarda) 3 trubkali (kineskopli) proyektorlar oʻrniga suyuq kristalli (LCD) va mikrokoʻzguli (DLP) hamda matritsali (DMD) proyektorlar paydo boʻldi. Ularni boshqarish va ishlatish juda qulay, yuqori tasvir va tovush sifati taʼminlanadi.

Kino ishlab chiqarishning yangi standarti umuman K., xususan, kinoga olish, kino qoʻyish va kinotelevizion texnika sohalarini keskin rivojlantiradi. Hozir kinoplyonkadan foydalanayotgan kinotashkilotlar endilikda elektron filmlarni [[aloqa kanali]] orqali oladigan boʻlishdi. Elektron filmlar ishlab chiqarish video, kino va kompyuter texnikasining qoʻshilib ketishi yoʻnalishida rivojlanadi.

Hozir quyidagi yoʻnalishlarda ishlar olib borilmokda:— filmlarni radiokanallar orqali oʻzatish;— yozib olish vaqti 270 min.ga yetadigan videokamera („Panasonic“);- diskli kinokamera DV-DISK (AQSH);— jurnalistlar uchun moʻljallangan ixcham videokamera („SONY“);— quvvati 700 ANSI lyumen (massasi 1,3&amp;nbsp;kg) boʻlgan ixcham mikroproyektorlardan tortib quvvati 4700 ANSI lyumen (massasi 2,5&amp;nbsp;kg) boʻlgan quvvatli proyektorlar („SONY“ firmasi) ishlab chiqarilmoqda;— yangi raqamli videokameralar televideniyeda yangi standartlarni belgilamokda. TFR tipidagi matritsadan foydalanib satr yoyishning yangi texnologiyasi kinotasvirdan qolishmaydigan videotasvir hosil qilishga imkon beradi („Filife“ firmasi).

Ergash Komilov.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}

[[Turkum:Kino va video texnologiyalari]]</text>
      <sha1>2tqe8xjknwtbseq9074d5bvz36kipo3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121512</id>
      <parentid>6121511</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8483" sha1="a2lomjmbv35f1aocohq4w587dl8d61y" xml:space="preserve">'''Kinotexnika''' — [[kinofilm]]&lt;nowiki/&gt;larni suratga olish, nusxalarini koʻchirish (koʻpaytirish) va namoyish qilish bilan shugʻullanadigan texnika sohasi. Astasekin, bosqichma-bosqich paydo boʻlgan, shakllangan va taraqqiy etib borgan. K.ning paydo boʻlishi, shakllanishi va taraqqiy etish jarayonlari yorugʻlik texnikasi, mexaniqa, [[optika]], fotogʻrafiya, elektronika, kompyuter texnologiyasi va boshqa soha yutuqlaridan ke-ng foydalanishni taqozo etgan. K.ning asosiy texnikaviy vositalari: kinoga olish apparati, nusxa koʻchirish apparati, kino qoʻyish apparati, kompyuter.

Fotografiyaning kashf qilinishi (19-asr oʻrtalari) ixtirochilarda fototasvirlarni harakatlantirib namoyish qilish gʻoyasini tugʻdirdi. Lekin boʻnga qadar (17-asrda) nemis olimi A. Kirxer „sirli chiroq“ni yaratdi. U yorugʻlik manbai (sham), shaffof shishaga chizilgan surat, shu suratni kattalashtiruvchi moslama (hozirgi obyektiv) va ekrandan iborat edi. Shamdan toʻshayotgan yorugʻlik shaffof shisha orqali oʻtib, undagi suratni ekranga tushirar edi. Keyinchalik (1882-yil) belgiyalik fizik J. Plato fenakistiskop deb ataladigan asbob yasadi. U tasvir (boltakash) chizilgan disk, shu diski i aylantiruvchi tasmali oʻzatma va koʻzgudan iborat edi. Disk aylantirilganda tomoshabin diskdagi tirqishlardan qarab, roʻparadagi koʻzguda goʻyo harakatlanayotgandek tuyulgan tasvirni (boltakashning harakatlarini) koʻrgan. Tasvirlarni suratga olish va keyin ularni ekranga tushirish uchun yorugʻliksezgir material talab qilinar edi. Koʻp izlanishlardan keyin shunday modda topildi. 19-asr birinchi yarmida fransuzlar L. J. Doger va J. Nyeps yorugʻlik taʼsirida rangini oʻzgartiruvchi modda kashf qildilar. Shu modda plyonka yoki shisha sirtiga surkalardi. Hozir bu moddaning tarkibi takomillashtirilgan. 19-asr oxirlarida „Lyumyer“ ([[Fransiya]]) va „Istmen Kodak“ (AQSH) firmalari kinolentalar ishlab chikara boshladi. Fransuz astronomi P. Jansen 1874-yil, fransuz fiziologi Marey 1888-yil, ingliz ixtirochilari F. Grin va J. Evans 1889-yil kinoga olish apparatini, fransuz ixtirochisi Lui Lyumyer esa 1894-yil kinoga olish va namoyish qilish apparatini yaratdilar. Lui Lyumyer 1895-yil 22-mart kuni [[Parij|Parijda]] „Ishchilarning fabrikadan chiqishi“ deb ataladigan hujjatli filmni namoyish qildi. Ana shu kun kinematografiya tugʻilgan kun hisoblanadi. Fransiyada Sh. Pate va L. Gomon 1897-yilda bir nechta takomillashtirilgan kinoga olish va namoyish qilish apparatlarini sanoat miqyosida ishlab chiqara boshladilar. Ular dastlabki kinodan nusxa koʻchirish apparatlarini ham ishlab chiqardilar. Boʻlarning hammasi [[Ovozsiz kino|ovozsiz]] kino uchun moʻljallangan edi.

20-asr boshlarida K. ancha suyet rivojlandi. Lekin kino sanʼati taraqqiy etishi bilan K. sifatiga talab kuchaydi. Natijada kinoapparatlarning yangi xillari yaratildi. Fransuz firmasi „A. Debri“ 1908-yil ichki kassetali kinoga olish apparati ishlab chiqara boshladi. 20-asr 10-yillari oxiriga kelib ovozsiz K. taraqqiyotida yangi bosqich boshlandi. Shu davrda avtomatik mexanizmli, mikroskopik va tezkor kinoga olish apparatlari, jarroxlik operatsiyalarini kinoga olish apparatlari, dastaki avtomatik apparatlar va boshqa yaratildi. 20-asr 30-yillarida koʻchma va muqim (statsionar) kinoproyektorlar bar-po qilindi, kinolentalar, kinoga olish va kino qoʻyish apparatlari, kinodan nusxa koʻchirish apparatlari, kinolentalarni ochiltirish, kinosuratga olish maydonlarini yoritish va kinolentalarni montaj qilish apparatlari koʻplab ishlab chiqarila boshladi.

Kinematograf mahkam oyoqqa turib, ovozsiz kino ishlab chiqarish sanoati muayyan darajada mustahkamlanib olganidan soʻng birin-ketin ovozli kino, rangli, stereoskopik, keng formatli, panoram va keng ekranli kino, doiraviy panoram va keng ekranli kino paydo boʻldi. Kinoning bu turlari uchun yangiyangi apparatlar, asboblar, materiallar, kinolentalar va usullar ishlab chiqildi, eskilari yangilariga almashtirib borildi. Ovozli kino AQSH, sobiq Ittifoq va Gʻarbiy Yevropaning barcha mamlakatlarida deyarli bir vaqtda paydo boʻldi. 20-asr 50-yillaridan boshlab ovoz magnit lentasida yozila boshladi. Koʻp qatlamli kinolentada uch rangli tasvir hosil qilish usuli topilganidan soʻng rangli kinofilmga asos solindi. Rangli kinofilmlarni kinoga olish va kino qoʻyish tizimi ayniqsa AQSH, sobiq Ittifoq, [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], Germaniya, Fransiyada rivojlandi. Yuqorida aytib oʻtilgan tizimlar, asosan, 70&amp;nbsp;mm, 35&amp;nbsp;mm va 16&amp;nbsp;mm li kinolentalarga moʻljallangan. 20-asr 60-yillaridan boshlab havaskorlik va oʻquv maqsadlari uchun 8&amp;nbsp;mm li kinolentalar ishlab chiqarila boshladi. K. muntazam ravishda takomillashtirilib borildi, yaʼni tasvir va ovoz sifati yaxshilandi, kino sanʼatining taʼsirchanligi oshdi, yorugʻliksezgirroq kinolentalar yaratildi, optik usulda nusxa koʻchirish usuli bilan filmlarni bir formatdan boshqa formatga koʻchirish jihozlari va texnologik jarayonlari mukammallashtirildi; kinoga olishda va, ayniqsa, videofilmlarni suratga olishda kompyuter texnologiyalari keng ishlatila boshladi. K. jarayonlaridan televideniyeda ham foydalaniladi (qarang [[Kino sanʼati]], [[Kinotelevizion texnika]]).

Hozirgi kunda AQSH, Angliya, Germaniya, Fransiya, [[Italiya]], Rossiya va, ayniqsa, Yaponiyada K. keng rivojlangan boʻlib, yangi takomillashgan markali apparatlar ishlab chiqariladi.

Oʻzbekiston Respublikasining kino tarmogʻini „Oʻzbekkino“ DAK, „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi, kinoxronika, kinofikatsiya sohalari tashkil qiladi. Boʻlar respublikaning 14 hududida kinoprokat tashkilotlari, taʼmirlash-ishlab chiqarish korxonalari, videomarkazlari orqali faoliyat koʻrsatmoqda.

20-asr 90-yillari oxirlarida kino va videofilmlarni suratga olish va namoyish qilish apparatlari ishlab chiqarish borasida haqiqiy inqilob yuz berdi. Yaponiyaning „Panasonic“ („Panasonik“) firmasidan kinovideapparatlar (mas, videomagnitofon AG-6100 va kinolentali videoproyektor RT-102) sotib olindi. Bunday inqilob natijasida yuqori sifatli tovush joʻrligida rangli yozib olish va katta kinoteatrlar ekranlarida namoyish qilishga imkon tugʻildi. Oddiy kinoproyektor (kinoga olish apparati) va kinoplyonkaga raqobatchi — multimedia videoproyektor paydo boʻldi. Kinotasvirlar tushirilgan disklardan foydalanilganda olti kanalli raqamli tovush tizimi „Dolbi Digital“dan yoki ikki kanalli tovush tizimi „Dolbi Pro“dan foydalaniladi. Raqamli proyektor istalgan tipdagi kompyuter bilan ishlashi mumkin, shu bilan birga, yuqori sifatli kompyuter tasvirlari katta kinoekranlarga tushirilishi mumkin. Hatto proyeksiyalash (kino qoʻyish) xonasining oʻziga efir, kabel va yoʻldosh telesignallarini qabul qiladigan televizion priyomniklarni ham joylashtirish mumkin, bu esa katta ekranga istalgan televizion tasvirni tushirishga imkon beradi.

Soʻnggi paytlarda (2000-yillarda) 3 trubkali (kineskopli) proyektorlar oʻrniga suyuq kristalli (LCD) va mikrokoʻzguli (DLP) hamda matritsali (DMD) proyektorlar paydo boʻldi. Ularni boshqarish va ishlatish juda qulay, yuqori tasvir va tovush sifati taʼminlanadi.

Kino ishlab chiqarishning yangi standarti umuman K., xususan, kinoga olish, kino qoʻyish va kinotelevizion texnika sohalarini keskin rivojlantiradi. Hozir kinoplyonkadan foydalanayotgan kinotashkilotlar endilikda elektron filmlarni [[aloqa kanali]] orqali oladigan boʻlishdi. Elektron filmlar ishlab chiqarish video, kino va kompyuter texnikasining qoʻshilib ketishi yoʻnalishida rivojlanadi.

Hozir quyidagi yoʻnalishlarda ishlar olib borilmokda:— filmlarni radiokanallar orqali oʻzatish;— yozib olish vaqti 270 min.ga yetadigan videokamera („Panasonic“);- diskli kinokamera DV-DISK (AQSH);— jurnalistlar uchun moʻljallangan ixcham videokamera („SONY“);— quvvati 700 ANSI lyumen (massasi 1,3&amp;nbsp;kg) boʻlgan ixcham mikroproyektorlardan tortib quvvati 4700 ANSI lyumen (massasi 2,5&amp;nbsp;kg) boʻlgan quvvatli proyektorlar („SONY“ firmasi) ishlab chiqarilmoqda;— yangi raqamli videokameralar televideniyeda yangi standartlarni belgilamokda. TFR tipidagi matritsadan foydalanib satr yoyishning yangi texnologiyasi kinotasvirdan qolishmaydigan videotasvir hosil qilishga imkon beradi („Filife“ firmasi).

Ergash Komilov.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}

[[Turkum:Kino va video texnologiyalari]]</text>
      <sha1>a2lomjmbv35f1aocohq4w587dl8d61y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121513</id>
      <parentid>6121512</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8474" sha1="e5xe030h52o3m9l28wxp2hx4t2w8hgp" xml:space="preserve">'''Kinotexnika''' — [[kinofilm]]larni suratga olish, nusxalarini koʻchirish (koʻpaytirish) va namoyish qilish bilan shugʻullanadigan texnika sohasi. Astasekin, bosqichma-bosqich paydo boʻlgan, shakllangan va taraqqiy etib borgan. K.ning paydo boʻlishi, shakllanishi va taraqqiy etish jarayonlari yorugʻlik texnikasi, mexaniqa, [[optika]], fotogʻrafiya, elektronika, kompyuter texnologiyasi va boshqa soha yutuqlaridan ke-ng foydalanishni taqozo etgan. K.ning asosiy texnikaviy vositalari: kinoga olish apparati, nusxa koʻchirish apparati, kino qoʻyish apparati, kompyuter.

Fotografiyaning kashf qilinishi (19-asr oʻrtalari) ixtirochilarda fototasvirlarni harakatlantirib namoyish qilish gʻoyasini tugʻdirdi. Lekin boʻnga qadar (17-asrda) nemis olimi A. Kirxer „sirli chiroq“ni yaratdi. U yorugʻlik manbai (sham), shaffof shishaga chizilgan surat, shu suratni kattalashtiruvchi moslama (hozirgi obyektiv) va ekrandan iborat edi. Shamdan toʻshayotgan yorugʻlik shaffof shisha orqali oʻtib, undagi suratni ekranga tushirar edi. Keyinchalik (1882-yil) belgiyalik fizik J. Plato fenakistiskop deb ataladigan asbob yasadi. U tasvir (boltakash) chizilgan disk, shu diski i aylantiruvchi tasmali oʻzatma va koʻzgudan iborat edi. Disk aylantirilganda tomoshabin diskdagi tirqishlardan qarab, roʻparadagi koʻzguda goʻyo harakatlanayotgandek tuyulgan tasvirni (boltakashning harakatlarini) koʻrgan. Tasvirlarni suratga olish va keyin ularni ekranga tushirish uchun yorugʻliksezgir material talab qilinar edi. Koʻp izlanishlardan keyin shunday modda topildi. 19-asr birinchi yarmida fransuzlar L. J. Doger va J. Nyeps yorugʻlik taʼsirida rangini oʻzgartiruvchi modda kashf qildilar. Shu modda plyonka yoki shisha sirtiga surkalardi. Hozir bu moddaning tarkibi takomillashtirilgan. 19-asr oxirlarida „Lyumyer“ ([[Fransiya]]) va „Istmen Kodak“ (AQSH) firmalari kinolentalar ishlab chikara boshladi. Fransuz astronomi P. Jansen 1874-yil, fransuz fiziologi Marey 1888-yil, ingliz ixtirochilari F. Grin va J. Evans 1889-yil kinoga olish apparatini, fransuz ixtirochisi Lui Lyumyer esa 1894-yil kinoga olish va namoyish qilish apparatini yaratdilar. Lui Lyumyer 1895-yil 22-mart kuni [[Parij|Parijda]] „Ishchilarning fabrikadan chiqishi“ deb ataladigan hujjatli filmni namoyish qildi. Ana shu kun kinematografiya tugʻilgan kun hisoblanadi. Fransiyada Sh. Pate va L. Gomon 1897-yilda bir nechta takomillashtirilgan kinoga olish va namoyish qilish apparatlarini sanoat miqyosida ishlab chiqara boshladilar. Ular dastlabki kinodan nusxa koʻchirish apparatlarini ham ishlab chiqardilar. Boʻlarning hammasi [[Ovozsiz kino|ovozsiz]] kino uchun moʻljallangan edi.

20-asr boshlarida K. ancha suyet rivojlandi. Lekin kino sanʼati taraqqiy etishi bilan K. sifatiga talab kuchaydi. Natijada kinoapparatlarning yangi xillari yaratildi. Fransuz firmasi „A. Debri“ 1908-yil ichki kassetali kinoga olish apparati ishlab chiqara boshladi. 20-asr 10-yillari oxiriga kelib ovozsiz K. taraqqiyotida yangi bosqich boshlandi. Shu davrda avtomatik mexanizmli, mikroskopik va tezkor kinoga olish apparatlari, jarroxlik operatsiyalarini kinoga olish apparatlari, dastaki avtomatik apparatlar va boshqa yaratildi. 20-asr 30-yillarida koʻchma va muqim (statsionar) kinoproyektorlar bar-po qilindi, kinolentalar, kinoga olish va kino qoʻyish apparatlari, kinodan nusxa koʻchirish apparatlari, kinolentalarni ochiltirish, kinosuratga olish maydonlarini yoritish va kinolentalarni montaj qilish apparatlari koʻplab ishlab chiqarila boshladi.

Kinematograf mahkam oyoqqa turib, ovozsiz kino ishlab chiqarish sanoati muayyan darajada mustahkamlanib olganidan soʻng birin-ketin ovozli kino, rangli, stereoskopik, keng formatli, panoram va keng ekranli kino, doiraviy panoram va keng ekranli kino paydo boʻldi. Kinoning bu turlari uchun yangiyangi apparatlar, asboblar, materiallar, kinolentalar va usullar ishlab chiqildi, eskilari yangilariga almashtirib borildi. Ovozli kino AQSH, sobiq Ittifoq va Gʻarbiy Yevropaning barcha mamlakatlarida deyarli bir vaqtda paydo boʻldi. 20-asr 50-yillaridan boshlab ovoz magnit lentasida yozila boshladi. Koʻp qatlamli kinolentada uch rangli tasvir hosil qilish usuli topilganidan soʻng rangli kinofilmga asos solindi. Rangli kinofilmlarni kinoga olish va kino qoʻyish tizimi ayniqsa AQSH, sobiq Ittifoq, [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], Germaniya, Fransiyada rivojlandi. Yuqorida aytib oʻtilgan tizimlar, asosan, 70&amp;nbsp;mm, 35&amp;nbsp;mm va 16&amp;nbsp;mm li kinolentalarga moʻljallangan. 20-asr 60-yillaridan boshlab havaskorlik va oʻquv maqsadlari uchun 8&amp;nbsp;mm li kinolentalar ishlab chiqarila boshladi. K. muntazam ravishda takomillashtirilib borildi, yaʼni tasvir va ovoz sifati yaxshilandi, kino sanʼatining taʼsirchanligi oshdi, yorugʻliksezgirroq kinolentalar yaratildi, optik usulda nusxa koʻchirish usuli bilan filmlarni bir formatdan boshqa formatga koʻchirish jihozlari va texnologik jarayonlari mukammallashtirildi; kinoga olishda va, ayniqsa, videofilmlarni suratga olishda kompyuter texnologiyalari keng ishlatila boshladi. K. jarayonlaridan televideniyeda ham foydalaniladi (qarang [[Kino sanʼati]], [[Kinotelevizion texnika]]).

Hozirgi kunda AQSH, Angliya, Germaniya, Fransiya, [[Italiya]], Rossiya va, ayniqsa, Yaponiyada K. keng rivojlangan boʻlib, yangi takomillashgan markali apparatlar ishlab chiqariladi.

Oʻzbekiston Respublikasining kino tarmogʻini „Oʻzbekkino“ DAK, „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi, kinoxronika, kinofikatsiya sohalari tashkil qiladi. Boʻlar respublikaning 14 hududida kinoprokat tashkilotlari, taʼmirlash-ishlab chiqarish korxonalari, videomarkazlari orqali faoliyat koʻrsatmoqda.

20-asr 90-yillari oxirlarida kino va videofilmlarni suratga olish va namoyish qilish apparatlari ishlab chiqarish borasida haqiqiy inqilob yuz berdi. Yaponiyaning „Panasonic“ („Panasonik“) firmasidan kinovideapparatlar (mas, videomagnitofon AG-6100 va kinolentali videoproyektor RT-102) sotib olindi. Bunday inqilob natijasida yuqori sifatli tovush joʻrligida rangli yozib olish va katta kinoteatrlar ekranlarida namoyish qilishga imkon tugʻildi. Oddiy kinoproyektor (kinoga olish apparati) va kinoplyonkaga raqobatchi — multimedia videoproyektor paydo boʻldi. Kinotasvirlar tushirilgan disklardan foydalanilganda olti kanalli raqamli tovush tizimi „Dolbi Digital“dan yoki ikki kanalli tovush tizimi „Dolbi Pro“dan foydalaniladi. Raqamli proyektor istalgan tipdagi kompyuter bilan ishlashi mumkin, shu bilan birga, yuqori sifatli kompyuter tasvirlari katta kinoekranlarga tushirilishi mumkin. Hatto proyeksiyalash (kino qoʻyish) xonasining oʻziga efir, kabel va yoʻldosh telesignallarini qabul qiladigan televizion priyomniklarni ham joylashtirish mumkin, bu esa katta ekranga istalgan televizion tasvirni tushirishga imkon beradi.

Soʻnggi paytlarda (2000-yillarda) 3 trubkali (kineskopli) proyektorlar oʻrniga suyuq kristalli (LCD) va mikrokoʻzguli (DLP) hamda matritsali (DMD) proyektorlar paydo boʻldi. Ularni boshqarish va ishlatish juda qulay, yuqori tasvir va tovush sifati taʼminlanadi.

Kino ishlab chiqarishning yangi standarti umuman K., xususan, kinoga olish, kino qoʻyish va kinotelevizion texnika sohalarini keskin rivojlantiradi. Hozir kinoplyonkadan foydalanayotgan kinotashkilotlar endilikda elektron filmlarni [[aloqa kanali]] orqali oladigan boʻlishdi. Elektron filmlar ishlab chiqarish video, kino va kompyuter texnikasining qoʻshilib ketishi yoʻnalishida rivojlanadi.

Hozir quyidagi yoʻnalishlarda ishlar olib borilmokda:— filmlarni radiokanallar orqali oʻzatish;— yozib olish vaqti 270 min.ga yetadigan videokamera („Panasonic“);- diskli kinokamera DV-DISK (AQSH);— jurnalistlar uchun moʻljallangan ixcham videokamera („SONY“);— quvvati 700 ANSI lyumen (massasi 1,3&amp;nbsp;kg) boʻlgan ixcham mikroproyektorlardan tortib quvvati 4700 ANSI lyumen (massasi 2,5&amp;nbsp;kg) boʻlgan quvvatli proyektorlar („SONY“ firmasi) ishlab chiqarilmoqda;— yangi raqamli videokameralar televideniyeda yangi standartlarni belgilamokda. TFR tipidagi matritsadan foydalanib satr yoyishning yangi texnologiyasi kinotasvirdan qolishmaydigan videotasvir hosil qilishga imkon beradi („Filife“ firmasi).

Ergash Komilov.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}

[[Turkum:Kino va video texnologiyalari]]</text>
      <sha1>e5xe030h52o3m9l28wxp2hx4t2w8hgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121514</id>
      <parentid>6121513</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8475" sha1="b7vlvwep9wzp93ulih5bjkf3joslqnf" xml:space="preserve">'''Kinotexnika''' — [[kinofilm]]larni suratga olish, nusxalarini koʻchirish (koʻpaytirish) va namoyish qilish bilan shugʻullanadigan texnika sohasi. Asta-sekin, bosqichma-bosqich paydo boʻlgan, shakllangan va taraqqiy etib borgan. K.ning paydo boʻlishi, shakllanishi va taraqqiy etish jarayonlari yorugʻlik texnikasi, mexaniqa, [[optika]], fotogʻrafiya, elektronika, kompyuter texnologiyasi va boshqa soha yutuqlaridan ke-ng foydalanishni taqozo etgan. K.ning asosiy texnikaviy vositalari: kinoga olish apparati, nusxa koʻchirish apparati, kino qoʻyish apparati, kompyuter.

Fotografiyaning kashf qilinishi (19-asr oʻrtalari) ixtirochilarda fototasvirlarni harakatlantirib namoyish qilish gʻoyasini tugʻdirdi. Lekin boʻnga qadar (17-asrda) nemis olimi A. Kirxer „sirli chiroq“ni yaratdi. U yorugʻlik manbai (sham), shaffof shishaga chizilgan surat, shu suratni kattalashtiruvchi moslama (hozirgi obyektiv) va ekrandan iborat edi. Shamdan toʻshayotgan yorugʻlik shaffof shisha orqali oʻtib, undagi suratni ekranga tushirar edi. Keyinchalik (1882-yil) belgiyalik fizik J. Plato fenakistiskop deb ataladigan asbob yasadi. U tasvir (boltakash) chizilgan disk, shu diski i aylantiruvchi tasmali oʻzatma va koʻzgudan iborat edi. Disk aylantirilganda tomoshabin diskdagi tirqishlardan qarab, roʻparadagi koʻzguda goʻyo harakatlanayotgandek tuyulgan tasvirni (boltakashning harakatlarini) koʻrgan. Tasvirlarni suratga olish va keyin ularni ekranga tushirish uchun yorugʻliksezgir material talab qilinar edi. Koʻp izlanishlardan keyin shunday modda topildi. 19-asr birinchi yarmida fransuzlar L. J. Doger va J. Nyeps yorugʻlik taʼsirida rangini oʻzgartiruvchi modda kashf qildilar. Shu modda plyonka yoki shisha sirtiga surkalardi. Hozir bu moddaning tarkibi takomillashtirilgan. 19-asr oxirlarida „Lyumyer“ ([[Fransiya]]) va „Istmen Kodak“ (AQSH) firmalari kinolentalar ishlab chikara boshladi. Fransuz astronomi P. Jansen 1874-yil, fransuz fiziologi Marey 1888-yil, ingliz ixtirochilari F. Grin va J. Evans 1889-yil kinoga olish apparatini, fransuz ixtirochisi Lui Lyumyer esa 1894-yil kinoga olish va namoyish qilish apparatini yaratdilar. Lui Lyumyer 1895-yil 22-mart kuni [[Parij|Parijda]] „Ishchilarning fabrikadan chiqishi“ deb ataladigan hujjatli filmni namoyish qildi. Ana shu kun kinematografiya tugʻilgan kun hisoblanadi. Fransiyada Sh. Pate va L. Gomon 1897-yilda bir nechta takomillashtirilgan kinoga olish va namoyish qilish apparatlarini sanoat miqyosida ishlab chiqara boshladilar. Ular dastlabki kinodan nusxa koʻchirish apparatlarini ham ishlab chiqardilar. Boʻlarning hammasi [[Ovozsiz kino|ovozsiz]] kino uchun moʻljallangan edi.

20-asr boshlarida K. ancha suyet rivojlandi. Lekin kino sanʼati taraqqiy etishi bilan K. sifatiga talab kuchaydi. Natijada kinoapparatlarning yangi xillari yaratildi. Fransuz firmasi „A. Debri“ 1908-yil ichki kassetali kinoga olish apparati ishlab chiqara boshladi. 20-asr 10-yillari oxiriga kelib ovozsiz K. taraqqiyotida yangi bosqich boshlandi. Shu davrda avtomatik mexanizmli, mikroskopik va tezkor kinoga olish apparatlari, jarroxlik operatsiyalarini kinoga olish apparatlari, dastaki avtomatik apparatlar va boshqa yaratildi. 20-asr 30-yillarida koʻchma va muqim (statsionar) kinoproyektorlar bar-po qilindi, kinolentalar, kinoga olish va kino qoʻyish apparatlari, kinodan nusxa koʻchirish apparatlari, kinolentalarni ochiltirish, kinosuratga olish maydonlarini yoritish va kinolentalarni montaj qilish apparatlari koʻplab ishlab chiqarila boshladi.

Kinematograf mahkam oyoqqa turib, ovozsiz kino ishlab chiqarish sanoati muayyan darajada mustahkamlanib olganidan soʻng birin-ketin ovozli kino, rangli, stereoskopik, keng formatli, panoram va keng ekranli kino, doiraviy panoram va keng ekranli kino paydo boʻldi. Kinoning bu turlari uchun yangiyangi apparatlar, asboblar, materiallar, kinolentalar va usullar ishlab chiqildi, eskilari yangilariga almashtirib borildi. Ovozli kino AQSH, sobiq Ittifoq va Gʻarbiy Yevropaning barcha mamlakatlarida deyarli bir vaqtda paydo boʻldi. 20-asr 50-yillaridan boshlab ovoz magnit lentasida yozila boshladi. Koʻp qatlamli kinolentada uch rangli tasvir hosil qilish usuli topilganidan soʻng rangli kinofilmga asos solindi. Rangli kinofilmlarni kinoga olish va kino qoʻyish tizimi ayniqsa AQSH, sobiq Ittifoq, [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], Germaniya, Fransiyada rivojlandi. Yuqorida aytib oʻtilgan tizimlar, asosan, 70&amp;nbsp;mm, 35&amp;nbsp;mm va 16&amp;nbsp;mm li kinolentalarga moʻljallangan. 20-asr 60-yillaridan boshlab havaskorlik va oʻquv maqsadlari uchun 8&amp;nbsp;mm li kinolentalar ishlab chiqarila boshladi. K. muntazam ravishda takomillashtirilib borildi, yaʼni tasvir va ovoz sifati yaxshilandi, kino sanʼatining taʼsirchanligi oshdi, yorugʻliksezgirroq kinolentalar yaratildi, optik usulda nusxa koʻchirish usuli bilan filmlarni bir formatdan boshqa formatga koʻchirish jihozlari va texnologik jarayonlari mukammallashtirildi; kinoga olishda va, ayniqsa, videofilmlarni suratga olishda kompyuter texnologiyalari keng ishlatila boshladi. K. jarayonlaridan televideniyeda ham foydalaniladi (qarang [[Kino sanʼati]], [[Kinotelevizion texnika]]).

Hozirgi kunda AQSH, Angliya, Germaniya, Fransiya, [[Italiya]], Rossiya va, ayniqsa, Yaponiyada K. keng rivojlangan boʻlib, yangi takomillashgan markali apparatlar ishlab chiqariladi.

Oʻzbekiston Respublikasining kino tarmogʻini „Oʻzbekkino“ DAK, „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi, kinoxronika, kinofikatsiya sohalari tashkil qiladi. Boʻlar respublikaning 14 hududida kinoprokat tashkilotlari, taʼmirlash-ishlab chiqarish korxonalari, videomarkazlari orqali faoliyat koʻrsatmoqda.

20-asr 90-yillari oxirlarida kino va videofilmlarni suratga olish va namoyish qilish apparatlari ishlab chiqarish borasida haqiqiy inqilob yuz berdi. Yaponiyaning „Panasonic“ („Panasonik“) firmasidan kinovideapparatlar (mas, videomagnitofon AG-6100 va kinolentali videoproyektor RT-102) sotib olindi. Bunday inqilob natijasida yuqori sifatli tovush joʻrligida rangli yozib olish va katta kinoteatrlar ekranlarida namoyish qilishga imkon tugʻildi. Oddiy kinoproyektor (kinoga olish apparati) va kinoplyonkaga raqobatchi — multimedia videoproyektor paydo boʻldi. Kinotasvirlar tushirilgan disklardan foydalanilganda olti kanalli raqamli tovush tizimi „Dolbi Digital“dan yoki ikki kanalli tovush tizimi „Dolbi Pro“dan foydalaniladi. Raqamli proyektor istalgan tipdagi kompyuter bilan ishlashi mumkin, shu bilan birga, yuqori sifatli kompyuter tasvirlari katta kinoekranlarga tushirilishi mumkin. Hatto proyeksiyalash (kino qoʻyish) xonasining oʻziga efir, kabel va yoʻldosh telesignallarini qabul qiladigan televizion priyomniklarni ham joylashtirish mumkin, bu esa katta ekranga istalgan televizion tasvirni tushirishga imkon beradi.

Soʻnggi paytlarda (2000-yillarda) 3 trubkali (kineskopli) proyektorlar oʻrniga suyuq kristalli (LCD) va mikrokoʻzguli (DLP) hamda matritsali (DMD) proyektorlar paydo boʻldi. Ularni boshqarish va ishlatish juda qulay, yuqori tasvir va tovush sifati taʼminlanadi.

Kino ishlab chiqarishning yangi standarti umuman K., xususan, kinoga olish, kino qoʻyish va kinotelevizion texnika sohalarini keskin rivojlantiradi. Hozir kinoplyonkadan foydalanayotgan kinotashkilotlar endilikda elektron filmlarni [[aloqa kanali]] orqali oladigan boʻlishdi. Elektron filmlar ishlab chiqarish video, kino va kompyuter texnikasining qoʻshilib ketishi yoʻnalishida rivojlanadi.

Hozir quyidagi yoʻnalishlarda ishlar olib borilmokda:— filmlarni radiokanallar orqali oʻzatish;— yozib olish vaqti 270 min.ga yetadigan videokamera („Panasonic“);- diskli kinokamera DV-DISK (AQSH);— jurnalistlar uchun moʻljallangan ixcham videokamera („SONY“);— quvvati 700 ANSI lyumen (massasi 1,3&amp;nbsp;kg) boʻlgan ixcham mikroproyektorlardan tortib quvvati 4700 ANSI lyumen (massasi 2,5&amp;nbsp;kg) boʻlgan quvvatli proyektorlar („SONY“ firmasi) ishlab chiqarilmoqda;— yangi raqamli videokameralar televideniyeda yangi standartlarni belgilamokda. TFR tipidagi matritsadan foydalanib satr yoyishning yangi texnologiyasi kinotasvirdan qolishmaydigan videotasvir hosil qilishga imkon beradi („Filife“ firmasi).

Ergash Komilov.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}

[[Turkum:Kino va video texnologiyalari]]</text>
      <sha1>b7vlvwep9wzp93ulih5bjkf3joslqnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121515</id>
      <parentid>6121514</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8479" sha1="az71mqjkv1fb00t88a71gl3vt8sobxh" xml:space="preserve">'''Kinotexnika''' — [[kinofilm]]larni suratga olish, nusxalarini koʻchirish (koʻpaytirish) va namoyish qilish bilan shugʻullanadigan texnika sohasi. Asta-sekin, bosqichma-bosqich paydo boʻlgan, shakllangan va taraqqiy etib borgan. K.ning paydo boʻlishi, shakllanishi va taraqqiy etish jarayonlari yorugʻlik texnikasi, mexaniqa, [[optika]], fotogʻrafiya, elektronika, [[kompyuter]] texnologiyasi va boshqa soha yutuqlaridan ke-ng foydalanishni taqozo etgan. K.ning asosiy texnikaviy vositalari: kinoga olish apparati, nusxa koʻchirish apparati, kino qoʻyish apparati, kompyuter.

Fotografiyaning kashf qilinishi (19-asr oʻrtalari) ixtirochilarda fototasvirlarni harakatlantirib namoyish qilish gʻoyasini tugʻdirdi. Lekin boʻnga qadar (17-asrda) nemis olimi A. Kirxer „sirli chiroq“ni yaratdi. U yorugʻlik manbai (sham), shaffof shishaga chizilgan surat, shu suratni kattalashtiruvchi moslama (hozirgi obyektiv) va ekrandan iborat edi. Shamdan toʻshayotgan yorugʻlik shaffof shisha orqali oʻtib, undagi suratni ekranga tushirar edi. Keyinchalik (1882-yil) belgiyalik fizik J. Plato fenakistiskop deb ataladigan asbob yasadi. U tasvir (boltakash) chizilgan disk, shu diski i aylantiruvchi tasmali oʻzatma va koʻzgudan iborat edi. Disk aylantirilganda tomoshabin diskdagi tirqishlardan qarab, roʻparadagi koʻzguda goʻyo harakatlanayotgandek tuyulgan tasvirni (boltakashning harakatlarini) koʻrgan. Tasvirlarni suratga olish va keyin ularni ekranga tushirish uchun yorugʻliksezgir material talab qilinar edi. Koʻp izlanishlardan keyin shunday modda topildi. 19-asr birinchi yarmida fransuzlar L. J. Doger va J. Nyeps yorugʻlik taʼsirida rangini oʻzgartiruvchi modda kashf qildilar. Shu modda plyonka yoki shisha sirtiga surkalardi. Hozir bu moddaning tarkibi takomillashtirilgan. 19-asr oxirlarida „Lyumyer“ ([[Fransiya]]) va „Istmen Kodak“ (AQSH) firmalari kinolentalar ishlab chikara boshladi. Fransuz astronomi P. Jansen 1874-yil, fransuz fiziologi Marey 1888-yil, ingliz ixtirochilari F. Grin va J. Evans 1889-yil kinoga olish apparatini, fransuz ixtirochisi Lui Lyumyer esa 1894-yil kinoga olish va namoyish qilish apparatini yaratdilar. Lui Lyumyer 1895-yil 22-mart kuni [[Parij|Parijda]] „Ishchilarning fabrikadan chiqishi“ deb ataladigan hujjatli filmni namoyish qildi. Ana shu kun kinematografiya tugʻilgan kun hisoblanadi. Fransiyada Sh. Pate va L. Gomon 1897-yilda bir nechta takomillashtirilgan kinoga olish va namoyish qilish apparatlarini sanoat miqyosida ishlab chiqara boshladilar. Ular dastlabki kinodan nusxa koʻchirish apparatlarini ham ishlab chiqardilar. Boʻlarning hammasi [[Ovozsiz kino|ovozsiz]] kino uchun moʻljallangan edi.

20-asr boshlarida K. ancha suyet rivojlandi. Lekin kino sanʼati taraqqiy etishi bilan K. sifatiga talab kuchaydi. Natijada kinoapparatlarning yangi xillari yaratildi. Fransuz firmasi „A. Debri“ 1908-yil ichki kassetali kinoga olish apparati ishlab chiqara boshladi. 20-asr 10-yillari oxiriga kelib ovozsiz K. taraqqiyotida yangi bosqich boshlandi. Shu davrda avtomatik mexanizmli, mikroskopik va tezkor kinoga olish apparatlari, jarroxlik operatsiyalarini kinoga olish apparatlari, dastaki avtomatik apparatlar va boshqa yaratildi. 20-asr 30-yillarida koʻchma va muqim (statsionar) kinoproyektorlar bar-po qilindi, kinolentalar, kinoga olish va kino qoʻyish apparatlari, kinodan nusxa koʻchirish apparatlari, kinolentalarni ochiltirish, kinosuratga olish maydonlarini yoritish va kinolentalarni montaj qilish apparatlari koʻplab ishlab chiqarila boshladi.

Kinematograf mahkam oyoqqa turib, ovozsiz kino ishlab chiqarish sanoati muayyan darajada mustahkamlanib olganidan soʻng birin-ketin ovozli kino, rangli, stereoskopik, keng formatli, panoram va keng ekranli kino, doiraviy panoram va keng ekranli kino paydo boʻldi. Kinoning bu turlari uchun yangiyangi apparatlar, asboblar, materiallar, kinolentalar va usullar ishlab chiqildi, eskilari yangilariga almashtirib borildi. Ovozli kino AQSH, sobiq Ittifoq va Gʻarbiy Yevropaning barcha mamlakatlarida deyarli bir vaqtda paydo boʻldi. 20-asr 50-yillaridan boshlab ovoz magnit lentasida yozila boshladi. Koʻp qatlamli kinolentada uch rangli tasvir hosil qilish usuli topilganidan soʻng rangli kinofilmga asos solindi. Rangli kinofilmlarni kinoga olish va kino qoʻyish tizimi ayniqsa AQSH, sobiq Ittifoq, [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], Germaniya, Fransiyada rivojlandi. Yuqorida aytib oʻtilgan tizimlar, asosan, 70&amp;nbsp;mm, 35&amp;nbsp;mm va 16&amp;nbsp;mm li kinolentalarga moʻljallangan. 20-asr 60-yillaridan boshlab havaskorlik va oʻquv maqsadlari uchun 8&amp;nbsp;mm li kinolentalar ishlab chiqarila boshladi. K. muntazam ravishda takomillashtirilib borildi, yaʼni tasvir va ovoz sifati yaxshilandi, kino sanʼatining taʼsirchanligi oshdi, yorugʻliksezgirroq kinolentalar yaratildi, optik usulda nusxa koʻchirish usuli bilan filmlarni bir formatdan boshqa formatga koʻchirish jihozlari va texnologik jarayonlari mukammallashtirildi; kinoga olishda va, ayniqsa, videofilmlarni suratga olishda kompyuter texnologiyalari keng ishlatila boshladi. K. jarayonlaridan televideniyeda ham foydalaniladi (qarang [[Kino sanʼati]], [[Kinotelevizion texnika]]).

Hozirgi kunda AQSH, Angliya, Germaniya, Fransiya, [[Italiya]], Rossiya va, ayniqsa, Yaponiyada K. keng rivojlangan boʻlib, yangi takomillashgan markali apparatlar ishlab chiqariladi.

Oʻzbekiston Respublikasining kino tarmogʻini „Oʻzbekkino“ DAK, „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi, kinoxronika, kinofikatsiya sohalari tashkil qiladi. Boʻlar respublikaning 14 hududida kinoprokat tashkilotlari, taʼmirlash-ishlab chiqarish korxonalari, videomarkazlari orqali faoliyat koʻrsatmoqda.

20-asr 90-yillari oxirlarida kino va videofilmlarni suratga olish va namoyish qilish apparatlari ishlab chiqarish borasida haqiqiy inqilob yuz berdi. Yaponiyaning „Panasonic“ („Panasonik“) firmasidan kinovideapparatlar (mas, videomagnitofon AG-6100 va kinolentali videoproyektor RT-102) sotib olindi. Bunday inqilob natijasida yuqori sifatli tovush joʻrligida rangli yozib olish va katta kinoteatrlar ekranlarida namoyish qilishga imkon tugʻildi. Oddiy kinoproyektor (kinoga olish apparati) va kinoplyonkaga raqobatchi — multimedia videoproyektor paydo boʻldi. Kinotasvirlar tushirilgan disklardan foydalanilganda olti kanalli raqamli tovush tizimi „Dolbi Digital“dan yoki ikki kanalli tovush tizimi „Dolbi Pro“dan foydalaniladi. Raqamli proyektor istalgan tipdagi kompyuter bilan ishlashi mumkin, shu bilan birga, yuqori sifatli kompyuter tasvirlari katta kinoekranlarga tushirilishi mumkin. Hatto proyeksiyalash (kino qoʻyish) xonasining oʻziga efir, kabel va yoʻldosh telesignallarini qabul qiladigan televizion priyomniklarni ham joylashtirish mumkin, bu esa katta ekranga istalgan televizion tasvirni tushirishga imkon beradi.

Soʻnggi paytlarda (2000-yillarda) 3 trubkali (kineskopli) proyektorlar oʻrniga suyuq kristalli (LCD) va mikrokoʻzguli (DLP) hamda matritsali (DMD) proyektorlar paydo boʻldi. Ularni boshqarish va ishlatish juda qulay, yuqori tasvir va tovush sifati taʼminlanadi.

Kino ishlab chiqarishning yangi standarti umuman K., xususan, kinoga olish, kino qoʻyish va kinotelevizion texnika sohalarini keskin rivojlantiradi. Hozir kinoplyonkadan foydalanayotgan kinotashkilotlar endilikda elektron filmlarni [[aloqa kanali]] orqali oladigan boʻlishdi. Elektron filmlar ishlab chiqarish video, kino va kompyuter texnikasining qoʻshilib ketishi yoʻnalishida rivojlanadi.

Hozir quyidagi yoʻnalishlarda ishlar olib borilmokda:— filmlarni radiokanallar orqali oʻzatish;— yozib olish vaqti 270 min.ga yetadigan videokamera („Panasonic“);- diskli kinokamera DV-DISK (AQSH);— jurnalistlar uchun moʻljallangan ixcham videokamera („SONY“);— quvvati 700 ANSI lyumen (massasi 1,3&amp;nbsp;kg) boʻlgan ixcham mikroproyektorlardan tortib quvvati 4700 ANSI lyumen (massasi 2,5&amp;nbsp;kg) boʻlgan quvvatli proyektorlar („SONY“ firmasi) ishlab chiqarilmoqda;— yangi raqamli videokameralar televideniyeda yangi standartlarni belgilamokda. TFR tipidagi matritsadan foydalanib satr yoyishning yangi texnologiyasi kinotasvirdan qolishmaydigan videotasvir hosil qilishga imkon beradi („Filife“ firmasi).

Ergash Komilov.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}

[[Turkum:Kino va video texnologiyalari]]</text>
      <sha1>az71mqjkv1fb00t88a71gl3vt8sobxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121516</id>
      <parentid>6121515</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8483" sha1="k9cru3b35otbv8fmf1xwi5u0624rpt7" xml:space="preserve">'''Kinotexnika''' — [[kinofilm]]larni suratga olish, nusxalarini koʻchirish (koʻpaytirish) va namoyish qilish bilan shugʻullanadigan texnika sohasi. Asta-sekin, bosqichma-bosqich paydo boʻlgan, shakllangan va taraqqiy etib borgan. K.ning paydo boʻlishi, shakllanishi va taraqqiy etish jarayonlari yorugʻlik texnikasi, mexaniqa, [[optika]], fotogʻrafiya, elektronika, [[kompyuter]] texnologiyasi va boshqa soha yutuqlaridan ke-ng foydalanishni taqozo etgan. K.ning asosiy texnikaviy vositalari: kinoga olish apparati, nusxa koʻchirish apparati, [[kino]] qoʻyish apparati, kompyuter.

Fotografiyaning kashf qilinishi (19-asr oʻrtalari) ixtirochilarda fototasvirlarni harakatlantirib namoyish qilish gʻoyasini tugʻdirdi. Lekin boʻnga qadar (17-asrda) nemis olimi A. Kirxer „sirli chiroq“ni yaratdi. U yorugʻlik manbai (sham), shaffof shishaga chizilgan surat, shu suratni kattalashtiruvchi moslama (hozirgi obyektiv) va ekrandan iborat edi. Shamdan toʻshayotgan yorugʻlik shaffof shisha orqali oʻtib, undagi suratni ekranga tushirar edi. Keyinchalik (1882-yil) belgiyalik fizik J. Plato fenakistiskop deb ataladigan asbob yasadi. U tasvir (boltakash) chizilgan disk, shu diski i aylantiruvchi tasmali oʻzatma va koʻzgudan iborat edi. Disk aylantirilganda tomoshabin diskdagi tirqishlardan qarab, roʻparadagi koʻzguda goʻyo harakatlanayotgandek tuyulgan tasvirni (boltakashning harakatlarini) koʻrgan. Tasvirlarni suratga olish va keyin ularni ekranga tushirish uchun yorugʻliksezgir material talab qilinar edi. Koʻp izlanishlardan keyin shunday modda topildi. 19-asr birinchi yarmida fransuzlar L. J. Doger va J. Nyeps yorugʻlik taʼsirida rangini oʻzgartiruvchi modda kashf qildilar. Shu modda plyonka yoki shisha sirtiga surkalardi. Hozir bu moddaning tarkibi takomillashtirilgan. 19-asr oxirlarida „Lyumyer“ ([[Fransiya]]) va „Istmen Kodak“ (AQSH) firmalari kinolentalar ishlab chikara boshladi. Fransuz astronomi P. Jansen 1874-yil, fransuz fiziologi Marey 1888-yil, ingliz ixtirochilari F. Grin va J. Evans 1889-yil kinoga olish apparatini, fransuz ixtirochisi Lui Lyumyer esa 1894-yil kinoga olish va namoyish qilish apparatini yaratdilar. Lui Lyumyer 1895-yil 22-mart kuni [[Parij|Parijda]] „Ishchilarning fabrikadan chiqishi“ deb ataladigan hujjatli filmni namoyish qildi. Ana shu kun kinematografiya tugʻilgan kun hisoblanadi. Fransiyada Sh. Pate va L. Gomon 1897-yilda bir nechta takomillashtirilgan kinoga olish va namoyish qilish apparatlarini sanoat miqyosida ishlab chiqara boshladilar. Ular dastlabki kinodan nusxa koʻchirish apparatlarini ham ishlab chiqardilar. Boʻlarning hammasi [[Ovozsiz kino|ovozsiz]] kino uchun moʻljallangan edi.

20-asr boshlarida K. ancha suyet rivojlandi. Lekin kino sanʼati taraqqiy etishi bilan K. sifatiga talab kuchaydi. Natijada kinoapparatlarning yangi xillari yaratildi. Fransuz firmasi „A. Debri“ 1908-yil ichki kassetali kinoga olish apparati ishlab chiqara boshladi. 20-asr 10-yillari oxiriga kelib ovozsiz K. taraqqiyotida yangi bosqich boshlandi. Shu davrda avtomatik mexanizmli, mikroskopik va tezkor kinoga olish apparatlari, jarroxlik operatsiyalarini kinoga olish apparatlari, dastaki avtomatik apparatlar va boshqa yaratildi. 20-asr 30-yillarida koʻchma va muqim (statsionar) kinoproyektorlar bar-po qilindi, kinolentalar, kinoga olish va kino qoʻyish apparatlari, kinodan nusxa koʻchirish apparatlari, kinolentalarni ochiltirish, kinosuratga olish maydonlarini yoritish va kinolentalarni montaj qilish apparatlari koʻplab ishlab chiqarila boshladi.

Kinematograf mahkam oyoqqa turib, ovozsiz kino ishlab chiqarish sanoati muayyan darajada mustahkamlanib olganidan soʻng birin-ketin ovozli kino, rangli, stereoskopik, keng formatli, panoram va keng ekranli kino, doiraviy panoram va keng ekranli kino paydo boʻldi. Kinoning bu turlari uchun yangiyangi apparatlar, asboblar, materiallar, kinolentalar va usullar ishlab chiqildi, eskilari yangilariga almashtirib borildi. Ovozli kino AQSH, sobiq Ittifoq va Gʻarbiy Yevropaning barcha mamlakatlarida deyarli bir vaqtda paydo boʻldi. 20-asr 50-yillaridan boshlab ovoz magnit lentasida yozila boshladi. Koʻp qatlamli kinolentada uch rangli tasvir hosil qilish usuli topilganidan soʻng rangli kinofilmga asos solindi. Rangli kinofilmlarni kinoga olish va kino qoʻyish tizimi ayniqsa AQSH, sobiq Ittifoq, [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], Germaniya, Fransiyada rivojlandi. Yuqorida aytib oʻtilgan tizimlar, asosan, 70&amp;nbsp;mm, 35&amp;nbsp;mm va 16&amp;nbsp;mm li kinolentalarga moʻljallangan. 20-asr 60-yillaridan boshlab havaskorlik va oʻquv maqsadlari uchun 8&amp;nbsp;mm li kinolentalar ishlab chiqarila boshladi. K. muntazam ravishda takomillashtirilib borildi, yaʼni tasvir va ovoz sifati yaxshilandi, kino sanʼatining taʼsirchanligi oshdi, yorugʻliksezgirroq kinolentalar yaratildi, optik usulda nusxa koʻchirish usuli bilan filmlarni bir formatdan boshqa formatga koʻchirish jihozlari va texnologik jarayonlari mukammallashtirildi; kinoga olishda va, ayniqsa, videofilmlarni suratga olishda kompyuter texnologiyalari keng ishlatila boshladi. K. jarayonlaridan televideniyeda ham foydalaniladi (qarang [[Kino sanʼati]], [[Kinotelevizion texnika]]).

Hozirgi kunda AQSH, Angliya, Germaniya, Fransiya, [[Italiya]], Rossiya va, ayniqsa, Yaponiyada K. keng rivojlangan boʻlib, yangi takomillashgan markali apparatlar ishlab chiqariladi.

Oʻzbekiston Respublikasining kino tarmogʻini „Oʻzbekkino“ DAK, „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi, kinoxronika, kinofikatsiya sohalari tashkil qiladi. Boʻlar respublikaning 14 hududida kinoprokat tashkilotlari, taʼmirlash-ishlab chiqarish korxonalari, videomarkazlari orqali faoliyat koʻrsatmoqda.

20-asr 90-yillari oxirlarida kino va videofilmlarni suratga olish va namoyish qilish apparatlari ishlab chiqarish borasida haqiqiy inqilob yuz berdi. Yaponiyaning „Panasonic“ („Panasonik“) firmasidan kinovideapparatlar (mas, videomagnitofon AG-6100 va kinolentali videoproyektor RT-102) sotib olindi. Bunday inqilob natijasida yuqori sifatli tovush joʻrligida rangli yozib olish va katta kinoteatrlar ekranlarida namoyish qilishga imkon tugʻildi. Oddiy kinoproyektor (kinoga olish apparati) va kinoplyonkaga raqobatchi — multimedia videoproyektor paydo boʻldi. Kinotasvirlar tushirilgan disklardan foydalanilganda olti kanalli raqamli tovush tizimi „Dolbi Digital“dan yoki ikki kanalli tovush tizimi „Dolbi Pro“dan foydalaniladi. Raqamli proyektor istalgan tipdagi kompyuter bilan ishlashi mumkin, shu bilan birga, yuqori sifatli kompyuter tasvirlari katta kinoekranlarga tushirilishi mumkin. Hatto proyeksiyalash (kino qoʻyish) xonasining oʻziga efir, kabel va yoʻldosh telesignallarini qabul qiladigan televizion priyomniklarni ham joylashtirish mumkin, bu esa katta ekranga istalgan televizion tasvirni tushirishga imkon beradi.

Soʻnggi paytlarda (2000-yillarda) 3 trubkali (kineskopli) proyektorlar oʻrniga suyuq kristalli (LCD) va mikrokoʻzguli (DLP) hamda matritsali (DMD) proyektorlar paydo boʻldi. Ularni boshqarish va ishlatish juda qulay, yuqori tasvir va tovush sifati taʼminlanadi.

Kino ishlab chiqarishning yangi standarti umuman K., xususan, kinoga olish, kino qoʻyish va kinotelevizion texnika sohalarini keskin rivojlantiradi. Hozir kinoplyonkadan foydalanayotgan kinotashkilotlar endilikda elektron filmlarni [[aloqa kanali]] orqali oladigan boʻlishdi. Elektron filmlar ishlab chiqarish video, kino va kompyuter texnikasining qoʻshilib ketishi yoʻnalishida rivojlanadi.

Hozir quyidagi yoʻnalishlarda ishlar olib borilmokda:— filmlarni radiokanallar orqali oʻzatish;— yozib olish vaqti 270 min.ga yetadigan videokamera („Panasonic“);- diskli kinokamera DV-DISK (AQSH);— jurnalistlar uchun moʻljallangan ixcham videokamera („SONY“);— quvvati 700 ANSI lyumen (massasi 1,3&amp;nbsp;kg) boʻlgan ixcham mikroproyektorlardan tortib quvvati 4700 ANSI lyumen (massasi 2,5&amp;nbsp;kg) boʻlgan quvvatli proyektorlar („SONY“ firmasi) ishlab chiqarilmoqda;— yangi raqamli videokameralar televideniyeda yangi standartlarni belgilamokda. TFR tipidagi matritsadan foydalanib satr yoyishning yangi texnologiyasi kinotasvirdan qolishmaydigan videotasvir hosil qilishga imkon beradi („Filife“ firmasi).

Ergash Komilov.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}

[[Turkum:Kino va video texnologiyalari]]</text>
      <sha1>k9cru3b35otbv8fmf1xwi5u0624rpt7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121517</id>
      <parentid>6121516</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8483" sha1="3t2t2ohyoy4di3mchoofobzznxydsnl" xml:space="preserve">'''Kinotexnika''' — [[kinofilm]]larni suratga olish, nusxalarini koʻchirish (koʻpaytirish) va namoyish qilish bilan shugʻullanadigan texnika sohasi. Asta-sekin, bosqichma-bosqich paydo boʻlgan, shakllangan va taraqqiy etib borgan. K.ning paydo boʻlishi, shakllanishi va taraqqiy etish jarayonlari yorugʻlik texnikasi, mexaniqa, [[optika]], fotogʻrafiya, elektronika, [[kompyuter]] texnologiyasi va boshqa soha yutuqlaridan ke-ng foydalanishni taqozo etgan. K.ning asosiy texnikaviy vositalari: kinoga olish apparati, nusxa koʻchirish apparati, [[kino]] qoʻyish apparati, kompyuter.

Fotografiyaning kashf qilinishi (19-asr oʻrtalari) ixtirochilarda fototasvirlarni harakatlantirib namoyish qilish gʻoyasini tugʻdirdi. Lekin boʻnga qadar (17-asrda) nemis olimi A. Kirxer „sirli chiroq“ni yaratdi. U yorugʻlik manbai (sham), shaffof shishaga chizilgan surat, shu suratni kattalashtiruvchi moslama (hozirgi obyektiv) va ekrandan iborat edi. Shamdan toʻshayotgan yorugʻlik shaffof shisha orqali oʻtib, undagi suratni ekranga tushirar edi. Keyinchalik (1882-yil) belgiyalik fizik J. Plato fenakistiskop deb ataladigan asbob yasadi. U tasvir (boltakash) chizilgan disk, shu diski i aylantiruvchi tasmali oʻzatma va koʻzgudan iborat edi. Disk aylantirilganda tomoshabin diskdagi tirqishlardan qarab, roʻparadagi koʻzguda goʻyo harakatlanayotgandek tuyulgan tasvirni (boltakashning harakatlarini) koʻrgan. Tasvirlarni suratga olish va keyin ularni ekranga tushirish uchun yorugʻliksezgir material talab qilinar edi. Koʻp izlanishlardan keyin shunday modda topildi. 19-asr birinchi yarmida fransuzlar L. J. Doger va J. Nyeps yorugʻlik taʼsirida rangini oʻzgartiruvchi modda kashf qildilar. Shu modda plyonka yoki shisha sirtiga surkalardi. Hozir bu moddaning tarkibi takomillashtirilgan. 19-asr oxirlarida „Lyumyer“ ([[Fransiya]]) va „Istmen Kodak“ (AQSH) firmalari kinolentalar ishlab chikara boshladi. Fransuz astronomi P. Jansen 1874-yil, fransuz fiziologi Marey 1888-yil, ingliz ixtirochilari F. Grin va J. Evans 1889-yil kinoga olish apparatini, fransuz ixtirochisi Lui Lyumyer esa 1894-yil kinoga olish va namoyish qilish apparatini yaratdilar. Lui Lyumyer 1895-yil 22-mart kuni [[Parij|Parijda]] „Ishchilarning fabrikadan chiqishi“ deb ataladigan hujjatli filmni namoyish qildi. Ana shu kun kinematografiya tugʻilgan kun hisoblanadi. Fransiyada Sh. Pate va L. Gomon 1897-yilda bir nechta takomillashtirilgan kinoga olish va namoyish qilish apparatlarini sanoat miqyosida ishlab chiqara boshladilar. Ular dastlabki kinodan nusxa koʻchirish apparatlarini ham ishlab chiqardilar. Boʻlarning hammasi [[Ovozsiz kino|ovozsiz]] kino uchun moʻljallangan edi.

20-asr boshlarida K. ancha suyet rivojlandi. Lekin kino sanʼati taraqqiy etishi bilan K. sifatiga talab kuchaydi. Natijada kinoapparatlarning yangi xillari yaratildi. Fransuz firmasi „A. Debri“ 1908-yil ichki kassetali kinoga olish apparati ishlab chiqara boshladi. 20-asr 10-yillari oxiriga kelib ovozsiz K. taraqqiyotida yangi bosqich boshlandi. Shu davrda avtomatik mexanizmli, mikroskopik va tezkor kinoga olish apparatlari, jarroxlik operatsiyalarini kinoga olish apparatlari, dastaki avtomatik apparatlar va boshqa yaratildi. 20-asr 30-yillarida koʻchma va muqim (statsionar) kinoproyektorlar bar-po qilindi, kinolentalar, kinoga olish va kino qoʻyish apparatlari, kinodan nusxa koʻchirish apparatlari, kinolentalarni ochiltirish, kinosuratga olish maydonlarini yoritish va kinolentalarni montaj qilish apparatlari koʻplab ishlab chiqarila boshladi.

Kinematograf mahkam oyoqqa turib, ovozsiz kino ishlab chiqarish sanoati muayyan darajada mustahkamlanib olganidan soʻng birin-ketin ovozli kino, rangli, stereoskopik, keng formatli, panoram va keng ekranli kino, doiraviy panoram va keng ekranli kino paydo boʻldi. Kinoning bu turlari uchun yangiyangi apparatlar, asboblar, materiallar, kinolentalar va usullar ishlab chiqildi, eskilari yangilariga almashtirib borildi. Ovozli kino AQSH, sobiq Ittifoq va Gʻarbiy Yevropaning barcha mamlakatlarida deyarli bir vaqtda paydo boʻldi. 20-asr 50-yillaridan boshlab ovoz magnit lentasida yozila boshladi. Koʻp qatlamli kinolentada uch rangli tasvir hosil qilish usuli topilganidan soʻng rangli kinofilmga asos solindi. Rangli kinofilmlarni kinoga olish va kino qoʻyish tizimi ayniqsa AQSH, sobiq Ittifoq, [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], Germaniya, Fransiyada rivojlandi. Yuqorida aytib oʻtilgan tizimlar, asosan, 70&amp;nbsp;mm, 35&amp;nbsp;mm va 16&amp;nbsp;mm li kinolentalarga moʻljallangan. 20-asr 60-yillaridan boshlab havaskorlik va oʻquv maqsadlari uchun 8&amp;nbsp;mm li kinolentalar ishlab chiqarila boshladi. K. muntazam ravishda takomillashtirilib borildi, yaʼni tasvir va ovoz sifati yaxshilandi, kino sanʼatining taʼsirchanligi oshdi, yorugʻliksezgirroq kinolentalar yaratildi, optik usulda nusxa koʻchirish usuli bilan filmlarni bir formatdan boshqa formatga koʻchirish jihozlari va texnologik jarayonlari mukammallashtirildi; kinoga olishda va, ayniqsa, videofilmlarni suratga olishda kompyuter texnologiyalari keng ishlatila boshladi. K. jarayonlaridan televideniyeda ham foydalaniladi (qarang [[Kino sanʼati]], [[Kinotelevizion texnika]]).

Hozirgi kunda AQSH, Angliya, Germaniya, Fransiya, [[Italiya]], Rossiya va, ayniqsa, Yaponiyada K. keng rivojlangan boʻlib, yangi takomillashgan markali apparatlar ishlab chiqariladi.

Oʻzbekiston Respublikasining kino tarmogʻini „Oʻzbekkino“ DAK, „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi, kinoxronika, kinofikatsiya sohalari tashkil qiladi. Boʻlar respublikaning 14 hududida kinoprokat tashkilotlari, taʼmirlash-ishlab chiqarish korxonalari, videomarkazlari orqali faoliyat koʻrsatmoqda.

20-asr 90-yillari oxirlarida kino va videofilmlarni suratga olish va namoyish qilish apparatlari ishlab chiqarish borasida haqiqiy inqilob yuz berdi. Yaponiyaning „Panasonic“ („Panasonik“) firmasidan kinovideapparatlar (mas, videomagnitofon AG-6100 va kinolentali videoproyektor RT-102) sotib olindi. Bunday inqilob natijasida yuqori sifatli tovush joʻrligida rangli yozib olish va katta kinoteatrlar ekranlarida namoyish qilishga imkon tugʻildi. Oddiy kinoproyektor (kinoga olish apparati) va kinoplyonkaga raqobatchi — multimedia videoproyektor paydo boʻldi. Kinotasvirlar tushirilgan disklardan foydalanilganda olti kanalli raqamli tovush tizimi „Dolbi Digital“dan yoki ikki kanalli tovush tizimi „Dolbi Pro“dan foydalaniladi. Raqamli proyektor istalgan tipdagi kompyuter bilan ishlashi mumkin, shu bilan birga, yuqori sifatli kompyuter tasvirlari katta kinoekranlarga tushirilishi mumkin. Hatto proyeksiyalash (kino qoʻyish) xonasining oʻziga efir, kabel va yoʻldosh telesignallarini qabul qiladigan televizion priyomniklarni ham joylashtirish mumkin, bu esa katta ekranga istalgan televizion tasvirni tushirishga imkon beradi.

Soʻnggi paytlarda (2000-yillarda) 3 trubkali (kineskopli) proyektorlar oʻrniga suyuq kristalli (LCD) va mikrokoʻzguli (DLP) hamda matritsali (DMD) proyektorlar paydo boʻldi. Ularni boshqarish va ishlatish juda qulay, yuqori tasvir va tovush sifati taʼminlanadi.

Kino ishlab chiqarishning yangi standarti umuman K., xususan, kinoga olish, kino qoʻyish va kinotelevizion texnika sohalarini keskin rivojlantiradi. Hozir kinoplyonkadan foydalanayotgan kinotashkilotlar endilikda elektron filmlarni [[aloqa kanali]] orqali oladigan boʻlishdi. Elektron filmlar ishlab chiqarish video, kino va kompyuter texnikasining qoʻshilib ketishi yoʻnalishida rivojlanadi.

Hozir quyidagi yoʻnalishlarda ishlar olib borilmokda:— filmlarni radiokanallar orqali oʻzatish;— yozib olish vaqti 270 min.ga yetadigan videokamera („Panasonic“);- diskli kinokamera DV-DISK (AQSH);— jurnalistlar uchun moʻljallangan ixcham videokamera („SONY“);— quvvati 700 ANSI lyumen (massasi 1,3&amp;nbsp;kg) boʻlgan ixcham mikroproyektorlardan tortib quvvati 4700 ANSI lyumen (massasi 2,5&amp;nbsp;kg) boʻlgan quvvatli proyektorlar („SONY“ firmasi) ishlab chiqarilmoqda;— yangi raqamli videokameralar televideniyeda yangi standartlarni belgilamokda. TFR tipidagi matritsadan foydalanib satr yoyishning yangi texnologiyasi kinotasvirdan qolishmaydigan videotasvir hosil qilishga imkon beradi („Filife“ firmasi).

Ergash Komilov&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}

[[Turkum:Kino va video texnologiyalari]]</text>
      <sha1>3t2t2ohyoy4di3mchoofobzznxydsnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Auguste Comte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511460</id>
    <revision>
      <id>6121840</id>
      <parentid>6090437</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="5u6usrc53ifmf0qcuva45dqsqthyy72" xml:space="preserve">KONT (Comte) Ogyust (1798.19.1, Monpelye — 1857.5.9, Parij) — fransuz faylasufi, pozitivizmning asosiy vakili. Sen-Simonta kotiblik qilgan (1817—1822). Tarix va sotsiologiyaga oid qarashlari Sen-Simonning kuchli taʼsirida boʻlgan. K. har qanday metafizikani rad etgan. Pozitivizmga empirizm bilan mistitsizm orasidagi oʻrta yoʻl sifatida qaragan. K. fikricha, fan mohiyatni emas, faqat hodisani biladi. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi insoniyat aqlzakovati evolyusiyasining 3 bosqichi (teologik, metafizik, pozitiv yoki ilmiy) nazariyasini ilgari surdi. Fanlar tasnifini ishlab chiqdi. K. &quot;sotsiologiya&quot; tushunchasini ilk bor fanga kiritdi, u tufayli sotsiologiya muayyan ilmiy tizimdan joy oldi. K. ga koʻra, kishilik jamiyatini tashkil etish sotsiologiyaning amaliy maqsadi hisoblanadi. Asosiy asarlari: &quot;Pozitiv falsafa kursi&quot; (1—6-jildlar, 1830—42), &quot;Pozitiv siyosat tizimi&quot; (1—4 jiddlar, 1851—54)&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>5u6usrc53ifmf0qcuva45dqsqthyy72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121841</id>
      <parentid>6121840</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1068" sha1="ig7bwqm8dnammg13ng11kzsga88g8r4" xml:space="preserve">KONT (Comte) Ogyust (1798.19.1, Monpelye — 1857.5.9, Parij) — fransuz faylasufi, pozitivizmning asosiy vakili. Sen-Simonta kotiblik qilgan (1817—1822). Tarix va sotsiologiyaga oid qarashlari Sen-Simonning kuchli taʼsirida boʻlgan. KONT har qanday metafizikani rad etgan. Pozitivizmga empirizm bilan mistitsizm orasidagi oʻrta yoʻl sifatida qaragan. K. fikricha, fan mohiyatni emas, faqat hodisani biladi. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi insoniyat aqlzakovati evolyusiyasining 3 bosqichi (teologik, metafizik, pozitiv yoki ilmiy) nazariyasini ilgari surdi. Fanlar tasnifini ishlab chiqdi. K. &quot;sotsiologiya&quot; tushunchasini ilk bor fanga kiritdi, u tufayli sotsiologiya muayyan ilmiy tizimdan joy oldi. K. ga koʻra, kishilik jamiyatini tashkil etish sotsiologiyaning amaliy maqsadi hisoblanadi. Asosiy asarlari: &quot;Pozitiv falsafa kursi&quot; (1—6-jildlar, 1830—42), &quot;Pozitiv siyosat tizimi&quot; (1—4 jiddlar, 1851—54)&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>ig7bwqm8dnammg13ng11kzsga88g8r4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121842</id>
      <parentid>6121841</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1070" sha1="jg5tsljd5a7ahdazeqi8ii106vrjg7d" xml:space="preserve">KONT (Comte) Ogyust (1798.19.1, Monpelye — 1857.5.9, Parij) — fransuz faylasufi, pozitivizmning asosiy vakili. Sen-Simonta kotiblik qilgan (1817—1822). Tarix va sotsiologiyaga oid qarashlari Sen-Simonning kuchli taʼsirida boʻlgan. KONT har qanday metafizikani rad etgan. Pozitivizmga empirizm bilan mistitsizm orasidagi oʻrta yoʻl sifatida qaragan. KONT fikricha, fan mohiyatni emas, faqat hodisani biladi. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi insoniyat aqlzakovati evolyusiyasining 3 bosqichi (teologik, metafizik, pozitiv yoki ilmiy) nazariyasini ilgari surdi. Fanlar tasnifini ishlab chiqdi. K. &quot;sotsiologiya&quot; tushunchasini ilk bor fanga kiritdi, u tufayli sotsiologiya muayyan ilmiy tizimdan joy oldi. K. ga koʻra, kishilik jamiyatini tashkil etish sotsiologiyaning amaliy maqsadi hisoblanadi. Asosiy asarlari: &quot;Pozitiv falsafa kursi&quot; (1—6-jildlar, 1830—42), &quot;Pozitiv siyosat tizimi&quot; (1—4 jiddlar, 1851—54)&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>jg5tsljd5a7ahdazeqi8ii106vrjg7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121846</id>
      <parentid>6121842</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1072" sha1="1m9koj51ogobcyt11z72idvrxxvsrey" xml:space="preserve">KONT (Comte) Ogyust (1798.19.1, Monpelye — 1857.5.9, Parij) — fransuz faylasufi, pozitivizmning asosiy vakili. Sen-Simonta kotiblik qilgan (1817—1822). Tarix va sotsiologiyaga oid qarashlari Sen-Simonning kuchli taʼsirida boʻlgan. KONT har qanday metafizikani rad etgan. Pozitivizmga empirizm bilan mistitsizm orasidagi oʻrta yoʻl sifatida qaragan. KONT fikricha, fan mohiyatni emas, faqat hodisani biladi. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi insoniyat aqlzakovati evolyusiyasining 3 bosqichi (teologik, metafizik, pozitiv yoki ilmiy) nazariyasini ilgari surdi. Fanlar tasnifini ishlab chiqdi. KONT &quot;sotsiologiya&quot; tushunchasini ilk bor fanga kiritdi, u tufayli sotsiologiya muayyan ilmiy tizimdan joy oldi. K. ga koʻra, kishilik jamiyatini tashkil etish sotsiologiyaning amaliy maqsadi hisoblanadi. Asosiy asarlari: &quot;Pozitiv falsafa kursi&quot; (1—6-jildlar, 1830—42), &quot;Pozitiv siyosat tizimi&quot; (1—4 jiddlar, 1851—54)&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>1m9koj51ogobcyt11z72idvrxxvsrey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121847</id>
      <parentid>6121846</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1073" sha1="a5qthpcs1ktk8qivv083rrq01xesugm" xml:space="preserve">KONT (Comte) Ogyust (1798.19.1, Monpelye — 1857.5.9, Parij) — fransuz faylasufi, pozitivizmning asosiy vakili. Sen-Simonta kotiblik qilgan (1817—1822). Tarix va sotsiologiyaga oid qarashlari Sen-Simonning kuchli taʼsirida boʻlgan. KONT har qanday metafizikani rad etgan. Pozitivizmga empirizm bilan mistitsizm orasidagi oʻrta yoʻl sifatida qaragan. KONT fikricha, fan mohiyatni emas, faqat hodisani biladi. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi insoniyat aqlzakovati evolyusiyasining 3 bosqichi (teologik, metafizik, pozitiv yoki ilmiy) nazariyasini ilgari surdi. Fanlar tasnifini ishlab chiqdi. KONT &quot;sotsiologiya&quot; tushunchasini ilk bor fanga kiritdi, u tufayli sotsiologiya muayyan ilmiy tizimdan joy oldi. KONTga koʻra, kishilik jamiyatini tashkil etish sotsiologiyaning amaliy maqsadi hisoblanadi. Asosiy asarlari: &quot;Pozitiv falsafa kursi&quot; (1—6-jildlar, 1830—42), &quot;Pozitiv siyosat tizimi&quot; (1—4 jiddlar, 1851—54)&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>a5qthpcs1ktk8qivv083rrq01xesugm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121848</id>
      <parentid>6121847</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1075" sha1="iz1twjzbbg3sgwcevq7ba2j2xo57fn9" xml:space="preserve">KONT (Comte) Ogyust (1798.19.1, Monpelye — 1857.5.9, Parij) — fransuz faylasufi, pozitivizmning asosiy vakili. Sen-Simonta kotiblik qilgan (1817—1822). Tarix va sotsiologiyaga oid qarashlari Sen-Simonning kuchli taʼsirida boʻlgan. KONT har qanday metafizikani rad etgan. Pozitivizmga empirizm bilan mistitsizm orasidagi oʻrta yoʻl sifatida qaragan. KONT fikricha, fan mohiyatni emas, faqat hodisani biladi. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi insoniyat aqlzakovati evolyusiyasining 3 bosqichi (teologik, metafizik, pozitiv yoki ilmiy) nazariyasini ilgari surdi. Fanlar tasnifini ishlab chiqdi. KONT &quot;sotsiologiya&quot; tushunchasini ilk bor fanga kiritdi, u tufayli sotsiologiya muayyan ilmiy tizimdan joy oldi. KONTga koʻra, kishilik jamiyatini tashkil etish sotsiologiyaning amaliy maqsadi hisoblanadi. Asosiy asarlari: &quot;Pozitiv falsafa kursi&quot; (1—6-jildlar, 1830—1842), &quot;Pozitiv siyosat tizimi&quot; (1—4 jiddlar, 1851—54)&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>iz1twjzbbg3sgwcevq7ba2j2xo57fn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121849</id>
      <parentid>6121848</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1079" sha1="2i8t1539imdf0xcfmrt9dfrowohlyrh" xml:space="preserve">KONT (Comte) Ogyust (1798.19.1, Monpelye — 1857.5.9, Parij) — fransuz faylasufi, pozitivizmning asosiy vakili. Sen-Simonta kotiblik qilgan (1817—1822). Tarix va sotsiologiyaga oid qarashlari Sen-Simonning kuchli taʼsirida boʻlgan. KONT har qanday metafizikani rad etgan. Pozitivizmga empirizm bilan mistitsizm orasidagi oʻrta yoʻl sifatida qaragan. KONT fikricha, fan mohiyatni emas, faqat hodisani biladi. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi insoniyat aqlzakovati evolyusiyasining 3 bosqichi (teologik, metafizik, pozitiv yoki ilmiy) nazariyasini ilgari surdi. Fanlar tasnifini ishlab chiqdi. KONT &quot;sotsiologiya&quot; tushunchasini ilk bor fanga kiritdi, u tufayli sotsiologiya muayyan ilmiy tizimdan joy oldi. KONTga koʻra, kishilik jamiyatini tashkil etish sotsiologiyaning amaliy maqsadi hisoblanadi. Asosiy asarlari: &quot;Pozitiv falsafa kursi&quot; (1—6-jildlar, 1830—1842), &quot;Pozitiv siyosat tizimi&quot; (1—4 jiddlar, 1851—1854)&lt;ref&gt;.
[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>2i8t1539imdf0xcfmrt9dfrowohlyrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121850</id>
      <parentid>6121849</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1093" sha1="e5lcr2y9hc8sk2a078iz0o5yksf8fxc" xml:space="preserve">KONT (Comte) Ogyust (1798.19.1, Monpelye — 1857.5.9, Parij) — fransuz faylasufi, pozitivizmning asosiy vakili. Sen-Simonta kotiblik qilgan (1817—1822). Tarix va sotsiologiyaga oid qarashlari Sen-Simonning kuchli taʼsirida boʻlgan. KONT har qanday metafizikani rad etgan. Pozitivizmga empirizm bilan mistitsizm orasidagi oʻrta yoʻl sifatida qaragan. KONT fikricha, fan mohiyatni emas, faqat hodisani biladi. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi insoniyat aqlzakovati evolyusiyasining 3 bosqichi (teologik, metafizik, pozitiv yoki ilmiy) nazariyasini ilgari surdi. Fanlar tasnifini ishlab chiqdi. KONT „sotsiologiya“ tushunchasini ilk bor fanga kiritdi, u tufayli sotsiologiya muayyan ilmiy tizimdan joy oldi. KONTga koʻra, kishilik jamiyatini tashkil etish sotsiologiyaning amaliy maqsadi hisoblanadi. Asosiy asarlari: „Pozitiv falsafa kursi“ (1—6-jildlar, 1830—1842), „Pozitiv siyosat tizimi“ (1—4 jiddlar, 1851—1854)&lt;ref&gt;.
[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>e5lcr2y9hc8sk2a078iz0o5yksf8fxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kornuoll</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512005</id>
    <revision>
      <id>6121924</id>
      <parentid>5101060</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <origin>6121924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="cjjbl515y6c64uwlnhnmeisgty0o73x" xml:space="preserve">'''Kornuoll''' – [[Buyuk Britaniya|Buyuk Britaniyaning]] janubuy-gʻarbidagi yarim orol. [[La-Mansh Boʻgʻoz|La-Mansh boʻgʻozi]] va Bristol qoʻltigʻi suvlari oʻrab turadi. Uzunligi 150&amp;nbsp;km chamasida, eni 72&amp;nbsp;km gacha. Qirgʻoqlari [[qoʻltiq]]lar bilan kuchli parchalangan. Relyefi yassitogʻ (eng baland joyi 621 m) va sertepali tekislik. Qirgʻoqlari tik. Keng bargli oʻrmonlar, vereskzorlar, torf botqoqliklari bor. [[Qalay]] olinadi. Yirik porti – [[Plimut]]&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{UK-geo-stub}}

[[Turkum:Yarim orollar]]</text>
      <sha1>cjjbl515y6c64uwlnhnmeisgty0o73x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Madaniy landshaft</title>
    <ns>0</ns>
    <id>523643</id>
    <revision>
      <id>6121837</id>
      <parentid>6065154</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Madaniyat]] qoʻshildi; {{turkumsiz}} olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2094" sha1="9mvjctqfepu5ji6lf7a6v4keyv9ffrb" xml:space="preserve">{{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}}

'''Madaniy landshaft''' — muayyan maqsad bilan (biologik hosilni oshirish; rekreatsiya, aholi turar joylarini bunyod etish va hokazo) ilmiy asosda va insonlar manfaatini koʻzlab oqilona oʻzgartirilgan landshaftlar. Madaniy landshaftda unumdorlik, iqtisodiy samaradorlik eng yuqori, kishilar hayoti uchun zarur sharoit qulay, tabiiy muhit sogʻlom va goʻzal boʻlishi kerak. Madaniy landshaftga choʻl oʻrtasida bunyod etilgan vohalar, zaytun, choy, banan, sitrus plantatsiyalari, qishloq xoʻjaligi oʻsimliklari ekiladigan dalalar, oʻrmonlar oʻrnida barpo qilingan pichanzor, yaylov, bogʻ, koʻchatzor, oʻrmonzor park va boshqa misol boʻla oladi. Madaniy landshaftning oʻzgarishi, tabiatning rivojlanishi va unga inson tomonidan kiritiladigan oʻzgartirishlar oʻrtasidagi qarama-qarshiliklar bilan tavsiflanadi. Har bir landshaft kabi Madaniy landshaft mahsuldorlik xususiyatiga ega. Mahsuldorlik esa Madaniy landshaftning tabiiy xususiyatlari va insonning oʻzgartiruvchi harakatiga bogʻliq. Madaniy landshaftda relyef morfostrukturasi belgilari, geologik tuzilishi, tabiiy iqlimning asosiy xususiyatlari saqlanadi va u zonallik hamda azonallikning taʼsirida boʻladi. Madaniy landshaftni ongli ravishda tuzish nafaqat landshaft komponentlari, balki uning morfologik tarkibiy qismlari (maskan, fatsiya) orasidagi bogʻliqlikni oʻrganishga asoslanadi. Madaniy landshaft birinchi navbatda nomaqbul tabiiy jarayonlarning oldini olish, inson hayoti uchun sogʻlom muhitni yaratish, hududni oqilona tashkil qilish (tabiiy landshaftning muhofaza qilinayotgan elementlari — qishloq xoʻjaligi yerlari, turar joy massivlari, sanoat korxonalari va hokazo orasidagi ilmiy jihatdan asoslangan nisbat)ni koʻzda tutadi. Landshaftshunoslikning muhim vazifasi uning turi, oʻzgarishi va mahsuldorligini oshirish yoʻllarini oʻrganishdan iboratdir. Bu yoʻnalishda landshaftshunoslik qishloq xoʻjaligi bilan birikadi&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}


[[Turkum:Madaniyat]]</text>
      <sha1>9mvjctqfepu5ji6lf7a6v4keyv9ffrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marshall Alfred</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526154</id>
    <revision>
      <id>6121685</id>
      <parentid>4770046</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axrorbek0730</username>
        <id>264148</id>
      </contributor>
      <origin>6121685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1533" sha1="2xvqvb4c9x356ajxcte7u7dur2htno0" xml:space="preserve">{{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}}

[[Fayl:Alfred Marshall.jpg|thumb|Marshall (1921)]]

MARSHALL (Marshall) Alfred (26.07.1842 London - 13.07.1924 Kembrij) — ingliz iqtisodchisi, Kembrij untining siyosiy iqtisod prof. (1885—1908). Iqtisodiyotdagi neoklassik yoʻnalishning Kembrij maktabi asoschisi. M. &quot;Siyosiy iqtisod&quot; oʻrniga siyosiylashmagan &quot;ekonomike&quot; atamasini kiritdi. U oʻz asarlarida xoʻjalikning ideal modeli &quot;mukammal raqobat&quot; tufayli vujudga kelishi mumkinligini koʻrsatadi. Harajatlar, talab va taklif, mehnat unumdorligi toʻgʻrisidagi nazariyalarni 19-asr oxirida keng tarqalgan meʼyoriy naflilik (chegaraviy naf) nazariyasi bilan qoʻshishga harakat qilgan. Unga kura bozor narxi eng yuqori (chegaraviy) naf asosida aniqlanadigan talab narxi va eng yuqori harajatlar bilan topiladigan taklif narxi chiziqlarining kesishish nuqgasi (&quot;Marshall xochi&quot; deb yuritiladi). Talab va taklif chiziqlari kesishgan joyda mahsulot miqsori va narx orasidagi muvozanat, moʻʼtadillik oʻrnatiladi. M. tovar qiymati sarflangan ijtimoiy mehnat bilan oʻlchanishi haqidagi qarashlarni qatʼiyan rad etdi.Marshall nazariyasiga ko'ra har qanday jamiyatni inqirozdan qutqarishni eng yaxshi usuli bu fohishalarni ko'paytirishdan iborat deydi

Asosiy asarlari: &quot;Zamonaviy tijoratning sof nazariyasi&quot; (1879), &quot;Iqtisodiyot prinsiplari&quot; (1890), &quot;Sanoat va tijorat&quot; (1919).&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}
{{Moliyachilar}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}</text>
      <sha1>2xvqvb4c9x356ajxcte7u7dur2htno0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121686</id>
      <parentid>6121685</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axrorbek0730</username>
        <id>264148</id>
      </contributor>
      <origin>6121686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="8vfyjz0lm02ilf2d13he8tw0dmoticx" xml:space="preserve">{{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}}

[[Fayl:Alfred Marshall.jpg|thumb|Marshall (1921)]]

MARSHALL (Marshall) Alfred (26.07.1842 London - 13.07.1924 Kembrij) — ingliz iqtisodchisi, Kembrij untining siyosiy iqtisod professori. (1885—1908). Iqtisodiyotdagi neoklassik yoʻnalishning Kembrij maktabi asoschisi. M. &quot;Siyosiy iqtisod&quot; oʻrniga siyosiylashmagan &quot;ekonomike&quot; atamasini kiritdi. U oʻz asarlarida xoʻjalikning ideal modeli &quot;mukammal raqobat&quot; tufayli vujudga kelishi mumkinligini koʻrsatadi. Harajatlar, talab va taklif, mehnat unumdorligi toʻgʻrisidagi nazariyalarni 19-asr oxirida keng tarqalgan meʼyoriy naflilik (chegaraviy naf) nazariyasi bilan qoʻshishga harakat qilgan. Unga ko'ra bozor narxi eng yuqori (chegaraviy) naf asosida aniqlanadigan talab narxi va eng yuqori harajatlar bilan topiladigan taklif narxi chiziqlarining kesishish nuqgasi (&quot;Marshall xochi&quot; deb yuritiladi). Talab va taklif chiziqlari kesishgan joyda mahsulot miqdori va narx orasidagi muvozanat, moʻʼtadillik oʻrnatiladi. Marshall tovar qiymati sarflangan ijtimoiy mehnat bilan oʻlchanishi haqidagi qarashlarni qatʼiyan rad etdi. Marshall nazariyasiga ko'ra har qanday jamiyatni inqirozdan qutqarishni eng yaxshi usuli bu fohishalarni ko'paytirishdan iborat deydi.

Asosiy asarlari: &quot;Zamonaviy tijoratning sof nazariyasi&quot; (1879), &quot;Iqtisodiyot prinsiplari&quot; (1890), &quot;Sanoat va tijorat&quot; (1919).&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}
{{Moliyachilar}}

{{Turkumsiz|date=avgust 2024}}</text>
      <sha1>8vfyjz0lm02ilf2d13he8tw0dmoticx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nefrologiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>537281</id>
    <revision>
      <id>6121425</id>
      <parentid>5974342</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28392-85</username>
        <id>265580</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manbalar */</comment>
      <origin>6121425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1620" sha1="e6484w1mqpdelpz5h65q2yywsxenzjm" xml:space="preserve">'''Nefrologiya''' asosan buyraklarnig mutaxasislari bo'ladi(yun. nephros — buyrak va logos —fan) — tibbiyotning bir boʻlimi; buyrakning tuzilishi va faoliyati, kasalliklari: buyrakning tugʻma kasalliklari (buyrak gipoplaziyasi, buyrak aplaziyasi va boshqalar), irsiy kasalliklari (tubulopatiyalar, oilaviy irsiy nefrit va hokazo), orttirilgan kasalliklari (glomerulonefrit, piyelonefrit, nefrolitiaz va boshqalar) ning yuzaga kelish sabab va mexanizmlarini, ularning oldini olish va davolash chora-tadbirlarini oʻrganadi.

N. fan sifatida 20-asrning 50—60-yillarida ajralib chiqdi. Uning fan sifatida rivojlanishida buyrak ultra tuzilishini oʻrganishdagi, buyrak faoliyatini eksperimental tekshirishlardagi yutuqlar, eksperimental va klinik immunologiyadagi yangiliklarning ahamiyati katta. N.ga glomerulonefritni oʻrgangan ingliz R.Brayt asos solgan (1927).

Oxirgi 30 yil ichida koʻpgina buyrak kasalliklarining tabiati aniqlandi, yangi immuntiklovchi dorilar ishlab chiqarildi, irsiy va tugʻma kasalliklar aniqlandi, sunʼiy buyrak va buyrak transplantatsiyasi qoʻllanila boshlandi. N. masalalarini klinitsistlar, morfolog, fiziolog, urolog va boshqa mutaxassislar hamkorlikda oʻrganadi. N. urologiya va transplantatsion xirurgiya bilan chambarchas bogʻlangan.

Hozirgi Oʻzbekistonda barcha tibbiyot institutlarida N. fan sifatida oʻqitiladi va shu institutlar tarkibida N. boʻlimlari faoliyat koʻrsatadi. Toshkentda va boshqa yirik shaharlarda N. markazlari bor.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Nefrologiya]]</text>
      <sha1>e6484w1mqpdelpz5h65q2yywsxenzjm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121426</id>
      <parentid>6121425</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28392-85</username>
        <id>265580</id>
      </contributor>
      <origin>6121426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1621" sha1="rsengjns7d3jk0en4yl7e08nmmzoodu" xml:space="preserve">'''Nefrologiya''' asosan buyraklarning mutaxasislari bo'ladi(yun. nephros — buyrak va logos —fan) — tibbiyotning bir boʻlimi; buyrakning tuzilishi va faoliyati, kasalliklari: buyrakning tugʻma kasalliklari (buyrak gipoplaziyasi, buyrak aplaziyasi va boshqalar), irsiy kasalliklari (tubulopatiyalar, oilaviy irsiy nefrit va hokazo), orttirilgan kasalliklari (glomerulonefrit, piyelonefrit, nefrolitiaz va boshqalar) ning yuzaga kelish sabab va mexanizmlarini, ularning oldini olish va davolash chora-tadbirlarini oʻrganadi.

N. fan sifatida 20-asrning 50—60-yillarida ajralib chiqdi. Uning fan sifatida rivojlanishida buyrak ultra tuzilishini oʻrganishdagi, buyrak faoliyatini eksperimental tekshirishlardagi yutuqlar, eksperimental va klinik immunologiyadagi yangiliklarning ahamiyati katta. N.ga glomerulonefritni oʻrgangan ingliz R.Brayt asos solgan (1927).

Oxirgi 30 yil ichida koʻpgina buyrak kasalliklarining tabiati aniqlandi, yangi immuntiklovchi dorilar ishlab chiqarildi, irsiy va tugʻma kasalliklar aniqlandi, sunʼiy buyrak va buyrak transplantatsiyasi qoʻllanila boshlandi. N. masalalarini klinitsistlar, morfolog, fiziolog, urolog va boshqa mutaxassislar hamkorlikda oʻrganadi. N. urologiya va transplantatsion xirurgiya bilan chambarchas bogʻlangan.

Hozirgi Oʻzbekistonda barcha tibbiyot institutlarida N. fan sifatida oʻqitiladi va shu institutlar tarkibida N. boʻlimlari faoliyat koʻrsatadi. Toshkentda va boshqa yirik shaharlarda N. markazlari bor.&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Nefrologiya]]</text>
      <sha1>rsengjns7d3jk0en4yl7e08nmmzoodu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oqtosh sanatoriysi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546610</id>
    <revision>
      <id>6121775</id>
      <parentid>5430168</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekipediya</username>
        <id>118689</id>
      </contributor>
      <origin>6121775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="1nfygz0j1yiyr59lzj98q22mdi3xyl3" xml:space="preserve">'''Oqtosh sanatoriysi''' — [[Toshkent viloyati]] [[Boʻstonliq tumani]] [[Oqtosh (Boʻstonliq tumani)|Oqtosh qishlogʻidagi]] togʻ ikdimiy kurort. [[Toshkent shahri|Toshkent shahridan]] 65&amp;nbsp;km, [[Gʻazalkent|Gʻazalkent shahridan]] 10&amp;nbsp;km masofada, [[Dengiz sathi|dengiz sathidan]] 1140 m balandlikda joylashgan (Gʻarbiy Tyanshan — Qorjontovning pastki qismi). Maydoni 8,5 ga. Tarixiy manbalarga koʻra, sanatoriy hududida dastlab geologlar yashab togʻ qidiruv ishlarini olib borishgan. 1936-yil silga aloqasi boʻlmagan nafas aʼzolari hamda [[nerv sistemasi]] kasalliklari bilan ogʻrigan kishilar davolanadigan sanatoriy tashkil etilgan. 1942—45 yillar sanatoriy [[koʻkrak qafasi]] jarohatlanganlar uchun harbiy gospital boʻlgan. Hozirgi nafas aʼzolari kasalliklari, asosan, [[bronxial astma]] bilan ogʻrigan bemorlar davolanadi. Sanatoriy yaxshi koʻkalamzorlashtirilgan, atrofi keng bargli oʻrmonlar bilan oʻralgan ([[yongʻoq]], pista, [[bodom]] va boshqalar oʻsadi). Iqlimi moʻtadil kontinental: qishi yumshoq, yozi issiq, yanvarning oʻrtacha temperaturasi —2°, iyulniki 35°, nisbiy namlik 55%, quyoshli kunlar davomiyligi yiliga 2550 soat. Davolash omili — [[Kislorod|kislorodga]] va shifobaxsh [[Efir moylari|efir moylariga]] boy musaffo togʻ havosi. Togʻ daryolaridan keladigan tabiiy gidro ionlanish kelib chiqishi jihatidan nospetsifik nafas aʼzolari xastaliklariga shifobaxsh taʼsir etadi. Davolash kompleksi [[fizioterapiya]], sunʼiy vannalar (ignabargli, tuzli), [[sauna]], [[parafin]] va [[ozokerit]] bilan davolash, [[massaj]], davo fizkulturasi, terrenkur, maqsadga muvofiq ovqatlanishdan iborat. Sanatoriyda sharq tabobati — giyohlar bilan davolashda keng foydalaniladi. 100 (yezda 126) oʻringa moʻljallangan yotoq korpuslari (bir va ikki oʻrinli), 4 ta oilaviy kottej, klub, [[kutubxona]], sport maydonchalari mavjud (2003). Bolalar va ota-onalari uchun yil boʻyi ishlaydigan boʻlim ham bor (1999-yildan). Sanatoriyning kirish darvozasi ark uslubida qurilgan{{OʻzME-O}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{no iwiki}}

{{OʻzME}}    


{{chala}}

[[Turkum:Boʻstonliq tumani]]</text>
      <sha1>1nfygz0j1yiyr59lzj98q22mdi3xyl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aun San</title>
    <ns>0</ns>
    <id>560365</id>
    <revision>
      <id>6121868</id>
      <parentid>4315981</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="pe39zo7f6cfnc7rk4wsx3y2xp74ppjx" xml:space="preserve">'''Aun San''' (1915.13.2, Namau -1947.19.7, Rangun) – Birma (hozirgi Myan-ma) xalqining milliy qahramoni, siyosiy arbobi, milliy mustaqillik uchun kurash rahbarlaridan biri. 1944-yildan Xalq ozodligi antifashist ligasi prezidenta. 1945-yil yapon bosqinchilariga qarshi qoʻzgʻolonga rahbarlik qilgan, 1945–47 yillarda mustaqillik uchun ku-rashga bosh boʻlgan, terroristlar tomonidan oʻldirilgan.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>pe39zo7f6cfnc7rk4wsx3y2xp74ppjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121869</id>
      <parentid>6121868</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="jnknn2d7mwp4xc0pwegaf6kqzowcksa" xml:space="preserve">'''Aun San''' (1915.13.2, Namau -1947.19.7, Rangun) – Birma (hozirgi Myan-ma) xalqining milliy qahramoni, siyosiy arbobi, milliy mustaqillik uchun kurash rahbarlaridan biri. 1944-yildan Xalq ozodligi antifashist ligasi prezidenta. 1945-yil yapon bosqinchilariga qarshi qoʻzgʻolonga rahbarlik qilgan, 1945—1947 yillarda mustaqillik uchun ku-rashga bosh boʻlgan, terroristlar tomonidan oʻldirilgan.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>jnknn2d7mwp4xc0pwegaf6kqzowcksa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121870</id>
      <parentid>6121869</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="g87bnr4vso2s3vfxtk6k6amgwn9gqb8" xml:space="preserve">'''Aun San''' (1915.13.2, Namau −1947.19.7, Rangun) — Birma (hozirgi Myan-ma) xalqining milliy qahramoni, siyosiy arbobi, milliy mustaqillik uchun kurash rahbarlaridan biri. 1944-yildan Xalq ozodligi antifashist ligasi prezidenta. 1945-yil yapon bosqinchilariga qarshi qoʻzgʻolonga rahbarlik qilgan, 1945—1947 yillarda mustaqillik uchun kurashga bosh boʻlgan, terroristlar tomonidan oʻldirilgan.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>g87bnr4vso2s3vfxtk6k6amgwn9gqb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sugʻdiylar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>576616</id>
    <revision>
      <id>6121777</id>
      <parentid>5503010</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21060-80</username>
        <id>256676</id>
      </contributor>
      <comment>Turkiy sogdiy</comment>
      <origin>6121777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2728" sha1="7o7ijpuszmbtpo5vrp9ok98kve4yxeq" xml:space="preserve">[[Fayl:Manicheans.jpg|thumb|[[Moniylik]]ni ibodat qilgan Sugʻdiylar, c. 8-9 asrlar]]
[[Fayl:Sogdian Christian Text Written in Estrangelo.jpg|thumb|Suʻgd tilida bitilgan nasroniylar kitobidan matn, 9—11 asrlar, Turfon]]
'''Sugʻdiylar''', sugʻdlar — [[Zarafshon vodiysi]] va [[Qashqadaryo]] vohasining qadimiy aholisi. Turkiy tilga oid [[Sugʻd tili|sug'd tili]]&lt;nowiki/&gt;da gaplashgan. Bu mintaqada Sug'dlar etnik xalq sifatida miloddan avval 7-6-asrlarda paydo boʻlgan va 11-14 asrlarga kelib oʻzbek va tojiklar tarkibiga singib ketgan.

[[Avesto]] kitobida Gava nomli yurtda Sug'dlar yashaydi deb koʻrsatilgan (&quot;Videvdat&quot;, I fragard). Ahamoniylar qoyatosh bitiklaridagi Suguda nomli qaram satraplik aholisi Sug'dlar boʻlgan.

Sug'dlar har 2 vohada dehqonchilik va shahar madaniyatining shakllanishida muqim rol oʻynagan. Mil. av. 8—7-asrlarda Koʻktepa, Afrosiyob, Uzunqir, Sangirtepa, Yerqoʻrgʻon sh. harobalari oʻrnida boʻlgan qad. shaharlar Sugʻd xalqi shaharsozligining ilk yirik markazlari edi.

Sug'dlar uzoq muddat turli saltanatlar tarkibida boʻlib kelgan. Xususan, [[ahamoniylar]], [[yunonlar]], kushonlar, [[xioniylar]], [[eftaliylar]], [[kidariylar]], [[Turk xoqonligi]] tarkibida boʻlgan.

Miloddan avval 2—1-asrlardan boshlab Sug'dlar oʻz hududlarida konfederativ davlat tizimi shakllandi. Asosiy poytaxt shaharlar Samarqand, Kesh, Buxoro kabilar edi. Ayni shu davrdan [[Sugʻd yozuvi|umumsugʻd alifboli yozuvi]] amal qila boshlagan va uning koʻplab yodgorliklari bizgacha yetib kelgan.

Sug'dlar Buyuk ipak yoʻli xalqaro munosabatlarda katta nufuzga ega edilar. [[Sugʻd tili]] xalqaro til darajasiga koʻtarilgan. Sugʻd yozuvi esa, qadimiy turkiy-runiy, uygʻur-turkiy, moʻgʻul, manjur va boshqa Sharq yozuvlariga grafik asos boʻlib xizmat qilgan. Sug'dlar oʻz yozma yodgorliklarida xalq sifatida &quot;Sgʻudik nob&quot; &quot;Sugʻd xalqi&quot; deb atalgan.

Sug'dlar [[Sharqiy Turkiston]]ga savdo bilan kelib, [[Buyuk ipak yoʻli]]dagi shahar va qishloqlarda, 4—5-asrlar davomida (balki oldinroq) shu yerlarda qolib yashaganlar. Bu yerdagi viloyatlarning aksariyatida savdo-tijorat ishlari Sug'dlarning qoʻlida boʻlgan. Dunxuan va Guanchjou viloyatlarining hokimi maʼlum vaqtlargacha Sug'dlardan boʻlgan. 6—8-asrlar davomida Sug'dlarning aksariyati yo forsiylashib yo turkiylashib ketgan. Sug'dlar turkiy xalqlar bilan birga o'zbeklarning asosini tashkil qiladi.

== Adabiyot ==
* Ishoqov M., Sugʻdiyona tarixi chorrahasida, T., 1990; 
* Ishoqov M., Unutilgan podsholikdan xatlar, T., 1992; 
* Sogdiyskiye dokumentov s gory Mug, vyp. 1—3, M., 1962-63.
* Mirsodiq Ishoqov.
{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;

[[Turkum:Markaziy Osiyo xalqlari]]
[[Turkum:Soʻgʻdlar]]


{{chala}}</text>
      <sha1>7o7ijpuszmbtpo5vrp9ok98kve4yxeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Feodosiy I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>599394</id>
    <revision>
      <id>6121721</id>
      <parentid>2839013</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axrorbek0730</username>
        <id>264148</id>
      </contributor>
      <origin>6121721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="jcb34ipz8vahl6tr70thb2xtbycn958" xml:space="preserve">'''Feodosiy I''', Buyuk (Theodosius) (taxminan 346—395) — Rim imperatori (379-yildan). 380 yil ortodoksal xristianlik hukmronligini oʻrnatgan, arianlar va majusiylarni quvgʻin qilgan. Uning davrida Olimpiya oʻyinlari (majusiylarga xos deb) bekor qilingan. Aleksandriya kutubxonasi va majusiylarning koʻplab ibodatxonalari yondirib yuborilgan.

{{OʻzME}}


{{chala}}</text>
      <sha1>jcb34ipz8vahl6tr70thb2xtbycn958</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Augustin-Jean Fresnel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>601003</id>
    <revision>
      <id>6121852</id>
      <parentid>5363144</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="qo3xwfb2gqs3m1xpl1ell35umpdrpdj" xml:space="preserve">FRENEL (Fresnel) Ogyusten Jan (1788.10.5, Broli 1827.14.7, Vild’Avre, Parij yaqinida) — fransuz fizigi, Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1823). London Qirollik jamiyati aʼzosi, toʻlqin optikasi asoschilaridan biri. Fizikani mustaqil oʻrgangan. Politexnika maktabida (1806), soʻngra koʻpriklar va yoʻllar maktabi (Parij)da oʻqigan (1809). Ilmiy ishlari fizik optikaga oid. Interferensiya prinsipini qayta kashf qildi (1815). Gyuygens prinsipini toʻldirdi (Gyuygens—Frenel prinsipi 1816), yorugʻlik difraksiyasi nazariyasini ishlab chiqdi (1818), toʻsiq cheti va dumaloq tirqishdan difraksiyani kuzatdi. Yorugʻlik toʻlqinlarining koʻndalangligini isbotladi (1821), nurning ikkilanib sinishini, qutblanish tekisligining burilishini tushuntirib berdi. Ikki muhit chegarasidan yorugʻlikning qaytish va sinish qonunlarini topdi.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>qo3xwfb2gqs3m1xpl1ell35umpdrpdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xalq ijodi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>601796</id>
    <revision>
      <id>6121531</id>
      <parentid>6099435</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28750" sha1="mtal2ymmos38awvp62yxljeu4dne07n" xml:space="preserve">'''Xalq ogʻzaki ijodi''' — [[xalq]] ommasining badiiy, ijodiy-amaliy va havaskorlik faoliyati; anʼanaviy moddiy va nomoddiy madaniyatning xalq ogʻzaki badiiy ijodi (folklor), xalq musiqasi (musiqa folklori), xalq teatri (tomosha sanʼati), xalq oʻyinlari (raqs), qoʻgʻirchoqbozlik, dor va yogʻoch oyoq oʻyinlari (xalq sirki), xalq tasviriy va amaliy bezak sanʼati hamda texnikaviy va badiiy havaskorlik kabi ijodiyot turlari. Yaratilishi va ijodiy jarayonida koʻpchilikning ishtiroki boʻlgan Xalq ijodi ning turlari xalq turmush tarzi, yashash sharoitlari, ijtimoiy mehnat darajasiga moye ravishda shakllanib, avloddanavlodga, ustozdan shogirdga oʻtib, doimiy ravishda mukammallashib, sayqallashib, tobora anʼanaviylashib borgan va nihoyat, kasbiylik (professionallik) xususiyatiga ega boʻlgan, jonli ijro sharoitlari va kundalik amaliyotda bizgacha yetib kelgan. Shuningdek, Xalq ijodining bir qator qad. namunalari yozma manbalarda, tarixchi va yozuvchilarning asarlarida, qoyatoshlarda (Sarmishsoy, Zarautsoy rasmlari kabi), arxeologiya va arxitektura yodgorliklarida, uyroʻzgʻor buyumlarida saqlanib kelgan.

Xalq ijodi namunalarida xalqning turmush tarzi, ijtimoiy va maishiy hayoti, mehnat faoliyati, tabiat va jamiyatga qarashlari, eʼtiqodi va diniy tasavvurlari, inson va olamga nisbatan histuygʻulari, badiiy olami, bilim darajasi, baxtli va adolatli zamon haqidagi oʻyfikrlari oʻz ifodasini topgan. Xalq ijodi qadimdan rivojlanib kelgan (qarang [[Ibtidoiy sanʼat]]). Jamiyat taraqqiyoti va mehnat taqsimotining kuchaya borishi bilan Xalq ijodi janrlariga nisbatan ayrim isteʼdodli shaxslarning ixtisoslashuvi osha borgan. Shu tariqa baxshilar, masxarabozlar, qiziqchilar, qoʻgʻirchoqbozlar, raqqoslar, mashshoklar, naqqoshlar, kulollar, oʻymakorlar, kashtadoʻzlar va hokazo sanʼati yuzaga kelgan, korfarmon va ishboshilar paydo boʻlgan. Ammo uning yaratilishi va oʻzlashtirilishida koʻpchilikning ishtiroki, har bir ijro yoki amaliyot qadimdan qaror topgan mustahkam anʼanalar doirasida voqe boʻlishi saqlanib kelgan. Har qanday badiha, ijodiy xattiharakat, yangilik barqaror anʼanalar va ustozshogird munosabatlari doirasida roʻy bergan. Bir tomondan, anʼanalarning oʻzi rivojlana borgan, ikkinchi tomondan, har bir ijro yoki amaliyot davomida oʻzgartirishlar, yangiliklar kiritilgan, yangi asarlar, variantlar yuzaga kelgan. Qay birlari unutilib, ijro va amaliyotdan tushib qolgan.

Xalq ijodi professional sanʼatning yuzaga kelishi va rivojida katta oʻrin tutadi. Oʻz navbatida, professional sanʼat ham Xalq ijodi rivojiga taʼsir koʻrsatib, uni boyitib kelmoqda. Jamiyatda Xalq ijodi namunalarini saqlash va rivojlantirish, yoʻqolganlarini tiklash ehtiyoji oʻzining estetik talablarini qondirish, yaxshi yashash va hayotini mukammallashtirishga boʻlgan intilishidan kelib chiqqan. Bugungi kunda Xalq ijodini saqlash va rivojlantirish uchun katta imkoniyat va sharoitlar yaratilgan. Umumdavlat miqyosidagi muzeylar va qoʻrikxonalarning ishlayotganligi, Xalq ijodi namunalarining ilmiy oʻrganilishi va nashr etilayotganligi, koʻplab folkloretnografik ansambllarning mavjudligi, badiiy havaskorlikni yuksaltirishga qaratilgan tadbirlarning amalga oshirilayotganligi buning tasdigʻidir.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodi (folklor). Inson nutqi shakllanishi bilan xalq ogʻzaki badiiy ixodining qad. tur va janrlari ham qorishiq holda yuzaga kela boshladi. Kishilik badiiy tafakkurining turli shakllarini oʻz ichiga olgan bu sinkretik ijod namunalari ibtidoiy inson maishati va faoliyatining barcha jihatlari bilan mahkam bogʻlangan boʻlib, qad. odamlarning diniyeʼtiqodiy va mifologik qarashlarini, boshlangʻich ilmiy (empirik) bilimlarini, tabiat va jamiyat haqidagi tasavvurlarini aks ettirgan. Biroqqad. folklorning bunday namunalari bizgacha yetib kelmagan, balki ularning izlari va ayrim qismlari xalqning yashash va turmush tarzi bilan bogʻliq turlituman tasavvur va qarashlarida, xalq urfodatlari, udumlari, marosimlari, bayramlari tarkibida, baʼzi bir yozma manbalarda, keyingi davrlarda yozib olingan folklor asarlarida qoldiq holidagina saqlanib qolgan. Yozuvning yuzaga kelishi natijasida xalq ogʻzaki badiiy ijodi bilan tarixan bogʻliq adabiyot ham paydo boʻldi. Badiiy matnning ayrim ijodiy (yozuvchi, shoir, dramaturg) faoliyat bilan bogʻlanishi, muayyan ijodiy harakat sifatida yozuv bilan mustahkamlanishi adabiyotning asosiy xususiyati boʻlib, insoniyat badiiy tafakkuri taraqqiyotidagi oʻziga xos burilish nuqtasidir. Adabiyot oʻzining taraqqiyoti davomida folklordan barcha estetik tushunchalar va badiiy shakllarni olganligiga qaramay, oʻziga xos badiyat qonuniyatlari asosida mustaqil ravishda rivojlana bordi. Soʻz sanʼatining mustaqil turi sifatida folklor ham u bilan birgalikda yonmayon yashab keldi. Chunki kishilik jamiyatining umumiy estetik talabi va ehtiyoji uzoq yillar davomida faqat adabiyot bilan emas, balki folklor bilan ham mustaxkam bogʻliq boʻldi. Soʻz sanʼati bu 2 turining mustaqil rivoji, adabiyot va folklor asarlari yaratilgan ijtimoiy muhitdagi farkdar, ijodiy jarayonning xilmaxilligi ularning oʻzlariga xos spetsifik xususiyatlarini yanada kuchaytirdi. Natijada adabiyot va folklor oʻzlariga xos muayyan estetik tizim, janrlar tarkibi, badiiy xususiyatlarga ega boʻlgan soʻz sanʼatining mustaqil 2 turi — ogʻzaki va yozma turi sifatida rivojlanishda davom etdi.

Yaratuvchilik va ijrochilik jarayonining ogʻzakiligi va unda koʻpchilikning ishtirok etishi (jamoaviylik) xalq ogʻzaki badiiy ijodining asosiy xususiyatidir. Uning anʼanaviylik, oʻzgaruvchanlik, variantlik, ommaviylik, anonimlik (muallifining nomaʼlumligi) kabi koʻpdankoʻp belgilari folklorga xos ijodiy jarayonning ana shu bosh xususiyati doirasida namoyon boʻladi. Folklor namunalari ogʻzaki yaratilib, ajdodlar va avlodlar aloqadorligida ogʻzaki tarqalar hamda ommaviy repertuardan keng urin olar ekan, bunda badiiy shakllarning barkarorligi (turgʻunligi), matndan matnga oʻtuvchi umumiy oʻrinlarning qatʼiylashganligi, oʻxshash sayyor syujetlarning koʻpligi imkoniyat yaratadi. Har bir ijodkor (kdyta ijod) va ijroda anʼanaviy asardagi nimalardir oʻzgaradi, nimalardir avvalgisidan boshqacharoq talqin etiladi, nimalardir qoʻshiladi yoki tushib krladi. Bunday oʻzgaruvchanlik ijtimoiy muhit, maishiy sharoit, eshituvchilar talabi va ijrochi (ijodkor) salohiyatiga bogʻliq. Lekin har qanday oʻzgarish, ijro davomidagi qayta ijod asrlar davomida kagiylashgan puxta anʼanalar doirasida sodir boʻladi. Demak, jonli ogʻzaki anʼana doirasidagi badihagoʻylik folklor asarlarining koʻp variantlarida tarqalishiga olib keladi.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodining deyarli barcha janrlari turlituman ijrochi va ijodkorlar faoliyati bilan bogʻliq. Isteʼdodli ijodkorlar folklor namunalarini saqlab qolish va keng ommalashtirish bilan birga ogʻzaki anʼanalar doirasida uni yanada mukammallashtiradilar, baʼzan yangilarini ham yarata oladilar. Biroq bunda barkarorlashgan va qatʼiylashgan jamoaviylik anʼanalari yetakchilik qiladi. Ayrim janrlar (mas, topishmoq, maqol kabi) ommaviy xarakterga ega boʻlsa, yaʼni ularning namunalaridan har bir kishi ozmikoʻpmi ayta olsa, boshqalarining (mas, doston, ogʻzaki drama singari) ijrosi muayyan tayyorgarlikni talab qilgan. Shu tariqa xalq ogʻzaki badiiy ijodi namunalarini yaratish va ijro etishda oʻziga xos kasbiy ijodkorlik yuzaga kelgan. Oʻzbek folklorida ijodkor va ijrochilarning kasbiylashuvi nihoyatda rivojlangan. Baxshilar, ertakchilar, askiyabozlar, qiziqchilar, dorbozlar ijrochiligi professional sanʼat boʻlib, uni egallash uchun boʻlgʻuvchi ijodkor maxsus tayyorgarlik koʻrishi va muayyan ustozdan taʼlim olishi zarur boʻlgan.

Afsona, rivoyat, lof, latifa, maqol, topishmoq, ertak, doston, qoʻshiq, assiya, ogʻzaki drama va boshqalarlar xalq ogʻzaki badiiy ijodining asosiy janrlari boʻlib, ular soʻz sanʼati namunalari boʻlish bilan birga muayyan ijtimoiymaishiy funksiyalarni ham ado etadilar. Mas, hoʻp mayda, hoʻshhoʻsh, tureyturey, chureychurey kabi qoʻshiq turlari mehnat jarayonlariga aloqador boʻlsa, yoryor, oʻlan, lapar, kelin salom, yigʻiyoʻqlov, badik, suyet xotin singarilar har xil marosimlar bilan bogʻliqdir. Folklor janrlari gʻoyaviybadiiy xususiyatlari bilan emas, balki ijro usullari (yakka ijrochilik, jamoaviy ijrochilik, sozli, sozeiz kabi) jihatidan ham bir-birlaridan farq qiladilar. Ularning biri kuylash uchun, ikkinchisi aytib berish, hikoya qilish uchun, boshqasi koʻrsatish, namoyish etish uchun yoki ham kuylash, ham oʻynash, ham aytish uchun moʻljallangan boʻladi. Folklor janrlari qanchalik xilmaxil, baʼzan oʻta funksionallashgan va qatʼiy vazifador boʻlishiga qaramay, ular yaxlit badiiy tizimni tashkil etadi.

Folklor janrlari ijtimoiyiktisodiy taraqqiyot bilan uzviy bogʻliq. Xalq hayotidagi tarixiy oʻzgarishlarga koʻra, ular ham oʻzgara borgan. Qay bir janrlar yoki namunalar butunlay yoʻqolgan, yangilari yuzaga kelgan. Shuning uchun ham ularda koʻp qatlamlilik mavjud boʻlib, uzoq ijro davomida bir necha davrlar oʻz izini qoldirgan. Janrlarning bosqichli taraqkiyoti va tarixiytipologik nuktai nazardan qaraganda, eng qad. davrlarda koʻpchilik xalklarda miflar, urugʻ va qabilalar haqidagi afsona va rivoyatlar, topishmoq va maqollar, olqish va qargʻishlar, mavsummarosim folklori namunalari, mehnat qoʻshikdari keng tarqalgan. Keyingi davrlarda esa, ertaklar, eposning arxaik shakllari yuzaga kelgan. Patriarxalurugʻchilik munosabatlarining yemirilishi va ilk davlatlarning shakllanishi davrida qaxramonlik dostonlari yaratilgan. Keyinroq romanik epos, lirik va tarixiy qoʻshiqlar, ogʻzaki drama, latifa va loflar paydo boʻlgan.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodi milliy madaniyatning tarkibiy qismi sifatida juda katta ijtimoiy qiymatga ega. U xalqning tarixi, maishati, urfodatlari, dunyoqarashi, ijtimoiy munosabatlari, orzuumidlari haqida keng bilim beradi. Unda xalq badiiy didi, voqelikka nisbatan xalqona estetik munosabat ifodalangan. Estetik sezgilar rivojida, goʻzallikni, badiiy soʻz qadri va qimmatini, ona tili boyliklarini his qilishda uning ahamiyati beqiyosdir. Folklor professional sanʼat turlari — adabiyot, teatr, musiqa, kino va boshqa taraqqiyotida muhim rol oʻynadi.

Xalq musiqasi (musiqiy folklor) — ogʻzaki anʼanadagi musiqa turi. [[Ibtidoiy sanʼat]]da paydo boʻlgan oʻyin usullari, jodu aytimlari, tovushli signallardan tortib xalq ashula va cholgʻu kuylargacha kabi shakllardan iborat. Boshqa musiqa turlaridan, asosan, turmush jarayoni (urfodat, marosim, bayram va boshqalar)ga bevosita bogʻlanganligi bilan ajralib turadi. Aksariyat musiqiy folklor namunalari sof estetik hodisalar maʼnosida emas, kundalik hayot (maishiy, mehnat, marosim va boshqalar) vazifalarini bajaradigan badiiy shakllar sifatida qaror topadi. Koʻpgina xalq musiqasi namunalari sinkretik shakllar boʻlib, bularda kuyohanglar soʻz (koʻshiq, terma, lapar), raqs (oʻyinraqs kuylari), tomosha (musiqiy tomosha) bilan uygʻunlashgan holda yuzaga keladi. Muayyan badiiy anʼana va shakl (mas, ohang) andozalariga asoslangan xalq musiqa namunalari turli davr va sharoitda (mas, tinglovchilar yoki ijrochilar tarkibi, ijro etish vaqgi, joyi va muhitiga qarab) oʻzgaradi. Shuning uchun har bir musiqiy folklor namunasining bir necha varianti mavjud boʻladi. Xalq musiqasida mintaqaviy, milliy va mahalliy uslublar ajratiladi (mas, oʻzbek xalq musiqasida Buxoro—Samarqand musiqa uslubi, Surxondaryo—Qashqadaryo musika uslubi va boshqalar).

Musiqiy folklor namunalari badiiy mazmun jihatidan epik (terma, musiqiy ertak, maddohlik, qissaxonlik, afsona kuylari kabi), dramatik (musiqiy tomosha va boshqalar) va lirik (qoʻshiq, lapar, yalla, madhiya va boshqalar) turlarga, ijro etish sharoitiga qarab — maishiy, marosim qoʻshiqlari, mehnat qoʻshiqlari va boshqa turlarga ajratiladi. Xalq musiqasi namunalari xalq (omma) badiiy ongining mahsuli sifatida hayot kechirib, yakka holda havaskor xonanda (guyanda, xalfa va boshqalar), sozanda (doʻmbrakash, dutorchi kabi) tomonidan, shuningdek, ansambl yoki jamoaviy tarzda ijro etiladi. Xalq musiqasi milliy musiqa uslubining asosi, bastakor va kompozitorlar ijodi, ommabop musiqaning muhim manbaidir (qarang [[Xalq kuylarini qayta ishlash]]). Musiqiy folklor, oʻz navbatida, professional musiqa sanʼati bilan oʻzaro chambarchas aloqada rivojlanadi. Hozirgi davrda xalq musiqa namunalarining qadimiy va oʻzgartirilgani, shuningdek, ular asosida yangidan yaratilganlari mavjud.

Xalq musiqa cholgʻu asboblari xilmaxil. Ular bir xalqqa (mas, qirgʻizlarda koʻmuz, ukrainlarda bandura) yoki asriy tarixiymadaniy aloqadagi turli xalqlarga (mas, uzbek, tojik, uygʻur, turkman, qoraqalpoqlarda dutor va boshqalar) mansub boʻlishi mumkin. Xalq musiqasi namunalarini ijro etish muhiti va boshqa xususiyatlarini yozib olish bilan musiqiy etnografiya, tadqiq etish bilan musiqiy folkloristika (etnomusiqashunoslik) shugʻullanadi.

Xalq teatri — xalq ogʻzaki ijodi bilan bogʻliq sanʼat turi. Ilk koʻrinishlari ov oʻyinlari, dehqonchilik va chorvachilik bilan bogʻliq qad. marosim hamda bayramlarda paydo boʻlib, taraqqiy etgan, xalq sanʼati darajasiga koʻtarilgan. Dastlabki davrlarda xalq teatrida soʻz va oʻyin bilan bir qatorda qoʻshiq, raqs, nayrangbozlik va boshqa aralash boʻlgan. Keyinchalik ja.. miyat taraqqiyoti davomida xalq teatri mustaqil ijodiy soha sifatida ajralib chiqqan. Jahon xalqdari xalq teatrida jonli aktyorlar teatri va qoʻgʻirchoq teatri mavjud. Xalq qoʻgʻirchoq teatri qoʻgʻirchoqlarning koʻrinishi, ularni oʻynatish usuliga koʻra xilmaxil. Ularda koʻproq ertak, afsona va boshqa sahnalashtiriladi. Xalq teatri toʻla maʼnoda professional boʻlmasada, qatnashchilari malakali, isteʼdodli kishilardir. Mas, Qad. Rimda mimlar, Gʻarbiy Yevropada shpilmanlar, jonglyorlar, Rossiyada skomoroxlar, Oʻrta Osiyoda masxarabozlar, shuningdek, turli mamlakatlardagi qoʻgʻirchoqbozlar va boshqa Xalq teatri aktyorlari yolgʻiz yoki toʻdalarga uyushib, shaharmashahar va qishloqmaqishloq yurib, toʻy, sayil va bayramlarda, koʻpincha ochiq maydonlarda tomosha koʻrsatishgan. Ular repertuaridan xalq ogʻzaki ijodiga asoslangan tomoshalar, keyinchalik turli adabiy asarlarning xalq teatriga moslashtirilgan variantlari oʻrin olgan.

Kiyim va jihozlar, harakat va holatlardagi yaqqol shartlilik xalq teatri uchun (umuman, folklor sanʼati uchun ham) xos xususiyatlardan. Xalq teatrida aktyorlar oʻyin davomida tomoshabinlar bilan bevosita muloqotda boʻladi. Xalq teatrining, odatda, na sahnasi, na dekoratsiyasi boʻlgan. Unda diqqat, asosan, tomosha qahramoni xarakterini ochishga emas, balki vaziyat, holatlarning kulgili va fojiaviy chiqishiga qaratilgan. Xalq dramasida ikki — dramatik (qahramonlik yoki romantik) va komik personaj mavjud. Dramatik personajlarga, asosan, dabdabali muomala uslubi, komik qahramonlarga esa xazil va hajviy usullar, soʻz oʻyini xosdir.

Xalq teatri negizida muayyan ijodiy anʼanalarga asoslangan professional teatrlar maydonga kelgan. Sharqda anʼanaviy teatr xalq ogʻzaki ijodi, raqsi va pantomimaga tayangan. Mas, Hindistonda katxakali, Yaponiyada gigaku va No, Indoneziyada vayang—topeng, vayang—orang va boshqa, Xitoyda szatszyuy, chuantsi va boshqa, Oʻrta Osiyoda masxara va mukallid va boshqa Xalq teatrining oʻziga xos badiiy va ijro usullari ayrim zamonaviy teatr aktyorlari ijodiga zamin boʻlgan.

Xalq raqsining qad. namunalari kishilarning hayvonot va tabiat olamini kuzatishlarini aks etgirgan. Ovchilik, chorvachilik bilan shugʻullanuvchi xalqdarning raqslari yovvoyi va uy hayvonlari, qushlarning xattiharakatlari, qiliqlariga taqlidan yaratilgan: pomircha „Burgut“, „Tulki“, turkmancha (laylak harakatlarini ifodalovchi) „Ximmil“, xorazmcha „Chagʻaloq“ („Baliq qush“), „Toʻrgʻay“, yoqutcha „Ayiq“, Shimoliy Afrikadagi „Tuya“, Amerika hamda Markaziy va Janubiy Afrikada ommalashgan „Ovchilar“ raqslari va boshqa Qishloq xoʻjaligi mehnati bilan bogʻliqraqslarda turli mehnat jarayonlari badiiy ifodasini topgan. Mas, latishcha oʻrimchilar, gutsulcha oʻtin yoruvchilar, beloruscha zigʻirkorlar, [[Oʻzbek tili|oʻzbekcha]] „Pilla“ raqslari va hokazo. Hunarmandchilik va boshqa mehnat turlari yuzaga kelishi bilan yangi xalq raqslari paydo boʻlgan: ukraincha bondar, karelcha toʻquvchilar, oʻzbekcha chevarlar raqsi va boshqa Xalq raqslarining koʻpligi marosim va ibodatlar bilan bogʻliq boʻlgan. Kishilar raqsning sehrli kuchiga ishonib, oʻyinraqslar bilan ajdodlar ruhiga, tangrilarga sigʻinishgan, yomon jinlarni haydashgan va hokazo. Xalq raqsi orasida jangovarlik va bahodirlikni ulugʻlovchi raqslar ham koʻp uchraydi (gruzincha xorumi, oʻzbekcha qilich va tayoq bilan oʻynaladigan raqslar va boshqalar). Har bir xalqsa oʻz raqs anʼanalari mavjud. Gʻarbiy Yevropa xalqlarining raqslari aksar oyoq harakatlariga asoslanadi. [[Oʻrta Osiyo]] va boshqa Sharq mamlakatlarida diqqat koʻpincha qoʻl va tana harakatiga qaratilgan. Xalq raqsi negizida Yevropada sa^na raqsi, Sharqda (jumladan, Oʻzbekistonda) mumtoz raks yuzaga kelgan. Hozirda xalq sahna raqsi ansambllari deyarli barcha mamlakatlarda faoliyat koʻrsatmoqda. Oʻzbekistonda qad. ommaviy (Beshqarsak kabi) oʻyinraqslari bilan birga yakka xalq raqslari ham keng oʻrin olgan (qarang [[Yalla]], [[Xalfa]], [[Mavrigi]]). 1920-yillardan boshlab Ashula va raqs ansamblinint havaskor va professional jamoalari faoliyat koʻrsatmoqda.

Xalq sirkining kelib chiqishi qad. marosim, oʻyin va maishiy hayot bilan bogʻliq. Mas, Xitoy hunarmandlari toʻqilgan arqonning mustahkamligini koʻrsatish maqsadida uni tortib, ustidan yugurgan. Shu tarzda dorbozlik sanʼati yuzaga kelgan. Akrobatika dastlab ibodat marosimlari bilan bogʻliq edi. Professional akrobat, ekvilibrist, jonglyorlar Yunonistonda, Qad. Rimda, Xitoy, Vizantiyada maʼlum boʻlgan. Oʻrta asrlarda sayyoh artistlar shahar va qishloq maydonlarida chiqishlar qilib, akrobatika nomerlarini namoyish qilgan.

Tarixiy manbalarga koʻra, Oʻzbekiston hududida qad. zamonlardan xilmaxil sirk tomoshalari keng tarqalgan. Xalq bayram va sayillarida, bozor maydonlarida va toʻybazmlarda xonanda, sozanda, qiziqchi va masxarabozlar bilan bir qatorda sirk artistlari ham tomosha koʻrsatishgan. Xalq sirki janrlari boy, rangbarangligi va oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. Xususan, dorbozlik, simbozlik, yogʻochoyoq, yogʻochot, nayrangbozlik, besuyak va muallakchilik, jonglyorlik, hayvon oʻynatish kabi anʼanaviy sirk turlari keng rivoj topgan.

20-asrning 2-yarmida xalq sirki sohasida [[Darvishbek Rahmonov]] ([[Yangiyoʻl]]), Usmonjon Nishonboyev, Madaminjon Yusupov, Kimsan Nazaraliyev (Andijon), Ergash va Hokimjon Parpiyevlar (Asaka), Lochin Usmonov (Fargʻona), Qosim Abdullayev (Buxoro), Qadam Jabborov (Xiva), Joʻraxoʻja Norxoʻjayev (Namangan) va boshqa samarali ijod qiddilar. Hozirgi Oʻzbekistonda 20 dan ortiq oilaviy sirk guruxlari faoliyat koʻrsatib kelmoqda. Mustaqillik yillarida [[Darvishbek Rahmonov]] ([[Yangiyoʻl]]), Yunusali Gʻoziyev (Andijon), Toʻlqin Boltaboyev (Parkent), Ahmad Murodov (Qoʻqon), Ahmad Nabiyev (Fargona), Tursunali Mamajonov (Fargona), Bahrom Jabborov (Xiva), Abdimurod Ergashev (Samarqand), Saʼdulla Mamadaliyev (Qashqa d ar yo), Anvar Moʻydinov (Guliston) va boshqa rahbarligidagi xalq sirki jamoalarining ijrochilik mahorati sezilarli darajada oshib, repertuari anʼanaviy sirkning turli janrlari bilan boyib kelmoqda. Xalq sirki jamoalari barcha koʻriktanlovlarda qatnashib keladi. Koʻpgina xalq sirki jamoalari chet el gastrollarida boʻlib qaytmoqdalar.

Oʻzbekistonda xalq ijodining turli yoʻnalishlarini rivojlantirish, targʻib etish, xalq ijodi sohasida turli koʻriktanlov, festival va ommaviy bayramlarni tashkil etish bilan Respublika xalq ijodiyoti va madaniymaʼrifiy ishlar ilmiymetodik markazi shugʻullanadi. Shu jumladan, Oʻzbekistonda muntazam ravishda folʼkloretnografik jamoalari, askiyachi va qiziqchilar, toʻymarosim qoʻshiqlari ijrochilarining Respublika koʻriktanlovlari, milliy dorbozlar, anʼanaviy sirk sanʼati va havaskor qoʻgʻirchoq teatrlarining Respublika koʻrikfestivallari, „Boysun bahori“ xalqaro ochiq folklor festivali va boshqa oʻtkaziladi.

Xalq meʼmorligi insonning oʻzini tashqi muhitdan [[Suriya hududiy boʻlinishi|muhofaza]] qilish, oʻziga yashash uchun qulay sharoit yaratish yoʻlida qilgan izlanishlari natijasida yuzaga kelgan. Ibtidoiy davrdan boshlab odamlar yashab turgan joyning iklim sharoiti, landshaftini inobatga olgan holda boshpana kurgan. Qurilgan uylarda imorat tarhining qulayligi, konstruktiv asoslarining mustahkamligi, mahalliy xom ashyolardan keng foydalanish yoʻllari, imoratning tabiat injiqliklariga bardoshligi takomillashib borgan. Inson tafakkurining boy olami unda imoratning estetik jihatdan bezash orzuhavasini ham uygʻotadi. U xonalardan ayrimlarini rangbarang naqshlar bilan bezay boshlaydi.

Sinfiy jamiyat shakllangach, mehnat taqsimoti natijasida imorat qurish, uni bezash bilan bogʻliq alohida sohalar yuzaga kelgan (ganchkorlik, natssoshlsh, yogʻoch oʻymakorligi, tosh oʻymakorligi). Bu sohalarni egallagan xalq ustalari, meʼmorlari asrlar davomida sinovdan oʻtgan tarh, tarz va konstruktiv asoslardan foydalanib kelgan. Natijada xalq meʼmoriy anʼanalari yuzaga kelgan, ayrim imoratlar sanʼat durdonasiga aylangan. Xalq meʼmorligi insonning nafaqat ijtimoiymaishiy va maʼnaviy talablarini qondirish, balki uning hayot xavfsizligini ham taʼminlab kelgan. Shuning uchun har bir oʻlka, viloyat, shahar, togʻ vohasi xalq meʼmorligi tarh, tarz, kompozitsiya jihatidan bir-biridan farq qiladigan anʼanalarga ega. Xalq ijodi anʼanalari 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida qurilib, hozirgacha saqlanib kelgan turar lsoylarda yaqqol yeyeziladi.

Jumladan, Buxoro uylari ikkiuch (darun—ichkari, berun — tashqari va xoʻjalik) hovlidan tashkil topgan. Asosiy yashash xonalari yozgi va qishkiga boʻlinadi. Yozgi xonalar oldida baland ayvon boʻlishi odat boʻlgan. Hovli kompozitsiyasi bir-biriga mutanosib joylashtirilgan baland ayvon va ayvonchalar hamda ularning xushbichim ustunlari bilan boyitilgan. Xona kompozitsiyasida shohnishin — mehmon oʻtiradigan boʻlinma did bilan bezatilgan. Boy xonadonlarda mehmonxonalar yon devorlari poddan shiftgacha koʻtarilgan tokchalarga ega boʻlgan. Ularning yuqori qismi [[ravoq]] shaklida boʻlib kosasimon sharafalsh) bilan bezatilgan. Tekis yuzali devorlar ham zanjira — rutalar bilan boʻlinmalarga taqsimlangan. Ular ichiga nihollari hamma tomonga yoyilgan, gullari qiygʻos ochilgan rangbarang guldastalar ishlangan.

Samarqand [[turar joy]]&lt;nowiki/&gt;lari ham darun va berun (ichki va tashqi) hovlilardan tashkil topgan. Samarqandda ikkinchi qavatdagi ayvonlar koʻchaga qaratilgan holda ham uchraydi. Xona ayvon yoki dahliz bilan „G“ harfi shaklida, uzunasiga, yonmayon tarhda birlashib, turli boy mujassamotlar tashkil qilgan. Mehmonxona koʻproq tashqi hovlida boʻlib, boy badiiy bezakka ega boʻlgan. Xona toʻridagi devor uch boʻlinmaga ajralib, koʻpincha oʻrtada tokchaband, ikki yonida oʻrinkoʻrpa uchun taxmon joylashtirilgan. Xona yon devorlarida kattakatta tokchalar toq sonda oʻrnatilgan. Hovliga qaragan devorda xona kattaligiga qarab ikki yoki uchta darcha nazarda tutilgan. Ular serhasham oʻymakori bagʻdodi eshiklar bilan hovli tomondan toʻsib qoʻyilgan. Darchalar oraligʻida kattakatta tokcha boʻlinmalari mavjud. Xona shifti koʻpincha kabza uslubida boʻlib, vassa va toʻsinlar rangbarang oʻsimliksimon naqshlar bilan toʻdsirilgan. Xiva turar joylarida hovli kichikroq boʻlib, asosiy qismi katta (ulu) ayvon va kichik (ters) ayvon bilan yopilgan. Ayvonlardagi katta va kichik oʻymakor yogʻoch ustunlar mayda naqshlar bilan bezatilgan, marmar kursilarga oʻrnatilgan. Xona havosi almashuvini taʼminlash uchun ulu ayvon xonadan ancha baland qilib qurilgan. Katta ayvon oʻzining joylashishi, oʻymakor baland ustunlari bilan hovli kompozitsiyasini bezab turadi. Xiva uylarida xona devorining yuqori qismiga devor yuzasidan boʻrtib chiqqan tokchalar bir chiziqda joylashtirilgan. Ular yuzasi nafis ravoqchalarga ega. Fargʻona turar joylari oʻzining simmetrik tarhi va tarzi bilan ajralib turadi. Bu yerda ikki xona oʻrtasida dahliz joylashtirilgan, ular koʻpincha hovli tomondan uzun ayvon bilan birlashtirilgan boʻladi. Mehmonxona oʻzining serhasham bezagi bilan qolgan xonalardan farq qiladi. Dahlizda turli tuzilishdagi bezakli moʻri oʻrnatilgan.

Toshkent turar joy meʼmorligida ham tashqi hovli uylari ikki qavatli qurilgan. Ikkinchi qavat markazida shiypon nazarda tutilgan. Shiypon yonidagi xonalar uchun usti berk, atrofi ochiq hovli vazifasini bajargan. Toshkent xalq turar joy meʼmorligida dahdiz yoki ayvon bir xona bilan yonmayon yoki ikki xona oraligʻida, ikki yoki uch xona burchagida boʻladi. Bu yerda qashqarcha ayvon keng qoʻllangan. Mehmonxona koʻpincha tashqi hovlining ikkinchi qavatida boʻlgan. Interyeri oʻzining ichki hashamatli bezagi bilan qolgan xonalardan ajralib turgan. Xona toʻridagi devor koʻp hollarda uch boʻlinmadan tashkil topgan. Ulardan oʻrtadagi yoki ikki chetidagisi taxmon boʻlishi mumkin. Xona yon devorlaridagi bitta yoki ikkita boʻlinma mayda tokchaband qilingan, qolgan boʻlinmalari kattakatta tokchalarni tashkil qiladi. Tokchalar ichiga binafsha va pushti rangda guldastalar ishlangan.

Oʻzbekiston shahar va qishloq xalq meʼmorligida imorat devorlari guvala, paxsa va yogochli sinchdan quriladi. Yakkasinchli va qoʻshsinchli devorlar shahar xalq turarjoy meʼmorligida keng qoʻllanadi. Koʻshsinchli devor mustahkam boʻlib, uning magʻzida taxmon va tokchalar oʻrnatilgan. Xonada tokchali devorlarshshg soni qoʻshsinchli devor soni bilan belgilanadi. Shuning uchun Samarqand uylari xonalarida ikki devor, Buxoroda — bir yoki ikki, Fargona va Toshxentda toʻrt devor qoʻshsinchli boʻladi. Tokchalar xoʻjalik buyumlarni saqlash, taxmonlar koʻrpatoʻshak va sandiqlarni joylashtirish imkonini beradi. Ular oppoq ganch hoshiyali boʻlib, mayda nafis naqshlar va ular zamiridagi kizil, koʻk, sariq ranglar xonaga oʻziga xos goʻzallik bagʻishlagan.

Oʻzbekiston togʻ hududidagi turar joylari ham oʻziga xos meʼmoriy anʼanalarga ega. Togʻning qiya yon bagʻrida joylashgan qishloqlar panoramasi uzoqsan koʻp qavatli yaxlit kompozitsiyali uyga oʻxshab ketadi. Uylarning tuzilishi, loyihasi koʻproq oʻsha joy tabiiy iqlim sharoitiga va landshaftiga bogʻliq hodda shakllangan. Shu sababli har bir viloyat togʻ vohasi va daralarda qurilgan uylar mujassamotini bir necha turga boʻlish mumkin.

Jumladan, Nurota togʻ qishloqlari xalq meʼmorligida pillapoya tuzilishidagi yoki ustmaust qurilgan ikki qavatli uylar, kam nishab maydonda bir qavatli qurilgan uylar asosiy oʻrin tutadi. Qashqadaryo togʻ turar joy binolarida sovuq obhavosidan himoyalanish maqsadida yashash xonalari, asosan, ayvon (baʼzida ikki, uch yoki hamma tomoni berk boʻlgan peshayvon) atrofida joylashgan. Ikkinchi qavatda uch tomoni xona bilan oʻralgan kichik hovlichalar tashkil etilgan. Surxondaryo togʻ uylari koʻpincha choʻzinchoq shaklda qurilgan, odd tomonidan uzun ayvonga ega boʻladi. Birinchi qavat tomi ikkinchi qavat uchun hovli vazifasini oʻtaydi. Qashqadaryo va Surxondaryo togʻ xalq meʼmorligida qishki xona kirish eshigi yonidagi devor oldi yana bir devor bilan toʻsilgan. Ikki devor oraligʻida oʻchoq nazarda tutilgan. Fargʻona, [[Toshkent viloyati]] togʻli hududlarida ham oʻziga xos xalq meʼmorligi anʼanalari rivoj topgan, jumladan, uylar tarxdsa tomonlari teng katta xonalar koʻp uchraydi. Togʻ xalq meʼmorligida qurilish materiali sifatida sinch, paxsa, guvala bilan birga tosh devor ham ishlatilgan. Yana q. Amaliy sanʼat.

== Adabiyot ==
* Jirmunskiy V. M., Zarifov X. T., Uzbekskiy narodniy geroicheskiy epos, M., 1947; Obi do v T., Dorbozlar qissasi, T., 1963; Qodirov M., Oʻzbek teatri anʼanalari, T., 1976; Nozilov D., Xalqmeʼmorchiligi, T., 1982; Karomatov F., Oʻzbek xalq musiqa merosi, 1—2kitob, T., 197883; Urolov A., Nozilov A., Toʻraqulov Sh., Qishloquylari, T., 1988; Oʻzbek folklori ocherklari, 1— 2j.lar, T., 1988—1989; Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi, T., 1990; Abdullayev R., Obryadovaya muzika Sentralnoy Azii, T., 1994; Ibrohimov O., Oʻzbek xalq musiqa ijodi, T., 1994; Alpomish, T., 1999; Avdeyeva L., Oʻzbek milliy raqsi tarixidan, T., 2001; Maʼnolar maxzani, T., 2001; Imomov K., Mirzayev T., Sarimsoqov B., Safarov O., Uzbekxalqmaqollari, T., 2002; Karimova R., Oʻzbek raqslari, T., 2003. Toʻra Mirzayev, Olimjon Bekov, Oʻtkir Tohirov, Poʻlat Toshkanboyev, Dodo Nozilo

[[Turkum:Xalq ogʻzaki ijodi| ]]</text>
      <sha1>mtal2ymmos38awvp62yxljeu4dne07n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121532</id>
      <parentid>6121531</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28754" sha1="faldyvyf3p3q2p3ewzjw7fk91262fxq" xml:space="preserve">'''Xalq ogʻzaki ijodi''' — [[xalq]] ommasining badiiy, ijodiy-amaliy va havaskorlik faoliyati; anʼanaviy moddiy va nomoddiy madaniyatning xalq ogʻzaki badiiy ijodi ([[folklor]]), xalq musiqasi (musiqa folklori), xalq teatri (tomosha sanʼati), xalq oʻyinlari (raqs), qoʻgʻirchoqbozlik, dor va yogʻoch oyoq oʻyinlari (xalq sirki), xalq tasviriy va amaliy bezak sanʼati hamda texnikaviy va badiiy havaskorlik kabi ijodiyot turlari. Yaratilishi va ijodiy jarayonida koʻpchilikning ishtiroki boʻlgan Xalq ijodi ning turlari xalq turmush tarzi, yashash sharoitlari, ijtimoiy mehnat darajasiga moye ravishda shakllanib, avloddanavlodga, ustozdan shogirdga oʻtib, doimiy ravishda mukammallashib, sayqallashib, tobora anʼanaviylashib borgan va nihoyat, kasbiylik (professionallik) xususiyatiga ega boʻlgan, jonli ijro sharoitlari va kundalik amaliyotda bizgacha yetib kelgan. Shuningdek, Xalq ijodining bir qator qad. namunalari yozma manbalarda, tarixchi va yozuvchilarning asarlarida, qoyatoshlarda (Sarmishsoy, Zarautsoy rasmlari kabi), arxeologiya va arxitektura yodgorliklarida, uyroʻzgʻor buyumlarida saqlanib kelgan.

Xalq ijodi namunalarida xalqning turmush tarzi, ijtimoiy va maishiy hayoti, mehnat faoliyati, tabiat va jamiyatga qarashlari, eʼtiqodi va diniy tasavvurlari, inson va olamga nisbatan histuygʻulari, badiiy olami, bilim darajasi, baxtli va adolatli zamon haqidagi oʻyfikrlari oʻz ifodasini topgan. Xalq ijodi qadimdan rivojlanib kelgan (qarang [[Ibtidoiy sanʼat]]). Jamiyat taraqqiyoti va mehnat taqsimotining kuchaya borishi bilan Xalq ijodi janrlariga nisbatan ayrim isteʼdodli shaxslarning ixtisoslashuvi osha borgan. Shu tariqa baxshilar, masxarabozlar, qiziqchilar, qoʻgʻirchoqbozlar, raqqoslar, mashshoklar, naqqoshlar, kulollar, oʻymakorlar, kashtadoʻzlar va hokazo sanʼati yuzaga kelgan, korfarmon va ishboshilar paydo boʻlgan. Ammo uning yaratilishi va oʻzlashtirilishida koʻpchilikning ishtiroki, har bir ijro yoki amaliyot qadimdan qaror topgan mustahkam anʼanalar doirasida voqe boʻlishi saqlanib kelgan. Har qanday badiha, ijodiy xattiharakat, yangilik barqaror anʼanalar va ustozshogird munosabatlari doirasida roʻy bergan. Bir tomondan, anʼanalarning oʻzi rivojlana borgan, ikkinchi tomondan, har bir ijro yoki amaliyot davomida oʻzgartirishlar, yangiliklar kiritilgan, yangi asarlar, variantlar yuzaga kelgan. Qay birlari unutilib, ijro va amaliyotdan tushib qolgan.

Xalq ijodi professional sanʼatning yuzaga kelishi va rivojida katta oʻrin tutadi. Oʻz navbatida, professional sanʼat ham Xalq ijodi rivojiga taʼsir koʻrsatib, uni boyitib kelmoqda. Jamiyatda Xalq ijodi namunalarini saqlash va rivojlantirish, yoʻqolganlarini tiklash ehtiyoji oʻzining estetik talablarini qondirish, yaxshi yashash va hayotini mukammallashtirishga boʻlgan intilishidan kelib chiqqan. Bugungi kunda Xalq ijodini saqlash va rivojlantirish uchun katta imkoniyat va sharoitlar yaratilgan. Umumdavlat miqyosidagi muzeylar va qoʻrikxonalarning ishlayotganligi, Xalq ijodi namunalarining ilmiy oʻrganilishi va nashr etilayotganligi, koʻplab folkloretnografik ansambllarning mavjudligi, badiiy havaskorlikni yuksaltirishga qaratilgan tadbirlarning amalga oshirilayotganligi buning tasdigʻidir.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodi (folklor). Inson nutqi shakllanishi bilan xalq ogʻzaki badiiy ixodining qad. tur va janrlari ham qorishiq holda yuzaga kela boshladi. Kishilik badiiy tafakkurining turli shakllarini oʻz ichiga olgan bu sinkretik ijod namunalari ibtidoiy inson maishati va faoliyatining barcha jihatlari bilan mahkam bogʻlangan boʻlib, qad. odamlarning diniyeʼtiqodiy va mifologik qarashlarini, boshlangʻich ilmiy (empirik) bilimlarini, tabiat va jamiyat haqidagi tasavvurlarini aks ettirgan. Biroqqad. folklorning bunday namunalari bizgacha yetib kelmagan, balki ularning izlari va ayrim qismlari xalqning yashash va turmush tarzi bilan bogʻliq turlituman tasavvur va qarashlarida, xalq urfodatlari, udumlari, marosimlari, bayramlari tarkibida, baʼzi bir yozma manbalarda, keyingi davrlarda yozib olingan folklor asarlarida qoldiq holidagina saqlanib qolgan. Yozuvning yuzaga kelishi natijasida xalq ogʻzaki badiiy ijodi bilan tarixan bogʻliq adabiyot ham paydo boʻldi. Badiiy matnning ayrim ijodiy (yozuvchi, shoir, dramaturg) faoliyat bilan bogʻlanishi, muayyan ijodiy harakat sifatida yozuv bilan mustahkamlanishi adabiyotning asosiy xususiyati boʻlib, insoniyat badiiy tafakkuri taraqqiyotidagi oʻziga xos burilish nuqtasidir. Adabiyot oʻzining taraqqiyoti davomida folklordan barcha estetik tushunchalar va badiiy shakllarni olganligiga qaramay, oʻziga xos badiyat qonuniyatlari asosida mustaqil ravishda rivojlana bordi. Soʻz sanʼatining mustaqil turi sifatida folklor ham u bilan birgalikda yonmayon yashab keldi. Chunki kishilik jamiyatining umumiy estetik talabi va ehtiyoji uzoq yillar davomida faqat adabiyot bilan emas, balki folklor bilan ham mustaxkam bogʻliq boʻldi. Soʻz sanʼati bu 2 turining mustaqil rivoji, adabiyot va folklor asarlari yaratilgan ijtimoiy muhitdagi farkdar, ijodiy jarayonning xilmaxilligi ularning oʻzlariga xos spetsifik xususiyatlarini yanada kuchaytirdi. Natijada adabiyot va folklor oʻzlariga xos muayyan estetik tizim, janrlar tarkibi, badiiy xususiyatlarga ega boʻlgan soʻz sanʼatining mustaqil 2 turi — ogʻzaki va yozma turi sifatida rivojlanishda davom etdi.

Yaratuvchilik va ijrochilik jarayonining ogʻzakiligi va unda koʻpchilikning ishtirok etishi (jamoaviylik) xalq ogʻzaki badiiy ijodining asosiy xususiyatidir. Uning anʼanaviylik, oʻzgaruvchanlik, variantlik, ommaviylik, anonimlik (muallifining nomaʼlumligi) kabi koʻpdankoʻp belgilari folklorga xos ijodiy jarayonning ana shu bosh xususiyati doirasida namoyon boʻladi. Folklor namunalari ogʻzaki yaratilib, ajdodlar va avlodlar aloqadorligida ogʻzaki tarqalar hamda ommaviy repertuardan keng urin olar ekan, bunda badiiy shakllarning barkarorligi (turgʻunligi), matndan matnga oʻtuvchi umumiy oʻrinlarning qatʼiylashganligi, oʻxshash sayyor syujetlarning koʻpligi imkoniyat yaratadi. Har bir ijodkor (kdyta ijod) va ijroda anʼanaviy asardagi nimalardir oʻzgaradi, nimalardir avvalgisidan boshqacharoq talqin etiladi, nimalardir qoʻshiladi yoki tushib krladi. Bunday oʻzgaruvchanlik ijtimoiy muhit, maishiy sharoit, eshituvchilar talabi va ijrochi (ijodkor) salohiyatiga bogʻliq. Lekin har qanday oʻzgarish, ijro davomidagi qayta ijod asrlar davomida kagiylashgan puxta anʼanalar doirasida sodir boʻladi. Demak, jonli ogʻzaki anʼana doirasidagi badihagoʻylik folklor asarlarining koʻp variantlarida tarqalishiga olib keladi.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodining deyarli barcha janrlari turlituman ijrochi va ijodkorlar faoliyati bilan bogʻliq. Isteʼdodli ijodkorlar folklor namunalarini saqlab qolish va keng ommalashtirish bilan birga ogʻzaki anʼanalar doirasida uni yanada mukammallashtiradilar, baʼzan yangilarini ham yarata oladilar. Biroq bunda barkarorlashgan va qatʼiylashgan jamoaviylik anʼanalari yetakchilik qiladi. Ayrim janrlar (mas, topishmoq, maqol kabi) ommaviy xarakterga ega boʻlsa, yaʼni ularning namunalaridan har bir kishi ozmikoʻpmi ayta olsa, boshqalarining (mas, doston, ogʻzaki drama singari) ijrosi muayyan tayyorgarlikni talab qilgan. Shu tariqa xalq ogʻzaki badiiy ijodi namunalarini yaratish va ijro etishda oʻziga xos kasbiy ijodkorlik yuzaga kelgan. Oʻzbek folklorida ijodkor va ijrochilarning kasbiylashuvi nihoyatda rivojlangan. Baxshilar, ertakchilar, askiyabozlar, qiziqchilar, dorbozlar ijrochiligi professional sanʼat boʻlib, uni egallash uchun boʻlgʻuvchi ijodkor maxsus tayyorgarlik koʻrishi va muayyan ustozdan taʼlim olishi zarur boʻlgan.

Afsona, rivoyat, lof, latifa, maqol, topishmoq, ertak, doston, qoʻshiq, assiya, ogʻzaki drama va boshqalarlar xalq ogʻzaki badiiy ijodining asosiy janrlari boʻlib, ular soʻz sanʼati namunalari boʻlish bilan birga muayyan ijtimoiymaishiy funksiyalarni ham ado etadilar. Mas, hoʻp mayda, hoʻshhoʻsh, tureyturey, chureychurey kabi qoʻshiq turlari mehnat jarayonlariga aloqador boʻlsa, yoryor, oʻlan, lapar, kelin salom, yigʻiyoʻqlov, badik, suyet xotin singarilar har xil marosimlar bilan bogʻliqdir. Folklor janrlari gʻoyaviybadiiy xususiyatlari bilan emas, balki ijro usullari (yakka ijrochilik, jamoaviy ijrochilik, sozli, sozeiz kabi) jihatidan ham bir-birlaridan farq qiladilar. Ularning biri kuylash uchun, ikkinchisi aytib berish, hikoya qilish uchun, boshqasi koʻrsatish, namoyish etish uchun yoki ham kuylash, ham oʻynash, ham aytish uchun moʻljallangan boʻladi. Folklor janrlari qanchalik xilmaxil, baʼzan oʻta funksionallashgan va qatʼiy vazifador boʻlishiga qaramay, ular yaxlit badiiy tizimni tashkil etadi.

Folklor janrlari ijtimoiyiktisodiy taraqqiyot bilan uzviy bogʻliq. Xalq hayotidagi tarixiy oʻzgarishlarga koʻra, ular ham oʻzgara borgan. Qay bir janrlar yoki namunalar butunlay yoʻqolgan, yangilari yuzaga kelgan. Shuning uchun ham ularda koʻp qatlamlilik mavjud boʻlib, uzoq ijro davomida bir necha davrlar oʻz izini qoldirgan. Janrlarning bosqichli taraqkiyoti va tarixiytipologik nuktai nazardan qaraganda, eng qad. davrlarda koʻpchilik xalklarda miflar, urugʻ va qabilalar haqidagi afsona va rivoyatlar, topishmoq va maqollar, olqish va qargʻishlar, mavsummarosim folklori namunalari, mehnat qoʻshikdari keng tarqalgan. Keyingi davrlarda esa, ertaklar, eposning arxaik shakllari yuzaga kelgan. Patriarxalurugʻchilik munosabatlarining yemirilishi va ilk davlatlarning shakllanishi davrida qaxramonlik dostonlari yaratilgan. Keyinroq romanik epos, lirik va tarixiy qoʻshiqlar, ogʻzaki drama, latifa va loflar paydo boʻlgan.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodi milliy madaniyatning tarkibiy qismi sifatida juda katta ijtimoiy qiymatga ega. U xalqning tarixi, maishati, urfodatlari, dunyoqarashi, ijtimoiy munosabatlari, orzuumidlari haqida keng bilim beradi. Unda xalq badiiy didi, voqelikka nisbatan xalqona estetik munosabat ifodalangan. Estetik sezgilar rivojida, goʻzallikni, badiiy soʻz qadri va qimmatini, ona tili boyliklarini his qilishda uning ahamiyati beqiyosdir. Folklor professional sanʼat turlari — adabiyot, teatr, musiqa, kino va boshqa taraqqiyotida muhim rol oʻynadi.

Xalq musiqasi (musiqiy folklor) — ogʻzaki anʼanadagi musiqa turi. [[Ibtidoiy sanʼat]]da paydo boʻlgan oʻyin usullari, jodu aytimlari, tovushli signallardan tortib xalq ashula va cholgʻu kuylargacha kabi shakllardan iborat. Boshqa musiqa turlaridan, asosan, turmush jarayoni (urfodat, marosim, bayram va boshqalar)ga bevosita bogʻlanganligi bilan ajralib turadi. Aksariyat musiqiy folklor namunalari sof estetik hodisalar maʼnosida emas, kundalik hayot (maishiy, mehnat, marosim va boshqalar) vazifalarini bajaradigan badiiy shakllar sifatida qaror topadi. Koʻpgina xalq musiqasi namunalari sinkretik shakllar boʻlib, bularda kuyohanglar soʻz (koʻshiq, terma, lapar), raqs (oʻyinraqs kuylari), tomosha (musiqiy tomosha) bilan uygʻunlashgan holda yuzaga keladi. Muayyan badiiy anʼana va shakl (mas, ohang) andozalariga asoslangan xalq musiqa namunalari turli davr va sharoitda (mas, tinglovchilar yoki ijrochilar tarkibi, ijro etish vaqgi, joyi va muhitiga qarab) oʻzgaradi. Shuning uchun har bir musiqiy folklor namunasining bir necha varianti mavjud boʻladi. Xalq musiqasida mintaqaviy, milliy va mahalliy uslublar ajratiladi (mas, oʻzbek xalq musiqasida Buxoro—Samarqand musiqa uslubi, Surxondaryo—Qashqadaryo musika uslubi va boshqalar).

Musiqiy folklor namunalari badiiy mazmun jihatidan epik (terma, musiqiy ertak, maddohlik, qissaxonlik, afsona kuylari kabi), dramatik (musiqiy tomosha va boshqalar) va lirik (qoʻshiq, lapar, yalla, madhiya va boshqalar) turlarga, ijro etish sharoitiga qarab — maishiy, marosim qoʻshiqlari, mehnat qoʻshiqlari va boshqa turlarga ajratiladi. Xalq musiqasi namunalari xalq (omma) badiiy ongining mahsuli sifatida hayot kechirib, yakka holda havaskor xonanda (guyanda, xalfa va boshqalar), sozanda (doʻmbrakash, dutorchi kabi) tomonidan, shuningdek, ansambl yoki jamoaviy tarzda ijro etiladi. Xalq musiqasi milliy musiqa uslubining asosi, bastakor va kompozitorlar ijodi, ommabop musiqaning muhim manbaidir (qarang [[Xalq kuylarini qayta ishlash]]). Musiqiy folklor, oʻz navbatida, professional musiqa sanʼati bilan oʻzaro chambarchas aloqada rivojlanadi. Hozirgi davrda xalq musiqa namunalarining qadimiy va oʻzgartirilgani, shuningdek, ular asosida yangidan yaratilganlari mavjud.

Xalq musiqa cholgʻu asboblari xilmaxil. Ular bir xalqqa (mas, qirgʻizlarda koʻmuz, ukrainlarda bandura) yoki asriy tarixiymadaniy aloqadagi turli xalqlarga (mas, uzbek, tojik, uygʻur, turkman, qoraqalpoqlarda dutor va boshqalar) mansub boʻlishi mumkin. Xalq musiqasi namunalarini ijro etish muhiti va boshqa xususiyatlarini yozib olish bilan musiqiy etnografiya, tadqiq etish bilan musiqiy folkloristika (etnomusiqashunoslik) shugʻullanadi.

Xalq teatri — xalq ogʻzaki ijodi bilan bogʻliq sanʼat turi. Ilk koʻrinishlari ov oʻyinlari, dehqonchilik va chorvachilik bilan bogʻliq qad. marosim hamda bayramlarda paydo boʻlib, taraqqiy etgan, xalq sanʼati darajasiga koʻtarilgan. Dastlabki davrlarda xalq teatrida soʻz va oʻyin bilan bir qatorda qoʻshiq, raqs, nayrangbozlik va boshqa aralash boʻlgan. Keyinchalik ja.. miyat taraqqiyoti davomida xalq teatri mustaqil ijodiy soha sifatida ajralib chiqqan. Jahon xalqdari xalq teatrida jonli aktyorlar teatri va qoʻgʻirchoq teatri mavjud. Xalq qoʻgʻirchoq teatri qoʻgʻirchoqlarning koʻrinishi, ularni oʻynatish usuliga koʻra xilmaxil. Ularda koʻproq ertak, afsona va boshqa sahnalashtiriladi. Xalq teatri toʻla maʼnoda professional boʻlmasada, qatnashchilari malakali, isteʼdodli kishilardir. Mas, Qad. Rimda mimlar, Gʻarbiy Yevropada shpilmanlar, jonglyorlar, Rossiyada skomoroxlar, Oʻrta Osiyoda masxarabozlar, shuningdek, turli mamlakatlardagi qoʻgʻirchoqbozlar va boshqa Xalq teatri aktyorlari yolgʻiz yoki toʻdalarga uyushib, shaharmashahar va qishloqmaqishloq yurib, toʻy, sayil va bayramlarda, koʻpincha ochiq maydonlarda tomosha koʻrsatishgan. Ular repertuaridan xalq ogʻzaki ijodiga asoslangan tomoshalar, keyinchalik turli adabiy asarlarning xalq teatriga moslashtirilgan variantlari oʻrin olgan.

Kiyim va jihozlar, harakat va holatlardagi yaqqol shartlilik xalq teatri uchun (umuman, folklor sanʼati uchun ham) xos xususiyatlardan. Xalq teatrida aktyorlar oʻyin davomida tomoshabinlar bilan bevosita muloqotda boʻladi. Xalq teatrining, odatda, na sahnasi, na dekoratsiyasi boʻlgan. Unda diqqat, asosan, tomosha qahramoni xarakterini ochishga emas, balki vaziyat, holatlarning kulgili va fojiaviy chiqishiga qaratilgan. Xalq dramasida ikki — dramatik (qahramonlik yoki romantik) va komik personaj mavjud. Dramatik personajlarga, asosan, dabdabali muomala uslubi, komik qahramonlarga esa xazil va hajviy usullar, soʻz oʻyini xosdir.

Xalq teatri negizida muayyan ijodiy anʼanalarga asoslangan professional teatrlar maydonga kelgan. Sharqda anʼanaviy teatr xalq ogʻzaki ijodi, raqsi va pantomimaga tayangan. Mas, Hindistonda katxakali, Yaponiyada gigaku va No, Indoneziyada vayang—topeng, vayang—orang va boshqa, Xitoyda szatszyuy, chuantsi va boshqa, Oʻrta Osiyoda masxara va mukallid va boshqa Xalq teatrining oʻziga xos badiiy va ijro usullari ayrim zamonaviy teatr aktyorlari ijodiga zamin boʻlgan.

Xalq raqsining qad. namunalari kishilarning hayvonot va tabiat olamini kuzatishlarini aks etgirgan. Ovchilik, chorvachilik bilan shugʻullanuvchi xalqdarning raqslari yovvoyi va uy hayvonlari, qushlarning xattiharakatlari, qiliqlariga taqlidan yaratilgan: pomircha „Burgut“, „Tulki“, turkmancha (laylak harakatlarini ifodalovchi) „Ximmil“, xorazmcha „Chagʻaloq“ („Baliq qush“), „Toʻrgʻay“, yoqutcha „Ayiq“, Shimoliy Afrikadagi „Tuya“, Amerika hamda Markaziy va Janubiy Afrikada ommalashgan „Ovchilar“ raqslari va boshqa Qishloq xoʻjaligi mehnati bilan bogʻliqraqslarda turli mehnat jarayonlari badiiy ifodasini topgan. Mas, latishcha oʻrimchilar, gutsulcha oʻtin yoruvchilar, beloruscha zigʻirkorlar, [[Oʻzbek tili|oʻzbekcha]] „Pilla“ raqslari va hokazo. Hunarmandchilik va boshqa mehnat turlari yuzaga kelishi bilan yangi xalq raqslari paydo boʻlgan: ukraincha bondar, karelcha toʻquvchilar, oʻzbekcha chevarlar raqsi va boshqa Xalq raqslarining koʻpligi marosim va ibodatlar bilan bogʻliq boʻlgan. Kishilar raqsning sehrli kuchiga ishonib, oʻyinraqslar bilan ajdodlar ruhiga, tangrilarga sigʻinishgan, yomon jinlarni haydashgan va hokazo. Xalq raqsi orasida jangovarlik va bahodirlikni ulugʻlovchi raqslar ham koʻp uchraydi (gruzincha xorumi, oʻzbekcha qilich va tayoq bilan oʻynaladigan raqslar va boshqalar). Har bir xalqsa oʻz raqs anʼanalari mavjud. Gʻarbiy Yevropa xalqlarining raqslari aksar oyoq harakatlariga asoslanadi. [[Oʻrta Osiyo]] va boshqa Sharq mamlakatlarida diqqat koʻpincha qoʻl va tana harakatiga qaratilgan. Xalq raqsi negizida Yevropada sa^na raqsi, Sharqda (jumladan, Oʻzbekistonda) mumtoz raks yuzaga kelgan. Hozirda xalq sahna raqsi ansambllari deyarli barcha mamlakatlarda faoliyat koʻrsatmoqda. Oʻzbekistonda qad. ommaviy (Beshqarsak kabi) oʻyinraqslari bilan birga yakka xalq raqslari ham keng oʻrin olgan (qarang [[Yalla]], [[Xalfa]], [[Mavrigi]]). 1920-yillardan boshlab Ashula va raqs ansamblinint havaskor va professional jamoalari faoliyat koʻrsatmoqda.

Xalq sirkining kelib chiqishi qad. marosim, oʻyin va maishiy hayot bilan bogʻliq. Mas, Xitoy hunarmandlari toʻqilgan arqonning mustahkamligini koʻrsatish maqsadida uni tortib, ustidan yugurgan. Shu tarzda dorbozlik sanʼati yuzaga kelgan. Akrobatika dastlab ibodat marosimlari bilan bogʻliq edi. Professional akrobat, ekvilibrist, jonglyorlar Yunonistonda, Qad. Rimda, Xitoy, Vizantiyada maʼlum boʻlgan. Oʻrta asrlarda sayyoh artistlar shahar va qishloq maydonlarida chiqishlar qilib, akrobatika nomerlarini namoyish qilgan.

Tarixiy manbalarga koʻra, Oʻzbekiston hududida qad. zamonlardan xilmaxil sirk tomoshalari keng tarqalgan. Xalq bayram va sayillarida, bozor maydonlarida va toʻybazmlarda xonanda, sozanda, qiziqchi va masxarabozlar bilan bir qatorda sirk artistlari ham tomosha koʻrsatishgan. Xalq sirki janrlari boy, rangbarangligi va oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. Xususan, dorbozlik, simbozlik, yogʻochoyoq, yogʻochot, nayrangbozlik, besuyak va muallakchilik, jonglyorlik, hayvon oʻynatish kabi anʼanaviy sirk turlari keng rivoj topgan.

20-asrning 2-yarmida xalq sirki sohasida [[Darvishbek Rahmonov]] ([[Yangiyoʻl]]), Usmonjon Nishonboyev, Madaminjon Yusupov, Kimsan Nazaraliyev (Andijon), Ergash va Hokimjon Parpiyevlar (Asaka), Lochin Usmonov (Fargʻona), Qosim Abdullayev (Buxoro), Qadam Jabborov (Xiva), Joʻraxoʻja Norxoʻjayev (Namangan) va boshqa samarali ijod qiddilar. Hozirgi Oʻzbekistonda 20 dan ortiq oilaviy sirk guruxlari faoliyat koʻrsatib kelmoqda. Mustaqillik yillarida [[Darvishbek Rahmonov]] ([[Yangiyoʻl]]), Yunusali Gʻoziyev (Andijon), Toʻlqin Boltaboyev (Parkent), Ahmad Murodov (Qoʻqon), Ahmad Nabiyev (Fargona), Tursunali Mamajonov (Fargona), Bahrom Jabborov (Xiva), Abdimurod Ergashev (Samarqand), Saʼdulla Mamadaliyev (Qashqa d ar yo), Anvar Moʻydinov (Guliston) va boshqa rahbarligidagi xalq sirki jamoalarining ijrochilik mahorati sezilarli darajada oshib, repertuari anʼanaviy sirkning turli janrlari bilan boyib kelmoqda. Xalq sirki jamoalari barcha koʻriktanlovlarda qatnashib keladi. Koʻpgina xalq sirki jamoalari chet el gastrollarida boʻlib qaytmoqdalar.

Oʻzbekistonda xalq ijodining turli yoʻnalishlarini rivojlantirish, targʻib etish, xalq ijodi sohasida turli koʻriktanlov, festival va ommaviy bayramlarni tashkil etish bilan Respublika xalq ijodiyoti va madaniymaʼrifiy ishlar ilmiymetodik markazi shugʻullanadi. Shu jumladan, Oʻzbekistonda muntazam ravishda folʼkloretnografik jamoalari, askiyachi va qiziqchilar, toʻymarosim qoʻshiqlari ijrochilarining Respublika koʻriktanlovlari, milliy dorbozlar, anʼanaviy sirk sanʼati va havaskor qoʻgʻirchoq teatrlarining Respublika koʻrikfestivallari, „Boysun bahori“ xalqaro ochiq folklor festivali va boshqa oʻtkaziladi.

Xalq meʼmorligi insonning oʻzini tashqi muhitdan [[Suriya hududiy boʻlinishi|muhofaza]] qilish, oʻziga yashash uchun qulay sharoit yaratish yoʻlida qilgan izlanishlari natijasida yuzaga kelgan. Ibtidoiy davrdan boshlab odamlar yashab turgan joyning iklim sharoiti, landshaftini inobatga olgan holda boshpana kurgan. Qurilgan uylarda imorat tarhining qulayligi, konstruktiv asoslarining mustahkamligi, mahalliy xom ashyolardan keng foydalanish yoʻllari, imoratning tabiat injiqliklariga bardoshligi takomillashib borgan. Inson tafakkurining boy olami unda imoratning estetik jihatdan bezash orzuhavasini ham uygʻotadi. U xonalardan ayrimlarini rangbarang naqshlar bilan bezay boshlaydi.

Sinfiy jamiyat shakllangach, mehnat taqsimoti natijasida imorat qurish, uni bezash bilan bogʻliq alohida sohalar yuzaga kelgan (ganchkorlik, natssoshlsh, yogʻoch oʻymakorligi, tosh oʻymakorligi). Bu sohalarni egallagan xalq ustalari, meʼmorlari asrlar davomida sinovdan oʻtgan tarh, tarz va konstruktiv asoslardan foydalanib kelgan. Natijada xalq meʼmoriy anʼanalari yuzaga kelgan, ayrim imoratlar sanʼat durdonasiga aylangan. Xalq meʼmorligi insonning nafaqat ijtimoiymaishiy va maʼnaviy talablarini qondirish, balki uning hayot xavfsizligini ham taʼminlab kelgan. Shuning uchun har bir oʻlka, viloyat, shahar, togʻ vohasi xalq meʼmorligi tarh, tarz, kompozitsiya jihatidan bir-biridan farq qiladigan anʼanalarga ega. Xalq ijodi anʼanalari 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida qurilib, hozirgacha saqlanib kelgan turar lsoylarda yaqqol yeyeziladi.

Jumladan, Buxoro uylari ikkiuch (darun—ichkari, berun — tashqari va xoʻjalik) hovlidan tashkil topgan. Asosiy yashash xonalari yozgi va qishkiga boʻlinadi. Yozgi xonalar oldida baland ayvon boʻlishi odat boʻlgan. Hovli kompozitsiyasi bir-biriga mutanosib joylashtirilgan baland ayvon va ayvonchalar hamda ularning xushbichim ustunlari bilan boyitilgan. Xona kompozitsiyasida shohnishin — mehmon oʻtiradigan boʻlinma did bilan bezatilgan. Boy xonadonlarda mehmonxonalar yon devorlari poddan shiftgacha koʻtarilgan tokchalarga ega boʻlgan. Ularning yuqori qismi [[ravoq]] shaklida boʻlib kosasimon sharafalsh) bilan bezatilgan. Tekis yuzali devorlar ham zanjira — rutalar bilan boʻlinmalarga taqsimlangan. Ular ichiga nihollari hamma tomonga yoyilgan, gullari qiygʻos ochilgan rangbarang guldastalar ishlangan.

Samarqand [[turar joy]]&lt;nowiki/&gt;lari ham darun va berun (ichki va tashqi) hovlilardan tashkil topgan. Samarqandda ikkinchi qavatdagi ayvonlar koʻchaga qaratilgan holda ham uchraydi. Xona ayvon yoki dahliz bilan „G“ harfi shaklida, uzunasiga, yonmayon tarhda birlashib, turli boy mujassamotlar tashkil qilgan. Mehmonxona koʻproq tashqi hovlida boʻlib, boy badiiy bezakka ega boʻlgan. Xona toʻridagi devor uch boʻlinmaga ajralib, koʻpincha oʻrtada tokchaband, ikki yonida oʻrinkoʻrpa uchun taxmon joylashtirilgan. Xona yon devorlarida kattakatta tokchalar toq sonda oʻrnatilgan. Hovliga qaragan devorda xona kattaligiga qarab ikki yoki uchta darcha nazarda tutilgan. Ular serhasham oʻymakori bagʻdodi eshiklar bilan hovli tomondan toʻsib qoʻyilgan. Darchalar oraligʻida kattakatta tokcha boʻlinmalari mavjud. Xona shifti koʻpincha kabza uslubida boʻlib, vassa va toʻsinlar rangbarang oʻsimliksimon naqshlar bilan toʻdsirilgan. Xiva turar joylarida hovli kichikroq boʻlib, asosiy qismi katta (ulu) ayvon va kichik (ters) ayvon bilan yopilgan. Ayvonlardagi katta va kichik oʻymakor yogʻoch ustunlar mayda naqshlar bilan bezatilgan, marmar kursilarga oʻrnatilgan. Xona havosi almashuvini taʼminlash uchun ulu ayvon xonadan ancha baland qilib qurilgan. Katta ayvon oʻzining joylashishi, oʻymakor baland ustunlari bilan hovli kompozitsiyasini bezab turadi. Xiva uylarida xona devorining yuqori qismiga devor yuzasidan boʻrtib chiqqan tokchalar bir chiziqda joylashtirilgan. Ular yuzasi nafis ravoqchalarga ega. Fargʻona turar joylari oʻzining simmetrik tarhi va tarzi bilan ajralib turadi. Bu yerda ikki xona oʻrtasida dahliz joylashtirilgan, ular koʻpincha hovli tomondan uzun ayvon bilan birlashtirilgan boʻladi. Mehmonxona oʻzining serhasham bezagi bilan qolgan xonalardan farq qiladi. Dahlizda turli tuzilishdagi bezakli moʻri oʻrnatilgan.

Toshkent turar joy meʼmorligida ham tashqi hovli uylari ikki qavatli qurilgan. Ikkinchi qavat markazida shiypon nazarda tutilgan. Shiypon yonidagi xonalar uchun usti berk, atrofi ochiq hovli vazifasini bajargan. Toshkent xalq turar joy meʼmorligida dahdiz yoki ayvon bir xona bilan yonmayon yoki ikki xona oraligʻida, ikki yoki uch xona burchagida boʻladi. Bu yerda qashqarcha ayvon keng qoʻllangan. Mehmonxona koʻpincha tashqi hovlining ikkinchi qavatida boʻlgan. Interyeri oʻzining ichki hashamatli bezagi bilan qolgan xonalardan ajralib turgan. Xona toʻridagi devor koʻp hollarda uch boʻlinmadan tashkil topgan. Ulardan oʻrtadagi yoki ikki chetidagisi taxmon boʻlishi mumkin. Xona yon devorlaridagi bitta yoki ikkita boʻlinma mayda tokchaband qilingan, qolgan boʻlinmalari kattakatta tokchalarni tashkil qiladi. Tokchalar ichiga binafsha va pushti rangda guldastalar ishlangan.

Oʻzbekiston shahar va qishloq xalq meʼmorligida imorat devorlari guvala, paxsa va yogochli sinchdan quriladi. Yakkasinchli va qoʻshsinchli devorlar shahar xalq turarjoy meʼmorligida keng qoʻllanadi. Koʻshsinchli devor mustahkam boʻlib, uning magʻzida taxmon va tokchalar oʻrnatilgan. Xonada tokchali devorlarshshg soni qoʻshsinchli devor soni bilan belgilanadi. Shuning uchun Samarqand uylari xonalarida ikki devor, Buxoroda — bir yoki ikki, Fargona va Toshxentda toʻrt devor qoʻshsinchli boʻladi. Tokchalar xoʻjalik buyumlarni saqlash, taxmonlar koʻrpatoʻshak va sandiqlarni joylashtirish imkonini beradi. Ular oppoq ganch hoshiyali boʻlib, mayda nafis naqshlar va ular zamiridagi kizil, koʻk, sariq ranglar xonaga oʻziga xos goʻzallik bagʻishlagan.

Oʻzbekiston togʻ hududidagi turar joylari ham oʻziga xos meʼmoriy anʼanalarga ega. Togʻning qiya yon bagʻrida joylashgan qishloqlar panoramasi uzoqsan koʻp qavatli yaxlit kompozitsiyali uyga oʻxshab ketadi. Uylarning tuzilishi, loyihasi koʻproq oʻsha joy tabiiy iqlim sharoitiga va landshaftiga bogʻliq hodda shakllangan. Shu sababli har bir viloyat togʻ vohasi va daralarda qurilgan uylar mujassamotini bir necha turga boʻlish mumkin.

Jumladan, Nurota togʻ qishloqlari xalq meʼmorligida pillapoya tuzilishidagi yoki ustmaust qurilgan ikki qavatli uylar, kam nishab maydonda bir qavatli qurilgan uylar asosiy oʻrin tutadi. Qashqadaryo togʻ turar joy binolarida sovuq obhavosidan himoyalanish maqsadida yashash xonalari, asosan, ayvon (baʼzida ikki, uch yoki hamma tomoni berk boʻlgan peshayvon) atrofida joylashgan. Ikkinchi qavatda uch tomoni xona bilan oʻralgan kichik hovlichalar tashkil etilgan. Surxondaryo togʻ uylari koʻpincha choʻzinchoq shaklda qurilgan, odd tomonidan uzun ayvonga ega boʻladi. Birinchi qavat tomi ikkinchi qavat uchun hovli vazifasini oʻtaydi. Qashqadaryo va Surxondaryo togʻ xalq meʼmorligida qishki xona kirish eshigi yonidagi devor oldi yana bir devor bilan toʻsilgan. Ikki devor oraligʻida oʻchoq nazarda tutilgan. Fargʻona, [[Toshkent viloyati]] togʻli hududlarida ham oʻziga xos xalq meʼmorligi anʼanalari rivoj topgan, jumladan, uylar tarxdsa tomonlari teng katta xonalar koʻp uchraydi. Togʻ xalq meʼmorligida qurilish materiali sifatida sinch, paxsa, guvala bilan birga tosh devor ham ishlatilgan. Yana q. Amaliy sanʼat.

== Adabiyot ==
* Jirmunskiy V. M., Zarifov X. T., Uzbekskiy narodniy geroicheskiy epos, M., 1947; Obi do v T., Dorbozlar qissasi, T., 1963; Qodirov M., Oʻzbek teatri anʼanalari, T., 1976; Nozilov D., Xalqmeʼmorchiligi, T., 1982; Karomatov F., Oʻzbek xalq musiqa merosi, 1—2kitob, T., 197883; Urolov A., Nozilov A., Toʻraqulov Sh., Qishloquylari, T., 1988; Oʻzbek folklori ocherklari, 1— 2j.lar, T., 1988—1989; Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi, T., 1990; Abdullayev R., Obryadovaya muzika Sentralnoy Azii, T., 1994; Ibrohimov O., Oʻzbek xalq musiqa ijodi, T., 1994; Alpomish, T., 1999; Avdeyeva L., Oʻzbek milliy raqsi tarixidan, T., 2001; Maʼnolar maxzani, T., 2001; Imomov K., Mirzayev T., Sarimsoqov B., Safarov O., Uzbekxalqmaqollari, T., 2002; Karimova R., Oʻzbek raqslari, T., 2003. Toʻra Mirzayev, Olimjon Bekov, Oʻtkir Tohirov, Poʻlat Toshkanboyev, Dodo Nozilo

[[Turkum:Xalq ogʻzaki ijodi| ]]</text>
      <sha1>faldyvyf3p3q2p3ewzjw7fk91262fxq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121533</id>
      <parentid>6121532</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28771" sha1="5u1akyb79ma0nromncp3rgaf5isulv7" xml:space="preserve">'''Xalq ogʻzaki ijodi''' — [[xalq]] ommasining badiiy, ijodiy-amaliy va havaskorlik faoliyati; anʼanaviy moddiy va nomoddiy madaniyatning xalq ogʻzaki badiiy ijodi ([[folklor]]), xalq musiqasi ([[musiqa]] folklori), xalq [[teatr]]&lt;nowiki/&gt;i (tomosha sanʼati), xalq oʻyinlari (raqs), qoʻgʻirchoqbozlik, dor va yogʻoch oyoq oʻyinlari (xalq sirki), xalq tasviriy va amaliy bezak sanʼati hamda texnikaviy va badiiy havaskorlik kabi ijodiyot turlari. Yaratilishi va ijodiy jarayonida koʻpchilikning ishtiroki boʻlgan Xalq ijodi ning turlari xalq turmush tarzi, yashash sharoitlari, ijtimoiy mehnat darajasiga moye ravishda shakllanib, avloddanavlodga, ustozdan shogirdga oʻtib, doimiy ravishda mukammallashib, sayqallashib, tobora anʼanaviylashib borgan va nihoyat, kasbiylik (professionallik) xususiyatiga ega boʻlgan, jonli ijro sharoitlari va kundalik amaliyotda bizgacha yetib kelgan. Shuningdek, Xalq ijodining bir qator qad. namunalari yozma manbalarda, tarixchi va yozuvchilarning asarlarida, qoyatoshlarda (Sarmishsoy, Zarautsoy rasmlari kabi), arxeologiya va arxitektura yodgorliklarida, uyroʻzgʻor buyumlarida saqlanib kelgan.

Xalq ijodi namunalarida xalqning turmush tarzi, ijtimoiy va maishiy hayoti, mehnat faoliyati, tabiat va jamiyatga qarashlari, eʼtiqodi va diniy tasavvurlari, inson va olamga nisbatan histuygʻulari, badiiy olami, bilim darajasi, baxtli va adolatli zamon haqidagi oʻyfikrlari oʻz ifodasini topgan. Xalq ijodi qadimdan rivojlanib kelgan (qarang [[Ibtidoiy sanʼat]]). Jamiyat taraqqiyoti va mehnat taqsimotining kuchaya borishi bilan Xalq ijodi janrlariga nisbatan ayrim isteʼdodli shaxslarning ixtisoslashuvi osha borgan. Shu tariqa baxshilar, masxarabozlar, qiziqchilar, qoʻgʻirchoqbozlar, raqqoslar, mashshoklar, naqqoshlar, kulollar, oʻymakorlar, kashtadoʻzlar va hokazo sanʼati yuzaga kelgan, korfarmon va ishboshilar paydo boʻlgan. Ammo uning yaratilishi va oʻzlashtirilishida koʻpchilikning ishtiroki, har bir ijro yoki amaliyot qadimdan qaror topgan mustahkam anʼanalar doirasida voqe boʻlishi saqlanib kelgan. Har qanday badiha, ijodiy xattiharakat, yangilik barqaror anʼanalar va ustozshogird munosabatlari doirasida roʻy bergan. Bir tomondan, anʼanalarning oʻzi rivojlana borgan, ikkinchi tomondan, har bir ijro yoki amaliyot davomida oʻzgartirishlar, yangiliklar kiritilgan, yangi asarlar, variantlar yuzaga kelgan. Qay birlari unutilib, ijro va amaliyotdan tushib qolgan.

Xalq ijodi professional sanʼatning yuzaga kelishi va rivojida katta oʻrin tutadi. Oʻz navbatida, professional sanʼat ham Xalq ijodi rivojiga taʼsir koʻrsatib, uni boyitib kelmoqda. Jamiyatda Xalq ijodi namunalarini saqlash va rivojlantirish, yoʻqolganlarini tiklash ehtiyoji oʻzining estetik talablarini qondirish, yaxshi yashash va hayotini mukammallashtirishga boʻlgan intilishidan kelib chiqqan. Bugungi kunda Xalq ijodini saqlash va rivojlantirish uchun katta imkoniyat va sharoitlar yaratilgan. Umumdavlat miqyosidagi muzeylar va qoʻrikxonalarning ishlayotganligi, Xalq ijodi namunalarining ilmiy oʻrganilishi va nashr etilayotganligi, koʻplab folkloretnografik ansambllarning mavjudligi, badiiy havaskorlikni yuksaltirishga qaratilgan tadbirlarning amalga oshirilayotganligi buning tasdigʻidir.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodi (folklor). Inson nutqi shakllanishi bilan xalq ogʻzaki badiiy ixodining qad. tur va janrlari ham qorishiq holda yuzaga kela boshladi. Kishilik badiiy tafakkurining turli shakllarini oʻz ichiga olgan bu sinkretik ijod namunalari ibtidoiy inson maishati va faoliyatining barcha jihatlari bilan mahkam bogʻlangan boʻlib, qad. odamlarning diniyeʼtiqodiy va mifologik qarashlarini, boshlangʻich ilmiy (empirik) bilimlarini, tabiat va jamiyat haqidagi tasavvurlarini aks ettirgan. Biroqqad. folklorning bunday namunalari bizgacha yetib kelmagan, balki ularning izlari va ayrim qismlari xalqning yashash va turmush tarzi bilan bogʻliq turlituman tasavvur va qarashlarida, xalq urfodatlari, udumlari, marosimlari, bayramlari tarkibida, baʼzi bir yozma manbalarda, keyingi davrlarda yozib olingan folklor asarlarida qoldiq holidagina saqlanib qolgan. Yozuvning yuzaga kelishi natijasida xalq ogʻzaki badiiy ijodi bilan tarixan bogʻliq adabiyot ham paydo boʻldi. Badiiy matnning ayrim ijodiy (yozuvchi, shoir, dramaturg) faoliyat bilan bogʻlanishi, muayyan ijodiy harakat sifatida yozuv bilan mustahkamlanishi adabiyotning asosiy xususiyati boʻlib, insoniyat badiiy tafakkuri taraqqiyotidagi oʻziga xos burilish nuqtasidir. Adabiyot oʻzining taraqqiyoti davomida folklordan barcha estetik tushunchalar va badiiy shakllarni olganligiga qaramay, oʻziga xos badiyat qonuniyatlari asosida mustaqil ravishda rivojlana bordi. Soʻz sanʼatining mustaqil turi sifatida folklor ham u bilan birgalikda yonmayon yashab keldi. Chunki kishilik jamiyatining umumiy estetik talabi va ehtiyoji uzoq yillar davomida faqat adabiyot bilan emas, balki folklor bilan ham mustaxkam bogʻliq boʻldi. Soʻz sanʼati bu 2 turining mustaqil rivoji, adabiyot va folklor asarlari yaratilgan ijtimoiy muhitdagi farkdar, ijodiy jarayonning xilmaxilligi ularning oʻzlariga xos spetsifik xususiyatlarini yanada kuchaytirdi. Natijada adabiyot va folklor oʻzlariga xos muayyan estetik tizim, janrlar tarkibi, badiiy xususiyatlarga ega boʻlgan soʻz sanʼatining mustaqil 2 turi — ogʻzaki va yozma turi sifatida rivojlanishda davom etdi.

Yaratuvchilik va ijrochilik jarayonining ogʻzakiligi va unda koʻpchilikning ishtirok etishi (jamoaviylik) xalq ogʻzaki badiiy ijodining asosiy xususiyatidir. Uning anʼanaviylik, oʻzgaruvchanlik, variantlik, ommaviylik, anonimlik (muallifining nomaʼlumligi) kabi koʻpdankoʻp belgilari folklorga xos ijodiy jarayonning ana shu bosh xususiyati doirasida namoyon boʻladi. Folklor namunalari ogʻzaki yaratilib, ajdodlar va avlodlar aloqadorligida ogʻzaki tarqalar hamda ommaviy repertuardan keng urin olar ekan, bunda badiiy shakllarning barkarorligi (turgʻunligi), matndan matnga oʻtuvchi umumiy oʻrinlarning qatʼiylashganligi, oʻxshash sayyor syujetlarning koʻpligi imkoniyat yaratadi. Har bir ijodkor (kdyta ijod) va ijroda anʼanaviy asardagi nimalardir oʻzgaradi, nimalardir avvalgisidan boshqacharoq talqin etiladi, nimalardir qoʻshiladi yoki tushib krladi. Bunday oʻzgaruvchanlik ijtimoiy muhit, maishiy sharoit, eshituvchilar talabi va ijrochi (ijodkor) salohiyatiga bogʻliq. Lekin har qanday oʻzgarish, ijro davomidagi qayta ijod asrlar davomida kagiylashgan puxta anʼanalar doirasida sodir boʻladi. Demak, jonli ogʻzaki anʼana doirasidagi badihagoʻylik folklor asarlarining koʻp variantlarida tarqalishiga olib keladi.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodining deyarli barcha janrlari turlituman ijrochi va ijodkorlar faoliyati bilan bogʻliq. Isteʼdodli ijodkorlar folklor namunalarini saqlab qolish va keng ommalashtirish bilan birga ogʻzaki anʼanalar doirasida uni yanada mukammallashtiradilar, baʼzan yangilarini ham yarata oladilar. Biroq bunda barkarorlashgan va qatʼiylashgan jamoaviylik anʼanalari yetakchilik qiladi. Ayrim janrlar (mas, topishmoq, maqol kabi) ommaviy xarakterga ega boʻlsa, yaʼni ularning namunalaridan har bir kishi ozmikoʻpmi ayta olsa, boshqalarining (mas, doston, ogʻzaki drama singari) ijrosi muayyan tayyorgarlikni talab qilgan. Shu tariqa xalq ogʻzaki badiiy ijodi namunalarini yaratish va ijro etishda oʻziga xos kasbiy ijodkorlik yuzaga kelgan. Oʻzbek folklorida ijodkor va ijrochilarning kasbiylashuvi nihoyatda rivojlangan. Baxshilar, ertakchilar, askiyabozlar, qiziqchilar, dorbozlar ijrochiligi professional sanʼat boʻlib, uni egallash uchun boʻlgʻuvchi ijodkor maxsus tayyorgarlik koʻrishi va muayyan ustozdan taʼlim olishi zarur boʻlgan.

Afsona, rivoyat, lof, latifa, maqol, topishmoq, ertak, doston, qoʻshiq, assiya, ogʻzaki drama va boshqalarlar xalq ogʻzaki badiiy ijodining asosiy janrlari boʻlib, ular soʻz sanʼati namunalari boʻlish bilan birga muayyan ijtimoiymaishiy funksiyalarni ham ado etadilar. Mas, hoʻp mayda, hoʻshhoʻsh, tureyturey, chureychurey kabi qoʻshiq turlari mehnat jarayonlariga aloqador boʻlsa, yoryor, oʻlan, lapar, kelin salom, yigʻiyoʻqlov, badik, suyet xotin singarilar har xil marosimlar bilan bogʻliqdir. Folklor janrlari gʻoyaviybadiiy xususiyatlari bilan emas, balki ijro usullari (yakka ijrochilik, jamoaviy ijrochilik, sozli, sozeiz kabi) jihatidan ham bir-birlaridan farq qiladilar. Ularning biri kuylash uchun, ikkinchisi aytib berish, hikoya qilish uchun, boshqasi koʻrsatish, namoyish etish uchun yoki ham kuylash, ham oʻynash, ham aytish uchun moʻljallangan boʻladi. Folklor janrlari qanchalik xilmaxil, baʼzan oʻta funksionallashgan va qatʼiy vazifador boʻlishiga qaramay, ular yaxlit badiiy tizimni tashkil etadi.

Folklor janrlari ijtimoiyiktisodiy taraqqiyot bilan uzviy bogʻliq. Xalq hayotidagi tarixiy oʻzgarishlarga koʻra, ular ham oʻzgara borgan. Qay bir janrlar yoki namunalar butunlay yoʻqolgan, yangilari yuzaga kelgan. Shuning uchun ham ularda koʻp qatlamlilik mavjud boʻlib, uzoq ijro davomida bir necha davrlar oʻz izini qoldirgan. Janrlarning bosqichli taraqkiyoti va tarixiytipologik nuktai nazardan qaraganda, eng qad. davrlarda koʻpchilik xalklarda miflar, urugʻ va qabilalar haqidagi afsona va rivoyatlar, topishmoq va maqollar, olqish va qargʻishlar, mavsummarosim folklori namunalari, mehnat qoʻshikdari keng tarqalgan. Keyingi davrlarda esa, ertaklar, eposning arxaik shakllari yuzaga kelgan. Patriarxalurugʻchilik munosabatlarining yemirilishi va ilk davlatlarning shakllanishi davrida qaxramonlik dostonlari yaratilgan. Keyinroq romanik epos, lirik va tarixiy qoʻshiqlar, ogʻzaki drama, latifa va loflar paydo boʻlgan.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodi milliy madaniyatning tarkibiy qismi sifatida juda katta ijtimoiy qiymatga ega. U xalqning tarixi, maishati, urfodatlari, dunyoqarashi, ijtimoiy munosabatlari, orzuumidlari haqida keng bilim beradi. Unda xalq badiiy didi, voqelikka nisbatan xalqona estetik munosabat ifodalangan. Estetik sezgilar rivojida, goʻzallikni, badiiy soʻz qadri va qimmatini, ona tili boyliklarini his qilishda uning ahamiyati beqiyosdir. Folklor professional sanʼat turlari — adabiyot, teatr, musiqa, kino va boshqa taraqqiyotida muhim rol oʻynadi.

Xalq musiqasi (musiqiy folklor) — ogʻzaki anʼanadagi musiqa turi. [[Ibtidoiy sanʼat]]da paydo boʻlgan oʻyin usullari, jodu aytimlari, tovushli signallardan tortib xalq ashula va cholgʻu kuylargacha kabi shakllardan iborat. Boshqa musiqa turlaridan, asosan, turmush jarayoni (urfodat, marosim, bayram va boshqalar)ga bevosita bogʻlanganligi bilan ajralib turadi. Aksariyat musiqiy folklor namunalari sof estetik hodisalar maʼnosida emas, kundalik hayot (maishiy, mehnat, marosim va boshqalar) vazifalarini bajaradigan badiiy shakllar sifatida qaror topadi. Koʻpgina xalq musiqasi namunalari sinkretik shakllar boʻlib, bularda kuyohanglar soʻz (koʻshiq, terma, lapar), raqs (oʻyinraqs kuylari), tomosha (musiqiy tomosha) bilan uygʻunlashgan holda yuzaga keladi. Muayyan badiiy anʼana va shakl (mas, ohang) andozalariga asoslangan xalq musiqa namunalari turli davr va sharoitda (mas, tinglovchilar yoki ijrochilar tarkibi, ijro etish vaqgi, joyi va muhitiga qarab) oʻzgaradi. Shuning uchun har bir musiqiy folklor namunasining bir necha varianti mavjud boʻladi. Xalq musiqasida mintaqaviy, milliy va mahalliy uslublar ajratiladi (mas, oʻzbek xalq musiqasida Buxoro—Samarqand musiqa uslubi, Surxondaryo—Qashqadaryo musika uslubi va boshqalar).

Musiqiy folklor namunalari badiiy mazmun jihatidan epik (terma, musiqiy ertak, maddohlik, qissaxonlik, afsona kuylari kabi), dramatik (musiqiy tomosha va boshqalar) va lirik (qoʻshiq, lapar, yalla, madhiya va boshqalar) turlarga, ijro etish sharoitiga qarab — maishiy, marosim qoʻshiqlari, mehnat qoʻshiqlari va boshqa turlarga ajratiladi. Xalq musiqasi namunalari xalq (omma) badiiy ongining mahsuli sifatida hayot kechirib, yakka holda havaskor xonanda (guyanda, xalfa va boshqalar), sozanda (doʻmbrakash, dutorchi kabi) tomonidan, shuningdek, ansambl yoki jamoaviy tarzda ijro etiladi. Xalq musiqasi milliy musiqa uslubining asosi, bastakor va kompozitorlar ijodi, ommabop musiqaning muhim manbaidir (qarang [[Xalq kuylarini qayta ishlash]]). Musiqiy folklor, oʻz navbatida, professional musiqa sanʼati bilan oʻzaro chambarchas aloqada rivojlanadi. Hozirgi davrda xalq musiqa namunalarining qadimiy va oʻzgartirilgani, shuningdek, ular asosida yangidan yaratilganlari mavjud.

Xalq musiqa cholgʻu asboblari xilmaxil. Ular bir xalqqa (mas, qirgʻizlarda koʻmuz, ukrainlarda bandura) yoki asriy tarixiymadaniy aloqadagi turli xalqlarga (mas, uzbek, tojik, uygʻur, turkman, qoraqalpoqlarda dutor va boshqalar) mansub boʻlishi mumkin. Xalq musiqasi namunalarini ijro etish muhiti va boshqa xususiyatlarini yozib olish bilan musiqiy etnografiya, tadqiq etish bilan musiqiy folkloristika (etnomusiqashunoslik) shugʻullanadi.

Xalq teatri — xalq ogʻzaki ijodi bilan bogʻliq sanʼat turi. Ilk koʻrinishlari ov oʻyinlari, dehqonchilik va chorvachilik bilan bogʻliq qad. marosim hamda bayramlarda paydo boʻlib, taraqqiy etgan, xalq sanʼati darajasiga koʻtarilgan. Dastlabki davrlarda xalq teatrida soʻz va oʻyin bilan bir qatorda qoʻshiq, raqs, nayrangbozlik va boshqa aralash boʻlgan. Keyinchalik ja.. miyat taraqqiyoti davomida xalq teatri mustaqil ijodiy soha sifatida ajralib chiqqan. Jahon xalqdari xalq teatrida jonli aktyorlar teatri va qoʻgʻirchoq teatri mavjud. Xalq qoʻgʻirchoq teatri qoʻgʻirchoqlarning koʻrinishi, ularni oʻynatish usuliga koʻra xilmaxil. Ularda koʻproq ertak, afsona va boshqa sahnalashtiriladi. Xalq teatri toʻla maʼnoda professional boʻlmasada, qatnashchilari malakali, isteʼdodli kishilardir. Mas, Qad. Rimda mimlar, Gʻarbiy Yevropada shpilmanlar, jonglyorlar, Rossiyada skomoroxlar, Oʻrta Osiyoda masxarabozlar, shuningdek, turli mamlakatlardagi qoʻgʻirchoqbozlar va boshqa Xalq teatri aktyorlari yolgʻiz yoki toʻdalarga uyushib, shaharmashahar va qishloqmaqishloq yurib, toʻy, sayil va bayramlarda, koʻpincha ochiq maydonlarda tomosha koʻrsatishgan. Ular repertuaridan xalq ogʻzaki ijodiga asoslangan tomoshalar, keyinchalik turli adabiy asarlarning xalq teatriga moslashtirilgan variantlari oʻrin olgan.

Kiyim va jihozlar, harakat va holatlardagi yaqqol shartlilik xalq teatri uchun (umuman, folklor sanʼati uchun ham) xos xususiyatlardan. Xalq teatrida aktyorlar oʻyin davomida tomoshabinlar bilan bevosita muloqotda boʻladi. Xalq teatrining, odatda, na sahnasi, na dekoratsiyasi boʻlgan. Unda diqqat, asosan, tomosha qahramoni xarakterini ochishga emas, balki vaziyat, holatlarning kulgili va fojiaviy chiqishiga qaratilgan. Xalq dramasida ikki — dramatik (qahramonlik yoki romantik) va komik personaj mavjud. Dramatik personajlarga, asosan, dabdabali muomala uslubi, komik qahramonlarga esa xazil va hajviy usullar, soʻz oʻyini xosdir.

Xalq teatri negizida muayyan ijodiy anʼanalarga asoslangan professional teatrlar maydonga kelgan. Sharqda anʼanaviy teatr xalq ogʻzaki ijodi, raqsi va pantomimaga tayangan. Mas, Hindistonda katxakali, Yaponiyada gigaku va No, Indoneziyada vayang—topeng, vayang—orang va boshqa, Xitoyda szatszyuy, chuantsi va boshqa, Oʻrta Osiyoda masxara va mukallid va boshqa Xalq teatrining oʻziga xos badiiy va ijro usullari ayrim zamonaviy teatr aktyorlari ijodiga zamin boʻlgan.

Xalq raqsining qad. namunalari kishilarning hayvonot va tabiat olamini kuzatishlarini aks etgirgan. Ovchilik, chorvachilik bilan shugʻullanuvchi xalqdarning raqslari yovvoyi va uy hayvonlari, qushlarning xattiharakatlari, qiliqlariga taqlidan yaratilgan: pomircha „Burgut“, „Tulki“, turkmancha (laylak harakatlarini ifodalovchi) „Ximmil“, xorazmcha „Chagʻaloq“ („Baliq qush“), „Toʻrgʻay“, yoqutcha „Ayiq“, Shimoliy Afrikadagi „Tuya“, Amerika hamda Markaziy va Janubiy Afrikada ommalashgan „Ovchilar“ raqslari va boshqa Qishloq xoʻjaligi mehnati bilan bogʻliqraqslarda turli mehnat jarayonlari badiiy ifodasini topgan. Mas, latishcha oʻrimchilar, gutsulcha oʻtin yoruvchilar, beloruscha zigʻirkorlar, [[Oʻzbek tili|oʻzbekcha]] „Pilla“ raqslari va hokazo. Hunarmandchilik va boshqa mehnat turlari yuzaga kelishi bilan yangi xalq raqslari paydo boʻlgan: ukraincha bondar, karelcha toʻquvchilar, oʻzbekcha chevarlar raqsi va boshqa Xalq raqslarining koʻpligi marosim va ibodatlar bilan bogʻliq boʻlgan. Kishilar raqsning sehrli kuchiga ishonib, oʻyinraqslar bilan ajdodlar ruhiga, tangrilarga sigʻinishgan, yomon jinlarni haydashgan va hokazo. Xalq raqsi orasida jangovarlik va bahodirlikni ulugʻlovchi raqslar ham koʻp uchraydi (gruzincha xorumi, oʻzbekcha qilich va tayoq bilan oʻynaladigan raqslar va boshqalar). Har bir xalqsa oʻz raqs anʼanalari mavjud. Gʻarbiy Yevropa xalqlarining raqslari aksar oyoq harakatlariga asoslanadi. [[Oʻrta Osiyo]] va boshqa Sharq mamlakatlarida diqqat koʻpincha qoʻl va tana harakatiga qaratilgan. Xalq raqsi negizida Yevropada sa^na raqsi, Sharqda (jumladan, Oʻzbekistonda) mumtoz raks yuzaga kelgan. Hozirda xalq sahna raqsi ansambllari deyarli barcha mamlakatlarda faoliyat koʻrsatmoqda. Oʻzbekistonda qad. ommaviy (Beshqarsak kabi) oʻyinraqslari bilan birga yakka xalq raqslari ham keng oʻrin olgan (qarang [[Yalla]], [[Xalfa]], [[Mavrigi]]). 1920-yillardan boshlab Ashula va raqs ansamblinint havaskor va professional jamoalari faoliyat koʻrsatmoqda.

Xalq sirkining kelib chiqishi qad. marosim, oʻyin va maishiy hayot bilan bogʻliq. Mas, Xitoy hunarmandlari toʻqilgan arqonning mustahkamligini koʻrsatish maqsadida uni tortib, ustidan yugurgan. Shu tarzda dorbozlik sanʼati yuzaga kelgan. Akrobatika dastlab ibodat marosimlari bilan bogʻliq edi. Professional akrobat, ekvilibrist, jonglyorlar Yunonistonda, Qad. Rimda, Xitoy, Vizantiyada maʼlum boʻlgan. Oʻrta asrlarda sayyoh artistlar shahar va qishloq maydonlarida chiqishlar qilib, akrobatika nomerlarini namoyish qilgan.

Tarixiy manbalarga koʻra, Oʻzbekiston hududida qad. zamonlardan xilmaxil sirk tomoshalari keng tarqalgan. Xalq bayram va sayillarida, bozor maydonlarida va toʻybazmlarda xonanda, sozanda, qiziqchi va masxarabozlar bilan bir qatorda sirk artistlari ham tomosha koʻrsatishgan. Xalq sirki janrlari boy, rangbarangligi va oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. Xususan, dorbozlik, simbozlik, yogʻochoyoq, yogʻochot, nayrangbozlik, besuyak va muallakchilik, jonglyorlik, hayvon oʻynatish kabi anʼanaviy sirk turlari keng rivoj topgan.

20-asrning 2-yarmida xalq sirki sohasida [[Darvishbek Rahmonov]] ([[Yangiyoʻl]]), Usmonjon Nishonboyev, Madaminjon Yusupov, Kimsan Nazaraliyev (Andijon), Ergash va Hokimjon Parpiyevlar (Asaka), Lochin Usmonov (Fargʻona), Qosim Abdullayev (Buxoro), Qadam Jabborov (Xiva), Joʻraxoʻja Norxoʻjayev (Namangan) va boshqa samarali ijod qiddilar. Hozirgi Oʻzbekistonda 20 dan ortiq oilaviy sirk guruxlari faoliyat koʻrsatib kelmoqda. Mustaqillik yillarida [[Darvishbek Rahmonov]] ([[Yangiyoʻl]]), Yunusali Gʻoziyev (Andijon), Toʻlqin Boltaboyev (Parkent), Ahmad Murodov (Qoʻqon), Ahmad Nabiyev (Fargona), Tursunali Mamajonov (Fargona), Bahrom Jabborov (Xiva), Abdimurod Ergashev (Samarqand), Saʼdulla Mamadaliyev (Qashqa d ar yo), Anvar Moʻydinov (Guliston) va boshqa rahbarligidagi xalq sirki jamoalarining ijrochilik mahorati sezilarli darajada oshib, repertuari anʼanaviy sirkning turli janrlari bilan boyib kelmoqda. Xalq sirki jamoalari barcha koʻriktanlovlarda qatnashib keladi. Koʻpgina xalq sirki jamoalari chet el gastrollarida boʻlib qaytmoqdalar.

Oʻzbekistonda xalq ijodining turli yoʻnalishlarini rivojlantirish, targʻib etish, xalq ijodi sohasida turli koʻriktanlov, festival va ommaviy bayramlarni tashkil etish bilan Respublika xalq ijodiyoti va madaniymaʼrifiy ishlar ilmiymetodik markazi shugʻullanadi. Shu jumladan, Oʻzbekistonda muntazam ravishda folʼkloretnografik jamoalari, askiyachi va qiziqchilar, toʻymarosim qoʻshiqlari ijrochilarining Respublika koʻriktanlovlari, milliy dorbozlar, anʼanaviy sirk sanʼati va havaskor qoʻgʻirchoq teatrlarining Respublika koʻrikfestivallari, „Boysun bahori“ xalqaro ochiq folklor festivali va boshqa oʻtkaziladi.

Xalq meʼmorligi insonning oʻzini tashqi muhitdan [[Suriya hududiy boʻlinishi|muhofaza]] qilish, oʻziga yashash uchun qulay sharoit yaratish yoʻlida qilgan izlanishlari natijasida yuzaga kelgan. Ibtidoiy davrdan boshlab odamlar yashab turgan joyning iklim sharoiti, landshaftini inobatga olgan holda boshpana kurgan. Qurilgan uylarda imorat tarhining qulayligi, konstruktiv asoslarining mustahkamligi, mahalliy xom ashyolardan keng foydalanish yoʻllari, imoratning tabiat injiqliklariga bardoshligi takomillashib borgan. Inson tafakkurining boy olami unda imoratning estetik jihatdan bezash orzuhavasini ham uygʻotadi. U xonalardan ayrimlarini rangbarang naqshlar bilan bezay boshlaydi.

Sinfiy jamiyat shakllangach, mehnat taqsimoti natijasida imorat qurish, uni bezash bilan bogʻliq alohida sohalar yuzaga kelgan (ganchkorlik, natssoshlsh, yogʻoch oʻymakorligi, tosh oʻymakorligi). Bu sohalarni egallagan xalq ustalari, meʼmorlari asrlar davomida sinovdan oʻtgan tarh, tarz va konstruktiv asoslardan foydalanib kelgan. Natijada xalq meʼmoriy anʼanalari yuzaga kelgan, ayrim imoratlar sanʼat durdonasiga aylangan. Xalq meʼmorligi insonning nafaqat ijtimoiymaishiy va maʼnaviy talablarini qondirish, balki uning hayot xavfsizligini ham taʼminlab kelgan. Shuning uchun har bir oʻlka, viloyat, shahar, togʻ vohasi xalq meʼmorligi tarh, tarz, kompozitsiya jihatidan bir-biridan farq qiladigan anʼanalarga ega. Xalq ijodi anʼanalari 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida qurilib, hozirgacha saqlanib kelgan turar lsoylarda yaqqol yeyeziladi.

Jumladan, Buxoro uylari ikkiuch (darun—ichkari, berun — tashqari va xoʻjalik) hovlidan tashkil topgan. Asosiy yashash xonalari yozgi va qishkiga boʻlinadi. Yozgi xonalar oldida baland ayvon boʻlishi odat boʻlgan. Hovli kompozitsiyasi bir-biriga mutanosib joylashtirilgan baland ayvon va ayvonchalar hamda ularning xushbichim ustunlari bilan boyitilgan. Xona kompozitsiyasida shohnishin — mehmon oʻtiradigan boʻlinma did bilan bezatilgan. Boy xonadonlarda mehmonxonalar yon devorlari poddan shiftgacha koʻtarilgan tokchalarga ega boʻlgan. Ularning yuqori qismi [[ravoq]] shaklida boʻlib kosasimon sharafalsh) bilan bezatilgan. Tekis yuzali devorlar ham zanjira — rutalar bilan boʻlinmalarga taqsimlangan. Ular ichiga nihollari hamma tomonga yoyilgan, gullari qiygʻos ochilgan rangbarang guldastalar ishlangan.

Samarqand [[turar joy]]&lt;nowiki/&gt;lari ham darun va berun (ichki va tashqi) hovlilardan tashkil topgan. Samarqandda ikkinchi qavatdagi ayvonlar koʻchaga qaratilgan holda ham uchraydi. Xona ayvon yoki dahliz bilan „G“ harfi shaklida, uzunasiga, yonmayon tarhda birlashib, turli boy mujassamotlar tashkil qilgan. Mehmonxona koʻproq tashqi hovlida boʻlib, boy badiiy bezakka ega boʻlgan. Xona toʻridagi devor uch boʻlinmaga ajralib, koʻpincha oʻrtada tokchaband, ikki yonida oʻrinkoʻrpa uchun taxmon joylashtirilgan. Xona yon devorlarida kattakatta tokchalar toq sonda oʻrnatilgan. Hovliga qaragan devorda xona kattaligiga qarab ikki yoki uchta darcha nazarda tutilgan. Ular serhasham oʻymakori bagʻdodi eshiklar bilan hovli tomondan toʻsib qoʻyilgan. Darchalar oraligʻida kattakatta tokcha boʻlinmalari mavjud. Xona shifti koʻpincha kabza uslubida boʻlib, vassa va toʻsinlar rangbarang oʻsimliksimon naqshlar bilan toʻdsirilgan. Xiva turar joylarida hovli kichikroq boʻlib, asosiy qismi katta (ulu) ayvon va kichik (ters) ayvon bilan yopilgan. Ayvonlardagi katta va kichik oʻymakor yogʻoch ustunlar mayda naqshlar bilan bezatilgan, marmar kursilarga oʻrnatilgan. Xona havosi almashuvini taʼminlash uchun ulu ayvon xonadan ancha baland qilib qurilgan. Katta ayvon oʻzining joylashishi, oʻymakor baland ustunlari bilan hovli kompozitsiyasini bezab turadi. Xiva uylarida xona devorining yuqori qismiga devor yuzasidan boʻrtib chiqqan tokchalar bir chiziqda joylashtirilgan. Ular yuzasi nafis ravoqchalarga ega. Fargʻona turar joylari oʻzining simmetrik tarhi va tarzi bilan ajralib turadi. Bu yerda ikki xona oʻrtasida dahliz joylashtirilgan, ular koʻpincha hovli tomondan uzun ayvon bilan birlashtirilgan boʻladi. Mehmonxona oʻzining serhasham bezagi bilan qolgan xonalardan farq qiladi. Dahlizda turli tuzilishdagi bezakli moʻri oʻrnatilgan.

Toshkent turar joy meʼmorligida ham tashqi hovli uylari ikki qavatli qurilgan. Ikkinchi qavat markazida shiypon nazarda tutilgan. Shiypon yonidagi xonalar uchun usti berk, atrofi ochiq hovli vazifasini bajargan. Toshkent xalq turar joy meʼmorligida dahdiz yoki ayvon bir xona bilan yonmayon yoki ikki xona oraligʻida, ikki yoki uch xona burchagida boʻladi. Bu yerda qashqarcha ayvon keng qoʻllangan. Mehmonxona koʻpincha tashqi hovlining ikkinchi qavatida boʻlgan. Interyeri oʻzining ichki hashamatli bezagi bilan qolgan xonalardan ajralib turgan. Xona toʻridagi devor koʻp hollarda uch boʻlinmadan tashkil topgan. Ulardan oʻrtadagi yoki ikki chetidagisi taxmon boʻlishi mumkin. Xona yon devorlaridagi bitta yoki ikkita boʻlinma mayda tokchaband qilingan, qolgan boʻlinmalari kattakatta tokchalarni tashkil qiladi. Tokchalar ichiga binafsha va pushti rangda guldastalar ishlangan.

Oʻzbekiston shahar va qishloq xalq meʼmorligida imorat devorlari guvala, paxsa va yogochli sinchdan quriladi. Yakkasinchli va qoʻshsinchli devorlar shahar xalq turarjoy meʼmorligida keng qoʻllanadi. Koʻshsinchli devor mustahkam boʻlib, uning magʻzida taxmon va tokchalar oʻrnatilgan. Xonada tokchali devorlarshshg soni qoʻshsinchli devor soni bilan belgilanadi. Shuning uchun Samarqand uylari xonalarida ikki devor, Buxoroda — bir yoki ikki, Fargona va Toshxentda toʻrt devor qoʻshsinchli boʻladi. Tokchalar xoʻjalik buyumlarni saqlash, taxmonlar koʻrpatoʻshak va sandiqlarni joylashtirish imkonini beradi. Ular oppoq ganch hoshiyali boʻlib, mayda nafis naqshlar va ular zamiridagi kizil, koʻk, sariq ranglar xonaga oʻziga xos goʻzallik bagʻishlagan.

Oʻzbekiston togʻ hududidagi turar joylari ham oʻziga xos meʼmoriy anʼanalarga ega. Togʻning qiya yon bagʻrida joylashgan qishloqlar panoramasi uzoqsan koʻp qavatli yaxlit kompozitsiyali uyga oʻxshab ketadi. Uylarning tuzilishi, loyihasi koʻproq oʻsha joy tabiiy iqlim sharoitiga va landshaftiga bogʻliq hodda shakllangan. Shu sababli har bir viloyat togʻ vohasi va daralarda qurilgan uylar mujassamotini bir necha turga boʻlish mumkin.

Jumladan, Nurota togʻ qishloqlari xalq meʼmorligida pillapoya tuzilishidagi yoki ustmaust qurilgan ikki qavatli uylar, kam nishab maydonda bir qavatli qurilgan uylar asosiy oʻrin tutadi. Qashqadaryo togʻ turar joy binolarida sovuq obhavosidan himoyalanish maqsadida yashash xonalari, asosan, ayvon (baʼzida ikki, uch yoki hamma tomoni berk boʻlgan peshayvon) atrofida joylashgan. Ikkinchi qavatda uch tomoni xona bilan oʻralgan kichik hovlichalar tashkil etilgan. Surxondaryo togʻ uylari koʻpincha choʻzinchoq shaklda qurilgan, odd tomonidan uzun ayvonga ega boʻladi. Birinchi qavat tomi ikkinchi qavat uchun hovli vazifasini oʻtaydi. Qashqadaryo va Surxondaryo togʻ xalq meʼmorligida qishki xona kirish eshigi yonidagi devor oldi yana bir devor bilan toʻsilgan. Ikki devor oraligʻida oʻchoq nazarda tutilgan. Fargʻona, [[Toshkent viloyati]] togʻli hududlarida ham oʻziga xos xalq meʼmorligi anʼanalari rivoj topgan, jumladan, uylar tarxdsa tomonlari teng katta xonalar koʻp uchraydi. Togʻ xalq meʼmorligida qurilish materiali sifatida sinch, paxsa, guvala bilan birga tosh devor ham ishlatilgan. Yana q. Amaliy sanʼat.

== Adabiyot ==
* Jirmunskiy V. M., Zarifov X. T., Uzbekskiy narodniy geroicheskiy epos, M., 1947; Obi do v T., Dorbozlar qissasi, T., 1963; Qodirov M., Oʻzbek teatri anʼanalari, T., 1976; Nozilov D., Xalqmeʼmorchiligi, T., 1982; Karomatov F., Oʻzbek xalq musiqa merosi, 1—2kitob, T., 197883; Urolov A., Nozilov A., Toʻraqulov Sh., Qishloquylari, T., 1988; Oʻzbek folklori ocherklari, 1— 2j.lar, T., 1988—1989; Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi, T., 1990; Abdullayev R., Obryadovaya muzika Sentralnoy Azii, T., 1994; Ibrohimov O., Oʻzbek xalq musiqa ijodi, T., 1994; Alpomish, T., 1999; Avdeyeva L., Oʻzbek milliy raqsi tarixidan, T., 2001; Maʼnolar maxzani, T., 2001; Imomov K., Mirzayev T., Sarimsoqov B., Safarov O., Uzbekxalqmaqollari, T., 2002; Karimova R., Oʻzbek raqslari, T., 2003. Toʻra Mirzayev, Olimjon Bekov, Oʻtkir Tohirov, Poʻlat Toshkanboyev, Dodo Nozilo

[[Turkum:Xalq ogʻzaki ijodi| ]]</text>
      <sha1>5u1akyb79ma0nromncp3rgaf5isulv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121534</id>
      <parentid>6121533</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28762" sha1="iisennkynnkykkl3c10nz3pmkkukugb" xml:space="preserve">'''Xalq ogʻzaki ijodi''' — [[xalq]] ommasining badiiy, ijodiy-amaliy va havaskorlik faoliyati; anʼanaviy moddiy va nomoddiy madaniyatning xalq ogʻzaki badiiy ijodi ([[folklor]]), xalq musiqasi ([[musiqa]] folklori), xalq [[teatr]]i (tomosha sanʼati), xalq oʻyinlari (raqs), qoʻgʻirchoqbozlik, dor va yogʻoch oyoq oʻyinlari (xalq sirki), xalq tasviriy va amaliy bezak sanʼati hamda texnikaviy va badiiy havaskorlik kabi ijodiyot turlari. Yaratilishi va ijodiy jarayonida koʻpchilikning ishtiroki boʻlgan Xalq ijodi ning turlari xalq turmush tarzi, yashash sharoitlari, ijtimoiy mehnat darajasiga moye ravishda shakllanib, avloddanavlodga, ustozdan shogirdga oʻtib, doimiy ravishda mukammallashib, sayqallashib, tobora anʼanaviylashib borgan va nihoyat, kasbiylik (professionallik) xususiyatiga ega boʻlgan, jonli ijro sharoitlari va kundalik amaliyotda bizgacha yetib kelgan. Shuningdek, Xalq ijodining bir qator qad. namunalari yozma manbalarda, tarixchi va yozuvchilarning asarlarida, qoyatoshlarda (Sarmishsoy, Zarautsoy rasmlari kabi), arxeologiya va arxitektura yodgorliklarida, uyroʻzgʻor buyumlarida saqlanib kelgan.

Xalq ijodi namunalarida xalqning turmush tarzi, ijtimoiy va maishiy hayoti, mehnat faoliyati, tabiat va jamiyatga qarashlari, eʼtiqodi va diniy tasavvurlari, inson va olamga nisbatan histuygʻulari, badiiy olami, bilim darajasi, baxtli va adolatli zamon haqidagi oʻyfikrlari oʻz ifodasini topgan. Xalq ijodi qadimdan rivojlanib kelgan (qarang [[Ibtidoiy sanʼat]]). Jamiyat taraqqiyoti va mehnat taqsimotining kuchaya borishi bilan Xalq ijodi janrlariga nisbatan ayrim isteʼdodli shaxslarning ixtisoslashuvi osha borgan. Shu tariqa baxshilar, masxarabozlar, qiziqchilar, qoʻgʻirchoqbozlar, raqqoslar, mashshoklar, naqqoshlar, kulollar, oʻymakorlar, kashtadoʻzlar va hokazo sanʼati yuzaga kelgan, korfarmon va ishboshilar paydo boʻlgan. Ammo uning yaratilishi va oʻzlashtirilishida koʻpchilikning ishtiroki, har bir ijro yoki amaliyot qadimdan qaror topgan mustahkam anʼanalar doirasida voqe boʻlishi saqlanib kelgan. Har qanday badiha, ijodiy xattiharakat, yangilik barqaror anʼanalar va ustozshogird munosabatlari doirasida roʻy bergan. Bir tomondan, anʼanalarning oʻzi rivojlana borgan, ikkinchi tomondan, har bir ijro yoki amaliyot davomida oʻzgartirishlar, yangiliklar kiritilgan, yangi asarlar, variantlar yuzaga kelgan. Qay birlari unutilib, ijro va amaliyotdan tushib qolgan.

Xalq ijodi professional sanʼatning yuzaga kelishi va rivojida katta oʻrin tutadi. Oʻz navbatida, professional sanʼat ham Xalq ijodi rivojiga taʼsir koʻrsatib, uni boyitib kelmoqda. Jamiyatda Xalq ijodi namunalarini saqlash va rivojlantirish, yoʻqolganlarini tiklash ehtiyoji oʻzining estetik talablarini qondirish, yaxshi yashash va hayotini mukammallashtirishga boʻlgan intilishidan kelib chiqqan. Bugungi kunda Xalq ijodini saqlash va rivojlantirish uchun katta imkoniyat va sharoitlar yaratilgan. Umumdavlat miqyosidagi muzeylar va qoʻrikxonalarning ishlayotganligi, Xalq ijodi namunalarining ilmiy oʻrganilishi va nashr etilayotganligi, koʻplab folkloretnografik ansambllarning mavjudligi, badiiy havaskorlikni yuksaltirishga qaratilgan tadbirlarning amalga oshirilayotganligi buning tasdigʻidir.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodi (folklor). Inson nutqi shakllanishi bilan xalq ogʻzaki badiiy ixodining qad. tur va janrlari ham qorishiq holda yuzaga kela boshladi. Kishilik badiiy tafakkurining turli shakllarini oʻz ichiga olgan bu sinkretik ijod namunalari ibtidoiy inson maishati va faoliyatining barcha jihatlari bilan mahkam bogʻlangan boʻlib, qad. odamlarning diniyeʼtiqodiy va mifologik qarashlarini, boshlangʻich ilmiy (empirik) bilimlarini, tabiat va jamiyat haqidagi tasavvurlarini aks ettirgan. Biroqqad. folklorning bunday namunalari bizgacha yetib kelmagan, balki ularning izlari va ayrim qismlari xalqning yashash va turmush tarzi bilan bogʻliq turlituman tasavvur va qarashlarida, xalq urfodatlari, udumlari, marosimlari, bayramlari tarkibida, baʼzi bir yozma manbalarda, keyingi davrlarda yozib olingan folklor asarlarida qoldiq holidagina saqlanib qolgan. Yozuvning yuzaga kelishi natijasida xalq ogʻzaki badiiy ijodi bilan tarixan bogʻliq adabiyot ham paydo boʻldi. Badiiy matnning ayrim ijodiy (yozuvchi, shoir, dramaturg) faoliyat bilan bogʻlanishi, muayyan ijodiy harakat sifatida yozuv bilan mustahkamlanishi adabiyotning asosiy xususiyati boʻlib, insoniyat badiiy tafakkuri taraqqiyotidagi oʻziga xos burilish nuqtasidir. Adabiyot oʻzining taraqqiyoti davomida folklordan barcha estetik tushunchalar va badiiy shakllarni olganligiga qaramay, oʻziga xos badiyat qonuniyatlari asosida mustaqil ravishda rivojlana bordi. Soʻz sanʼatining mustaqil turi sifatida folklor ham u bilan birgalikda yonmayon yashab keldi. Chunki kishilik jamiyatining umumiy estetik talabi va ehtiyoji uzoq yillar davomida faqat adabiyot bilan emas, balki folklor bilan ham mustaxkam bogʻliq boʻldi. Soʻz sanʼati bu 2 turining mustaqil rivoji, adabiyot va folklor asarlari yaratilgan ijtimoiy muhitdagi farkdar, ijodiy jarayonning xilmaxilligi ularning oʻzlariga xos spetsifik xususiyatlarini yanada kuchaytirdi. Natijada adabiyot va folklor oʻzlariga xos muayyan estetik tizim, janrlar tarkibi, badiiy xususiyatlarga ega boʻlgan soʻz sanʼatining mustaqil 2 turi — ogʻzaki va yozma turi sifatida rivojlanishda davom etdi.

Yaratuvchilik va ijrochilik jarayonining ogʻzakiligi va unda koʻpchilikning ishtirok etishi (jamoaviylik) xalq ogʻzaki badiiy ijodining asosiy xususiyatidir. Uning anʼanaviylik, oʻzgaruvchanlik, variantlik, ommaviylik, anonimlik (muallifining nomaʼlumligi) kabi koʻpdankoʻp belgilari folklorga xos ijodiy jarayonning ana shu bosh xususiyati doirasida namoyon boʻladi. Folklor namunalari ogʻzaki yaratilib, ajdodlar va avlodlar aloqadorligida ogʻzaki tarqalar hamda ommaviy repertuardan keng urin olar ekan, bunda badiiy shakllarning barkarorligi (turgʻunligi), matndan matnga oʻtuvchi umumiy oʻrinlarning qatʼiylashganligi, oʻxshash sayyor syujetlarning koʻpligi imkoniyat yaratadi. Har bir ijodkor (kdyta ijod) va ijroda anʼanaviy asardagi nimalardir oʻzgaradi, nimalardir avvalgisidan boshqacharoq talqin etiladi, nimalardir qoʻshiladi yoki tushib krladi. Bunday oʻzgaruvchanlik ijtimoiy muhit, maishiy sharoit, eshituvchilar talabi va ijrochi (ijodkor) salohiyatiga bogʻliq. Lekin har qanday oʻzgarish, ijro davomidagi qayta ijod asrlar davomida kagiylashgan puxta anʼanalar doirasida sodir boʻladi. Demak, jonli ogʻzaki anʼana doirasidagi badihagoʻylik folklor asarlarining koʻp variantlarida tarqalishiga olib keladi.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodining deyarli barcha janrlari turlituman ijrochi va ijodkorlar faoliyati bilan bogʻliq. Isteʼdodli ijodkorlar folklor namunalarini saqlab qolish va keng ommalashtirish bilan birga ogʻzaki anʼanalar doirasida uni yanada mukammallashtiradilar, baʼzan yangilarini ham yarata oladilar. Biroq bunda barkarorlashgan va qatʼiylashgan jamoaviylik anʼanalari yetakchilik qiladi. Ayrim janrlar (mas, topishmoq, maqol kabi) ommaviy xarakterga ega boʻlsa, yaʼni ularning namunalaridan har bir kishi ozmikoʻpmi ayta olsa, boshqalarining (mas, doston, ogʻzaki drama singari) ijrosi muayyan tayyorgarlikni talab qilgan. Shu tariqa xalq ogʻzaki badiiy ijodi namunalarini yaratish va ijro etishda oʻziga xos kasbiy ijodkorlik yuzaga kelgan. Oʻzbek folklorida ijodkor va ijrochilarning kasbiylashuvi nihoyatda rivojlangan. Baxshilar, ertakchilar, askiyabozlar, qiziqchilar, dorbozlar ijrochiligi professional sanʼat boʻlib, uni egallash uchun boʻlgʻuvchi ijodkor maxsus tayyorgarlik koʻrishi va muayyan ustozdan taʼlim olishi zarur boʻlgan.

Afsona, rivoyat, lof, latifa, maqol, topishmoq, ertak, doston, qoʻshiq, assiya, ogʻzaki drama va boshqalarlar xalq ogʻzaki badiiy ijodining asosiy janrlari boʻlib, ular soʻz sanʼati namunalari boʻlish bilan birga muayyan ijtimoiymaishiy funksiyalarni ham ado etadilar. Mas, hoʻp mayda, hoʻshhoʻsh, tureyturey, chureychurey kabi qoʻshiq turlari mehnat jarayonlariga aloqador boʻlsa, yoryor, oʻlan, lapar, kelin salom, yigʻiyoʻqlov, badik, suyet xotin singarilar har xil marosimlar bilan bogʻliqdir. Folklor janrlari gʻoyaviybadiiy xususiyatlari bilan emas, balki ijro usullari (yakka ijrochilik, jamoaviy ijrochilik, sozli, sozeiz kabi) jihatidan ham bir-birlaridan farq qiladilar. Ularning biri kuylash uchun, ikkinchisi aytib berish, hikoya qilish uchun, boshqasi koʻrsatish, namoyish etish uchun yoki ham kuylash, ham oʻynash, ham aytish uchun moʻljallangan boʻladi. Folklor janrlari qanchalik xilmaxil, baʼzan oʻta funksionallashgan va qatʼiy vazifador boʻlishiga qaramay, ular yaxlit badiiy tizimni tashkil etadi.

Folklor janrlari ijtimoiyiktisodiy taraqqiyot bilan uzviy bogʻliq. Xalq hayotidagi tarixiy oʻzgarishlarga koʻra, ular ham oʻzgara borgan. Qay bir janrlar yoki namunalar butunlay yoʻqolgan, yangilari yuzaga kelgan. Shuning uchun ham ularda koʻp qatlamlilik mavjud boʻlib, uzoq ijro davomida bir necha davrlar oʻz izini qoldirgan. Janrlarning bosqichli taraqkiyoti va tarixiytipologik nuktai nazardan qaraganda, eng qad. davrlarda koʻpchilik xalklarda miflar, urugʻ va qabilalar haqidagi afsona va rivoyatlar, topishmoq va maqollar, olqish va qargʻishlar, mavsummarosim folklori namunalari, mehnat qoʻshikdari keng tarqalgan. Keyingi davrlarda esa, ertaklar, eposning arxaik shakllari yuzaga kelgan. Patriarxalurugʻchilik munosabatlarining yemirilishi va ilk davlatlarning shakllanishi davrida qaxramonlik dostonlari yaratilgan. Keyinroq romanik epos, lirik va tarixiy qoʻshiqlar, ogʻzaki drama, latifa va loflar paydo boʻlgan.

Xalq ogʻzaki badiiy ijodi milliy madaniyatning tarkibiy qismi sifatida juda katta ijtimoiy qiymatga ega. U xalqning tarixi, maishati, urfodatlari, dunyoqarashi, ijtimoiy munosabatlari, orzuumidlari haqida keng bilim beradi. Unda xalq badiiy didi, voqelikka nisbatan xalqona estetik munosabat ifodalangan. Estetik sezgilar rivojida, goʻzallikni, badiiy soʻz qadri va qimmatini, ona tili boyliklarini his qilishda uning ahamiyati beqiyosdir. Folklor professional sanʼat turlari — adabiyot, teatr, musiqa, kino va boshqa taraqqiyotida muhim rol oʻynadi.

Xalq musiqasi (musiqiy folklor) — ogʻzaki anʼanadagi musiqa turi. [[Ibtidoiy sanʼat]]da paydo boʻlgan oʻyin usullari, jodu aytimlari, tovushli signallardan tortib xalq ashula va cholgʻu kuylargacha kabi shakllardan iborat. Boshqa musiqa turlaridan, asosan, turmush jarayoni (urfodat, marosim, bayram va boshqalar)ga bevosita bogʻlanganligi bilan ajralib turadi. Aksariyat musiqiy folklor namunalari sof estetik hodisalar maʼnosida emas, kundalik hayot (maishiy, mehnat, marosim va boshqalar) vazifalarini bajaradigan badiiy shakllar sifatida qaror topadi. Koʻpgina xalq musiqasi namunalari sinkretik shakllar boʻlib, bularda kuyohanglar soʻz (koʻshiq, terma, lapar), raqs (oʻyinraqs kuylari), tomosha (musiqiy tomosha) bilan uygʻunlashgan holda yuzaga keladi. Muayyan badiiy anʼana va shakl (mas, ohang) andozalariga asoslangan xalq musiqa namunalari turli davr va sharoitda (mas, tinglovchilar yoki ijrochilar tarkibi, ijro etish vaqgi, joyi va muhitiga qarab) oʻzgaradi. Shuning uchun har bir musiqiy folklor namunasining bir necha varianti mavjud boʻladi. Xalq musiqasida mintaqaviy, milliy va mahalliy uslublar ajratiladi (mas, oʻzbek xalq musiqasida Buxoro—Samarqand musiqa uslubi, Surxondaryo—Qashqadaryo musika uslubi va boshqalar).

Musiqiy folklor namunalari badiiy mazmun jihatidan epik (terma, musiqiy ertak, maddohlik, qissaxonlik, afsona kuylari kabi), dramatik (musiqiy tomosha va boshqalar) va lirik (qoʻshiq, lapar, yalla, madhiya va boshqalar) turlarga, ijro etish sharoitiga qarab — maishiy, marosim qoʻshiqlari, mehnat qoʻshiqlari va boshqa turlarga ajratiladi. Xalq musiqasi namunalari xalq (omma) badiiy ongining mahsuli sifatida hayot kechirib, yakka holda havaskor xonanda (guyanda, xalfa va boshqalar), sozanda (doʻmbrakash, dutorchi kabi) tomonidan, shuningdek, ansambl yoki jamoaviy tarzda ijro etiladi. Xalq musiqasi milliy musiqa uslubining asosi, bastakor va kompozitorlar ijodi, ommabop musiqaning muhim manbaidir (qarang [[Xalq kuylarini qayta ishlash]]). Musiqiy folklor, oʻz navbatida, professional musiqa sanʼati bilan oʻzaro chambarchas aloqada rivojlanadi. Hozirgi davrda xalq musiqa namunalarining qadimiy va oʻzgartirilgani, shuningdek, ular asosida yangidan yaratilganlari mavjud.

Xalq musiqa cholgʻu asboblari xilmaxil. Ular bir xalqqa (mas, qirgʻizlarda koʻmuz, ukrainlarda bandura) yoki asriy tarixiymadaniy aloqadagi turli xalqlarga (mas, uzbek, tojik, uygʻur, turkman, qoraqalpoqlarda dutor va boshqalar) mansub boʻlishi mumkin. Xalq musiqasi namunalarini ijro etish muhiti va boshqa xususiyatlarini yozib olish bilan musiqiy etnografiya, tadqiq etish bilan musiqiy folkloristika (etnomusiqashunoslik) shugʻullanadi.

Xalq teatri — xalq ogʻzaki ijodi bilan bogʻliq sanʼat turi. Ilk koʻrinishlari ov oʻyinlari, dehqonchilik va chorvachilik bilan bogʻliq qad. marosim hamda bayramlarda paydo boʻlib, taraqqiy etgan, xalq sanʼati darajasiga koʻtarilgan. Dastlabki davrlarda xalq teatrida soʻz va oʻyin bilan bir qatorda qoʻshiq, raqs, nayrangbozlik va boshqa aralash boʻlgan. Keyinchalik ja.. miyat taraqqiyoti davomida xalq teatri mustaqil ijodiy soha sifatida ajralib chiqqan. Jahon xalqdari xalq teatrida jonli aktyorlar teatri va qoʻgʻirchoq teatri mavjud. Xalq qoʻgʻirchoq teatri qoʻgʻirchoqlarning koʻrinishi, ularni oʻynatish usuliga koʻra xilmaxil. Ularda koʻproq ertak, afsona va boshqa sahnalashtiriladi. Xalq teatri toʻla maʼnoda professional boʻlmasada, qatnashchilari malakali, isteʼdodli kishilardir. Mas, Qad. Rimda mimlar, Gʻarbiy Yevropada shpilmanlar, jonglyorlar, Rossiyada skomoroxlar, Oʻrta Osiyoda masxarabozlar, shuningdek, turli mamlakatlardagi qoʻgʻirchoqbozlar va boshqa Xalq teatri aktyorlari yolgʻiz yoki toʻdalarga uyushib, shaharmashahar va qishloqmaqishloq yurib, toʻy, sayil va bayramlarda, koʻpincha ochiq maydonlarda tomosha koʻrsatishgan. Ular repertuaridan xalq ogʻzaki ijodiga asoslangan tomoshalar, keyinchalik turli adabiy asarlarning xalq teatriga moslashtirilgan variantlari oʻrin olgan.

Kiyim va jihozlar, harakat va holatlardagi yaqqol shartlilik xalq teatri uchun (umuman, folklor sanʼati uchun ham) xos xususiyatlardan. Xalq teatrida aktyorlar oʻyin davomida tomoshabinlar bilan bevosita muloqotda boʻladi. Xalq teatrining, odatda, na sahnasi, na dekoratsiyasi boʻlgan. Unda diqqat, asosan, tomosha qahramoni xarakterini ochishga emas, balki vaziyat, holatlarning kulgili va fojiaviy chiqishiga qaratilgan. Xalq dramasida ikki — dramatik (qahramonlik yoki romantik) va komik personaj mavjud. Dramatik personajlarga, asosan, dabdabali muomala uslubi, komik qahramonlarga esa xazil va hajviy usullar, soʻz oʻyini xosdir.

Xalq teatri negizida muayyan ijodiy anʼanalarga asoslangan professional teatrlar maydonga kelgan. Sharqda anʼanaviy teatr xalq ogʻzaki ijodi, raqsi va pantomimaga tayangan. Mas, Hindistonda katxakali, Yaponiyada gigaku va No, Indoneziyada vayang—topeng, vayang—orang va boshqa, Xitoyda szatszyuy, chuantsi va boshqa, Oʻrta Osiyoda masxara va mukallid va boshqa Xalq teatrining oʻziga xos badiiy va ijro usullari ayrim zamonaviy teatr aktyorlari ijodiga zamin boʻlgan.

Xalq raqsining qad. namunalari kishilarning hayvonot va tabiat olamini kuzatishlarini aks etgirgan. Ovchilik, chorvachilik bilan shugʻullanuvchi xalqdarning raqslari yovvoyi va uy hayvonlari, qushlarning xattiharakatlari, qiliqlariga taqlidan yaratilgan: pomircha „Burgut“, „Tulki“, turkmancha (laylak harakatlarini ifodalovchi) „Ximmil“, xorazmcha „Chagʻaloq“ („Baliq qush“), „Toʻrgʻay“, yoqutcha „Ayiq“, Shimoliy Afrikadagi „Tuya“, Amerika hamda Markaziy va Janubiy Afrikada ommalashgan „Ovchilar“ raqslari va boshqa Qishloq xoʻjaligi mehnati bilan bogʻliqraqslarda turli mehnat jarayonlari badiiy ifodasini topgan. Mas, latishcha oʻrimchilar, gutsulcha oʻtin yoruvchilar, beloruscha zigʻirkorlar, [[Oʻzbek tili|oʻzbekcha]] „Pilla“ raqslari va hokazo. Hunarmandchilik va boshqa mehnat turlari yuzaga kelishi bilan yangi xalq raqslari paydo boʻlgan: ukraincha bondar, karelcha toʻquvchilar, oʻzbekcha chevarlar raqsi va boshqa Xalq raqslarining koʻpligi marosim va ibodatlar bilan bogʻliq boʻlgan. Kishilar raqsning sehrli kuchiga ishonib, oʻyinraqslar bilan ajdodlar ruhiga, tangrilarga sigʻinishgan, yomon jinlarni haydashgan va hokazo. Xalq raqsi orasida jangovarlik va bahodirlikni ulugʻlovchi raqslar ham koʻp uchraydi (gruzincha xorumi, oʻzbekcha qilich va tayoq bilan oʻynaladigan raqslar va boshqalar). Har bir xalqsa oʻz raqs anʼanalari mavjud. Gʻarbiy Yevropa xalqlarining raqslari aksar oyoq harakatlariga asoslanadi. [[Oʻrta Osiyo]] va boshqa Sharq mamlakatlarida diqqat koʻpincha qoʻl va tana harakatiga qaratilgan. Xalq raqsi negizida Yevropada sa^na raqsi, Sharqda (jumladan, Oʻzbekistonda) mumtoz raks yuzaga kelgan. Hozirda xalq sahna raqsi ansambllari deyarli barcha mamlakatlarda faoliyat koʻrsatmoqda. Oʻzbekistonda qad. ommaviy (Beshqarsak kabi) oʻyinraqslari bilan birga yakka xalq raqslari ham keng oʻrin olgan (qarang [[Yalla]], [[Xalfa]], [[Mavrigi]]). 1920-yillardan boshlab Ashula va raqs ansamblinint havaskor va professional jamoalari faoliyat koʻrsatmoqda.

Xalq sirkining kelib chiqishi qad. marosim, oʻyin va maishiy hayot bilan bogʻliq. Mas, Xitoy hunarmandlari toʻqilgan arqonning mustahkamligini koʻrsatish maqsadida uni tortib, ustidan yugurgan. Shu tarzda dorbozlik sanʼati yuzaga kelgan. Akrobatika dastlab ibodat marosimlari bilan bogʻliq edi. Professional akrobat, ekvilibrist, jonglyorlar Yunonistonda, Qad. Rimda, Xitoy, Vizantiyada maʼlum boʻlgan. Oʻrta asrlarda sayyoh artistlar shahar va qishloq maydonlarida chiqishlar qilib, akrobatika nomerlarini namoyish qilgan.

Tarixiy manbalarga koʻra, Oʻzbekiston hududida qad. zamonlardan xilmaxil sirk tomoshalari keng tarqalgan. Xalq bayram va sayillarida, bozor maydonlarida va toʻybazmlarda xonanda, sozanda, qiziqchi va masxarabozlar bilan bir qatorda sirk artistlari ham tomosha koʻrsatishgan. Xalq sirki janrlari boy, rangbarangligi va oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. Xususan, dorbozlik, simbozlik, yogʻochoyoq, yogʻochot, nayrangbozlik, besuyak va muallakchilik, jonglyorlik, hayvon oʻynatish kabi anʼanaviy sirk turlari keng rivoj topgan.

20-asrning 2-yarmida xalq sirki sohasida [[Darvishbek Rahmonov]] ([[Yangiyoʻl]]), Usmonjon Nishonboyev, Madaminjon Yusupov, Kimsan Nazaraliyev (Andijon), Ergash va Hokimjon Parpiyevlar (Asaka), Lochin Usmonov (Fargʻona), Qosim Abdullayev (Buxoro), Qadam Jabborov (Xiva), Joʻraxoʻja Norxoʻjayev (Namangan) va boshqa samarali ijod qiddilar. Hozirgi Oʻzbekistonda 20 dan ortiq oilaviy sirk guruxlari faoliyat koʻrsatib kelmoqda. Mustaqillik yillarida [[Darvishbek Rahmonov]] ([[Yangiyoʻl]]), Yunusali Gʻoziyev (Andijon), Toʻlqin Boltaboyev (Parkent), Ahmad Murodov (Qoʻqon), Ahmad Nabiyev (Fargona), Tursunali Mamajonov (Fargona), Bahrom Jabborov (Xiva), Abdimurod Ergashev (Samarqand), Saʼdulla Mamadaliyev (Qashqa d ar yo), Anvar Moʻydinov (Guliston) va boshqa rahbarligidagi xalq sirki jamoalarining ijrochilik mahorati sezilarli darajada oshib, repertuari anʼanaviy sirkning turli janrlari bilan boyib kelmoqda. Xalq sirki jamoalari barcha koʻriktanlovlarda qatnashib keladi. Koʻpgina xalq sirki jamoalari chet el gastrollarida boʻlib qaytmoqdalar.

Oʻzbekistonda xalq ijodining turli yoʻnalishlarini rivojlantirish, targʻib etish, xalq ijodi sohasida turli koʻriktanlov, festival va ommaviy bayramlarni tashkil etish bilan Respublika xalq ijodiyoti va madaniymaʼrifiy ishlar ilmiymetodik markazi shugʻullanadi. Shu jumladan, Oʻzbekistonda muntazam ravishda folʼkloretnografik jamoalari, askiyachi va qiziqchilar, toʻymarosim qoʻshiqlari ijrochilarining Respublika koʻriktanlovlari, milliy dorbozlar, anʼanaviy sirk sanʼati va havaskor qoʻgʻirchoq teatrlarining Respublika koʻrikfestivallari, „Boysun bahori“ xalqaro ochiq folklor festivali va boshqa oʻtkaziladi.

Xalq meʼmorligi insonning oʻzini tashqi muhitdan [[Suriya hududiy boʻlinishi|muhofaza]] qilish, oʻziga yashash uchun qulay sharoit yaratish yoʻlida qilgan izlanishlari natijasida yuzaga kelgan. Ibtidoiy davrdan boshlab odamlar yashab turgan joyning iklim sharoiti, landshaftini inobatga olgan holda boshpana kurgan. Qurilgan uylarda imorat tarhining qulayligi, konstruktiv asoslarining mustahkamligi, mahalliy xom ashyolardan keng foydalanish yoʻllari, imoratning tabiat injiqliklariga bardoshligi takomillashib borgan. Inson tafakkurining boy olami unda imoratning estetik jihatdan bezash orzuhavasini ham uygʻotadi. U xonalardan ayrimlarini rangbarang naqshlar bilan bezay boshlaydi.

Sinfiy jamiyat shakllangach, mehnat taqsimoti natijasida imorat qurish, uni bezash bilan bogʻliq alohida sohalar yuzaga kelgan (ganchkorlik, natssoshlsh, yogʻoch oʻymakorligi, tosh oʻymakorligi). Bu sohalarni egallagan xalq ustalari, meʼmorlari asrlar davomida sinovdan oʻtgan tarh, tarz va konstruktiv asoslardan foydalanib kelgan. Natijada xalq meʼmoriy anʼanalari yuzaga kelgan, ayrim imoratlar sanʼat durdonasiga aylangan. Xalq meʼmorligi insonning nafaqat ijtimoiymaishiy va maʼnaviy talablarini qondirish, balki uning hayot xavfsizligini ham taʼminlab kelgan. Shuning uchun har bir oʻlka, viloyat, shahar, togʻ vohasi xalq meʼmorligi tarh, tarz, kompozitsiya jihatidan bir-biridan farq qiladigan anʼanalarga ega. Xalq ijodi anʼanalari 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida qurilib, hozirgacha saqlanib kelgan turar lsoylarda yaqqol yeyeziladi.

Jumladan, Buxoro uylari ikkiuch (darun—ichkari, berun — tashqari va xoʻjalik) hovlidan tashkil topgan. Asosiy yashash xonalari yozgi va qishkiga boʻlinadi. Yozgi xonalar oldida baland ayvon boʻlishi odat boʻlgan. Hovli kompozitsiyasi bir-biriga mutanosib joylashtirilgan baland ayvon va ayvonchalar hamda ularning xushbichim ustunlari bilan boyitilgan. Xona kompozitsiyasida shohnishin — mehmon oʻtiradigan boʻlinma did bilan bezatilgan. Boy xonadonlarda mehmonxonalar yon devorlari poddan shiftgacha koʻtarilgan tokchalarga ega boʻlgan. Ularning yuqori qismi [[ravoq]] shaklida boʻlib kosasimon sharafalsh) bilan bezatilgan. Tekis yuzali devorlar ham zanjira — rutalar bilan boʻlinmalarga taqsimlangan. Ular ichiga nihollari hamma tomonga yoyilgan, gullari qiygʻos ochilgan rangbarang guldastalar ishlangan.

Samarqand [[turar joy]]&lt;nowiki/&gt;lari ham darun va berun (ichki va tashqi) hovlilardan tashkil topgan. Samarqandda ikkinchi qavatdagi ayvonlar koʻchaga qaratilgan holda ham uchraydi. Xona ayvon yoki dahliz bilan „G“ harfi shaklida, uzunasiga, yonmayon tarhda birlashib, turli boy mujassamotlar tashkil qilgan. Mehmonxona koʻproq tashqi hovlida boʻlib, boy badiiy bezakka ega boʻlgan. Xona toʻridagi devor uch boʻlinmaga ajralib, koʻpincha oʻrtada tokchaband, ikki yonida oʻrinkoʻrpa uchun taxmon joylashtirilgan. Xona yon devorlarida kattakatta tokchalar toq sonda oʻrnatilgan. Hovliga qaragan devorda xona kattaligiga qarab ikki yoki uchta darcha nazarda tutilgan. Ular serhasham oʻymakori bagʻdodi eshiklar bilan hovli tomondan toʻsib qoʻyilgan. Darchalar oraligʻida kattakatta tokcha boʻlinmalari mavjud. Xona shifti koʻpincha kabza uslubida boʻlib, vassa va toʻsinlar rangbarang oʻsimliksimon naqshlar bilan toʻdsirilgan. Xiva turar joylarida hovli kichikroq boʻlib, asosiy qismi katta (ulu) ayvon va kichik (ters) ayvon bilan yopilgan. Ayvonlardagi katta va kichik oʻymakor yogʻoch ustunlar mayda naqshlar bilan bezatilgan, marmar kursilarga oʻrnatilgan. Xona havosi almashuvini taʼminlash uchun ulu ayvon xonadan ancha baland qilib qurilgan. Katta ayvon oʻzining joylashishi, oʻymakor baland ustunlari bilan hovli kompozitsiyasini bezab turadi. Xiva uylarida xona devorining yuqori qismiga devor yuzasidan boʻrtib chiqqan tokchalar bir chiziqda joylashtirilgan. Ular yuzasi nafis ravoqchalarga ega. Fargʻona turar joylari oʻzining simmetrik tarhi va tarzi bilan ajralib turadi. Bu yerda ikki xona oʻrtasida dahliz joylashtirilgan, ular koʻpincha hovli tomondan uzun ayvon bilan birlashtirilgan boʻladi. Mehmonxona oʻzining serhasham bezagi bilan qolgan xonalardan farq qiladi. Dahlizda turli tuzilishdagi bezakli moʻri oʻrnatilgan.

Toshkent turar joy meʼmorligida ham tashqi hovli uylari ikki qavatli qurilgan. Ikkinchi qavat markazida shiypon nazarda tutilgan. Shiypon yonidagi xonalar uchun usti berk, atrofi ochiq hovli vazifasini bajargan. Toshkent xalq turar joy meʼmorligida dahdiz yoki ayvon bir xona bilan yonmayon yoki ikki xona oraligʻida, ikki yoki uch xona burchagida boʻladi. Bu yerda qashqarcha ayvon keng qoʻllangan. Mehmonxona koʻpincha tashqi hovlining ikkinchi qavatida boʻlgan. Interyeri oʻzining ichki hashamatli bezagi bilan qolgan xonalardan ajralib turgan. Xona toʻridagi devor koʻp hollarda uch boʻlinmadan tashkil topgan. Ulardan oʻrtadagi yoki ikki chetidagisi taxmon boʻlishi mumkin. Xona yon devorlaridagi bitta yoki ikkita boʻlinma mayda tokchaband qilingan, qolgan boʻlinmalari kattakatta tokchalarni tashkil qiladi. Tokchalar ichiga binafsha va pushti rangda guldastalar ishlangan.

Oʻzbekiston shahar va qishloq xalq meʼmorligida imorat devorlari guvala, paxsa va yogochli sinchdan quriladi. Yakkasinchli va qoʻshsinchli devorlar shahar xalq turarjoy meʼmorligida keng qoʻllanadi. Koʻshsinchli devor mustahkam boʻlib, uning magʻzida taxmon va tokchalar oʻrnatilgan. Xonada tokchali devorlarshshg soni qoʻshsinchli devor soni bilan belgilanadi. Shuning uchun Samarqand uylari xonalarida ikki devor, Buxoroda — bir yoki ikki, Fargona va Toshxentda toʻrt devor qoʻshsinchli boʻladi. Tokchalar xoʻjalik buyumlarni saqlash, taxmonlar koʻrpatoʻshak va sandiqlarni joylashtirish imkonini beradi. Ular oppoq ganch hoshiyali boʻlib, mayda nafis naqshlar va ular zamiridagi kizil, koʻk, sariq ranglar xonaga oʻziga xos goʻzallik bagʻishlagan.

Oʻzbekiston togʻ hududidagi turar joylari ham oʻziga xos meʼmoriy anʼanalarga ega. Togʻning qiya yon bagʻrida joylashgan qishloqlar panoramasi uzoqsan koʻp qavatli yaxlit kompozitsiyali uyga oʻxshab ketadi. Uylarning tuzilishi, loyihasi koʻproq oʻsha joy tabiiy iqlim sharoitiga va landshaftiga bogʻliq hodda shakllangan. Shu sababli har bir viloyat togʻ vohasi va daralarda qurilgan uylar mujassamotini bir necha turga boʻlish mumkin.

Jumladan, Nurota togʻ qishloqlari xalq meʼmorligida pillapoya tuzilishidagi yoki ustmaust qurilgan ikki qavatli uylar, kam nishab maydonda bir qavatli qurilgan uylar asosiy oʻrin tutadi. Qashqadaryo togʻ turar joy binolarida sovuq obhavosidan himoyalanish maqsadida yashash xonalari, asosan, ayvon (baʼzida ikki, uch yoki hamma tomoni berk boʻlgan peshayvon) atrofida joylashgan. Ikkinchi qavatda uch tomoni xona bilan oʻralgan kichik hovlichalar tashkil etilgan. Surxondaryo togʻ uylari koʻpincha choʻzinchoq shaklda qurilgan, odd tomonidan uzun ayvonga ega boʻladi. Birinchi qavat tomi ikkinchi qavat uchun hovli vazifasini oʻtaydi. Qashqadaryo va Surxondaryo togʻ xalq meʼmorligida qishki xona kirish eshigi yonidagi devor oldi yana bir devor bilan toʻsilgan. Ikki devor oraligʻida oʻchoq nazarda tutilgan. Fargʻona, [[Toshkent viloyati]] togʻli hududlarida ham oʻziga xos xalq meʼmorligi anʼanalari rivoj topgan, jumladan, uylar tarxdsa tomonlari teng katta xonalar koʻp uchraydi. Togʻ xalq meʼmorligida qurilish materiali sifatida sinch, paxsa, guvala bilan birga tosh devor ham ishlatilgan. Yana q. Amaliy sanʼat.

== Adabiyot ==
* Jirmunskiy V. M., Zarifov X. T., Uzbekskiy narodniy geroicheskiy epos, M., 1947; Obi do v T., Dorbozlar qissasi, T., 1963; Qodirov M., Oʻzbek teatri anʼanalari, T., 1976; Nozilov D., Xalqmeʼmorchiligi, T., 1982; Karomatov F., Oʻzbek xalq musiqa merosi, 1—2kitob, T., 197883; Urolov A., Nozilov A., Toʻraqulov Sh., Qishloquylari, T., 1988; Oʻzbek folklori ocherklari, 1— 2j.lar, T., 1988—1989; Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi, T., 1990; Abdullayev R., Obryadovaya muzika Sentralnoy Azii, T., 1994; Ibrohimov O., Oʻzbek xalq musiqa ijodi, T., 1994; Alpomish, T., 1999; Avdeyeva L., Oʻzbek milliy raqsi tarixidan, T., 2001; Maʼnolar maxzani, T., 2001; Imomov K., Mirzayev T., Sarimsoqov B., Safarov O., Uzbekxalqmaqollari, T., 2002; Karimova R., Oʻzbek raqslari, T., 2003. Toʻra Mirzayev, Olimjon Bekov, Oʻtkir Tohirov, Poʻlat Toshkanboyev, Dodo Nozilo

[[Turkum:Xalq ogʻzaki ijodi| ]]</text>
      <sha1>iisennkynnkykkl3c10nz3pmkkukugb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xinolin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>602856</id>
    <revision>
      <id>6121588</id>
      <parentid>5460364</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28375-91</username>
        <id>265638</id>
      </contributor>
      <comment>qisqa</comment>
      <origin>6121588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="so65rvmwwgwcdr705j0l6i5uakroeae" xml:space="preserve">'''Xinolin''' (2,3-benzopiridin, C&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;N) – geterotsiklik birikma; oʻziga xos hidli rangsiz suyuqlik. [[Molyar massa]]si 129,16 g/mol. Qaynash temperaturasi 237 °C; suvda oz, spirt va efirda yaxshi eriydi. Xinolin – kuchsiz asos, kislotalar bilan tuzlar hosil qiladi. Toshkoʻmir smolasida boʻladi. Sunʼiy yoʻl bilan ham olinadi. Oltingugurt, fosforni eritishda, aromatik kislotalarni dekarboksillashda va boshqa reaksiyalarda ishlatiladi. Xinolin hosilalari (masalan, plazmotsid, plazmoxin, sovkain, atofan va boshqalar) tibbiyotda dori sifatida ishlatiladi. Xinin sianin boʻyagichlar ishlab chiqarishda qoʻllanadi; koʻpgina [[alkaloidlar]] xinin hosilalaridir. Xinolin, shuningdek, benzopiridin va azanaftalin sifatida ham tanilgan, heterosiklik aromatik organik birikma. Xinolin kuchli hidli rangsiz gigroskopik suyuqlik bo'lib, uning molekulyar formulasi C9H7N dir. Xinolin yorug'lik ta'sirida asta-sekin och sariq rangga aylanadi va yana jigarrang bo'ladi. Xinolin suvda ozgina eriydi, lekin ko'plab organik erituvchilarda oson eriydi. Xinolin metallurgiya, bo'yoqlar, polimerlar va agrokimyo sanoatida muhim oraliq mahsulotdir. Bundan tashqari, dezinfektsiyalovchi, konservant va erituvchi sifatida foydalanish mumkin. Xinolin zaharli hisoblanadi. Xinolin bug'iga qisqa vaqt ta'sir qilish burun, ko'z va nafas yo'llarining korroziyasiga, shuningdek bosh aylanishi va ko'ngil aynishiga olib keladi. Uzoq muddatli ta'sir qilishning ta'siri noaniq, ammo xinolin jigar shikastlanishi bilan ma'lum munosabatga ega.

{{chala}}

[[Turkum:Kimyoviy birikmalar]]</text>
      <sha1>so65rvmwwgwcdr705j0l6i5uakroeae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elektr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>613101</id>
    <revision>
      <id>6121501</id>
      <parentid>6118601</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaxriyor Abdujalilov</username>
        <id>217341</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12280" sha1="44121rx5ytgb4xomeu7txwq19xcxvq7" xml:space="preserve">'''Elektr''' ({{Lang-la|electricus}}) — [[Zaryad|elektr zaryadlarning]] mavjudligi, harakati va taʼsiri bilan bogʻliq hodisalar majmui. Miloddan avvalgi 8-asrda yunon faylasufi F. Miletskiy jun matoga ishqalangan ebonit parchasi momiq va boshqalar yengil buyumlarni oʻziga tortish xususiyatiga ega boʻlib qolishini taʼkidlagan. Oradan ancha vaqt oʻtgach, 1600-yilda ingliz vrachi U. Gilbert ipakka ishqalangan shisha va bir qator boshqa moddalar ham shunday xossaga ega boʻlishini aniqlagan va „E“. terminini qoʻllagan. Ishqalanish natijasida yengil jismlarni oʻziga tortadigan jismlarni elektrlangan yoki elektr zaryadi bilan zaryadlangan jismlar deb yuritildi. Faqat 18-asrga kelib E. hodisalari tez surʼatlar bilan oʻrganildi. E. haqidagi taʼlimot taraqqiyotini 3 bosqichga ajratish mumkin: 1) tajriba dalillarining toʻplanishi va asosiy tushunchalar, qonunlarni aniqlash davri (miloddan avvalgi 8-asr, 19-asr oʻrtalari); 2) [[elektromagnit maydon]] haqidagi taʼlimotning shakllanish davri (19-asr ikkinchi yarmi); 3) E. atomistik nazariyasining shakllanish davri (19-asr oxiri 20-asr boshlari).

Taʼlimotning birinchi davridagi E. hodisalarining asosiylari quyidagilar. Ingliz fizigi S. Grey ayrim jismlarning E. oʻtkazuvchanlik xususiyatlarini ochib, tabiatdagi barcha jismlarning oʻtkazgichlar va izolyatorlarta boʻlinishini aniqladi (1727). Fransuz fizigi Sh. Dyufe va amerikalik [[olim]] B. Franklin E. zaryadlarning 2 turi mavjudligini aniqlashdi. Zaryadlarning ebonitda hosil boʻlgani manfiy, shishada hosil boʻlgani musbat ishorali deb olingan. Olimlar bu zaryadlarning oʻzaro taʼsirlashishini (bir xil ishorali zaryadlarning bir-biridan itarilishini, har xil ishorali zaryadlar oʻzaro tortishishini) aniqlashgan (1747—53). Ingliz fizigi va kimyogari [[Henri Kavendish|G. Kavendish]] (1773) hamda fransuz fizigi [[Kulon Sharl Ogyusten|Sh. Kulon]] (1785) zaryadlarning oʻzaro taʼsir qonunini kashf etishdi.

18-asr oʻrtalarida atmosferadagi E.ni, E. uchquni, E. razryadning biologik va fiziologik taʼsirini oʻrganish rivojlandi. Nemis olimi E. G. Kleyst va golland fizigi P. Mushen Bruk tomonidan leyden bankasining kashf etilishi (1745—46) E. hodisalarini va uning fiziologik taʼsirini oʻrganishga keng yoʻl ochib berdi. B. Franklin, rus olimlari M. Lomonosov va G. Rixmanlar tomonidan chaqmoqning elektr tabiati isbotlandi, uning E. nazariyasi yaratildi (1750—53). Akad. F. U. Epinus elektrostatik induksiya va zaryadlarning oʻtkazgich sirtida bir tekis taqsimlanmasligi hodisalari bilan shugʻullanib (1750), E. zaryadning saqlanish qonuni haqidagi oʻz fikrlarini aytdi. Italyan fiziklari L. Galʼvani (1786) va A. Volʼta (1792) tomonidan tajribalar asosida kontakt E. hodisalari oʻrganilib E.ning kimyoviy va kontakt manbalari kashf qilinganidan soʻng [[oʻzgarmas tok]] hosil boʻlishi namoyish qilindi, oʻzgarmas tokning taʼsirini jadal oʻrganish boshlandi va E.ni amaliy qoʻllashga birinchi urinishlar boʻldi. Rus fizigi V. V. Petrov elektr yoyni kashf etdi (1802), E.dan yoritish va metallarni pechlarda eritishda foydalanish mumkinligini koʻrsatdi. A. Volta kontakt potensiallar ayirmasi qonunini ochdi (1795). Nemis fizigi G. Om tok kuchi oʻtkazgichning uzunligiga, koʻndalang kesimiga va galvanik elementlar soniga bogʻliq ekanligini tajribada aniqladi (1820). Ingliz fizigi J. Joul (1841) va rus fizigi E. X. Lens (1842) birbiridan bexabar tok oʻtganda oʻtkazgichdan ajralib chiqadigan issiqlik miqdorini aniqlaydigan qonunni (qarang [[Joul — Lens qonuni|Joul — Lens konuni]]) kashf etdilar.

Daniyalik fizik X. Ersted elektr tokining magnit miliga taʼsir koʻrsatishini kashf qilish bilan (1820) E. nazariyasida yangi bosqich — tokning magnit xossalari haqidagi taʼlimotni boshlab berdi. Fransuz fizigi, matematigi va kimyogari A. Amper oʻzgarmas toklarning oʻzaro taʼsirini oʻrganib, ikki elementar tokning oʻzaro taʼsir kuchlari toklar koʻpaytmasiga toʻgʻri mutanosib (proporsional)ligini aniqladi (1820) (qarang [[Amper qonuni|Amper konuni]]). Fransuz fiziklari J. Bio, F. Savar va P. Laplas tok hosil qilgan magnit maydon kuchlanganligini aniqlaydigan qonunni kashf etdilar (1820). Shunday qilib, ham doimiy magnit, ham [[elektr toki]] magnit maydoni manbai boʻlishi mumkinligi isbotlandi. Doimiy magnit maydoni tokli solenoidning magnit maydoniga oʻxshashligidan, Amper doimiy magnitlarning xossalariga, umuman jismlarning magnitlanib qolishiga ularda mavjud boʻlgan elementlar aylanma toklar — molekulyar toklar sabab boʻladi, degan gipotezani ilgari surdi. 20-asr boshida atom tuzilishiga oid kashfiyotlar natijasida atomlardagi elektronlarning yadro atrofidagi aylanma haraKatlari tufayli molekulyar toklar hosil boʻlishi aniqlandi. X. Ersted va A. Amperning katta mehnatlaridan soʻng magnetizm E. haqidagi taʼlimotning tarkibiy qismi boʻlib qoldi. Shu davrga kelib, ingliz fizigi M. Faradeyning ilmiy faoliyati boshlandi. Ayniqsa, uning 2 kashfiyoti: [[elektromagnit induksiya]] hodisasi (1831) va elektroliz qonunlari (1834) fizika tarixida muhim ahamiyatga ega. Faradey bu kashfiyotlari bilan E.ning koʻp texnik qoʻllanishiga nazariy asos yaratdi. E. X. Lens induksiyalangan elektr tokining yoʻnalishini aniqlashning umumiy qoidasini aniqladi (1833) (qarang [[Lens qoidasi]]). M. Faradey oʻz ishlarida elektr va magnit maydonlari tushunchalarini kiritdi, maydonning oʻzgarishi va atrof muhitga tarqalishida shu moddiy muhitning xususiyatlari asosiy ahamiyatga ega ekanligini koʻrsatdi. M. Faradeyning elektroliz qonunlari elektrokimyoning rivojlanishiga muhim hissa qoʻshdi va E. zaryadlarining diskret ekanligi toʻgʻrisidagi taʼlimotga asos soldi.

E. haqidagi taʼlimotning ikkinchi davri 19-asrning 2-yarmidagi kashfiyotlar bilan bogʻliq. M. Faradeyning elektr va magnit maydonlar haqidagi taʼlimotini ingliz fizigi [[James Clerk Maxwell|J. K. Maksvell]] chuqurlashtirdi va rivojlantirdi. Maksvellning eng katta ilmiy yutugʻi elektromagnit maydon nazariyasining yaratilishidir (1860—65). Bu nazariyani u elektromagnit hodisalarning asosiy qonuniyatlarini tavsiflovchi bir necha tenglamalar tizimi koʻrinishida ifodaladi (qarang [[Maksvell tenglamalari]]). Maksvell E. maydonning vaqt boʻyicha oʻzgarishi uyurma magnit maydonni va, aksincha, magnit maydonning vaqt boʻyicha oʻzgarishi uyurma E. maydonni hosil qilishini oʻz nazariyasiga asos qilib oldi. Maksvellning elektromagnit toʻlqinlar mavjudligini va ularning fazoda [[yorugʻlik tezligi]] bilan tarqalishini oldindan aytib berishi (1865) unga yoruglik ham elektromagnit toʻlkinlardan iborat deyishga asos boʻddi (1865). Bu nazariyani amalga oshirishda nemis fizigi G. Gers tajribalarida elektromagnit toʻlqinlarni olishi muhim rol oʻynadi. Rus fizigi A. S. Popov elektromagnit toʻlqinlardan radionl ixtiro qilishda foydalandi.
Zaryadli zarralarning harakati bilan bogʻliq boʻlgan hodisa va jarayonlarni oʻrganadigan fizikaning boʻlimi ''elektrodinamika'' deyiladi
M. K. Maksvell nazariyasiga koʻra, elektromagnit toʻlqinlar energiyaga ega va jismga tushayotganda bosim koʻrsatadi. Tutash muhitlarda elektromagnit toʻlqinlar energiyasi harakatini va uning saqlanish qonunini umumiy tarzda rus fizigi N. A. Umov birinchi boʻlib ifodalab berdi (1874). Elektromagnit toʻlqinlarning, jumladan, yorugʻlikning bosim koʻrsatishini rus fizigi P. N. Lebedev tajribalarida isbotladi (1899). 19-asr oxirlariga kelib, Maksvell nazariyasiga, moddaning kinetik nazariyasiga va boshqalarga asoslangan E. taqsimoti rivojlanishining yangi uchinchi davri boshlandi. E. tuzilishining diskretligi (atomistik strukturasi) ga asoslangan taʼlimot yuzaga kela boshladi. Atom tarkibida elektrlangan zarralar mavjudligi haqidagi fikrga asoslangan modda tuzilishining E. taʼlimoti — elektronlar nazariyasi rivoj topdi. Bunda fransuz fizigi J. A. Puankare, golland fizigi X. A. Lonrents, ingliz fizigi J. J. Tomsonlarning xizmatlari muhim ahamiyat kasb etdi. Irlandiyalik fizik G. Gelmgolts Faradeyning elektroliz qonunlariga asoslangan holda E. zaryadining diskretligi, eng kichik elektr zaryad — elementar zaryad mavjudligi haqidagi gʻoyani ilgari surdi (1881). Ingliz fizigi J. J. Stoni bu elementar zaryadni „elektron“ deb atagan (1891). Katod nurlari, [[termoelektron emissiya]], fotoelektr hodisalar, radioaktivlik kabi yangi hodisalarni oʻrganish haqiqatda atomlar tarkibida elektronlar mavjudligini isbotladi. E. Rezerford atom tuzilishining planetar modelini tavsiya etdi. Shu davrga kelib, modda tuzilishining elektron nazariyasi bir qator qiyinchiliklarga duch keldi. Mas, bu nazariya issiqlik nurlanish qonunlarini, metallarda elektron gaz issiqlik sigʻimini, elektron oʻtkazuvchanlik bilan issiqlik oʻtkazuvchanlikning oʻzaro munosabatiga doir nazariy va eksperimental natijalar mos kelmasligini klassik elektron nazariyasi tushuntira olmadi, balki yangi nazariya — kvant nazariyaning yaratilishiga turtki boʻldi.

E. haqidagi taʼlimot [[elektrotexnika]], [[radiotexnika]], [[elektronika]], avtomatika, [[televideniye]] va boshqalar koʻpgina tarmoqlarning asosi hisoblanadi.

=== Elektr zaryadi ===
''Asosiy maqola: [[elektr zaryadi]]''
[[Fayl:Electroscope.svg|thumb]]
''Shuningdek qarang: elektron, Proton va Ion''

Oltin bargli elektroskopdagi zaryad barglarning bir-birini koʻrinadigan tarzda qaytarishiga olib keladi

Zaryadning mavjudligi elektrostatik kuchni keltirib chiqaradi: zaryadlar bir-biriga kuch taʼsir qiladi, bu taʼsir antik davrda tushunilmagan boʻlsa ham maʼlum edi. yupqa ip bilan osilgan engil toʻpni mato bilan ishqalash orqali zaryadlangan shisha tayoq bilan tegizish orqali zaryadlash mumkin. Agar shunga oʻxshash toʻp bir xil shisha tayoq bilan zaryadlangan boʻlsa, u birinchisini qaytaradi: zaryad ikkita toʻpni bir-biridan ajratish uchun harakat qiladi. Ishqalangan kehribar tayoq bilan zaryadlangan ikkita toʻp ham bir-birini qaytaradi. Biroq, agar bitta toʻp shisha tayoq bilan, ikkinchisi esa kehribar tayoq bilan zaryadlangan boʻlsa, ikkita toʻp bir-birini oʻziga jalb qiladi. Ushbu hodisalar XVIII asr oxirida Charlz-Avgustin de Kulon tomonidan tekshirilib, zaryad ikki qarama-qarshi shaklda namoyon boʻlishini aniqladi. Ushbu kashfiyot taniqli aksiomaga olib keldi: ''xuddi zaryadlangan narsalar qaytaradi va qarama-qarshi zaryadlangan narsalar oʻziga jalb'' qiladi.

Kuch zaryadlangan zarrachalarning oʻziga taʼsir qiladi, shuning uchun zaryad oʻzini oʻtkazuvchi sirt ustida iloji boricha teng ravishda tarqalish tendentsiyasiga ega. Elektromagnit kuchning kattaligi, jozibali yoki jirkanch boʻlsin, tomonidan berilgan [[Kulon qonuni]], bu kuchni zaryadlarning hosilasi bilan bogʻlaydi va ular orasidagi masofaga teskari kvadrat munosabatga ega. elektromagnit kuch juda kuchli, kuchli taʼsir oʻtkazish uchun kuch jihatidan ikkinchi oʻrinda turadi, ammo bu kuchdan farqli oʻlaroq u barcha masofalarda ishlaydi. juda zaif tortishish kuchi bilan taqqoslaganda, ikkita elektronni bir-biridan itaradigan elektromagnit kuch ularni tortishish kuchidan 10 42 baravar koʻp.

Zaryad subatomik zarrachalarning ayrim turlaridan kelib chiqadi, ularning eng tanish tashuvchilari elektron va protondir. Elektr zaryadi tabiatning toʻrtta asosiy kuchlaridan biri boʻlgan elektromagnit kuchni keltirib chiqaradi va ular bilan oʻzaro taʼsir qiladi. Tajriba shuni koʻrsatdiki, zaryad saqlanib qolgan miqdor, yaʼni elektr izolyatsiya qilingan tizim ichidagi sof zaryad ushbu tizim ichidagi har qanday oʻzgarishlardan qatʼi nazar, doimo doimiy boʻlib qoladi. tizim ichida zaryad jismlar oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri aloqa qilish yoki sim kabi oʻtkazuvchi material boʻylab oʻtish orqali oʻtkazilishi mumkin. norasmiy atama statik elektr tanadagi zaryadning aniq mavjudligini (yoki 'nomutanosiblik') anglatadi, odatda bir-biriga oʻxshamaydigan materiallar ishqalanganda, zaryadni biridan ikkinchisiga oʻtkazishda sabab boʻladi.

== Adabiyot ==
* Kudryavsev P. S, Istoriya fiziki, M., 1956;
* Rahimov Gʻ. R., Elektronika, T., 1968; Tamm I. Ye., Osnovn teorii elektrichestva, M., 1976;
* Fozilov H. F., Us t anovivshiyesya rejimn elektroenergeticheskix sistem i ix optimizaniya, T, 1999.

Sunnat Gʻoipov.

{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}</text>
      <sha1>44121rx5ytgb4xomeu7txwq19xcxvq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ertak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>614589</id>
    <revision>
      <id>6121660</id>
      <parentid>6062510</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10616" sha1="byfpjhbp5a78epuezwvebdrczw0za2x" xml:space="preserve">'''Ertak''' — xalq og'zaki poetik ijodining asosiy janrlaridan biri; toʻqima va uydirmaga asoslangan sehrli sarguzasht va maishiy xarakterdagi epik badiiy asar. Asosan, nasr shaklida yaratilgan. Mahmud Koshgʻariyning &quot;[[Devonu lugʻotit turk]]&quot; asarida etuk shaklida uchraydi va biror voqeani ogʻzaki tarzda hikoya qilish maʼnosinilkkllgʻ bildiradi. Ertak Surxondaryo, Samarqand, Fargʻona oʻzbeklari orasida matal, Buxoro atrofidagi tuman va qishloqlarda ushuk, Xorazmda varsaqi, [[Toshkent|Toshkent shahri]] va uning atrofida choʻpchak deb ataladi. Ertak hayot haqiqatining hayoliy va hayotiy uydirmalar asosida tasvirlanganligi, tilsim va sehr vositalariga asoslanishi, voqea va harakatlarning ajoyibgʻaroyib holatlarda kechishi, qahramonlarning gʻayritabiiy jasorati bilan folklorning boshqa janrlaridan farq qiladi. Ertaklarda uydirma muhim mezon boʻlib, syujet voqealarining asosini tashkil etadi, syujet chizigʻidagi dinamik harakatning konflikt yechimini taʼminlaydi. Uydirmalarning turli xil namunalari taʼlimiy estetik funksiyani bajaradi, janr komponenti sifatida oʻziga xos badiiy tasvir vositasi boʻlib xizmat qiladi. Uydirmalar voqea va hodisalarni hayotda boʻlishi mumkin boʻlmagan yoki mavjud boʻlgan hodisalar tarzida tasvirlaydi. Xayoliy va hayotiy uydirmalarning ishtiroki, syujet chizigʻida tutgan oʻrni va vazifasiga koʻra, ertaklarni 2 guruhga — xayoliy uydirmalar asos boʻlgan ertaklar, hayotiy uydirmalar asos boʻlgan ertaklarga boʻlish mumkin. Xayoliy uydirmalar asosidagi ertaklar syujeti mo'jizali, sehrli; hayotiy uydirmalarga asoslangan ertaklar syujeti esa hayotiy tarzda boʻlib, unda real voqea-hodisalar tasvirlanadi. Ertakda, asosan, uch maqsad hikoya qilinadi. Birinchisida ideal qahramonning jasorati, yovuz kuchlarga qarshi chiqib, xalq manfaatini himoya qilishi, ikkinchisida, asosan, bosh qahramonning oʻzga yurt malikalariga yoki parizodlariga oshiq boʻlib uylanishi, kasalga dori topishi, ajdar va devlar olib qochgan kishilarni ozod qilishi, uchinchisida esa adolatsizlikka, zulmga qarshi chiqishi kabi maqsadlar bayon qilinadi. Birinchi maqsad pahlavonning faol harakati va gʻayritabiiy kuchqudrati bilan amalga oshsa, ikkinchi maqsad passiv qahramonga yordam beruvchi tilsim vositalari yordamida, uchinchi maqsad esa bosh qahramonning aqlidroki, tadbirkorligi bilan amalga oshadi.

Ertak janri obrazlar talqini, gʻoyaviy mazmuni va konflikti, syujet va kompozitsiyasi, uydirmalarning oʻrni va vazifasi, tili va uslubiga koʻra, shartli ravishda hayvonlar haqidagi ertaklar, sehrli ertaklar, maishiy ertaklar, hajviy ertaklarga boʻlinadi.

[[Hayvonlar]] haqidagi ertaklarning bir turi majoziy ertaklardir. Majoziy ertaklarning (&quot;Susambil&quot;, &quot;Boʻri bilan tulki&quot;, &quot;Tulkining taqsimoti&quot;, &quot;Ikki boyqush&quot; va boshqalar) syujeti asosida koʻchma maʼno, allegorik obrazlar yotadi. Masalan, laqmalik va qonxoʻrlik boʻri orqali, ayyorlik va tilyogʻlamachilik tulki orqali ifodalangan.

Sehrli ertaklarda voqealar sehr-jodu, fantastik uydirmalar asosiga qurilgan boʻladi. Bularda pahlavonlik va qahramonlik madh etiladi (&quot;Yalmogʻiz&quot;, &quot;Semurgʻ&quot;, &quot;Devbachcha&quot;, &quot;Kenja botir&quot; va boshqalar). &quot;Quloqboy&quot;, &quot;Handalak polvon&quot;, &quot;Uch yolgʻonda qirq yolgʻon&quot; va boshqalar ertaklar komik, baʼzilari hatto hajviy xarakterga ega. Masalan, &quot;Uch yolgʻonda qirq yolgʻon&quot;da bosh qahramon xalq orasida shuhrat topgan kal boʻlib, bu komik qahramonning &quot;yolgʻon toʻqishi&quot;dan zulm va jaholat, adolatsizlik kabi mavjud tuzumga xos illatlar qoralanadi, kishilardagi donishmandlik, tadbirkorlik kabi fazilatlar ulugʻlanadi.

Maishiy eratklarda koʻproq zulm va adolatsizlik qoralanadi (&quot;Uch ogʻaini botirlar&quot;, &quot;Oygul bilan Baxtiyor&quot;, &quot;[[Tohir va Zuhra]]&quot;, &quot;[[Farhod va Shirin]]&quot;, &quot;Zolim podsho&quot; va boshqalar). Masalan, &quot;Uch ogʻa-ini botirlar&quot; ertagi odatdagidek ota nasihati bilan boshlanadi. Bunda ota kambagʻal, lekin hayot tajribalariga boy boʻlgan shaxs, boshqa variantlarida esa shoh boʻlib, oʻgʻillari shahzodalardir. Botirlar obrazida axloq va odobning yuksak namunasi, odamiylik, donishmandlik, jasurlik kabi sifatlar koʻrinsa, shahzodalar qiyofasida molmulk toʻplash yoʻlida har qanday yomon niyatlardan qaytmaydigan yolgʻonchi, johil kishilar obrazi gavdalangan.

Ertaklar, asosan, didaktik vazifani bajaradi. ertaklarning &quot;[[Ming bir kecha]]&quot;, &quot;Panchatantra&quot; va boshqalar yaxshi namunalari, G.X. Andersen, V.Xauf, A.S.Pushkin kabilarning mumtoz adabiy E.lari jahon madaniyati xazinasiga kirgan.
Ertakning muhim xususiyatlaridan biri uning hamisha xalq hayoti, kurashi, tarixi, ruhiy olami, dunyoqarashi, urf-odatlari bilan chambarchas boglanishi, insonlarga axloqiy va ma'naviy yoldosh bolib kelishidadir. Ertaklar insonning ma'naviy va jismoniy kuchiga ishonch ruhi bilan sugorilgan bolib, ijobiy kuchlar tabiat va ijtimoiy hayotda oziga dush-man bolgan kuchlarga qarshi kurashda doimo gʻolib chiqadi. Xalq ertaklarida ijtimoiy muhim masalalar odilona hal etiladi. Ertaklar sodda va tushunarli bolgani uchun har qanday ki-tobxonga tez yetib boradi. otmishda yaratilgan ertaklarda xalqchillik kurashi ozining haqqoniy badiiy ifodasini topgandir. Xalqning kelajakka bolgan ishonchi, adolatning adolatsizlik ustidan galabasi, yoruglikning zulmatni yengishi, ozod va baxtiyor hayotga erishish g`oyalari yorqin obrazlar orqali tasvirlangan.
Ertaklar azaldan xalqni, ayniqsa, yosh avlodni insonparvarlik, va­tanga muhabbat, rostgo'ylik va halollik, mehnatsevarlik, xushmuoma­lalik va kamtarlik ruhida tarbiyalab kelgan.

Ertaklar turli mavzularda bo'lishi mumkin. Ular shartli ravishda hayvonlar haqidagi ertaklar, sehrli ertaklar, hayotiy-maishiy ertaklar, hajviy ertaklarga bo'linadi.

Hayvonlar haqidagi ertaklar barcha qiziqadigan fantastik hikoya­lardir. Ulardagi asosiy mazmun majoziy, ya'ni ko'chma ma'noga ega. Masalan, ayyorlik va munofiqlik tulki, qonxo'rlik, laqmalik bo'ri orqali
ifoda etiladi. «Bo'ri bilan tulki», «Echkining o'ch olishi», «Ochko'z bo'ri», «Ayiqpolvon» kabi ertaklar ana shunday asarlardir.

Sehrli ertaklar ham Siz sevib va qiziqib o'qiydigan fantastik hikoyalardir. Ularda voqealar sehr-jodu, fantastik uydirmalar asosiga qurilgan, asar qahramonlari har narsa qo'lidan keladigan mo'jizakor kimsalar «ur to'qmoq», «ochil dasturxon», «semurg'», «susambil» ertaklaridan iborat. Johillik, ikkiyuzlamachilikni la' natlash, aql- farosatlilik, tadbirkorlik, jasurlik, rahmdillik, ahillik kabi chin insoniy xislatlarni targ'ib qilishdir.

Xalqimiz yaratgan xayoliy hikoyalar orasida shunday turkum ertaklar borki, ularni biz hayotiy-maishiy ertaklar deb ataymiz. Bunday ertaklardagi voqealaming aksariyati hayotga yaqin, hayotdan olingan. «Zumrad va Qimmat», «Oygul bilan Baxtiyor», «Ziyod botir», «Tohir va Zuhra», «Ozodaehehra», «Farhod va Shirin», «Malikayi Husnobod», «Ueh og'a-ini botirlar» ana shunday ertaklar sirasidandir. Biz yuqorida tilga olgan hayotiy-maishiy ertaklar kishida jiddiy fikr-mulohazalar uyg'otadigan, muayyan tarbiyaviy yo'nalishga ega bo'lgan asarlardir. Siz ular bilan tanishgach, botirlik, yurtga fidoyilik, odamgarchilik, vafodorlik, himmat va saxovat haqida aniq tasavvurga ega bo'lasiz, o'zingizda ham ertaklar qahramonlaridagi yaxshi fazilatlami bo'lishini xohlab qolasiz, shunga intilasiz.

Ertaklarni ham tinglaymiz, ham o'qiymiz dedik. Tinglaydigan er­taklarimiz professional ertak aytuvchilar, ya'ni ertakchilar tomonidan qiziqarli tarzda hikoya qilinadi. Ertakchilar shunchaki hikoya qilmaydilar. Har bir ertakchi u yoki bu ertakni qayta yaratadi desak, xato bo'lmaydi. Chunki ularning har biri o'zining hikoya qilish uslubi, didi, dunyoqara­shiga ko'ra ajralib turadi. Bundan tashqari, ertakchi tinglovchilarning saviyasi va talabiga ko'ra ertakni o'zgartirishi mumkin. O'zbek xalq og'zaki ijodi tarixida ertaklaming badiiy asar darajasiga ko'tarilishi va bugungi kungacha saqlanib qolishida Hamrobibi Umarali qizi, Hasan Xudoyberdi o'g'li, Haydar Baychi o'g'li, Nurali Nurmat o'g'li, Husanboy Rasul o'g'li kabi ertakchi, matalchilarimiz katta xizmat qilganlar. Ular og'zidan yozib olingan 0' zbek xalq ertaklarining bebaho namunalari bizga hanuzgacha ma'naviy zavq berib kelyapti. O'zbek adabiyotida xalq ertaklari asosida yaratilgan she'riy, nasriy asarlar teatr va kinoda ham o'z aksini topgan. Qiziqarli ertaklar sujeti asosida sahna asarlari, kinofilmlar ­multfllmlarni bolalar sevib tomosha qilmoqda.

Bolalar, ertaklaming yaratilishiga ko'ra yana bir turi - yozma ertaklar ham mavjudki, ujahon adabiyoti, xususan, o'zbek yozma adabiyotining katta qismini tashkil etadi. Keyingi ikki - uch yuz yillikda fransuz ertakchisi Sharl Perro (1628-1703), nemis ertaknavislari Emst Teodor Amadey Gofman (1776-1822), aka-uka Yakob Grimm (1785-1863) va Velgelm­Karl Grimm (l786-1859)lar, Vilgelm Gauf (1802-1877), daniyalik Hans Kristian Andersen (1805-1875), angliyalik Oskar Uayld (1854­1900), rus ertakchilari A. S. Pushkin (1799-1837) ijodining roppa-rosa o'n yilini faqat bolalar uchun hikmatli hikoyalar va ertaklar yaratishga bag'ishlagan L. N. Tolstoy (1828-1910), K. D. Ushinskiy (1824-1870) yozma ertakchilikni rivojlantirishga katta hissa qo'shdilar. O'zbek yozma ertakchiligi ham katta tarixga ega. Jadid bobolarimiz Mahmudxo'ja Bchbudiy, Munavvarqori Abdurashidxonov, [[Abdurauf Fitrat]], [[Abdulla Avloniy]], [[Hamza Hakimzoda Niyoziy]], Siddiqiy-Ajziy o'zlari tuzgan maktab darsliklari uchun ko'plab ibratli ertaklar yaratdilar.
O'tgan asr o'rtalarida Hamid Olimjonning «Oygul bilan Baxtiyor», «Semurg'», Sulton Jo'raning «Zangori gilam», Shukur Sa'dullaning «Ayyor chumchuq», «No'xat polvon», «Laqma it» she'riy ertaklari, «Yoriltosh», «&lt;nowiki/&gt;[[Afsona]] yaratgan qiz» ertak-pyesalari, «Kachal polvon» ertak-qissasi mashhur bo'ldi. Adiblarimizning ertakchilik sohasidagi an'analarini keyinchalik X. To'xtaboyev, A. Obidjon, T. Adashboyev, 0'. Imon­berdiyev kabi ertaknavis mualliflarimiz davom ettirdilar.

«Ertaklar - yaxshilikka yetaklar» degan naql bar xalqimizda. Ular shunchaki ko'ngil ochish vositasi, ermak emas, balki ajoyib suhbatdosh, bizni faqat ezgulikka undovchi, zavq-shavq bag'ishlovchi ma'naviy manbadir.
{{OʻzME}}

[[Turkum:Xalq ogʻzaki ijodi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Yaratdi ==
0. Bobojonova Gulchehra
1. [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. Kemal H. Karpat, Studies on Turkish Politics and Society:Selected Articles and Essays, (Brill, 2004), 441.
3. Jing PengChinese Lexicography : A History from 1046 BC to AD 1911: A History from 1046 BC to AD 1911. OUP Oxford, 14-avgust 2008-yil — 379–80 bet. ISBN 978-0-19-156167-2.</text>
      <sha1>byfpjhbp5a78epuezwvebdrczw0za2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>619358</id>
    <revision>
      <id>6121518</id>
      <parentid>6114661</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23965" sha1="dttqnoen3i6qr7ozqwrk0cc85e2p3qn" xml:space="preserve">[[Fayl:Oliy_Majlis_(Parliament_of_Uzbekistan).jpg|thumb|263x263px|Oliy Majlis [[Bino|binosi]]]]
'''Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi''' — [[Oʻzbekiston]] [[Parlament|parlamenti]], oliy davlat vakillik, qonun chiqaruvchi organi. Dastlab bir palatali parlament sifatida tashkil etilgan va fuqarolarning umumiy, teng, toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida shakllantirilgan. 1-chaqiriq Oliy Majlis koʻp partiyalilik asosda 3 turda — 1994-yil 25-dekabr, 1995-yil 8- va 22-yanvarda boʻlib oʻtgan saylovlarda saylangan va 1995—99 yillarda faoliyat koʻrsatgan. 2-chaqiriq Oliy Majlisga saylovlar 1999-yil 5 va 19-dekabrda boʻlib oʻtgan va u 2000— 2004-yillarda faoliyat koʻrsatgan. Bir palatali parlament 250 deputatdan iborat boʻlib, u ishlagan davrda 10 ta kodeks, ikkita milliy dastur, 240 ta qonun, 468 ta qaror qabul qilingan, qonun hujjatlariga 1573 ta qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilgan. Bu yillarda parlament, oʻz konstitutsiyaviy vakolatlariga asoslanib, demokratik jamiyatning huquqiy asoslarini shakllantirish, bozor iqtisodiyoti prinsiplarini rivojlantirish boʻyicha muayyan ishlarni amalga oshirdi. Qonunchilik, davlat boshqaruvi, oʻtish davri muammolarini yechishda muayyan tajribaga ega boʻldi. 2002-yil 27-yanvarda oʻtkazilgan referendumda ikki palatali parlamentni tuzish masalasi Oʻzbekiston xalqi tomonidan qoʻllab quvvatlandi. 2004-yil 26-dekabr va 2005-yil 9-yanvarda Oliy Majlisning Qonunchilik palatasiga, 2005-yil 17—20-yanvarda Oliy Majlis Senatiga saylovlar boʻlib oʻtdi va Oliy Majlis 2 palatadan — [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati|Senatdan]] (yuqori palatadan) iborat qilib shakllantirildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi faoliyatining huquqiy asosini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, „Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyatini tashkil etishning asosiy prinsiplari toʻgʻrisida“ (2002-yil 4-aprel), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi toʻgʻrisida“ (2002-yil 12-dekabr), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati toʻgʻrisida“gi (2002-yil 12-dekabr) Konstitutsiyaviy qonunlar, „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust) kabi qonunlar tashkil etadi.

Oʻzbekiston Respublikasining Qonunchilik palatasi hududiy, bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyalilik asosida saylanadigan 120 deputatdan iborat. Qonunchilik palatasi deputatlari umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati hududiy vakillik palatasi boʻlib, Senat aʼzolaridan (senatorlardan) tarkib topadi. Senat aʼzolari [[Qoraqalpogʻiston|Qoraqalpogʻiston Respublikasi]], viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda — 6 kishidan saylanadi. Senatga saylov Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan oʻtkaziladi. Senatning 16 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] tomonidan tayinlanadi.

Har ikkala palataning vakolat muddati — 5 yil. Qonunchilik palatasiga saylanish huquqiga 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan fuqarolar egadirlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, viloyat, tuman, shahar davlat hokimiyati vakillik organining 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan deputati Senat aʼzoligiga saylanish uchun nomzod boʻlishi mumkin.

Oʻzbekiston parlamenti keng, koʻp qirrali vakolatlarga ega. U hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga boʻlinish prinsipiga asoslanib, davlatning boshqa idoralari bilan hamkorlik qilib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Qonunchilik, davlat boshqaruvining muhim masalalarini koʻrib chiqishda va hal etishda ishtirok etadi, davlat byudjetini tasdiqlaydi, parlament nazoratini amalga oshiradi hamda qator davlat organlarini shakllantirishda qatnashadi. Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senati oʻz vakolatlariga kiritilgan masalalar yuzasidan qarorlar qabul qiladi. Qonunchilik palatasi tarkibida quyidagi deputatlar fraksiyalari: [[Oʻzbekiston Liberal demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston Fidokorlar milliy demokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston „Adolat“ sotsialdemokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi (bu uchchala fraksiya „Demokratik blok“ka birlashgan), [[Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, [[Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi faoliyat olib borayapti. Qonunchilik palatasi deputatlari professional, doimiy asosda ishlaydi. Senatda doimiy asosda ishlovchi senatorlarning soni senatorlar umumiy sonining 1/4 igacha boʻlgan miqdorda belgilangan.

Oliy Majlisning Qonunchilik palatasi Spiker va uning oʻrinbosarlarini, Oliy Majlisning Senati esa Senat raisi va uning oʻrinbosarlarini saylaydi.

Parlamentning Qonunchilik palatasining qq majlislari sessiyalar davrida oʻtkaziladi. Sessiyalar, qoida tariqasida, sentabrning 1ish kunidan boshlab kelgusi yilning iyun oyi oxirgi ish kuniga qadar oʻtkaziladi. Senat majlislari zaruratga qarab, lekin yiliga kamida 3-marta oʻtkaziladi. Qonunchilik palatasi va Senat majlislarida, shuningdek, ularning organlari majlislarida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, Bosh Vazir, Vazirlar Mahkamasining aʼzolari, respublika Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xoʻjalik sudi raislari, Bosh prokurori, Markaziy bank boshqaruvining raisi ishtirok etishlari mumkin. Qonunchilik palatasi va uning organlari majlislarida Senat raisi, Senat va uning organlari majlislarida Qonunchilik palatasi Spikeri ishtirok etishi mumkin. Qonunchilik palatasi va Senat alohida alohida majlis oʻtkazadilar. Qonunchilik palatasi va Senatning qoʻshma majlislari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qasamyod qilganda, mamlakat ijtimoiyiqtisodiy hayotining, ichki va tashqi siyosatining eng muhim masalalari yuzasidan nutq soʻzlaganda, chet davlatlarning rahbarlari nutq soʻzlaganda oʻtkaziladi. Palatalarning kelishuviga binoan qoʻshma majlislar boshqa masalalar yuzasidan ham oʻtkazilishi mumkin.

Parlamentning Qonunchilik palatasi va Senati faoliyatini samarali tashkil etish, qoʻmitalar ishini muvofiqlashtirib borish, kun tartibi boʻyicha takliflar tayyorlash, qonunlarni dastlabki tarzda koʻrib chiqishni tashkil etish maqsadida ularning tarkibida Kengashlar tuziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va Qonunchilik palatasi oʻz vakolatlari muddatiga tegishincha deputatlar va senatorlar orasidan qoʻmitalarni saylaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi; Mehnat va ijtimoiy masalalar qoʻmitasi; Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Xalqaro ishlar va parlamentlararo aloqalar qoʻmitasi; Sanoat, qurilish va savdo masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qoʻmitasi; Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari masalalari qoʻmitasi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi;Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Tashqi siyosat masalalari qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqiga ega boʻlgan subyektlar tomonidan dastlab Qonunchilik palatasiga kiritiladi. Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan qonun Senatga yuboriladi. Senat esa qonunni maʼqullash yoki rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Agar qonun loyihasi Senat tomonidan rad etilsa, u Qonunchilik palatasiga qaytariladi. Parlamentning yuqori va quyi palatalari oʻrtasida yuzaga kelgan kelishmovchiliklarni bartaraf etish maqsadida kelishuv komissiyasi tuzishi mumkin. Oliy Majlis Senati tomonidan maʼqullangan qonun 10 kun ichida Prezidentga imzolash uchun yuboriladi. Prezidentning qonunni imzolash muddati 30 kun etib belgilangan. Respublika Prezidenti qaytadan muhokama qilish va ovoz berishni oʻtkazish uchun qonunni oʻz eʼtirozlari bilan parlamentga qaytarishga haqli. Agar qonun avvalgi qabul qilingan tahririda Oliy Majlisning ikkala palatasida ham uchdan ikki qismdan iborat koʻpchilik ovoz bilan maʼqullansa, qonun Prezident tomonidan 14 kun ichida imzolanishi kerak. Qonun belgilangan tartibda eʼlon qilinishi lozim.

Qonunchilik palatasi deputatlari hamda Senatda doimiy asosda ishlovchi Senat aʼzolari oʻz vakolatlari davrida ilmiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanishlari mumkin emas. Qonunchilik palatasi deputati va Senat aʼzolari daxlsizlik huquqidan foydalanadilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining nashrlari: „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi“, „Xalq soʻzi“ — „Narodnoye slovo“ gazetalari.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi parlamentlararo hamkorlikni keng yoʻlga qoʻygan. MDH davlatlari va boshqa rivojlangan xorijiy mamlakatlar parlamentlari bilan shartnomalar tuzilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisida [[Yevropa Ittifoqi]] Komissiyasining „Oʻzbekistonda demokratiyalashtirish jarayonining rivojlanishiga koʻmaklashish“ va „Oʻzbekistonda demokratik islohotlarni yanada kuchaytirish“ loyihalari muvaffaqiyatli bajarildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi Toshkent shahrining Xalklar doʻstligi prospektidagi binoda, Senat esa Mustaqillik maydonidagi binoda ish olib boradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi binosi mujassamoti yechimida meʼmor maʼmuriy jamoat binolariga xos mumtoz uslubdan foydalangan. Bino tarhi murabba shaklida (86x86 m), ustunlar qatori bilan qamrab olingan, ustunlar boshasiga barglar guldastasi ishlangan. Bino tarzlari tilla rang yaxlit oynalar bilan qoplangan, oynavand devor tepadan pastga tushguncha 3-marta ichkariga kiritilib oʻziga xos koʻrinish kasb etgan. Bino feruza rang gumbaz (balandligi 11,5 m, diametri 34,5 m) bilan yopilgan, gumbaz ustiga anʼanaviy tojsimon oynavand tuynuk ishlangan. Bino atrofidagi oq ustunlar feruza gumbaz hamda tilla rang oynalar bilan uygʻunlikda binoga koʻrkamlik, salobat baxsh etgan. Binoning 500 oʻrinli majlislar zali aylana shaklidagi amfiteatr uslubida hal etilgan (Prezidium va notiqlar minbari ham boʻlinmalarning biriga joylashtirilgan), zalning galereyali 2yarusidan mehmonlar va ommaviy axborot vakillariga joy ajratilgan. 1,2 va 3qavatlarda ish xonalari, parlament guruhlarining majlislari uchun kichik zallar joylashgan. Bino ichki bezaklarida yogʻoch oʻymakorligi (S. Rahmatullayev, H. Odilov, H. Gʻaniyev, M. Ibrohimova), ganchkorlik (M. Sultonov, Mirvohid Usmonov, A.Poʻlatov, M. Qosimov va boshqalar), naqqoshlik (X. Nuraliyev, 3. Boltaboyev va boshqalar)dan mahorat bilan foydalanilgan (ayniqsa, gumbaz osti naqshlari jozibador), miniatyura rasmlar bilan ziynatlangan (Gʻ. Kamolov, X. Nazarov, F. Rahmatullayev).

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining binosi — 2005-yil sobiq Hukumat uyi binosi oʻrnida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov tashabbusi bilan bunyod etildi. Bino 3 qismdan tashkil topgan: markaziy kirish qismi va uning ikki yonidagi oʻng va chap qanotlardan iborat, 4 qavatli qilib qurilgan, shuningdek yer osti qavatiga ham ega. Markaziy qismi hashamatli 4 ta ustunda joylashgan 3 ta ichki gumbazli peshtoqdan tashkil topgan, peshtoq orqali keng va yorugʻ miyonsaroy (vestibyul)ga kiriladi, miyonsaroy aylana shaklidagi salobatli majlislar zali bilan bogʻlangan. Miyonsaroyning tepasidagi qavatda kichik majlislar zallari joylashgan. Binoning chap qanotida senatorlar ish xonalari, qabulxonalar, Konstitutsion sud ishchi xonalari hamda Hisob palatasi ishxonalari va zallari joilashgan. Binoning oʻng qanotini senatorlarning ishxonalari, saqlanib qolgan va taʼmirlangan „Bahor“ konsert zali uchun mashq zallari va boshqalar qoʻshimcha xonalar egallagan. Binoning ichki va tashqi pardozlarida mahalliy va zamonaviy ashyolardan tayyorlangan milliy meʼmoriy bezaklar ishlatilgan. Ichki bezaklarda ganchkorlik (M. Usmonov, A. Poʻlatov, X.Azizov va boshqalar), naqqoshlik (A.Karimov va boshqalar), toshtaroshlik (haykaltarosh R. Buzrukov va boshqalar) mahorat bilan qoʻllangan; namoyonlar (V. I. Burmakin, R.Xudoyberganov va boshqalar), gobelen (A. Ikromjonov eskizi) va boshqalar bilan ziynatlangan. Bino Mustaqillik maydonidagi inshootlar va koʻkalamzorlar, favvoralar bilan ajoyib uygʻunlikda, Anhor boʻyiga tutashgan tomonidagi hududda soʻlim maskan hosil qilingan.

== Yana qarang ==

* [[Parlament]]&lt;!-- {{manba}}

[[Tasvir:Stamps of Uzbekistan, 2009-16.jpg|right|250px]]

== Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi maqomi ==
Oʻzbekiston Respublikasining Oliy Majlisi oliy davlat vakillik organi boʻlib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi ikki palatadan — [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]]dan (yuqori palata) iborat.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]] vakolat muddati — besh yil.

== Oliy Majlis Qonunchilik palatasi ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 700035, Toshkent sh., &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Bunyodkor shoh ko'chasi, 1 uy &lt;br&gt;'''Telefon:''' devonxona - 139-87-07 &lt;br&gt;'''Veb sayt:''' [http://www.parliament.gov.uz parliament.gov.uz]}}
Qonunchilik palatasi (quyi palata) bir yuz ellik deputatdan iborat. Qonunchilik palatasining bir yuz oʻttiz besh deputati hududiy bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻppartiyaviylik asosida umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi. Qonunchilik palatasining oʻn besh deputati Oʻzbekiston ekologik harakatidan saylanadi. 
Qonunchilik palatasining ishi palata barcha deputatlarining professional, doimiy faoliyat koʻrsatishiga asoslanadi.

== Oliy Majlis Senati ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 100087, Toshkent sh.,&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Mustaqillik maydoni, 6 uy&lt;br&gt;'''Telefon:'''  +998 (71) 2382638&lt;br&gt;'''Veb sayti:''' [http://www.senat.gov.uz senat.gov.uz]}}
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati (yuqori palatasi) hududiy vakillik palatasidir.
Senat aʼzolari (senatorlar) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda – toʻrt kishidan saylanadi.
Senatning 9 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi. Senat azolari soni 65 ta etib tayinlandi. 2023-yilgi tahrirdan soʻng.

Senat ishi yalpi majlislarga (bundan buyon matnda majlislar deb yuritiladi) va uning qoʻmitalari majlislariga toʻplanadigan senatorlar faoliyatiga asoslanadi. 
Senatda hududiy mansublikka koʻra hamda siyosiy yoki boshqa asosda guruhlar tuzishga yoʻl qoʻyilmaydi.

== Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari ==
Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari quyidagilardan iborat: 
1) Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasini qabul qilish, unga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
2) Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy qonunlarini hamda qonunlarini qabul qilish, ularga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
3) Oʻzbekiston Respublikasining referendumini oʻtkazish toʻgʻrisida va uni oʻtkazish sanasini tayinlash haqida qaror qabul qilish;
4) Oʻzbekiston Respublikasi ichki va tashqi siyosatining asosiy yoʻnalishlarini belgilash hamda davlat strategik dasturlarini qabul qilish;
5) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining hokimiyat tarmoqlari tizimini hamda qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati organlarining vakolatlarini belgilash;
6) Oʻzbekiston Respublikasi tarkibiga yangi davlat tuzilmalarini qabul qilish va ularning Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidan chiqishi haqidagi qarorlarni tasdiqlash;
7) boj, valyuta va kredit ishlarini qonun yoʻli bilan tartibga solish;
8) soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni joriy qilish;
9) Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy-hududiy tuzilishi masalalarini qonun yoʻli bilan tartibga solish, chegaralarini oʻzgartirish;
10) tumanlar, shaharlar, viloyatlarni tashkil etish, tugatish, ularning nomini hamda chegaralarini oʻzgartirish;
11) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining Davlat byudjetini qabul qilish hamda uning ijrosini nazorat qilish;
12) davlat mukofotlari va unvonlarini taʼsis etish;
13) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining vazirliklar, davlat qoʻmitalari va boshqa davlat boshqaruv organlarini tuzish hamda tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
14) Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasini tuzish;
15) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri, uning birinchi oʻrinbosari va oʻrinbosarlari nomzodlarini koʻrib chiqish va tasdiqlash.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining aʼzolari Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi;
16) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili va uning oʻrinbosarini saylash;
17) Oʻzbekiston Respublikasi Hisob palatasining hisobotini koʻrib chiqish;
18) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasiga hujum qilinganda yoki tajovuzdan bir-birini mudofaa qilish yuzasidan tuzilgan shartnoma majburiyatlarini bajarish zaruriyati tugʻilganda urush holati eʼlon qilish toʻgʻrisidagi farmonini tasdiqlash;
19) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining umumiy yoki qisman safarbarlik eʼlon qilish, favqulodda holat joriy etish, uning amal qilishini uzaytirish yoki tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
20) Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikasiya va denonsasiya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilish;
21) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshirish.
Palatalarning birgalikdagi vakolatlariga kiradigan masalalar, qoida tariqasida, avval Qonunchilik palatasida, soʻngra Senatda koʻrib chiqiladi.

== Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari ==
Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari jumlasiga:
1) Qonunchilik palatasining Spikeri va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislari va ularning oʻrinbosarlarini saylash;
2) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Qonunchilik palatasi deputatini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;
3) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;
4) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Qonunchilik palatasining qarorlarini qabul qilish kiradi.

== Senatning mutlaq vakolatlari ==
Senatning mutlaq vakolatlari jumlasiga:

1) Senat Raisini va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislarini va ularning oʻrinbosarlarini saylash;

2) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudini saylash;

3) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudini saylash;

4) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudini saylash;

5) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining raisi va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

6) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

7) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

8) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining chet davlatlardagi diplomatik va boshqa vakillarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

9) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish;

10) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan amnistiya toʻgʻrisidagi hujjatlarni qabul qilish;

11) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Senat aʼzosini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;

12) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining, Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisining, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisining hisobotlarini eshitish;

13) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;

14) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Senat qarorlarini qabul qilish kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan mansabdor shaxslarni Senat tomonidan saylash, tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish tartibi Senat Reglamentida belgilanadi.

== Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr ==
Оliy Mаjlisgа sаylоvlаrni tаyyorlаsh vа oʻtkаzish tаrtibi Oʻzbеkistоn Rеspublikаsining «Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr toʻgʻrisidа»gi Qоnunigа vа shungа аsоslаnib rеspublikаdа chiqаrilаdigаn qоnuniy аktlаrgа qаrаb аniqlаnаdi.{{Manbalar}}
 
== Havolalar ==
* [http://parliament.gov.uz/uz/ Oliy Majlis Qonunchilik Palatasi]
* [http://senat.uz/uz/ Oliy Majlis Senati]
{{wikify}}

[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
--&gt;

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Siyosat]]
[[Turkum:Parlament]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda joylashgan siyosiy tashkilotlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston hukumati]]
[[Turkum:1995-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>dttqnoen3i6qr7ozqwrk0cc85e2p3qn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121519</id>
      <parentid>6121518</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23978" sha1="ge0utlwek2zp1kaf4lk31870zf91eii" xml:space="preserve">[[Fayl:Oliy_Majlis_(Parliament_of_Uzbekistan).jpg|thumb|263x263px|Oliy Majlis [[Bino|binosi]]]]
'''Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi''' — [[Oʻzbekiston]] [[Parlament|parlamenti]], oliy davlat vakillik, [[qonun chiqaruvchi organ]]&lt;nowiki/&gt;i. Dastlab bir palatali parlament sifatida tashkil etilgan va fuqarolarning umumiy, teng, toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida shakllantirilgan. 1-chaqiriq Oliy Majlis koʻp partiyalilik asosda 3 turda — 1994-yil 25-dekabr, 1995-yil 8- va 22-yanvarda boʻlib oʻtgan saylovlarda saylangan va 1995—99 yillarda faoliyat koʻrsatgan. 2-chaqiriq Oliy Majlisga saylovlar 1999-yil 5 va 19-dekabrda boʻlib oʻtgan va u 2000— 2004-yillarda faoliyat koʻrsatgan. Bir palatali parlament 250 deputatdan iborat boʻlib, u ishlagan davrda 10 ta kodeks, ikkita milliy dastur, 240 ta qonun, 468 ta qaror qabul qilingan, qonun hujjatlariga 1573 ta qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilgan. Bu yillarda parlament, oʻz konstitutsiyaviy vakolatlariga asoslanib, demokratik jamiyatning huquqiy asoslarini shakllantirish, bozor iqtisodiyoti prinsiplarini rivojlantirish boʻyicha muayyan ishlarni amalga oshirdi. Qonunchilik, davlat boshqaruvi, oʻtish davri muammolarini yechishda muayyan tajribaga ega boʻldi. 2002-yil 27-yanvarda oʻtkazilgan referendumda ikki palatali parlamentni tuzish masalasi Oʻzbekiston xalqi tomonidan qoʻllab quvvatlandi. 2004-yil 26-dekabr va 2005-yil 9-yanvarda Oliy Majlisning Qonunchilik palatasiga, 2005-yil 17—20-yanvarda Oliy Majlis Senatiga saylovlar boʻlib oʻtdi va Oliy Majlis 2 palatadan — [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati|Senatdan]] (yuqori palatadan) iborat qilib shakllantirildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi faoliyatining huquqiy asosini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, „Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyatini tashkil etishning asosiy prinsiplari toʻgʻrisida“ (2002-yil 4-aprel), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi toʻgʻrisida“ (2002-yil 12-dekabr), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati toʻgʻrisida“gi (2002-yil 12-dekabr) Konstitutsiyaviy qonunlar, „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust) kabi qonunlar tashkil etadi.

Oʻzbekiston Respublikasining Qonunchilik palatasi hududiy, bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyalilik asosida saylanadigan 120 deputatdan iborat. Qonunchilik palatasi deputatlari umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati hududiy vakillik palatasi boʻlib, Senat aʼzolaridan (senatorlardan) tarkib topadi. Senat aʼzolari [[Qoraqalpogʻiston|Qoraqalpogʻiston Respublikasi]], viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda — 6 kishidan saylanadi. Senatga saylov Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan oʻtkaziladi. Senatning 16 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] tomonidan tayinlanadi.

Har ikkala palataning vakolat muddati — 5 yil. Qonunchilik palatasiga saylanish huquqiga 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan fuqarolar egadirlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, viloyat, tuman, shahar davlat hokimiyati vakillik organining 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan deputati Senat aʼzoligiga saylanish uchun nomzod boʻlishi mumkin.

Oʻzbekiston parlamenti keng, koʻp qirrali vakolatlarga ega. U hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga boʻlinish prinsipiga asoslanib, davlatning boshqa idoralari bilan hamkorlik qilib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Qonunchilik, davlat boshqaruvining muhim masalalarini koʻrib chiqishda va hal etishda ishtirok etadi, davlat byudjetini tasdiqlaydi, parlament nazoratini amalga oshiradi hamda qator davlat organlarini shakllantirishda qatnashadi. Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senati oʻz vakolatlariga kiritilgan masalalar yuzasidan qarorlar qabul qiladi. Qonunchilik palatasi tarkibida quyidagi deputatlar fraksiyalari: [[Oʻzbekiston Liberal demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston Fidokorlar milliy demokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston „Adolat“ sotsialdemokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi (bu uchchala fraksiya „Demokratik blok“ka birlashgan), [[Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, [[Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi faoliyat olib borayapti. Qonunchilik palatasi deputatlari professional, doimiy asosda ishlaydi. Senatda doimiy asosda ishlovchi senatorlarning soni senatorlar umumiy sonining 1/4 igacha boʻlgan miqdorda belgilangan.

Oliy Majlisning Qonunchilik palatasi Spiker va uning oʻrinbosarlarini, Oliy Majlisning Senati esa Senat raisi va uning oʻrinbosarlarini saylaydi.

Parlamentning Qonunchilik palatasining qq majlislari sessiyalar davrida oʻtkaziladi. Sessiyalar, qoida tariqasida, sentabrning 1ish kunidan boshlab kelgusi yilning iyun oyi oxirgi ish kuniga qadar oʻtkaziladi. Senat majlislari zaruratga qarab, lekin yiliga kamida 3-marta oʻtkaziladi. Qonunchilik palatasi va Senat majlislarida, shuningdek, ularning organlari majlislarida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, Bosh Vazir, Vazirlar Mahkamasining aʼzolari, respublika Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xoʻjalik sudi raislari, Bosh prokurori, Markaziy bank boshqaruvining raisi ishtirok etishlari mumkin. Qonunchilik palatasi va uning organlari majlislarida Senat raisi, Senat va uning organlari majlislarida Qonunchilik palatasi Spikeri ishtirok etishi mumkin. Qonunchilik palatasi va Senat alohida alohida majlis oʻtkazadilar. Qonunchilik palatasi va Senatning qoʻshma majlislari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qasamyod qilganda, mamlakat ijtimoiyiqtisodiy hayotining, ichki va tashqi siyosatining eng muhim masalalari yuzasidan nutq soʻzlaganda, chet davlatlarning rahbarlari nutq soʻzlaganda oʻtkaziladi. Palatalarning kelishuviga binoan qoʻshma majlislar boshqa masalalar yuzasidan ham oʻtkazilishi mumkin.

Parlamentning Qonunchilik palatasi va Senati faoliyatini samarali tashkil etish, qoʻmitalar ishini muvofiqlashtirib borish, kun tartibi boʻyicha takliflar tayyorlash, qonunlarni dastlabki tarzda koʻrib chiqishni tashkil etish maqsadida ularning tarkibida Kengashlar tuziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va Qonunchilik palatasi oʻz vakolatlari muddatiga tegishincha deputatlar va senatorlar orasidan qoʻmitalarni saylaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi; Mehnat va ijtimoiy masalalar qoʻmitasi; Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Xalqaro ishlar va parlamentlararo aloqalar qoʻmitasi; Sanoat, qurilish va savdo masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qoʻmitasi; Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari masalalari qoʻmitasi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi;Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Tashqi siyosat masalalari qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqiga ega boʻlgan subyektlar tomonidan dastlab Qonunchilik palatasiga kiritiladi. Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan qonun Senatga yuboriladi. Senat esa qonunni maʼqullash yoki rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Agar qonun loyihasi Senat tomonidan rad etilsa, u Qonunchilik palatasiga qaytariladi. Parlamentning yuqori va quyi palatalari oʻrtasida yuzaga kelgan kelishmovchiliklarni bartaraf etish maqsadida kelishuv komissiyasi tuzishi mumkin. Oliy Majlis Senati tomonidan maʼqullangan qonun 10 kun ichida Prezidentga imzolash uchun yuboriladi. Prezidentning qonunni imzolash muddati 30 kun etib belgilangan. Respublika Prezidenti qaytadan muhokama qilish va ovoz berishni oʻtkazish uchun qonunni oʻz eʼtirozlari bilan parlamentga qaytarishga haqli. Agar qonun avvalgi qabul qilingan tahririda Oliy Majlisning ikkala palatasida ham uchdan ikki qismdan iborat koʻpchilik ovoz bilan maʼqullansa, qonun Prezident tomonidan 14 kun ichida imzolanishi kerak. Qonun belgilangan tartibda eʼlon qilinishi lozim.

Qonunchilik palatasi deputatlari hamda Senatda doimiy asosda ishlovchi Senat aʼzolari oʻz vakolatlari davrida ilmiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanishlari mumkin emas. Qonunchilik palatasi deputati va Senat aʼzolari daxlsizlik huquqidan foydalanadilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining nashrlari: „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi“, „Xalq soʻzi“ — „Narodnoye slovo“ gazetalari.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi parlamentlararo hamkorlikni keng yoʻlga qoʻygan. MDH davlatlari va boshqa rivojlangan xorijiy mamlakatlar parlamentlari bilan shartnomalar tuzilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisida [[Yevropa Ittifoqi]] Komissiyasining „Oʻzbekistonda demokratiyalashtirish jarayonining rivojlanishiga koʻmaklashish“ va „Oʻzbekistonda demokratik islohotlarni yanada kuchaytirish“ loyihalari muvaffaqiyatli bajarildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi Toshkent shahrining Xalklar doʻstligi prospektidagi binoda, Senat esa Mustaqillik maydonidagi binoda ish olib boradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi binosi mujassamoti yechimida meʼmor maʼmuriy jamoat binolariga xos mumtoz uslubdan foydalangan. Bino tarhi murabba shaklida (86x86 m), ustunlar qatori bilan qamrab olingan, ustunlar boshasiga barglar guldastasi ishlangan. Bino tarzlari tilla rang yaxlit oynalar bilan qoplangan, oynavand devor tepadan pastga tushguncha 3-marta ichkariga kiritilib oʻziga xos koʻrinish kasb etgan. Bino feruza rang gumbaz (balandligi 11,5 m, diametri 34,5 m) bilan yopilgan, gumbaz ustiga anʼanaviy tojsimon oynavand tuynuk ishlangan. Bino atrofidagi oq ustunlar feruza gumbaz hamda tilla rang oynalar bilan uygʻunlikda binoga koʻrkamlik, salobat baxsh etgan. Binoning 500 oʻrinli majlislar zali aylana shaklidagi amfiteatr uslubida hal etilgan (Prezidium va notiqlar minbari ham boʻlinmalarning biriga joylashtirilgan), zalning galereyali 2yarusidan mehmonlar va ommaviy axborot vakillariga joy ajratilgan. 1,2 va 3qavatlarda ish xonalari, parlament guruhlarining majlislari uchun kichik zallar joylashgan. Bino ichki bezaklarida yogʻoch oʻymakorligi (S. Rahmatullayev, H. Odilov, H. Gʻaniyev, M. Ibrohimova), ganchkorlik (M. Sultonov, Mirvohid Usmonov, A.Poʻlatov, M. Qosimov va boshqalar), naqqoshlik (X. Nuraliyev, 3. Boltaboyev va boshqalar)dan mahorat bilan foydalanilgan (ayniqsa, gumbaz osti naqshlari jozibador), miniatyura rasmlar bilan ziynatlangan (Gʻ. Kamolov, X. Nazarov, F. Rahmatullayev).

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining binosi — 2005-yil sobiq Hukumat uyi binosi oʻrnida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov tashabbusi bilan bunyod etildi. Bino 3 qismdan tashkil topgan: markaziy kirish qismi va uning ikki yonidagi oʻng va chap qanotlardan iborat, 4 qavatli qilib qurilgan, shuningdek yer osti qavatiga ham ega. Markaziy qismi hashamatli 4 ta ustunda joylashgan 3 ta ichki gumbazli peshtoqdan tashkil topgan, peshtoq orqali keng va yorugʻ miyonsaroy (vestibyul)ga kiriladi, miyonsaroy aylana shaklidagi salobatli majlislar zali bilan bogʻlangan. Miyonsaroyning tepasidagi qavatda kichik majlislar zallari joylashgan. Binoning chap qanotida senatorlar ish xonalari, qabulxonalar, Konstitutsion sud ishchi xonalari hamda Hisob palatasi ishxonalari va zallari joilashgan. Binoning oʻng qanotini senatorlarning ishxonalari, saqlanib qolgan va taʼmirlangan „Bahor“ konsert zali uchun mashq zallari va boshqalar qoʻshimcha xonalar egallagan. Binoning ichki va tashqi pardozlarida mahalliy va zamonaviy ashyolardan tayyorlangan milliy meʼmoriy bezaklar ishlatilgan. Ichki bezaklarda ganchkorlik (M. Usmonov, A. Poʻlatov, X.Azizov va boshqalar), naqqoshlik (A.Karimov va boshqalar), toshtaroshlik (haykaltarosh R. Buzrukov va boshqalar) mahorat bilan qoʻllangan; namoyonlar (V. I. Burmakin, R.Xudoyberganov va boshqalar), gobelen (A. Ikromjonov eskizi) va boshqalar bilan ziynatlangan. Bino Mustaqillik maydonidagi inshootlar va koʻkalamzorlar, favvoralar bilan ajoyib uygʻunlikda, Anhor boʻyiga tutashgan tomonidagi hududda soʻlim maskan hosil qilingan.

== Yana qarang ==

* [[Parlament]]&lt;!-- {{manba}}

[[Tasvir:Stamps of Uzbekistan, 2009-16.jpg|right|250px]]

== Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi maqomi ==
Oʻzbekiston Respublikasining Oliy Majlisi oliy davlat vakillik organi boʻlib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi ikki palatadan — [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]]dan (yuqori palata) iborat.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]] vakolat muddati — besh yil.

== Oliy Majlis Qonunchilik palatasi ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 700035, Toshkent sh., &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Bunyodkor shoh ko'chasi, 1 uy &lt;br&gt;'''Telefon:''' devonxona - 139-87-07 &lt;br&gt;'''Veb sayt:''' [http://www.parliament.gov.uz parliament.gov.uz]}}
Qonunchilik palatasi (quyi palata) bir yuz ellik deputatdan iborat. Qonunchilik palatasining bir yuz oʻttiz besh deputati hududiy bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻppartiyaviylik asosida umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi. Qonunchilik palatasining oʻn besh deputati Oʻzbekiston ekologik harakatidan saylanadi. 
Qonunchilik palatasining ishi palata barcha deputatlarining professional, doimiy faoliyat koʻrsatishiga asoslanadi.

== Oliy Majlis Senati ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 100087, Toshkent sh.,&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Mustaqillik maydoni, 6 uy&lt;br&gt;'''Telefon:'''  +998 (71) 2382638&lt;br&gt;'''Veb sayti:''' [http://www.senat.gov.uz senat.gov.uz]}}
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati (yuqori palatasi) hududiy vakillik palatasidir.
Senat aʼzolari (senatorlar) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda – toʻrt kishidan saylanadi.
Senatning 9 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi. Senat azolari soni 65 ta etib tayinlandi. 2023-yilgi tahrirdan soʻng.

Senat ishi yalpi majlislarga (bundan buyon matnda majlislar deb yuritiladi) va uning qoʻmitalari majlislariga toʻplanadigan senatorlar faoliyatiga asoslanadi. 
Senatda hududiy mansublikka koʻra hamda siyosiy yoki boshqa asosda guruhlar tuzishga yoʻl qoʻyilmaydi.

== Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari ==
Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari quyidagilardan iborat: 
1) Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasini qabul qilish, unga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
2) Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy qonunlarini hamda qonunlarini qabul qilish, ularga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
3) Oʻzbekiston Respublikasining referendumini oʻtkazish toʻgʻrisida va uni oʻtkazish sanasini tayinlash haqida qaror qabul qilish;
4) Oʻzbekiston Respublikasi ichki va tashqi siyosatining asosiy yoʻnalishlarini belgilash hamda davlat strategik dasturlarini qabul qilish;
5) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining hokimiyat tarmoqlari tizimini hamda qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati organlarining vakolatlarini belgilash;
6) Oʻzbekiston Respublikasi tarkibiga yangi davlat tuzilmalarini qabul qilish va ularning Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidan chiqishi haqidagi qarorlarni tasdiqlash;
7) boj, valyuta va kredit ishlarini qonun yoʻli bilan tartibga solish;
8) soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni joriy qilish;
9) Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy-hududiy tuzilishi masalalarini qonun yoʻli bilan tartibga solish, chegaralarini oʻzgartirish;
10) tumanlar, shaharlar, viloyatlarni tashkil etish, tugatish, ularning nomini hamda chegaralarini oʻzgartirish;
11) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining Davlat byudjetini qabul qilish hamda uning ijrosini nazorat qilish;
12) davlat mukofotlari va unvonlarini taʼsis etish;
13) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining vazirliklar, davlat qoʻmitalari va boshqa davlat boshqaruv organlarini tuzish hamda tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
14) Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasini tuzish;
15) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri, uning birinchi oʻrinbosari va oʻrinbosarlari nomzodlarini koʻrib chiqish va tasdiqlash.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining aʼzolari Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi;
16) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili va uning oʻrinbosarini saylash;
17) Oʻzbekiston Respublikasi Hisob palatasining hisobotini koʻrib chiqish;
18) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasiga hujum qilinganda yoki tajovuzdan bir-birini mudofaa qilish yuzasidan tuzilgan shartnoma majburiyatlarini bajarish zaruriyati tugʻilganda urush holati eʼlon qilish toʻgʻrisidagi farmonini tasdiqlash;
19) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining umumiy yoki qisman safarbarlik eʼlon qilish, favqulodda holat joriy etish, uning amal qilishini uzaytirish yoki tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
20) Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikasiya va denonsasiya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilish;
21) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshirish.
Palatalarning birgalikdagi vakolatlariga kiradigan masalalar, qoida tariqasida, avval Qonunchilik palatasida, soʻngra Senatda koʻrib chiqiladi.

== Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari ==
Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari jumlasiga:
1) Qonunchilik palatasining Spikeri va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislari va ularning oʻrinbosarlarini saylash;
2) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Qonunchilik palatasi deputatini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;
3) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;
4) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Qonunchilik palatasining qarorlarini qabul qilish kiradi.

== Senatning mutlaq vakolatlari ==
Senatning mutlaq vakolatlari jumlasiga:

1) Senat Raisini va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislarini va ularning oʻrinbosarlarini saylash;

2) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudini saylash;

3) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudini saylash;

4) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudini saylash;

5) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining raisi va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

6) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

7) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

8) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining chet davlatlardagi diplomatik va boshqa vakillarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

9) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish;

10) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan amnistiya toʻgʻrisidagi hujjatlarni qabul qilish;

11) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Senat aʼzosini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;

12) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining, Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisining, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisining hisobotlarini eshitish;

13) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;

14) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Senat qarorlarini qabul qilish kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan mansabdor shaxslarni Senat tomonidan saylash, tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish tartibi Senat Reglamentida belgilanadi.

== Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr ==
Оliy Mаjlisgа sаylоvlаrni tаyyorlаsh vа oʻtkаzish tаrtibi Oʻzbеkistоn Rеspublikаsining «Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr toʻgʻrisidа»gi Qоnunigа vа shungа аsоslаnib rеspublikаdа chiqаrilаdigаn qоnuniy аktlаrgа qаrаb аniqlаnаdi.{{Manbalar}}
 
== Havolalar ==
* [http://parliament.gov.uz/uz/ Oliy Majlis Qonunchilik Palatasi]
* [http://senat.uz/uz/ Oliy Majlis Senati]
{{wikify}}

[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
--&gt;

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Siyosat]]
[[Turkum:Parlament]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda joylashgan siyosiy tashkilotlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston hukumati]]
[[Turkum:1995-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>ge0utlwek2zp1kaf4lk31870zf91eii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121520</id>
      <parentid>6121519</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23969" sha1="t8u6elzxflhmacpoyb4in6hzbsxazt6" xml:space="preserve">[[Fayl:Oliy_Majlis_(Parliament_of_Uzbekistan).jpg|thumb|263x263px|Oliy Majlis [[Bino|binosi]]]]
'''Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi''' — [[Oʻzbekiston]] [[Parlament|parlamenti]], oliy davlat vakillik, [[qonun chiqaruvchi organ]]i. Dastlab bir palatali parlament sifatida tashkil etilgan va fuqarolarning umumiy, teng, toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida shakllantirilgan. 1-chaqiriq Oliy Majlis koʻp partiyalilik asosda 3 turda — 1994-yil 25-dekabr, 1995-yil 8- va 22-yanvarda boʻlib oʻtgan saylovlarda saylangan va 1995—99 yillarda faoliyat koʻrsatgan. 2-chaqiriq Oliy Majlisga saylovlar 1999-yil 5 va 19-dekabrda boʻlib oʻtgan va u 2000— 2004-yillarda faoliyat koʻrsatgan. Bir palatali parlament 250 deputatdan iborat boʻlib, u ishlagan davrda 10 ta kodeks, ikkita milliy dastur, 240 ta qonun, 468 ta qaror qabul qilingan, qonun hujjatlariga 1573 ta qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilgan. Bu yillarda parlament, oʻz konstitutsiyaviy vakolatlariga asoslanib, demokratik jamiyatning huquqiy asoslarini shakllantirish, bozor iqtisodiyoti prinsiplarini rivojlantirish boʻyicha muayyan ishlarni amalga oshirdi. Qonunchilik, davlat boshqaruvi, oʻtish davri muammolarini yechishda muayyan tajribaga ega boʻldi. 2002-yil 27-yanvarda oʻtkazilgan referendumda ikki palatali parlamentni tuzish masalasi Oʻzbekiston xalqi tomonidan qoʻllab quvvatlandi. 2004-yil 26-dekabr va 2005-yil 9-yanvarda Oliy Majlisning Qonunchilik palatasiga, 2005-yil 17—20-yanvarda Oliy Majlis Senatiga saylovlar boʻlib oʻtdi va Oliy Majlis 2 palatadan — [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati|Senatdan]] (yuqori palatadan) iborat qilib shakllantirildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi faoliyatining huquqiy asosini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, „Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyatini tashkil etishning asosiy prinsiplari toʻgʻrisida“ (2002-yil 4-aprel), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi toʻgʻrisida“ (2002-yil 12-dekabr), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati toʻgʻrisida“gi (2002-yil 12-dekabr) Konstitutsiyaviy qonunlar, „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust) kabi qonunlar tashkil etadi.

Oʻzbekiston Respublikasining Qonunchilik palatasi hududiy, bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyalilik asosida saylanadigan 120 deputatdan iborat. Qonunchilik palatasi deputatlari umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati hududiy vakillik palatasi boʻlib, Senat aʼzolaridan (senatorlardan) tarkib topadi. Senat aʼzolari [[Qoraqalpogʻiston|Qoraqalpogʻiston Respublikasi]], viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda — 6 kishidan saylanadi. Senatga saylov Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan oʻtkaziladi. Senatning 16 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] tomonidan tayinlanadi.

Har ikkala palataning vakolat muddati — 5 yil. Qonunchilik palatasiga saylanish huquqiga 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan fuqarolar egadirlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, viloyat, tuman, shahar davlat hokimiyati vakillik organining 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan deputati Senat aʼzoligiga saylanish uchun nomzod boʻlishi mumkin.

Oʻzbekiston parlamenti keng, koʻp qirrali vakolatlarga ega. U hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga boʻlinish prinsipiga asoslanib, davlatning boshqa idoralari bilan hamkorlik qilib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Qonunchilik, davlat boshqaruvining muhim masalalarini koʻrib chiqishda va hal etishda ishtirok etadi, davlat byudjetini tasdiqlaydi, parlament nazoratini amalga oshiradi hamda qator davlat organlarini shakllantirishda qatnashadi. Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senati oʻz vakolatlariga kiritilgan masalalar yuzasidan qarorlar qabul qiladi. Qonunchilik palatasi tarkibida quyidagi deputatlar fraksiyalari: [[Oʻzbekiston Liberal demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston Fidokorlar milliy demokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston „Adolat“ sotsialdemokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi (bu uchchala fraksiya „Demokratik blok“ka birlashgan), [[Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, [[Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi faoliyat olib borayapti. Qonunchilik palatasi deputatlari professional, doimiy asosda ishlaydi. Senatda doimiy asosda ishlovchi senatorlarning soni senatorlar umumiy sonining 1/4 igacha boʻlgan miqdorda belgilangan.

Oliy Majlisning Qonunchilik palatasi Spiker va uning oʻrinbosarlarini, Oliy Majlisning Senati esa Senat raisi va uning oʻrinbosarlarini saylaydi.

Parlamentning Qonunchilik palatasining qq majlislari sessiyalar davrida oʻtkaziladi. Sessiyalar, qoida tariqasida, sentabrning 1ish kunidan boshlab kelgusi yilning iyun oyi oxirgi ish kuniga qadar oʻtkaziladi. Senat majlislari zaruratga qarab, lekin yiliga kamida 3-marta oʻtkaziladi. Qonunchilik palatasi va Senat majlislarida, shuningdek, ularning organlari majlislarida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, Bosh Vazir, Vazirlar Mahkamasining aʼzolari, respublika Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xoʻjalik sudi raislari, Bosh prokurori, Markaziy bank boshqaruvining raisi ishtirok etishlari mumkin. Qonunchilik palatasi va uning organlari majlislarida Senat raisi, Senat va uning organlari majlislarida Qonunchilik palatasi Spikeri ishtirok etishi mumkin. Qonunchilik palatasi va Senat alohida alohida majlis oʻtkazadilar. Qonunchilik palatasi va Senatning qoʻshma majlislari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qasamyod qilganda, mamlakat ijtimoiyiqtisodiy hayotining, ichki va tashqi siyosatining eng muhim masalalari yuzasidan nutq soʻzlaganda, chet davlatlarning rahbarlari nutq soʻzlaganda oʻtkaziladi. Palatalarning kelishuviga binoan qoʻshma majlislar boshqa masalalar yuzasidan ham oʻtkazilishi mumkin.

Parlamentning Qonunchilik palatasi va Senati faoliyatini samarali tashkil etish, qoʻmitalar ishini muvofiqlashtirib borish, kun tartibi boʻyicha takliflar tayyorlash, qonunlarni dastlabki tarzda koʻrib chiqishni tashkil etish maqsadida ularning tarkibida Kengashlar tuziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va Qonunchilik palatasi oʻz vakolatlari muddatiga tegishincha deputatlar va senatorlar orasidan qoʻmitalarni saylaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi; Mehnat va ijtimoiy masalalar qoʻmitasi; Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Xalqaro ishlar va parlamentlararo aloqalar qoʻmitasi; Sanoat, qurilish va savdo masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qoʻmitasi; Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari masalalari qoʻmitasi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi;Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Tashqi siyosat masalalari qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqiga ega boʻlgan subyektlar tomonidan dastlab Qonunchilik palatasiga kiritiladi. Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan qonun Senatga yuboriladi. Senat esa qonunni maʼqullash yoki rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Agar qonun loyihasi Senat tomonidan rad etilsa, u Qonunchilik palatasiga qaytariladi. Parlamentning yuqori va quyi palatalari oʻrtasida yuzaga kelgan kelishmovchiliklarni bartaraf etish maqsadida kelishuv komissiyasi tuzishi mumkin. Oliy Majlis Senati tomonidan maʼqullangan qonun 10 kun ichida Prezidentga imzolash uchun yuboriladi. Prezidentning qonunni imzolash muddati 30 kun etib belgilangan. Respublika Prezidenti qaytadan muhokama qilish va ovoz berishni oʻtkazish uchun qonunni oʻz eʼtirozlari bilan parlamentga qaytarishga haqli. Agar qonun avvalgi qabul qilingan tahririda Oliy Majlisning ikkala palatasida ham uchdan ikki qismdan iborat koʻpchilik ovoz bilan maʼqullansa, qonun Prezident tomonidan 14 kun ichida imzolanishi kerak. Qonun belgilangan tartibda eʼlon qilinishi lozim.

Qonunchilik palatasi deputatlari hamda Senatda doimiy asosda ishlovchi Senat aʼzolari oʻz vakolatlari davrida ilmiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanishlari mumkin emas. Qonunchilik palatasi deputati va Senat aʼzolari daxlsizlik huquqidan foydalanadilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining nashrlari: „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi“, „Xalq soʻzi“ — „Narodnoye slovo“ gazetalari.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi parlamentlararo hamkorlikni keng yoʻlga qoʻygan. MDH davlatlari va boshqa rivojlangan xorijiy mamlakatlar parlamentlari bilan shartnomalar tuzilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisida [[Yevropa Ittifoqi]] Komissiyasining „Oʻzbekistonda demokratiyalashtirish jarayonining rivojlanishiga koʻmaklashish“ va „Oʻzbekistonda demokratik islohotlarni yanada kuchaytirish“ loyihalari muvaffaqiyatli bajarildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi Toshkent shahrining Xalklar doʻstligi prospektidagi binoda, Senat esa Mustaqillik maydonidagi binoda ish olib boradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi binosi mujassamoti yechimida meʼmor maʼmuriy jamoat binolariga xos mumtoz uslubdan foydalangan. Bino tarhi murabba shaklida (86x86 m), ustunlar qatori bilan qamrab olingan, ustunlar boshasiga barglar guldastasi ishlangan. Bino tarzlari tilla rang yaxlit oynalar bilan qoplangan, oynavand devor tepadan pastga tushguncha 3-marta ichkariga kiritilib oʻziga xos koʻrinish kasb etgan. Bino feruza rang gumbaz (balandligi 11,5 m, diametri 34,5 m) bilan yopilgan, gumbaz ustiga anʼanaviy tojsimon oynavand tuynuk ishlangan. Bino atrofidagi oq ustunlar feruza gumbaz hamda tilla rang oynalar bilan uygʻunlikda binoga koʻrkamlik, salobat baxsh etgan. Binoning 500 oʻrinli majlislar zali aylana shaklidagi amfiteatr uslubida hal etilgan (Prezidium va notiqlar minbari ham boʻlinmalarning biriga joylashtirilgan), zalning galereyali 2yarusidan mehmonlar va ommaviy axborot vakillariga joy ajratilgan. 1,2 va 3qavatlarda ish xonalari, parlament guruhlarining majlislari uchun kichik zallar joylashgan. Bino ichki bezaklarida yogʻoch oʻymakorligi (S. Rahmatullayev, H. Odilov, H. Gʻaniyev, M. Ibrohimova), ganchkorlik (M. Sultonov, Mirvohid Usmonov, A.Poʻlatov, M. Qosimov va boshqalar), naqqoshlik (X. Nuraliyev, 3. Boltaboyev va boshqalar)dan mahorat bilan foydalanilgan (ayniqsa, gumbaz osti naqshlari jozibador), miniatyura rasmlar bilan ziynatlangan (Gʻ. Kamolov, X. Nazarov, F. Rahmatullayev).

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining binosi — 2005-yil sobiq Hukumat uyi binosi oʻrnida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov tashabbusi bilan bunyod etildi. Bino 3 qismdan tashkil topgan: markaziy kirish qismi va uning ikki yonidagi oʻng va chap qanotlardan iborat, 4 qavatli qilib qurilgan, shuningdek yer osti qavatiga ham ega. Markaziy qismi hashamatli 4 ta ustunda joylashgan 3 ta ichki gumbazli peshtoqdan tashkil topgan, peshtoq orqali keng va yorugʻ miyonsaroy (vestibyul)ga kiriladi, miyonsaroy aylana shaklidagi salobatli majlislar zali bilan bogʻlangan. Miyonsaroyning tepasidagi qavatda kichik majlislar zallari joylashgan. Binoning chap qanotida senatorlar ish xonalari, qabulxonalar, Konstitutsion sud ishchi xonalari hamda Hisob palatasi ishxonalari va zallari joilashgan. Binoning oʻng qanotini senatorlarning ishxonalari, saqlanib qolgan va taʼmirlangan „Bahor“ konsert zali uchun mashq zallari va boshqalar qoʻshimcha xonalar egallagan. Binoning ichki va tashqi pardozlarida mahalliy va zamonaviy ashyolardan tayyorlangan milliy meʼmoriy bezaklar ishlatilgan. Ichki bezaklarda ganchkorlik (M. Usmonov, A. Poʻlatov, X.Azizov va boshqalar), naqqoshlik (A.Karimov va boshqalar), toshtaroshlik (haykaltarosh R. Buzrukov va boshqalar) mahorat bilan qoʻllangan; namoyonlar (V. I. Burmakin, R.Xudoyberganov va boshqalar), gobelen (A. Ikromjonov eskizi) va boshqalar bilan ziynatlangan. Bino Mustaqillik maydonidagi inshootlar va koʻkalamzorlar, favvoralar bilan ajoyib uygʻunlikda, Anhor boʻyiga tutashgan tomonidagi hududda soʻlim maskan hosil qilingan.

== Yana qarang ==

* [[Parlament]]&lt;!-- {{manba}}

[[Tasvir:Stamps of Uzbekistan, 2009-16.jpg|right|250px]]

== Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi maqomi ==
Oʻzbekiston Respublikasining Oliy Majlisi oliy davlat vakillik organi boʻlib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi ikki palatadan — [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]]dan (yuqori palata) iborat.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]] vakolat muddati — besh yil.

== Oliy Majlis Qonunchilik palatasi ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 700035, Toshkent sh., &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Bunyodkor shoh ko'chasi, 1 uy &lt;br&gt;'''Telefon:''' devonxona - 139-87-07 &lt;br&gt;'''Veb sayt:''' [http://www.parliament.gov.uz parliament.gov.uz]}}
Qonunchilik palatasi (quyi palata) bir yuz ellik deputatdan iborat. Qonunchilik palatasining bir yuz oʻttiz besh deputati hududiy bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻppartiyaviylik asosida umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi. Qonunchilik palatasining oʻn besh deputati Oʻzbekiston ekologik harakatidan saylanadi. 
Qonunchilik palatasining ishi palata barcha deputatlarining professional, doimiy faoliyat koʻrsatishiga asoslanadi.

== Oliy Majlis Senati ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 100087, Toshkent sh.,&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Mustaqillik maydoni, 6 uy&lt;br&gt;'''Telefon:'''  +998 (71) 2382638&lt;br&gt;'''Veb sayti:''' [http://www.senat.gov.uz senat.gov.uz]}}
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati (yuqori palatasi) hududiy vakillik palatasidir.
Senat aʼzolari (senatorlar) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda – toʻrt kishidan saylanadi.
Senatning 9 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi. Senat azolari soni 65 ta etib tayinlandi. 2023-yilgi tahrirdan soʻng.

Senat ishi yalpi majlislarga (bundan buyon matnda majlislar deb yuritiladi) va uning qoʻmitalari majlislariga toʻplanadigan senatorlar faoliyatiga asoslanadi. 
Senatda hududiy mansublikka koʻra hamda siyosiy yoki boshqa asosda guruhlar tuzishga yoʻl qoʻyilmaydi.

== Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari ==
Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari quyidagilardan iborat: 
1) Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasini qabul qilish, unga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
2) Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy qonunlarini hamda qonunlarini qabul qilish, ularga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
3) Oʻzbekiston Respublikasining referendumini oʻtkazish toʻgʻrisida va uni oʻtkazish sanasini tayinlash haqida qaror qabul qilish;
4) Oʻzbekiston Respublikasi ichki va tashqi siyosatining asosiy yoʻnalishlarini belgilash hamda davlat strategik dasturlarini qabul qilish;
5) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining hokimiyat tarmoqlari tizimini hamda qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati organlarining vakolatlarini belgilash;
6) Oʻzbekiston Respublikasi tarkibiga yangi davlat tuzilmalarini qabul qilish va ularning Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidan chiqishi haqidagi qarorlarni tasdiqlash;
7) boj, valyuta va kredit ishlarini qonun yoʻli bilan tartibga solish;
8) soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni joriy qilish;
9) Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy-hududiy tuzilishi masalalarini qonun yoʻli bilan tartibga solish, chegaralarini oʻzgartirish;
10) tumanlar, shaharlar, viloyatlarni tashkil etish, tugatish, ularning nomini hamda chegaralarini oʻzgartirish;
11) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining Davlat byudjetini qabul qilish hamda uning ijrosini nazorat qilish;
12) davlat mukofotlari va unvonlarini taʼsis etish;
13) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining vazirliklar, davlat qoʻmitalari va boshqa davlat boshqaruv organlarini tuzish hamda tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
14) Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasini tuzish;
15) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri, uning birinchi oʻrinbosari va oʻrinbosarlari nomzodlarini koʻrib chiqish va tasdiqlash.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining aʼzolari Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi;
16) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili va uning oʻrinbosarini saylash;
17) Oʻzbekiston Respublikasi Hisob palatasining hisobotini koʻrib chiqish;
18) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasiga hujum qilinganda yoki tajovuzdan bir-birini mudofaa qilish yuzasidan tuzilgan shartnoma majburiyatlarini bajarish zaruriyati tugʻilganda urush holati eʼlon qilish toʻgʻrisidagi farmonini tasdiqlash;
19) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining umumiy yoki qisman safarbarlik eʼlon qilish, favqulodda holat joriy etish, uning amal qilishini uzaytirish yoki tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
20) Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikasiya va denonsasiya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilish;
21) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshirish.
Palatalarning birgalikdagi vakolatlariga kiradigan masalalar, qoida tariqasida, avval Qonunchilik palatasida, soʻngra Senatda koʻrib chiqiladi.

== Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari ==
Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari jumlasiga:
1) Qonunchilik palatasining Spikeri va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislari va ularning oʻrinbosarlarini saylash;
2) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Qonunchilik palatasi deputatini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;
3) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;
4) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Qonunchilik palatasining qarorlarini qabul qilish kiradi.

== Senatning mutlaq vakolatlari ==
Senatning mutlaq vakolatlari jumlasiga:

1) Senat Raisini va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislarini va ularning oʻrinbosarlarini saylash;

2) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudini saylash;

3) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudini saylash;

4) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudini saylash;

5) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining raisi va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

6) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

7) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

8) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining chet davlatlardagi diplomatik va boshqa vakillarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

9) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish;

10) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan amnistiya toʻgʻrisidagi hujjatlarni qabul qilish;

11) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Senat aʼzosini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;

12) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining, Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisining, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisining hisobotlarini eshitish;

13) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;

14) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Senat qarorlarini qabul qilish kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan mansabdor shaxslarni Senat tomonidan saylash, tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish tartibi Senat Reglamentida belgilanadi.

== Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr ==
Оliy Mаjlisgа sаylоvlаrni tаyyorlаsh vа oʻtkаzish tаrtibi Oʻzbеkistоn Rеspublikаsining «Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr toʻgʻrisidа»gi Qоnunigа vа shungа аsоslаnib rеspublikаdа chiqаrilаdigаn qоnuniy аktlаrgа qаrаb аniqlаnаdi.{{Manbalar}}
 
== Havolalar ==
* [http://parliament.gov.uz/uz/ Oliy Majlis Qonunchilik Palatasi]
* [http://senat.uz/uz/ Oliy Majlis Senati]
{{wikify}}

[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
--&gt;

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Siyosat]]
[[Turkum:Parlament]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda joylashgan siyosiy tashkilotlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston hukumati]]
[[Turkum:1995-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>t8u6elzxflhmacpoyb4in6hzbsxazt6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121521</id>
      <parentid>6121520</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23970" sha1="b5zbuhf2pbpdn98vyac7648fuxe8aof" xml:space="preserve">[[Fayl:Oliy_Majlis_(Parliament_of_Uzbekistan).jpg|thumb|263x263px|Oliy Majlis [[Bino|binosi]]]]

'''Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi''' — [[Oʻzbekiston]] [[Parlament|parlamenti]], oliy davlat vakillik, [[qonun chiqaruvchi organ]]i. Dastlab bir palatali parlament sifatida tashkil etilgan va fuqarolarning umumiy, teng, toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida shakllantirilgan. 1-chaqiriq Oliy Majlis koʻp partiyalilik asosda 3 turda — 1994-yil 25-dekabr, 1995-yil 8- va 22-yanvarda boʻlib oʻtgan saylovlarda saylangan va 1995—99 yillarda faoliyat koʻrsatgan. 2-chaqiriq Oliy Majlisga saylovlar 1999-yil 5 va 19-dekabrda boʻlib oʻtgan va u 2000— 2004-yillarda faoliyat koʻrsatgan. Bir palatali parlament 250 deputatdan iborat boʻlib, u ishlagan davrda 10 ta kodeks, ikkita milliy dastur, 240 ta qonun, 468 ta qaror qabul qilingan, qonun hujjatlariga 1573 ta qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilgan. Bu yillarda parlament, oʻz konstitutsiyaviy vakolatlariga asoslanib, demokratik jamiyatning huquqiy asoslarini shakllantirish, bozor iqtisodiyoti prinsiplarini rivojlantirish boʻyicha muayyan ishlarni amalga oshirdi. Qonunchilik, davlat boshqaruvi, oʻtish davri muammolarini yechishda muayyan tajribaga ega boʻldi. 2002-yil 27-yanvarda oʻtkazilgan referendumda ikki palatali parlamentni tuzish masalasi Oʻzbekiston xalqi tomonidan qoʻllab quvvatlandi. 2004-yil 26-dekabr va 2005-yil 9-yanvarda Oliy Majlisning Qonunchilik palatasiga, 2005-yil 17—20-yanvarda Oliy Majlis Senatiga saylovlar boʻlib oʻtdi va Oliy Majlis 2 palatadan — [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati|Senatdan]] (yuqori palatadan) iborat qilib shakllantirildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi faoliyatining huquqiy asosini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, „Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyatini tashkil etishning asosiy prinsiplari toʻgʻrisida“ (2002-yil 4-aprel), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi toʻgʻrisida“ (2002-yil 12-dekabr), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati toʻgʻrisida“gi (2002-yil 12-dekabr) Konstitutsiyaviy qonunlar, „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust) kabi qonunlar tashkil etadi.

Oʻzbekiston Respublikasining Qonunchilik palatasi hududiy, bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyalilik asosida saylanadigan 120 deputatdan iborat. Qonunchilik palatasi deputatlari umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati hududiy vakillik palatasi boʻlib, Senat aʼzolaridan (senatorlardan) tarkib topadi. Senat aʼzolari [[Qoraqalpogʻiston|Qoraqalpogʻiston Respublikasi]], viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda — 6 kishidan saylanadi. Senatga saylov Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan oʻtkaziladi. Senatning 16 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] tomonidan tayinlanadi.

Har ikkala palataning vakolat muddati — 5 yil. Qonunchilik palatasiga saylanish huquqiga 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan fuqarolar egadirlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, viloyat, tuman, shahar davlat hokimiyati vakillik organining 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan deputati Senat aʼzoligiga saylanish uchun nomzod boʻlishi mumkin.

Oʻzbekiston parlamenti keng, koʻp qirrali vakolatlarga ega. U hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga boʻlinish prinsipiga asoslanib, davlatning boshqa idoralari bilan hamkorlik qilib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Qonunchilik, davlat boshqaruvining muhim masalalarini koʻrib chiqishda va hal etishda ishtirok etadi, davlat byudjetini tasdiqlaydi, parlament nazoratini amalga oshiradi hamda qator davlat organlarini shakllantirishda qatnashadi. Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senati oʻz vakolatlariga kiritilgan masalalar yuzasidan qarorlar qabul qiladi. Qonunchilik palatasi tarkibida quyidagi deputatlar fraksiyalari: [[Oʻzbekiston Liberal demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston Fidokorlar milliy demokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston „Adolat“ sotsialdemokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi (bu uchchala fraksiya „Demokratik blok“ka birlashgan), [[Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, [[Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi faoliyat olib borayapti. Qonunchilik palatasi deputatlari professional, doimiy asosda ishlaydi. Senatda doimiy asosda ishlovchi senatorlarning soni senatorlar umumiy sonining 1/4 igacha boʻlgan miqdorda belgilangan.

Oliy Majlisning Qonunchilik palatasi Spiker va uning oʻrinbosarlarini, Oliy Majlisning Senati esa Senat raisi va uning oʻrinbosarlarini saylaydi.

Parlamentning Qonunchilik palatasining qq majlislari sessiyalar davrida oʻtkaziladi. Sessiyalar, qoida tariqasida, sentabrning 1ish kunidan boshlab kelgusi yilning iyun oyi oxirgi ish kuniga qadar oʻtkaziladi. Senat majlislari zaruratga qarab, lekin yiliga kamida 3-marta oʻtkaziladi. Qonunchilik palatasi va Senat majlislarida, shuningdek, ularning organlari majlislarida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, Bosh Vazir, Vazirlar Mahkamasining aʼzolari, respublika Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xoʻjalik sudi raislari, Bosh prokurori, Markaziy bank boshqaruvining raisi ishtirok etishlari mumkin. Qonunchilik palatasi va uning organlari majlislarida Senat raisi, Senat va uning organlari majlislarida Qonunchilik palatasi Spikeri ishtirok etishi mumkin. Qonunchilik palatasi va Senat alohida alohida majlis oʻtkazadilar. Qonunchilik palatasi va Senatning qoʻshma majlislari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qasamyod qilganda, mamlakat ijtimoiyiqtisodiy hayotining, ichki va tashqi siyosatining eng muhim masalalari yuzasidan nutq soʻzlaganda, chet davlatlarning rahbarlari nutq soʻzlaganda oʻtkaziladi. Palatalarning kelishuviga binoan qoʻshma majlislar boshqa masalalar yuzasidan ham oʻtkazilishi mumkin.

Parlamentning Qonunchilik palatasi va Senati faoliyatini samarali tashkil etish, qoʻmitalar ishini muvofiqlashtirib borish, kun tartibi boʻyicha takliflar tayyorlash, qonunlarni dastlabki tarzda koʻrib chiqishni tashkil etish maqsadida ularning tarkibida Kengashlar tuziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va Qonunchilik palatasi oʻz vakolatlari muddatiga tegishincha deputatlar va senatorlar orasidan qoʻmitalarni saylaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi; Mehnat va ijtimoiy masalalar qoʻmitasi; Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Xalqaro ishlar va parlamentlararo aloqalar qoʻmitasi; Sanoat, qurilish va savdo masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qoʻmitasi; Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari masalalari qoʻmitasi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi;Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Tashqi siyosat masalalari qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqiga ega boʻlgan subyektlar tomonidan dastlab Qonunchilik palatasiga kiritiladi. Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan qonun Senatga yuboriladi. Senat esa qonunni maʼqullash yoki rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Agar qonun loyihasi Senat tomonidan rad etilsa, u Qonunchilik palatasiga qaytariladi. Parlamentning yuqori va quyi palatalari oʻrtasida yuzaga kelgan kelishmovchiliklarni bartaraf etish maqsadida kelishuv komissiyasi tuzishi mumkin. Oliy Majlis Senati tomonidan maʼqullangan qonun 10 kun ichida Prezidentga imzolash uchun yuboriladi. Prezidentning qonunni imzolash muddati 30 kun etib belgilangan. Respublika Prezidenti qaytadan muhokama qilish va ovoz berishni oʻtkazish uchun qonunni oʻz eʼtirozlari bilan parlamentga qaytarishga haqli. Agar qonun avvalgi qabul qilingan tahririda Oliy Majlisning ikkala palatasida ham uchdan ikki qismdan iborat koʻpchilik ovoz bilan maʼqullansa, qonun Prezident tomonidan 14 kun ichida imzolanishi kerak. Qonun belgilangan tartibda eʼlon qilinishi lozim.

Qonunchilik palatasi deputatlari hamda Senatda doimiy asosda ishlovchi Senat aʼzolari oʻz vakolatlari davrida ilmiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanishlari mumkin emas. Qonunchilik palatasi deputati va Senat aʼzolari daxlsizlik huquqidan foydalanadilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining nashrlari: „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi“, „Xalq soʻzi“ — „Narodnoye slovo“ gazetalari.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi parlamentlararo hamkorlikni keng yoʻlga qoʻygan. MDH davlatlari va boshqa rivojlangan xorijiy mamlakatlar parlamentlari bilan shartnomalar tuzilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisida [[Yevropa Ittifoqi]] Komissiyasining „Oʻzbekistonda demokratiyalashtirish jarayonining rivojlanishiga koʻmaklashish“ va „Oʻzbekistonda demokratik islohotlarni yanada kuchaytirish“ loyihalari muvaffaqiyatli bajarildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi Toshkent shahrining Xalklar doʻstligi prospektidagi binoda, Senat esa Mustaqillik maydonidagi binoda ish olib boradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi binosi mujassamoti yechimida meʼmor maʼmuriy jamoat binolariga xos mumtoz uslubdan foydalangan. Bino tarhi murabba shaklida (86x86 m), ustunlar qatori bilan qamrab olingan, ustunlar boshasiga barglar guldastasi ishlangan. Bino tarzlari tilla rang yaxlit oynalar bilan qoplangan, oynavand devor tepadan pastga tushguncha 3-marta ichkariga kiritilib oʻziga xos koʻrinish kasb etgan. Bino feruza rang gumbaz (balandligi 11,5 m, diametri 34,5 m) bilan yopilgan, gumbaz ustiga anʼanaviy tojsimon oynavand tuynuk ishlangan. Bino atrofidagi oq ustunlar feruza gumbaz hamda tilla rang oynalar bilan uygʻunlikda binoga koʻrkamlik, salobat baxsh etgan. Binoning 500 oʻrinli majlislar zali aylana shaklidagi amfiteatr uslubida hal etilgan (Prezidium va notiqlar minbari ham boʻlinmalarning biriga joylashtirilgan), zalning galereyali 2yarusidan mehmonlar va ommaviy axborot vakillariga joy ajratilgan. 1,2 va 3qavatlarda ish xonalari, parlament guruhlarining majlislari uchun kichik zallar joylashgan. Bino ichki bezaklarida yogʻoch oʻymakorligi (S. Rahmatullayev, H. Odilov, H. Gʻaniyev, M. Ibrohimova), ganchkorlik (M. Sultonov, Mirvohid Usmonov, A.Poʻlatov, M. Qosimov va boshqalar), naqqoshlik (X. Nuraliyev, 3. Boltaboyev va boshqalar)dan mahorat bilan foydalanilgan (ayniqsa, gumbaz osti naqshlari jozibador), miniatyura rasmlar bilan ziynatlangan (Gʻ. Kamolov, X. Nazarov, F. Rahmatullayev).

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining binosi — 2005-yil sobiq Hukumat uyi binosi oʻrnida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov tashabbusi bilan bunyod etildi. Bino 3 qismdan tashkil topgan: markaziy kirish qismi va uning ikki yonidagi oʻng va chap qanotlardan iborat, 4 qavatli qilib qurilgan, shuningdek yer osti qavatiga ham ega. Markaziy qismi hashamatli 4 ta ustunda joylashgan 3 ta ichki gumbazli peshtoqdan tashkil topgan, peshtoq orqali keng va yorugʻ miyonsaroy (vestibyul)ga kiriladi, miyonsaroy aylana shaklidagi salobatli majlislar zali bilan bogʻlangan. Miyonsaroyning tepasidagi qavatda kichik majlislar zallari joylashgan. Binoning chap qanotida senatorlar ish xonalari, qabulxonalar, Konstitutsion sud ishchi xonalari hamda Hisob palatasi ishxonalari va zallari joilashgan. Binoning oʻng qanotini senatorlarning ishxonalari, saqlanib qolgan va taʼmirlangan „Bahor“ konsert zali uchun mashq zallari va boshqalar qoʻshimcha xonalar egallagan. Binoning ichki va tashqi pardozlarida mahalliy va zamonaviy ashyolardan tayyorlangan milliy meʼmoriy bezaklar ishlatilgan. Ichki bezaklarda ganchkorlik (M. Usmonov, A. Poʻlatov, X.Azizov va boshqalar), naqqoshlik (A.Karimov va boshqalar), toshtaroshlik (haykaltarosh R. Buzrukov va boshqalar) mahorat bilan qoʻllangan; namoyonlar (V. I. Burmakin, R.Xudoyberganov va boshqalar), gobelen (A. Ikromjonov eskizi) va boshqalar bilan ziynatlangan. Bino Mustaqillik maydonidagi inshootlar va koʻkalamzorlar, favvoralar bilan ajoyib uygʻunlikda, Anhor boʻyiga tutashgan tomonidagi hududda soʻlim maskan hosil qilingan.

== Yana qarang ==

* [[Parlament]]&lt;!-- {{manba}}

[[Tasvir:Stamps of Uzbekistan, 2009-16.jpg|right|250px]]

== Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi maqomi ==
Oʻzbekiston Respublikasining Oliy Majlisi oliy davlat vakillik organi boʻlib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi ikki palatadan — [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]]dan (yuqori palata) iborat.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]] vakolat muddati — besh yil.

== Oliy Majlis Qonunchilik palatasi ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 700035, Toshkent sh., &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Bunyodkor shoh ko'chasi, 1 uy &lt;br&gt;'''Telefon:''' devonxona - 139-87-07 &lt;br&gt;'''Veb sayt:''' [http://www.parliament.gov.uz parliament.gov.uz]}}
Qonunchilik palatasi (quyi palata) bir yuz ellik deputatdan iborat. Qonunchilik palatasining bir yuz oʻttiz besh deputati hududiy bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻppartiyaviylik asosida umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi. Qonunchilik palatasining oʻn besh deputati Oʻzbekiston ekologik harakatidan saylanadi. 
Qonunchilik palatasining ishi palata barcha deputatlarining professional, doimiy faoliyat koʻrsatishiga asoslanadi.

== Oliy Majlis Senati ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 100087, Toshkent sh.,&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Mustaqillik maydoni, 6 uy&lt;br&gt;'''Telefon:'''  +998 (71) 2382638&lt;br&gt;'''Veb sayti:''' [http://www.senat.gov.uz senat.gov.uz]}}
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati (yuqori palatasi) hududiy vakillik palatasidir.
Senat aʼzolari (senatorlar) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda – toʻrt kishidan saylanadi.
Senatning 9 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi. Senat azolari soni 65 ta etib tayinlandi. 2023-yilgi tahrirdan soʻng.

Senat ishi yalpi majlislarga (bundan buyon matnda majlislar deb yuritiladi) va uning qoʻmitalari majlislariga toʻplanadigan senatorlar faoliyatiga asoslanadi. 
Senatda hududiy mansublikka koʻra hamda siyosiy yoki boshqa asosda guruhlar tuzishga yoʻl qoʻyilmaydi.

== Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari ==
Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari quyidagilardan iborat: 
1) Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasini qabul qilish, unga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
2) Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy qonunlarini hamda qonunlarini qabul qilish, ularga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
3) Oʻzbekiston Respublikasining referendumini oʻtkazish toʻgʻrisida va uni oʻtkazish sanasini tayinlash haqida qaror qabul qilish;
4) Oʻzbekiston Respublikasi ichki va tashqi siyosatining asosiy yoʻnalishlarini belgilash hamda davlat strategik dasturlarini qabul qilish;
5) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining hokimiyat tarmoqlari tizimini hamda qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati organlarining vakolatlarini belgilash;
6) Oʻzbekiston Respublikasi tarkibiga yangi davlat tuzilmalarini qabul qilish va ularning Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidan chiqishi haqidagi qarorlarni tasdiqlash;
7) boj, valyuta va kredit ishlarini qonun yoʻli bilan tartibga solish;
8) soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni joriy qilish;
9) Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy-hududiy tuzilishi masalalarini qonun yoʻli bilan tartibga solish, chegaralarini oʻzgartirish;
10) tumanlar, shaharlar, viloyatlarni tashkil etish, tugatish, ularning nomini hamda chegaralarini oʻzgartirish;
11) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining Davlat byudjetini qabul qilish hamda uning ijrosini nazorat qilish;
12) davlat mukofotlari va unvonlarini taʼsis etish;
13) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining vazirliklar, davlat qoʻmitalari va boshqa davlat boshqaruv organlarini tuzish hamda tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
14) Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasini tuzish;
15) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri, uning birinchi oʻrinbosari va oʻrinbosarlari nomzodlarini koʻrib chiqish va tasdiqlash.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining aʼzolari Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi;
16) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili va uning oʻrinbosarini saylash;
17) Oʻzbekiston Respublikasi Hisob palatasining hisobotini koʻrib chiqish;
18) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasiga hujum qilinganda yoki tajovuzdan bir-birini mudofaa qilish yuzasidan tuzilgan shartnoma majburiyatlarini bajarish zaruriyati tugʻilganda urush holati eʼlon qilish toʻgʻrisidagi farmonini tasdiqlash;
19) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining umumiy yoki qisman safarbarlik eʼlon qilish, favqulodda holat joriy etish, uning amal qilishini uzaytirish yoki tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
20) Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikasiya va denonsasiya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilish;
21) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshirish.
Palatalarning birgalikdagi vakolatlariga kiradigan masalalar, qoida tariqasida, avval Qonunchilik palatasida, soʻngra Senatda koʻrib chiqiladi.

== Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari ==
Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari jumlasiga:
1) Qonunchilik palatasining Spikeri va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislari va ularning oʻrinbosarlarini saylash;
2) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Qonunchilik palatasi deputatini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;
3) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;
4) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Qonunchilik palatasining qarorlarini qabul qilish kiradi.

== Senatning mutlaq vakolatlari ==
Senatning mutlaq vakolatlari jumlasiga:

1) Senat Raisini va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislarini va ularning oʻrinbosarlarini saylash;

2) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudini saylash;

3) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudini saylash;

4) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudini saylash;

5) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining raisi va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

6) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

7) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

8) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining chet davlatlardagi diplomatik va boshqa vakillarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

9) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish;

10) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan amnistiya toʻgʻrisidagi hujjatlarni qabul qilish;

11) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Senat aʼzosini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;

12) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining, Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisining, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisining hisobotlarini eshitish;

13) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;

14) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Senat qarorlarini qabul qilish kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan mansabdor shaxslarni Senat tomonidan saylash, tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish tartibi Senat Reglamentida belgilanadi.

== Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr ==
Оliy Mаjlisgа sаylоvlаrni tаyyorlаsh vа oʻtkаzish tаrtibi Oʻzbеkistоn Rеspublikаsining «Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr toʻgʻrisidа»gi Qоnunigа vа shungа аsоslаnib rеspublikаdа chiqаrilаdigаn qоnuniy аktlаrgа qаrаb аniqlаnаdi.{{Manbalar}}
 
== Havolalar ==
* [http://parliament.gov.uz/uz/ Oliy Majlis Qonunchilik Palatasi]
* [http://senat.uz/uz/ Oliy Majlis Senati]
{{wikify}}

[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
--&gt;

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Siyosat]]
[[Turkum:Parlament]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda joylashgan siyosiy tashkilotlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston hukumati]]
[[Turkum:1995-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>b5zbuhf2pbpdn98vyac7648fuxe8aof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121522</id>
      <parentid>6121521</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23985" sha1="lkf92wpi9jtwmuh2e775kud10s7guza" xml:space="preserve">[[Fayl:Oliy_Majlis_(Parliament_of_Uzbekistan).jpg|thumb|263x263px|Oliy Majlis [[Bino|binosi]]]]

'''Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi''' — [[Oʻzbekiston]] [[Parlament|parlamenti]], oliy davlat vakillik, [[qonun chiqaruvchi organ]]i. Dastlab bir palatali parlament sifatida tashkil etilgan va fuqarolarning umumiy, teng, toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida shakllantirilgan. 1-chaqiriq Oliy Majlis koʻp partiyalilik asosda 3 turda — 1994-yil 25-dekabr, 1995-yil 8- va 22-yanvarda boʻlib oʻtgan saylovlarda saylangan va 1995—99 yillarda faoliyat koʻrsatgan. 2-chaqiriq Oliy Majlisga saylovlar 1999-yil 5 va 19-dekabrda boʻlib oʻtgan va u 2000— 2004-yillarda faoliyat koʻrsatgan. Bir palatali parlament 250 deputatdan iborat boʻlib, u ishlagan davrda 10 ta kodeks, ikkita milliy dastur, 240 ta qonun, 468 ta qaror qabul qilingan, qonun hujjatlariga 1573 ta qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilgan. Bu yillarda parlament, oʻz konstitutsiyaviy vakolatlariga asoslanib, demokratik jamiyatning huquqiy asoslarini shakllantirish, bozor iqtisodiyoti prinsiplarini rivojlantirish boʻyicha muayyan ishlarni amalga oshirdi. Qonunchilik, davlat boshqaruvi, oʻtish davri muammolarini yechishda muayyan tajribaga ega boʻldi. 2002-yil 27-yanvarda oʻtkazilgan referendumda ikki palatali parlamentni tuzish masalasi Oʻzbekiston xalqi tomonidan qoʻllab quvvatlandi. 2004-yil 26-dekabr va 2005-yil 9-yanvarda Oliy Majlisning Qonunchilik palatasiga, 2005-yil 17—20-yanvarda Oliy Majlis Senatiga saylovlar boʻlib oʻtdi va Oliy Majlis 2 palatadan — [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati|Senatdan]] (yuqori palatadan) iborat qilib shakllantirildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi faoliyatining huquqiy asosini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, „Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyatini tashkil etishning asosiy prinsiplari toʻgʻrisida“ (2002-yil 4-aprel), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi toʻgʻrisida“ (2002-yil 12-dekabr), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati toʻgʻrisida“gi (2002-yil 12-dekabr) Konstitutsiyaviy qonunlar, „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust) kabi qonunlar tashkil etadi.

Oʻzbekiston Respublikasining Qonunchilik palatasi hududiy, bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyalilik asosida saylanadigan 120 deputatdan iborat. Qonunchilik palatasi deputatlari umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati hududiy vakillik palatasi boʻlib, Senat aʼzolaridan (senatorlardan) tarkib topadi. Senat aʼzolari [[Qoraqalpogʻiston|Qoraqalpogʻiston Respublikasi]], viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda — 6 kishidan saylanadi. Senatga saylov Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan oʻtkaziladi. Senatning 16 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] tomonidan tayinlanadi.

Har ikkala palataning vakolat muddati — 5 yil. Qonunchilik palatasiga saylanish huquqiga 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan fuqarolar egadirlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, viloyat, tuman, shahar davlat hokimiyati vakillik organining 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan deputati Senat aʼzoligiga saylanish uchun nomzod boʻlishi mumkin.

Oʻzbekiston parlamenti keng, koʻp qirrali vakolatlarga ega. U hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga boʻlinish prinsipiga asoslanib, davlatning boshqa idoralari bilan hamkorlik qilib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Qonunchilik, davlat boshqaruvining muhim masalalarini koʻrib chiqishda va hal etishda ishtirok etadi, davlat byudjetini tasdiqlaydi, parlament nazoratini amalga oshiradi hamda qator davlat organlarini shakllantirishda qatnashadi. Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senati oʻz vakolatlariga kiritilgan masalalar yuzasidan qarorlar qabul qiladi. Qonunchilik palatasi tarkibida quyidagi deputatlar fraksiyalari: [[Oʻzbekiston Liberal demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston Fidokorlar milliy demokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston „Adolat“ sotsialdemokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi (bu uchchala fraksiya „Demokratik blok“ka birlashgan), [[Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, [[Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi faoliyat olib borayapti. Qonunchilik palatasi deputatlari professional, doimiy asosda ishlaydi. Senatda doimiy asosda ishlovchi senatorlarning soni senatorlar umumiy sonining 1/4 igacha boʻlgan miqdorda belgilangan.

Oliy Majlisning Qonunchilik palatasi Spiker va uning oʻrinbosarlarini, Oliy Majlisning Senati esa Senat raisi va uning oʻrinbosarlarini saylaydi.

Parlamentning Qonunchilik palatasining qq majlislari sessiyalar davrida oʻtkaziladi. Sessiyalar, qoida tariqasida, sentabrning 1ish kunidan boshlab kelgusi yilning iyun oyi oxirgi ish kuniga qadar oʻtkaziladi. Senat majlislari zaruratga qarab, lekin yiliga kamida 3-marta oʻtkaziladi. Qonunchilik palatasi va Senat majlislarida, shuningdek, ularning organlari majlislarida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, Bosh Vazir, Vazirlar Mahkamasining aʼzolari, respublika Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xoʻjalik sudi raislari, Bosh prokurori, Markaziy bank boshqaruvining raisi ishtirok etishlari mumkin. Qonunchilik palatasi va uning organlari majlislarida Senat raisi, Senat va uning organlari majlislarida Qonunchilik palatasi Spikeri ishtirok etishi mumkin. Qonunchilik palatasi va Senat alohida alohida majlis oʻtkazadilar. Qonunchilik palatasi va Senatning qoʻshma majlislari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qasamyod qilganda, mamlakat ijtimoiyiqtisodiy hayotining, ichki va tashqi siyosatining eng muhim masalalari yuzasidan nutq soʻzlaganda, chet davlatlarning rahbarlari nutq soʻzlaganda oʻtkaziladi. Palatalarning kelishuviga binoan qoʻshma majlislar boshqa masalalar yuzasidan ham oʻtkazilishi mumkin.

Parlamentning Qonunchilik palatasi va Senati faoliyatini samarali tashkil etish, qoʻmitalar ishini muvofiqlashtirib borish, kun tartibi boʻyicha takliflar tayyorlash, qonunlarni dastlabki tarzda koʻrib chiqishni tashkil etish maqsadida ularning tarkibida Kengashlar tuziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va Qonunchilik palatasi oʻz vakolatlari muddatiga tegishincha deputatlar va senatorlar orasidan qoʻmitalarni saylaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi; Mehnat va ijtimoiy masalalar qoʻmitasi; Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Xalqaro ishlar va parlamentlararo aloqalar qoʻmitasi; Sanoat, qurilish va savdo masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qoʻmitasi; Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari masalalari qoʻmitasi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi;Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Tashqi siyosat masalalari qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqiga ega boʻlgan subyektlar tomonidan dastlab Qonunchilik palatasiga kiritiladi. Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan qonun Senatga yuboriladi. Senat esa qonunni maʼqullash yoki rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Agar qonun loyihasi Senat tomonidan rad etilsa, u Qonunchilik palatasiga qaytariladi. Parlamentning yuqori va quyi palatalari oʻrtasida yuzaga kelgan kelishmovchiliklarni bartaraf etish maqsadida kelishuv komissiyasi tuzishi mumkin. Oliy Majlis Senati tomonidan maʼqullangan qonun 10 kun ichida Prezidentga imzolash uchun yuboriladi. Prezidentning qonunni imzolash muddati 30 kun etib belgilangan. Respublika Prezidenti qaytadan muhokama qilish va ovoz berishni oʻtkazish uchun qonunni oʻz eʼtirozlari bilan parlamentga qaytarishga haqli. Agar qonun avvalgi qabul qilingan tahririda Oliy Majlisning ikkala palatasida ham uchdan ikki qismdan iborat koʻpchilik ovoz bilan maʼqullansa, qonun Prezident tomonidan 14 kun ichida imzolanishi kerak. Qonun belgilangan tartibda eʼlon qilinishi lozim.

Qonunchilik palatasi deputatlari hamda Senatda doimiy asosda ishlovchi Senat aʼzolari oʻz vakolatlari davrida ilmiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanishlari mumkin emas. Qonunchilik palatasi deputati va Senat aʼzolari daxlsizlik huquqidan foydalanadilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining nashrlari: „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi“, „Xalq soʻzi“ — „Narodnoye slovo“ gazetalari.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi parlamentlararo hamkorlikni keng yoʻlga qoʻygan. MDH davlatlari va boshqa rivojlangan xorijiy mamlakatlar parlamentlari bilan shartnomalar tuzilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisida [[Yevropa Ittifoqi]] Komissiyasining „Oʻzbekistonda demokratiyalashtirish jarayonining rivojlanishiga koʻmaklashish“ va „Oʻzbekistonda demokratik islohotlarni yanada kuchaytirish“ loyihalari muvaffaqiyatli bajarildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi Toshkent shahrining Xalklar doʻstligi prospektidagi binoda, Senat esa Mustaqillik maydonidagi binoda ish olib boradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi binosi mujassamoti yechimida meʼmor maʼmuriy jamoat binolariga xos mumtoz uslubdan foydalangan. Bino tarhi murabba shaklida (86x86 m), ustunlar qatori bilan qamrab olingan, ustunlar boshasiga barglar guldastasi ishlangan. Bino tarzlari tilla rang yaxlit oynalar bilan qoplangan, oynavand devor tepadan pastga tushguncha 3-marta ichkariga kiritilib oʻziga xos koʻrinish kasb etgan. Bino feruza rang gumbaz (balandligi 11,5 m, diametri 34,5 m) bilan yopilgan, gumbaz ustiga anʼanaviy tojsimon oynavand tuynuk ishlangan. Bino atrofidagi oq ustunlar feruza gumbaz hamda tilla rang oynalar bilan uygʻunlikda binoga koʻrkamlik, salobat baxsh etgan. Binoning 500 oʻrinli majlislar zali aylana shaklidagi amfiteatr uslubida hal etilgan (Prezidium va notiqlar minbari ham boʻlinmalarning biriga joylashtirilgan), zalning galereyali 2yarusidan mehmonlar va ommaviy axborot vakillariga joy ajratilgan. 1,2 va 3qavatlarda ish xonalari, parlament guruhlarining majlislari uchun kichik zallar joylashgan. Bino ichki bezaklarida yogʻoch oʻymakorligi (S. Rahmatullayev, H. Odilov, H. Gʻaniyev, M. Ibrohimova), ganchkorlik (M. Sultonov, Mirvohid Usmonov, A.Poʻlatov, M. Qosimov va boshqalar), naqqoshlik (X. Nuraliyev, 3. Boltaboyev va boshqalar)dan mahorat bilan foydalanilgan (ayniqsa, gumbaz osti naqshlari jozibador), miniatyura rasmlar bilan ziynatlangan (Gʻ. Kamolov, X. Nazarov, F. Rahmatullayev).

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining binosi — 2005-yil sobiq Hukumat uyi binosi oʻrnida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov tashabbusi bilan bunyod etildi. Bino 3 qismdan tashkil topgan: markaziy kirish qismi va uning ikki yonidagi oʻng va chap qanotlardan iborat, 4 qavatli qilib qurilgan, shuningdek yer osti qavatiga ham ega. Markaziy qismi hashamatli 4 ta ustunda joylashgan 3 ta ichki gumbazli peshtoqdan tashkil topgan, peshtoq orqali keng va yorugʻ miyonsaroy (vestibyul)ga kiriladi, miyonsaroy aylana shaklidagi salobatli majlislar zali bilan bogʻlangan. Miyonsaroyning tepasidagi qavatda kichik majlislar zallari joylashgan. Binoning chap qanotida senatorlar ish xonalari, qabulxonalar, Konstitutsion sud ishchi xonalari hamda Hisob palatasi ishxonalari va zallari joilashgan. Binoning oʻng qanotini senatorlarning ishxonalari, saqlanib qolgan va taʼmirlangan „Bahor“ konsert zali uchun mashq zallari va boshqalar qoʻshimcha xonalar egallagan. Binoning ichki va tashqi pardozlarida mahalliy va zamonaviy ashyolardan tayyorlangan milliy meʼmoriy bezaklar ishlatilgan. Ichki bezaklarda ganchkorlik (M. Usmonov, A. Poʻlatov, X.Azizov va boshqalar), naqqoshlik (A.Karimov va boshqalar), toshtaroshlik (haykaltarosh R. Buzrukov va boshqalar) mahorat bilan qoʻllangan; namoyonlar (V. I. Burmakin, R.Xudoyberganov va boshqalar), gobelen (A. Ikromjonov eskizi) va boshqalar bilan ziynatlangan. Bino Mustaqillik maydonidagi inshootlar va koʻkalamzorlar, favvoralar bilan ajoyib uygʻunlikda, Anhor boʻyiga tutashgan tomonidagi hududda soʻlim maskan hosil qilingan.

== Yana qarang ==

* [[Parlament]]&lt;!-- {{manba}}

[[Tasvir:Stamps of Uzbekistan, 2009-16.jpg|right|250px]]

== Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi maqomi ==
Oʻzbekiston Respublikasining Oliy Majlisi oliy davlat vakillik organi boʻlib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi ikki palatadan — [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]]dan (yuqori palata) iborat.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]] vakolat muddati — besh yil.

== Oliy Majlis Qonunchilik palatasi ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 700035, Toshkent sh., &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Bunyodkor shoh ko'chasi, 1 uy &lt;br&gt;'''Telefon:''' devonxona - 139-87-07 &lt;br&gt;'''Veb sayt:''' [http://www.parliament.gov.uz parliament.gov.uz]}}
Qonunchilik palatasi (quyi palata) bir yuz ellik deputatdan iborat. Qonunchilik palatasining bir yuz oʻttiz besh deputati hududiy bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻppartiyaviylik asosida umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi. Qonunchilik palatasining oʻn besh deputati Oʻzbekiston ekologik harakatidan saylanadi. 
Qonunchilik palatasining ishi palata barcha deputatlarining professional, doimiy faoliyat koʻrsatishiga asoslanadi.

== Oliy Majlis Senati ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 100087, Toshkent sh.,&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Mustaqillik maydoni, 6 uy&lt;br&gt;'''Telefon:'''  +998 (71) 2382638&lt;br&gt;'''Veb sayti:''' [http://www.senat.gov.uz senat.gov.uz]}}
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati (yuqori palatasi) hududiy vakillik palatasidir.
Senat aʼzolari (senatorlar) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda – toʻrt kishidan saylanadi.
Senatning 9 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi. Senat azolari soni 65 ta etib tayinlandi. 2023-yilgi tahrirdan soʻng.

Senat ishi yalpi majlislarga (bundan buyon matnda majlislar deb yuritiladi) va uning qoʻmitalari majlislariga toʻplanadigan senatorlar faoliyatiga asoslanadi. 
Senatda hududiy mansublikka koʻra hamda siyosiy yoki boshqa asosda guruhlar tuzishga yoʻl qoʻyilmaydi.

== Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari ==
Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari quyidagilardan iborat: 
1) Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasini qabul qilish, unga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
2) Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy qonunlarini hamda qonunlarini qabul qilish, ularga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
3) Oʻzbekiston Respublikasining referendumini oʻtkazish toʻgʻrisida va uni oʻtkazish sanasini tayinlash haqida qaror qabul qilish;
4) Oʻzbekiston Respublikasi ichki va tashqi siyosatining asosiy yoʻnalishlarini belgilash hamda davlat strategik dasturlarini qabul qilish;
5) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining hokimiyat tarmoqlari tizimini hamda qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati organlarining vakolatlarini belgilash;
6) Oʻzbekiston Respublikasi tarkibiga yangi davlat tuzilmalarini qabul qilish va ularning Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidan chiqishi haqidagi qarorlarni tasdiqlash;
7) boj, valyuta va kredit ishlarini qonun yoʻli bilan tartibga solish;
8) soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni joriy qilish;
9) Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy-hududiy tuzilishi masalalarini qonun yoʻli bilan tartibga solish, chegaralarini oʻzgartirish;
10) tumanlar, shaharlar, viloyatlarni tashkil etish, tugatish, ularning nomini hamda chegaralarini oʻzgartirish;
11) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining Davlat byudjetini qabul qilish hamda uning ijrosini nazorat qilish;
12) davlat mukofotlari va unvonlarini taʼsis etish;
13) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining vazirliklar, davlat qoʻmitalari va boshqa davlat boshqaruv organlarini tuzish hamda tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
14) Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasini tuzish;
15) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri, uning birinchi oʻrinbosari va oʻrinbosarlari nomzodlarini koʻrib chiqish va tasdiqlash.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining aʼzolari Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi;
16) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili va uning oʻrinbosarini saylash;
17) Oʻzbekiston Respublikasi Hisob palatasining hisobotini koʻrib chiqish;
18) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasiga hujum qilinganda yoki tajovuzdan bir-birini mudofaa qilish yuzasidan tuzilgan shartnoma majburiyatlarini bajarish zaruriyati tugʻilganda urush holati eʼlon qilish toʻgʻrisidagi farmonini tasdiqlash;
19) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining umumiy yoki qisman safarbarlik eʼlon qilish, favqulodda holat joriy etish, uning amal qilishini uzaytirish yoki tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
20) Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikasiya va denonsasiya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilish;
21) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshirish.
Palatalarning birgalikdagi vakolatlariga kiradigan masalalar, qoida tariqasida, avval Qonunchilik palatasida, soʻngra Senatda koʻrib chiqiladi.

== Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari ==
Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari jumlasiga:
1) Qonunchilik palatasining Spikeri va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislari va ularning oʻrinbosarlarini saylash;
2) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Qonunchilik palatasi deputatini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;
3) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;
4) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Qonunchilik palatasining qarorlarini qabul qilish kiradi.

== Senatning mutlaq vakolatlari ==
Senatning mutlaq vakolatlari jumlasiga:

1) Senat Raisini va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislarini va ularning oʻrinbosarlarini saylash;

2) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudini saylash;

3) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudini saylash;

4) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudini saylash;

5) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining raisi va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

6) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

7) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

8) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining chet davlatlardagi diplomatik va boshqa vakillarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

9) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish;

10) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan amnistiya toʻgʻrisidagi hujjatlarni qabul qilish;

11) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Senat aʼzosini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;

12) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining, Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisining, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisining hisobotlarini eshitish;

13) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;

14) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Senat qarorlarini qabul qilish kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan mansabdor shaxslarni Senat tomonidan saylash, tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish tartibi Senat Reglamentida belgilanadi.

== Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr ==
Оliy Mаjlisgа sаylоvlаrni tаyyorlаsh vа oʻtkаzish tаrtibi Oʻzbеkistоn Rеspublikаsining «Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr toʻgʻrisidа»gi Qоnunigа vа shungа аsоslаnib rеspublikаdа chiqаrilаdigаn qоnuniy аktlаrgа qаrаb аniqlаnаdi.{{Manbalar}}
 
== Havolalar ==
* [http://parliament.gov.uz/uz/ Oliy Majlis Qonunchilik Palatasi]
* [http://senat.uz/uz/ Oliy Majlis Senati]
{{wikify}}

[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
--&gt;

== Manbalar ==
{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Siyosat]]
[[Turkum:Parlament]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda joylashgan siyosiy tashkilotlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston hukumati]]
[[Turkum:1995-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>lkf92wpi9jtwmuh2e775kud10s7guza</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121523</id>
      <parentid>6121522</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23986" sha1="kali96cywiu41qhm5j3tkqz0hne2ndm" xml:space="preserve">[[Fayl:Oliy_Majlis_(Parliament_of_Uzbekistan).jpg|thumb|263x263px|Oliy Majlis [[Bino|binosi]]]]

'''Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi''' — [[Oʻzbekiston]] [[Parlament|parlamenti]], oliy davlat vakillik, [[qonun chiqaruvchi organ]]i. Dastlab bir palatali parlament sifatida tashkil etilgan va fuqarolarning umumiy, teng, toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida shakllantirilgan. 1-chaqiriq Oliy Majlis koʻp partiyalilik asosda 3 turda — 1994-yil 25-dekabr, 1995-yil 8- va 22-yanvarda boʻlib oʻtgan saylovlarda saylangan va 1995—99 yillarda faoliyat koʻrsatgan. 2-chaqiriq Oliy Majlisga saylovlar 1999-yil 5 va 19-dekabrda boʻlib oʻtgan va u 2000— 2004-yillarda faoliyat koʻrsatgan. Bir palatali parlament 250 deputatdan iborat boʻlib, u ishlagan davrda 10 ta kodeks, ikkita milliy dastur, 240 ta qonun, 468 ta qaror qabul qilingan, qonun hujjatlariga 1573 ta qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilgan. Bu yillarda parlament, oʻz konstitutsiyaviy vakolatlariga asoslanib, demokratik jamiyatning huquqiy asoslarini shakllantirish, bozor iqtisodiyoti prinsiplarini rivojlantirish boʻyicha muayyan ishlarni amalga oshirdi. Qonunchilik, davlat boshqaruvi, oʻtish davri muammolarini yechishda muayyan tajribaga ega boʻldi. 2002-yil 27-yanvarda oʻtkazilgan referendumda ikki palatali parlamentni tuzish masalasi Oʻzbekiston xalqi tomonidan qoʻllab quvvatlandi. 2004-yil 26-dekabr va 2005-yil 9-yanvarda Oliy Majlisning Qonunchilik palatasiga, 2005-yil 17—20-yanvarda Oliy Majlis Senatiga saylovlar boʻlib oʻtdi va Oliy Majlis 2 palatadan — [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati|Senatdan]] (yuqori palatadan) iborat qilib shakllantirildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi faoliyatining huquqiy asosini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, „Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyatini tashkil etishning asosiy prinsiplari toʻgʻrisida“ (2002-yil 4-aprel), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi toʻgʻrisida“ (2002-yil 12-dekabr), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati toʻgʻrisida“gi (2002-yil 12-dekabr) Konstitutsiyaviy qonunlar, „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust) kabi qonunlar tashkil etadi.

Oʻzbekiston Respublikasining Qonunchilik palatasi hududiy, bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyalilik asosida saylanadigan 120 deputatdan iborat. Qonunchilik palatasi deputatlari umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati hududiy vakillik palatasi boʻlib, Senat aʼzolaridan (senatorlardan) tarkib topadi. Senat aʼzolari [[Qoraqalpogʻiston|Qoraqalpogʻiston Respublikasi]], viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda — 6 kishidan saylanadi. Senatga saylov Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan oʻtkaziladi. Senatning 16 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] tomonidan tayinlanadi.

Har ikkala palataning vakolat muddati — 5 yil. Qonunchilik palatasiga saylanish huquqiga 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan fuqarolar egadirlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, viloyat, tuman, shahar davlat hokimiyati vakillik organining 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan deputati Senat aʼzoligiga saylanish uchun nomzod boʻlishi mumkin.

Oʻzbekiston parlamenti keng, koʻp qirrali vakolatlarga ega. U hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga boʻlinish prinsipiga asoslanib, davlatning boshqa idoralari bilan hamkorlik qilib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Qonunchilik, davlat boshqaruvining muhim masalalarini koʻrib chiqishda va hal etishda ishtirok etadi, davlat byudjetini tasdiqlaydi, parlament nazoratini amalga oshiradi hamda qator davlat organlarini shakllantirishda qatnashadi. Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senati oʻz vakolatlariga kiritilgan masalalar yuzasidan qarorlar qabul qiladi. Qonunchilik palatasi tarkibida quyidagi deputatlar fraksiyalari: [[Oʻzbekiston Liberal demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston Fidokorlar milliy demokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston „Adolat“ sotsialdemokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi (bu uchchala fraksiya „Demokratik blok“ka birlashgan), [[Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, [[Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi faoliyat olib borayapti. Qonunchilik palatasi deputatlari professional, doimiy asosda ishlaydi. Senatda doimiy asosda ishlovchi senatorlarning soni senatorlar umumiy sonining 1/4 igacha boʻlgan miqdorda belgilangan.

Oliy Majlisning Qonunchilik palatasi Spiker va uning oʻrinbosarlarini, Oliy Majlisning Senati esa Senat raisi va uning oʻrinbosarlarini saylaydi.

Parlamentning Qonunchilik palatasining qq majlislari sessiyalar davrida oʻtkaziladi. Sessiyalar, qoida tariqasida, sentabrning 1ish kunidan boshlab kelgusi yilning iyun oyi oxirgi ish kuniga qadar oʻtkaziladi. Senat majlislari zaruratga qarab, lekin yiliga kamida 3-marta oʻtkaziladi. Qonunchilik palatasi va Senat majlislarida, shuningdek, ularning organlari majlislarida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, Bosh Vazir, Vazirlar Mahkamasining aʼzolari, respublika Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xoʻjalik sudi raislari, Bosh prokurori, Markaziy bank boshqaruvining raisi ishtirok etishlari mumkin. Qonunchilik palatasi va uning organlari majlislarida Senat raisi, Senat va uning organlari majlislarida Qonunchilik palatasi Spikeri ishtirok etishi mumkin. Qonunchilik palatasi va Senat alohida alohida majlis oʻtkazadilar. Qonunchilik palatasi va Senatning qoʻshma majlislari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qasamyod qilganda, mamlakat ijtimoiyiqtisodiy hayotining, ichki va tashqi siyosatining eng muhim masalalari yuzasidan nutq soʻzlaganda, chet davlatlarning rahbarlari nutq soʻzlaganda oʻtkaziladi. Palatalarning kelishuviga binoan qoʻshma majlislar boshqa masalalar yuzasidan ham oʻtkazilishi mumkin.

Parlamentning Qonunchilik palatasi va Senati faoliyatini samarali tashkil etish, qoʻmitalar ishini muvofiqlashtirib borish, kun tartibi boʻyicha takliflar tayyorlash, qonunlarni dastlabki tarzda koʻrib chiqishni tashkil etish maqsadida ularning tarkibida Kengashlar tuziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va Qonunchilik palatasi oʻz vakolatlari muddatiga tegishincha deputatlar va senatorlar orasidan qoʻmitalarni saylaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi; Mehnat va ijtimoiy masalalar qoʻmitasi; Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Xalqaro ishlar va parlamentlararo aloqalar qoʻmitasi; Sanoat, qurilish va savdo masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qoʻmitasi; Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari masalalari qoʻmitasi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi;Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Tashqi siyosat masalalari qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqiga ega boʻlgan subyektlar tomonidan dastlab Qonunchilik palatasiga kiritiladi. Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan qonun Senatga yuboriladi. Senat esa qonunni maʼqullash yoki rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Agar qonun loyihasi Senat tomonidan rad etilsa, u Qonunchilik palatasiga qaytariladi. Parlamentning yuqori va quyi palatalari oʻrtasida yuzaga kelgan kelishmovchiliklarni bartaraf etish maqsadida kelishuv komissiyasi tuzishi mumkin. Oliy Majlis Senati tomonidan maʼqullangan qonun 10 kun ichida Prezidentga imzolash uchun yuboriladi. Prezidentning qonunni imzolash muddati 30 kun etib belgilangan. Respublika Prezidenti qaytadan muhokama qilish va ovoz berishni oʻtkazish uchun qonunni oʻz eʼtirozlari bilan parlamentga qaytarishga haqli. Agar qonun avvalgi qabul qilingan tahririda Oliy Majlisning ikkala palatasida ham uchdan ikki qismdan iborat koʻpchilik ovoz bilan maʼqullansa, qonun Prezident tomonidan 14 kun ichida imzolanishi kerak. Qonun belgilangan tartibda eʼlon qilinishi lozim.

Qonunchilik palatasi deputatlari hamda Senatda doimiy asosda ishlovchi Senat aʼzolari oʻz vakolatlari davrida ilmiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanishlari mumkin emas. Qonunchilik palatasi deputati va Senat aʼzolari daxlsizlik huquqidan foydalanadilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining nashrlari: „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi“, „Xalq soʻzi“ — „Narodnoye slovo“ gazetalari.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi parlamentlararo hamkorlikni keng yoʻlga qoʻygan. MDH davlatlari va boshqa rivojlangan xorijiy mamlakatlar parlamentlari bilan shartnomalar tuzilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisida [[Yevropa Ittifoqi]] Komissiyasining „Oʻzbekistonda demokratiyalashtirish jarayonining rivojlanishiga koʻmaklashish“ va „Oʻzbekistonda demokratik islohotlarni yanada kuchaytirish“ loyihalari muvaffaqiyatli bajarildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi Toshkent shahrining Xalklar doʻstligi prospektidagi binoda, Senat esa Mustaqillik maydonidagi binoda ish olib boradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi binosi mujassamoti yechimida meʼmor maʼmuriy jamoat binolariga xos mumtoz uslubdan foydalangan. Bino tarhi murabba shaklida (86x86 m), ustunlar qatori bilan qamrab olingan, ustunlar boshasiga barglar guldastasi ishlangan. Bino tarzlari tilla rang yaxlit oynalar bilan qoplangan, oynavand devor tepadan pastga tushguncha 3-marta ichkariga kiritilib oʻziga xos koʻrinish kasb etgan. Bino feruza rang gumbaz (balandligi 11,5 m, diametri 34,5 m) bilan yopilgan, gumbaz ustiga anʼanaviy tojsimon oynavand tuynuk ishlangan. Bino atrofidagi oq ustunlar feruza gumbaz hamda tilla rang oynalar bilan uygʻunlikda binoga koʻrkamlik, salobat baxsh etgan. Binoning 500 oʻrinli majlislar zali aylana shaklidagi amfiteatr uslubida hal etilgan (Prezidium va notiqlar minbari ham boʻlinmalarning biriga joylashtirilgan), zalning galereyali 2yarusidan mehmonlar va ommaviy axborot vakillariga joy ajratilgan. 1,2 va 3qavatlarda ish xonalari, parlament guruhlarining majlislari uchun kichik zallar joylashgan. Bino ichki bezaklarida yogʻoch oʻymakorligi (S. Rahmatullayev, H. Odilov, H. Gʻaniyev, M. Ibrohimova), ganchkorlik (M. Sultonov, Mirvohid Usmonov, A.Poʻlatov, M. Qosimov va boshqalar), naqqoshlik (X. Nuraliyev, 3. Boltaboyev va boshqalar)dan mahorat bilan foydalanilgan (ayniqsa, gumbaz osti naqshlari jozibador), miniatyura rasmlar bilan ziynatlangan (Gʻ. Kamolov, X. Nazarov, F. Rahmatullayev).

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining binosi — 2005-yil sobiq Hukumat uyi binosi oʻrnida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov tashabbusi bilan bunyod etildi. Bino 3 qismdan tashkil topgan: markaziy kirish qismi va uning ikki yonidagi oʻng va chap qanotlardan iborat, 4 qavatli qilib qurilgan, shuningdek yer osti qavatiga ham ega. Markaziy qismi hashamatli 4 ta ustunda joylashgan 3 ta ichki gumbazli peshtoqdan tashkil topgan, peshtoq orqali keng va yorugʻ miyonsaroy (vestibyul)ga kiriladi, miyonsaroy aylana shaklidagi salobatli majlislar zali bilan bogʻlangan. Miyonsaroyning tepasidagi qavatda kichik majlislar zallari joylashgan. Binoning chap qanotida senatorlar ish xonalari, qabulxonalar, Konstitutsion sud ishchi xonalari hamda Hisob palatasi ishxonalari va zallari joilashgan. Binoning oʻng qanotini senatorlarning ishxonalari, saqlanib qolgan va taʼmirlangan „Bahor“ konsert zali uchun mashq zallari va boshqalar qoʻshimcha xonalar egallagan. Binoning ichki va tashqi pardozlarida mahalliy va zamonaviy ashyolardan tayyorlangan milliy meʼmoriy bezaklar ishlatilgan. Ichki bezaklarda ganchkorlik (M. Usmonov, A. Poʻlatov, X.Azizov va boshqalar), naqqoshlik (A.Karimov va boshqalar), toshtaroshlik (haykaltarosh R. Buzrukov va boshqalar) mahorat bilan qoʻllangan; namoyonlar (V. I. Burmakin, R.Xudoyberganov va boshqalar), gobelen (A. Ikromjonov eskizi) va boshqalar bilan ziynatlangan. Bino Mustaqillik maydonidagi inshootlar va koʻkalamzorlar, favvoralar bilan ajoyib uygʻunlikda, Anhor boʻyiga tutashgan tomonidagi hududda soʻlim maskan hosil qilingan.

== Yana qarang ==

* [[Parlament]]&lt;!-- {{manba}}

[[Tasvir:Stamps of Uzbekistan, 2009-16.jpg|right|250px]]

== Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi maqomi ==
Oʻzbekiston Respublikasining Oliy Majlisi oliy davlat vakillik organi boʻlib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi ikki palatadan — [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]]dan (yuqori palata) iborat.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]] vakolat muddati — besh yil.

== Oliy Majlis Qonunchilik palatasi ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 700035, Toshkent sh., &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Bunyodkor shoh ko'chasi, 1 uy &lt;br&gt;'''Telefon:''' devonxona - 139-87-07 &lt;br&gt;'''Veb sayt:''' [http://www.parliament.gov.uz parliament.gov.uz]}}
Qonunchilik palatasi (quyi palata) bir yuz ellik deputatdan iborat. Qonunchilik palatasining bir yuz oʻttiz besh deputati hududiy bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻppartiyaviylik asosida umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi. Qonunchilik palatasining oʻn besh deputati Oʻzbekiston ekologik harakatidan saylanadi. 
Qonunchilik palatasining ishi palata barcha deputatlarining professional, doimiy faoliyat koʻrsatishiga asoslanadi.

== Oliy Majlis Senati ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 100087, Toshkent sh.,&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Mustaqillik maydoni, 6 uy&lt;br&gt;'''Telefon:'''  +998 (71) 2382638&lt;br&gt;'''Veb sayti:''' [http://www.senat.gov.uz senat.gov.uz]}}
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati (yuqori palatasi) hududiy vakillik palatasidir.
Senat aʼzolari (senatorlar) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda – toʻrt kishidan saylanadi.
Senatning 9 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi. Senat azolari soni 65 ta etib tayinlandi. 2023-yilgi tahrirdan soʻng.

Senat ishi yalpi majlislarga (bundan buyon matnda majlislar deb yuritiladi) va uning qoʻmitalari majlislariga toʻplanadigan senatorlar faoliyatiga asoslanadi. 
Senatda hududiy mansublikka koʻra hamda siyosiy yoki boshqa asosda guruhlar tuzishga yoʻl qoʻyilmaydi.

== Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari ==
Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari quyidagilardan iborat: 
1) Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasini qabul qilish, unga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
2) Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy qonunlarini hamda qonunlarini qabul qilish, ularga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
3) Oʻzbekiston Respublikasining referendumini oʻtkazish toʻgʻrisida va uni oʻtkazish sanasini tayinlash haqida qaror qabul qilish;
4) Oʻzbekiston Respublikasi ichki va tashqi siyosatining asosiy yoʻnalishlarini belgilash hamda davlat strategik dasturlarini qabul qilish;
5) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining hokimiyat tarmoqlari tizimini hamda qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati organlarining vakolatlarini belgilash;
6) Oʻzbekiston Respublikasi tarkibiga yangi davlat tuzilmalarini qabul qilish va ularning Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidan chiqishi haqidagi qarorlarni tasdiqlash;
7) boj, valyuta va kredit ishlarini qonun yoʻli bilan tartibga solish;
8) soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni joriy qilish;
9) Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy-hududiy tuzilishi masalalarini qonun yoʻli bilan tartibga solish, chegaralarini oʻzgartirish;
10) tumanlar, shaharlar, viloyatlarni tashkil etish, tugatish, ularning nomini hamda chegaralarini oʻzgartirish;
11) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining Davlat byudjetini qabul qilish hamda uning ijrosini nazorat qilish;
12) davlat mukofotlari va unvonlarini taʼsis etish;
13) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining vazirliklar, davlat qoʻmitalari va boshqa davlat boshqaruv organlarini tuzish hamda tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
14) Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasini tuzish;
15) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri, uning birinchi oʻrinbosari va oʻrinbosarlari nomzodlarini koʻrib chiqish va tasdiqlash.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining aʼzolari Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi;
16) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili va uning oʻrinbosarini saylash;
17) Oʻzbekiston Respublikasi Hisob palatasining hisobotini koʻrib chiqish;
18) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasiga hujum qilinganda yoki tajovuzdan bir-birini mudofaa qilish yuzasidan tuzilgan shartnoma majburiyatlarini bajarish zaruriyati tugʻilganda urush holati eʼlon qilish toʻgʻrisidagi farmonini tasdiqlash;
19) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining umumiy yoki qisman safarbarlik eʼlon qilish, favqulodda holat joriy etish, uning amal qilishini uzaytirish yoki tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
20) Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikasiya va denonsasiya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilish;
21) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshirish.
Palatalarning birgalikdagi vakolatlariga kiradigan masalalar, qoida tariqasida, avval Qonunchilik palatasida, soʻngra Senatda koʻrib chiqiladi.

== Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari ==
Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari jumlasiga:
1) Qonunchilik palatasining Spikeri va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislari va ularning oʻrinbosarlarini saylash;
2) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Qonunchilik palatasi deputatini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;
3) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;
4) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Qonunchilik palatasining qarorlarini qabul qilish kiradi.

== Senatning mutlaq vakolatlari ==
Senatning mutlaq vakolatlari jumlasiga:

1) Senat Raisini va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislarini va ularning oʻrinbosarlarini saylash;

2) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudini saylash;

3) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudini saylash;

4) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudini saylash;

5) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining raisi va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

6) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

7) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

8) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining chet davlatlardagi diplomatik va boshqa vakillarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

9) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish;

10) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan amnistiya toʻgʻrisidagi hujjatlarni qabul qilish;

11) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Senat aʼzosini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;

12) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining, Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisining, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisining hisobotlarini eshitish;

13) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;

14) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Senat qarorlarini qabul qilish kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan mansabdor shaxslarni Senat tomonidan saylash, tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish tartibi Senat Reglamentida belgilanadi.

== Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr ==
Оliy Mаjlisgа sаylоvlаrni tаyyorlаsh vа oʻtkаzish tаrtibi Oʻzbеkistоn Rеspublikаsining «Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr toʻgʻrisidа»gi Qоnunigа vа shungа аsоslаnib rеspublikаdа chiqаrilаdigаn qоnuniy аktlаrgа qаrаb аniqlаnаdi.{{Manbalar}}
 
== Havolalar ==
* [http://parliament.gov.uz/uz/ Oliy Majlis Qonunchilik Palatasi]
* [http://senat.uz/uz/ Oliy Majlis Senati]
{{wikify}}

[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
--&gt;

== Manbalar ==

{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Siyosat]]
[[Turkum:Parlament]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda joylashgan siyosiy tashkilotlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston hukumati]]
[[Turkum:1995-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>kali96cywiu41qhm5j3tkqz0hne2ndm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121524</id>
      <parentid>6121523</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23998" sha1="b9unmjz8a8abgplsheknru1h04arkk1" xml:space="preserve">[[Fayl:Oliy_Majlis_(Parliament_of_Uzbekistan).jpg|thumb|263x263px|Oliy Majlis [[Bino|binosi]]]]

'''Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi''' — [[Oʻzbekiston]] [[Parlament|parlamenti]], oliy davlat vakillik, [[qonun chiqaruvchi organ]]i. Dastlab bir palatali parlament sifatida tashkil etilgan va fuqarolarning umumiy, teng, toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida shakllantirilgan. 1-chaqiriq Oliy Majlis koʻp partiyalilik asosda 3 turda — 1994-yil 25-dekabr, 1995-yil 8- va 22-yanvarda boʻlib oʻtgan saylovlarda saylangan va 1995—99 yillarda faoliyat koʻrsatgan. 2-chaqiriq Oliy Majlisga saylovlar 1999-yil 5 va 19-dekabrda boʻlib oʻtgan va u 2000— 2004-yillarda faoliyat koʻrsatgan. Bir palatali parlament 250 deputatdan iborat boʻlib, u ishlagan davrda 10 ta kodeks, ikkita milliy dastur, 240 ta qonun, 468 ta qaror qabul qilingan, qonun hujjatlariga 1573 ta qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilgan. Bu yillarda parlament, oʻz konstitutsiyaviy vakolatlariga asoslanib, demokratik jamiyatning huquqiy asoslarini shakllantirish, bozor iqtisodiyoti prinsiplarini rivojlantirish boʻyicha muayyan ishlarni amalga oshirdi. Qonunchilik, davlat boshqaruvi, oʻtish davri muammolarini yechishda muayyan tajribaga ega boʻldi. 2002-yil 27-yanvarda oʻtkazilgan referendumda ikki palatali parlamentni tuzish masalasi Oʻzbekiston xalqi tomonidan qoʻllab quvvatlandi. 2004-yil 26-dekabr va 2005-yil 9-yanvarda Oliy Majlisning Qonunchilik palatasiga, 2005-yil 17—20-yanvarda Oliy Majlis Senatiga saylovlar boʻlib oʻtdi va Oliy Majlis 2 palatadan — [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati|Senatdan]] (yuqori palatadan) iborat qilib shakllantirildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi faoliyatining huquqiy asosini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, „Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyatini tashkil etishning asosiy prinsiplari toʻgʻrisida“ (2002-yil 4-aprel), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi toʻgʻrisida“ (2002-yil 12-dekabr), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati toʻgʻrisida“gi (2002-yil 12-dekabr) Konstitutsiyaviy qonunlar, „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust), „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti toʻgʻrisida“ (2003-yil 29-avgust) kabi qonunlar tashkil etadi.

Oʻzbekiston Respublikasining Qonunchilik palatasi hududiy, bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyalilik asosida saylanadigan 120 deputatdan iborat. Qonunchilik palatasi deputatlari umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati hududiy vakillik palatasi boʻlib, Senat aʼzolaridan (senatorlardan) tarkib topadi. Senat aʼzolari [[Qoraqalpogʻiston|Qoraqalpogʻiston Respublikasi]], viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda — 6 kishidan saylanadi. Senatga saylov Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan oʻtkaziladi. Senatning 16 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti]] tomonidan tayinlanadi.

Har ikkala palataning vakolat muddati — 5 yil. Qonunchilik palatasiga saylanish huquqiga 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan fuqarolar egadirlar. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, viloyat, tuman, shahar davlat hokimiyati vakillik organining 25 yoshga toʻlgan hamda kamida 5 yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan deputati Senat aʼzoligiga saylanish uchun nomzod boʻlishi mumkin.

Oʻzbekiston parlamenti keng, koʻp qirrali vakolatlarga ega. U hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga boʻlinish prinsipiga asoslanib, davlatning boshqa idoralari bilan hamkorlik qilib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Qonunchilik, davlat boshqaruvining muhim masalalarini koʻrib chiqishda va hal etishda ishtirok etadi, davlat byudjetini tasdiqlaydi, parlament nazoratini amalga oshiradi hamda qator davlat organlarini shakllantirishda qatnashadi. Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senati oʻz vakolatlariga kiritilgan masalalar yuzasidan qarorlar qabul qiladi. Qonunchilik palatasi tarkibida quyidagi deputatlar fraksiyalari: [[Oʻzbekiston Liberal demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston Fidokorlar milliy demokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi, Oʻzbekiston „Adolat“ sotsialdemokratik partiyasi deputatlar fraksiyasi (bu uchchala fraksiya „Demokratik blok“ka birlashgan), [[Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi, [[Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi]] deputatlar fraksiyasi faoliyat olib borayapti. Qonunchilik palatasi deputatlari professional, doimiy asosda ishlaydi. Senatda doimiy asosda ishlovchi senatorlarning soni senatorlar umumiy sonining 1/4 igacha boʻlgan miqdorda belgilangan.

Oliy Majlisning Qonunchilik palatasi Spiker va uning oʻrinbosarlarini, Oliy Majlisning Senati esa Senat raisi va uning oʻrinbosarlarini saylaydi.

Parlamentning Qonunchilik palatasining qq majlislari sessiyalar davrida oʻtkaziladi. Sessiyalar, qoida tariqasida, sentabrning 1ish kunidan boshlab kelgusi yilning iyun oyi oxirgi ish kuniga qadar oʻtkaziladi. Senat majlislari zaruratga qarab, lekin yiliga kamida 3-marta oʻtkaziladi. Qonunchilik palatasi va Senat majlislarida, shuningdek, ularning organlari majlislarida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, Bosh Vazir, Vazirlar Mahkamasining aʼzolari, respublika Konstitutsiyaviy sudi, Oliy sudi, Oliy xoʻjalik sudi raislari, Bosh prokurori, Markaziy bank boshqaruvining raisi ishtirok etishlari mumkin. Qonunchilik palatasi va uning organlari majlislarida Senat raisi, Senat va uning organlari majlislarida Qonunchilik palatasi Spikeri ishtirok etishi mumkin. Qonunchilik palatasi va Senat alohida alohida majlis oʻtkazadilar. Qonunchilik palatasi va Senatning qoʻshma majlislari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qasamyod qilganda, mamlakat ijtimoiyiqtisodiy hayotining, ichki va tashqi siyosatining eng muhim masalalari yuzasidan nutq soʻzlaganda, chet davlatlarning rahbarlari nutq soʻzlaganda oʻtkaziladi. Palatalarning kelishuviga binoan qoʻshma majlislar boshqa masalalar yuzasidan ham oʻtkazilishi mumkin.

Parlamentning Qonunchilik palatasi va Senati faoliyatini samarali tashkil etish, qoʻmitalar ishini muvofiqlashtirib borish, kun tartibi boʻyicha takliflar tayyorlash, qonunlarni dastlabki tarzda koʻrib chiqishni tashkil etish maqsadida ularning tarkibida Kengashlar tuziladi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va Qonunchilik palatasi oʻz vakolatlari muddatiga tegishincha deputatlar va senatorlar orasidan qoʻmitalarni saylaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi; Mehnat va ijtimoiy masalalar qoʻmitasi; Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Xalqaro ishlar va parlamentlararo aloqalar qoʻmitasi; Sanoat, qurilish va savdo masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Demokratik institutlar, nodavlat tashkilotlar va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qoʻmitasi; Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari masalalari qoʻmitasi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qoʻmitalari (2005) Byudjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qoʻmitasi; Qonunchilik va sudhuquq masalalari qoʻmitasi;Mudofaa va xavfsizlik masalalari qoʻmitasi; Tashqi siyosat masalalari qoʻmitasi; Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi; Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi.

Qonun loyihasi qonunchilik tashabbusi huquqiga ega boʻlgan subyektlar tomonidan dastlab Qonunchilik palatasiga kiritiladi. Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan qonun Senatga yuboriladi. Senat esa qonunni maʼqullash yoki rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Agar qonun loyihasi Senat tomonidan rad etilsa, u Qonunchilik palatasiga qaytariladi. Parlamentning yuqori va quyi palatalari oʻrtasida yuzaga kelgan kelishmovchiliklarni bartaraf etish maqsadida kelishuv komissiyasi tuzishi mumkin. Oliy Majlis Senati tomonidan maʼqullangan qonun 10 kun ichida Prezidentga imzolash uchun yuboriladi. Prezidentning qonunni imzolash muddati 30 kun etib belgilangan. Respublika Prezidenti qaytadan muhokama qilish va ovoz berishni oʻtkazish uchun qonunni oʻz eʼtirozlari bilan parlamentga qaytarishga haqli. Agar qonun avvalgi qabul qilingan tahririda Oliy Majlisning ikkala palatasida ham uchdan ikki qismdan iborat koʻpchilik ovoz bilan maʼqullansa, qonun Prezident tomonidan 14 kun ichida imzolanishi kerak. Qonun belgilangan tartibda eʼlon qilinishi lozim.

Qonunchilik palatasi deputatlari hamda Senatda doimiy asosda ishlovchi Senat aʼzolari oʻz vakolatlari davrida ilmiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanishlari mumkin emas. Qonunchilik palatasi deputati va Senat aʼzolari daxlsizlik huquqidan foydalanadilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining nashrlari: „Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi“, „Xalq soʻzi“ — „Narodnoye slovo“ gazetalari.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi parlamentlararo hamkorlikni keng yoʻlga qoʻygan. MDH davlatlari va boshqa rivojlangan xorijiy mamlakatlar parlamentlari bilan shartnomalar tuzilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisida [[Yevropa Ittifoqi]] Komissiyasining „Oʻzbekistonda demokratiyalashtirish jarayonining rivojlanishiga koʻmaklashish“ va „Oʻzbekistonda demokratik islohotlarni yanada kuchaytirish“ loyihalari muvaffaqiyatli bajarildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi Toshkent shahrining Xalklar doʻstligi prospektidagi binoda, Senat esa Mustaqillik maydonidagi binoda ish olib boradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi binosi mujassamoti yechimida meʼmor maʼmuriy jamoat binolariga xos mumtoz uslubdan foydalangan. Bino tarhi murabba shaklida (86x86 m), ustunlar qatori bilan qamrab olingan, ustunlar boshasiga barglar guldastasi ishlangan. Bino tarzlari tilla rang yaxlit oynalar bilan qoplangan, oynavand devor tepadan pastga tushguncha 3-marta ichkariga kiritilib oʻziga xos koʻrinish kasb etgan. Bino feruza rang gumbaz (balandligi 11,5 m, diametri 34,5 m) bilan yopilgan, gumbaz ustiga anʼanaviy tojsimon oynavand tuynuk ishlangan. Bino atrofidagi oq ustunlar feruza gumbaz hamda tilla rang oynalar bilan uygʻunlikda binoga koʻrkamlik, salobat baxsh etgan. Binoning 500 oʻrinli majlislar zali aylana shaklidagi amfiteatr uslubida hal etilgan (Prezidium va notiqlar minbari ham boʻlinmalarning biriga joylashtirilgan), zalning galereyali 2yarusidan mehmonlar va ommaviy axborot vakillariga joy ajratilgan. 1,2 va 3qavatlarda ish xonalari, parlament guruhlarining majlislari uchun kichik zallar joylashgan. Bino ichki bezaklarida yogʻoch oʻymakorligi (S. Rahmatullayev, H. Odilov, H. Gʻaniyev, M. Ibrohimova), ganchkorlik (M. Sultonov, Mirvohid Usmonov, A.Poʻlatov, M. Qosimov va boshqalar), naqqoshlik (X. Nuraliyev, 3. Boltaboyev va boshqalar)dan mahorat bilan foydalanilgan (ayniqsa, gumbaz osti naqshlari jozibador), miniatyura rasmlar bilan ziynatlangan (Gʻ. Kamolov, X. Nazarov, F. Rahmatullayev).

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining binosi — 2005-yil sobiq Hukumat uyi binosi oʻrnida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov tashabbusi bilan bunyod etildi. Bino 3 qismdan tashkil topgan: markaziy kirish qismi va uning ikki yonidagi oʻng va chap qanotlardan iborat, 4 qavatli qilib qurilgan, shuningdek yer osti qavatiga ham ega. Markaziy qismi hashamatli 4 ta ustunda joylashgan 3 ta ichki gumbazli peshtoqdan tashkil topgan, peshtoq orqali keng va yorugʻ miyonsaroy (vestibyul)ga kiriladi, miyonsaroy aylana shaklidagi salobatli majlislar zali bilan bogʻlangan. Miyonsaroyning tepasidagi qavatda kichik majlislar zallari joylashgan. Binoning chap qanotida senatorlar ish xonalari, qabulxonalar, Konstitutsion sud ishchi xonalari hamda Hisob palatasi ishxonalari va zallari joilashgan. Binoning oʻng qanotini senatorlarning ishxonalari, saqlanib qolgan va taʼmirlangan „Bahor“ konsert zali uchun mashq zallari va boshqalar qoʻshimcha xonalar egallagan. Binoning ichki va tashqi pardozlarida mahalliy va zamonaviy ashyolardan tayyorlangan milliy meʼmoriy bezaklar ishlatilgan. Ichki bezaklarda ganchkorlik (M. Usmonov, A. Poʻlatov, X.Azizov va boshqalar), naqqoshlik (A.Karimov va boshqalar), toshtaroshlik (haykaltarosh R. Buzrukov va boshqalar) mahorat bilan qoʻllangan; namoyonlar (V. I. Burmakin, R.Xudoyberganov va boshqalar), gobelen (A. Ikromjonov eskizi) va boshqalar bilan ziynatlangan. Bino Mustaqillik maydonidagi inshootlar va koʻkalamzorlar, favvoralar bilan ajoyib uygʻunlikda, Anhor boʻyiga tutashgan tomonidagi hududda soʻlim maskan hosil qilingan.

== Yana qarang ==

* [[Parlament]]&lt;!-- {{manba}}

[[Tasvir:Stamps of Uzbekistan, 2009-16.jpg|right|250px]]

== Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi maqomi ==
Oʻzbekiston Respublikasining Oliy Majlisi oliy davlat vakillik organi boʻlib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi ikki palatadan — [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] (quyi palata) va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]]dan (yuqori palata) iborat.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining [[O`zbekiston Respublikasi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] va [[O`zbekiston Respublikasi Senati|Senat]] vakolat muddati — besh yil.

== Oliy Majlis Qonunchilik palatasi ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 700035, Toshkent sh., &lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Bunyodkor shoh ko'chasi, 1 uy &lt;br&gt;'''Telefon:''' devonxona - 139-87-07 &lt;br&gt;'''Veb sayt:''' [http://www.parliament.gov.uz parliament.gov.uz]}}
Qonunchilik palatasi (quyi palata) bir yuz ellik deputatdan iborat. Qonunchilik palatasining bir yuz oʻttiz besh deputati hududiy bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻppartiyaviylik asosida umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadi. Qonunchilik palatasining oʻn besh deputati Oʻzbekiston ekologik harakatidan saylanadi. 
Qonunchilik palatasining ishi palata barcha deputatlarining professional, doimiy faoliyat koʻrsatishiga asoslanadi.

== Oliy Majlis Senati ==
{{Oyna|'''Manzil:''' 100087, Toshkent sh.,&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Mustaqillik maydoni, 6 uy&lt;br&gt;'''Telefon:'''  +998 (71) 2382638&lt;br&gt;'''Veb sayti:''' [http://www.senat.gov.uz senat.gov.uz]}}
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati (yuqori palatasi) hududiy vakillik palatasidir.
Senat aʼzolari (senatorlar) Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegishli qoʻshma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yashirin ovoz berish yoʻli bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridan teng miqdorda – toʻrt kishidan saylanadi.
Senatning 9 nafar aʼzosi fan, sanʼat, adabiyot, ishlab chiqarish sohasida hamda davlat va jamiyat faoliyatining boshqa tarmoqlarida katta amaliy tajribaga ega boʻlgan hamda alohida xizmat koʻrsatgan eng obroʻli fuqarolar orasidan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi. Senat azolari soni 65 ta etib tayinlandi. 2023-yilgi tahrirdan soʻng.

Senat ishi yalpi majlislarga (bundan buyon matnda majlislar deb yuritiladi) va uning qoʻmitalari majlislariga toʻplanadigan senatorlar faoliyatiga asoslanadi. 
Senatda hududiy mansublikka koʻra hamda siyosiy yoki boshqa asosda guruhlar tuzishga yoʻl qoʻyilmaydi.

== Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari ==
Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolatlari quyidagilardan iborat: 
1) Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasini qabul qilish, unga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
2) Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy qonunlarini hamda qonunlarini qabul qilish, ularga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish;
3) Oʻzbekiston Respublikasining referendumini oʻtkazish toʻgʻrisida va uni oʻtkazish sanasini tayinlash haqida qaror qabul qilish;
4) Oʻzbekiston Respublikasi ichki va tashqi siyosatining asosiy yoʻnalishlarini belgilash hamda davlat strategik dasturlarini qabul qilish;
5) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining hokimiyat tarmoqlari tizimini hamda qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati organlarining vakolatlarini belgilash;
6) Oʻzbekiston Respublikasi tarkibiga yangi davlat tuzilmalarini qabul qilish va ularning Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidan chiqishi haqidagi qarorlarni tasdiqlash;
7) boj, valyuta va kredit ishlarini qonun yoʻli bilan tartibga solish;
8) soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni joriy qilish;
9) Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy-hududiy tuzilishi masalalarini qonun yoʻli bilan tartibga solish, chegaralarini oʻzgartirish;
10) tumanlar, shaharlar, viloyatlarni tashkil etish, tugatish, ularning nomini hamda chegaralarini oʻzgartirish;
11) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining Davlat byudjetini qabul qilish hamda uning ijrosini nazorat qilish;
12) davlat mukofotlari va unvonlarini taʼsis etish;
13) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining vazirliklar, davlat qoʻmitalari va boshqa davlat boshqaruv organlarini tuzish hamda tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
14) Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasini tuzish;
15) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri, uning birinchi oʻrinbosari va oʻrinbosarlari nomzodlarini koʻrib chiqish va tasdiqlash.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining aʼzolari Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi;
16) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili va uning oʻrinbosarini saylash;
17) Oʻzbekiston Respublikasi Hisob palatasining hisobotini koʻrib chiqish;
18) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasiga hujum qilinganda yoki tajovuzdan bir-birini mudofaa qilish yuzasidan tuzilgan shartnoma majburiyatlarini bajarish zaruriyati tugʻilganda urush holati eʼlon qilish toʻgʻrisidagi farmonini tasdiqlash;
19) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining umumiy yoki qisman safarbarlik eʼlon qilish, favqulodda holat joriy etish, uning amal qilishini uzaytirish yoki tugatish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;
20) Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikasiya va denonsasiya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilish;
21) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshirish.
Palatalarning birgalikdagi vakolatlariga kiradigan masalalar, qoida tariqasida, avval Qonunchilik palatasida, soʻngra Senatda koʻrib chiqiladi.

== Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari ==
Qonunchilik palatasining mutloq vakolatlari jumlasiga:
1) Qonunchilik palatasining Spikeri va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislari va ularning oʻrinbosarlarini saylash;
2) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Qonunchilik palatasi deputatini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;
3) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;
4) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Qonunchilik palatasining qarorlarini qabul qilish kiradi.

== Senatning mutlaq vakolatlari ==
Senatning mutlaq vakolatlari jumlasiga:

1) Senat Raisini va uning oʻrinbosarlarini, qoʻmitalarning raislarini va ularning oʻrinbosarlarini saylash;

2) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudini saylash;

3) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudini saylash;

4) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudini saylash;

5) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining raisi va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

6) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning oʻrinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

7) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish toʻgʻrisidagi farmonlarini tasdiqlash;

8) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasining chet davlatlardagi diplomatik va boshqa vakillarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish;

9) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining raisini tayinlash va uni lavozimidan ozod etish;

10) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan amnistiya toʻgʻrisidagi hujjatlarni qabul qilish;

11) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimiga binoan Senat aʼzosini daxlsizlik huquqidan mahrum etish toʻgʻrisidagi masalalarni hal etish;

12) Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining, Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisining, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi raisining hisobotlarini eshitish;

13) Reglamentni hamda oʻz faoliyatini tashkil etish va palataning ichki tartib qoidalari bilan bogʻliq masalalar yuzasidan boshqa qarorlarni qabul qilish;

14) siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sohasidagi u yoki bu masalalar yuzasidan, shuningdek davlat ichki va tashqi siyosati masalalari yuzasidan Senat qarorlarini qabul qilish kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan mansabdor shaxslarni Senat tomonidan saylash, tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish tartibi Senat Reglamentida belgilanadi.

== Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr ==
Оliy Mаjlisgа sаylоvlаrni tаyyorlаsh vа oʻtkаzish tаrtibi Oʻzbеkistоn Rеspublikаsining «Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisigа sаylоvlаr toʻgʻrisidа»gi Qоnunigа vа shungа аsоslаnib rеspublikаdа chiqаrilаdigаn qоnuniy аktlаrgа qаrаb аniqlаnаdi.{{Manbalar}}
 
== Havolalar ==
* [http://parliament.gov.uz/uz/ Oliy Majlis Qonunchilik Palatasi]
* [http://senat.uz/uz/ Oliy Majlis Senati]
{{wikify}}

[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
--&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Siyosat]]
[[Turkum:Parlament]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston siyosati]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda joylashgan siyosiy tashkilotlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston hukumati]]
[[Turkum:1995-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>b9unmjz8a8abgplsheknru1h04arkk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haykaltaroshlik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>635088</id>
    <revision>
      <id>6121543</id>
      <parentid>6118740</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17416" sha1="6x3gx14aolv6dyhg99qfga99aepw3az" xml:space="preserve">'''Haykaltaroshlik''' – [[tasviriy sanʼat]] turi; borliqni hajmli shakllarda, makonda [[uch]] oʻlchamda tasvirlashga asoslanadi. Tasvir obʼyekti, asosan, inson; shuningdek, [[hayvonlar]] (anima-listika), tabiat ([[manzara]]) va narsalar (natyurmort). Haykaltaroshlikning 2 asosiy koʻrinishi — aylanib kuzatish imkonini beruvchi dumaloq [[haykal]] hamda faqat bir tomondan koʻrishga moʻljallangan boʻrtma (qabariq) tasvir relyef turi farqlanadi. Relyef, oʻz navbatida, yuzaga nisbatan bir oz boʻrttirib ishlanadigan barelyef hamda tasvir yuzaga nisbatan ancha boʻrttirib ishlanadigan gorelyefta boʻlinadi; shuningdek nursoya oʻyini hisobiga tasvir koʻzga tashlanadigan tekis yuzaga ishlanadigan yana oʻyma koʻrinish mavjud.

Haykaltaroshlik bajaradigan vazifasi va mazmuniga koʻra bir necha turlarga boʻlinadi: monumental haykaltaroshlik, bezak haykaltaroshligi, dastgoh (qarang [[Dastgoh sanʼ-ati]]), mayda haykaltaroshlik turlari oʻzaro yaqin aloqada rivojlanadi hamda oʻziga xos xususiyatlarga ega. Meʼmorlik sanʼati bilan bogʻliq boʻlgan monumental Haykaltaroshlikka muhim tarixiy voqealar, atoqli shaxslar xotirasini abadiylashtirish maqsadida oʻrnatilgan monument, yodgorliklar, haykaltaroshlik ansambllari kiradi, ular oʻzida katta mazmunni ifodalaydi hamda mustaqil ahamiyatga ega; biroq haykaltaroshlikning bu turi bevosita muhit, [[Meʼmorlik|meʼmoriy]] insho-otlar hamda tabiat bilan uygʻun boʻlishi lozim, bu unga yanada ulugʻvorlik va taʼsirchanlik baxsh etadi. Monumental haykaltaroshlikka xos boʻlgan xislatlardan biri qahramonlarni koʻtarinki ruhda tasvirlash-dir. Monumental haykaltaroshlik asarlari uzoqdan koʻrishga moʻljallanganligi sababli, katta-katta yaxlit shakllardan keng foydalaniladi; odam yuzidagi mayda unsurlar, kiyimdagi buklanishlar, mayda qismlar koʻrsatilmasligi mumkin.

Bezak Haykaltaroshlikka istirohat bogʻlari, xiyobonlar, koʻcha va bogʻlar, shuningdek, meʼmoriy binolarning devorlarini bezash uchun ishlanadigan turli bezak haykallar kiradi; asarlarida ramziy obrazlar, hayvonlar shakli keng ishlatiladi. Binolarning devorlariga ishlanadigan boʻrtma tasvirlar, [[amaliy sanʼat]] buyumlari yuzasiga ishlanadigan bezaklar, favvora, panja-ra, badiiy darvozalar ham shu haykaltaroshlik ning koʻrinishidir.

Dastgoh haykaltaroshlikga mustaqil mazmunga ega boʻlgan, sanʼatning boshqa turlariga tobe boʻlmagan asarlar kiradi; ular koʻrgazmalar, muzey xonalariga va uylarning interyeriga qoʻyish uchun moʻljallanadi. Bu tur asarlarda voqelik oʻzining butun borligʻi bilan aks ettiriladi hamda inson ruhiyatidagi nozik uzgarishlar, uning ichki kechin-malari, kayfiyatini ochib berish imkoniyati katta. Dastgoh haykaltaroshlik asarlari byust (belgacha boʻlgan [[portret]]), tors, haykal (odam gavdasining natural kat-talikda ishlangan koʻrinishi), haykalcha (natural kattaligidan kichik boʻlgan haykallar), koloss (haddan ortiq kattalikda ishlangan haykallar, mas, Rodos kolossi), janrli haykal (muayyan muhitda tasvirlangan odam yoki odamlar guruhi) va boshqa koʻrinishda boʻladi. Kichik shakllar haykaltaroshlikgi oʻz xarak-teriga koʻra amaliy bezak sanʼatiga yaqin turadi. Bunga stol ustiga qoʻyiladigan [[sopol]], chinni va boshqa xom ashyolardan ishlanadigan haykallar kiradi. Eng koʻp tarqalgan turlaridan biri terrakota; medal yasash sanati va gliptika ham shu turga mansub.

Haykaltaroshlikda ijodkor nursoya oʻyinidan foydalanish orqali asarning taʼsir kuchini oshirishga erishadi (nur tushishi bilan haykal jonlanadi, nur yoʻnalishining oʻzgarishi bilan undagi nur-soya tovlanishi ham oʻzgaradi, natijada undan tomoshabin oladigan taassurot ham oʻzgarib boradi). Bu ayniqsa monu-mental va bezak Haykaltaroshlik asarlari uchun qoʻl keladi, chunki maydon yoki hiyobonga oʻrnatilgan haykalga ertalabki quyosh nurlari bir joziba bersa, kechki kun botish paytidan quyosh nurlari boshqacha bir fayz kiritadi. Haykaltaroshlikla insonning tashqi koʻrinishi, sokin yoki harakatdagi holatini aks ettirish bilan uning imkoniyati tugamaydi, asarda kechin-malar, hayajon, gʻamginlik va boshqa ham oʻz ifodasini topadi. Haykaltarosh mahorati, toʻgʻri topilgan harakat, yuzdagi mimik holat asarning taʼsirli boʻlishida muhim oʻrin tutadi. Haykaltaroshlik asarlari uchun tosh, [[granit]], bronza, marmar, yogʻoch, metall (oltin, kumush, pikel kabi qimmatbaho metallar) sement, gips kabi turli materiallar ishlatiladi. Haykaltaroshlikda tanlangan xom ashyo uning rangini belgilaydi. Xalq haykaltaroshlikda-gina haykallarni boʻyash hollari uchraydi. Haykaltaroshlik asarlari yaratishda yumshoq moddalar (maxsus loy, mum, plastilin va boshqalar), qattiq moddalar (turli nav toshlar, yogʻoch va boshqalar)dan kesib (yoʻnib) yoki oʻymakorlik bilan keraksiz qismlarini olib tashlash yoʻli bilan yaratiladi; suyuq holatdan qattiq holatga oʻtish xususiyatiga ega boʻlgan moddalar (turli metall, gips, beton va boshqalar)dan qolip yordamida quyib ishlanadi; keramika haykaltaroshlik asarlari tayyorlashda maxsus loy navlaridan foydalaniladi, shakl boʻyama iaqsh yoki rangli sir bilan qoplanadi va maxsus pechlarda quydiriladi. Haykaltaroshlik asari taglikka (postament yoki pyedestalga) oʻrnatiladi; baʼzan haykaltarosh maq-sadini yuzaga chiqarishda bir necha taglikka oʻrnatilgan haykallar, relyeflardan foydalanishi mumkin.

Haykaltaroshlik qadimdan — ibtidoiy jamiyatda insonning mehnat faoliyati va diniy tushunchalarning paydo boʻlishi bilan shakllanib, yasash jarayonida haykaltaroshlikga xos uslub (yoʻnish, ishlov berish, yumshoq loydan shakllar yasash) bilan oʻz hissiyoti, kechinmalarini tasvirlay boshlagan. Hayvonlarning dumaloq, gʻor yoki tosh yuzasiga ishlangan boʻrtma haykallari ibtidoiy kishilar qarashlarining ifodasidir. Boʻrtma tasvirlar yumshoq tosh, suyak va yogʻoch yuzasiga ishlangan, mehnat va ov qurollarini bezashda hamda tumor sifatida ham foydalanilgan. Oltin va boshqa qimmatbaho materiallardan boʻrtma tasvirli amaliy sanʼat buyumlari, loydan haykalchalar yasashda katta muvaffaqiyatlarga erishildi (skifyaar madaniyati, Afrika qitʼasining Nok manzilidagi sopol haykallar va boshqalar).

Quldorlik tuzumi davridan haykaltaroshlikda yangi bosqich boshlandi, bu davr uslub rang-barangligi, mavzu va turlarining koʻlami bilan ajralib turadi. Bu jihatdan haykaltaroshlikda Qad. Sharqning alohida oʻrni bor: ilk bor mahobatli haykallar, dastgoh portretlari, joʻshqin, harakatga toʻla boʻrtma tas-virlar yaratildi. Shumer va Akkad, Bobil va Ossuriya yodgorliklari, Misrdagi mahobatli haykallar, nafis boʻrtma tasvirlar shu davrning nodir yodgorliklaridir. [[Oʻrta Sharq]], jumladan, [[Oʻzbekiston]] hududida yara-tilgan Xorazm, Sugʻd, Baqtriya yodgorliklari, Tuproqqalʼa, Varaxsha, Af-rosiyob, Xolchayon, Dalvarzintepa, Quvaning mahobatli haykal va boʻrtma tasvirlari, mayda haykalchalar, amaliy sanʼat buyumlarini bezashda ishlangan turli badiiy shakllar davrning boy madaniyatidan dalolat beradi.

Antik davrda voqeband relyef, portret oʻz rivojining yuqori bosqi-chiga koʻtarildi, odamning ruhiy hola-tini ifodalash borasida katta yutuqlarga erishildi. Yunoniston va qis-man qad. Rimda yaratilgan haykaltaroshlik asarlarida insoniy tuygʻular, uning kamoloti yetakchi oʻrinni egalladi, tasvirlashda haqqoniylik hukm surdi, jismoniy baquvvat va maʼnaviy goʻzal inson obra-zini yaratish yunon haykaltaroshlikning bosh maqsadi boʻldi (Fidiy va Miron, Poliklet va Praksitel). Rim haykaltaroshlari portret sanʼatida katta yutuqlarga erishdilar, ularning asarlarida in-sonning murakkab kechinmalari kuchli realizmda tasvirlandi, shaxsning jismoniy va maʼnaviy holati ochiq koʻrsatildi; Rimda ilk bor otliq qoʻmondon haykali ishlandi, boʻrtma tasvirda ham katta yutuqlarga erishildi: muhim tarixiy voqealarga bagʻishlab oʻrnatilgan ustun va zafar toqilari voqeband boʻrtma tasvirlar bilan bezatildi.

Oʻrta asrlar Sharq mamlakatlarida haykaltaroshlik hamma joyda bir xil rivojlanmadi. Janubiy, janubi-sharqiy Osiyo mamla-katlari (Hindiston, Indoneziya va Hindixitoy mamlakatlari)da maho-batli, ishlanishi nafis ajoyib yodgorliklar yaratilgan boʻlsa, Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida haykaltaroshlik amaliy bezak sanʼatining haykaltaroshlik bilan chatishib ketgan tosh oʻymakorligi, yogʻoch va ganch oʻymakorligi, zargarlik va kandakorlik asarlarida oʻz ifodasini topdi, roʻzgʻor buyumlari, taqinchoqlar tayyorlashda, binolar bezagi (namoyoni)da keng qoʻllandi. Yevropa mamlakatlarida xristian dini haykaltaroshlikni rivojlantiruvchi asosiy kuch boʻldi: soborlar qoshida haykaltaroshlik ustaxonalari tashkil etildi, bu yerda boʻlajak haykal-taroshlar tayyorlandi, ibodatxonalar uchun dumaloq haykal va relyeflar yaratilib, ular diniy gʻoyalarni targʻib qilishga xizmat qildi.

Haykaltaroshlik roman va gotika uslubida qurilgan binolar kompozitsiyasining ajral-mas qismiga aylandi. 13-asr 2-yarmi — 14-asr boshlarida Yevropa realistik Haykaltaroshlik namu-nalari koʻzga tashlana boshladi (N.Pi-zano va boshqalar), dunyoviy gʻoyalar (yorqin insoniy xarakterlar, hayotga muhabbat ruhi)ni aks ettirish Haykaltaroshlikning bosh vazifasiga aylandi (Donatello, A.Verok-kʼo va boshqalar), koʻp planli relyeflar yara-tildi; bronzadan haykal quyish sanʼ-ati mukammallashdi, mayolika (koshinkorlik), kandakorlik amaliyotda keng ishlatila boshlandi. Mikelanjelo ijodi [[Uygʻonish davri]] sanʼatining yuksak bir choʻqqisi boʻldi. 17—19-asrlar Haykaltaroshlik ham boy va rang-barang; bu davr Yevropa Haykaltaroshlikda barokko, klassitsilm, realizm uslublari raqobatda boʻldi. Uygʻonish davri Haykaltaroshlikga xos xotirjamlik, salobatlilik oʻrniga barokko uslubi bilan shijoat, joʻshqinlik kirib kelgan boʻlsa, klas-sitsizm aksincha yana Uygʻonish davri xotirjamligiga qaytishga, hamma narsani aql bilan tartibga solishga harakat qildi. Oʻz mavqeini mustahkamlab borgan realizm uslubi borliqni toʻlaqonli aks ettirishga, inson his-tuygʻularini chuqurroq ifodalashga intildi (L.Bernini, A.Kanova, J. Gudon va boshqalar). 19-asr 2-yarmidan Haykaltaroshlikda demokratik tamoyillar ortib bordi, maishiy hayot, mehnat mavzusi sanʼatkorlarni oʻziga jalb etdi. Yevropa Haykaltaroshlikda turli naturalistik oqim va yoʻnalishlar shakllandi, avvalgi sanʼatlar sintezidan chekinish yuzaga keldi; bu davrda impressi-onizm, simvolizm oqimlari ham Haykaltaroshlikda oʻz ifodasini topdi. 19-asr oxiri — 20-asr boshidagi Haykaltaroshlik rivojiga davrning yangi oqimlari taʼsir etdi. Bu jarayonda fransuz haykaltaroshi O.Roden ijodi muhim ahamiyatga ega boʻldi. Uning taʼsirida nafaqat fransuz, balki koʻpgina zamonaviy yevropalik va boshqa haykaltaroshlar ijodi shakllandi. 20-asr Haykaltaroshlik sanʼati qarama-qarshi omillarga asoslangan. Bir tomondan realistik sanʼat yoʻnalishi oʻz badiiy koʻlamini kengaytirishga, ifoda vositalarining taʼsirchanligini oshirishga intilgan boʻlsa, ikkinchi tomondan avangard sanʼati oʻz imkoniyatlarini keng namoyon eta bordi. 20-asr badiiy uslublari (kubizm — P.Pikasso, A.Ar&quot;xipenko, A.Loran; konstrukti-vizm — A.Kolder; popart va avangardning boshqa vakillari) taʼsirida Haykaltaroshlik yangi koʻrinish va anʼanaviy boʻlmagan uslub va materiallar bilan boyidi. 19-asr oʻrtalarida Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida haykaltaroshlikda jonlanish boshlandi. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekistonda ham haykaltaroshlik asarlari yaratila boshladi, uning dumaloq va boʻrtma tasvir-relyef turida asarlar paydo boʻldi. Favvoralar ishga tushdi, bezak haykaltaroshlik asarlari bilan dam olish va xor-diq chiqarish maskanlari, xiyobonlarni bezatish odati kengaydi. Shu davrda ishlangan qurbaqa, kiyik, it, sher va boshqa haykallar bir qancha (Toshkent, Buxoro kabi) joylarni bezab turibdi. Buxorodagi Sitorai Mohi Xosadagi marmardan ishlangan sher haykallari, islimiy, girih naqshlar, chiroyli yozuvlar bilan oʻyib jilo berilgan suv novlari diqqatga sazovor. Tosh va marmar oʻymakorligi namunalari Xiva meʼmoriy yodgorliklarida koʻp uchraydi (jumladan, relyefli tosh va marmar poyus-tunlar).

20-asr boshlaridan xalq anʼanaviy amaliy sanʼati usullari keng qoʻllandi hamda rivojlantirildi: Muqimiy teatri (1943) hamda Navoiy teatri (1948) binosi va boshqa haykaltaroshlikning boshqa turlari ham keng rivojlana boshladi. Anʼ-anaviy mayda haykaltaroshlik ham yangi mazmun va mavzular bilan boyidi (U.Joʻraqulov, X.Rahimova, A.Muxto-rov va boshqalar). Shu davrdan realistik haykaltaroshlikning hamma turlarida dastlabki namunalari yaratildi. Monumental va bezak haykaltaroshlikgi bevosita meʼmorlik sanʼati bilan bogʻliq holda rivoj topdi: E.Rush, Ya. Kuchis, Ya. Strazdin, O.Korjinskaya asarlari shu sanʼatining dastlabki namunalari edi. Dastgoh haykaltaroshlikgida port-ret va janrli kompozitsiyalar paydo boʻldi (A.Ivanov, F.Grishchenko va boshqalar). Oʻzbek haykaltaroshligining yangi bos-qichi 20-asrning ikkinchi yarmiga toʻgʻri keladi. Bu davrga kelib haykaltaroshlar safi kengaydi. Haykaltaroshlikda akademik tizim shakllandi. A. Boymatov, A. Ahme-dov, D.Roʻziboyev, A.Shoymurodov, E.Aliyev, H.Hus-niddinxoʻjayev, Ya. Shapiro, L.Ryabsev, D. Ryabichev va boshqa haykaltaroshlikning barcha tur va janrlarida ijod qilib, uning ravnaqiga oʻz hissalarini qoʻshdilar.

Monumental va monumental-bezak haykaltaroshlik borasida qator asarlar yaratishda tosh, metall, shamot, sopol va boshqa qat-tiq materiallardan keng foydalaniddi. Oʻzbekistondagi har bir meʼmoriy majmua sanʼatlar sin-tezi zaminida shakllantirilishi haykaltaroshlik rivojida muhim oʻrin egalladi. Toshkent shahri, viloyatlar va tumanlar markazlarida bosh maydon, yirik xiyo-bon, koʻchalar va boshqa markazlarda maydonlar tashkil etildi, ularda davlat va fan, madaniyat arboblariga yodgorliklar oʻrnatildi: Toshkentdagi Pushkin (M.Anikushin), Samarqanddagi [[Alisher Navoiy]] va Jomiy (H.Husnid-dinxoʻjayev va V.Lunev) hamda Mirzo Ulugʻbek (M.Musaboyev) va boshqa haykallar. Bezak haykaltaroshlikda afsonaviy ajdaho, kiyik va qoʻzichoqlar haykallari yaratilib, madaniy, maʼmuriy binolarning may-donlariga oʻrnatildi (Toshkentdagi Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi Markaziy koʻrgazmalar zali oldidagi haykallar va boshqa, Samarqand muzeyi oldidagi ajdaho, Buxoro Inturist mehmonxonasi uchun ishlangan relyef va haykallar), favvoralarda haykaltaroshlik koʻrinishlari oʻz ifodasini topdi.

Dastgoh haykaltaroshlikning portret va anima-listika janrlarida A. Boymatov, A.Shoymurodov, A.Ahmedov, akauka P. va M.Ivanovlar, T. Qosimov, D.Roʻziboyev, keyinroq \\.Jabborov, T.Toʻlaxoʻjayev va boshqa, qoraqalpoq haykaltaroshlikda J.Quttimurodov, Toʻraniyozov va boshqa izlanishlari oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. 1960—80 yillarda dast-goh X.ning portret, janrli haykal va mayda plastika (haykaltaroshlik)da jonlanish sezildi, uslub va yoʻnalishlari kengaydi. A. Hotamov, T.Esonov, M. Abdullayev, F. Ahmedzya-nov, M.Avakyan, M.Rahmonberdiyev, M.Borodi-na, L. Nesterovich, M. Porub, T.Yorqulov va boshqa shu yoʻnalishda ijod qilib tanila boshladilar.

Mustaqillik yillarida haykaltaroshlikda yirik badiiy yodgorlik haykallar barpo etildi, ularda ajdodlarning yorqin qiyofalarini yara-tishga erishildi. Bu davrda haykaltaroshlikda yaratilgan asarning ilk namu-nasi Oʻzbekiston milliy bogʻinint soʻlim goʻshasiga oʻrnatilgan Alisher Navoiy haykali boʻlib (haykaltaroshlar E.Aliyev, N.Bandzeladze, V.Deg-tyarov, 1991), u atrof-muhit bilan uy-gʻunlikda; ramziy maʼnoda barpo etilgan meʼmoriy qism (ayvon) shoirning mahobatli qiyofasini yanada jonlantiradi. Monumental haykaltaroshlikda sermahsul ijod qilayotgan I.Jabborov, J. Mir-tojiyev va boshqa asarlarida sanʼatlar sin-teziga asoslangan asarlari yuzaga keldi. Toshkent, Samarqand, Shahrisabzda qad koʻtargan Amir Temurning mahobatli haykallarida sohibqiron obrazi gavdalantirildi; sarkarda „Ja-loliddin Manguberdi“ (2000), buyuk alloma „alFargʻoniy“ (1998, Fargʻona va Quva shahri) „Zahiriddin Muham-mad Bobur“ (1993, Andijon shahrida), „Abdulla Qodiriy“ (1994, Toshkent shahrida), „Choʻlpon“ (1997, Andijon shahrida), „Ona“ (Jizzax shahrida) kabi yirik yodgorlik asarlarida tarixiy shaxslar qiyofasi, „Alpomish“ ramziy haykalida (1999, Termiz shahrida) xalq qahramonining badiiy talqini yara-tildi.

Dastgoh haykaltaroshlikda zamonaviy va milliy anʼanalar oʻzaro uygʻunlikda rivojlanmoqda, bunda badiiy tasviriylik yetakchi oʻrin tutadi. Haykaltaroshlikda oʻziga xos ijodiy uslubga ega boʻlgan T.Tojixoʻjayev („Alisher Navoiy“, „Ulugʻbek“, „Mashrab“, „Furqat“ kabi buyuk siymolar hamda „Kurash“, „Raqs“, „Chavandoz“ kabi romantik asarlar), D.Roʻziboyev („Navroʻz malikasi“, 2000), J.Quttimurodov („Ayol“, „Amudaryo“, „Oqqush“, „Avesto“ turkumi va boshqalar), J. Mirto-jiyev („Bobur — Vatan sogʻinchi“, „Sayyoh Bobur“, „Temur Malik“, „Behzod“) va boshqa haykaltaroshlar sama-rali ijod qilmoqda. Mayda haykaltaroshlikda ham katta muvaffaqiyatlarga erishildi, sopol (terrakota), shamot, chinni, fayans, yogʻoch va boshqalarda asarlar yuzaga keldi. Sh. Moʻminovannng chinni va sopol shakllari nozik hamda tasavvurining rang-barangligi bilan ajralib turadi, N.Qodirov, V. Shurkov va boshqalarning sopol haykalchalari ishlanishi xalq ijodiyotiga yaqinligi, yengil yumori bilan diqqatni oʻziga tortadi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}
[[Turkum:Sanʼat]]</text>
      <sha1>6x3gx14aolv6dyhg99qfga99aepw3az</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121544</id>
      <parentid>6121543</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17420" sha1="14rqnfv5bp9kqxbcuevvhajwp41wdtz" xml:space="preserve">'''Haykaltaroshlik''' – [[tasviriy sanʼat]] turi; borliqni hajmli shakllarda, makonda [[uch]] oʻlchamda tasvirlashga asoslanadi. Tasvir obʼyekti, asosan, inson; shuningdek, [[hayvonlar]] (anima-listika), tabiat ([[manzara]]) va narsalar (natyurmort). Haykaltaroshlikning 2 asosiy koʻrinishi — aylanib kuzatish imkonini beruvchi dumaloq [[haykal]] hamda faqat bir tomondan koʻrishga moʻljallangan boʻrtma (qabariq) tasvir relyef turi farqlanadi. Relyef, oʻz navbatida, yuzaga nisbatan bir oz boʻrttirib ishlanadigan barelyef hamda tasvir yuzaga nisbatan ancha boʻrttirib ishlanadigan ''gorelyefta'' boʻlinadi; shuningdek nursoya oʻyini hisobiga tasvir koʻzga tashlanadigan tekis yuzaga ishlanadigan yana oʻyma koʻrinish mavjud.

Haykaltaroshlik bajaradigan vazifasi va mazmuniga koʻra bir necha turlarga boʻlinadi: monumental haykaltaroshlik, bezak haykaltaroshligi, dastgoh (qarang [[Dastgoh sanʼ-ati]]), mayda haykaltaroshlik turlari oʻzaro yaqin aloqada rivojlanadi hamda oʻziga xos xususiyatlarga ega. Meʼmorlik sanʼati bilan bogʻliq boʻlgan monumental Haykaltaroshlikka muhim tarixiy voqealar, atoqli shaxslar xotirasini abadiylashtirish maqsadida oʻrnatilgan monument, yodgorliklar, haykaltaroshlik ansambllari kiradi, ular oʻzida katta mazmunni ifodalaydi hamda mustaqil ahamiyatga ega; biroq haykaltaroshlikning bu turi bevosita muhit, [[Meʼmorlik|meʼmoriy]] insho-otlar hamda tabiat bilan uygʻun boʻlishi lozim, bu unga yanada ulugʻvorlik va taʼsirchanlik baxsh etadi. Monumental haykaltaroshlikka xos boʻlgan xislatlardan biri qahramonlarni koʻtarinki ruhda tasvirlash-dir. Monumental haykaltaroshlik asarlari uzoqdan koʻrishga moʻljallanganligi sababli, katta-katta yaxlit shakllardan keng foydalaniladi; odam yuzidagi mayda unsurlar, kiyimdagi buklanishlar, mayda qismlar koʻrsatilmasligi mumkin.

Bezak Haykaltaroshlikka istirohat bogʻlari, xiyobonlar, koʻcha va bogʻlar, shuningdek, meʼmoriy binolarning devorlarini bezash uchun ishlanadigan turli bezak haykallar kiradi; asarlarida ramziy obrazlar, hayvonlar shakli keng ishlatiladi. Binolarning devorlariga ishlanadigan boʻrtma tasvirlar, [[amaliy sanʼat]] buyumlari yuzasiga ishlanadigan bezaklar, favvora, panja-ra, badiiy darvozalar ham shu haykaltaroshlik ning koʻrinishidir.

Dastgoh haykaltaroshlikga mustaqil mazmunga ega boʻlgan, sanʼatning boshqa turlariga tobe boʻlmagan asarlar kiradi; ular koʻrgazmalar, muzey xonalariga va uylarning interyeriga qoʻyish uchun moʻljallanadi. Bu tur asarlarda voqelik oʻzining butun borligʻi bilan aks ettiriladi hamda inson ruhiyatidagi nozik uzgarishlar, uning ichki kechin-malari, kayfiyatini ochib berish imkoniyati katta. Dastgoh haykaltaroshlik asarlari byust (belgacha boʻlgan [[portret]]), tors, haykal (odam gavdasining natural kat-talikda ishlangan koʻrinishi), haykalcha (natural kattaligidan kichik boʻlgan haykallar), koloss (haddan ortiq kattalikda ishlangan haykallar, mas, Rodos kolossi), janrli haykal (muayyan muhitda tasvirlangan odam yoki odamlar guruhi) va boshqa koʻrinishda boʻladi. Kichik shakllar haykaltaroshlikgi oʻz xarak-teriga koʻra amaliy bezak sanʼatiga yaqin turadi. Bunga stol ustiga qoʻyiladigan [[sopol]], chinni va boshqa xom ashyolardan ishlanadigan haykallar kiradi. Eng koʻp tarqalgan turlaridan biri terrakota; medal yasash sanati va gliptika ham shu turga mansub.

Haykaltaroshlikda ijodkor nursoya oʻyinidan foydalanish orqali asarning taʼsir kuchini oshirishga erishadi (nur tushishi bilan haykal jonlanadi, nur yoʻnalishining oʻzgarishi bilan undagi nur-soya tovlanishi ham oʻzgaradi, natijada undan tomoshabin oladigan taassurot ham oʻzgarib boradi). Bu ayniqsa monu-mental va bezak Haykaltaroshlik asarlari uchun qoʻl keladi, chunki maydon yoki hiyobonga oʻrnatilgan haykalga ertalabki quyosh nurlari bir joziba bersa, kechki kun botish paytidan quyosh nurlari boshqacha bir fayz kiritadi. Haykaltaroshlikla insonning tashqi koʻrinishi, sokin yoki harakatdagi holatini aks ettirish bilan uning imkoniyati tugamaydi, asarda kechin-malar, hayajon, gʻamginlik va boshqa ham oʻz ifodasini topadi. Haykaltarosh mahorati, toʻgʻri topilgan harakat, yuzdagi mimik holat asarning taʼsirli boʻlishida muhim oʻrin tutadi. Haykaltaroshlik asarlari uchun tosh, [[granit]], bronza, marmar, yogʻoch, metall (oltin, kumush, pikel kabi qimmatbaho metallar) sement, gips kabi turli materiallar ishlatiladi. Haykaltaroshlikda tanlangan xom ashyo uning rangini belgilaydi. Xalq haykaltaroshlikda-gina haykallarni boʻyash hollari uchraydi. Haykaltaroshlik asarlari yaratishda yumshoq moddalar (maxsus loy, mum, plastilin va boshqalar), qattiq moddalar (turli nav toshlar, yogʻoch va boshqalar)dan kesib (yoʻnib) yoki oʻymakorlik bilan keraksiz qismlarini olib tashlash yoʻli bilan yaratiladi; suyuq holatdan qattiq holatga oʻtish xususiyatiga ega boʻlgan moddalar (turli metall, gips, beton va boshqalar)dan qolip yordamida quyib ishlanadi; keramika haykaltaroshlik asarlari tayyorlashda maxsus loy navlaridan foydalaniladi, shakl boʻyama iaqsh yoki rangli sir bilan qoplanadi va maxsus pechlarda quydiriladi. Haykaltaroshlik asari taglikka (postament yoki pyedestalga) oʻrnatiladi; baʼzan haykaltarosh maq-sadini yuzaga chiqarishda bir necha taglikka oʻrnatilgan haykallar, relyeflardan foydalanishi mumkin.

Haykaltaroshlik qadimdan — ibtidoiy jamiyatda insonning mehnat faoliyati va diniy tushunchalarning paydo boʻlishi bilan shakllanib, yasash jarayonida haykaltaroshlikga xos uslub (yoʻnish, ishlov berish, yumshoq loydan shakllar yasash) bilan oʻz hissiyoti, kechinmalarini tasvirlay boshlagan. Hayvonlarning dumaloq, gʻor yoki tosh yuzasiga ishlangan boʻrtma haykallari ibtidoiy kishilar qarashlarining ifodasidir. Boʻrtma tasvirlar yumshoq tosh, suyak va yogʻoch yuzasiga ishlangan, mehnat va ov qurollarini bezashda hamda tumor sifatida ham foydalanilgan. Oltin va boshqa qimmatbaho materiallardan boʻrtma tasvirli amaliy sanʼat buyumlari, loydan haykalchalar yasashda katta muvaffaqiyatlarga erishildi (skifyaar madaniyati, Afrika qitʼasining Nok manzilidagi sopol haykallar va boshqalar).

Quldorlik tuzumi davridan haykaltaroshlikda yangi bosqich boshlandi, bu davr uslub rang-barangligi, mavzu va turlarining koʻlami bilan ajralib turadi. Bu jihatdan haykaltaroshlikda Qad. Sharqning alohida oʻrni bor: ilk bor mahobatli haykallar, dastgoh portretlari, joʻshqin, harakatga toʻla boʻrtma tas-virlar yaratildi. Shumer va Akkad, Bobil va Ossuriya yodgorliklari, Misrdagi mahobatli haykallar, nafis boʻrtma tasvirlar shu davrning nodir yodgorliklaridir. [[Oʻrta Sharq]], jumladan, [[Oʻzbekiston]] hududida yara-tilgan Xorazm, Sugʻd, Baqtriya yodgorliklari, Tuproqqalʼa, Varaxsha, Af-rosiyob, Xolchayon, Dalvarzintepa, Quvaning mahobatli haykal va boʻrtma tasvirlari, mayda haykalchalar, amaliy sanʼat buyumlarini bezashda ishlangan turli badiiy shakllar davrning boy madaniyatidan dalolat beradi.

Antik davrda voqeband relyef, portret oʻz rivojining yuqori bosqi-chiga koʻtarildi, odamning ruhiy hola-tini ifodalash borasida katta yutuqlarga erishildi. Yunoniston va qis-man qad. Rimda yaratilgan haykaltaroshlik asarlarida insoniy tuygʻular, uning kamoloti yetakchi oʻrinni egalladi, tasvirlashda haqqoniylik hukm surdi, jismoniy baquvvat va maʼnaviy goʻzal inson obra-zini yaratish yunon haykaltaroshlikning bosh maqsadi boʻldi (Fidiy va Miron, Poliklet va Praksitel). Rim haykaltaroshlari portret sanʼatida katta yutuqlarga erishdilar, ularning asarlarida in-sonning murakkab kechinmalari kuchli realizmda tasvirlandi, shaxsning jismoniy va maʼnaviy holati ochiq koʻrsatildi; Rimda ilk bor otliq qoʻmondon haykali ishlandi, boʻrtma tasvirda ham katta yutuqlarga erishildi: muhim tarixiy voqealarga bagʻishlab oʻrnatilgan ustun va zafar toqilari voqeband boʻrtma tasvirlar bilan bezatildi.

Oʻrta asrlar Sharq mamlakatlarida haykaltaroshlik hamma joyda bir xil rivojlanmadi. Janubiy, janubi-sharqiy Osiyo mamla-katlari (Hindiston, Indoneziya va Hindixitoy mamlakatlari)da maho-batli, ishlanishi nafis ajoyib yodgorliklar yaratilgan boʻlsa, Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida haykaltaroshlik amaliy bezak sanʼatining haykaltaroshlik bilan chatishib ketgan tosh oʻymakorligi, yogʻoch va ganch oʻymakorligi, zargarlik va kandakorlik asarlarida oʻz ifodasini topdi, roʻzgʻor buyumlari, taqinchoqlar tayyorlashda, binolar bezagi (namoyoni)da keng qoʻllandi. Yevropa mamlakatlarida xristian dini haykaltaroshlikni rivojlantiruvchi asosiy kuch boʻldi: soborlar qoshida haykaltaroshlik ustaxonalari tashkil etildi, bu yerda boʻlajak haykal-taroshlar tayyorlandi, ibodatxonalar uchun dumaloq haykal va relyeflar yaratilib, ular diniy gʻoyalarni targʻib qilishga xizmat qildi.

Haykaltaroshlik roman va gotika uslubida qurilgan binolar kompozitsiyasining ajral-mas qismiga aylandi. 13-asr 2-yarmi — 14-asr boshlarida Yevropa realistik Haykaltaroshlik namu-nalari koʻzga tashlana boshladi (N.Pi-zano va boshqalar), dunyoviy gʻoyalar (yorqin insoniy xarakterlar, hayotga muhabbat ruhi)ni aks ettirish Haykaltaroshlikning bosh vazifasiga aylandi (Donatello, A.Verok-kʼo va boshqalar), koʻp planli relyeflar yara-tildi; bronzadan haykal quyish sanʼ-ati mukammallashdi, mayolika (koshinkorlik), kandakorlik amaliyotda keng ishlatila boshlandi. Mikelanjelo ijodi [[Uygʻonish davri]] sanʼatining yuksak bir choʻqqisi boʻldi. 17—19-asrlar Haykaltaroshlik ham boy va rang-barang; bu davr Yevropa Haykaltaroshlikda barokko, klassitsilm, realizm uslublari raqobatda boʻldi. Uygʻonish davri Haykaltaroshlikga xos xotirjamlik, salobatlilik oʻrniga barokko uslubi bilan shijoat, joʻshqinlik kirib kelgan boʻlsa, klas-sitsizm aksincha yana Uygʻonish davri xotirjamligiga qaytishga, hamma narsani aql bilan tartibga solishga harakat qildi. Oʻz mavqeini mustahkamlab borgan realizm uslubi borliqni toʻlaqonli aks ettirishga, inson his-tuygʻularini chuqurroq ifodalashga intildi (L.Bernini, A.Kanova, J. Gudon va boshqalar). 19-asr 2-yarmidan Haykaltaroshlikda demokratik tamoyillar ortib bordi, maishiy hayot, mehnat mavzusi sanʼatkorlarni oʻziga jalb etdi. Yevropa Haykaltaroshlikda turli naturalistik oqim va yoʻnalishlar shakllandi, avvalgi sanʼatlar sintezidan chekinish yuzaga keldi; bu davrda impressi-onizm, simvolizm oqimlari ham Haykaltaroshlikda oʻz ifodasini topdi. 19-asr oxiri — 20-asr boshidagi Haykaltaroshlik rivojiga davrning yangi oqimlari taʼsir etdi. Bu jarayonda fransuz haykaltaroshi O.Roden ijodi muhim ahamiyatga ega boʻldi. Uning taʼsirida nafaqat fransuz, balki koʻpgina zamonaviy yevropalik va boshqa haykaltaroshlar ijodi shakllandi. 20-asr Haykaltaroshlik sanʼati qarama-qarshi omillarga asoslangan. Bir tomondan realistik sanʼat yoʻnalishi oʻz badiiy koʻlamini kengaytirishga, ifoda vositalarining taʼsirchanligini oshirishga intilgan boʻlsa, ikkinchi tomondan avangard sanʼati oʻz imkoniyatlarini keng namoyon eta bordi. 20-asr badiiy uslublari (kubizm — P.Pikasso, A.Ar&quot;xipenko, A.Loran; konstrukti-vizm — A.Kolder; popart va avangardning boshqa vakillari) taʼsirida Haykaltaroshlik yangi koʻrinish va anʼanaviy boʻlmagan uslub va materiallar bilan boyidi. 19-asr oʻrtalarida Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida haykaltaroshlikda jonlanish boshlandi. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekistonda ham haykaltaroshlik asarlari yaratila boshladi, uning dumaloq va boʻrtma tasvir-relyef turida asarlar paydo boʻldi. Favvoralar ishga tushdi, bezak haykaltaroshlik asarlari bilan dam olish va xor-diq chiqarish maskanlari, xiyobonlarni bezatish odati kengaydi. Shu davrda ishlangan qurbaqa, kiyik, it, sher va boshqa haykallar bir qancha (Toshkent, Buxoro kabi) joylarni bezab turibdi. Buxorodagi Sitorai Mohi Xosadagi marmardan ishlangan sher haykallari, islimiy, girih naqshlar, chiroyli yozuvlar bilan oʻyib jilo berilgan suv novlari diqqatga sazovor. Tosh va marmar oʻymakorligi namunalari Xiva meʼmoriy yodgorliklarida koʻp uchraydi (jumladan, relyefli tosh va marmar poyus-tunlar).

20-asr boshlaridan xalq anʼanaviy amaliy sanʼati usullari keng qoʻllandi hamda rivojlantirildi: Muqimiy teatri (1943) hamda Navoiy teatri (1948) binosi va boshqa haykaltaroshlikning boshqa turlari ham keng rivojlana boshladi. Anʼ-anaviy mayda haykaltaroshlik ham yangi mazmun va mavzular bilan boyidi (U.Joʻraqulov, X.Rahimova, A.Muxto-rov va boshqalar). Shu davrdan realistik haykaltaroshlikning hamma turlarida dastlabki namunalari yaratildi. Monumental va bezak haykaltaroshlikgi bevosita meʼmorlik sanʼati bilan bogʻliq holda rivoj topdi: E.Rush, Ya. Kuchis, Ya. Strazdin, O.Korjinskaya asarlari shu sanʼatining dastlabki namunalari edi. Dastgoh haykaltaroshlikgida port-ret va janrli kompozitsiyalar paydo boʻldi (A.Ivanov, F.Grishchenko va boshqalar). Oʻzbek haykaltaroshligining yangi bos-qichi 20-asrning ikkinchi yarmiga toʻgʻri keladi. Bu davrga kelib haykaltaroshlar safi kengaydi. Haykaltaroshlikda akademik tizim shakllandi. A. Boymatov, A. Ahme-dov, D.Roʻziboyev, A.Shoymurodov, E.Aliyev, H.Hus-niddinxoʻjayev, Ya. Shapiro, L.Ryabsev, D. Ryabichev va boshqa haykaltaroshlikning barcha tur va janrlarida ijod qilib, uning ravnaqiga oʻz hissalarini qoʻshdilar.

Monumental va monumental-bezak haykaltaroshlik borasida qator asarlar yaratishda tosh, metall, shamot, sopol va boshqa qat-tiq materiallardan keng foydalaniddi. Oʻzbekistondagi har bir meʼmoriy majmua sanʼatlar sin-tezi zaminida shakllantirilishi haykaltaroshlik rivojida muhim oʻrin egalladi. Toshkent shahri, viloyatlar va tumanlar markazlarida bosh maydon, yirik xiyo-bon, koʻchalar va boshqa markazlarda maydonlar tashkil etildi, ularda davlat va fan, madaniyat arboblariga yodgorliklar oʻrnatildi: Toshkentdagi Pushkin (M.Anikushin), Samarqanddagi [[Alisher Navoiy]] va Jomiy (H.Husnid-dinxoʻjayev va V.Lunev) hamda Mirzo Ulugʻbek (M.Musaboyev) va boshqa haykallar. Bezak haykaltaroshlikda afsonaviy ajdaho, kiyik va qoʻzichoqlar haykallari yaratilib, madaniy, maʼmuriy binolarning may-donlariga oʻrnatildi (Toshkentdagi Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi Markaziy koʻrgazmalar zali oldidagi haykallar va boshqa, Samarqand muzeyi oldidagi ajdaho, Buxoro Inturist mehmonxonasi uchun ishlangan relyef va haykallar), favvoralarda haykaltaroshlik koʻrinishlari oʻz ifodasini topdi.

Dastgoh haykaltaroshlikning portret va anima-listika janrlarida A. Boymatov, A.Shoymurodov, A.Ahmedov, akauka P. va M.Ivanovlar, T. Qosimov, D.Roʻziboyev, keyinroq \\.Jabborov, T.Toʻlaxoʻjayev va boshqa, qoraqalpoq haykaltaroshlikda J.Quttimurodov, Toʻraniyozov va boshqa izlanishlari oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. 1960—80 yillarda dast-goh X.ning portret, janrli haykal va mayda plastika (haykaltaroshlik)da jonlanish sezildi, uslub va yoʻnalishlari kengaydi. A. Hotamov, T.Esonov, M. Abdullayev, F. Ahmedzya-nov, M.Avakyan, M.Rahmonberdiyev, M.Borodi-na, L. Nesterovich, M. Porub, T.Yorqulov va boshqa shu yoʻnalishda ijod qilib tanila boshladilar.

Mustaqillik yillarida haykaltaroshlikda yirik badiiy yodgorlik haykallar barpo etildi, ularda ajdodlarning yorqin qiyofalarini yara-tishga erishildi. Bu davrda haykaltaroshlikda yaratilgan asarning ilk namu-nasi Oʻzbekiston milliy bogʻinint soʻlim goʻshasiga oʻrnatilgan Alisher Navoiy haykali boʻlib (haykaltaroshlar E.Aliyev, N.Bandzeladze, V.Deg-tyarov, 1991), u atrof-muhit bilan uy-gʻunlikda; ramziy maʼnoda barpo etilgan meʼmoriy qism (ayvon) shoirning mahobatli qiyofasini yanada jonlantiradi. Monumental haykaltaroshlikda sermahsul ijod qilayotgan I.Jabborov, J. Mir-tojiyev va boshqa asarlarida sanʼatlar sin-teziga asoslangan asarlari yuzaga keldi. Toshkent, Samarqand, Shahrisabzda qad koʻtargan Amir Temurning mahobatli haykallarida sohibqiron obrazi gavdalantirildi; sarkarda „Ja-loliddin Manguberdi“ (2000), buyuk alloma „alFargʻoniy“ (1998, Fargʻona va Quva shahri) „Zahiriddin Muham-mad Bobur“ (1993, Andijon shahrida), „Abdulla Qodiriy“ (1994, Toshkent shahrida), „Choʻlpon“ (1997, Andijon shahrida), „Ona“ (Jizzax shahrida) kabi yirik yodgorlik asarlarida tarixiy shaxslar qiyofasi, „Alpomish“ ramziy haykalida (1999, Termiz shahrida) xalq qahramonining badiiy talqini yara-tildi.

Dastgoh haykaltaroshlikda zamonaviy va milliy anʼanalar oʻzaro uygʻunlikda rivojlanmoqda, bunda badiiy tasviriylik yetakchi oʻrin tutadi. Haykaltaroshlikda oʻziga xos ijodiy uslubga ega boʻlgan T.Tojixoʻjayev („Alisher Navoiy“, „Ulugʻbek“, „Mashrab“, „Furqat“ kabi buyuk siymolar hamda „Kurash“, „Raqs“, „Chavandoz“ kabi romantik asarlar), D.Roʻziboyev („Navroʻz malikasi“, 2000), J.Quttimurodov („Ayol“, „Amudaryo“, „Oqqush“, „Avesto“ turkumi va boshqalar), J. Mirto-jiyev („Bobur — Vatan sogʻinchi“, „Sayyoh Bobur“, „Temur Malik“, „Behzod“) va boshqa haykaltaroshlar sama-rali ijod qilmoqda. Mayda haykaltaroshlikda ham katta muvaffaqiyatlarga erishildi, sopol (terrakota), shamot, chinni, fayans, yogʻoch va boshqalarda asarlar yuzaga keldi. Sh. Moʻminovannng chinni va sopol shakllari nozik hamda tasavvurining rang-barangligi bilan ajralib turadi, N.Qodirov, V. Shurkov va boshqalarning sopol haykalchalari ishlanishi xalq ijodiyotiga yaqinligi, yengil yumori bilan diqqatni oʻziga tortadi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}} &lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&gt;


{{chala}}
[[Turkum:Sanʼat]]</text>
      <sha1>14rqnfv5bp9kqxbcuevvhajwp41wdtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Aumann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>637850</id>
    <revision>
      <id>6121864</id>
      <parentid>5441581</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1121" sha1="1migpa08osyco3rz7rqj99q7cajluv8" xml:space="preserve">[[Fayl:Aumann, Robert (1930).jpg|thumb|200px|right|Robert John Aumann (2008)]]
'''Robert Aumann''' (1930, Germaniya) – isroillik iqtisodchi (1938-yil Amerikaga koʻchib oʻtgan, 1956-yildan [[Quddus]]da. [[AQSH]] va [[Isroil]] fuqaroligiga ega). [[Massachusets texnologik instituti]]da doktorlik ilmiy darajasini olgan. [[Quddus yahudiy universiteti]] profes-sori. XX asrning 90-yillari boshidan [[Isroil matematiklar ittifoqi]] prezidenti. Yahudiy matematiklar jamiyati jurnali muharriri. &quot;Talmuddagi oʻyinlar nazariyasi&quot; asari mashhur. Ilmiy ishlari oʻyinlar nazariyasi asosida ijtimoiy muammolar, jumladan toʻqnashuvlar va hamkorlik masalalariga bagʻishlangan, narxlar va savdo urushlari kabi iqtisodiy ixtiloflarning kelib chiqishi tabiati ochib berilgan. [[Nobel mukofoti]] laureati (2005; [[Thomas Schelling]] bilan birga)&lt;ref&gt;[[OʻzME]]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari}}

{{DEFAULTSORT:Aumann, Robert}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari]]


{{scientist-stub}}</text>
      <sha1>1migpa08osyco3rz7rqj99q7cajluv8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121865</id>
      <parentid>6121864</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="261w8wddpq8vjmmcrtj9ngyb8kca8cg" xml:space="preserve">[[Fayl:Aumann, Robert (1930).jpg|thumb|200px|right|Robert John Aumann (2008)]]
'''Robert Aumann''' (1930, Germaniya) — isroillik iqtisodchi (1938-yil Amerikaga koʻchib oʻtgan, 1956-yildan [[Quddus]]da. [[AQSH]] va [[Isroil]] fuqaroligiga ega). [[Massachusets texnologik instituti]]da doktorlik ilmiy darajasini olgan. [[Quddus yahudiy universiteti]] profes-sori. XX asrning 90-yillari boshidan [[Isroil matematiklar ittifoqi]] prezidenti. Yahudiy matematiklar jamiyati jurnali muharriri. „Talmuddagi oʻyinlar nazariyasi“ asari mashhur. Ilmiy ishlari oʻyinlar nazariyasi asosida ijtimoiy muammolar, jumladan toʻqnashuvlar va hamkorlik masalalariga bagʻishlangan, narxlar va savdo urushlari kabi iqtisodiy ixtiloflarning kelib chiqishi tabiati ochib berilgan. [[Nobel mukofoti]] laureati (2005; [[Thomas Schelling]] bilan birga)&lt;ref&gt;[[OʻzME]]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari}}

{{DEFAULTSORT:Aumann, Robert}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Amerikalik Nobel mukofoti laureatlari]]


{{scientist-stub}}</text>
      <sha1>261w8wddpq8vjmmcrtj9ngyb8kca8cg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oʻzbekiston Olimpiya oʻyinlarida</title>
    <ns>0</ns>
    <id>638886</id>
    <revision>
      <id>6121587</id>
      <parentid>5357222</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28391-18</username>
        <id>265636</id>
      </contributor>
      <comment>2+2=4 uch emas</comment>
      <origin>6121587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19574" sha1="7xi83l159d2mv84g7k2bvanjxdnko0s" xml:space="preserve">{{Oʻzbekiston Olimpiya oʻyinlarida}}'''Oʻzbekiston sportchilari Olimpiya oʻyinlarida''' [[1952]]-yildan buyon ([[1992]]-yilgacha [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sobiq Ittifoq]] va [[MDH]] sportchilari jamoasi tarkibida, [[1996]]-yildan e'tiboran mustaqil davlat vakili sifatida) qatnashib keladi. Olimpiada harakatini rivojlantirishdagi alohida xizmatlari uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti [[Islom Karimov|I. A. Karimov]] [[Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi|XOQ]] tomonidan Olimpiada oltin ordeni bilan taqdirlangan (1996).&lt;ref&gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;/ref&gt;

== Oʻzbekistoning Olimpiada oʻyinlaridagi medallari ==

=== Oʻzbekiston olimpiadachilarining Yozgi Olimpiada oʻyinlaridagi medallari ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%; text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! colspan=&quot;8&quot; style=&quot;border-right:0px;&quot; ; | '''Oʻzbekistonning jami medallari&lt;ref&gt;{{Citation |title=sports-reference.com Olympics |url=http://www.sports-reference.com/olympics/countries/UZB/ |year= |access-date=2013-06-18 |archivedate=2020-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200428205425/https://www.sports-reference.com/olympics/countries/UZB/}}&lt;/ref&gt;'''
| style=&quot;border-right:0px&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; ; | [[Tasvir:Olympic rings.svg|50px]]
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
|'''Yil''' || '''Ishtrokchi''' || '''Mezbon mamlakat''' ||'''Bayroqdor'''|| bgcolor=&quot;gold&quot; | '''Oltin''' || bgcolor=&quot;silver&quot; | '''Kumush''' || bgcolor=&quot;cc9966&quot; | '''Bronza''' || '''Jami'''||'''Oʻrni'''
|-
| 1996 || 71 || [[Atlanta]] ([[AQSh]]) ||[[Timur Ibrohimov]]|| 0 || 1 || 1 || 2|| 58
|-
| 2000 || 70 || [[Sidney]] ([[Avstraliya]]) ||[[Muhammadqodir Abdullayev]]|| 1 || 1 || 2 || 4|| 41
|-
| 2004 || 70 || [[Afina]] ([[Gretsiya]]) ||[[Abdullo Tangriyev]]|| 2 || 1 || 2 || 5 || 34
|-
| 2008 || 56 || [[Pekin]] ( [[Xitoy]]) ||[[Dilshod Mahmudov]]|| 0 || 1 || 3 || 4 || 62
|-
| 2012 || 54 || [[London]] ([[Birlashgan Qirollik]]) ||[[Elshod Rasulov]]|| 0 || 0 || 3 || 3 || 75
|-
| 2016 || 70 || [[Rio-de-Janeyro]] ([[Braziliya]]) ||[[Bahodir Jalolov]]|| 4 || 2 || 7 || 13 || 21
|-
| 2020 || 67 || [[Tokio]] ([[Yaponiya]]) ||[[Bahodir Jalolov]]&lt;br /&gt;[[Nigora Tursunqulova]]|| 3 || 0 || 2 || 5 || 32  
|-
| 2024 || 90 || [[Parij]] ([[Fransiya]]) ||[[Abdumalik Xalokov]]&lt;br /&gt;[[Zaynab Dayibekova]]||  8|| 2 || 3 || 13 ||13
|}

== Olimpiada oʻyinlari sovrindorlari ==
=== Qishki Olimpiada oʻyinlari sovrindorlari ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| Medal
!style=&quot;width:12em&quot;| Sportchi
!style=&quot;width:10em&quot;| Oʻyinlar
!style=&quot;width:10em&quot;| Sport turi
!style=&quot;width:10em&quot;| Sport bahsi
|-
| {{oltin medal}} || [[Lina Cheryazova]] || [[1994 Winter Olympics|Lillehammer 1994]] {{NOR}} || [[Tasvir:Freestyle skiing pictogram.svg|25px]] [[Fristayl]] || Ayollar fristayl
|}

=== Yozgi Olimpiada oʻyinlari sovrindorlari ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| Medal
!style=&quot;width:12em&quot;| Sportchi
!style=&quot;width:10em&quot;| Oʻyinlar
!style=&quot;width:10em&quot;| Sport turi
!style=&quot;width:10em&quot;| Sport bahsi
|-
| {{kumush medal}} || [[Armen Bagdasarov]] || [[1996-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Atlanta-1996]]&lt;br/&gt; {{USA}}
| [[Tasvir:Judo pictogram.svg|25px]] [[Dzyudo]] || Erkaklar 86&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}}|| [[Karim Toʻlaganov]]|| [[1996-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Atlanta-1996]] &lt;br/&gt; {{USA}}
| [[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]] || Erkalar 71&amp;nbsp;kg
|-
| {{oltin medal}} || [[Muhammadqodir Abdullayev]] || [[2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Sidney-2000]] &lt;br/&gt;{{AUS}} || [[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]] || Erkaklar 63.5&amp;nbsp;kg
|-
|{{kumush medal}} || [[Artur Taymazov]] || [[2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Sidney-2000]]&lt;br/&gt; {{AUS}} || [[Tasvir:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Erkin kurash|Kurash]] || Erkaklar 130&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}} || [[Rustam Saidov]] || [[2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Sidney-2000]] &lt;br/&gt;{{AUS}} || [[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]] || Erkaklar +91&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}} || [[Sergey Mixaylov]]|| [[2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Sidney-2000]]&lt;br/&gt; {{AUS}} || [[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]] || Erkalar 81&amp;nbsp;kg
|-
| {{oltin medal}} || [[Artur Taymazov]] || [[2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Afina-2004]] &lt;br/&gt;{{GRE}} || [[Tasvir:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Erkin kurash|Kurash]] || Erkaklar  120&amp;nbsp;kg
|-
| {{oltin medal}} || [[Aleksandr Dokturashvili]]|| [[2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Afina-2004]]&lt;br/&gt; {{GRE}}|| [[Tasvir:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Yunon-rum kurashi|Kurash]]|| Erkaklar 74&amp;nbsp;kg
|-
| {{kumush medal}} || [[Magomed Ibragimov]] || [[2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Afina-2004]] &lt;br/&gt;{{GRE}} || [[Tasvir:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Erkin kurash|Kurash]] || Erkaklar 96&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}} || [[Bahodirjon Sultonov]] || [[2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Afina-2004]]&lt;br/&gt; {{GRE}}
| [[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]] || Erkaklar oʻrta vazn
|-
| {{bronza medal}} || [[Oʻtkirbek Haydarov]]|| [[2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Afina-2004]]&lt;br/&gt; {{GRE}} || [[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]] || Erkalar ogʻir vazn
|-
|{{bronza medal}} || [[Abdullo Tangriyev]]|| [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Pekin-2008]] &lt;br/&gt;{{CHN}}
| [[Tasvir:Judo pictogram.svg|25px]] [[Dzyudo]] || Erkaklar +100&amp;nbsp;kg
|-
| {{bronza medal}} || [[Rishod Sobirov]] || [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Pekin-2008]] &lt;br/&gt;{{CHN}}
| [[Tasvir:Judo pictogram.svg|25px]] [[Dzyudo]] || Erkaklar 60&amp;nbsp;kg
|-
| {{bronza medal}} || [[Anton Fokin]]&lt;ref&gt;[http://uza.uz/uz/sport/4569/ Anton Fokin – Olimpiada oʻyinlari sovrindori]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; || [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Pekin-2008]] &lt;br/&gt;{{CHN}}
| [[Tasvir:Gymnastics pictogram.svg|25px]] [[Gimnastika]] || Erkaklar brusda bajarilgan mashqlar
|-
|{{bronza medal}} || [[Yekaterina Xilko]] || [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Pekin-2008]] &lt;br/&gt;{{CHN}}
| [[Tasvir:Gymnastics pictogram.svg|25px]] [[Gimnastika]] || Ayollar batutda sakrash
|-
| {{bronza medal}} || [[Rishod Sobirov]] || [[2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|London-2012]] &lt;br/&gt; {{GBR}}
| [[Tasvir:Judo pictogram.svg|25px]] [[Dzyudo]] || Erkaklar 60&amp;nbsp;kg
|-
| {{bronza medal}} || [[Abbos Atoyev]] || [[2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|London-2012]] &lt;br/&gt; {{GBR}}
| [[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]] || Erkaklar 675&amp;nbsp;kg
|-
| {{bronza medal}} || [[Ivan Yefremov]]|| [[2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|London-2012]] &lt;br/&gt; {{GBR}}
| [[Tasvir:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ogʻir atletika]]|| Erkaklar 105&amp;nbsp;kg 
|-
|{{oltin medal}}
|[[Hasanboy Doʻsmatov]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]]
|Erkaklar 49&amp;nbsp;kg
|-
|{{oltin medal}}
|[[Ruslan Nurudinov]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ogʻir atletika]]
|Erkaklar 105&amp;nbsp;kg
|-
|{{oltin medal}}
|[[Shahobiddin Zoirov]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]]
|Erkaklar 52&amp;nbsp;kg
|-
|{{oltin medal}}
|[[Fazliddin Gʻoibnazarov]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]]
|Erkaklar 64&amp;nbsp;kg
|-
|{{kumush medal}}
|[[Shahram Gʻiyosov]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]]
|Erkaklar 69&amp;nbsp;kg
|-
|{{kumush medal}}
|[[Bektemir Meliqoʻziyev]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]]
|Erkaklar 75&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}}
|[[Diyorbek O‘rozboyev]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Judo pictogram.svg|25px]] [[Dzyudo]]
|Erkaklar 60&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}}
|[[Rishod Sobirov]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Judo pictogram.svg|25px]] [[Dzyudo]]
|Erkaklar 66&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}}
|[[Rustam To‘laganov]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]]
|Erkaklar 91&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}}
|[[Elmurat Tasmuradov]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]] &lt;br/&gt;{{BRA}}
|[[Tasvir:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Yunon-rum kurashi|Kurash]]
|Erkaklar 59&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}}
|[[Murodjon Ahmadaliyev]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]]
|Erkaklar 56&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}}
|[[Ixtiyor Navroʻzov]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Erkin kurash|Kurash]]
|Erkaklar 65&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}}
|[[Magomed Ibragimov]]
|[[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-2016]]&lt;br/&gt; {{BRA}}
|[[Tasvir:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Erkin kurash|Kurash]]
|Erkaklar 97&amp;nbsp;kg
|-
|{{oltin medal}}
|[[Ulugʻbek Rashitov]]
|[[2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Tokio-2020]]&lt;br/&gt; {{JAP}}
|[[Tasvir:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Taekvondo 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Taekvondo]]
|Erkaklar 68&amp;nbsp;kg
|-
|{{oltin medal}}
|[[Akbar Joʻrayev]]
|[[2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Tokio-2020]]&lt;br/&gt; {{JAP}}
|[[Tasvir:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ogʻir atletika]]
|Erkaklar 109&amp;nbsp;kg
|-
|{{oltin medal}}
|[[Bahodir Jalolov (bokschi)|Bahodir Jalolov]]
|[[2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Tokio-2020]]&lt;br/&gt; {{JAP}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks]]
|Erkaklar +91&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}}
|[[Davlat Bobonov]]
|[[2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Tokio-2020]]&lt;br/&gt; {{JAP}}
|[[Tasvir:Judo pictogram.svg|25px]] [[Dzyudo]]
|Erkaklar 90&amp;nbsp;kg
|-
|{{bronza medal}}
|[[Bekzod Abdurahmonov]]
|[[2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Tokio-2020]]&lt;br/&gt; {{JAP}}
|[[Tasvir:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Erkin kurash|Kurash]]
|Erkaklar 74&amp;nbsp;kg
|-
|{{oltin medal}}
|[[Diyora Keldiyorova]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Judo pictogram.svg|25px]] [[Dzyudo 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Dzyudo]]
|[[Dzyudo 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – ayollar 52 kg|Ayollar 52&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{oltin medal}}
|[[Ulugʻbek Rashitov]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Taekvondo 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Taekvondo]]
|[[Taekvondo 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar 68 kg|Erkaklar 68&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{oltin medal}}
|[[Hasanboy Doʻsmatov]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Boks]]
|[[Boks 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar 51 kg|Erkaklar 51&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{oltin medal}}
|[[Asadxoʻja Moʻydinxoʻjayev]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Boks]]
|[[Boks 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar 71 kg|Erkaklar 71&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{oltin medal}}
|[[Lazizbek Mullajonov]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Boks]]
|[[Boks 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar 92 kg|Erkaklar 92&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{oltin medal}}
|[[Razambek Jamalov]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Kurash 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Kurash]]
|[[Kurash 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar erkin kurashi 74 kg|Erkaklar 74&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{oltin medal}}
|[[Abdumalik Xalokov]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Boks]]
|[[Boks 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar 57 kg|Erkaklar 57&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{oltin medal}}
|[[Bahodir Jalolov (bokschi)|Bahodir Jalolov]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Boks 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Boks]]
|[[Boks 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar +92 kg|Erkaklar +92&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{kumush medal}}
|[[Akbar Joʻrayev]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ogʻir atletika 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Ogʻir atletika]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ogʻir atletika - Erkaklar 102 kg|Erkaklar 102&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{kumush medal}}
|[[Svetlana Osipova]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Taekvondo 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Taekvondo]]
|[[Taekvondo 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – ayollar +67 kg|Ayollar +67&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{bronza medal}}
|[[Muzaffarbek Toʻraboyev]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Judo pictogram.svg|25px]] [[Dzyudo 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Dzyudo]]
|[[Dzyudo 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar 100 kg|Erkaklar 100&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{bronza medal}}
|[[Alisher Yusupov]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Judo pictogram.svg|25px]] [[Dzyudo 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Dzyudo]]
|[[Dzyudo 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar +100 kg|Erkaklar +100&amp;nbsp;kg]]
|-
|{{bronza medal}}
|[[Gʻulomjon Abdullayev]]
|[[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij-2024]] &lt;br/&gt; {{FRA}}
|[[Tasvir:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Kurash 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|Kurash]]
|[[Kurash 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar erkin kurashi 57 kg|Erkaklar 57&amp;nbsp;kg]]
|}

=== Olimpiada medallaridan mahrum qilingan sportchilar ===
{{main|2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari medallar jadvali|2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari medallar jadvali|Olimpiada medallaridan mahrum qilingan sportchilar ro‘yxati}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! Medal
! Nomi
! Sport turi
! Sport bahsi
! Sana
|-bgcolor=pink
| {{Kumush medal}} || [[Soslan Tigiyev]] || [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Erkin kurash]] || 74 kg|| {{sana|20 August 2008}}
|-bgcolor=pink
| {{Oltin medal}} || [[Artur Taymazov]] || [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Erkin kurash]] || 120 kg || {{sana|21 August 2008}}
|-bgcolor=pink
| {{Bronza medal}} || [[Soslan Tigiyev]]* || [[2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Erkin kurash]] || 74 kg || {{sana|10 August 2012}}
|-bgcolor=pink
| {{Oltin medal}} || [[Artur Taymazov]] || [[2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Erkin kurash]] || 120 kg || {{sana|11 August 2012}}
|}

* [[Oʻzbekiston 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida|London 2012]] Olimpidasida bronza medalini qoʻlga kiritgan [[Soslan Tigiyev]] organizmida taqiqlangan metilgeksaneamin moddasi topilgani sabab, bronza medalidan mahrum qilingan&lt;ref&gt;[http://www.olympic.org/news/ioc-strips-uzbek-wrestler-of-london-bronze/181770 IOC strips Uzbek wrestler of London bronze]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Soslan Tigiev rasman Olimpiada-2012 medalidan mahrum qilindi |url=http://kun.uz/2012/11/08/disqualified/ |year= |access-date=2013-06-18 |archivedate=2012-12-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212015531/http://kun.uz/2012/11/08/disqualified/}}&lt;/ref&gt;.

== Medallar jadvali ==
=== Oʻyinlar boʻyicha medallar ===
; Yozgi Olimpiada oʻyinlari
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%; text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
|'''Oʻyinlar''' || bgcolor=&quot;gold&quot;| '''Oltin''' ||bgcolor=&quot;silver&quot;| '''Kumush''' ||bgcolor=&quot;cc9966&quot;| '''Bronza''' || '''Jami'''
|-
|align=left| {{Flagicon|AQSh}} [[1996-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Atlanta 1996]] || 0 || 1 || 1 || 2
|-
|align=left| {{Flagicon|Avstraliya}} [[2000-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Sidney 2000 ]] || 1 || 1 || 2 || 4
|-
|align=left| {{Flagicon|Gretsiya}} [[2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Afina 2004 ]] || 2 || 1 || 2 || 5
|-
|align=left| {{Flagicon|Xitoy}} [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Pekin 2008]] || 0 || 1 || 3 || 4
|-
|align=left| {{Flagicon|Birlashgan Qirollik}} [[2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|London 2012]] || 0 || 0 || 3 || 3
|-
|align=left| {{Flagicon|Braziliya}} [[2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Rio-de-Janeyro 2016 ]] || 4 || 2 || 7 || 13
|-
|align=left| {{Flagicon|Yaponiya}} [[2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Tokio 2020 ]] || 3 || 0 || 2 || 5
|-
|align=left| {{Flagicon|Fransiya}} [[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Parij 2024 ]] || 8 || 2 || 3 || 13
|-
! Jami!! 18 !! 8 !! 23 !! 49
|}
; Qishki Olimpiada oʻyinlari

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%; text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
|'''Oʻyinlar''' || bgcolor=&quot;gold&quot;| '''Oltin''' ||bgcolor=&quot;silver&quot;| '''Kumush''' ||bgcolor=&quot;cc9966&quot;| '''Bronza''' || '''Jami'''
|-
|align=left| {{Flagicon|Norvegiya}} [[1994-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|Lillexammer 1994]] || 1 || 0 || 0 || 1
|-
|align=left| {{Flagicon|Yaponiya}} [[1998-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|Nagano 1998]] || 0 || 0 || 0 || 0
|-
|align=left| {{Flagicon|AQSh}} [[2002-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|Solt-Leyk-Siti 2002]] || 0 || 0 || 0 || 0
|-
|align=left| {{Flagicon|Italiya}} [[2006-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|Turin 2006]] || 0 || 0 || 0 || 0
|-
|align=left| {{Flagicon|Kanada}} [[2010-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|Vankuver 2010]] || 0 || 0 || 0 || 0
|-
|align=left| {{Flagicon|Rossiya}} [[2014-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|Sochi 2014 ]] || 0 || 0 || 0 || 0
|-
|align=left| {{Flagicon|Janubiy Koreya}} [[2018-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|Pxyonchxan 2018]] || 0 || 0 || 0 || 0
|-
|align=left| {{Flagicon|Xitoy}} [[2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|Pekin 2022 ]] || 0 || 0 || 0 || 0
|-
! Jami!! 1 !! 0 !! 0 !! 1
|}

=== Sport turlari boʻyicha  medallar ===
; Yozgi sport turlari
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%; text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! colspan=5 style=&quot;border-right:0px;&quot;;| '''Yozgi Olimpiada o'yinlarida Oʻzbekistonning jami medallari'''
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
|'''Sport turi''' || bgcolor=&quot;gold&quot;| '''Oltin''' ||bgcolor=&quot;silver&quot;| '''Kumush''' ||bgcolor=&quot;cc9966&quot;| '''Bronza''' || '''Jami'''
|-
![[Boks]] !! 10 !! 2 !! 8 !! 20
|-
![[Dzyudo]] !! 1 !! 2 !! 7 !! 10
|-
![[Kurash]]!! 3 !! 2 !! 5 !! 9
|-
![[Ogʻir atletika]]!! 2 !! 1 !! 1 !! 3
|-
![[Taekvondo]]!! 2 !! 2 !! 0 !! 4
|-
![[Gimnastika]] !! 0 !! 0 !! 2 !! 2
|-
! Jami !! 18 !! 8 !! 23 !! 49
|}

; Qishki sport turlari
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%; text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! colspan=5 style=&quot;border-right:0px;&quot;;| '''Qishki Olimpiada o'yinlarida Oʻzbekistonning jami medallari'''
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
|'''Sport turi''' || bgcolor=&quot;gold&quot;| '''Oltin''' ||bgcolor=&quot;silver&quot;| '''Kumush''' ||bgcolor=&quot;cc9966&quot;| '''Bronza''' || '''Jami'''
|-
![[Fristayl]] !! 1 !! 0 !! 0 !! 1
|-
! Jami !! 1 !! 0 !! 0 !! 1
|}

==Yana qarang==
* [[Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi]]
* [[Oʻzbekiston Paralimpiada oʻyinlarida]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Loyiha|Sport|Olympic rings with white rims.svg|40}}
{{Mamlakatlar Olimpiada oʻyinlarida}}
[[Turkum:Oʻzbekiston sporti]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Olimpiada oʻyinlarida]]</text>
      <sha1>7xi83l159d2mv84g7k2bvanjxdnko0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Soʻgʻdiyona (futbol klubi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654043</id>
    <revision>
      <id>6121460</id>
      <parentid>6119173</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Havolalar */</comment>
      <origin>6121460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30261" sha1="h0q5mviduvnqayr2pgy3kwlefvufohj" xml:space="preserve">{{Futbol klubi
 |nomi            = Soʻgʻdiyona PFK
 |amaldagi mavsum = [[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|Superliga 2022]]
 |logotip         =[[Fayl:ВЫМПЕЛ СОГДИ.PNG|250px]]
 |toʻliq nomi     = Soʻgʻdiyona professional futbol klubi
 |laqabi          = Bo'rilar
 |asos solingan   = 1970-yil
 |tugatilgan      = 
 |stadion         = [[Soʻgʻdiyona (stadion)]]
 |maydon hajmi    = 11,650
 |egasi           = 
 |prezidenti      = [[Oʻktam Mahmudjonov]]
 |direktori       = 
 |bosh direktori  = 
 |murabbiyi       = {{bayroq|UZB}} [[Ivan Bošković]]
 |sardori         = 
 |reytingi        = 
 |byudjeti        = 
 |musobaqasi      = [[Oʻzbekiston Superligasi]]
 |mavsum          = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
 |mavqei          = 11
 |sayti           = http://fcsogdiana.uz/
 |pattern_la1 = 
 |pattern_b1  = _jomainter3wb
 |pattern_ra1 = 
 |pattern_sh1 = 
 |pattern_so1 = 
 |leftarm1    = 000000
 |body1       = FFFFFF
 |rightarm1   = 000000
 |shorts1     = 000000
 |socks1      = FFFFFF
 |pattern_la2= _jomacampus3rb
 |pattern_b2  = _jomacampus3rb
 |pattern_ra2 = _jomacampus3rb
 |pattern_sh2 = 
 |pattern_so2 = 
 |leftarm2    = 0042FF
 |body2       = 0042FF
 |rightarm2   = 0042FF
 |shorts2     = 0042FF
 |socks2      = 0042FF
|bosh direktori={{bayroq|UZB}} Javlon Salohitdinov}}
'''Soʻgʻdiyona professional futbol klubi''' ({{lang-uz|&quot;Сўғдиёна&quot; Жиззах Футбол Клуби}}) [[Jizzax]] viloyati sharafini himoya qiluvchi [[Futbol klubi|futbol klub]], [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oʻzbekiston Superligasi]] vakili&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.ru/sogdiana-jizzakh/startseite/verein/35157|title=Согдиана—Transfermarkt|access-date=2021-11-06|archive-date=2021-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106211513/https://www.transfermarkt.ru/sogdiana-jizzakh/startseite/verein/35157|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

„Soʻgʻdiyona Jizzax“ futbol klubi 1970-yilda tashkil topgan boʻlib, u [[Soʻgʻd]]&lt;nowiki/&gt;ning qadimiy tarixiy hududi sharafiga nomlangan. Sovet davrida klub asosan SSSR chempionatining ikkinchi va birinchi ligalarida ishtirok etgan. 1979-yilda SSSR Ikkinchi ligasining „Markaziy Osiyo“ zonasi gʻolibi boʻldi. 1992-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasining debyut qur’asida „Soʻgʻdiyona“ shov-shuvli tarzda ushbu liganing bronza medalini qoʻlga kiritdi. Bundan tashqari, ular uch marta Oʻzbekiston Birinchi ligasi (hozirgi [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro-ligasi]]) gʻolibi, bir marta kumush medalni qoʻlga kiritgan. Shuningdek, Oʻzbekiston PFL kubogining ikki karra gʻolibi boʻlgan. Oʻzbekiston Superligasidagi eng yaxshi natijasi ikkinchi oʻrindir (2021).

== Tarixi ==
1970-yilda „'''Jizzax'''“ nomi bilan tashkil etilgan (baʼzi manbalarda — DSK)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/9945 |sarlavha=История узбекских клубов: «Согдиана» |sana=11.01.2019}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yili u SSSR chempionatining „B“ toifasida debyut qildi va 17-oʻrinni egalladi.

1973-yildan jamoa Ikkinchi ligada qatnashadi. 1979-yildan 1985-yilgacha ushbu ligada oʻynab, [[SSSR Birinchi Ligasi|Birinchi liga]]ga yoʻllanmani qoʻlga kiritdi. Ammo, keyinchalik yana tushib ketganidan soʻng, u [[SSSR ikkinchi futbol ligasi|Ikkinchi liga]]da ([[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] parchalanib ketgunga qadar) oʻynaydi.

[[SSSR Kubogi|SSSR kubogi]]&lt;nowiki/&gt;da 1985/86-yilgi mavsumda 1/16 finalga chiqdi. Bundan tashqari, klub ayrim davrlarda Oʻzbekiston SSR chempionatida ishtirok etgan. Jamoa Sovet davrida armiya jamoasi sifatida faoliyat yuritgan.

1992-yilda [[Oʻzbekiston]] mustaqillikka erishgach, 1-mamlakat chempionati oʻtkazildi va „Soʻgʻdiyona“ Oʻzbekiston Oliy ligasida debyut qiladi.

Oʻsha mavsumda Jizzax jamoasi shov-shuvli tarzda bronza medallarini qoʻlga kiritdi (Toshkentning „[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]“ va Fargʻonaning „[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]“ jamoalari bir xil ochkolar toʻplagani uchun chempionlikni boʻlishishdi, shu sababli kumush medallar hech kimga nasib etmadi).

„Soʻgʻdiyona“ [[2002|2002-yil]]gacha Oliy ligada oʻynab, oʻsha mavsum oxirgi, 16-oʻrinni egallab, Oʻzbekiston chempionatining [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi ligasi]]ga tushib ketdi.

2003-yilgi mavsumda Birinchi liga turnirida gʻalaba qozonib, yana Oliy ligaga qaytdi, ammo 2006-yil oxirida  yana yuqori divizionni tark etdi.

Oradan bir mavsum oʻtib „Soʻgʻdiyona“ yana Oliy ligaga chiqishga muvaffaq boʻldi, ammo keyin yana ikki marta quyi ligaga tushib chiqib, mamlakat oliy divizioniga qaytdi va shu tariqa „lift klubi“ga aylandi. Shu bilan birga, 2011 va 2012-yillarda [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston PFL kubogi|Oʻzbekiston PFL kubogi]]ni qoʻlga kiritgan.

2013-yilgi mavsumdan to hozirgacha [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy liga]]da (hozirgi Oʻzbekiston Superligasi) ishtirok etib kelmoqda.

2021-yilda oʻz tarixida ilk bor Oʻzbekiston chempionatining kumush medallarini qoʻlga kiritdi. 2022-yilda Oʻzbekistonning „[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]“ klubi [[Osiyo Chempionlar ligasi|Osiyo Chempionlar Ligasi]] pley-offida gʻalaba qozonganidan soʻng, klub [[OFK kubogi]]ga yoʻllanma oldi. Ushbu musobaqada 1/2 finalgacha yetib borgan.

=== Nomlar tarixi ===
Tarixda Soʻgʻdiyona futbol klubining bir necha bor nomi oʻzgargan.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Muddat
!Ism
|-
|1970—1972
|FC Jizzax (Yana: DSC)
|-
|1973—1975
|Trud Jizzax
|-
|1975—1976
|FC Jizzax
|-
|1976—1977
|Irrigator Jizzax
|-
|1978—1981
|Boʻston Jizzax
|-
|1982—1985
|Zvezda Jizzax
|-
|1986—1989
|Yoshlik Jizzax
|-
|1990—{{H.v.}}
|Soʻgʻdiyona Jizzax
|}

=== Ichki chempionatlardagi ishtiroki ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; align=center cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Mavsum
! colspan=&quot;9&quot; | Liga
! rowspan=&quot;2&quot; | [[Oʻzbekiston Kubogi]]
! colspan=&quot;2&quot; | Eng koʻp gol urganlar
|-
! Div.
! O'rin
! Oʻ.
! Yu.
! D.
! M.
! G. U.
! G. Q.
! N.
! Ismi
! Liga
|-
|[[:en:1992 Uzbek League|1992]]
|1
|'''3'''
|32
|23
|2
|7
|78
|27
|'''48'''
|Chorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Samad Narziqulov]]
|14
|-
|[[:en:1993 Uzbek League|1993]]
|1
|'''4'''
|30
|16
|8
|6
|47
|31
|'''40'''
|Nimchorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Baxtiyor Gʻofurov]]
|8
|-
|[[:en:1994 Uzbek League|1994]]
|1
|'''6'''
|30
|14
|7
|9
|53
|35
|'''35'''
|Chorak final
| {{Flagicon|UZB}} [[Furqat Esonboyev]]
|18
|-
|[[:en:1995 Uzbek League|1995]]
|1
|'''9'''
|30
|11
|3
|16
|46
|50
|'''36'''
|Yarim final
| {{Flagicon|UZB}} [[Yerbulat Yeraliyev]]
|8
|-
|[[:en:1996 Uzbek League|1996]]
|1
|'''12'''
|30
|9
|3
|18
|32
|61
|'''30'''
|Dastlabki guruh bosqichi
| {{Flagicon|UZB}} [[Zinur Ziganshin]]
{{Flagicon|UZB}} [[Furqat Esonboyev]]
|10
|-
|[[:en:1997 Uzbek League|1997]]
|1
|'''8'''
|34
|15
|7
|12
|51
|46
|'''52'''
|Nimchorak final
| {{Flagicon|UZB}} [[Zinur Ziganshin]]
|18
|-
|[[:en:1998 Uzbek League|1998]]
|1
|'''4'''
|30
|16
|4
|10
|56
|43
|'''52'''
|Chorak final
| {{Flagicon|UZB}} [[Aleksey Jdanov]]
|18
|-
|[[:en:1999 Uzbek League|1999]]
|1
|'''13'''
|30
|8
|8
|14
|43
|52
|'''32'''
|N/A
|{{Flagicon|UZB}} [[Aleksey Jdanov]]
|15
|-
|[[:en:2000 Uzbek League|2000]]
|1
|'''17'''
|38
|9
|5
|24
|46
|96
|'''32'''
|Chorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Aleksandr Mochinov]]
|9
|-
|[[:en:2001 Uzbek League|2001]]
|1
|'''10'''
|34
|14
|5
|15
|45
|51
|'''47'''
|Chorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Qobil Aliqulov]]
|13
|-
|[[:en:2002 Uzbek League|2002]]
|1
|style=&quot;background:#ffdddd&quot;|'''16'''
|30
|8
|5
|17
|33
|55
|'''29'''
|1/16 final
|{{Flagicon|UZB}} [[Qobil Aliqulov]]
|12
|-
|[[:en:2003 Uzbekistan First League|2003]]
|2
|style=&quot;background:gold&quot;|'''1'''
|28
|23
|3
|2
|83
|21
|'''72'''
|Chorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Qobil Aliqulov]]
|23
|-
|[[:en:2004 Uzbek League|2004]]
|1
|'''8'''
|26
|9
|2
|15
|27
|47
|'''29'''
|Chorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Rasul Hayitov]]
|11
|-
|[[:en:2005 Uzbek League|2005]]
|1
|'''14'''
|26
|5
|4
|17
|16
|53
|'''19'''
|Nimchorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Erkinov]]
|5
|-
|[[Futbol boʻyicha 2006-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2006]]
|1
|style=&quot;background:#ffdddd&quot;|'''15'''
|30
|7
|3
|20
|23
|48
|'''24'''
|Ikkinchi saralash bosqichi
|{{Flagicon|UZB}} [[Saidolim Sharofuddinov]]
|4
|-
|[[Futbol boʻyicha 2007-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2007]]
|2
|style=&quot;background:gold&quot;|'''1'''
|38
|26
|7
|5
|79
|27
|'''85'''
|Ikkinchi saralash bosqichi
|{{Flagicon|UZB}} [[Bekzod Abdumoʻminov]]
|15
|-
|[[:en:2008 Uzbek League|2008]]
|1
|'''11'''
|30
|8
|9
|13
|32
|48
|'''33'''
|Nimchorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Erkinov]]
|13
|-
|[[:en:2009 Uzbek League|2009]]
|1
|style=&quot;background:#ffdddd&quot;|'''16'''
|30
|6
|6
|18
|24
|66
|'''24'''
|Nimchorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Davron Fayziyev]]
|6
|-
|[[Futbol boʻyicha 2010-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2010]]
|2
|style=&quot;background:silver&quot;|'''2'''
|30
|21
|3
|6
|57
|21
|'''66'''
|Ikkinchi saralash bosqichi
|{{Flagicon|UZB}} [[Bahodir Pardayev]]
|26
|-
|[[Futbol boʻyicha 2011-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2011]]
|1
|style=&quot;background:#ffdddd&quot;|'''16'''
|26
|4
|5
|17
|32
|51
|'''17'''
|Chorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Suhrob Neʼmatov]]
|7
|-
|[[Futbol boʻyicha 2012-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2012]]
|2
|style=&quot;background:gold&quot;|'''1'''
|30
|22
|1
|7
|71
|40
|'''67'''
|Nimchorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Hurshid Yoʻldoshev]]
|26
|-
|[[Futbol boʻyicha 2013-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2013]]
|1
|'''10'''
|26
|8
|4
|14
|34
|54
|'''28'''
|Ikkinchi saralash bosqichi
|{{Flagicon|UZB}} [[Suhrob Berdiyev]]
|7
|-
|[[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2014]]
|1
|'''13'''
|26
|7
|3
|16
|32
|49
|'''24'''
|1/32 final bosqichi
|{{Flagicon|UZB}} [[Suhrob Berdiyev]]
|5
|-
|[[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2015]]
|1
|'''15'''
|30
|8
|2
|20
|31
|60
|'''26'''
|Chorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Jasur Hakimov]]
|6
|-
|[[Futbol boʻyicha 2016-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2016]]
|1
|'''10'''
|30
|9
|7
|14
|23
|41
|'''34'''
|Nimchorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Ixtiyor Toshpoʻlatov]]
|5
|-
|[[Futbol boʻyicha 2017-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2017]]
|1
|'''13'''
|30
|8
|7
|15
|33
|51
|'''31'''
|Nimchorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Sanjar Rashidov]]
|14
|-
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|1
|'''11'''
|32
|8
|8
|16
|28
|41
|'''32'''
|Nimchorak final
|{{Flagicon|SRB}} [[Nikola Milinković]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} [[Oybek Nurmatov]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]]
|4
|-
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|1
|'''4'''
|26
|11
|7
|8
|29
|29
|'''40'''
|Chorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]]
|9
|-
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|1
|'''6'''
|26
|10
|8
|8
|34
|32
|'''38'''
|Nimchorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]]
|12
|-
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|1
|'''2'''
|26
|12
|11
|3
|28
|15
|'''47'''
|Chorak final
|{{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]]
|10
|-
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|1
|'''6'''
|26
|9
|7
|10
|31
|31
|'''34'''
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Yarim final|Yarim final]]
|{{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]]
|10
|-
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|1
|'''11'''
|26
|7
|6
|13
|29
|38
|'''27'''
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#G guruhi|Guruh bosqichi]]
|{{Flagicon|BEL}} [[Dženan Zajmović]]
|8
|-
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|1
|'''4'''
|26
|12
|7
|7
|41
|29
|'''43'''
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Chorak final|Chorak final]]
|{{Flagicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]]
|12
|-
|2025
|1
|'''8'''
|30
|10
|7
|13
|37
|37
|'''37'''
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Yarim final|Yarim final]]
|{{Flagicon|MKD}} [[Ljupcho Doriyev]]
|16
|}

=== Xalqaro Musobaqalar ===
{{updated|Ma'lumotlar 2022-yil 5-oktyabrga oid}}&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sports.uz/news/view/ofk-kubogi-norxonovning-goli-sogdiyonani-hududlararo-final-bosqichiga-olib-chiqdi-06-09-2022|sarlavha=ОФК Кубоги. Норхоновнинг голи &quot;Сўғдиёна&quot;ни ҳудудлараро финал босқичига олиб чиқди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221005204050/https://sports.uz/news/view/ofk-kubogi-norxonovning-goli-sogdiyonani-hududlararo-final-bosqichiga-olib-chiqdi-06-09-2022|arxivsana=2022-10-05|sana=6 сентябрь 2022|qaralgan sana=6-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Musoboqa
!Oʻyin
!Gʻ
!D
!M
!UG
!OʻG
!+/-
!O
|-
|[[OFK kubogi|AFC Cup]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |6
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |13
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| +10
|15
|-
|'''Umumiy'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''6'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''5'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''1'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''0'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''13'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''3'''
|'''+10'''
|'''15'''
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Mavsum
!Musoboqa
!Bosqich
!Klub
!Uy
!Safar
!Natija
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2022
| rowspan=&quot;6&quot; |AFC Cup
| rowspan=&quot;3&quot; |E guruhi
|{{flagicon|KGZ}} [[Neftchi (Qoʻchqor-Ota futbol klubi)|Neftchi Qoʻchqor-Ota]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |2-0
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; |1-o'rin
|-
|{{flagicon|TJK}} [[SSKA Pomir (Dushanbe, futbol klubi)|SSKA Pomir]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |3-2
|-
|{{flagicon|TKM}} [[Oltin Asir FK]]
| colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |3-1
|-
|Markaziy Osiyi zona finali
|{{flagicon|TJK}} [[Xoʻjand (futbol klubi)|Xoʻjand]] 
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |4-0
|-
|Inter-zona play-off yarim final
|{{flagicon|HKG}} [[Eastern Sports Club|Eastern Long Lions]]
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |1-0
|-
|Inter-zona play-off final bosqichi
|{{flagicon|MAS}} [[Kuala Lumpur City F.C.|Kuala Lumpur City]]
| colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;ffffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |0-0 {{aet}}
{{pso|3–5}}
|}

== Tarkib ==
=== Joriy Tarkib ===

{{updated|[[2026-yil]] [[13-mart]] holatiga koʻra}}&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Neftchi|url=https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/35368a37-d8b4-459d-aecb-1a5a16662376-e91b143e-f807-4a0a-b95d-00356845ae16.pdf|publisher=[[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]]|access-date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!----------------------------- TAHRIR QILISHDAN OLDIN AVVAL USHBU XATNI O‘QING ----------------------------------
- Yangi futbolchilarni klub veb-sayti orqali rasman eʻlon qilishdan oldin, jumladan, tibbiy koʻrikdan oʻtish va shartnoma imzolashdan oldin qoʻshmang. Kelishilgan transfer narxi futbolchining imzo chekishini anglatmaydi.
 - Oʻyinchilarni klubdan ketishi rasman eʼlon qilinmaguncha olib tashlamang.
 - Soʻgʻdiyona FKda rasmiy veb-saytida maʼlum boʻlmaguncha, tarkib raqamlarini qoʻshmang yoki oʻzgartirmang.
 - Faqat asosiy jamoaning bir qismi boʻlishi mumkin boʻlgan oʻyinchilarni qoʻshing
 – Bu Vikipediya, futbol gazetasi emas. Tasdiqlanmagan va ishonchsiz, tasdiqlanmagan manbasiz hamma narsa olib tashlanadi
 ----------------------------------------------------------------------------&gt;
{{Fs start}}
{{Fs player|no=1 |nat=UZB|pos=GK|name=[[Shohruh Isoqov]]}}
{{Fs player|no=2 |nat=TJK|pos=DF|name=[[Zoir Joʻraboyev]]}}
{{Fs player|no=3 |nat=UZB|pos=DF|name=[[Islom Qobilov]]}}
{{Fs player|no=4 |nat=UZB|pos=DF|name=[[Otabek Ahadov]]}}
{{Fs player|no=7 |nat=MNE|pos=MF|name=[[Aleksandar Boljević]]}}
{{Fs player|no=8 |nat=UZB|pos=MF|name=[[Suhrob Izzatov]]}}
{{Fs player|no=9 |nat=SRB|pos=FW|name=[[Fejsal Mulić]]}}
{{Fs player|no=10|nat=UZB|pos=MF|name=[[Javohir Qahramonov]]}}
{{Fs player|no=11|nat=UZB|pos=FW|name=[[Otabek Joʻraqoʻziyev]]}}
{{Fs player|no=13|nat=SRB|pos=DF|name=[[Filip Ivanović]]}}
{{Fs player|no=14|nat=MKD|pos=FW|name=[[Ljupcho Doriyev]]}}
{{Fs player|no=15|nat=UZB|pos=MF|name=[[Xondamir Mustafoqulov]]}}
{{Fs player|no=17|nat=UZB|pos=MF|name=[[Ollobergan Karimov]]}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=18|nat=SRB|pos=GK|name=[[Nikola Mirković]]}}
{{Fs player|no=21|nat=UZB|pos=DF|name=[[Tohir Toʻxtasinov]]}}
{{Fs player|no=22|nat=UZB|pos=DF|name=[[Abdulazizxon Abdurashidov]]}}
{{Fs player|no=23|nat=UZB|pos=FW|name=[[Sardorbek Hoshimov]]}}
{{Fs player|no=29|nat=UZB|pos=FW|name=[[Amirbek Saidov]]}}
{{Fs player|no=32|nat=UZB|pos=MF|name=[[Nodirjon Soyibov]]}}
{{Fs player|no=34|nat=UZB|pos=MF|name=[[Dilshodbek Misraliyev]]}}
{{Fs player|no=47|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Abduazam Ortiqov}}}}
{{Fs player|no=70|nat=UZB|pos=MF|name=[[Jasurbek Jaloliddinov]]}}
{{Fs player|no=77|nat=UZB|pos=MF|name=[[Oybek Nurmatov]]}}
{{Fs player|no=78|nat=UZB|pos=GK|name={{abbr|Bayram Nadjafaliyev}}}}
{{Fs player|no=90|nat=UZB|pos=FW|name=[[Ulugʻbek Kenjayev]]}}
{{Fs end}}

=== U21 ===
{{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (21 yoshgacha)}}
{{Fs start}}
{{Fs player|no=5 |nat=UZB|pos=MF|name=[[Ibrohimjon Toʻraqulov]]}}
{{Fs player|no=12|nat=UZB|pos=GK|name={{Abbr|Elbek Abdunabiyev}}}}
{{Fs player|no=16|nat=UZB|pos=GK|name={{Abbr|Akbar Yoʻldoshev}}}}
{{Fs player|no=20|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Fazliddin Omonkeldiyev}}}}
{{Fs player|no=24|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Shahriyor Toshmurodov}}}}
{{Fs player|no=25|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Kamoliddin Karimov}}}}
{{Fs player|no=26|nat=UZB|pos=FW|name={{Abbr|Farrux Anarboyev}}}}
{{Fs player|no=30|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Muhammadayub Omonov}}}}
{{Fs player|no=31|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Saidmuhsin Muhsinov}}}}
{{Fs player|no=35|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Akmal Ahmatov}}}}
{{Fs player|no=37|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Shohruh Anarboyev}}}}
{{Fs player|no=38|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Sardorbek Rayimbekov}}}}
{{Fs player|no=39|nat=UZB|pos=FW|name={{Abbr|Ibrohimjon Tursunaliyev}}}}
{{Fs player|no=40|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Xondamir Abduvaliyev}}}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=41|nat=UZB|pos=DF|name={{Abbr|Sardor Abdugʻaniyev}}}}
{{Fs player|no=42|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Sardorbek Erkinov}}}}
{{Fs player|no=43|nat=UZB|pos=DF|name={{Abbr|Abdulatif Qudratov}}}}
{{Fs player|no=44|nat=UZB|pos=DF|name={{Abbr|Abdulaziz Abdurahmonov}}}}
{{Fs player|no=45|nat=UZB|pos=DF|name={{Abbr|Ali Joʻramurodov}}}}
{{Fs player|no=46|nat=UZB|pos=FW|name={{Abbr|Ibrohimjon Tursunaliyev}}}}
{{Fs player|no=49|nat=UZB|pos=DF|name={{Abbr|Sardor Jamolov}}}}
{{Fs player|no=50|nat=UZB|pos=FW|name={{Abbr|Shoxruz Kamolov}}}}
{{Fs player|no=52|nat=UZB|pos=FW|name={{Abbr|Jahongir Rasulov}}}}
{{Fs player|no=52|nat=UZB|pos=FW|name={{Abbr|Jahongir Rasulov}}}}
{{Fs player|no=55|nat=UZB|pos=FW|name={{Abbr|Ametxan Ajisaliev}}}}
{{Fs player|no=59|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Bilol Usmonov}}}}
{{Fs player|no=69|nat=UZB|pos=MF|name={{Abbr|Umid Sultonov}}}}
{{Fs end}}

=== U19 ===
{{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (19 yoshgacha)}}
{{Fs start}}
{{Fs mid}}
{{Fs end}}

== Stadion ==
{{Asosiy maqola|Soʻgʻdiyona (stadion)}}
Klubning uy stadioni [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Jizzax markaziy stadioni]] hisoblanadi, stadion 1970-yili qurilgan, sigʻimi 9,000 kishiga moʻljallangan.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://allstadiums.ru/aziya/stadiony-uzbekistana/centralnyy-djizak.html |work=allstadiums.ru |title=Центральный (Джизак) |accessdate= |date= |language=ruscha |archivedate=30-mart 2014-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140330171954/http://allstadiums.ru/aziya/stadiony-uzbekistana/centralnyy-djizak.html }}&lt;/ref&gt; 2012-yili stadion taʼmirlash uchun yopildi. 2013, 2014, 2015 va 2023-yilgi mavsumni Soʻgʻdiyona [[Zomin stadioni]]&lt;nowiki/&gt;da oʻtkazdi. Hozirda jamoa [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] stadionida oʻtkazmoqda. 2015-yilda yangilangan „Markaziy“ stadionining qurilish ishlari nihoyasiga yetdi. Stadion nomi „So‘g‘diyona“ sport majmuasiga o‘zgartirildi va 11 650 tomoshabinga mo‘ljallangan. 2015-yil 26-iyun kuni „So‘g‘diyona“ — „[[Qoʻqon 1912|Qo‘qon-1912]]“ o‘rtasidagi liga o‘yini bilan stadion rasman ochildi, bu o‘yinda „So‘g‘diyona“ 2:1 hisobida g‘alaba qozondi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sports.uz/ru/football/news/2015/06/1925585/|script-title=ru:Генсек ФФУ принял участие в открытии нового стадиона в Джизаке|publisher=sports.uz|language=ru|date=2015-06-25|access-date=2015-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043819/http://sports.uz/ru/football/news/2015/06/1925585/|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Texnik xodimlar ==
=== Murabbiylar shtabi ===
{{updated|15 July 2022}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lavozim
!Ism
|-
|Bosh murabbiy
|{{flagicon|MNE}} [[Ivan Bošković]]
|-
|Yordamchi murabbiy
|{{flagicon|MNE}} [[Rade Petrović]]
|-
|Yordamchi murabbiy
|{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Boqiyev]]
|-
|Darvozabonlar murabbiyi
|{{flagicon|UZB}} [[Mixail Naumov]]
|-
|Yordamchi murabbiy
|{{flagicon|MNE}} [[Dane Zegarac]]
|}

== Ayollar futboli ==
'''''Asosiy maqola: [[Soʻgʻdiyona (ayollar futbol klubi)]]'''''

Klub shuningdek, „[[Soʻgʻdiyona (ayollar futbol klubi)|Soʻgʻdiyona Jizzax]]“ deb nomlangan ayollar futbol jamoasini ham tashkil etilgan. 2022-yilgi ayollar klublari oʻrtasidagi Osiyo chempionatida ishtirok etmdi. Tarixda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sports.uz/news/view/ayollar-boyicha-osiyo-chempionati-sogdiyona-w-musobaqa-finaliga-yol-oldi-23-08-2022|sarlavha=Аёллар бўйича Осиё чемпионати. &quot;Сўғдиёна-W&quot; мусобақа финалига йўл олди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221005205058/https://sports.uz/news/view/ayollar-boyicha-osiyo-chempionati-sogdiyona-w-musobaqa-finaliga-yol-oldi-23-08-2022|arxivsana=2022-10-05|sana=23 август 2022|qaralgan sana=6-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://fc-sogdiana.uz/en |qaralgan sana=2023-05-28 |arxivsana=2022-07-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708100919/http://fc-sogdiana.uz/en }}&lt;/ref&gt; ilk bor Oʻzbekiston nomidan finalda qatnashdi va chempionlikni qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/328997?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=AFC Women's Club Championship. &quot;Сўғдиёна-W&quot; Эрон жамоасини енгиб, Ғарбий минтақа ғолибига айланди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221005231416/https://championat.asia/uz/news/328997?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2022-10-05|sana=23 авг 2022|qaralgan sana=6-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt;

== Yutuqlari ==

* [[SSSR ikkinchi futbol ligasi]]
** '''Champions''': 1979
* [[Futbol bo‘yicha O‘zbekiston SSR chempionati|O‘zbekiston SSR chempionati]]
** '''Champions''': 1972

* '''[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oʻzbekiston Superligasi]] 2-oʻrin (1)''':
** [[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]

* '''[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston Oliy ligasi|Oʻzbekiston Superligasi]]''' '''3-oʻrin (1)''':
** [[Futbol boʻyicha 1992-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|1992]]

* '''[[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]] (3)''':
** [[Futbol boʻyicha 2003-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2003]], [[Futbol boʻyicha 2007-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2007]], [[Futbol boʻyicha 2012-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2012]]

* '''[[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]] 2-oʻrini (1)''':
** [[Futbol boʻyicha 2010-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2010]]

* [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston PFL kubogi|Oʻzbekiston PFL kubogi]]
** [[Futbol boʻyicha 2011-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2011]], [[Futbol boʻyicha 2012-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2012]]

== Boshqaruv tarixi ==

=== Bosh murabbiylar ===
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3;&quot;&gt;
* {{bayroq|USSR}} [[Nikolay Mednix]] (1973)''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://footballfacts.ru/clubs/33791-sogdiana-dzhizak#tab103_33791r|title=Информация о тренерах футбольного клуба «Согдиана» на сайте footballfacts.ru|access-date=2017-02-05|archive-date=2017-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205181619/http://footballfacts.ru/clubs/33791-sogdiana-dzhizak#tab103_33791r|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;''
* {{bayroq|USSR}} [[Yevgeniy Valitskiy]] (1974)
* {{bayroq|USSR}} [[Vitaliy Suyunov]] (1974)
* {{bayroq|USSR}} [[Oleg Bugayev]] (1975—1977)
* {{bayroq|USSR}} [[Viktor Borisov]] (1979)
* {{bayroq|USSR}} [[Axrol Inoyatov]] (1980—1981)
* {{bayroq|USSR}} [[Aleksey Mamykin|Aleksey Mamikin]] (1982)
* {{bayroq|USSR}} [[Viktor Tixonov]] (1983)
* {{bayroq|USSR}} [[Gennadiy Krasnitskiy]] (1984—1985)
* {{bayroq|USSR}}/{{bayroq|UZB}} [[Sergey Dotsenko]] (1986)
* {{bayroq|USSR}} [[Yuriy Xristoforidi]] (1987—1989)
* {{bayroq|USSR}} [[Suyun Murtazayev]] (1989)
* {{bayroq|USSR}}/{{bayroq|UZB}} [[Sergey Dotsenko]] (1990)
* {{bayroq|USSR}} [[Yuriy Xristoforidi]] (1991—1992)
* {{bayroq|USSR}} [[Viktor Borisov]] (1992—1994)
* {{bayroq|UZB}} [[Baxtiyor Gʻofurov]] (1995—1996)
* {{bayroq|UZB}} [[Rauf Inileyev]] (1997—2000)
* {{bayroq|UZB}} [[Baxtiyor Gʻofurov]] (2003)
* {{bayroq|UZB}} [[Suyun Murtazayev]] (2004—2006)
* {{bayroq|UZB}} [[Furqat Esonboyev]] (2007—2009)
* {{bayroq|UZB}} [[Oleg Tyulkin]] (2009)
* {{bayroq|UZB}} [[Rauf Inileyev]] (2010—2011)
* {{bayroq|UZB}} [[Murod Otajonov]] (2011)
* {{bayroq|UZB}} [[Davron Fayziyev]] (2012—2017)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/fayziev-5-yillik-faoliyatdan-song-sogdiyonani-tark-etdi|sarlavha=Fayziev 5 yillik faoliyatdan so'ng &quot;So'g'diyona&quot;ni tark etdi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230528142023/https://championat.asia/oz/news/fayziev-5-yillik-faoliyatdan-song-sogdiyonani-tark-etdi|arxivsana=2023-05-28|qaralgan sana=2023-05-28}}&lt;/ref&gt;
* {{bayroq|UZB}} [[Furqat Esonboyev]] (2014)
* {{bayroq|UZB}} [[Igor Shkvirin]] (2017)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/rasman-igor-shkvirin-sogdiyona-bosh-murabbiyi|sarlavha=Rasman: Igor SHkvirin “So'g'diyona” bosh murabbiyi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230528142021/https://championat.asia/oz/news/rasman-igor-shkvirin-sogdiyona-bosh-murabbiyi|arxivsana=2023-05-28|qaralgan sana=2023-05-28}}&lt;/ref&gt;
* {{bayroq|UZB}} [[Aleksandr Mochinov]] (2018)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/rasman-aleksandr-mochinov-sogdiyona-bosh-murabbiyi|sarlavha=Rasman! Aleksandr Mochinov &quot;So'g'diyona&quot; bosh murabbiyi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230528142023/https://championat.asia/oz/news/rasman-aleksandr-mochinov-sogdiyona-bosh-murabbiyi|arxivsana=2023-05-28|qaralgan sana=2023-05-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/fakt-mochinov-buxoro-bilan-qilgan-ishini-sogdiyona-bilan-ham-takrorladi|sarlavha=FAKT! Mochinov &quot;Buxoro&quot; bilan qilgan ishini &quot;So'g'diyona&quot; bilan ham takrorladi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230528142022/https://championat.asia/oz/news/fakt-mochinov-buxoro-bilan-qilgan-ishini-sogdiyona-bilan-ham-takrorladi|arxivsana=2023-05-28|qaralgan sana=2023-05-28}}&lt;/ref&gt;
* {{bayroq|UZB}} [[Sergey Lushan]] (2018—2019)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/rasman-sergey-lushan-sogdiyona-bosh-murabbiyi|sarlavha=Rasman. Sergey Lushan - &quot;So'g'diyona&quot; bosh murabbiyi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230528142021/https://championat.asia/oz/news/rasman-sergey-lushan-sogdiyona-bosh-murabbiyi|arxivsana=2023-05-28|qaralgan sana=2023-05-28}}&lt;/ref&gt;
* {{bayroq|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev|Ulugʻbek Baqoev]] (2019—2022)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/232008?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=Расмий хабар: Улуғбек Бақоев - &quot;Сўғдиёна&quot; бош мураббийи|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220907045621/https://championat.asia/uz/news/232008?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2022-09-07|sana=21 апр 2019|qaralgan sana=7-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/sogdiyonaga-yangi-bosh-murabbiy-tayinlandi|sarlavha=&quot;So'g'diyona&quot;ga yangi bosh murabbiy tayinlandi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230528142021/https://championat.asia/oz/news/sogdiyonaga-yangi-bosh-murabbiy-tayinlandi|arxivsana=2023-05-28|qaralgan sana=2023-05-28}}&lt;/ref&gt;
* {{bayroq|UZB}} [[Yorqin Nazarov]] (2022—2023)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://tribuna.uz/news/20/20/20/erin-nazarov---sdiena-bosh-murabbiii|sarlavha=Ёрқин Назаров - «Сўғдиёна» бош мураббийи|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221105141523/https://tribuna.uz/news/20/20/20/erin-nazarov---sdiena-bosh-murabbiii|arxivsana=2022-11-05|qaralgan sana=5-noyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
* {{bayroq|UZB}} [[Ivan Bošković]] (2023—)
&lt;/div&gt;
== Yana qarang ==

* [[Oʻzbekiston futbol klublari Osiyo kuboklarida]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://pfl.uz/uzb/clubs/6 PFL.uz] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210714125746/https://pfl.uz/uzb/clubs/6 |date=2021-07-14 }} [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] saytida jamoa profili

* [http://fc-sogdiana.uz/uz/club Soʻgʻdiyona FK veb-sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141217075158/http://fcsogdiana.uz/ |date=17-dekabr 2014-yil }}
* [https://www.transfermarkt.com/sogdiana-jizzakh/transfers/verein/35157 Transfermarkt.com]
* [https://footballfacts.ru/club/4085-sogdianadzhizak Footballfacts.ru]
* https://t.me/SOGDIYONA_RASMIY
{{Soʻgʻdiyona futbol klubi tarkibi}}
{{Soʻgʻdiyona futbol klubi murabbiylari}}
{{Oliy Liga}}
{{Oʻzbekiston futbol klublari Osiyo kuboklarida}}
{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}

[[Turkum:Soʻgʻdiyona Jizzax]]
[[Turkum:Oʻzbekiston futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR futbol klublari]]
[[Turkum:Jizzax viloyati futbol klublari]]
[[Turkum:Jizzaxda sport]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi jamoalari]]
[[Turkum:1970-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]
[[Turkum:1970-yilda tashkil etilgan futbol klublari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]]</text>
      <sha1>h0q5mviduvnqayr2pgy3kwlefvufohj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mashʼal (futbol klubi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654337</id>
    <revision>
      <id>6121462</id>
      <parentid>6064623</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Havolalar */</comment>
      <origin>6121462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44821" sha1="jkj9dyg72e9f47s8cst4ds12bzdtihi" xml:space="preserve">{{Futbol klubi2
| clubname = Mashʻal
| image = Mashal FC logo.svg
| fullname = Mashʻal futbol klubi
| nickname = Gazchilar
| founded = {{Start date and age|1984}}
| stadium = [[Bahrom Vafoev nomli stadion]]
| capacity = 10,000
| mgrtitle = Bosh murabbiy
| manager = {{bayroq|UZB}} [[Eldor Sakayev]]
| league = Oʻzbekiston Superligasi
| pattern_la1 = _macronrhodiumeco23n
| pattern_b1 = _macronrhodiumeco23n
| pattern_ra1 = _macronrhodiumeco23n
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = 000066
| socks1 = 000066
| pattern_la2 = _macronrhodiumeco23w
| pattern_b2 = _macronrhodiumeco23w
| pattern_ra2 = _macronrhodiumeco23w
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
| pattern_la3 = _macronrhodiumeco23r
| pattern_b3 = _macronrhodiumeco23r
| pattern_ra3 = _macronrhodiumeco23r
| leftarm3 = FFFFFF
| body3 = FFFFFF
| rightarm3 = FFFFFF
| shorts3 = FF0000
| socks3 = FF0000
}}

'''Mash’al''' – [[Qashqadaryo viloyati]], [[Muborak]] shahri futbol jamoasi. [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] vakili.

== Nomlari ==
{| class=&quot;wikitable &quot;
!'''Yillar'''
!'''Nomi'''
|-
|1982—1984
|Avtomobilist
|-
|1984—1992
|Fakel
|-
|1992—{{H.v.}}
|Mash’al
|-
|}

== Tarixi ==
1982-yilda hali juda yosh sanoat shahri boʻlgan [[Muborak]]&lt;nowiki/&gt;da korxonalardan birining oʻsha paytdagi rahbari [[Bahrom Vafoyev]]ning saʼy-harakatlari bilan futbol klubi tashkil etildi. 1-mavsumda Muborak jamoasi viloyat birinchiligi gʻolibi boʻldi va „'''Fakel'''“ Sovet respublika chempionatida qatnashishga yoʻllanma oldi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=fcmashal.uz: Jamoa tarixi |url=http://fcmashal.uz/club/history |qaralgan sana=27-may 2022-yil |arxivsana=11-fevral 2017-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170211080738/http://fcmashal.uz/club/history }}&lt;/ref&gt; [[1992-yil]]da [[SSSR]] parchalanganidan keyin „Mash’al“ mustaqil Oʻzbekiston chempionatida oʻynay boshlaydi. [[1994-yil]]da Birinchi ligada 1-oʻrinni egallab, Oliy ligaga chiqish huquqini qoʻlga kiritgan hamda 1995-1996, 2002—2012 va 2014—2017-yillarda oʻynagan. [[2005-yil]]da kumush, 2007-yilda esa Oliy liganing bronza medali sohibiga aylandi. 2006-yili [[Oʻzbekiston Kubogi|Oʻzbekiston kubogi]] finaliga qadar yetib borgan va [[Osiyo Chempionlar ligasi|Osiyo chempionlar ligasi]]&lt;nowiki/&gt;da ishtirok etgan. 2014 va 2015-yillardagi [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] kubogi sohibi va finalchisi hisoblanadi. 2017-yilgi mavsumda „Mash’al“ 16 ta klub orasida 7-oʻrinni egalladi. Shu yilning oʻzida jamoa Oliy ligada oʻzizning 200-gʻalabasini nishonladi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/mashal-oliy-ligada-200ta-galabaga-erishgan-10-klub|sarlavha=&quot;Mashal&quot; - oliy ligada 200ta g'alabaga erishgan 10-klub|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430043125/https://championat.asia/oz/news/mashal-oliy-ligada-200ta-galabaga-erishgan-10-klub|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt; Ammo, bir qator sabablarga koʻra Oʻzbekiston Superligasida (2018-yilgacha u Oliy liga deb atalgan) ishtirok etish uchun klub oʻyinga qoʻyilmagani&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/breaking-news-2018-yilgi-superligada-mashal-va-cementchi-ishtirok-etmaydi|sarlavha=Breaking news. 2018 yilgi Superligada &quot;Mashal&quot; va &quot;Cementchi&quot; ishtirok etmaydi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430043132/https://championat.asia/oz/news/breaking-news-2018-yilgi-superligada-mashal-va-cementchi-ishtirok-etmaydi|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt; uchun 2018-yilgi mavsumda mamlakat futbol divizionida saviyasi va ahamiyati boʻyicha 2-oʻrinda (bundan oldin u Birinchi liga deb atagan) boʻlgan Oʻzbekiston Pro-Ligasida oʻynagan. 2018 va 2019-yilgi mavsumda [[Oʻzbekiston Pro ligasi]]&lt;nowiki/&gt;da toʻp surgan „gazchilar“ jamoasi 2019-yilgi mavsum yakunida Asror Aliqulov boshchiligida Pro liga gʻolibli boʻlib,&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/superligaga-qaytgan-mashal-proligadagi-chempionlikni-nishonladi|sarlavha=Superligaga qaytgan &quot;Mashal&quot; Proligadagi chempionlikni nishonladi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430043129/https://championat.asia/oz/news/superligaga-qaytgan-mashal-proligadagi-chempionlikni-nishonladi|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt; Oʻzbekiston Superligasi yoʻllanmasini qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/mashal-superligaga-qaytdi|sarlavha=&quot;Mashal&quot; Superligaga qaytdi!|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430043124/https://championat.asia/oz/news/mashal-superligaga-qaytdi|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt; 2023-yil 26-iyulda jamoaning ramzi, klub logosi oʻzgardi va jamoaga [[Oʻzbekiston milliy banki]] homiylik qilishi maʼlum boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://fcmashal.uz/2023/07/26/mashal-jamoasining-logotipi-ozgardi/ |sarlavha=”МАШЪАЛ” ЖАМОАСИНИНГ ЛОГОТИПИ ЎЗГАРДИ! |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727022410/https://fcmashal.uz/2023/07/26/mashal-jamoasining-logotipi-ozgardi/ |arxivsana=2023-07-27 |qaralgan sana=2023-07-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/uz/news/350299?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia |sarlavha=&quot;Машъал&quot;нинг логотипи ўзгарди |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230727023113/https://championat.asia/uz/news/350299?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia |arxivsana=2023-07-27 |qaralgan sana=2023-07-27 }}&lt;/ref&gt;.
[[File:Ma'shal futbol klubi.jpg|thumb|Maʼshal futbol klubi]]

=== Mahalliy musobaqalar tarixi ===

==== Pro liga 2022—2023-yilgi mavsum ====
2022—2023-yilgi mavsumni Mashaʼl jamoasi pro liga bahlarida ishtirok etish bilan boshlagan. 15-mart kuni boʻlib oʻtgan pro liganing birinchi tur bahsida Maʼshal jamoasi vakillari Samarqandning Dinamo klubini qabul qilishgan. Oʻyin Samarqandliklarning 3-1 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15300 |qaralgan sana=2023-08-18 |arxivsana=2023-08-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230818141451/https://pfl.uz/uzb/m/match/15300 }}&lt;/ref&gt;. Pro liganing 22-mart kuni boʻlib oʻtgan ikkinchi tur bahsida Qoʻqon 1912 jamosi mehmoni boʻlgan Qashqadaryo klubi 1-0 hisobida imkoniyatni boy berishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15306 |qaralgan sana=2023-08-18 |arxivsana=2023-08-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230818142955/https://pfl.uz/uzb/m/match/15306 }}&lt;/ref&gt;. 30-mart kuni boʻlib oʻtgan Pro liganing uchinchi tur bahsida Maʼshal jamoasi Gʻijduvon jamoasini qabul qilib 3-1 hisobida gʻalaba qozonishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15309 |qaralgan sana=2023-08-18 |arxivsana=2023-08-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230818141451/https://pfl.uz/uzb/m/match/15309 }}&lt;/ref&gt;. Mash’al jamoasining Pro ligadagi beshinchi tur bahsi klubning kubokdagi ishtiroki tyfayli boshqa kunga qoldirilgan. 21-aprel kuni pro liganing oltinchi tur bahsida Yunired jamoasini qabul qilgan Maʼshal jamoasi vakillari 2-1 hisobida gʻalaba qozonishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15327 |qaralgan sana=2023-08-18 |arxivsana=2023-08-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230818142954/https://pfl.uz/uzb/m/match/15327 }}&lt;/ref&gt;. 27-aprel kuni boʻlib oʻtgan Pro liganing yettinchi tur bahsida Mash’al jamoasi Navbahor-farm klubi mehmoni boʻlishgan, oʻyin 2-2 hisobuidagi durang bilan yakunlangan&lt;ref&gt;https://pfl.uz/uzb/m/match/15329{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 9-may kuni Pro liganing toʻqqiznchi tur bahsida Maʼshal jamoasi Andijon-SGS jamoasini qabul qilib 3-0 hisobida gaʼlaba qozonishgan&lt;ref&gt;https://pfl.uz/uzb/m/match/15337{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Pro liganing toʻqqiznchi turi doirasida Maʼshal jamoasi toshkentning Lokomotiv jamoasi mehmoni boʻlishgan, oʻyin 0-0 hisobidagi nursiz durrang bilan yakunlangan. 24-may kuni Pro liganing qoldirilgan toʻrtinchi tur bahsi oʻtkzilgan. Shoʻrtan jamoasi bilan kuch sinashgan Maʼashal jamoasi vakillari 2-0 hisobida mag\lubiyatga uchrashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15318 |qaralgan sana=2023-08-18 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230421/https://pfl.uz/uzb/m/match/15318 }}&lt;/ref&gt;. 28-may kuni Pro liganing oʻninchi tur bahsi doirasida Maʼshal jamoasi Aral jamoasini qabul qilib 2-0 hisobida zafar quchishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15346 |qaralgan sana=2023-08-18 |arxivsana=2023-08-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230818142956/https://pfl.uz/uzb/m/match/15346 }}&lt;/ref&gt;.

==== Oʻzbekiston kubogi bahslari 2023 ====
Futbol boʻyicha oʻzbekiston kubogi bahslarini Qashqadaryoning mash’al klubi vakillari B guruhida Surxondaryoning Surxon jamoasiga qarshi nursiz durrang bilan yakunlangan bahs orqali boshlashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/match/15373 |qaralgan sana=2023-08-26 |arxivsana=2023-09-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230926100130/https://pfl.uz/uzb/match/15373 }}&lt;/ref&gt;. Oʻyin 5-aprel Surxon markaziy oʻyingohida oʻtkazilgan. Oʻzbeksiton kubogi doirasidagi ikkinchi uchrashuvni Mash’al futbolchilari oʻzlarining uy stadiono hisoblanadigan [[Bahrom Vafoev nomli stadion|Bahrom Vafoyev nomli stadionda]] 2-may Qoʻqon-1912 jamoasiga qarshi oʻtkazishgan. Oʻyinda Qashqadaryo jamoasi 3:2 hisobida gʻalaba qozonishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/match/15389 |qaralgan sana=2023-08-26 |arxivsana=2023-09-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230930035835/https://pfl.uz/uzb/match/15389 }}&lt;/ref&gt;. Oʻzbekiston kubogi bahlarining uchunchi turida Mash’al futbol klubi Qashqadaryoning boshqa nomdor klubi hisoblanmish Nasaf jamoasi bilan bahs olib borgan. 2-iyun kuni oʻtkazilgan bahsda mash’al jamoasi kichik 1:0 hisobida imkoniyatni boy berishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/match/15590 |qaralgan sana=2023-08-26 |arxivsana=2023-09-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230926102855/https://pfl.uz/uzb/match/15590 }}&lt;/ref&gt;. Umumiy ochkolor hisobiga koʻra Mash’al jamaosi Oʻzbekiston kubogi bahlarida guruhdan chiqish vazifasini uddalay olmagan. Mash’al jamoasi vakillari Oʻzbekiston kubogining guruh bosqichiga yetib kelgunga qadar Doʻstlik Oltiariqni 3:1 hisobida magʻlubiyatga uchratgan boʻlsa, Gʻijduvon bilan durrang oʻynagan va kubok eshiklarini ochadigan bahsda 4-0 hisobida zafar quchishgan edi.
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; align=&quot;center&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;9&quot; |Liga
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Oʻzbekiston Kubogi]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[OFK]]
! colspan=&quot;2&quot; |Eng yaxshi toʻpurar
! rowspan=&quot;2&quot; |Murabbiy
|-
!Divizion
!Oʻrin.
!Oʻ
!Gʻ
!D
!M
!UG
!OʻG
!O
!Musobaqa
!Natija
!Ism
!Liga
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1993-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1993]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Oʻzbekiston Pro ligasi
| align=&quot;center&quot; |'''6th'''
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Abdurahmon Yumangulov]]
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} Vladimir Nadyarniy
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1994-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1994]]
| style=&quot;text-align:center; background:gold;&quot; |'''1'''
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Boris Serostanov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1995-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|1995]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Oʻzbekiston Superligasi
| align=&quot;center&quot; |'''14'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |17
| align=&quot;center&quot; |24
| align=&quot;center&quot; |58
| align=&quot;center&quot; |'''29'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Anvar Berdiyev]]
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Boris Serostanov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1996-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|1996]]
| align=&quot;center&quot; |'''14'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |64
| align=&quot;center&quot; |'''28'''
| align=&quot;center&quot; |2-guruh bosqichi
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Anvar Berdiyev]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Vitaliy Dorofeev]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1997-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1997]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; |Oʻzbekiston Pro ligasi
| align=&quot;center&quot; |'''6'''
| align=&quot;center&quot; |42
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |71
| align=&quot;center&quot; |58
| align=&quot;center&quot; |'''68'''
| align=&quot;center&quot; |2-bosqich
|
|
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Abdurahmon Yumangulov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1998-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1998]]
| align=&quot;center&quot; |'''7'''
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |24
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |96
| align=&quot;center&quot; |50
| align=&quot;center&quot; |'''78'''
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Abdurahmon Yumangulov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1999-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1999]]
| align=&quot;center&quot; |'''5'''
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |66
| align=&quot;center&quot; |41
| align=&quot;center&quot; |'''56'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |1/16 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Vladimir Lyubushin]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2000-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2000]]
| style=&quot;text-align:center; background:silver;&quot; |'''2'''
| align=&quot;center&quot; |38
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |103
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |'''86'''
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Baxtiyor Davlatov]]
| align=&quot;center&quot; |36
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Bahodir Davlatov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2001-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2001]]
| style=&quot;text-align:center; background:silver;&quot; |'''2'''
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |24
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |82
| align=&quot;center&quot; |25
| align=&quot;center&quot; |'''76'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Abduvosit Azizov]]
| align=&quot;center&quot; |21
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Bahodir Davlatov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2002-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2002]]
| rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Superligasi]]
| align=&quot;center&quot; |'''10'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |36
| align=&quot;center&quot; |53
| align=&quot;center&quot; |'''33'''
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Ravshan Bozorov]]
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Baxtiyor Boboyev (futbolchi)|Baxtiyor Boboev]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2003-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2003]]
| align=&quot;center&quot; |'''6'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |48
| align=&quot;center&quot; |40
| align=&quot;center&quot; |'''44'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Rustam Qodirov]]
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Vitaliy Ivanov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2004-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2004]]
| align=&quot;center&quot; |'''10'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |48
| align=&quot;center&quot; |'''27'''
| align=&quot;center&quot; |1/2 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Jasur Boboyev]]
{{fbicon|UZB}} [[Baxtiyor Davlatov]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Bahodir Davlatov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2005-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2005]]
| style=&quot;text-align:center; background:silver;&quot; |'''2'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |54
| align=&quot;center&quot; |24
| align=&quot;center&quot; |'''59'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Shuhrat Mirxoldorshoyev]]
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Viktor Jalilov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2006-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2006]]
| align=&quot;center&quot; |'''4'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |50
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |'''60'''
| align=&quot;center&quot; |Final
|[[Osiyo Chempionlar ligasi]]
|Guruh bosqichi
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Kamoliddin Murzoyev]]
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Viktor Jalilov]]
{{fbicon|RUS}} [[Viktor Kumikov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2007-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2007]]
| style=&quot;text-align:center; background:#cc9966;&quot; |'''3'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |22
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |62
| align=&quot;center&quot; |25
| align=&quot;center&quot; |'''70'''
| align=&quot;center&quot; |1/2 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Viktor Klishin]]
{{fbicon|UZB}} [[Rustam Qodirov]]
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|RUS}} [[Viktor Kumikov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2008-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2008]]
| align=&quot;center&quot; |'''4'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |38
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |'''52'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Rustam Qodirov]]
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|RUS}} [[Viktor Kumikov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2009-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2009]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/retro-surat-mashal-2009|sarlavha=&quot;Retro surat&quot;. &quot;Mashal-2009&quot;|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430060158/https://championat.asia/oz/news/retro-surat-mashal-2009|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |'''13'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |43
| align=&quot;center&quot; |'''30'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Aleksandr Shadrin]]
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Genadiy Kochnev]]
{{fbicon|UZB}} [[Bahodir Davlatov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2010-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2010]]
| align=&quot;center&quot; |'''5'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |22
| align=&quot;center&quot; |24
| align=&quot;center&quot; |'''37'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|BLR}} [[Nikolay Rindyuk]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Bahodir Davlatov]]
{{fbicon|KAZ}} [[Vladimir Fomichyov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2011-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2011]]
| align=&quot;center&quot; |'''5'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |33
| align=&quot;center&quot; |'''40'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Zafar Xolmurodov]]
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|KAZ}} [[Vladimir Fomichyov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2012-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2012]]
| style=&quot;text-align:center; background:pink;&quot; |'''13'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;center&quot; |43
| align=&quot;center&quot; |'''23'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Samandar Shodmonov]]
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|KAZ}} [[Vladimir Fomichyov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2013-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2013]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/mashal-2013-yil-birinchi-ligada-qanday-tarkib-bilan-oynagan-edi|sarlavha=&quot;Mashal&quot; 2013 yil birinchi ligada qanday tarkib bilan o'ynagan edi?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430054236/https://championat.asia/oz/news/mashal-2013-yil-birinchi-ligada-qanday-tarkib-bilan-oynagan-edi|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi]]
| style=&quot;text-align:center; background:gold;&quot; |'''1'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |24
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |76
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |'''75'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Zohir Qoʻziboyev]]
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2014]]
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; |Oʻzbekiston Superligasi
| align=&quot;center&quot; |'''5'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |37
| align=&quot;center&quot; |42
| align=&quot;center&quot; |'''36'''
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Zohir Qoʻziboyev]]
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2015]]
| align=&quot;center&quot; |'''7'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |37
| align=&quot;center&quot; |42
| align=&quot;center&quot; |'''38'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Zafar Toʻrayev]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2016-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2016]]
| align=&quot;center&quot; |'''8'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |35
| align=&quot;center&quot; |41
| align=&quot;center&quot; |'''38'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Shahboz Erkinov]]
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2017-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2017]]
| align=&quot;center&quot; |'''7'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |37
| align=&quot;center&quot; |31
| align=&quot;center&quot; |'''44'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Humoyun Murtozoyev]]
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2018]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Oʻzbekiston Pro ligasi
| style=&quot;text-align:center; background:silver;&quot; |'''2'''
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |53
| align=&quot;center&quot; |27
| align=&quot;center&quot; |'''63'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Humoyun Murtozoyev]]
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2019]]
| style=&quot;text-align:center; background:gold;&quot; |'''1'''
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |49
| align=&quot;center&quot; |24
| align=&quot;center&quot; |'''55'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Moʻminjon Meliyev]]
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]]
{{Flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |Oʻzbekiston Superligasi
| align=&quot;center&quot; |'''10'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |23
| align=&quot;center&quot; |31
| align=&quot;center&quot; |'''29'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Humoyun Murtozoyev]]
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Dilyaver Vaniyev]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
| style=&quot;text-align:center; background:pink;&quot; |'''12'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |21
| align=&quot;center&quot; |35
| align=&quot;center&quot; |'''23'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|NGA}} [[Samuel Chigozie Ononiwu]]
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2022]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; |Oʻzbekiston Pro ligasi
| align=&quot;center&quot; |'''5'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |40
| align=&quot;center&quot; |33
| align=&quot;center&quot; |'''33'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
|
|
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UKR}} [[Mykola Ahapov]]
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Dilyaver Vaniyev]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2023]]
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;center&quot; |'''34'''
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#B guruhi|Guruh bosqichi]]
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UKR}} [[Sergey Petrov]]
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Dilyaver Vaniyev]]
{{Flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2024]]
| style=&quot;text-align:center; background:gold;&quot; |'''1'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |41
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |56
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Nimchorak final|1/8 final]]
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Humoyun Murtozoyev]]
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
| align=&quot;center&quot; |Oʻzbekiston Superligasi
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''13'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |22
| align=&quot;center&quot; |48
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |Chorak final
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{fbicon|UZB}} [[Humoyun Murtozoyev]]
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;left&quot; |
|}

== Yutuqlari ==
'''Oʻzbekiston chempionati Oliy ligasi'''

* {{Kumush}} Kumush medal sovrindori (2005-yil).

* {{Bronza}} Bronza medali sovrindori (2007-yil).

'''Oʻzbekiston kubogi'''

* {{Kumush}} Finalchi (2006-yil).

'''Oʻzbekiston chempionati Pro ligasi'''

* {{Oltin}} Gʻolib – 3 marta (1994, 2013, 2019, 2024-yillar).

* {{Kumush}} 2-oʻrin – 3 marta (2000, 2001, 2018-yillar).

'''Oʻzbekiston PFL kubogi'''

* {{Oltin}} Gʻolib (2014-yil).

* {{Kumush}} Finalchi (2015-yil).

=== OFK musobaqalaridagi ishtiroki ===
2005-yilgi mavsum yakunida Oʻzbekiston Oliy ligasida sensatsion tarzda ikkinchi oʻrinni egallagan „Mash’al“ 2006-yilgi mavsumda [[Toshkent]]&lt;nowiki/&gt;ning „&lt;nowiki/&gt;[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]&lt;nowiki/&gt;“ jamoasi bilan birga [[Osiyo Futbol Konfederatsiyasi|OFK]] [[Osiyo Chempionlar ligasi|chempionlar ligasi]]&lt;nowiki/&gt;da Oʻzbekiston sharafini himoya qilish imkoniyatini berdi. „Mash’al“ B guruhidan joy oldi va turnir yakuniga muvofiq guruhdagi uchinchi oʻrin bilan turnirdagi ishtirokini yakunladi. 2006-yilgi Osiyo Chempionlar Ligasidagi ishtiroki „Mash’al“ning hozircha xalqaro turnirlardagi yagona ishtirokidir.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!width=&quot;185&quot;|Klub
!width=&quot;20&quot;|Oʻyin
!width=&quot;20&quot;|Gʻal.
!width=&quot;20&quot;|Dur.
!width=&quot;20&quot;|Magʻ.
!width=&quot;20&quot;|UT
!width=&quot;20&quot;|OʻT
!width=&quot;20&quot;|Farq
!width=&quot;20&quot;|Ochko
|-bgcolor=lightgreen
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|BAA}} [[Al Ain FC]]
|6||4||1||1||10||6||+4||'''13'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|Saudiya Arabistoni}} [[Al-Hilol]]
|6||3||1||2||12||7||+5||'''10'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|UZB}} Mashʻal
|6||2||2||2||7||11||-4||'''8'''
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|Iroq}} [[Al-Mina]]
|6||0||2||4||6||11||-5||'''2'''
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Musoboqa
!Pld
!W
!D
!L
!GF
!GA
|-
|[[Osiyo Chempionlar ligasi]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |6
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |11
|-
|'''Umumiy'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''6'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''2'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''2'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''2'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''7'''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |'''11'''
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; align=&quot;center&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
!Mavsum
!Musoboqa
!Bosqich
!Klub
!Uy
!Safar
!Natija
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2006
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Osiyo Chempionlar ligasi]]
| rowspan=&quot;3&quot; |Group B
|{{flagicon|IRQ}} [[Al-Minaa SC|Al-Minaa]]
| style=&quot;background:#ffd;&quot; |2-2
| style=&quot;background:#dfd;&quot; |1-0
| rowspan=&quot;3&quot; |3rd
|-
|{{flagicon|KSA}} [[Al-Hilol|Al Hilal]]
| style=&quot;background:#dfd;&quot; |2-1
| style=&quot;background:#fdd;&quot; |0-5
|-
|{{flagicon|UAE}} [[Al Ain FC|Al Ain]]
| style=&quot;background:#ffd;&quot; |1-1
| style=&quot;background:#fdd;&quot; |1-2
|}


{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;text-align&quot;
|-align=&quot;center&quot;
|style=&quot;background:#FFCC00&quot; width=&quot;80&quot;|Bosqich
|style=&quot;background:#FFCC00&quot; width=&quot;80&quot;|Sana
|style=&quot;background:#FFCC00&quot; width=&quot;100&quot;|Shahar
|style=&quot;background:#FFCC00&quot; width=&quot;130&quot;|Mezbon
|style=&quot;background:#FFCC00&quot; width=&quot;50&quot;|Hisob
|style=&quot;background:#FFCC00&quot; width=&quot;130&quot;|Mehmon
|style=&quot;background:#FFCC00&quot; width=&quot;440&quot;|&quot;Mash’al&quot; goʻllari
|-align=&quot;center&quot;
|B guruh
|16.03.2006
|[[Al-Quvayt]]
|align=&quot;right&quot;|[[Al-Mina]] {{flagicon|Iroq}}
|0:1
|align=&quot;left&quot;|{{flagicon|UZB}} Mash’al
|align=&quot;left&quot;|[[Zafar Xolmurodov]]
|-align=&quot;center&quot;
|B guruh
|22.03.2006
|[[Qarshi]]
|align=&quot;right&quot;|Mash’al {{flagicon|UZB}}
|1:1
|align=&quot;left&quot;|{{flagicon|BAA}} [[Al Ain FC]]
|align=&quot;left&quot;|[[Shuhrat Mirxoldorshoyev]]
|-align=&quot;center&quot;
|B guruh
|12.04.2006
|[[Ar-Riyod]]
|align=&quot;right&quot;|[[Al-Hilol]] {{flagicon|Saudiya Arabistoni}}
|5:0
|align=&quot;left&quot;|{{flagicon|UZB}} Mash’al
|align=&quot;left&quot;|
|-align=&quot;center&quot;
|B guruh
|26.04.2006
|[[Qarshi]]
|align=&quot;right&quot;|Mash’al {{flagicon|UZB}}
|2:1
|align=&quot;left&quot;|{{flagicon|Saudiya Arabistoni}} [[Al-Hilol]]
|align=&quot;left&quot;|[[Botir Qorayev]], [[Zafar Xolmurodov]]
|-align=&quot;center&quot;
|B guruh
|03.05.2006
|[[Qarshi]]
|align=&quot;right&quot;|Mash’al {{flagicon|UZB}}
|2:2&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/bu-qiziq-2006-yil-iroq-klubi-qanday-qilib-mashal-bilan-durang-oynab-ketgandi|sarlavha=Bu qiziq. 2006 yil Iroq klubi qanday qilib &quot;Mashal&quot; bilan durang o'ynab ketgandi?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430054238/https://championat.asia/oz/news/bu-qiziq-2006-yil-iroq-klubi-qanday-qilib-mashal-bilan-durang-oynab-ketgandi|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|{{flagicon|Iroq}} Al-Mina
|align=&quot;left&quot;|[[Jasur Hasanov]], [[Shuhrat Mirxoldorshoyev]]
|-align=&quot;center&quot;
|B guruh
|17.05.2006
|[[Al Ayn]]
|align=&quot;right&quot;|[[Al Ain FC]] {{flagicon|BAA}}
|2:1
|align=&quot;left&quot;|{{flagicon|UZB}} Mash’al
|align=&quot;left&quot;|[[Zafar Xolmurodov]]
|}

== Stadion ==
{{main|Bahrom Vafoev nomli stadion}}'''Mash’al''' oʻz uy uchrashuvlarini Muborakdagi 10 000 tomoshabinga moʻljallangan „[[Bahrom Vafoev nomli stadion|Bahrom Vafoev]]“ nomidagi stadionda oʻtkazadi. U klub faoliyatining dastlabki yillarida (1980-yillar boshida) [[Bahrom Vafoyev]] tashabbusi bilan qurilgan.

Uning qurilishiga koʻplab homiylar jalb qilingan, jumladan, Muborak gazni qayta ishlash zavodi. Keyinchalik u bir necha bor rekonstruksiya qilingan.

== Qashqadaryo derbisi ==

„Mash’al“ futbol qarama-qarshiligi boʻlgan „Qashqadaryo derbisi“ning uch ishtirokchisidan biri hisoblanadi. Yaqin vaqtgacha Oʻzbekistonning Qashqaryo viloyatidan mamlakat chempionati Oliy ligasida birdaniga 3 ta shaharning 3 ta klubi: [[Qarshi]]&lt;nowiki/&gt;dan „&lt;nowiki/&gt;[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]&lt;nowiki/&gt;“, [[Muborak]]&lt;nowiki/&gt;dan „Mash’al“ va [[Gʻuzor]]&lt;nowiki/&gt;dan „&lt;nowiki/&gt;[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]&lt;nowiki/&gt;“ ishtirok etgan.

2018-yildan buyon oliy divizionda faqat [[Nasaf (futbol klubi)|&quot;Nasaf&quot;]] oʻynab kelayotganiga, shu bilan birga 2 ta jamoa quyi ligada toʻp surayotganiga qaramay, ular oʻrtasidagi oʻyinlar „Qashqadaryo derbisi“ maqomiga ega, bu nafaqat Qashqadaryoda, balki butun Oʻzbekistonda qiziqish uygʻotmoqda.

== Joriy tarkib ==
{{updated|2026-yil 4-mart holatiga koʻra}}&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=– Tanishing, „Mashʼal“-2026 |url=https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d75791c5-48c2-4276-8bf8-153cd65441f3-65ec616d-7c33-42c7-8f68-ee451518377c.pdf |qaralgan sana=2026-03-04}}&lt;/ref&gt;.''

=== Birinchi jamoa tarkibi ===
{{Fs start}}
{{Fs player|no=1 |nat=UZB|pos=GK|name=[[Azamat Soyibov]]}}
{{Fs player|no=2 |nat=UZB|pos=DF|name=[[Zafarbek Akramov]]}}
{{Fs player|no=3 |nat=UZB|pos=DF|name=[[Asan Vaniyev]]}}
{{Fs player|no=4 |nat=UZB|pos=DF|name=[[Asadbek Habibullayev]]}}
{{Fs player|no=5 |nat=UZB|pos=DF|name=[[Samandar Ochilov]]}}
&lt;!-- {{Fs player|no=6 |nat=UZB|pos=MF|name=[[Javohir Abdualimov]]}}--&gt;
{{Fs player|no=7 |nat=MKD|pos=FW|name=[[Vlatko Stojanovski]]}}
{{Fs player|no=8 |nat=UZB|pos=MF|name=[[Sardor Abduraimov]]}}
{{Fs player|no=9 |nat=UZB|pos=MF|name=[[Ibrohim Gʻanixonov]]}}
{{Fs player|no=10|nat=UZB|pos=FW|name=[[Humoyun Murtozoyev]]}}
{{Fs player|no=11|nat=UZB|pos=FW|name=[[Mahmud Joʻraboyev]]}}
{{Fs player|no=13|nat=UZB|pos=MF|name=[[Nuriddin Nuriddinov]]}}
{{Fs player|no=14|nat=GHA|pos=MF|name=[[Rashid Abubakar]]}}
{{Fs player|no=15|nat=UZB|pos=DF|name=[[Muhammadali Aliqulov]]}}
{{Fs player|no=17|nat=UZB|pos=FW|name=[[Anvar Murodov]]}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=18|nat=UZB|pos=MF|name=[[Ilhom Abdugʻaniyev]]}}
{{Fs player|no=21|nat=UZB|pos=MF|name=[[Azamat Maqsumov]]}}
{{Fs player|no=22|nat=UZB|pos=MF|name=[[Nurjahon Muzaffarov]]}}
{{Fs player|no=25|nat=UZB|pos=GK|name=[[Samandarbek Joʻrabekov]]}}
{{Fs player|no=26|nat=UZB|pos=MF|name=[[Nodirxon Habibullayev]]}}
{{Fs player|no=27|nat=UZB|pos=DF|name=[[Maqsudxoʻja Aʼloxoʻjayev]]}}
{{Fs player|no=28|nat=UZB|pos=DF|name=[[Ergash Ismoilov]]}}
{{Fs player|no=34|nat=UZB|pos=DF|name=[[Shahboz Joʻrayev]]}}
{{Fs player|no=35|nat=UZB|pos=GK|name=[[Dostonbek Toʻxtaboyev]]}}
{{Fs player|no=37|nat=UZB|pos=MF|name=[[Sherzod Fayziyev (futbolchi)|Sherzod Fayziyev]]}}
{{Fs player|no=69|nat=RUS|pos=MF|name=[[Roman Xadjiev]]}}
{{Fs player|no=77|nat=UZB|pos=MF|name=[[Izzatullo Abdulhaqov]]}}
{{Fs player|no=97|nat=NGA|pos=FW|name=[[Augustine Chidi Kwem]]}}
{{Fs player|no=99|nat=NGA|pos=MF|name=[[Raphael Ayagwa]]}}
{{Fs end}}

=== U21 === 
{{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (21 yoshgacha)}}
{{Fs start}}
{{Fs player|no=12|nat=UZB|pos=GK|name={{abbr|Davronbek Rahmonov}}}}
{{Fs player|no=20|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Azizbek Abdumoʻminov}}}}
{{Fs player|no=29|nat=UZB|pos=FW|name={{abbr|Ahror Murodov}}}}
{{Fs player|no=33|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Boymurod Shomurodov}}}}
{{Fs player|no=38|nat=UZB|pos=FW|name={{abbr|Sunatulla Yarashev}}}}
{{Fs player|no=39|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Asadbek Toshpoʻlatov}}}}
{{Fs player|no=40|nat=UZB|pos=FW|name={{abbr|Ruhiddin Holmatov}}}}
{{Fs player|no=41|nat=UZB|pos=FW|name={{abbr|Asadbek Umarqulov}}}}
{{Fs player|no=45|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Suhrobjon Parmonqulov}}}}
{{Fs player|no=55|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Farrux Toshpulatov}}}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=66|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Diyorbek Mamadaliyev}}}}
{{Fs player|no=67|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Ogʻabek Abdurahimov}}}}
{{Fs player|no=70|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Azizbek Choriyev}}}}
{{Fs player|no=71|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Sherxon Gʻofurov}}}}
{{Fs player|no=72|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Normurod Koʻcharov}}}}
{{Fs player|no=75|nat=UZB|pos=GK|name={{abbr|Kamronbek Hamroyev}}}}
{{Fs player|no=79|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Mironshoh Hamidov}}}}
{{Fs player|no=88|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Ahrorbek Rahimov}}}}
{{Fs player|no=90|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Muhammadali Boymurodov}}}}
{{Fs player|no=96|nat=UZB|pos=FW|name={{abbr|Muhammadyusuf Valijonov}}}}
{{Fs end}}

=== U19 ===
{{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (19 yoshgacha)}}
{{Fs start}}
{{Fs mid}}
{{Fs end}}

== Klub hodimlari ==
=== Murabbiylar shtabi ===

* Bosh murabbiy – [[Eldor Sakayev]]
* Yordamchi murabbiy – [[Otabek Narzullayev]]
* Darvozabonlar murabbiyi – [[Eldor Isaboyev]]

== Mashhur futbolchilari ==
{{columns-list|
* {{flagicon|UZB}} [[Aziz Ibragimov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Aleksandr Xvostunov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Aleksandr Shadrin]]
* {{flagicon|UZB}} [[Artyom Filiposyan]]
* {{flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Botir Qoraev]]
* {{flagicon|UZB}} [[Bobir Davlatov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Viktor Klishin]]
* {{flagicon|UZB}} [[Jahongir Abdumoʻminov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Jahongir Jiyamurodov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Zafar Xolmurodov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Zohir Qoʻziboyev]]
* {{flagicon|UZB}} [[Ilhomjon Suyunov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Ilhom Shomurodov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Kamoliddin Murzoyev]]
* {{flagicon|UZB}} [[Lutfulla Toʻrayev]]
* {{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Otabek Shukurov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Pavel Solomin]]
* {{flagicon|UZB}} [[Ravshan Bozorov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Salamat Qutiboyev]]
* {{flagicon|UZB}} [[Fozil Musayev]]
* {{flagicon|UZB}} [[Xayrulla Karimov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Shuhrat Mirxoldorshoyev]]
* {{flagicon|UZB}} [[Shuhrat Muhammadiyev]]
* {{flagicon|UZB}} [[Eldor Shomurodov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Yuriy Sheykin]]
|colwidth=20em}}
; Sobiq SSSR davlatlari
{{columns-list|
* {{flagicon|AZE}} [[Ilgar Husaynov]]
* {{flagicon|AZE}} [[Elshan Gambarov]]
* {{flagicon|BLR}} [[Aleksey Xaletskiy]]
* {{flagicon|BLR}} [[Nikita Bukatkin]]
* {{flagicon|BLR}} [[Nikolay Rindyuk]]
* {{flagicon|GEO}} [[Mamuka Gongadze]]
* {{flagicon|KAZ}} [[Aleksandr Staxov]]
* {{flagicon|KAZ}} [[Ilya Fomichev]]
* {{flagicon|KGZ}} [[Karim Isroilov]]
* {{flagicon|TJK}} [[Alisher Toʻychiyev]]
* {{flagicon|TKM}} [[Alik Haydarov]]
* {{flagicon|TKM}} [[Didar Durdyýew]]
* {{flagicon|UKR}} [[Andrey Derkach]]
* {{flagicon|RUS}} [[Vladislav Ivanov]]
|colwidth=20em}}
; Yevropa
{{columns-list|
* {{flagicon|FIN}} [[Toni Lindberg]]
* {{flagicon|SRB}} [[Igor Petković]]
* {{flagicon|CAM}} [[Arman Ken Ella]]
|colwidth=20em}}
; Afrika
{{columns-list|
* {{flagicon|NGA}} [[Ifiyani Ifiyani]]
|colwidth=20em}}
; Janubiy Amerika
{{columns-list
|colwidth=20em}}&lt;br /&gt;
== Bosh murabbiylari ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable &quot;
!Ismi sharifi
!Faoliyati davri
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Vladimir Nadyarniy]]
|1993
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Boris Serostanov]]
|1994—1995
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Vitaliy Dorofeev]]
|1996
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Abdurahmon Yumangulov]]
|1997—1998
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Vladimir Lyubushin]]
|1999
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Baxtiyor Boboyev (futbolchi)|Baxtiyor Boboev]]
|2000
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Bahodir Davlatov]]
|2000—2001
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Baxtiyor Boboyev (futbolchi)|Baxtiyor Boboev]]
|2002
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Vitaliy Ivanov]]
|2003
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Bahodir Davlatov]]
|2004
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Viktor Jalilov]]
|2005—2006
|-
|{{flagicon|RUS}} [[Viktor Kumikov]]
|2006—2008
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Islom Axmedov]]
|2009
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Gennadiy Kochnev]]
|2009&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/uzb/m/news/view/327 |sarlavha=Kochnev o`rniga Davlatov |sana=28.04.2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/uzb/m/news/view/340 |sarlavha=“Mash`al” o`zgarishni rasman taqdiqladi |sana=01.05.2009}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Bahodir Davlatov]]
|2009—2010
|-
|{{flagicon|Qozogʻiston}} [[Vladimir Fomichyov]]
|2010—2012
|-
|{{flagicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]]
|2013—2018
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/rasmiy-xabar-asror-aliqulov-mashal-bosh-murabbiyi|sarlavha=Rasmiy xabar: Asror Aliqulov - &quot;Mashal&quot; bosh murabbiyi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430043127/https://championat.asia/oz/news/rasmiy-xabar-asror-aliqulov-mashal-bosh-murabbiyi|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;
|2019
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Dilyaver Vaniyev]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/mashal-yangi-bosh-murabbiy-nomini-elon-qildi|sarlavha=&quot;Mashal&quot; yangi bosh murabbiy nomini elon qildi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430044630/https://championat.asia/oz/news/mashal-yangi-bosh-murabbiy-nomini-elon-qildi|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;
|2020
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Zoir Toʻraqulov]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/mashal-bosh-murabbiy-sifatida-zoir-toraqulovni-royxatdan-otkazdi|sarlavha=&quot;Mashal&quot; bosh murabbiy sifatida Zoir To'raqulovni ro'yxatdan o'tkazdi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430043126/https://championat.asia/oz/news/mashal-bosh-murabbiy-sifatida-zoir-toraqulovni-royxatdan-otkazdi|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;
|2020
|-
|{{flagicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/rasman-aleksandr-xomyakov-mashal-ustoziga-aylandi|sarlavha=Rasman: Aleksandr Xomyakov &quot;Mashal&quot; ustoziga aylandi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430044632/https://championat.asia/oz/news/rasman-aleksandr-xomyakov-mashal-ustoziga-aylandi|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;
|2021
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Dilyaver Vaniyev]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/mashalga-yangi-bosh-murabbiy-tayinlandi|sarlavha=&quot;Mashal&quot;ga yangi bosh murabbiy tayinlandi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430043124/https://championat.asia/oz/news/mashalga-yangi-bosh-murabbiy-tayinlandi|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;
|2022—2023
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
|2023—2025
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Otabek Narzullayev]]
|2025
|-
|{{flagicon|RUS}} [[Igor Surov]]
|2026
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Eldor Sakayev]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://fkmashal.uz/uz/articles/ildar-sakaev-mashal-pfk-bosh-murabbiyi |sarlavha=Ildar Sakaev — &quot;Mash’al&quot; PFK bosh murabbiyi |sana=2026-yil 27-aprel}}&lt;/ref&gt;
|2026—
|}

&lt;/div&gt;

== Jamoaning Farm klubi ==
{{main|Mash’al-2 (futbol klubi)}}[[Mash’al-2 (futbol klubi)|Mash’al-2]] jamoasi klubning farm jamoasi hisoblanib, klubda muborakliklarning akademiyasi tarbiyalanuvchilari toʻp suradi. Jamoa [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston]] [[Oʻzbekiston Pro ligasi|ikkinchi darajali ligasi]]&lt;nowiki/&gt;ning oʻn bir mavsumi ishtirokchisi va shu bilan birgalikda mamlakatdagi eng kuchli akademiyalardan biri hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/oz/news/bahrom-davlatov-rahbarligidagi-mashal-yodingizdami|sarlavha=Bahrom Davlatov rahbarligidagi &quot;Mashal&quot; yodingizdami?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230430054237/https://championat.asia/oz/news/bahrom-davlatov-rahbarligidagi-mashal-yodingizdami|arxivsana=2023-04-30|qaralgan sana=2023-04-30}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Oʻzbekiston futbol klublari Osiyo kuboklarida]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.fcmashal.uz/main Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120313173946/http://www.fcmashal.uz/main |date=2012-03-13 }}
* [http://www.fcmashal.uz/club/history Jamoa tarixi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150924011102/http://www.fcmashal.uz/club/history |date=2015-09-24 }}
* {{Instagram|fcmashaluzbekistan}}
* {{Facebook|FcMashalUzbekistan}}
* {{Telegram|@mashal_uzbekistan}}
{{Mashʼal futbol klubi tarkibi}}
{{Oʻzbekiston Superligasi}}
{{Oʻzbekiston PRO ligasi}}
{{Oʻzbekiston futbol klublari Osiyo kuboklarida}}
{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]]
[[Turkum:Mashʼal Muborak PFK]]
[[Turkum:Oʻzbekiston futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi jamoalari]]
[[Turkum:Qashqadaryo viloyati futbol klublari]]
[[Turkum:Muborakda sport]]
[[Turkum:1984-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>jkj9dyg72e9f47s8cst4ds12bzdtihi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shoʻrtan (futbol klubi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654338</id>
    <revision>
      <id>6121463</id>
      <parentid>6044666</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Havolalar */</comment>
      <origin>6121463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42264" sha1="h6b40o1djzi5r3frjqmtbn37pyyrtcp" xml:space="preserve">{{Futbol klubi
 |nomi            = Shoʻrtan
 |amaldagi mavsum = 
 |logotip         = [[Fayl:Shurtan.png|200px]]
 |toʻliq nomi     = „Shoʻrtan“ Gʻuzor futbol klubi
 |laqabi          = Oq boʻrilar, Gʻuzorliklar 
 |asos solingan   = {{start date and age|1992}}
 |tugatilgan      = 
 |stadion         = [[Gʻuzor stadioni]] 
 |maydon hajmi    = 7000 
 |egasi           = 
 |prezidenti      = 
 |direktori       = Abdurahmon Yumangulov 
 |bosh drektori   = [[Ilhom Norchayev]]
 |murabbiyi       = [[Anvar Berdiyev]] 
 |sardori         = 
 |reytingi        = 4
 |byudjeti        = 
 |musobaqasi      = [[Oʻzbekiston Pro ligasi]] 
 |mavsum          = 
 |mavqei          = 
 |sayti           =http://fcshurtan.uz/ 
| pattern_la1  = _smouha2021h
| pattern_b1   = _smouha2021h
| pattern_ra1  = _smouha2021h
| pattern_sh1  = 
| pattern_so1  = 
| leftarm1     = 0D21D9
| body1        = 0D21D9
| rightarm1    = 0D21D9
| shorts1      = 0D21D9
| socks1       = 0D21D9
| pattern_la2  = _smouha2021a
| pattern_b2   = _smouha2021a
| pattern_ra2  = _smouha2021a
| pattern_sh2  = 
| pattern_so2  = 
| leftarm2     = FFFFFF
| body2        = FFFFFF
| rightarm2    = FFFFFF
| shorts2      = FFFFFF
| socks2       = FFFFFF
|homiy=Shoʻrtanneftgaz
|bosh direktori=Shamil Yarulin}}

'''Shoʻrtan Gʻuzor futbol klubi''' – ({{lang-uz|Шўртан Ғузор футбол клуби}}) – [[Qashqadaryo viloyati]] [[Gʻuzor tumani]] sharafini himoya qiluvchi futbol klubi, [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro Ligasi]] vakili.

== Tarixi ==
Gʻuzorda ilk futbol klubi 1986-yilda „'''Oq oltin'''“ nomi bilan tashkil etilgan. Gʻuzor futbolining ilk qadamlari oʻtgan asrning 60-70-yillari oʻrtalarida boʻlgan. Bu davrda jamoa turli nomlar ostida chiqish qildi. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] parchalanganidan keyin klub oʻz faoliyatini toʻxtatdi.

1989-yildan buyon jamoaga rahbarlik „Shoʻrtangaz“ gaz konlari rahbariyati qoʻliga oʻtdi va shu yildan boshlab „Shoʻrtan“ nomi ostida [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]] ichki musobaqalarda qatnasha boshladi. Bu davrda jamoani hozirda marhum '''Eshmurod Charshanbiyev''' boshqargan. Bu yillar davomida jamoa birinchi ligaga chiqish uchun bir necha bor urinib koʻrdi.

=== Oʻzbekiston musobaqalari ===
1992-yilda jamoa [[Navoiy (shahar)|Navoiy]] shahrida boʻlib oʻtgan Respublika kasaba uyushmalari jamoalari birinchiligida muvaffaqiyatli ishtirok etib, birinchi ligada qatnashish huquqini beruvchi oʻtish turnirida qatnashdi, oʻsha paytda chempionatda oltita jamoa gʻoliblik uchun kurashgan. Jamoa birinchi ligaga chiqa olmagan boʻlsa-da, chiroyli oʻyini bilan futbol muxlislari mehrini qozondi.

1993-yilda jamoa viloyat chempionatida muvaffaqiyatli ishtirok etib, yana bir bor oʻtish turnirida qatnashish huquqini qoʻlga kiritdi. Bu gal viloyat chempionlari Angrenda shahrida toʻplanishdi. Turnir yakunlariga koʻra, „SHoʻrtan“ har doimgidek Birinchi ligaga yaqin edi. Ammo klubga bir ochko yetishmadi.

Shoʻrtan futbol klubi 1994-yil [[Qashqadaryo viloyati]]nining [[Gʻuzor tumani]]&lt;nowiki/&gt;da professional jamoa sifatida tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://stadion.uz/news/detail/39332 |sarlavha=&quot;Шўртан&quot; - 18 ёшда |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231029194229/https://stadion.uz/news/detail/39332 |arxivsana=2023-10-29 |qaralgan sana=2023-10-29 }}&lt;/ref&gt;. Klub dastlabki musobaqasida 1995-yil [[Oʻzbekiston ikkinchi ligasi|Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]] baxslarida ishtirok etib [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Birinchi ligasiga]] (''Eslatma: Oʻzbekiston Pro ligasi''). Klub Birinchi liganing ilk yillarida Oʻrtamiyona jamoalar safida borgan. 2004-yilgi mavsumda jamoa tarkibi sezilarli kuchaytirilganidan soʻng ilk bor Oʻzbekiston [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy ligasi]]ga (''Eslatma: Oʻzbekiston Superligasi'') [[Futbol boʻyicha 2005-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2005-yilda]] „Shoʻrtan“ Oʻzbekiston ligasida debyut qilgan. [[Futbol boʻyicha 2010-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2010-yilgi]] mavsum klub uchun eng omadli mavsum boʻldi, ular chempionatda 4-oʻrinni egalladi va [[Oʻzbekiston Kubogi|Oʻzbekiston kubogi]]da ikkinchi oʻrinni egalladi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/265241?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=2010 йилги Ўзбекистон кубоги финали. Финалга чиққан “Шўртан”, Ристичнинг ғалаба тўпи, юлдузларсиз ўйнаган “Бунёдкор”|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220912045715/https://championat.asia/uz/news/265241?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2022-09-12|kirish sanasi=12-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt; [[Oʻzbekiston Kubogi|Oʻzbekiston kubogi]] chorak finalida umumiy hisobda „[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sports.uz/news/view/ishonasizmi-kubok-doirasidagi-bahslarda-shortan-paxtakorni-koproq-maglub-etgan-22-08-2022|sarlavha=Ишонасизми? Кубок доирасидаги баҳсларда &quot;Шўртан&quot; &quot;Пахтакор&quot;ни кўпроқ мағлуб этган|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221005194459/https://sports.uz/news/view/ishonasizmi-kubok-doirasidagi-bahslarda-shortan-paxtakorni-koproq-maglub-etgan-22-08-2022|arxivsana=2022-10-05|kirish sanasi=12-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt;, yarim finalda Toshkentning „[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]“ jamoasini magʻlub etishdi. Toshkentda boʻlib oʻtgan Final uchrashuvida „Shoʻrtan“ „Bunyodkor“ga 0:1 hisobida imkoniyatni boy berdi. [[2011-yil]]da „Shoʻrtan“ xalqaro maydondagi debyutini oʻtkazdi va [[AFC Kubogi]]&lt;nowiki/&gt;da ishtirok etdi. Klub guruh bosqichida 2-oʻrinni egalladi va Pley-off bosqichiga yoʻllanma oldi, biroq „Al Vehdat“ga qarshi 1/8 final oʻyinida magʻlub boʻldi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.the-afc.com/en/component/content/article/35052-al-wehdat-v-shurtan|archive-url=https://archive.today/20120912005148/http://www.the-afc.com/en/component/content/article/35052-al-wehdat-v-shurtan|url-status=dead|archive-date=2012-09-12|title=Al Wehdat 2–1 Shurtan|publisher=the-afc.com|date=25-may 2011-yil}}&lt;/ref&gt; Yakuniy hisob 1-2.

2011-yil 22-noyabrda „Shoʻrtan“ rahbariyati [[Toshmurod Ogʻamurodov]] oʻrniga [[Igor Kriushenko|Igor Kriushenkoni]] bosh murabbiy etib tayinladi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://uzdaily.com/articles-id-16533.htm|title=Igor Kriushenko appointed as Shurtan head coach|publisher=UzDaily.com|date=22-noyabr 2011-yil|qaralgan sana=2022-07-23|arxivsana=2016-06-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160603152906/https://www.uzdaily.com/articles-id-16533.htm}}&lt;/ref&gt; Kriushenko 2012-yilning 5-iyulida ishdan boʻshatildi va uning oʻrniga 2013-yil 15-maygacha bosh murabbiy boʻlib ishlagan [[Edgar Gess]] tayinlandi. Gess ham [[Oliy Liga]] oʻyinlaridagi yomon natijalardan soʻng ishdan boʻshatildi. 2013-yilda „SHoʻrtan“ jamoasida ikki marta bosh murabbiy almashdi, lekin natijalar yaxshilanmadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/ru/news/olij-liga-2013-yakunlari-shortan-futbolchilari-haqida |sarlavha=Олий лига-2013 якунлари. &quot;Шўртан&quot; футболчилари ҳақида |sana=2013/11/29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/ru/news/olij-liga-2013-yakunlari-shortanning-eng-eng-englari |sarlavha=Олий лига-2013 якунлари. &quot;Шўртан&quot;нинг энг, энг, энг...лари |sana=2013/11/29}}&lt;/ref&gt;. Klub Ligada 14-oʻrinni egallab, Birinchi ligaga tushib ketgan. Bir yildan soʻng, 2014-yilda klub Birinchi ligada gʻolib chiqdi va yana oliy divizionga koʻtarildi. Keyingi 2015—2017-yilgi mavsumlar davomida jamoa oldinggi natijalarini takrorlay olmadi. 2017-yil klub eski murabbiylardan qarzdorlik tufayli [[FIFA]] tarafidan taqiqga uchrab [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Birinchi ligasi]]&lt;nowiki/&gt;ga tushirib yuborildi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/uzb/news/158352|sarlavha=Breaking news. ФИФА ЎФФга &quot;Шўртан&quot;ни 2018 йил биринчи лигага тушириб юбориш талабини қўйди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220912021239/https://championat.asia/uz/uzb/news/158352|arxivsana=2022-09-12|kirish sanasi=12-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt; 2018-yil 12-fevralda jamoaga [[Asror Aliqulov]] bosh murabbiy etib tayinlandi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sports.uz/news/view/asror-aliqulov-shortan-bosh-murabbiyi12-02-2018|sarlavha=Асрор Алиқулов “Шўртан” бош мураббийи|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220912045712/https://sports.uz/news/view/asror-aliqulov-shortan-bosh-murabbiyi12-02-2018|arxivsana=2022-09-12|kirish sanasi=12-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt; 2020-yil Shoʻrtan jamoasida klub ramzi, logosi oʻzgartirildi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/260565?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=&quot;Шўртан&quot;нинг логотипи янгиланди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220912045719/https://championat.asia/uz/news/260565?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2022-09-12|kirish sanasi=12-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt; 2021-yil Klubdan [[FIFA]] taqiqi olib tashlandi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/293517?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=Расман: ФИФА “Шўртан”га қўйилган тақиқни олиб ташлади|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220912045716/https://championat.asia/uz/news/293517?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2022-09-12|kirish sanasi=12-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt; va klub oʻz akademiyasini&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/320951?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=“Шўртан”да уйғониш даври. Клуб яна ўз академиясига эътибор беришни бошлади|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220912045714/https://championat.asia/uz/news/320951?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2022-09-12|kirish sanasi=12-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt; tashkil etdi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/321651?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=ЎФА раҳбарияти Ғузордаги &quot;Шўртан&quot; клуби стадиони ва академияси билан танишди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220912045717/https://championat.asia/uz/news/321651?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2022-09-12|kirish sanasi=12-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
=== Oʻzbekiston Pro Ligasi 2023—2024 ===
15-mart 2023-yilda Shoʻrtan futbol klubi Oʻzbekiston pro ligasidagi bahslarini [[Qoʻqon 1912]] jamoasiga qarshi oʻyin bilan boshlagan. Oʻyinda jamoalar 3:3 hisobida durrang oʻynashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15299 |qaralgan sana=2023-08-09 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230833/https://pfl.uz/uzb/m/match/15299 }}&lt;/ref&gt;. 22-mart kuni lga 2-tur oʻyini doirasida Gʻijduvon klubi mehmoni boʻlgan Shoʻrtan jamoasi futbolchilari 2:1 hisobida gʻalabaga erishishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15308 |qaralgan sana=2023-08-09 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810231738/https://pfl.uz/uzb/m/match/15308 }}&lt;/ref&gt;. 16-aprel kuni boʻlib oʻtgan liganing 5-tur bahsida Shoʻrtan klubi Yunired jamoasi bilan kuch sinashgan va 2:1 hisobida mgʻlubiyatga uchragan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15319 |qaralgan sana=2023-08-09 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230420/https://pfl.uz/uzb/m/match/15319 }}&lt;/ref&gt;. 20-aprel kuni Navbahor-Farm jamoasi bilan liganing oltinchi turi doirasida bahs olib borishgan va 1:0 hisobida gʻalaba qozonishgan&lt;ref&gt;https://pfl.uz/uzb/m/match/15326{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 26-aprel kuni pro liga yettinchi tur bahsida Andijon-SGS jamoasi mehmoni boʻlgan shortanliklar 3:2 hisobida magʻlubiyatga uchragan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15326 |qaralgan sana=2023-08-09 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810225607/https://pfl.uz/uzb/m/match/15326 }}&lt;/ref&gt;. 4-may kuni sakkinchi tur bahsida poytaxtning „Lokomotiv“ jamoasi bilan bahs olib borgan Shoʻrtan jamoasi 2:1 hisobida imkoniyatni boy berishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15336 |qaralgan sana=2023-08-09 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230458/https://pfl.uz/uzb/m/match/15336 }}&lt;/ref&gt;. 15-may kuni pro liga toʻqqizinchi tur bahsida Aral jamoasi mehmoni boʻlgan Shortan jamoasi vakillari 0:0 hisobida durrang oʻynashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15341 |qaralgan sana=2023-08-09 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230533/https://pfl.uz/uzb/m/match/15341 }}&lt;/ref&gt;. 24-may kuni pro liganing qoldirilgan toʻrtinchi tur bahsida Mash’al jamoasi bilan kuch sinashgan shoʻrtanliklar, raqiblarini 2:0 hisobida magʻlubiyatga uchratgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15318 |qaralgan sana=2023-08-09 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230421/https://pfl.uz/uzb/m/match/15318 }}&lt;/ref&gt;. 29-may kuni liganing oʻninchi tur bahsida Xorazm jamoasini qabul qilgan shoʻrtanliklar 1:0 hisobida gʻalabaga erishishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15345 |qaralgan sana=2023-08-09 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810232226/https://pfl.uz/uzb/m/match/15345 }}&lt;/ref&gt;. 11-iyun kuni liganing oʻn birinchi tur bahsida Samarqandning Dinamo jamoasi mehmoni boʻlgan Shoʻrtan klubi 1:1 hisobida durrang oʻynagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15352 |qaralgan sana=2023-08-09 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230518/https://pfl.uz/uzb/m/match/15352 }}&lt;/ref&gt;. 3-avgust kuni pro liganing oʻn ikkinchi tur bahsida Qoʻqon-1912 jamoasi mehmoni boʻlgan voha jamoasi 2:1 hisobida magʻlubiyatga uchragan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15887 |qaralgan sana=2023-08-09 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810232134/https://pfl.uz/uzb/m/match/15887 }}&lt;/ref&gt;. 9-avgust kuni liganing oʻn uchinchi tur bahsida gʻijduvon jamoasi bilan bahs yuritgan shoʻrtan futbolchilari 2:1 hisobida gʻalaba qozonishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://pfl.uz/uzb/m/match/15892 |qaralgan sana=2023-08-09 |arxivsana=2023-08-10 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230810230532/https://pfl.uz/uzb/m/match/15892 }}&lt;/ref&gt;.

=== Mahalliy musoboqalar tarixi ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;9&quot; |Liga
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Oʻzbekiston Kubogi]]
! colspan=&quot;2&quot; |Eng koʻp gol urgan
! rowspan=&quot;2&quot; |
|-
!Div.
!Oʻrin
!Oʻ.
!Yu
!D.
!M.
!U.G
!OʻG
!O
!Nomi
!Liga
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1992-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi|1992]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston ikkinchi ligasi|3]]
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |Qatnashmagan
| align=&quot;center&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |1993
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |Qatnashmagan
| align=&quot;center&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |1994
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |Qatnashmagan
| align=&quot;center&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1995-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi|1995]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston ikkinchi ligasi|3]]
| align=&quot;center&quot; |'''1'''
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |0
| align=&quot;center&quot; |0
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |'''12'''
| align=&quot;center&quot; |Qatnashmagan
| align=&quot;center&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1996-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1996]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''20'''
| align=&quot;center&quot; |52
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |25
| align=&quot;center&quot; |64
| align=&quot;center&quot; |78
| align=&quot;center&quot; |'''65'''
| align=&quot;center&quot; |Guruh bosqichi
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1997-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1997]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''14'''
| align=&quot;center&quot; |42
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |69
| align=&quot;center&quot; |66
| align=&quot;center&quot; |'''60'''
| align=&quot;center&quot; |Birinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} Shavkat Ismoilov
| align=&quot;center&quot; |29
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1998-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1998]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''9'''
| align=&quot;center&quot; |38
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |66
| align=&quot;center&quot; |67
| align=&quot;center&quot; |'''52'''
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 1999-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1999]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''10'''
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |64
| align=&quot;center&quot; |49
| align=&quot;center&quot; |'''44'''
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |1/16 final
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2000-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2000]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''14'''
| align=&quot;center&quot; |38
| align=&quot;center&quot; |17
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |73
| align=&quot;center&quot; |47
| align=&quot;center&quot; |'''53'''
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2001-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2001]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''6'''
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |49
| align=&quot;center&quot; |43
| align=&quot;center&quot; |'''49'''
| align=&quot;center&quot; |Guruh bosqichi
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2002-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2002]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''13'''
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |41
| align=&quot;center&quot; |64
| align=&quot;center&quot; |'''37'''
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2003-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2003]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''7'''
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |52
| align=&quot;center&quot; |66
| align=&quot;center&quot; |'''37'''
| align=&quot;center&quot; |Guruh bosqichi
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2004-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2004]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''2'''
| align=&quot;center&quot; |40
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |117
| align=&quot;center&quot; |47
| align=&quot;center&quot; |'''79'''
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Ravshan Doʻrmonov]]
| align=&quot;center&quot; |27
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2005-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2005]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''13'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |23
| align=&quot;center&quot; |56
| align=&quot;center&quot; |'''19'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Taran]]
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UKR}} [[Sergey Dotsenko]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2006-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2006]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''12'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |43
| align=&quot;center&quot; |55
| align=&quot;center&quot; |'''32'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Taran]]
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2007-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2007]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''13'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |17
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |51
| align=&quot;center&quot; |'''23'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Sirojiddin Sayfiyev]]
{{flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]]
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;left&quot; |Maʼlumotlar mavjud emas
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2008-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2008]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''12'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |22
| align=&quot;center&quot; |44
| align=&quot;center&quot; |'''33'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|Turkmaniston}} [[Artur Gevorkyan]]
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Bahrom Hakimov]]
{{flagicon|UKR}} [[Viktor Pasulko]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2009-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2009]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''8'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |36
| align=&quot;center&quot; |50
| align=&quot;center&quot; |'''39'''
| align=&quot;center&quot; |1/4 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|Turkmaniston}} [[Artur Gevorkyan]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Usmon Toshev]]
{{flagicon|GER}} [[Edgar Gess]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2010-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2010]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''4'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |35
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |'''42'''
| align=&quot;center&quot; |'''Finalchi'''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/2010-yilgi-ozbekiston-kubogi-finali-finalga-chiqqan-shortan-ristichning-galaba-topi-yulduzlarsiz-oynagan-bunyodkor|sarlavha=2010 йилги Ўзбекистон кубоги финали. Финалга чиққан “Шўртан”, Ристичнинг ғалаба тўпи, юлдузларсиз ўйнаган “Бунёдкор”|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230504133601/https://championat.asia/uz/news/2010-yilgi-ozbekiston-kubogi-finali-finalga-chiqqan-shortan-ristichning-galaba-topi-yulduzlarsiz-oynagan-bunyodkor|arxivsana=2023-05-04|qaralgan sana=2023-05-04}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Shahboz Erkinov]]
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|GER}} [[Edgar Gess]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2011-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2011]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''7'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |29
| align=&quot;center&quot; |41
| align=&quot;center&quot; |'''32'''
| align=&quot;center&quot; |1/2 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Taran]]
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|TKM}} [[Tachmurad Agamuradov]]
{{flagicon|BLR}} [[Igor Kriushenko]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2012-yilgi Oʻzbekiston chempionati|2012]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''5'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |38
| align=&quot;center&quot; |33
| align=&quot;center&quot; |'''40'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Taran]]
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|BLR}} [[Igor Kriushenko]]
{{flagicon|GER}} [[Edgar Gess]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2013-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2013]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''14'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |17
| align=&quot;center&quot; |22
| align=&quot;center&quot; |47
| align=&quot;center&quot; |'''17'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Pavel Solomin]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|GER}} [[Edgar Gess]]
{{flagicon|UZB}} [[Zoir Toʻraqulov]]

{{flagicon|UZB}} [[Erkin Mirzayev]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2014]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''1'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |25
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |88
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |'''77'''
| align=&quot;center&quot; |Ikkinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Viktor Klishin]]
| align=&quot;center&quot; |40
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Muxtor Qurbonov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2015]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''11'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |42
| align=&quot;center&quot; |53
| align=&quot;center&quot; |'''33'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Taran]]
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Muxtor Qurbonov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2016-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2016]]
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''9'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |43
| align=&quot;center&quot; |56
| align=&quot;center&quot; |'''38'''
| align=&quot;center&quot; |Ikkinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]]
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Ixtiyor Karimov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2017-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2017]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://championat.asia/uz/uzb/news/oliy-liga-2017-barcha-16-jamoaning-futbolchilar-royxati|title=championat.asia - Олий лига-2017. Барча 16 жамоанинг футболчилар рўйхати|access-date=2017-04-27|archive-date=2017-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319022706/http://championat.asia/uz/uzb/news/oliy-liga-2017-barcha-16-jamoaning-futbolchilar-royxati|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|1]]
| align=&quot;center&quot; |'''14'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |52
| align=&quot;center&quot; |'''27'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Igor Taran]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Gennadiy Kochnev]]
{{flagicon|GER}} [[Edgar Gess]]

{{flagicon|UZB}} [[Yorqin Nazarov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2018]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''6'''
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |33
| align=&quot;center&quot; |45
| align=&quot;center&quot; |'''37'''
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Islom Boysariev]]
{{flagicon|UZB}} [[Otabek Narzullayev]]

{{flagicon|UZB}} [[Mar’ruf Murodov]]

{{flagicon|UZB}} [[Moʻmin Meliyev]]
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2019]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''4'''
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |56
| align=&quot;center&quot; |36
| align=&quot;center&quot; |'''48'''
| align=&quot;center&quot; |Ikkinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Sherzod Temirov]]
| align=&quot;center&quot; |17
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Kovshov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''4'''
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |29
| align=&quot;center&quot; |23
| align=&quot;center&quot; |'''28'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Jasur Xoltoʻrayev]]
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2021]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''9'''
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |29
| align=&quot;center&quot; |'''31'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Muhriddin Zoirov]]
{{flagicon|UZB}} [[Elyor Omonjonov]]
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2022]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''6'''
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |29
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;center&quot; |'''23'''
| align=&quot;center&quot; |1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Muhriddin Zoirov]]
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2023]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''5'''
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |29
| align=&quot;center&quot; |25
| align=&quot;center&quot; |'''26'''
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#D guruhi|Guruh bosqichi]]
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Muhriddin Zoirov]]
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Aleksey Yevstafeyev]]
{{flagicon|UZB}} [[Anvar Berdiyev]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2024
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|2]]
| align=&quot;center&quot; |'''4'''
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |'''41'''
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#A guruhi|Guruh bosqichi]]
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Muhriddin Zoirov]]
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Berdiyev]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2025
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |'''16'''
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |27
| align=&quot;center&quot; |57
| align=&quot;center&quot; |'''17'''
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Chorak final|Chorak final]]
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Anvar Berdiyev]]
{{flagicon|UZB}} [[Eldor Moyliyev]]{{flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
|}

=== OFK musobaqalaridagi ishtiroki ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Musobaqa
!Oʻ
!Yu
!D
!M
!U.G
!Oʻ.G
!O
|-
|[[OFK kubogi|OFK Kubogi]]
|7
|2
|3
|2
|11
|10
|9
|-
|'''Hammasi'''
|'''7'''
|'''2'''
|'''3'''
|'''2'''
|'''11'''
|'''10'''
|'''9'''
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |AFC
|-
!Sana
!Raund
!Natija
!Jamoa
!Joyi
!Mavsumi
|-
|01.03.2011
|Guruh bosqichi
|4-0
|{{Bayroqramzi|Quvayt}} Al-Qodisiya
|Havali
| rowspan=&quot;7&quot; |2011-yil [[OFK kubogi]]
|-
|15.03.2011
|Guruh bosqichi
|7-2
|{{Bayroqramzi|YEM}} As-Saqr
|[[Gʻuzor|Gʻuzor]]
|-
|13.04.2011
|Guruh bosqichi
|1-1
|{{Bayroqramzi|SYR}} Al-Ittixod
|[[Gʻuzor|Gʻuzor]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/oz/news/shortandan-bir-oyin-tarixi |sarlavha=&quot;SHo'rtan&quot;dan bir o'yin tarixi |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231029183531/https://championat.asia/oz/news/shortandan-bir-oyin-tarixi |arxivsana=2023-10-29 |qaralgan sana=2023-10-07 }}&lt;/ref&gt;
|-
|26.04.2011
|Guruh bosqichi
|0-0
|{{Bayroqramzi|SYR}} Al-Ittixod
|[[Halab|Alepo]]
|-
|04.05.2011
|Guruh bosqichi
|1-1
|{{Bayroqramzi|Quvayt}} Al-Qodisiya
|[[Gʻuzor|Gʻuzor]]
|-
|11.05.2011
|Guruh bosqichi
|0-1
|{{Bayroqramzi|YEM}} As-Saqr
|[[Halab|Alepo]]
|-
|25.05.2011
|1/8 final
|2-1
|{{Bayroqramzi|JOR}} Al-Vixdat
|[[Amman]]
|}

== Yutuqlari ==

* '''[[Oʻzbekiston Superligasi]] 4-oʻrin:''' 2010
* '''[[Oʻzbekiston Pro ligasi]] gʻolibi (1) :''' 2014
* [[Oʻzbekiston Pro ligasi|'''Oʻzbekiston Pro ligasi''']] '''Ikkinchi oʻrin (1):''' 2004
* '''[[Oʻzbekiston Kubogi|Oʻzbekiston kubogi]] finalchi (1):''' 2010
* '''[[Oʻzbekiston PFL kubogi]] gʻolibi (1):''' 2015

* '''[[AFC Kubogi]]:''' 2011-yil: 1/8 final bosqichi

== Stadion ==
{{Shuningdek qarang|Gʻuzor stadioni}}
„Shoʻrtan“ oʻz uy uchrashuvlarini 7000 tomoshabinga moʻljallangan „[[G'uzor stadioni|Gʻuzor]]“ [[Stadion|stadioni]]da oʻtkazadi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/266137?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|sarlavha=&quot;Шўртан&quot; стадионининг айни дамдаги ҳолатини кўрдингизми?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220912045721/https://championat.asia/uz/news/266137?utm_source=telegram&amp;utm_medium=championatasia|arxivsana=2022-09-12|kirish sanasi=12-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt;

== Qashqadaryo derbisi ==
„SHoʻrtan“ futbol klubi „Qashqadaryo derbisi“ qarama-qarshiligining 3 nafar ishtirokchisidan biridir.

Oʻzbekistonning [[Qashqadaryo viloyati]] mamlakat [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy liga]]sida yaqin vaqtgacha birdaniga 3 xil shaharning 3 ta klubi: „[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]“ – [[Qarshi]] , „[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al]]“ – [[Muborak]] va [[Gʻuzor]]&lt;nowiki/&gt;dan „'''Shoʻrtan'''“ ishtirok etdi.

Bu 3 jamoa oʻrtasidagi oʻyinlar „'''Qashqadaryo derbisi'''“ maqomiga ega, bu nafaqat Qashqadaryo viloyatining oʻzida, balki butun Oʻzbekiston boʻylab qiziqish uygʻotmoqda.

== Jamoa tarkibi ==

=== Hozirgi tarkibi ===
{{updated|2026-yil 6-aprel holatiga}}&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a0fdf692-1879-420b-b8e4-7ed80f4931d6-6f5f790a-9617-478a-97ae-777d1f1f17ce.pdf |title=Shoʻrtan jamoasi tarkibi |publisher=pfl.uz |access-date=2026-yil 6-aprel}}&lt;/ref&gt;
{{Fs start}}
{{Fs player|no=1 |nat=UZB|pos=GK|name=[[Shoxrux Eshboʻtayev]]}}
{{Fs player|no=4 |nat=UZB|pos=DF|name=[[Ulugʻbek Xudoyberdiyev]]}}
{{Fs player|no=5 |nat=BLR|pos=DF|name=[[Roman Vegerya]]}}
{{Fs player|no=6 |nat=UZB|pos=MF|name=[[Iskandar Shayqulov]]}}
{{Fs player|no=7 |nat=RUS|pos=MF|name=[[Yuriy Klochkov]]}}
{{Fs player|no=8 |nat=UZB|pos=MF|name=[[Shahboz Nuriddinov]]}}
{{Fs player|no=9 |nat=UZB|pos=FW|name=[[Muhammadali Abdurahmonov]]}}
{{Fs player|no=10|nat=UZB|pos=MF|name=[[Bahrom Abdurahimov]]}}
{{Fs player|no=11|nat=CIV|pos=FW|name=[[Muhamed Olawale]]}}
{{Fs player|no=12|nat=GEO|pos=DF|name=[[Levan Barabadze]]}}
{{Fs player|no=14|nat=UZB|pos=DF|name=[[Abror Toshqoʻziyev]]}}
{{Fs player|no=15|nat=UZB|pos=DF|name=[[Joʻrabek Mannonov]]}}
{{Fs player|no=17|nat=GEO|pos=DF|name=[[Beka Xarshiladze]]}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=18|nat=UZB|pos=MF|name=[[Daniel Nasriddinov]]}}
{{Fs player|no=19|nat=UZB|pos=GK|name=[[Nizomiddin Ziyovuddinov]]}}
{{Fs player|no=21|nat=UZB|pos=MF|name=[[Gʻanisher Qodirov]]}}
{{Fs player|no=22|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Islomjon Kenjaboyev|Islom Kenjaboyev (2004-yilda tugʻilgan futbolchi)}}}}
{{Fs player|no=24|nat=UZB|pos=DF|name=[[Avazxon Mamatxoʻjayev]]}}
{{Fs player|no=27|nat=UZB|pos=MF|name=[[Choriyor Tursunqulov]]}}
{{Fs player|no=54|nat=UZB|pos=GK|name=[[Adhamjon Musulmonov]]}}
{{Fs player|no=55|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Azizjon Aliqulov}}}}
{{Fs player|no=70|nat=UZB|pos=DF|name=[[Mirjalol Jumayev]]}}
{{Fs player|no=77|nat=UZB|pos=MF|name=[[Bekzod Suvonov]]}}
{{Fs player|no=88|nat=UZB|pos=MF|name=[[Diyorbek Asomiddinov]]}}
{{Fs player|no=99|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Eshonxon Jabxarov}}}}
{{Fs end}}

=== U21 ===
{{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (21 yoshgacha)}}

=== U19 ===
{{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (19 yoshgacha)}}

== Klub hodimlari ==

=== Boshqaruv ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Jamoa menejeri
|[[Shamil Yarulin]]
|-
!Sport direktori
|[[Abdurahmon Yumangulov]]
|-
!Jamoa Boshligʻi
|[[Ixtiyor Karimov]]
|}

=== Murabbiylar shtabi ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lavozim
!Ism
|-
|Menejer
|{{flagicon|UZB}} [[Anvar Berdiyev]]
|-
|Yordamchi murabbiy
|{{flagicon|UZB}} Eldor Moyliyev
|-
|Darvozabonlar murabbiyi
|{{flagicon|UZB}} [[Sherzod Kattayev]]
|-
|Yordamchi murabbiy
|{{flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]]
|}

== Boshqaruv tarixi ==
''Maʼlumotlar 2017-yilga tegishli. Roʻyxatda kichik noaniqliklar boʻlishi mumkin.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Yillar
!Murabbiy
|-
|1994—2004
!''Maʼlumotlar mavjud emas''
|-
|2005
|{{flagicon|UKR}} [[Sergey Dotsenko]]
|-
|2008
|{{flagicon|UZB}} [[Bahrom Hakimov]]
|-
|2008—2008
|{{flagicon|UKR}} [[Viktor Pasulko]]
|-
|2009
|{{flagicon|UZB}} [[Usmon Toshev]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/uzb/m/news/view/35 |sarlavha=Usmon Toshev - «Sho`rtan» bosh murabbiyi |sana=08.01.2009}}&lt;/ref&gt;
|-
|2009—2011
|{{flagicon|GER}} [[Edgar Gess]]
|-
|2011
|{{flagicon|TKM}} [[Tachmurad Agamuradov]]
|-
|2011—2012
|{{flagicon|BLR}} [[Igor Kriushenko]]
|-
|2012—2013
|{{flagicon|GER}} [[Edgar Gess]]
|-
|2013—2013
|{{flagicon|UZB}} [[Zoir Toʻraqulov]]
|-
|2013—2014
|{{flagicon|UZB}} [[Erkin Mirzayev]]
|-
|2014—2016
|{{flagicon|UZB}} [[Muxtor Qurbonov]]
|-
|2016
|{{flagicon|UZB}} [[Aleksandr Volkov (futbolchi)|Aleksandr Volkov]]
|-
|2016—2017
|{{flagicon|UZB}} [[Ixtiyor Karimov]]
|-
|2017
|{{flagicon|UZB}} [[Gennadiy Kochnev]]
|-
|2017
|{{flagicon|GER}} [[Edgar Gess]]
|-
|2017
|{{flagicon|UZB}} [[Gennadiy Kochnev]]
|-
|2017
|{{flagicon|UZB}} [[Yorqin Nazarov]]
|-
|2018—2022
|{{flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/188460|sarlavha=Асрор Алиқулов - &quot;Шўртан&quot; бош мураббийи|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220912021242/https://championat.asia/uz/news/188460|arxivsana=2022-09-12|kirish sanasi=12-sentyabr 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|{{flagicon|UZB}} [[Sergey Kovshov]]
|-
|2023
|{{flagicon|UZB}} [[Aleksey Yevstafeyev]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fcshurtan.uz/app/post/253|title=fcshurtan.uz - Алексей Евстафеев — «Шўртан» жамоаси бош мураббийи|access-date=2023-01-11|arxivsana=2023-01-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230111034009/http://www.fcshurtan.uz/app/post/253}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023—2025
|{{flagicon|UZB}} [[Anvar Berdiyev]]
|-
|2025—
|{{flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
|}

== Mashhur futbolchilar ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3;&quot;&gt;
* {{flagicon|UZB}} [[Ravshan Doʻrmonov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Asror Aliqulov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Igor Taran]]
* {{flagicon|UZB}} [[Shahboz Erkinov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Vadim Afonin]]
* {{flagicon|TKM}} [[Artur Gevorkyan]]
* {{flagicon|NGA}} [[Patrik Agbo]]

&lt;/div&gt;

== Yana qarang ==
[[Oʻzbekiston futbol klublari Osiyo kuboklarida]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
* [http://www.fcshurtan.uz/ Shurtan Guzar— Official club website] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304074725/http://www.fcshurtan.uz/ |date=2016-03-04 }}
* [https://int.soccerway.com/teams/uzbekistan/shortan-guzor/7743/ Shurtan Guzar— soccerway]
* [http://www.weltfussballarchiv.com/club-profile/uzbekistan/pfk-shoʻrtan-gʻuzor/14263/ Weltfussballarchiv]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://scoreshelf.com/wmbb/en/Shurtan_Guzar Klubning qitʼa turnirlaridagi chiqishlari]
{{Navboxes|title=Shoʻrtan|list=
{{Shoʻrtan futbol klubi tarkibi}}
{{Oʻzbekiston Superligasi}}
{{Oʻzbekiston Pro ligasi}}
{{Oʻzbekiston futbol klublari Osiyo kuboklarida}}
{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}
}}

[[Turkum:Shoʻrtan Gʻuzor PFK]]
[[Turkum:Oʻzbekiston futbol klublari]]
[[Turkum:Qashqadaryo viloyati futbol klublari]]
[[Turkum:Gʻuzorda sport]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi jamoalari]]
[[Turkum:1992-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]
[[Turkum:1994-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]]</text>
      <sha1>h6b40o1djzi5r3frjqmtbn37pyyrtcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Renamed user 60b6aeaa63a60d9140c549e6000889ff</title>
    <ns>3</ns>
    <id>662298</id>
    <revision>
      <id>6121592</id>
      <parentid>1881949</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Céréales Killer</username>
        <id>19763</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Céréales Killer [[Foydalanuvchi munozarasi:JuliánDelRusso]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:Renamed user 60b6aeaa63a60d9140c549e6000889ff]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/JuliánDelRusso|JuliánDelRusso]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 60b6aeaa63a60d9140c549e6000889ff|Renamed user 60b6aeaa63a60d9140c549e6000889ff]]&quot;</comment>
      <origin>1881949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="m8hot3dlsmd6zz2yb9tp0o5ser7w947" xml:space="preserve">{{hello|--[[Foydalanuvchi:Ximik1991Bot|Ximik1991Bot]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ximik1991Bot|munozara]]) 09:38, 14-Dekabr 2015 (UTC)}}</text>
      <sha1>m8hot3dlsmd6zz2yb9tp0o5ser7w947</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xoʻjali qirgʻini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>673716</id>
    <revision>
      <id>6121669</id>
      <parentid>6070634</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137483" sha1="gf6fvon66lel9yqouewi2jb53l62fwe" xml:space="preserve">{{Urush bilgiqutisi
| nomi    = Xodjali qirgʻini
| qismi      = [[Qorabog’ mojarosi|Tog’li Qorabog’ mojarosi]]
| tasvir      = [[Fayl:Stamps_of_Azerbaijan,_2007-777.jpg|290px]]
| izoh     = ''Ozarbayjon Pochta markasi 2007''
| sana        = 26 fevral 1992-yil
| joy       = Xodjali, Ozarbayjon
| hududiy_oʻzgarishlar   = 
| sabab = Xodjali shahrini Arman Qurolli kuchlari tomonidan bosib olinishi
| natija = 
| status      = 
| raqib1  = {{Bayroq|Armenia}} Armaniston Qurolli Kuchlari&lt;br /&gt;{{Bayroq|Armenia}} Yollangan qoʻshin&lt;br /&gt;{{Bayroq|SSSR}} Rossiyaning 366-motooʻqchi polki
| raqib2 = {{Bayroq|Azerbaijan}} Xodjali politsiya otryadlari
| qomondon1 = {{Bayroq|Armenia}} [[Seyran Oganyan]]&lt;br /&gt;{{Bayroq|Armenia}} [[Serj Sargsyan]]&lt;br /&gt;{{Bayroq|Armenia}} [[Robert Kocharyan]]
| qomondon2 = {{Bayroq|Azerbaijan}} [[Alif Xajiyev]]
| kuch1 =
| kuch2 =
| yoqotishlar1 =
| yoqotishlar2 = 161-613
| ilova = [[Tasvir:Khojaly District in Azerbaijan 2021.svg|300px]]
| campaignbox =
}}
'''Xo'jali qirgʻini''' ({{lang-az|Xocalı facəsi}} — [[1992-yil]] [[25-fevral]]dan [[26-fevral]]ga oʻtar kechasi [[Armaniston]] qurolli kuchlari sobiq [[SSSR]]ning 366 motooʻqchi polki ishtirokida Xo'jali shahrida ozarbayjonliklarga qarshi etnik tozalash maqsadida uyushtirilgan qirgʻin. Armaniston otryadlari tomonidan Xo'jali bosib olinganidan soʻng, u yerda qolgan tinch aholi deportatsiya qilindi. Bu ishlar tashkillashtirilgan koʻrinishda amalga oshirilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. [[Deportatsiya]] qilingan tinch aholi mulki [[Xonkandi]]da saqlab qoʻyilgan. Bu NKR boshqaruvi tomonidan kerakli qaror mavjudligini yaqqol isbotlaydi. Xo'jali tinch aholisi shu jumladan ayollar va bolalarni asirga olinishi va ushlab qolinishi Xo'jalining butun tinch aholisini beminnat Ozarbayjonga qaytarishga tayyorligi haqidagi NKR boshqaruvining Deklaratsiyasiga zid kelardi. Asirlar oʻta qoniqarsiz sharoitlarda saqlangan, Xo'jali tinch aholisiga qarshi zoʻravonlik harakatlari amalga oshirilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Xodjali aholisi qonunga xilof ravishda oʻz mulkidan mahrum qilingan, tinch aholi koʻchmas mulki Xonkandi va uning atrofida yashaydigan shaxslar tomonidan egallab olingan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. NKR rahbariyati Xodjalidan ketgan yoki deportatsiya qilingan aholi mulkini egallab olinishini qonuniylashtirdi, shaxsiy uylarga egalik qilish uchun orderlar berilishi tashkil etildi. Xodjaliga bostirib kelishda sobiq SSSRning 366 motooʻqchi polki ishtirok etgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. „Memorial“ huquqlarni himoya qilish tashkiloti xulosasiga koʻra, harbiy motooʻqchi polkining harbiy operatsiyalarda hamda janglarda ishtirok etganligi, shuningdek, nizolashgan tomonlarning harbiy mulkini boshqa tomonga berilishi oʻrganib chiqilishi kerak&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Xodjali qirgʻini natijasida 613 tinch aholi yoʻq qilindi, ulardan 63 ta bolalar, 106 ayollar va 70 qariyalar edi, 8 oila toʻliq yakson qilindi, 25 bolalar ota va onasidan mahrum boʻldi, 130 bola esa ota yoki onasidan ayrildi&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt;. Dushman oʻqidan 487 odam yaralandi, ulardan 76 bolalar edi, 1275 kishi asrga olindi. Asrga oilnganlardan 150 kishi shu jumladan 68 ayol va 26 bolalar taqdiri hozirgacha nomaʼlum&lt;ref name=&quot;R5&quot; /&gt;.

Xodjali qirgʻinini Ozarbayjonda asosan Ozarbayjon Milliy qahramoni Chingiz Mustafayev yoritgan. Harbiy jurnalistning qisqa xizmat davrida Xodjalida sodir etilgan oʻgʻrilik va vahshiliyklarni tasmaga tushirdi. Xodjali himoyasi davrida Ozarbayjonning yetti milliy qahramoni ishtirok etgan&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. Jangda Prezident tomonidan „Mardlik uchun“ medalini oʻlimidan soʻng berilgan Shoxrat Xasanov vafot etdi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. Ozarbayjon milliy qahramoni Allahverdi Bagirov arman polkovnigi Vitaliy Balasanyan yordami bilan uch kun ichida 1003 Xodjali asrlarini ozod qildi.

Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini tan olish — Ozarbayjon tashqi siyosatini asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini Ozarbayjondan tashqari [[Pokiston]] hamda [[Sudan]] tan olgan. Parlament darajasida fojeani [[Meksika]], [[Kolumbiya]], [[Chexiya]], [[Bosniya va Gertsegovina]], [[Jibuti]], [[Peru]], [[Gonduras]], [[Panama]], [[Iordaniya]], [[Ruminiya]] va [[Shotlandiya]] tan olgan&lt;ref name=&quot;R7&quot; /&gt;. [[AQSH]]ning 22 shtati Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi hujjatni qabul qilgan.

Ozarbayjonda bu fojea „Xodjali qirgʻini“ deb ataladi. Dunyoning 6 mamlakatida Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan 9 yodgorlik qurilgan.

== Zamin ==
1991-yilning oktabiridan Xodjali qamalda boʻlgan&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. 30 oktyabr kuni avtomobil yoʻllari toʻsib qoʻyildi va yagona harakatlanish vositasi vertoleyot boʻlib qoldi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. 1992-yilning 28 yanvarida Xodjaliga soʻnggi vertolyot uchib keldi. Lekin Shusha osmonida vertolyot otib tushirilganidan soʻng va fojea natijasida 41 odam haloq boʻldi, natijada bu aloqa vositasi ham uzildi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R8&quot; /&gt;. 2 yanvardan shaharda elektroenergiya taʼminoti toʻsib qoʻyildi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;.

1992-yilning 2 yanvaridan boshlab Ayaz Mutalibov Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti vazifalarini bajarishni davom ettirdi. Yangi tashkil topgan Armaniston Respublikasi separatistlar uchun ochiq Togʻli Qorabogʻni qurol-yaroq, yonilgʻi, mahsulot va boshqa moddiy texnik taʼminot bilan taʼminlaganini rasmiy ravishda inkor etdi. Lekin Levon Ter-Petrosyan keyinchalik separatistlarga texnika va pul bilan taʼminlaganini tan olgan boʻlsa ham, oʻz odamlarini jangga yuborganini inkor qildi. Armanistonga Ozarbayjon blokadasi hamda Ozarbayjon qoʻshnisi Turkiya tomonidan bosim uyushtirildi&lt;ref name=&quot;R9&quot; /&gt;. Fevralning boshida Ozarbayjonning Malibeyli, Garadagli hamda Agdaban qishloqlarini armanilar bosib oldi, u yerdagi aholi esa koʻchirildi, natijada 140 kishi jarohat oldi, 99 kishi vafot etdi&lt;ref name=&quot;R10&quot; /&gt;.

Armanistonni Qorabogʻ bilan quruqlikdagi faqat bitta aloqa vositasi boʻlgan, bu vertolyot orqali Lachin darasidir. Xodjali Xankendidan 7 kilometr masofada, tahminan 6,000-10,000 aholisi boʻlgan, aeroprtga ega yagona shahardir. Bundan tashqari Grad raketa artileriyasi uchun baza hisoblanadi&lt;ref name=&quot;R11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R12&quot; /&gt;. Xankendida armanilar yashagan baland binolarga 400 Grad raketalari otilgan. Fevral oxirida armani qurolli kuchlari kelayotgan hujum haqida maʼlum qildilar va Xodjalida otishmani toʻxtatish uchun Ozarbayjonga shart qoʻydilar&lt;ref name=&quot;R12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R13&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R14&quot; /&gt;.

== Xodjali ishgʻoli (bosqin) ==
[[Tasvir:Nagorno Karabakh, Azerbaijan, Khojaly region..png|thumb|Xodjali shahri]]
1992-yilda 25 fevraldan 26 fevralga oʻtar kechasi Armaniston qurolli kuchlari 366 motooʻqchi polki ishtirokida Ozarbayjonning Xodjali shahriga hujum qilishdi va u yerda yashaydigan etnik ozarbayjonlarni vahshiylarcha oʻldira boshlashdi&lt;ref name=&quot;R15&quot; /&gt;. Xodjaliga hujum uch yoʻnalishdan olib borildi, shu sababli aholi Kardar daryosi tomoniga toʻgʻri oʻrmonlarga qochishga majbur boʻldi&lt;ref name=&quot;R16&quot; /&gt;. Oʻrmonda kuchdan qolgan va charchagan aholining katta qismi arman qurolli kuchlari tomonidan oʻta vahshiylik bilan oʻldirildi&lt;ref name=&quot;R17&quot; /&gt;.

„Memorial“ inson huquqlarini himoya qilish markazining xulosasida 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Xodjalida inson huquqlarini ommaviy ravishda buzilishi va okkupatsiyadan oldin u yerda 2-4 ming kishi shaharning bir necha yuz himoyachilar bilan yashaganligi taʼkidlangan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Xodjalini himoya kuchlari, Ozarbayjon Ichki Ishlar Vazirligi politsiyasi hamda Ozarbayjon Milliy armiyasi askarlari himoya qilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Ikkala tomonning maʼlumotlariga koʻra, shaharda uch turdagi bronitexnika shuningdek, „Alazan“ raketalari boʻlgan. Xodjalini ishgʻol qilishda ishtirok etgan shaxslar hamda Togʻli Qorabogʻning „mansabdor shaxslari“ ikki turdagi „Grad“ reaktiv tizimlar mavjudligini taʼkidlashgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Bosqin (ishgʻol) ishtirokchilari ===
„Memorial“ kuzatuvchilari hujum qilishga aynan kim buyruq berganini hamda bu qilmishlar uchun kim javobgarligi haqida maʼlumot topa olmadilar. Lekin, Togʻli Qorabogʻdagi holat haqidagi arizani asos qilib olgan hamda Xodjalini bosib olish operatsiyasini rejalashtirib amalga oshirgan NKR boshqaruvi buning uchun javobgar degan xulosa qilsa boʻladi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

==== 366 motooʻqchi polki oʻrni ====
Barcha qochoqlarning guvohligiga koʻra, shahar hujumida 366 motooʻqchi polki harbiylari ishtirok etgan, ayrimlari esa hatto shahar ichiga ham kirishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R18&quot; /&gt;. Aholi qarshiligiga uchragan harbiy komanda tarkibining bir qismi erkin chiqish yoʻllarini taʼminlab bera olmadi&lt;ref name=&quot;R19&quot; /&gt;. Shu maqsadda Gyandjda joylashgan desant diviziyasi jalb qilindi. Lekin bu kuchlarning kelgunicha, tarkibi asosan qirgʻinda ishtirok etgan harbiy armanilardan tashkil topgan bu diviziyadan 103 kishi harbiy buyruqqa boʻysunmay Xodjalida qoldilar&lt;ref name=&quot;R20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R22&quot; /&gt;. Polk boshqaruvi hamda polkni chiqib ketishi uchun javobgar shaxslarning jinoiy kelishuvi natijasida harbiy texnikaning bir qismi, shu jumladan bronlangan texnika armanilarga berib yuborildi&lt;ref name=&quot;R23&quot; /&gt;.

Maʼlumotlarga koʻra, armanilarga berib yuborilgan 366 polkning harbiy mashinalari shahar hujumida ishtirok etgan, ular oʻq ochishdi lekin shaharga kirmadi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Harbiy xizmatchilarning armanilar tomonida operatsiyada ishtirok etishi uchun polkning boshqaruvi yozma buyruq bergan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Bosqinni kechishi ===
[[Tasvir:10 xojali ilgar.jpg|thumb|Xodjali qochoqlari poyezdda, Agdam 1992-yil]]
25 fevral kuni soat 23:00 boshlab Xodjali zambarakdan oʻqqa tutilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Birinchi navbatda yashash joylaridagi kazarmalar hamda himoya nuqtalari vayron qilindi. Piyoda otryadlari shaharga 26 fevral kuni 01:00-04:00 orasida kirib kelishdi. Armaniston qurollangan uyushmalar aʼzolarining taʼkidlashicha, Xodjali Gornizoning harbiy mudofasi tez orada yakson qilindi. Xodjalidagi vayronalar artileriya hujumi boʻlganini isbotladi, ular vaqtincha koʻcha urushi natijalariga oʻxshamasdi. Soʻnggi mudofa nuqtasi soat 07:00 da yoʻq qilindi. Bosqindan soʻng darhol aholining bir qismi Agdam tomonga qolgani esa Xodjaliga yoʻl oldi. Shahardan chiqib ketayotgan ayrim guruhlar orasida shahar gornizoni harbiylari ham boʻlgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Aholi shaharni ikki yoʻnalishda tark etdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.
* Shaharning sharqiy qismidan daryo boʻylab shimoli — sharqiy yoʻnalishga, Askeranni chap tomonda qoldirgan holda (aynan shu yoʻlni Armanistonning mansabdor shaxslari „erkin koridor“ deb atashadi)
* Askeranning oʻng tomonidan qoldirib, shaharning shimoliy tomonidan shimoli — sharqiy yoʻnalishiga (maʼlum boʻlishicha bu yoʻldan kam sonli qochoqlar oʻtgan).
Shunday qilib, tinch aholining katta qismi Xodjalini tark etdi, tahminan 200-300 kishi yertoʻlalarda berkinib shaharda qolishdi. Ishgʻol vaqtida bombardimon natijasida sanoqsiz koʻp odam oʻldirilgan. Arman tomoni tajribaga ega boʻla turib, oʻlganlar soni haqida maʼlumot berishdan bosh tortdi. (26 fevral kuni „Golfstrim“ uyushmasining televizion muhbiri Burganskiyning xabar qilishicha, aholining koʻpchiligi mudofa gornizoni boʻlinmalarining minomyot oʻqi bilan yakson qilindi, lekin Burganskiy xabaridagi hujumga aloqador ayrim maʼlumotlar boshqa manbalardan olingan maʼlumotga toʻgʻri kelmaydi va bu bilan shubha tugʻdiradi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Armaniston manbalariga koʻra hujum tomonidan yoʻqotishlar 10-12 kishini tashkil etgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Aholini olib chiqish uchun „Boʻsh koridor“ ===
[[Tasvir:Shakhsey-vakhsey in Agdam for victims of Khojaly massacre.jpg|thumb|left|1992-yilda Agdamda Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Shaxsey — vaxsey]]
Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, Xodjalidan tinch aholini olib chiqish uchun „NKR“ shaharning sharqiy tomonidan va Agdam tomonga daryo boʻylab shimoli — sharqiy yoʻnalishda, chap tomondan Askeranni aylanib oʻtib „boʻsh koridor“ tashkil etildi. Kengligi 100-200 boʻlgan bu „koridor“ ayrim joylarda 300 metrga yetdi. „Koridor“ hududida joylashgan arman qurolli birlashma aʼzolari hamda qurolsiz birlashma aʼzolari „koridor“ dan oʻtayotgan tinch aholi va qurolsiz guruhlarga oʻt ochmaslikka vaʼda berishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Rasmiy maʼlumot va hujum ishtirokchilari xabarlariga koʻra, ishgʻol qilishdan avval Xodjali aholisi bronlangan harbiy moshinalardagi balandlatish vositasi yordamida bunday „koridor“ mavjudligi haqida xabardor qilindi. Lekin bunday maʼlumot berayotgan shaxslar aholining koʻpchiligi ovozning pastligi sababli bu ogohlantirishni eshitmaganligi mumkinligini taʼkidlashdi.

NKR rahbariyati bu bilan shuni tasdiqladiki, ishgʻoldan bir necha kun oldin, vertolyotdan „boʻsh koridor“ dan foydalanish haqidagi varaqalar otilgan. Lekin buni tasdiqlash uchun „Memorial“ kuzatuvchilariga bu varaqalarning hatto bir nusxasini ham koʻrsata olishmadi. Soʻrov qilingan Xodjali qochoqlari bunday maʼlumot haqida eshitmagan edi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

„Memorial“ kuzatuvchilari Xodjali ishgʻoli vaqtida qochgan 60 yaqin kishini Boku va Agdamda soʻroq qilishdi. Soʻroq qilinganlardan faqat bittasigina „boʻsh koridor“ haqida xabar eshitganini aytdi (bu haqida Xodjali gornizonining askari maʼlum qildi). „Memorial“ kuzatuvchilari Xankendi markazida deputat Paruyr Xayrikyan bilan soʻrov oʻtkazishdi (suhbat Armaniston televideniyesi operatori tomonidan yozib olingan) asrga olingan Xodjali aholisi „Boʻsh koridor“ haqida hech narsa eshitmaganini aytishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Hujmdan bir necha kun avval, armaniston tomoni vakillari radio aloqasidan foydalanib muassasalarni bir necha bor rejalashtirilgan hujum haqida xabardor qilishdi va aholini shahardan darhol olib chiqishni taklif qilishgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Bu xabar olinib Bokuga yuborilgan hamda „Boku ishchisi“ gazetasida tasdiqlangan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Korridorning mavjudligi haqida „Russkaya misl“ gazetasining 03.04.1992-yilgi sonida ham yozilgan, shuningdek, bu haqida Xodjali ijroiya qoʻmitasi boshligʻi Elman Mamedov ham shunday yozgan:
{{cquote|4=Elman Mamedov|''Biz tinch aholini olib chiqish uchun bu koridor e’tiborga olinganligini bilgan edik...''&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;}}

== Qirgʻin ==

=== Shaharni tark etgan aholi taqdiri ===
Hujum (bosqin) boshlanishi bilan, aholi xavotirda shaharni tark eta boshladi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Aholini hatto eng zarur buyumlarni ham olishga imkoni boʻlmadi — aksariyat yengil ust-boshda qochgan (natijada ular turli darajadagi muzlashdan aziyat chekdi). Boku va Agdamda soʻrov qilingan koʻpchilik qochoqlarda hatto hujjat ham boʻlmagan. Aholining koʻpchiligi shaharni daryo boʻylab tark etgan (birinchi yoʻnalish — „Xodjaliga hujum“ boʻlimiga qarang). Ayrim qochoq guruhlar orasida shahar gornizonining harbiylari boʻlgan. Ozarbayjonning Agdam tumani atrofida odamlar „boʻsh koridor“ dan chiqishgan, lekin bu odamlarga qarata oʻt ochilgan va natijada ularning aksariyati halok boʻlgan. Tirik qolganlari esa har tomonga qochib ketishdi. Omon qolishga uringanlari esa arman postlariga duch kelishdi va oʻsha yerda otib tashlandilar. Qochoqlarning faqatgina bir qismi Agdamgacha yetib keldi, ayrimlari aynisa ayol va bolalar (aniq sonini aytishning imkoni yoʻq) togʻu-toshlardan oʻtib oʻsha yerda sovuqdan halok boʻlishgan, ayrimlari Pirdjamal va Naxchivanik qishloqlarida asrga olingan. Xojali aholisining aytishicha, asrga olinganlarning ayrimlari oʻldirilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Qochoqlar oʻldirilgan joylar, shuningdek jasadlar, Ozarbayjon boʻlimlarining vertolyotda jasadlarni olib ketish operatsiyalari barchasi videoga olingan. Videoga olingan tasmalarda jasadlar katta hudud boʻylab yoyilib yotgani koʻrinib turibdi. Filmda fojea joyidagi murdalarning aksariyati ayollar, qariyalar hamda yosh bolalar ekanligi koʻrinib turibdi. Shu bilan birga oʻldirilganlar orasida forma kiygan odamlar ham bor. Videoda asosan ular koʻrsatilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Relyefning qiyinligi hamda jismoniy xususiyatlarni hisobga olganda, qochoqlar taxminan 7 yoki 8 soat ichida oʻldirilgan joyiga yetib kelgan („boʻsh koridor“ gacha parallel yoʻl 2 soat). Shunday qilib, qochoqlar ertalabdan oʻq ostida qolgan.

Toʻrt kun ichida Agdamga taxminan 200 jasad olib kelingan. Jasadlarda oʻzgarish alomatlari boʻlgan. Agdamdagi tibbiyot muassasi xodimlari toʻrtta terisi shilingan va bitta boshi tanasidan kesilgan murdani aniqlashdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. 181 murda (130 erkak, 51 ayol, 13 bola) sud tibbiyot ekspertizasidan oʻtkazganda 151 kishi oʻqdan hamda 20 kishi metal quroldan, 10 kishi esa olovdan vafot etgani aniqlandi. Shuningdek, Xodjalidan olib kelingan bir necha murda ustida sud tibbiyot ekspertizasi oʻtkazildi. „NKR“ boshqaruvi „Memorial“ kuzatuvchilariga 120-130 murda Agdamga kelishuvga koʻra olib kelinganligini takidlashdi. 96 murda Agdamda koʻmildi. Boshqalarning murdalari esa qarindoshlariga yetkazib berildi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

„NKR“ rahbariyati hamda arman harbiy otryadlari aʼzolari tinch aholini „boʻsh koridor“ da oʻldirilishi, arman postlariga oʻt ochganlarga qarshi javoban oʻt ochishga majbur boʻlganini tushuntirishdi. Arman qurollangan otryad aʼzolari taʼkidlashicha Ozarbayjon boʻlinmalari himoyada quroldan foydalangan. Arman postlariga birinchi guruh qochoqlar yaqinlashdi. Qochoqlar orasidagi harbiylar arman postlariga qarata oʻt ochishdi. Otishma vaqtida bitta post yoʻq qilindi (2 kishi oʻldirildi, 10 kishi jarohatlandi). Lekin Ozarbayjonliklar bilmagan boshqa post qochoqlarga qarata yaqin masofadan oʻt ochishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Xodjali qochoqlarining takidlashicha (matbuotda ham takidlangan) aholi orasidagi harbiylar arman postlariga qarata oʻt ochishdi, lekin ular faqatgina qarshi javoban oʻt ochgan, armanilar birinchi boʻlib qurol ishlatgan. Ikkinchi yoʻldan yurgan qochoqlarga hamda Askerning oʻng tomonidagilarga qarata oʻt ochilgan. Agdamning tibbiy vagonida Xodjalidan koʻp sonli qurbonlar boʻlgan&lt;ref name=&quot;R24&quot; /&gt;. Roʻyxatga olish jurnalida 598 nafar jarohatlangan hamda muzlagan, terisi shilingan va boshi tanasidan judo qilingan kishilar haqida yozuvlar mavjud&lt;ref name=&quot;R24&quot; /&gt;. Xodjalida halok boʻlganlar soni faqatgina oʻqdan halok boʻlgan qochoqlar bilan emas, balki togʻlarda muzlab qolganlar bilan ham hisoblanadi. „Memorial“ kuzatuvchilari uch bolasidan judo boʻlgan ayol bilan suhbatlashishdi. „Qorabogʻ“ 26.03.92 dagi gazetasi maʼlumotlariga koʻra qoʻmita 476 halok boʻlganlar oilasiga yordam koʻrsatgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R24&quot; /&gt;.

=== Shaharda qolgan aholi taqdiri ===
Shahar qurollangan arman otryadlari tomonidan bosib olinganida, u yerda 300 tinch aholi qolgan, ular orasida 89 turk — axisklar boʻlgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Aholi, bosqin ishtirokchilari, „NKR“ rahbariyati hamda Xodjali tumani ommaviy axborot vosita vakillari maʼlumotlariga koʻra, qolgan tinch aholi asrga olingan va uch kun ichida Xonkendining (hukm qilish va transport qoʻshinlari markaziga), „Krasnaya“ qishlogʻi hamda Askeran tumani qamogʻiga koʻchirildi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. NKR rahbariyati bilan kelishilib, ayrimlari xususiy arman oilasi uylariga olib ketilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

„NKR“ rahbariyati maʼlumotlariga koʻra bir hafta ichida barcha ayol va bolalar Ozarbayjonga olib borilgan. Ikki tomondan olingan maʼlumotlarga koʻra, Xodjali bosib olingan vaqtda Agdamga ketayotgan va asrga olingan 700 aholi 28.03.1992-yilda Ozarbayjonga qaytarilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Ularning aksariyati ayol va bolalar edi. Shu vaqtda Xodjalining bir necha aholisi maʼlumotlariga koʻra ayollar, bolalar hamda erkaklar „almashish vositasi“ sifatida olib qolingan. Bu maʼumotlar „Memorial“ vakillari tomonidan tasdiqlangan. 13 martgacha Xodjalilik ayollar va yosh qizlar Askeranda asir sifatida olib qolingan. Bundan keyin ham ayollar Askeranda kuch bilan ushlab turilgan va bunga isbotlar mavjud&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Asirlar va Xodjali himoyachilarini saqlash sharoitlari ===
[[Tasvir:18 xojali ilgar.jpg|thumb|Majburiy koʻchirilganlar — Agdamdagi Xoʻdjali qirgʻini guvohlari]]
„Memorial“ huquqni himoya qilish markazi kuzatuvchilari maʼlumotlariga koʻra, Xankendidagi Xodjalining tinch aholisi hamda Ozarbayjon birlashmalari aʼzolari qamoqxona markazida oʻta yomon sharoitlarda saqlangan.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Tashqi koʻrinishidan asrlar kuchdan qolgan, uzoq muddat och qolishgani hamda muntazam ravishda doʻpposlanganligi maʼlum boʻldi. Shuni taʼkidlash kerakki, kuzatuvchilar faqatgina bir nechta asrlar bilan uchrasha olishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

Qamoq raisi mayor Xachayturyan asrlarga bir necha daqiqaga ham gaplashishga ruxsat bermadi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Bunday imkoniyat faqatgina bir marotaba berilgan. Asrga olingan hamda keyinchalik almashtirilgan Xodjali aholisi va shahar mudofachilari muntazam ravishda doʻpposlanganini aytishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

Allaxverdi Bagirov Xodjali qirgʻini vaqtida jang joyida arman askar bosqinchi jasadlari va asrlarni ozarbayjon asrlariga almashgan Allaxverdi Bagirovning xizmati katta boʻldi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Arman polkovnigi Vitaliy Balasanyanning yordamida uch kun ichida armanilar qoʻlidan 1003 asrni tortib oldi (ozod qildi). Allaxverdi Bagirov arman asrlarini avtobusda olib keldi va xoʻjayinlariga topshirdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; U murdalarni kafanga oʻrab Agdam masjidida koʻmdi.&lt;ref name=&quot;R25&quot; /&gt; Agdamning Karagachi qabristoniga asirlar olib kelindi.&lt;ref name=&quot;R26&quot; /&gt; Harbiy operator Seyidaga Movsumli va Chingiz Mustafayevlar Allaxverdi Bagirov va Vitaliy Balasanyanlar muzokaralarini yozib olish imkoniyatiga ega boʻlishdi.&lt;ref name=&quot;R27&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R28&quot; /&gt;

=== Jasadlarni yigʻish ===
Xodjali voqealari vaqtida aholi Agdam yoʻnalishida emas, togʻ va oʻrmonlar tomoniga qochishdi, sababi arman qurolli otryadlari Agdam yoʻlidagi Garagaya tepaligini egallab olishdi. Askeran tomonidan Xodjaliliklarga yordam bera olmagan qoʻshin guruhi xodjaliliklarga yordam berish rejasini tuzishdi va Garagaya operatsiyasini boshlashdi. Bu operatsiya yuqori rahbariyat tomonidan tayyorlangan. Xodjali voqealari boshlanganida Garagaya armanilarda boʻlgan. Faqatgina 26 fevralda tirik qolgan odamlardan holat haqida maʼlumot olib, mahalliy Agdam batalyoni tinch aholini ozod qilish operatsiyasini boshladi. Shundan soʻng Shelli qishlogʻi yoʻnalishi boʻylab tinch aholi ozod etildi. Garagaya operatsiyasi natijasida 200 ga yaqin aholi asirlikdan ozod etildi, 100 ortiq murda Agdamga olib kelindi. Xodjaliliklarning murdalari Garagayaning qarshi tomonida Askerandan bir oz oldindan boshlandi. Bu hududlar armanilar boshqaruvi ostida boʻlgan.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt;

[[Tasvir:Map of the area where Massacre of Khojaly citizens was committed (Azerbaijani).png|250px|thumb|left|Xodjaliliklar murdalari asosan shaharda va Askeran, Katuka hamda Naxichevanikda boʻlgan]]
Agdam batalyoni komandirlaridan biri Allaxverdi Bagirov hamda Askeran batalyoni komandiri Vitaliy Balasyan oʻrtasidagi muzokaralar natijasida, xodjaliklarning qolgan murdalari yegʻildi.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt; Shunday qilib, voqealardan ikki kun oʻtgandan soʻng, qarshi tomon bilan muzokaralardan soʻng, Allaxverdi Bagirov Askeran batalyoni komandiri bilan uchrashdi va Ozarbayjon tomoni murdalarni olib ketishini va syomka olib borishini aytib oʻtdi (oʻsh paytda Bagirov bilan birga harbiy operator Seyidaga Movsumov boʻlgan).&lt;ref name=&quot;R31&quot; /&gt; Vitaliy avval syomkalarga qarshi edi, lekin ikki arman askari ozarbayjonliklarni hamma joyda kuzatib yurishi va faqatgina ularning ruxsati bilan suratga olish sharti bilan rozi boʻldi. Kelishuvdan soʻng ular armanilarning moshinasiga oʻtirib toʻgʻri Xodjaliga ketishdi. Ular bilan ikki yuk moshinasi yoʻlga chiqdi. Moshinada bitta Xodjali mudofa batlyon guruhi boʻlgan. Ular murdalarni yegʻishi kerak edi. Askeran togʻi oldidagi Askeran koʻprigiga yetganda, koʻprik tagi va atrofi toʻla murda ekanligini koʻrishdi. Aksariyatining boshi tanasidan judo qilingan, koʻzi oʻyilgan, yuzidan terisi shilingan, vahshiylik bilan qiynoqlarga solingani maʼlum boʻldi. Movsumov har qancha suratga olishga urinmasin, unga yoʻl qoʻyishmadi. Ozarbayjon askarlari murdalarni yegʻa boshlashdi. Oʻlganlar orasida chaqaloqlar, qizlar, qariyalar boʻlgan. Ayrimlari arqon va zanjirlarga bogʻlangan edi.

Bir oz oldinga yurganda koʻp sonli Ozarbayjon askarlari murdalarini koʻrishdi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Ular jang holatida oʻlishgan. Ular orasida Alif Xajiyev murdasi ham bor edi. Uning yuzi kurtka bilan yopilgan edi, shuning uchun armanilar uni tanishmadi va olib ketishga ruxsat berishdi. Armanilar ham murdalar orasida alla kimni yaʼni Adil Guliyevni qidirishdi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Armanilar Seyidaga Movsumovga Adil Guliyev jasadini koʻrsatib soʻraganda, u uing jasadi emasligini aytdi. Alif Xadjiyev murdasidan nariroqda quloqlari kesilgan qariya murdasi bor edi.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt; Boshqa joyda butun bir oila jasadlari yotgan edi. Yoʻl yuzida qari eri va xotin sim bilan bogʻlangan, erkakning boshi tanasidan judo qilingan, ayolning esa qulogʻi va burni kesib tashlangan edi. Seyidaga Movsumov hammasini tasmaga yozib olishga harakat qildi. Jasadlar Gargarchay daryosi sohillaridan togʻlarigacha yotgan edi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R33&quot; /&gt; Askarlar Gargarchayga yetganida, armanilar koʻprikdan daryoga bir yuk moshina jasad otib yuborishdi.

Movsumov va jasadlarni yegʻgan askarlar tepaga koʻtarilganida, ular vertolyotda Chingiz Mustafayev kelganini koʻrishdi.&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt; Armanilar vertolyotni yoqib yuborishdi.&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Chingiz jang maydonida dushmanlarga qarama-qarshi qolib Naxchivanik tomonidan tasmaga tushirdi.

Mustafayevdan tashqari Movsumov u yerda boshqa muxbirlarni ham koʻrdi. Ulardan biri „Sahar“ gazetasi muxbiri Shamil Sabiroglu edi, boshqasi esa xorijiy jurnalist. Chingiz Mustafayevning soʻzlariga koʻra, u 28 fevral kuni birinchi marotaba kelganida radiusi 500 metr boʻlgan joyda butun maydon murdalarga toʻla boʻlgan.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Mustafayev havodan jasadlarni yegʻayotgan ozarbayjon askarlarini koʻrdi.&lt;ref name=&quot;R34&quot; /&gt; Hudud arman harbiylari tomonidan nazorat qilinganligi sababli uchuvchilar avval qoʻna olmadi.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R35&quot; /&gt; Va nihoyat qoʻnganida oʻq ovozlari eshitildi va vertolyot yana havoga koʻtarildi. Mustafayev bilan kelgan militsiya xodimlari barcha toʻrtta jasadni olib ketishdi. Chingiz Mustafayev va u bilan birga kelgan besh kishi bu hududda qolishdi (Askeran — Naxchivanik yoʻli orasida 25 metr, choʻchqa fermasi oldida) va suratga olishni boshlashdi.&lt;ref name=&quot;R34&quot; /&gt; Mustafayevning gapiga koʻra ularning oldidan ikkita armanilarga toʻla moshina oʻtib ketdi. Mustafayev aytishicha uning oldidagi ikkita odam bunday jasadlarni koʻrib hushidan ketib qoldi, koʻpchilikning yuragi xuruj boʻldi.&lt;ref name=&quot;R35&quot; /&gt; Soʻng vertolyot kelib Chingiz Mustafayevni olib ketdi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt;

Oʻsha kuni Bagirov askarlari 85 jasadni olishda ishtirok etishdi, ularning orasida Alif Xadjiyev hamda Adil Guliyev jasadlari boʻlgan, keyinchalik ularga Milliy Qahramon unvonini berishdi.&lt;ref name=&quot;R31&quot; /&gt; Kechki payt Agdam yaqinida bu guruhlarni Röytersin fotomuxbiri Frederik Langen rasmga oldi.&lt;ref name=&quot;R36&quot; /&gt; &quot;The New York Times gazetasiga intervyusida Langen shunday dedi:
{{Cquote|“Birinchi yuk mashinasida men 35 jasad, ikkinchisida ham taxminan shuncha jasadni ko’rdim. Ayrimlarining boshi tanasidan judo qilingan, yonib ketgan edi. Ularning barchasi erkak edi, ayrimlari esa harbiy formada edi”.&lt;ref name=&quot;R37&quot; /&gt;}}

Hammasi boʻlib Bagirov askarlari Katuk, Naxchianik, Askeran va Xodjalidan 180 yaqin jasad yegʻildi. Ularning aksariyati tanib boʻlmas holatda edi.&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt;

2 mart kuni Chingiz Mustafayev xorijiy jurnalistlar bilan birga harbiy harakatlar joyiga kelganida, jasadlarning ahvoli yanada dahshatli ahvolda edi. „Izvestiya“ gazetasiga intervyusida Mustafayev bir necha kunda ularning ahvoli yanada yomonlashganini aytib oʻtdi.&lt;ref name=&quot;R34&quot; /&gt;

=== qirgʻin qurbonlari ===
Koʻpgina Ozarbayjon va xorijiy ommaviy axborot vositalarida Xodjali qirgʻini natijasida 63 bola, 106 ayol, 70 qariya oʻldirilganligi qayd etilgan.&lt;ref name=&quot;R38&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R39&quot; /&gt; Xoʻdjalining 613 aholisi oʻldirildi, 8 oila toʻliq yoʻq qilindi, 25 bola otasi va onasida mahrum boʻldi, 130 bola yoki otasi yoki onasidan mahrum boʻldi.&lt;ref name=&quot;R39&quot; /&gt; Dushman oʻqidan 76 bola halok boʻldi, 487 yaralandi, 1275 tasi asrga olindi. 150 kishi garovga olindi, ularning orasida 68 ayol, 26 bola boʻlgan.&lt;ref name=&quot;R39&quot; /&gt; Ularning taqdiri bugungi kungacha nomaʼlum.

Ozarbayjon Parlamentining qonun va huquqlarni himoya qilish boʻlimi guruhi rahbari Namik Aliyevning taʼkidlashicha 23 aprelda Xodjali voqealarini oʻrganish natijasida Agdamda 213 nafar Xodjali qurbonari koʻmilgan.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt; Agdamning vaqtinchalik kasalxonasiga tushgan ayrim jasadar kombatlar sifatida qabul qilingan.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt; &quot;Helsinki Watch taʼkidlashicha 180 nafar Xodjali aholisi daraksiz yoʻqolgan.&lt;ref name=&quot;R41&quot; /&gt;

„Qora bogʻ“ kitobi muallifi Tomas Vaalning fikricha, vojea natijasida 485 kishi muzlab halok boʻldi.Ozarbayjonning rasmiy hisoblariga koʻra, 25-26 fevral kunlari haloq boʻlganlar soni 613 kishi, ulardan 63- bolalar, 106 ayol, 70 qariyalar edi.&lt;ref name=&quot;R42&quot; /&gt;

=== Xodjali aholisi mulki ===
Xodjali shahrini tark etayotgan aholi eng kerakli buyumlarini ham olib keta olmadilar.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Xodjali aholisiga hatto mulkining bir qismini ham olib ketishga yoʻl qoʻyishmadi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Koʻp uylarning eshigida ularning yangi egalarining familiyalari yozib qoʻyilgan edi. „Memorial“ kuzatuvchilari hech narsa bilan oldi olinmagan morodyorlikning guvohi boʻlishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Shaharda qolgan mulk, Xankendi aholisi va atrofida yashaydigan aholi tomonidan talon-toroj qilindi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; NKR oliy boshqaruvi buyrugʻiga koʻra, muhtoj armanilar Xodjalidagi uylarga koʻchirilgan va ularga orderlar berilgan.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

=== Xodjali qirgʻini davrida guvohlarning xotirasida qolganlar ===
[[Tasvir:09 xojali ilgar.jpg|thumb|1992-yil Boku poyezdida Xodjali qirgʻini natijasida halok boʻlganlar va yaralanganlar olib kelindi. Jasadlar tez yordam mashinalarida ham olib kelingan]]
33 yoshli ishchi Nigyar Azizovaning „Helsinki Watch“-a ([[Human Rights Watch]]) ga aytishicha, odamlarni oʻldira boshlanganidan soʻng ular orqaga qaytib turli tomonlarga qocha boshlashdi.
{{Cquote|Olomon 60 metrga cho’zilgan. Men odamlarning o’rtasida edim, tez orada ko’pchilik aholi o’ldirildi. Ular baland baqirib o’lishdi. Men ularni yuzidan tanidim. Oldidan o’tganda men ularning yuzini ko’rardim. Bolalar buni ko’rmasligi uchun biz ularni ko’zini yopardik.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Keyinchalik asrga olingan yosh Ozarbayjon ayoli „Helsinki Watch“ ga shunday deydi:
{{Cquote|U yerda qazilgan yer bor edi. Biz maydonga yaqilnlashdik va bizga qarata o’q ochayotganini ko’rdim. Bu yerda tahminan 60 kishi bor edi. Men bilan qochayotganlarning ko’pchiligiga yaralanib halok bo’lishdi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Xasan Allaxyarovning aytishicha:
{{Cquote|Tank bizga qarata o’t ochganda biz turli tomonlarga qocha boshladik, men har tomonda jasadlarni ko’rdim, men bilan qochayotganlarning ko’pchiligi halok bo’ldi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Xichran Alekberovning aytishicha:
{{Cquote|Naxchivanikda tonggi soat 9:00 edi. U yerda ekin yerlari va jasadlar bor edi. Ularning soni yuzga yaqin edi. Men ularni sanamaslikka harakat qildim. Bu maydonda men yaralandim. Ular Alif Xadjiyevnini ham yaralashdi men unga yordam bermoqchi bo’ldim, lekin o’zim ham qornimdan yaralandim. Maydonda boshqa jasadlarni ham ko’rdim, ular terisining rangi o’zgarmagan edi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Baloglan Allaxyarovning aytishicha:
{{Cquote|Naxchivanikda soat ertalabki 8:00 edi, ular o’q ochganda biz maydonning o’rtasida edik. Ular o’qni faqatgina bir tomon – o’rmondan ochgan. Keyin xotinim va kelinim bilan qochayotganimda 20 metr masofada otib o’ldirishdi. Kelinimga 3 joyiga – boshi, qorni va oyog’iga otishdi. Xotinimga esa beliga otib o’ldirishdi. Armanilar ularning barmoqlarini kesib olishdi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Nazilya Axmedova ertalab 8:00 da qochayotganida oyogʻidan yaralandi:
{{Cquote|Biz emaklab qochdik. Oyog’ida turganlarning barchasi yaralandi. Oyog’imni rostlash uchun turganimda men ham yaralandim, men ko’p sonli yaralangan odamlarni ko’rdim, ular orasida biz alohida emakladik.  Yaralangandan so’ng men ko’pchilikni ko’rmadim, ular o’rmonda berkinib oldilar. Kechki soat 7:00 gacha men qorda qoldim. So’ng Xalq Fronti a’zolari keldi va bizga qochishga yordam berishdi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}

== Xodjali jangida ishtirok etgan Ozarbayjonning Milliy Qahramonlari ==
Xodjali himoyasida yettita milliy qahramon ishtirok etdi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; Guvoh, keyin esa Xodjali jangida oʻldirilgan Shoxrat, Ozarbayjon Prezidenti tomonidan „Qahramonlik uchun“ medali bilan taqdirlangan.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;
* Alesker Novruzov himoya guruhidagi birinchilardan edi, keyinroq u batalyon jangchisi boʻldi, otishni bilgan va qurolni ishlata olgani uchun qolganlarni oʻrgatdi. Xodjali himoyasi qoʻmita aʼzolari armanilarning oʻt ochish nuqtalarini yoʻq qilishdi, arman guruhlarini yoʻq qilish uchun rejalar tuzib ularni amalga oshirishgan. Ertalabki soat 5 da Alesker guruhi himoya nuqtalarida armanilarning keng miqiyosdagi bosqinlarini ushlab qolishdi. Ular dushman hujumini toʻxtatishdi va ularni yakson qilib yaqiniga yoʻlatishmadi. Lekin qurol va oʻqlar tugab qarshi turishning iloji qolmadi.&lt;ref name=&quot;R43&quot; /&gt; Guruh komandiri Alesker Novruzov yagona besh qavatli binodan ortga chekinishga buyruq berdi. Bu besh qavatli bino yaqinida yaralandi va hushsiz holda asrga olindi. Uni turli qiynoqlarga solib qurbon qilishdi.&lt;ref name=&quot;R45&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;R45&quot; /&gt; Ozarbayjon Respublika prokuraturasining tergov guruhi bu holat haqida yetarlicha maʼlumot va tushuntirishlarga ega.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Shuningdek, guvohlar tomonidan berilgan maʼlumotlar ham mavjud, bu maʼlumotlar bir necha bor gazetalarda chop etilgan va kitoblarda yozilgan.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt;
* 1992-yilning 25 fevralida Elif Xadjiyev va uning koʻmakchilari dushmalaga jiddiy qarshilik koʻrsatishdi, lekin kuchlar teng emas edi. Elif Xadjiyev yangi kuchlar bilan odamlarning hurmati va ishonchi uchun ortga chekinmadi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Birinchi navbatda u aholini tinchroq va xavfsizroq joylarga koʻchirmoqchi edi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Agdam tumanining bir qismini qonli tun qopladi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Shunday xavfda ham ayrimlar Alif Xadjiyevni kutishardi, lekin bunday hollarda u shiddat bilan ortga oʻgirildi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Avtomatik oʻq Alif Xadjiyevning yuragiga tegadi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Uning jasadi besh kun davomida maymunjon butasi tagida qolib ketadi.&lt;ref name=&quot;R47&quot; /&gt; Uning Nazim ismli ishchisi, Xadjiyev oʻldirilganida buta tagiga qoʻyib, kurtka bilan yopib qoʻyadi, Nazim Alif Xadjiyevning jasadini olayotganida bir Armani „Agar bu jasad Alif Xadjiyevnikiligini bilib qolsalar, sizlarga uni bermaydilar“ deydi.&lt;ref name=&quot;R47&quot; /&gt; Shuning uchun Xadjiyevning jasadini mashinada olib ketib berkitib qoʻyishadi.
* 1991-yilda Tofik Xuseynov tashabbusiga koʻra „Xodjali mudofa batalyoni“ ni tashkil qiladi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi u dushmanlar bilan oxirigacha kurashadi va aholini xavfsizroq joyga olib chiqadi. U soʻnggi oʻqigacha kurashadi, oxirida oʻzini hamda yonidagi 10 armanilarni granata bilan portlatadi.&lt;ref name=&quot;R48&quot; /&gt;
* 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Ingilan Ismailov yaralangan hamda oʻlgan kishilarni tashir ekan, jasorat koʻrsatadi va aramilardan qasd olish imkoniyatlarini qidiradi. Gunohsiz insonlar uchun qasd olish uchun u Agdam atrofida kurashadi. Uning soʻnggi jangi Dashbashi choʻqqisida boʻldi. Choʻqqiga chiqish uchun 25 arman askarlarini yoʻq qildi, oʻzi esa mardonavor halok boʻldi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;
* 1992-yil 18 fevralda Xodjalidan ayollarni qutqarib olib chiqqan Adil Guliyev 11 jangda ishtirok etdi. Blokadani yorib oʻtish uchun u arman postiga yaqinlashdi. Postda ular arman bosqinchilariga koʻz ochishga bermay 21 kishini oʻldirishdi. Xonaga kirganida u va uning doʻsti Ilgar oʻq yedi. Adil Guliyev uni pana joyga olib oʻtmoqchi boʻldi, lekin dushman uni oyogʻidan yaraladi. Ilgar hayotdan koʻz yumadi, Djabbor esa dushmanlarini oʻldiradi. Bu jangda Djabbar va Xafiz yaralanadi. Yaralangan Adil Guliyevga xirurgik operatsiya kerak edi, lekin bu paytda kasalxonaga olib borish yoki doʻxtir olib kelishni iloji boʻlmagan. Yaralangan jangchilar, katta qiyinchiliklarni kechib oʻtib postga olib keladilar&lt;ref name=&quot;R49&quot; /&gt; 1992-yilning 25 fevralida jangdagi doʻstlari uni zambilga qoʻyib Guliyevni Xodjali qirgʻinidan qutqarishga harakat qilishdi. Xodjalining barcha aholisi uning odamlarni qutqarishdagi bebaho xizmatlarini anglashardi. Uni Ketik qishlogʻiga olib kelishadi. Lekin togʻ jangida ular armanilarning pistirmasiga tushishadi. Adil Guliyevni olib ketayotganlarni barchasi oʻldiriladi, bitta oʻq esa Adilning oʻziga tegadi. Besh kundan soʻng, 2 martda Adil Guliyevning jasadini olib ketishadi.&lt;ref name=&quot;R49&quot; /&gt;
* 1992-yilning 26 fevralida Fizuli Rustamov avtomat bilan qurollanib Naxchvanli qishlogʻi yaqinidagi Ketik qishligʻida qizlar va ayollar armanilarga asirga tushmasligi uchun jangga kiradi. U ikki marotaba ayol, bola va qariyalarni arman harbiylari qoʻlidan qutqaradi va ularni toʻgʻri Agdamga yuboradi. Rustamov odamlarni uchinchi marotaba qutqarmoqchi boʻlganida koʻp sonli armanilar uni yaralashdi. Uning doʻstlari katta qiyinchilik bilan Agdamdagi kasalxonaga olib borishdi lekin hayotini saqlab qola olishmadi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;
* 1992-yilning 26 fevralida Shoxrat Xasanov, mudofa batalyoni aʼzosi sifatida arman qurolli kuchlariga qarshi kurashadi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; Armanilar u jarohatlanganidan soʻng asirga olishdi. Uni qiynoqlarga solib oʻldirishdi, avval uni qoʻli va oyogʻini kesib tashlashdi, soʻng koʻzlarini oʻyib olishdi va shu tarzda oʻldirishdi. Shoxrat Xasanov jasadi bir oydan soʻng topildi va Bokudagi Shohidlar bogʻida koʻmildi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Ozarbayjon reaksiyasi ===
Jurnalist Tomas De Vaal takidlashicha, Ayaz Mutelibov oʻzining siyosiy raqiblarini shu voqealarda aybladi, lekin keyinchalik oʻz soʻzlaridan voz kechdi.&lt;ref name=&quot;R50&quot; /&gt; 3 marta oʻtgan Ozarbayjon Parlamenti kengashida, oppozitsiya deputatlari teleoperator Chingiz Mustafayevning filmini koʻrsatishni talab qilishdi. Boshqaruv rejimi bunday vahshiylikni koʻrib dahshatga tushdilar. 6 mart kuni Xalq Fronti boshqaruvi Mutalibovga talab qoʻyishdi, shundan soʻng, u isteʼfoga chiqdi. Yangi saylangan spiker Yakub Memmedov rasmiy holda hukumatni boshqara boshladi.&lt;ref name=&quot;R51&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R52&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R53&quot; /&gt;

1993-yilda Ozarbayjon Prezidenti [[Haydar Aliyev]] tashabbusiga koʻra 26 fevral qirgʻin kuni deb tan olindi.&lt;ref name=&quot;R54&quot; /&gt; Haydar Aliyevning 498 sonli 1997-yilning 25 fevralidagi qaroriga koʻra, soat 17:00 Ozarbayjon Respublikasi hududida qirgʻin qurbonlari xotirasiga bir daqiqa sukut saqlash eʼlon qilindi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; Xodjali qirgʻini munosabati bilan 2002-yilning 25 fevral kuni ozarbayjon xalqiga murojatida Haydar Aliyev shunday dedi:
{{Cquote|4=Haydar Aliyev|Xodjali qirgʻini shahidlari xotirasi oldida bu bizning fuqarolik va insoniylik qarzimizdir. Boshqa tomondan, bu vojeani xalqaro siyosiy – huquqiy baholanishi, uni asoschilari, tashkilotchilari va bajaruvhilarini jazolanishi, insoniyatga qarshi qaratilgan bunday vahshiy bosqinchilik boshqa qaytarilmasligiga qaratilgan.&lt;ref name=&quot;R55&quot; /&gt;}}
2014-yilda Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev qirgʻin haqida quyidagilarni aytib oʻtdi:
{{Cquote|4=Ilhom Aliyev|Xodjali qirgʻini qonli varoq bo’ldi va 200 yillik etnik tozalash siyosati va arman millatchilari va ularning tarafdorlari tomonidan xalqimizga qarshi uyushtirgan qirgʻinining davomi bo’ldi”.&lt;ref name=&quot;R56&quot; /&gt;}}
2017-yilda 40 mingdan ortiq odam umumxalq yurishda ishtirok etdi, bu yurish Bokudagi Azadlig maydonidan Xatain tumanida qurilgan „Ona yigʻisi“ yodgorligigacha davom etgan.&lt;ref name=&quot;R57&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R58&quot; /&gt;

=== Aramaniston Reaksiyasi ===
[[Tasvir:Zoriy Balayan.JPG|thumb|150px|Zori Balayan]]
NKR Oliy Qoʻmitasi Xodjaliga bosqinchilik vaqtida zoʻravonlik voqealariga afsuslarini bildirdi. Lekin, Xodjali okkupatsiyasi bilan bogʻliq jinoyatlarni tekshirishga kelsak, hech narsa koʻrsatilmadi. „Memorial“ kuzatuvchilari bilan suhbatlashgan mansabdor shaxslar Xodjali okkupatsiyasi davomida vahshiyliklar sodir boʻlganini rad etishmadi, bunga sabab qilib Armaniston qurolli kuchlari qatorida hamda ozarbayjon tomonidan oʻldirilganlarda jinoiy oʻtmishli shaxslar boʻlgan deyishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

Terrorchi akasi Monte Melkoyanga atab kitob yozgan muallif Markar Melkoyanning aytishicha, „shahar strategik maqsad boʻlgan, lekin shu bilan birga bu oʻch olish edi“. Muallif shuningdek, ikki arman otraydlari „Arabo“ hamda „Aramo“ jangchilarini roʻlini tavsiflaydi va Xodjali tinch aholisini qanday vahshiylik bilan oʻldirganini batafsil yozgan. Uning soʻzlariga koʻra Xodjalining ayrim aholisi olti mil yurib havfsiz joyga deyarli yetib kelishgan, lekin (arman) askarlari ularni quvib yetishdi. „Soʻng pichoqlarini olib odamlarni soʻya boshlashgan“.&lt;ref name=&quot;R59&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R60&quot; /&gt;

Yozuvchi — jurnalist David Xerdiyan oʻzining „Vo imya kresta“ kitobida Xodjalida ozarbayjon turkalari ustidan armanilar uyushtirgan vahshiyliklar haqida magʻrurlik bilan yozadi. Kitobidagi 19 dan 76 betgacha Xodjali qirgʻini haqida shunday yozadi:
{{cquote|Sovuq erta tongda, Dashbulag deb nomlangan joy oldidagi botqoqolik oldidan o’tish uchun, biz jasadlardan ko’prikka o’xshagan narsa qurdik. Men jasadlarni ustidan yurishga bosh tortganimda, Oganyan ismli podpolkovnik qo’qrmasligimni buyurdi. Men komandir buyrug’iga bo’ysundim va botqoqdan o’tish uchun 9-10 yoshli qiz jasadi ustidan bosib o’tishga majbur bo’ldim. Mening shimim va oyoq kiyimim qon bo’ldi. Shu tarzda 1200 murda ustidan o’tdim.&lt;ref name=&quot;R61&quot; /&gt;|4=Davil Xerdiyan}}

{{cquote|Jasadlarni yoqish bilan shug’ullangan “Gaflan” arman guruhi 2 martda 2000 turkiylar jasadini yeg’ib, Xodjalidan kilometr uzoqlikda yoqib yubordi. So’nggi yuk mashinasida qo’li va bo’ynidan yaralangan o’n yoshli qizchani ko’rdim. Yaxshilab qaraganimda u nafas olayotganini ko’rdim. Sovuq, ocharchilik va yaralanganiga qaramay u tirik edi. Men hech qachon o’lim bilan olishayotgan qizning ko’zlarini esimdan chiqara olmayman. Keyin Tigranyan familiyali askar qizni qulog’idan ko’tarib mazut bilan sepilgan o’raga otib yubordi. So’ng ularni yoqib yuborishdi. Bu o’radan yordam berish haqida yolvorishlar eshitildi.&lt;ref name=&quot;R61&quot; /&gt;|4=Davil Xerdiyan}}
Yozuvchi — shoir Zori Balayan „ Ruhlarimizni hayotga qaytarish“ kitobida Xodjalida 1992-yil 26 fevral kuni uyushtirgan qirgʻin haqida quyidagicha yozadi:
{{cquote|Xodjalida egallab olgan uyga, Xachatur bilan uyga kirganda, bizning askarlar bir bolani tirsagidan oynaga mixlab qo’yishgan ekan. Ko’p shovqin qilmasligi uchun, Xachatur uning og’ziga onasining kesilgan ko’kragini tiqib qo’ydi. So’ng men uning boshidan, ko’kragi va qornidan terisini shilib yubordim  u 7 daqiqadan so’ng jon berdi. Mening jonim yig’lardi. Xachatur bolaning jasadini chopib, turklar bilan bitta ildizga ega itlarga otib yubordi. Kechki payt turkiy otryaddagi uch kishi bilan shu ishni qildik. Lekin men armani, vatanparvar va fuqarolik vazifalarini bajardim. Men har bir armani bizlar uchun mag’rurlik his etishini bilar edim.&lt;ref name=&quot;R62&quot; /&gt;|4=Zori Balayan}}
Xodjalidagi voqealar Armaniston prezidenti Serj Sarkisyan noqoqnuniy separatist „mudofa kuchlari qoʻmitasi“ boshqargan paytda sodir boʻlgan va shuning uchun bu sohada uning fikrlari eng muhim fikrlardan hisoblanadi. Sarkisyanning quyidagi fikrlari Xodjalida sodir etilgan jinoyatlarni bajarganlar ustidan hech qanday shubha tugʻdirmaydi:
{{cquote|Xodjalidan avval ozarbayjonlar armanilar ular bilan hazillashayotgan va armanilar fuqarolarga qo’l ko’tarmaydi deb o’ylashdi. Lekin bu stereotipni sindira oldik. Va mana nima sodir bo’ldi. Va yana shuni takidlash kerakki, bu yigitlar orasida Boku va Sumgaitdan qochganlar ham bor edi ”.&lt;ref name=&quot;R60&quot; /&gt;|4=Serj Sarkisyan}}
Minglab odamlarning oʻlimiga pushaymonmisiz degan savolga Serj Sarkisyan hech qanday xijolatsiz shunday javob beradi:
{{cquote|Men hech narsaga afsuslanmayman, bu minglab insonlarning hayoti evaziga ham bunday larzalar kerakdir.&lt;ref name=&quot;R60&quot; /&gt;|4=Serj Sarkisyan}}
Xodjalidagi qirgʻin faktini tan olgan kam sonli Armanistonliklar orasida, huquq himoyachisi Mikael Danielyan hamda jurnalist Vaxe Aetyanni keltirish mumkin.&lt;ref name=&quot;R63&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R64&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R65&quot; /&gt;

=== Boshqa mamlakatlar reaksiyasi ===
*
*
* {{bayroq|Canada}} 2007-yilda Kanadaning Ommaviy havfsizlik Vaziri Monte Kvinter Xodjalidagi qirgʻin haqida birinchi marotaba eshitishini va jahon hamjamiyati bu hodisani tan olishi muhim ekanligigni takidladi.&lt;ref name=&quot;R66&quot; /&gt;
* {{bayroq|Mexico}} 2011-yilda Meksika Parlamenti deputati Markos Peres Xodjalida sodir boʻlganlarni qirgʻin deb atadi va „Xodjalini yer yuzidan tabiiy ofatlar emas, balki inson qoʻllari yoʻq qildi“ deb aytgan.&lt;ref name=&quot;R67&quot; /&gt;
* {{bayroq|Turkey}} 2012-yilda Turkiyaing Milliy Harakat Partiyasi lideri Devlet Axcheli shunday deydi: „Bizning buyuk xalqimiz qardoshlarimizning hurmati va yashash huquqiga tajovuz qilgan armanilar qilmishiga jirkanchlik va lanat bilan qaraydi“. 2016-yilda Turkiya prezidenti Redjep Tayip Erdogan oʻz chiqishida shunday deydi: „Insoniyat saboq chiqarishi kerak boʻlgan hodisa bu Xodjalidagi qirgʻindir“&lt;ref name=&quot;R68&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R69&quot; /&gt;
* {{bayroq|Israel}} 2013-yilda Isroil prezidenti Reuven Rivlin BMT ning Bosh Assambleyasidagi Xolokost qurbonlariga bagʻishlangan chiqishida Xodjali fojeasini ham takidlab oʻtdi va uni dunyoda sodir etilgan qirgʻina hamda ommaviy qatl qilinishlar safiga qoʻshdi.&lt;ref name=&quot;R70&quot; /&gt;
* {{bayroq|Moldova}} 2013-yilning 4 iyulida Moldova parlamenti deputati hamda ombudsmen Aureliya Grigoriu Xodjalidagi qirgʻinni tan olishga chorladi. Jumladan u shunday deydi: „Xodjali voqealariga aybdorlarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun maxsus tribunal tashkil qilish vaqti keldi“.&lt;ref name=&quot;R71&quot; /&gt;
* {{bayroq|Russia}} 2016-yilda Rossiya Federatsiyasi davlat Duma deputati Dmitriy Savelyev oʻzining ochiq xatida shunday yozadi: „Agar Xodjalida sodir etilgan kabi fojealar esdan chiqib ketsa, bu yangi fojealarga olib keladi“.&lt;ref name=&quot;R72&quot; /&gt;
* {{bayroq|Europe}} 2016-yilda Yevropa Ittifoqining Siyosat masalalari boʻyicha Italiya senatidan aʼzosi Demokratik partiya vakili senator Paolo Paleotti Senatning umumiy majlisida Xodjali qirgʻinini Armaniston va Ozarbayjon oʻrtasidagi Togʻli Qorabogʻ mojarosining eng fojelai hodisasi deb atadi.&lt;ref name=&quot;R73&quot; /&gt;
* {{bayroq|Ukraine}} 2017-yilda Ukraina va Ozarbayjon parlamentlararo doʻstligi guruhining raisi hamda deputat Maksim Kuryachiy Xodjali fojeasiga aybdorlar jazo tortishi kerakligini aytishdi.&lt;ref name=&quot;R74&quot; /&gt;
* {{bayroq|Indonesia}} 2017-yilda Indoneziya deputati Meutya Vaida Xodjali qirgʻini butun dunyoni larzaga keltirgan fojeadir deb takidladi.&lt;ref name=&quot;R75&quot; /&gt;

== Matbuotda yoritilishi ==

=== AQSH matbuotlarida ===
Armaniston va Ozarbayjon oʻrtasidagi mojaroni yoritishga uringan AQSH nashrlari orasidan „WashingtonPost“, „NewYorkTimes“, „BostonGlobe“, „WallStreetJournal“, „SundayTimes“, „ChicagoTribune“ gazetalari hamda „Associatedpress“, „Time“ axborot agentliklari muhim oʻrin tutadi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R77&quot; /&gt;

1922-yilning 27 fevralida „WashingtonPost“ gazetasida amerika jamiyati diqqatiga amerikalik jurnalist Tomas Goltzning Xodjalidagi ommaviy qirgʻinlar aks ettirilgan maqolasi taqdim qilingan. Bu bilan cheklanibgina qolmay, oʻsha kecha qirgʻinlardan qiyinchilik bilan omon qolgan va Agdamda berkingan odamlar bilan uchrashdi va aslida voqealar qanday sodir boʻlganini bilib oldi. „WashingtonPost“ gazetasida (1992-yil 28 fevralda) maqolasi chop etilgan Tomas Goltz shunday yozadi:
{{cquote|Jang sodir bo’lgan  joylardan sharqida (Agdam nazarda tutilmoqda - muallif) joylashgan masjid ma’lumotlariga ko’ra, chorshanba kuni Armani qurolli kuchlari tomonidan egallab olingan Ozarbayjon shahridagi jang joylaridan olib kelingan 27 murda bugun ko’mildi. Agdamdagi masjid imomi Seyid Muanogluning aytishicha, chorshanbadan boshlab qochoqlar 447 Xodjali fojeasi qurbonlarini qayd qilishdi. Ozarbayjon – Bokuning rasmiy shaxslari bosqin vaqtida 100 gacha qurbonlarni aniqlashdi, armaniston hukumati esa faqatfina ikkita ozarbayjonlikning o’limi haqida ma’lum qilishdi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Tomas Goltz}}
„Ozarbayjon kundaligi“ asarida Tomas Goltz Xodjali qirgʻinini yoritayotgan hamkasblari xis-tuygʻularini tasvirlaydi:
{{cquote|Reutersin muhbiri Elif ko’rganlaridan qotib qoladi, suratchi Oleg Litvin shu darajada hayratga tushgan ediki, men uni murdalar, qabrlar, dod solayotgan va yuzini tirnayotga ayollar tomon undaganimdan so’nggina suratga ola boshladi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Tomas Goltz}}
1992-yil 2 martdagi „The Washington Times“ maqolasida bu qirgʻin shunday tavsiflanadi:
{{cquote|Xodjalining tahminan bir necha minglik aholisi orasidan 1000 armanilarnin armiyasi tomonidan yo’q qilindi. Ozarbayjon televideniyesi jasadlar bilan to’lgan vagonlarni ko’rsatdi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}
Hodisa boshlanganidan soʻng bir necha kun davomida murdalarni yegʻib olib ketish uchun vertolyotlar yuborilgan, hodisa joyida shuningdek, xorijiy jurnalistlar ham boʻlgan. The New-York Times&quot; gazetasining 1992-yil 3 mart kungi nashrida bu borada shunday yozilgan:
{{cquote|Vertolyotlar hududga uchgan bo’lda-da, ozarbayjon hukumari va jurnalistlar boshidan terisi shilib olingan uch bolaninig jasadini olib kelishdi. Ularning aytishicha armanilar vertolyotlarga qarata o’t ochishdi va bu qolgan jasadlarni terib olib ketishga imkon bermadi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}

=== Ozarbayjon matbuotida ===
Xodjali qirgʻinini yoritish asosan Ozarbayjon Milliy qahramoni Chingiz Mustafayev nomi bilan bogʻliq. U oʻzining qisqa harbiy jurnalist karyerasi davrida Xodjalida sodir boʻlgan vahshiyliklarni yozib olib, Xodjali uchun muhim xizmat koʻrsatdi. Armanilarning ayovsiz oʻqlariga qaramay, bu qirgʻin dalillarini hujjatlashtirish uchun Chingiz Mustafayev bir guruh jurnalistlar bilan birga vertolyotda qirgʻin joyiga ikki marotaba borib keladi. U Xodjalining qorli maydonlarida yuzlab jasadlarni suratga oladi. Hujjatli filmini suratga olar ekan, Chingizning hayajoni eshitilib turardi.&lt;ref name=&quot;R78&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R79&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R80&quot; /&gt; Bularni koʻrib u shunday deydi:
{{cquote|O’ldirilganlar orasida 2 dan 15 yoshgacha bolalar, ayollar va qariyalar bo’lgan. Jasadlar holatidan ular sovuqqonlarcha va ataylab o’ldirilgani, hech qanday jang bo’lmagani, ular qarshilik ko’rsatmay o’ldirilgani, ularning aksariyati peshonasidan otib o’ldirilgani ko’rinib turibdi. Ayrimlari chetga olib boshidan otilgan, ayrimlar butun oila bo’lib otib o’ldirilgan. Ayrim jasadlarda bir nechta jarohat joylari bo’lgan. Bu yaralanganlarni boshidan otishganini isbotlaydi. Bolalarning quloqlari kesib olingan, o’rta yoshli ayolning yuzining chap tomonidan terisini kesib olishgan, erkaklarning boshidagi terisini kesib tashlashgan, boshidan oyog’igacha kesilgan jasadlar ko’rinib turardi.&lt;ref name=&quot;R80&quot; /&gt;|4=Chingiz Mustafayev}}
Fotomuxbir Ilgar Djafarov, Shusha va Lachin tumanlaridagi xizmat safari tugaganidan soʻng, Xodjaliga yoʻl oladi. Uning albomining oʻziga xosligi shundaki, rasmlarida sodir boʻlayotganlrning alohida holatlari aks ettirilgan, har bir davr alohida qayd etilgan, ular butun davrni aks ettirgan. Muallif xronik va yilnomachi roʻlida chiqadi. Koʻpgina suratlarda tahkirlangan odamlar, shu jumladan bolalar va ayollarga nisbatan vahshiyliklar aks ettirilgan.&lt;ref name=&quot;R81&quot; /&gt; U Xodjali hayotini shunday tariflaydi:
{{cquote|Bu hodisalarni o’z ko’zim bilan ko’rish va tahqirlangan jasadlarni suratga olish oson bo’lmadi. Men daxshatga tushdim, o’zimni ko’z yosh to’kish va baqirib yuborishdan zo’rg’a tutib turdim. Armanilar oilani vahshiylarcha o’ldirishdi, har bir jasad tahqirlangan edi. Men ularni barchasini suratga olishim kerak edi.&lt;ref name=&quot;R81&quot; /&gt;|4=Ilgar Djafarov}}

=== Buyuk Britaniya matbuotida ===
Buyuk Britaniyada [[Reuters]] agentligi, The Times, Sunday Times, [[The Guardian]] gazetalari, BBC kanali hamda boshqa media organlar Xodjali haqida maʼlumot berishdi. Togʻli Qorabogʻga kelgan „Times“ gazetasi muxbiri Anatol Lieven koʻp sonli xorijiy jurnalistlar bilan birga, vataniga qaytganida koʻrganlari haqida shunday yozadi:
{{cquote|Qor bilan qoplangan Tog’li Qorabog’ cho’qqilariga yetganimizda, har yerda yotgan jasadlarni ko’rdik.  Qochoqlar himoyalanib qochganda o’qqa tutilgani ochiq oydin ko’rinib turardi. Fuqarolik vertolyoti 4 jasadni oldi va shu vaqtda Ozarbayjon kinooperatori o’nlab jasadlarni yuqoridan suratga tushirdi.  Agdam aerodromida ichi jasadlarga to’la fuqarolik vertolyotini ko’rdik. Ikkita qariya va kichik qizning jasadi qon bilan qoplangan, badanining pastki qismi esa souq va qiynoqlardan buralib ketgan edi. Ular otib tashlangan edi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Anatol Lieven}}
1992-yilning 3 mart kuni BBC televizion kanali tonggi yangiliklarida qotillik haqida maʼlumot bera turib shunday kadrlarni namoyish etishdi:
{{cquote|Bu jasadlardan yeg’ilgan tog’ ko’rinishi edi. Muharrirning so’zlariga ko’ra operator hamda xorijiy jurnalistlar 100 ortiq erkak, ayol va bolalar jasadini ko’rishgan. Ular 1 metr masofadan boshiga o’q otib o’ldirilgan.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}
1992-yil 29 fevral kuni The Independent gazetasi muxbiri Xelen Vomak shunday yozadi:
{{cquote|«Reuters»  Axborot agentligi muxbiri Elif Koban shunday yozadi: chorshanba kuni sodir bo’lgan qirgʻinidan so’ng, ozarbayjonliklar son jihatidan ikkinchi o’rinda turadigan Xodjali shahrini talonchiligi davrida armanilar o’nlab ozarbayjonliklarni o’ldirishdi. Bu hodisalarga jahon hamjamiyati buni ko’rmay o’girilib yubordi. Azador bir kishi jurnalistlar guruhiga “Biz o’lyapmiz siz esa tomosha qilib turipsizlar” deydi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Xelen Vomak}}

=== Fransiya matbuotida ===
1992-yilning 14 martida [[Fransiya]] ommaviy axborot vositasining &quot;„Le Monde“ gazetasi urushni shunday baholaydi:
{{cquote|Xorijiy jurnalist jasadlarning bosh terisi shilib olingani hamda ayolni uch bolasi bilan mixlab qo’yishganini ko’rdi. “Bu Ozarbayjon propagandasi emas – bu haqiqat”.  Xodjali qirgʻini guvohi, Fransiya jurnalisti Jan Iv Yunet ko’rganlaridan shunday fikr bildiradi: “Biz Xodjali fojeasining guvohi bo’ldik, yuzlab o’ldirilgan tinch aholi – ayollar, bolalar hamda qariyalarni ko’rdik. Bu dahshatli ko’rinish edi. Men nemis fashistlari haqida ko’p eshitganman, lekin tinch aholi, shu jumladan 5-6 yoshli bolalarni o’ldirgan arman fashistlari nemis fashistlaridan ham o’tib tushdilar”.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}

=== Turkiya matbuoti ===
Xodjali qirgʻini sababli ogʻir davrlarda Ozarbayjon tomonidan axborot toʻsib qoʻyilganligi sababli Turkiya hamjamiyati axborot yetkazishga koʻmaklashdi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt; Ilk bor Arman harbiylari tomonidan qotilliklar suratlari Rahbar Beshiroglu bilan hamkorlikda „Milliyyət“ gazetasida chop etilgan. Turkiya gazetalarining oldingi sarlavhalari toʻliq Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan edi. Ular qiyinchilik bilan tirik qolgan guvohlarning „Men Qorabogʻ qirgʻinini koʻrdim“ deb boshlanardi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;

=== Rossiya matbuoti ===
Xodjali qirgʻini Rossiya ommaviy axborot vositalarining diqqat markazida boʻldi. 1992-yilning 12 iyunida „Svoboda“ rus gazetasi asosiy maqolasida „Bu fojeani amalga oshirganlarni oqlashning hech qanday sababi yoʻq“. [[Moskva|Moskvada]] joylashgan inson huquqlari boʻyicha Memorial guruhi 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Xodjalini bosib olishda inson huquqlari ommaviy tarzda buzilgan deb baholadi. Natijada Xodjali okupatsiyasi davrida inson huquqlarini ommavi ravishda buzilishi va fuqarolarni qiynoqqa solish haqida gap ochildi:
{{cquote|Armanilarning qopqoniga tushgan qochoqlar otib o’ldirildi. Shunga qaramay, ayrimlari Agdamgacha muvafaqiyatli yetib borishdi. Asosan ayol va bolalar (aniq sonini aytishning imkoni  yo’q) sovuqdan tog’larda qotib qolishgan. Olingan ma’lumotlarga ko’ra, ayrimlari Agdam yaqiniga kelib, Pirjamal va Naxchivanik yaqinida zalojnikka olinishdi. Xodjalida almashtirilganlar ayrimlari o’ldirilganini aytdi. 4 kun davomida Agdamga 400 ga yaqin jasad olib kelingan. Jasadlarda xo’rlanish izlari bo’lgan.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}
Rossiyalik journalist Viktoriya Ivleeva fotoobyektivida koʻchalarda yotgan jasadlar aks ettirilgan edi. Qorabogʻ urushi haqidagi oʻz maqolasida jurnalist asirga tushgan toʻrt farzandli ayol taqdiri haqida soʻz ochdi. Xodjali qirgʻini „Komsomolskaya pravda“, „Trud“ gazetalari hamda „Pasport“ moskva jurnalida yoritilgan.&lt;ref name=&quot;R77&quot; /&gt;

=== Boshqa mamlakatlar matbuoti ===
Xodjali fojeasi shuningdek boshqa mamlakatlar matbuotida ham yoritilgan. Fojeadan soʻng, bir oz oʻtgach Irlandiyaning „The Irish Times“, Avstraliyaning The Age gazetalarida qotilliklar haqida maqolalar chop etilgan.&lt;ref name=&quot;R77&quot; /&gt;

== qirgʻinni tan olinishi ==
[[Tasvir:Massachusetts citation.pdf|thumb|right|200px|Massachusets shtati majlisining rasmiy ravishda Xodjali qirgʻinini tan olinishi haqidagi qarori]]
Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini tan olsih — Ozarbayjon tashqi siyosatini asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini Ozarbayjondan tashqari Pokiston hamda Sudan toʻliq tan olgan.&lt;ref name=&quot;R7&quot; /&gt; Parlament darajasida fojeani Meksika, Kolumbiya, Chexiya, Bosniya va Gertsigoviniya, Peru, Gonduras, Panama, Iordaniya, Ruminiya tan olgan.&lt;ref name=&quot;R7&quot; /&gt; AQSHning 22 shtati Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi hujjatni qabul qilgan.&lt;ref name=&quot;R82&quot; /&gt;

2012-yil 20 noyabrida Djibutda oʻkazilgan Islom Tashkilotlari Hamdoʻstligining tashqi ishlar vazirlari kengashining 39 sessiyasida Xodjalida uyushtirilgan jinoyatlarni qirgʻin deb tan olish haqidagi rezolyutsiya qabul qilingan.&lt;ref name=&quot;R83&quot; /&gt;

=== qirgʻinni toʻliq darajada tan olgan mamlakat va tashkilotlar ===
* {{bayroq|Azerbaijan}} Ozarbayjon&lt;ref name=&quot;R84&quot; /&gt;
* 2012:
** {{bayroq|Pakistan}} 2012-yilda Pokiston xorijiy hamjamiyat Qoʻmitasi Xodjalining tinch aholisiga qarshi uyushtirilgan qirgʻinni muhokama qilish rezolyutsiyani qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R85&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R86&quot; /&gt;
** {{bayroq|OIC}} Islom hamdoʻstlik tashkiloti.&lt;ref name=&quot;R87&quot; /&gt;
* 2014:
** {{bayroq|Sudan}} Sudan&lt;ref name=&quot;R88&quot; /&gt;

=== Parlament darajasida qirgʻinni tan olgan mamlakat va tashkilotlar ===
* 2012:
** {{bayroq|Mexico}} Meksika 2012-yil 2 fevralida Meksika Senatida qabul qilingan qonunida Qorabogʻning Xodjali shahrida 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi sodir boʻlgan fojea qirgʻin deb tan olingan.&lt;ref name=&quot;R89&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R90&quot; /&gt;
** {{bayroq|Colombia}} Kolumbiya. 2012-yil 24 aprelida, Kolumbiya parlamentining 102 deputati ovoz berishi natijasida Xodjali qirgʻini rasmiy darajada tan olishdi.&lt;ref name=&quot;R91&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R92&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R93&quot; /&gt;
* 2013:
** {{bayroq|Czech Republic}} 2013-yilning 19 fevralida Chexiya parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R94&quot; /&gt;
** {{bayroq|Bosnia and Herzegovina}} 2013-yil 26 fevralda Bosniya va Gertsegovina parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R95&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R96&quot; /&gt;
** {{bayroq|Peru}} 2013-yil 14 iyunda Peru parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.
** {{bayroq|Panama}} 2013-yil 7 avgustida Panama Respublikasining Milliy Assambleyasi „Armaniston Qurolli Kuchlari tomonidan Ozarbayjon hududini okkupatsiyasi“ haqida rezolyutsiya qabul qildi.
* 2014: {{bayroq|Honduras}} 2014-yil 17 yanvarda Gonduras parlamenti Xodjali qirgʻinini tan olish haqida № 303-2013 qarori qabul qildi.
* 2016: {{bayroq|Jordan}} Iordaniya parlamenti Xojali qirgʻinni rasman tan olgan.&lt;ref name=&quot;R97&quot; /&gt;
* 2017:
** {{bayroq|Djibouti}} Jibuti Milliy assambleyasi (parlamenti) yalpi majlisida mutlaq koʻpchilik bilan Xojali qirgʻin toʻgʻrisida qaror qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R98&quot; /&gt;
** {{bayroq|Scotland}} Shotlandiya. 2017-yil 22 fevralda Shotlandiya parlamenti Xodjali fojeasi bilan bogʻliq rezolyutsiya qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R99&quot; /&gt;

=== Xodjali qirgʻinini tan olgan AQSH shtatlari ===
[[Tasvir:Map of USA states officially commemorated victims of Khojaly massacre.svg|300px|thumb|right|FXodjali qirgʻinini tan olgan shtatlar (AQSH) (2016-yil 20 fevralda yangilangan)]]
2013-yilning 25 yanvarida Amerikada istiqomat qiladigan ozarbayjonliklar, Xodjali qirgʻinini tan olish maqsadida Oq uyning „Biz xalq“ boʻlimi veb saytida petitsiya qoʻyishdi. Tez orada petitsiyani turli mamlakatlardan 100 mingdan ortiq kishi imzolagan.&lt;ref name=&quot;R100&quot; /&gt;

Bugun AQSHning 22 shtatida Xodjali bilan bogʻliq hujjatlar qabul qilingan.
* {{bayroq|Massachusetts}} 2010-yil 25 fevralda Massachusets shtati vakillari palatasi qotillik sodir etilgani haqida rezolyutsiya qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R101&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R102&quot; /&gt;
* {{bayroq|Texas}} 2011-yil Texash shtati (AQSH) Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R103&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R104&quot; /&gt;
* {{bayroq|New_Jersey}} 2011-yilda Nyu-Djersi shtati (AQSH) Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R105&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R106&quot; /&gt;
* {{bayroq|Georgia_(U.S._state)}} 2012-yil 28 fevralida Djorjiya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R107&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R108&quot; /&gt;
* {{bayroq|Maine}} 2012-yil 23 martida Men shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R109&quot; /&gt;
* {{bayroq|New_Mexico}} 2013-yil 28 yanvarida Nyu Meksiko shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R110&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R111&quot; /&gt;
* {{bayroq|Arkansas}} 2013-yil 8 fevralida Arkanzas shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R112&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R113&quot; /&gt;
* {{bayroq|Mississippi}} 2013-yil 25 fevralida Missisipi shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.
* {{bayroq|Oklahoma}} 2013-yil 4 martida Oklaxoma shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi. Oklaxoma shtatining birinchi sessiyasida Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi rezolyutsiya qabul qilingan.&lt;ref name=&quot;R114&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R115&quot; /&gt;
* {{bayroq|Tennessee}} 2013-yil 18 martida Tennesi shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R116&quot; /&gt;
* {{bayroq|Pennsylvania}} 2013-yil 18 martida Penselvaniya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R117&quot; /&gt;
* {{bayroq|West_Virginia}} 2013-yil 3 aprelda Gʻarbiy Virdjiniya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R118&quot; /&gt;
* {{bayroq|Connecticut}} 2013-yil 3 aprelda Konnektikut shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R119&quot; /&gt;
* {{bayroq|Florida}} 2013-yil 21 avgustda Florida shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R120&quot; /&gt;
* {{bayroq|Indiana}} 2014-yil 3 martda Indiana shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R121&quot; /&gt;
* {{bayroq|Arizona}} 2015-yil 3 martida Arizona shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R122&quot; /&gt;
* {{bayroq|Utah}} 2015-yil 3 martida Yuta shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R123&quot; /&gt;
* {{bayroq|Nebraska}} 2016-yil Nebraska shtati (AQSH) gubernatori Pit Rikets Nebraska shtatining barcha aholisini 26 fevralni „Xodjali xotira kuni“ deb nishonlash va va bu kunni qaygʻu kuni deb tan olishga chaqirdi.&lt;ref name=&quot;R124&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R125&quot; /&gt;
* {{bayroq|Hawaii}} 2016-yilda Xavay shtati (AQSH) gubernatori Devid Ige fojeani tan olishni 24 yilligi munosabati bilan maxsus arizani imzoladi.&lt;ref name=&quot;R126&quot; /&gt;
* {{bayroq|Montana}} 2016-yilda Montana shtati (AQSH) gubernatori Stiv Bullok rasmiy arizani imzoladi. U Montana aholisiga Xodjali qirgʻinini yubiley sanasi munosabati bilan murojat qildi. Oʻz chiqishida aholini 26 fevralni „Xodjalini Xotirlash kuni“ sifatida yod olishga chorladi. Chiqishida Xodjali qirgʻinining harbiy dahshatliklari qoralandi.&lt;ref name=&quot;R127&quot; /&gt;
* {{bayroq|Idaho}} 2016-yil AQSHning Aydaxo shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda dan oldi.&lt;ref name=&quot;R82&quot; /&gt;
* {{bayroq|Arizona}} 2017-yil 24 fevralda Arizona Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R128&quot; /&gt;

== Xalqaro huquqlar boʻyicha javobgarlik ==
[[Tasvir:Xocalı Nişanə - Khojaly 20 (26.02.2012).jpg|150px|thumb|left|Xodjali qirgʻinining ikki yashar qurboniga bagʻishlangan Pankart]]
2013-yilning 15 fevralida Xodjali qochoqlari Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Kengashi, Yevropaning Havfsizlik va Hamkorlik Tashkilotlariga murojat qilishdi. Dunyoning nufuzli tashkilotlari boʻlmish, Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Kengashi, Yevropaning Havfsizlik va Hamkorlik Tashkilotlariga murojat qilishning asosiy sababi bu — 1992-yil fevralida armaniston tomonidan Ozarbayjonning Togʻli Qorabogʻida uyushtirilgan Xodjali qirgʻini haqida jahon hamjamiyatiga maʼlum qilish va bu qonli jinoyatga huquqiy hamda siyosiy baho berishdir.&lt;ref name=&quot;R55&quot; /&gt;

Inson huquqlari boʻyicha Yevropa Sudining 2010-yil 22 aprelidagi qaroriga koʻra, etnik ozarbayjonliklardan tashkil topgan Xodjali tinch aholisini yoʻq qilish „harbiy jinoyat hamda insoniyatga qarshi va insoniylikka qarshi jinoyat“ deb tan olindi.&lt;ref name=&quot;R129&quot; /&gt; Inson huquqlari boʻyicha Yevropa Sudining 2010-yil 22 aprelidagi qaroriga koʻra, quyidagilar qayd etildi:
{{cquote|Erkin manalardan olingan hisobotlar shuni ko’rsatadiki, 1992-yilning 25 yanvaridan 26 yanvariga o’tar kechasi Xodjalini egallab olish vaqtida, yuzlab etnik ozarbayjonlar, tinch aholi shahrni tark etishga uringan vaqtida armaniston (qurollangan) armiyasi tomonidan o’ldirilgan, yaralangan va asrga olingan.&lt;ref name=&quot;R129&quot; /&gt;}}

== Meʼrosi ==

=== Yodgorliklar ===
Dunyoning 6 davlatida 9 ortiq Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan yodgorliklar qurilgan. Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan birinchi yodgorlik Bokuda 1993-yil oʻrnatilgan, 2008-yilning 26 fevralida esa oʻsha joyda „Ona yegʻisi“ deb nomlangan yodgorlik qad koʻtardi. 2011-yilda Haykalning 3 metrlik pogʻonasi qurilib, oʻz qora granit bilan rekonstruksiya qilingan.&lt;ref name=&quot;R130&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R131&quot; /&gt;

Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Yevropadagi birinchi yodgorlik Gollandiyaning Gaaga shahrida 2008-yilning 24 fevralida qurilgan. 2011-yilning 30 mayida Germaniya poytaxti Berlinda, Shteglits — Selendorf maʼmuriy okrugida Gotfrid-Benn kutubxonasi hovlisida Xodjali fojeasi qurbonlariga bagʻishlangan yodgorlik oʻrnatilgan. 2012-yil 24 fevralida Bosniya va Gertsegovinada Sarayevo shahrida hama 23 avgustda Janubiy Amerikaning Meksika davlatidagi Mexiko shahrida birinchi yodgolik qurilgan va maydonni „Tlaksoake Xodjali“ deb nomlashdi. 2014-yil 28 martda Turkiyaning Ankara shahrida Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan yodgorlik oʻrnatilgan. Turkiyaning Izmit, [[Izmir]], Denizli hamda Sakarya shaharlarida Xodjali qirgʻini xotirasiga bagʻishlangan yodgorliklar oʻrnatilgan.&lt;ref name=&quot;R130&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R132&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R133&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R134&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R135&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R136&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R137&quot; /&gt;

=== Madaniyatda ===
Haydar Aliyev Fondi vitse — prezidenti Leyla Aliyeva tashabbusi bilan „Xodjali uchun adolat“ xalqaro kompaniya doirasida davlat muassasalari, yoshlar tashkilotlari hamda oliy taʼlim muassasalari Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan taqdimotlar oʻtkazishdi. Global darajadagi kompaniya oʻz faoliyatini koʻrsatish uchun turli kommunikatsiya resurslari, ommaviy axborot vositalari, internetdan foydalanadi va tadbirlar oʻtkazadi.&lt;ref name=&quot;R138&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R139&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R140&quot; /&gt;

2012-yil 26 fevralida Istambul shahrining Galatasaray litseyida „Biz barchamiz Xodjalilikmiz“ deb nomlangan aksiyani boshlashdi va bu shiorni takidlab uni bir necha soat davom ettirishdi. 2012-yil Xodjali qirgʻini munosabati bilan Ozarbayjon — Amerika alyansi kompaniya oʻtkazdi va Nyu-York shahrida „Penn steyshn“ vokzali kirish va chiqish eshiklari, koʻpgina metro stansiyalari va boshqa joylarda posterlar osib chiqishdi. Shuningdek avtobuslarning oldi va orqa tomonlariga bannerlar yopishtirib chiqilgan. Vashingtonda metropolitenni 400 dan ortiq vagonlarida, shu jumladan 95 metro stansiyalari, yoʻlovchi avtobuslar, „Capitol Hill“ bannerlar osilgan.&lt;ref name=&quot;R141&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R142&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R143&quot; /&gt;

&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;Xojali fojiasiga tasvirlangan pochta markalari&quot; widths=&quot;250px&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Stamps of Azerbaijan, 2007-777.jpg
Stamp of Azerbaijan 777.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

==== Adabiyot ====
Badiiy adabiyotda koʻpgina adabiy asarlar Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan. Bular orasidan qirgʻinga bagʻishlangan Polad Ilyasovning „Xodjali nolasi“, Elxan Elatlning -&quot;Jahannamdan chiqayotgan ovozlar&quot; asari, Ingilab Xan Rivanning „Xodjali fojeasi“ romani, Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Shoxrab Taxirning „Xodjali qirgʻini“, Xikmet Ziyanovning „Xodjali haqiqati“, Fikret Godjanovning „Xodjalida har kecha“, Aslan Kerimlining „Qoʻldan ketmoqda“, Zelimxan Yakubovning „Xodjali uxla“, Ali Vekilovning „Toʻrt qator sheʼr“, Farida Xadjiyevaning „Ey Xodjali“, Sharif Agayarning „Xodjali bir sen haqingda butun dunyoga baqira olmadik“, Mahamad Aranlining „Xodjali“, Nurangiz Gyunyunning „Xodjali simfoniyasi — rekviyem“, Nyushrat Kesemenlining „Xodjali“, Pasha Gyalbinurunning „Jahannam“, Rafik Xumatning „Shahidlar qoʻshigʻi“, Zeynal Vefanning „Askar qasamyodi“ sheʼrlarini takidlash joiz, shuningdek, 2016-yil Isroilda Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan „Azob“ romani nashr etilgan. Roman mualliflari Emir va Arye Gutdur.&lt;ref name=&quot;R144&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R145&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R146&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R147&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R148&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R149&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R150&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R151&quot; /&gt;

==== Tasviriy sanʼatda ====
Ozarbayjon Milliy Sanʼat Muzeyi hamda Ozarbayjon Davlat Rasmlar Galereyasida Xodjali qirgʻini va Xodjali fojeasi qurbonlariga bagʻishlangan koʻpgina asarlar saqlanadi, misol uchun Mais Agabayevning „Xodjali fojeasi“, Beyim Xadjizadening „Xodjali“, „Hayotining soʻnggi onlari“, Farman Gulamovning „Ozodlik huquqi“, „Yaxshilik va yomonlik“, Rafael Muradovning — „Qochoqlar“, Xamza Abdullayevning — „Oʻt qoʻyilgan Vatan. Qochoqlar“, „Xodjali. Otib tashlangan odamlar“, Sirus Mirzazadening — „Xodjali“, Nazim Mamedovning „Vatanparvar qiz“, „Xodjalining soʻnggi kuni“, Mamed Orudjovning — „Xodjali qochoqlari“, Eldar Babazadening „Soʻnggi jangchi“, „Ona yegʻisi“, Arif Xuseynovning — „Xodjali“, Rovshan Mamedovning — „Xodjali qirgʻini“, Bayram Gasimxanlining — „Bizning fojeamiz“ rasmlari, haykaltaroshlardan Xanlar Ahmedovning — „Ona va bola“, „Qariya“, „Yer uchun“, Sahib Guliyevning — „qirgʻin“, Zakir Ahmedovning „Chingiz Mustafayev“, Ashraf Geybatning — „Xodjali fojeasi“, Nariman Mamedovning — „Qorabogʻ mulozimlari“, Mamed Rashidovning „Hayqiriq“ hamda boshqa ishlarini keltirish mumkin.&lt;ref name=&quot;R152&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R153&quot; /&gt;

Rassom Rza Avshar Xodjali fojeasi mavzusida ikkita asar yaratdi. Bir oz vaqt oʻtgach „Xodjali“ (90x125) deb nomlangan rasmi moy boʻyoqlar bilan chizildi. Rasm toʻq kul rang fonda edi. Xodjali shahri uzra qora bulutlar yoyilardi. Osmon odamlar nolasiga toʻlgandi. Uzoqlarda musaffo osmon koʻrinsada, qora fon koʻproq edi. Shahar qon va olovda edi.&lt;ref name=&quot;R154&quot; /&gt;

Rassomning oʻsha yili chiqqan „Ekstrimist“ deb nomlangan boshqa ishi „Xodjali“ rasmi oʻlchamlari bilan bir xil edi. Unda odamlarga oʻxshaydigan afsonaviy obrazlar chizilgan edi. Och tishli pompaj, qora yuzli hayvon, oʻtkir tirnoqli maxluq. Har qanday holatda ham bularda armanilarning xarakter qirralari koʻrinar edi.&lt;ref name=&quot;R154&quot; /&gt;

Xodjali mavzusida diqqatni jalb etadigan ishlardan biri, Vagif Udjatayning rasmi, unda bola qorniga xanjar tiqilgan hamma joyda qon toʻkilgan rasm aks ettirilgan.&lt;ref name=&quot;R155&quot; /&gt;

==== Kinoda ====
Ozarbayjon kinematografida Xodjali qirgʻiniga &quot;Qichqiriq’; „Quyosh botgan joy“; „Xodja“, „Qizil qor“ kabi filmlar bagʻishlangan. Xodjali qirgʻini haqidagi ilk Yevropa filmi 2012-yil latviyalik jurnalistning „Tugamas koridor“ hujjatli filmi edi. Merahim Farzalibeevning „Qora qahrabo“ Xodjali bilan taqqoslaganda kamroq dramaturgik materialga ega edi.&lt;ref name=&quot;R155&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R156&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R157&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R158&quot; /&gt;

==== Musiqada ====
Xodjali qirgʻini mavzusida bir necha qoʻshiq va musiqa kompozitiyalari bastalangan. Ular orasidan Pyer Tilloning „Xodjali 613“, Aleksandr Chaykovskiyning „Xodjali rekviyem“, Nariman Mamedovning &quot;Xodjali (7-sonli simfoniya), Elnara Dadashevaning „Xodjali allasi“, Deyrmen hamda Toni Blekmenning „Xodjali uchun haqiqat“, Garaganing „Xodjali“, Nigyar Djamalning „Parchalangan orzular“ pyesalarini qayd etish mumkin.&lt;ref name=&quot;R159&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R160&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R161&quot; /&gt;

==== Sportda ====
2011-yilning 26 fevralida „Tebrizin Traktor Sazi“ hamda Tegeran Istiglali&quot; jamoalari oʻrtasidagi oʻyin vaqtida „Traktor Sazi“ tomonidan Sexend stadionida Togʻli Qorabogʻni okkupatsiyasiga qarshi eʼtiroz namoyish qilingan. Ular qirgʻin qurbonlarini yod etishdi. Ular „Qorabogʻ bizniki, armanilar okkupantlar“ shiorini aytishdi. 2014-yil 24 fevralda Atletiko Madrid Klubi hamda Turkiya Milliy Futbol jamoasi oʻyinchisi Arda Turan Xodjali qirgʻini qurbonlari hotirasini yod etdi.&lt;ref name=&quot;R162&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R163&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R164&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R165&quot; /&gt;

== Galereya ==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Image:Xocalı soyqırımını anma tədbiri (Türkiyənin Samsun şəhəri, Ondokuz Mayıs Universiteti).JPG|2013-yilning 25 fevralida Turkiyaning Samsun shahridagi Ondokuz Mayiz universitetida Xodjali qirgʻini xotirasiga bag’ishlangan tadbir bo’lib o’tdi.
Image:Chodzaly Prague 2011.jpg|Pragada Xodjali xotirasiga bag’ishlangan tadbir.
Image:Khojaly 20 (26.02.2012) (007).jpg|Xodjali qirgʻinining 20 yilligiga bag’ishlangan Boku umumxalq yurishi.
Image:Khojaly 20 (26.02.2012) (006).jpg|Xodjali qirgʻinining 20 yilligiga bag’ishlangan Boku umumxalq yurishi.
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Xorijiy oʻtishlar ==
* {{url|http://www.justiceforkhojaly.org|Justice for Khojaly}}
* [http://www.jns.org/latest-articles/2016/2/25/the-holocaust-and-the-khojaly-massacre-through-the-eyes-of-contemporaries#.V79yd_krKUk= The Holocaust and the Khojaly massacre through the eyes of contemporaries {{ref-en}}]
* [http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,975096,00.html Tragedy Massacre in Khojaly — TIME {{ref-en}}] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200203111532/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,975096,00.html |date=2020-02-03 }}
* [http://www.washingtontimes.com/news/2012/apr/9/massacre-in-khojaly-a-horror-not-forgotten/ Massacre in Khojaly a horror not forgotten by Azerbaijanis {{ref-en}}]
* [http://www.sozcu.com.tr/2016/gunun-icinden/hocali-katliami-nedir-hocali-katliamini-kim-yapti-1109679/ Hocalı Katliamı nedir? Hocalı Katliamı’nı kim yaptı? {{ref-tr}}]
* [http://www.elespectador.com/noticias/elmundo/genocidio-de-jodyali-una-pagina-negra-de-historia-articulo-618747 Genocidio de Jodyalí, una página negra de la historia {{ref-es}}]

== Bibliografiya ==
=== Tarixiy ilovalar ===
* Tomas de Vaal. „Black Garden — Armenia and Azerbaijan Through Peace and War“. NYU Press, 2004
* qirgʻin jinoyatlari: Xalqaro hujjatlar, qoidalar, apellyatsiya va izohlar toplusu. Boku, 2010, 85 b.
* E. Magerramzade Xodjali qirgʻini: armanilar tomonidan ozarbayjonliklarga qarshi olib borilgan qirgʻin siyosati xronologiyasi. — Boku: Adiloglu,2011.-167 b.
* Raoul Contreras. Murder in the Mountains: War Crime in Khojaly and the Nagorno-Karabakh Conflict. Berkeley Press, 2016. 204 s.
* Armanilarning Ozarbayjon yerlaridagi qilmishlari haqidagi tarixiy fakt — [[Bishkek]]: Magamediya, 2009.- 304 b.
* Aziz Boran. Xodjali qirgʻini: sababi, sodir etilishi usuli va natijalari: Azernashr, 2008.-224 b.

=== Masus masalalar va taqqoslash tadqiqotlari ===
* Chaladze, T. Qorabogʻ qirgʻini: Mahkum Xodjali: Hujjatli xronika. — Boku, 2009.- 845 b.
* Tsertsvadze, F. Esdan chiqqan qirgʻin. Nyu-York: Press, 2005.- 132 b.
* Qırxqızlı Qosim. Qirkhqizdagi burgut uyasi. Boku, Shusha, 1998.- 144 b.
* Taptigoglu N. Fojea qurbonlari, Xodjali toponimlarining qisqa ensiklopedik axboroti. .- Boku, 220,.-160 b.
* Imanov V. Ichimdagi azoblar. -Boku: Nurlan, 2007
* Tomas Golts. Ozarbayjon kundaligi. Nyu-York 1998-yil
* Nasiman Yagublu. Xodjali qirgʻini. — Boku: Azerneshr, 1992. 128.
* Narimanoglu M. Turkiylarga qarshi amalga oshirilgan arman terrorining qisqa xronikasi. — Boku: Adiloglu, 2009.-187 b.

=== Tirik qolganlarning soʻzlari va xotiralari ===
* Seriya Muslyum gizi. Qorga qon yogʻar edi. — Boku: Azerneshr, 1993.-184b
* Ona azoblari. — Boku: Harbiy nashriyot, 1995.-28 b.
* Mamedova X. Xodjali: guvohlar va shohidlar, 2003.-197 b.
* Xodjali qirgʻini telegrafistlar xotirasida. — Boku, 2009.-143 b.
* Ganira Pashayeva, Xavva Mamedova. Hodjali qirgʻini: Guvohlar soʻzidan. Boku, „Fan va Taʼlim“ 20111.-288 b
* Fiona Maklaxlan və İan Pert. Khojaly Witness of a war crime: Armenia in the Dock. 2014. 272 b. {{ref-en}}
* Ganire Paşayeva. Hocalı soykırımı: tanıkların dilinde.- Bakü: Elm və Təhsil, 2011.- 288 s.- {{ref-tr}}

=== Biografiyasi ===
* Xuseynov S. Xodjalidan kelayotgan nolalar. — Boku: Ozarbayjon, 1993.-48 b.

=== Xalqaro reaksiya va xotiralar ===
* Xodjali qirgʻini — 1992: hujjat, fakt va xorijiy matbuotda. — Boku: Abilov, Zeynalov va oʻgʻillari, 2006.-192 b.
* Khojaly: A Crime Against Humanity. Rabbi Israel Barouk. Berkeley Press.- 156 b.

=== Meros va tarixshunoslik ===
* Xodjali qichqirigʻi: rassom koʻzlari bilan Xodjali fojeasi N.Mamedov Boku, 2010 .-101 b.
* Amir Qut, Arye Qut. Tel-Aviv, 2016.

== Manbalar ==
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;R1&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_4673000/4673953.stm Tom de Vaal. Chyorniy sad] (Glava 11. Avgust 1991 — may 1992 gg.)&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R2&quot;&gt;Azərbaycan dövlətinin rəsmi məlumatına görə bax: [http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument Letter dated 23-aprel 2002-yil from the Chargé d’affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the United Nations Office at Geneva addressed to the Chairperson of the Commission on Human Rights]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R3&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=AZERIS MARK THE KHOJALY MASSACRE|url=http://foreignpolicynews.org/2014/02/26/azeris-mark-the-khojaly-massacre/|website=foreignpolicynews.org|publisher=foreignpolicynews.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180206154958/http://foreignpolicynews.org/2014/02/26/azeris-mark-the-khojaly-massacre/|archivedate=2018-02-06}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R4&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Abbasov|first1=Shahin|title=Azerbaijan: Baku Presses Genocide Recognition Campaign for Khojaly|url=http://www.eurasianet.org/node/65060|website=www.eurasianet.org|publisher=www.eurasianet.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006113405/http://www.eurasianet.org/node/65060|archivedate=2017-10-06}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R5&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last1=Paşayeva|first1=Qənirə Paşayeva|author1=Həvva Məmmədova|title=Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən.|date=2011|publisher=Elm və təhsil|location=Bakı|isbn=978-9952-8142-7-9|pages=288|url=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archivedate=25 avqust 2016|=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|chapterurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R6&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://az.apa.az/news/370626 |title=Ermənilərin Şuşada içərisində qadın və uşaqlar olan vertolyotu vurmasından 23 il ötür |author= |date=28 Yanvar 2015 |work= |publisher=az.apa.az |accessdate=2015-01-28 |language=az |archivedate=2015-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150131172821/http://az.apa.az/news/370626 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R7&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last = Gokay|first = Bulent|title = The Politics of Caspian Oil|publisher=Palgrave MacMillan|year = 2003|location = New York|pages = 189–190|isbn = 0-333-73973-6 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R8&quot;&gt;Cornell, Svante E. ''Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus''. London: Routledge, 2001. ISBN 0-7007-1162-7.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R9&quot;&gt;{{Kitob manbasi | last = Kaufman | first = Stuart | title = Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War | publisher=Cornell Studies in Security Affairs | year = 2001 | location = New York | pages = 49–66 | isbn = 0-8014-8736-6 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R10&quot;&gt;Walker J. Christopher (1996) The Armenian presence in mountainous Karabakh. In Wright F. R. John, Goldenberg Suzanne and Schofield Richard (eds.) Transcaucasian boundaries. London: UCL Press, pp. 89-111&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R11&quot;&gt;[https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf Bloodshed in the Caucasus: escalation of the armed conflict in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch, 1992. ISBN 1-56432-081-2, ISBN 978-1-56432-081-0, p. 20]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R12&quot;&gt;The HRW report quotes the testimony of an Azerbaijani woman: &quot;According to A.H., an Azerbaijani woman interviewed by Helsinki Watch in Baku, „After Armenians seized Malybeyli, they made an ultimatum to Khojaly… and that Khojaly people had better leave with white flag. Alif Gajiev [the head of the militia in Khojaly] told us this on 15 February, but this didnʼt frighten me or other people. We never believed they could occupy Khojaly“&quot;[https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf Bloodshed in the Caucasus: escalation of the armed conflict in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch, 1992. ISBN 1-56432-081-2, ISBN 978-1-56432-081-0, p. 20]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R13&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Muradov|first1=Murad|title=THE KHOJALY MASSACRE: A TRAGEDY UNKNOWN|url=http://beaveronline.co.uk/the-khojaly-massacre-a-tragedy-unknown/|website=beaveronline.co.uk|publisher=beaveronline.co.uk|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://beaveronline.co.uk/the-khojaly-massacre-a-tragedy-unknown/|archivedate=25 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R14&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Yevdayev|first1=Milikh|title=Tragedy has No Borders: the Khojaly Massacre Remembered|url=http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered|website=www.jewishjournal.com|publisher=www.jewishjournal.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009012309/http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered|archivedate=2016-10-09}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161009012309/http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered |date=2016-10-09 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R15&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Hajizade|first1=Ali|title=Can the Khojaly massacre be considered as genocide?|url=http://www.turkiyenewspaper.com/world/8597.aspx|website=www.turkiyenewspaper.com|publisher=www.turkiyenewspaper.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170219102129/http://www.turkiyenewspaper.com/world/8597.aspx|archivedate=2017-02-19}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R16&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Memorial” İnsan Hüquqları Mərkəzinin 25-26 fevral 1992-ci il tarixdə Xocalı yaşayış məntəqəsinin işğalı zamanı insan hüquqlarının kütləvi şəkildə pozulması ilə bağlı hesabatı|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/%E2%80%9Cmemorial%E2%80%9D-insan-h%C3%BCquqlar%C4%B1-m%C9%99rk%C9%99zinin-25-26-fevral-1992-ci-il-tarixd%C9%99-xocal%C4%B1-ya%C5%9Fay%C4%B1%C5%9F|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107144532/http://justiceforkhojaly.org/az/content/%E2%80%9Cmemorial%E2%80%9D-insan-h%C3%BCquqlar%C4%B1-m%C9%99rk%C9%99zinin-25-26-fevral-1992-ci-il-tarixd%C9%99-xocal%C4%B1-ya%C5%9Fay%C4%B1%C5%9F|archivedate=2017-11-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R17&quot;&gt;Şefçenko, V. 366-cının çıxarılması: [Dağlıq Qarabağda Xocalı facəsini törətmiş rus polku haqqında]. Həyat.- 1992.- 1 may.- S.3.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R18&quot;&gt;.Salaev, G. 40 dney Xodjali: „geroyam“ 366- go polka posvyaщaetsya. Molodej Azerbaydjana.- 1992.- 4 aprelya.- S.2&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R19&quot;&gt;Litovkin, V. Desantniki budut prikrivat vivod 366-go polka iz Stepanakerta. Izvestiya.- 1992.- 3 marta.- S.1&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R20&quot;&gt;Vəliyev, X. 366-cı alayın hərbi quluqçularının və digər şəxslərin Xocalı Soyqırımında iştirakı tam sübuta yetirilib. Yeni Azərbaycan.- 2011.- 26 fevral.- S.11.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R21&quot;&gt;Əlioğlu, S. Xocalı: [&quot;366-ci&quot; diviziyanın törətdiyi qırğından 366 gün keçir]. 525-ci qəzet.- 1993.- 26 fevral.- S.4.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R22&quot;&gt;Məmmədov, E. Xocalı dörd ay tam mühasirədə qaldı: 366-cı motoatıcı alayın qərargahında əməliyyat planı hazırlandı. İki sahil.- 2008.- 26 fevral.- S.5.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R23&quot;&gt;Qafqazda qətliam, „Human Rights Watch“ (keçmiş „Helsinki Watch“) hesabatı, sentyabr 1992-ci il, səhifə 19-24.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R24&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Əfsanəvi qəhrəman – Allahverdi Bağırov…|url=http://ideologiya.az/2014/11/%C9%99fsan%C9%99vi-q%C9%99hr%C9%99man-allahverdi-bagirov/|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063029/http://ideologiya.az/2014/11/%C9%99fsan%C9%99vi-q%C9%99hr%C9%99man-allahverdi-bagirov/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R25&quot;&gt;{{Veb manbasi|first1=Ədalət|title=Xocalı faciəsində 1003 nəfəri əsirlikdən alan qəhrəmanın nağılı|url=http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2012/fevral/235647.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313234453/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2012/fevral/235647.htm|archivedate=2016-03-13}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R26&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Bizi “ölüm kamerası”ndan çıxarıb, maşına doldurdular...” – ƏSİR DÜŞƏRGƏSİ|url=http://gundemxeber.az/fakt/15726-vbizi-vglgm-kamerasdvndan-gdxardb-maedna-doldurdularv-v-zhsdr-dgezhrgzhsd.html|website=gundemxeber.az|publisher=gundemxeber.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221143/http://gundemxeber.az/fakt/15726-vbizi-vglgm-kamerasdvndan-gdxardb-maedna-doldurdularv-v-zhsdr-dgezhrgzhsd.html|archivedate=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R27&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İşğal altında qalan qəhrəman məzarına gül aparan erməni (FOTO-VİDEO) I və II hissələr|url=http://ideologiya.az/2014/06/isgal-altinda-qalan-q%C9%99hr%C9%99man-m%C9%99zarina-gul-aparan-erm%C9%99ni-foto-video-i-v%C9%99-ii-hiss%C9%99l%C9%99r/|website=ideologiya.az|publisher=ideologiya.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203023537/http://ideologiya.az/2014/06/isgal-altinda-qalan-q%C9%99hr%C9%99man-m%C9%99zarina-gul-aparan-erm%C9%99ni-foto-video-i-v%C9%99-ii-hiss%C9%99l%C9%99r/|archivedate=2017-02-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R28&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Xocalı faciəsi, erməni vəhşiliyi və meyitləri kimlərin təhqir etməsi iddialarına cavab |url=http://olke.az/news/detail/xocali-faciesi-ermeni-vehsiliyi-ve-meyitleri-kimlerin-tehqir-etmesi-iddialarina-cavab-82160 |kirish sanasi=2017-07-18 |arxivsana=2021-05-11 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210511141419/https://olke.az/news/detail/xocali-faciesi-ermeni-vehsiliyi-ve-meyitleri-kimlerin-tehqir-etmesi-iddialarina-cavab-82160 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R29&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Qarabağ qazisi Oruc Məmmədov: „Adil Əliyevin etdiyi bu haqsızlıq cəmiyyətdə pis nümunə ola bilər“ |url=http://qafqaznews.az/2016/05/qarabag-qazisi-oruc-m-mm-dov-adil-liyevin-etdiyi-bu-haqsizliq-c-miyy-td-pis-numun-ola-bil-r-musahib/ |access-date=2017-07-18 |archivedate=2017-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170624040835/http://qafqaznews.az/2016/05/qarabag-qazisi-oruc-m-mm-dov-adil-liyevin-etdiyi-bu-haqsizliq-c-miyy-td-pis-numun-ola-bil-r-musahib/ }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R30&quot;&gt;[http://publika.az/news/qirmizi/8174.html Ermənilərin içində doğulan Xocalı sakini: „Allahdan xalqımıza səbr verməməsini diləyirəm“]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R31&quot;&gt;[http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2010/fevral/109056.htm Xocalı dərdini dağ da götürməz]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R32&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=xPUdOHKAcxU Seyidağa Mövsümovun Xocalı sakinlərinin meyitləri yığılan zaman çəkdiyi kadrlar] (18+)&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R33&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Çingiz Mustafayevin Xocalı faciəsi barədə istintaq komissiyasına dedikləri |url=http://asif.video.az/az/video/126359/cingiz-mustafayev-xocali-faciesi-barede-1992 |qaralgan sana=2017-07-18 |arxivsana=2022-03-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220331141143/http://asif.video.az/az/video/126359/cingiz-mustafayev-xocali-faciesi-barede-1992 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R34&quot;&gt;[http://www.justiceforkhojaly.org/content/frederique-lengaigne Frederika Langenin Xocalı qurbanlarının çəkdiyi fotoşəkillər (12, 16 və 21 nömrəli şəkillər)] (18+)&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R35&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/03/03/world/massacre-by-armenians-being-reported.html Massacre by Armenians Being Reported] // The New York Times, 3-mart 1992-yil.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R36&quot;&gt;Sergey Taranov. Nagorniy Karabax: Soldati i ofitseri armii SNG voyuyut po obe storoni konflikta // Izvestiya : gazeta. — 4 marta 1992. — № 54 (23628). — S. 1-2.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R37&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=McGuinness|first1=Damien|title=Nagorno-Karabakh: Remembering the victims of Khojaly|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17179904|website=www.bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181014065627/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17179904|archivedate=2018-10-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R38&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=23 il öncə bir gecədə 8 ailə məhv edildi|url=http://www.ailem.az/read/3049|website=www.ailem.az|publisher=www.ailem.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230841/http://www.ailem.az/read/3049|archivedate=2018-03-20}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180320230841/http://www.ailem.az/read/3049 |date=2018-03-20 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R39&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument |title=Letter from the Charge d'affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the United Nations Office |publisher=Unhchr.ch |accessdate=31-may 2012-yil |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217010848/http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument |archivedate=17-fevral 2012-yil }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R40&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Qafqazda Qətliam: Dağlıq Qarabağda silahlı münaqişənin eskalasiyası|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/qafqazda-q%C9%99tliam-da%C4%9Fl%C4%B1q-qaraba%C4%9Fda-silahl%C4%B1-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99nin-eskalasiyas%C4%B1|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170714005711/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/qafqazda-q%C9%99tliam-da%C4%9Fl%C4%B1q-qaraba%C4%9Fda-silahl%C4%B1-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99nin-eskalasiyas%C4%B1|archivedate=2017-07-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R41&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Sultan Hümbətov, Babalarının yolunu davam etdirən oğul |url=http://karabakhmedia.az/main/411-babalarinin-yolunu-davam-etdiren-ogul.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2017-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813123413/http://karabakhmedia.az/main/411-babalarinin-yolunu-davam-etdiren-ogul.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R42&quot;&gt;Xodjalinskiy qirgʻin — 1992 (v dokumentax, faktax i presse). Baku — 2006. Izdatelsko-poligrafichkskiy Dom „Abilov, Zeynalov i sinovya“. str.419.&lt;blockquote&gt;… otkrilas dver i v kameru brosili cheloveka. Ya ego sprosil: „kto ti“. I on vdrug otvetil: „A ti razve menya ne uznal? Ya Alesker Xanlar ogli — uchitel iz Xodjali“. U nego bilo pulevoe ranenie tazobedrennogo sustava, nijnyaya chast u nego ne rabotala. On poprosil vodi, no ya ne mog emu pomoch, vodi ne bilo. On poprosil, chtobi ya poplakal, chtobi kapli slez upali na ego gubi, chtobi on spokoyno umer. Ya vzyal ego na ruku i dal emu potrogat moy yazik, chto on suxoy. Togda on poprosil vzyat ego na ruki. Ya leg na zemlyu i polojil ego na sebya, obnyal i kachal kak malenkogo rebenka. Tak on umer. Cherez 2 dnya v kameru kriknuli: „vi jivi?“. Ya otvetil, chto odin umer. Zashli armyane, pri mne vibili u mertvogo zolotoy zub, potom ego unesli.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R43&quot;&gt;[http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf Qənirə Paşayeva, Həvva Məmmədova. Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən. Bakı, „Elm və təhsil“, 2011. səh. 42-43.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf |date=2016-03-05 }}&lt;blockquote&gt;… ermənilərlə səhərə qədər döyüşüb, neçə-neçə insanları azad edib. Sonra onu əsir götürüblər. Yoldaşımın 4 qızıl dişi vardı, onları çəngəllə çıxarmış, qollarını isə bir neçə yerdən qırmışdılar. Sifətini elə hala salmışdılar az qala tanımaq olmurdu. Avtomatla üzünə o qədər vurmuşdular ki, gözü çıxmış, çənəsi qırılmışdı…Yoldaşımın meyitini ancaq 2 ay sonra alıb dəfn edə bildik.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R45&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı səmasında sonuncu əməliyyat|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/fevral/354726.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=28 fevral 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223043356/http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/fevral/354726.htm|archivedate=2017-02-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R45&quot; /&gt;
&lt;ref name=&quot;R46&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Qayıtsam papağımı qaytararsan”|url=http://karabakhinfo.com/11031|website=karabakhinfo.com|publisher=karabakhinfo.com|accessdate=20 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812141641/https://karabakhinfo.com/11031|archivedate=2025-08-12}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R47&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Qəhrəmanlar unudulmur – Milli Qəhrəman Tofiq Hüseynov|url=http://news.lent.az/news/63493|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614200032/http://news.lent.az/news/63493|archivedate=2018-06-14}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180614200032/http://news.lent.az/news/63493 |date=2018-06-14 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R48&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Vətənin qəhrəman oğlu...|url=http://www.sherg.az/pre.php?id=40897|website=www.sherg.az|publisher=www.sherg.az|accessdate=28 iyun 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180302103841/http://www.sherg.az/pre.php?id=40897|archivedate=2018-03-02}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180302103841/http://www.sherg.az/pre.php?id=40897 |date=2018-03-02 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R49&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=TOMAS DE VAAL XOCALIDAN YAZDI|url=http://www.anl.az/down/meqale/yeni_musavat/2011/fevral/156580.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063014/http://www.anl.az/down/meqale/yeni_musavat/2011/fevral/156580.htm|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R50&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last1=de Vaal|first1=Tomas|title=Qarabağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında|date=http://www.ebooks.az/view/9f81DPlg.pdf|isbn=978-9952-25-086-2|accessdate=17 fevral 2017|archiveurl=http://www.ebooks.az/view/9f81DPlg.pdf|archivedate=17 fevral 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R51&quot;&gt;7.Bədəlov, Ə. Ayaz Mütəllibovun adı çəkiləndə insanın yadına Xocalı faciəsi düşür: [Milli Məclisin deputatı Səyyad Aranla müsahibə] /Ə.Bədəlov //Azərbaycan.- 2002.- 7 mart.- S.5.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R52&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı faciəsi - vəhşiliyin, qəddarlığın son həddi|url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_fevral2009/70537.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230615/http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_fevral2009/70537.htm|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R53&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Xocalı soyqırımı” diskinin təqdimatı keçirilib|url=http://anl.az/down/meqale/yeni_az/2010/fevral/109033.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063054/http://anl.az/down/meqale/yeni_az/2010/fevral/109033.htm|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R54&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last1=Paşayeva|first1=Qənirə Paşayeva|author1=Həvva Məmmədova|title=Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən.|date=2011|publisher=Elm və təhsil|location=Bakı|isbn=978-9952-8142-7-9|pages=288|url=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archivedate=25 avqust 2016|=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|chapterurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R55&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən Xocalı soyqırımına siyasi qiymətin verilməsi|url=http://news.lent.az/news/125384|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113131652/http://news.lent.az/news/125384|archivedate=2017-01-13}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170113131652/http://news.lent.az/news/125384 |date=2017-01-13 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R56&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Prezident İlham Əliyev: «Xocalı faciəsi erməni millətçilərinin yüzilliklər boyu türk və Azərbaycan xalqlarına qarşı apardığı soyqırımı və etnik təmizləmə siyasətinin qanlı səhifəsi idi»|url=http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&amp;id=7490|website=www.azerbaijan-news.az|publisher=www.azerbaijan-news.az|accessdate=3 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063027/http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&amp;id=7490|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R57&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Bakı: Xocalı qətliamının 25-ci ildönümü üçün yürüş keçirilib|url=http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-39095442?ocid=socialflow_facebook|website=www.bbc.com|publisher=[[BBC]]|accessdate=26 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180503022942/http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-39095442?ocid=socialflow_facebook|archivedate=2018-05-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R58&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Bakıda prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə &quot;Xocalı yürüşü&quot; keçirilir|url=http://salamnews.org/az/news/read/260112|website=salamnews.org|publisher=salamnews.org|accessdate=26 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170301094159/http://salamnews.org/az/news/read/260112|archivedate=2017-03-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R59&quot;&gt;Markar Melkonyan, „My Brotherʼs Road: An Americanʼs Fateful Journey to Armenia“ (London və Nyu York, 2005), səh. 213-214&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R60&quot;&gt;Thomas de Vaal, „Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War“ (Nyu York və London, 2003), səh. 172&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R61&quot;&gt;David Xerdiyan. Xaç uğrunda. Livan, „Şərq“ mətbəəsi, səh. 26&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R62&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı haqqında Zori Balayandan – Tükürpədici etiraf|url=http://axar.az/news/9913|website=axar.az|publisher=axar.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160605010407/http://axar.az/news/9913|archivedate=2016-06-05}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R63&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Erməni jurnalist Xocalıya ədalət istədi|url=http://www.azadliq.az/xeber/4623/erm%C9%99nistanli-publisist-xocali-soyqirimini-q%C9%99bul-etdi/|website=www.azadliq.az|publisher=www.azadliq.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170928085208/http://www.azadliq.az/xeber/4623/erm%c9%99nistanli-publisist-xocali-soyqirimini-q%c9%99bul-etdi/|archivedate=2017-09-28}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R64&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Скончался армянский правозащитник, признавший геноцид в Ходжалы|url=http://haqqin.az/news/78561|website=haqqin.az|publisher=haqqin.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180322015248/https://haqqin.az/news/78561|archivedate=2018-03-22|language=Rus}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R65&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı soyqırımına görə Azərbaycandan üzr istəyən erməni öldü|url=http://news.milli.az/incedent/463893.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130932/https://news.milli.az/incedent/463893.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R66&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Kanadalı nazir Xocalı barədə birinci dəfə eşitdiyini deyir|url=http://www.azadliq.org/a/379910.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321131105/https://www.azadliq.org/a/379910.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R67&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=MEKSİKA PARLAMENTİNİN DEPUTATI: “XOCALI YER ÜZÜNDƏN İNSAN ƏLİ İLƏ SİLİNİB”|url=http://www.mediaforum.az/az/2011/02/24/MEKS%C4%B0KA-PARLAMENT%C4%B0N%C4%B0N-DEPUTATI-XOCALI-YER-%C3%9CZ%C3%9CND%C6%8FN-013410122c00.html#.V7-2z_krKUk|website=www.mediaforum.az|publisher=www.mediaforum.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=http://www.mediaforum.az/az/2011/02/24/MEKS%C4%B0KA-PARLAMENT%C4%B0N%C4%B0N-DEPUTATI-XOCALI-YER-%C3%9CZ%C3%9CND%C6%8FN-013410122c00.html#.V7-2z_krKUk|archivedate=26 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R68&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Dövlət Bahçeli: &quot;Xocalı qətliamı türk millətinə qarşı işlənmiş insanlıq suçudur&quot;|url=http://news.milli.az/politics/99433.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130922/https://news.milli.az/politics/99433.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R69&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Ərdoğan: &quot;Xocalı qətliamı bütün bəşəriyyətin dərs çıxarmalı olduğu hadisədir”  Böyüt|url=http://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html|website=apa.az|publisher=apa.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130602/https://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html|archivedate=2018-03-21}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180321130602/https://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html |date=2018-03-21 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R70&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İsrail prezidenti Xocalı faciəsini dünyadakı kütləvi qətllər sırasında - QEYD EDİB|url=http://news.atv.az/news/event/13732-israil-prezidenti-xocali-faciesini-dunyadaki-kutlevi-qetller-sirasinda|website=news.atv.az|publisher=news.atv.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://news.atv.az/news/event/13732-israil-prezidenti-xocali-faciesini-dunyadaki-kutlevi-qetller-sirasinda|archivedate=25 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R71&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Avocatul parlamentar Aurelia Grigoriu provoacă un nou SCANDAL|url=http://www.ziarulnational.md/avocatul-parlamentar-aurelia-grigoriu-provoaca-un-nou-scandal/|website=www.ziarulnational.md|publisher=www.ziarulnational.md|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320232627/http://www.ziarulnational.md/avocatul-parlamentar-aurelia-grigoriu-provoaca-un-nou-scandal/|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R72&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Rusiyalı deputat: Xocalı faciəsi dünyanın heç bir yerində təkrarlanmamalıdır|url=http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2499439.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170131151128/http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2499439.html|archivedate=2017-01-31}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R73&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İtaliyalı senator: Xocalı qətliamı Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin ən faciəvi hadisəsidir|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/italiyal%C4%B1-senator-xocal%C4%B1-q%C9%99tliam%C4%B1-erm%C9%99nistan-az%C9%99rbaycan-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99sinin-%C9%99n-faci%C9%99vi-hadis%C9%99sidir|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170227004437/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/italiyal%C4%B1-senator-xocal%C4%B1-q%C9%99tliam%C4%B1-erm%C9%99nistan-az%C9%99rbaycan-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99sinin-%C9%99n-faci%C9%99vi-hadis%C9%99sidir|archivedate=2017-02-27}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R74&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Ukraynalı deputat: “Xocalı faciəsini törədənlər cəzalandırılmalıdır”|url=http://www.pia.az/Ukraynali_deputat%20_%E2%80%9CXocali_faciesini_-183712-xeber.html|website=www.pia.az|publisher=www.pia.az|accessdate=25 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321083151/http://www.pia.az/Ukraynali_deputat%20_%E2%80%9CXocali_faciesini_-183712-xeber.html#.WLEcvW-LSUk|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R75&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İndoneziyalı deputat: &quot;Xocalı faciəsi bütün dünyanı sarsıdan bir soyqırımdır&quot;|url=http://news.milli.az/politics/520347.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=25 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407223733/http://news.milli.az/politics/520347.html|archivedate=2017-04-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R76&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Bayramqızı|first1=Əfsanə|title=Xocalı soyqırımı beynəlxalq mətbuatın gözü ilə|url=http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231|website=www.xalqqazeti.com|publisher=www.xalqqazeti.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160329222148/http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231|archivedate=2016-03-29}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160329222148/http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231 |date=2016-03-29 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R77&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=BEYNƏLXALQ MƏTBUATDA İŞIQLANDIRMA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/international_media_reports|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709114556/http://www.justiceforkhojaly.org/az/international_media_reports|archivedate=2017-07-09}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R78&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Remembering Chingiz Mustafayev|url=http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev|website=teas.eu|publisher=teas.eu|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230845/http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev|archivedate=2018-03-20}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180320230845/http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev |date=2018-03-20 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R79&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Enclave Horror Echoed in a Cameraman's Sobs : Karabakh: Film is shown in Moscow as Azerbaijanis and Armenians again trade charges over Khojaly attack.|url=http://articles.latimes.com/1992-03-05/news/mn-4713_1_khojaly-residents|website=articles.latimes.com|publisher=articles.latimes.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306093524/http://articles.latimes.com/1992-03-05/news/mn-4713_1_khojaly-residents|archivedate=2016-03-06}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R80&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly: Çingiz Mustafayev|url=http://justiceforkhojaly.org/az/content/%C3%A7ingiz-mustafayev|website=justiceforkhojaly.org|publisher=justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715054113/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/%C3%A7ingiz-mustafayev|archivedate=2017-07-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R81&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly: Ilgar Jafarov|url=http://justiceforkhojaly.org/az/content/ilqar-c%C9%99f%C9%99rov|website=justiceforkhojaly.org|publisher=justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715054118/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/ilqar-c%C9%99f%C9%99rov|archivedate=2017-07-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R82&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=&quot;International Recognition of The Khojaly Genocide&quot;|url=http://un.mfa.gov.az/news/4/3069|website=un.mfa.gov.az|publisher=un.mfa.gov.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170711060836/http://un.mfa.gov.az/news/4/3069|archivedate=2017-07-11}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R83&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Kentucky Senate adopts resolution on 25th anniversary of Azerbaijan's independence|url=http://www.azernews.az/azerbaijan/93349.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=25 fevral 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414074632/http://www.azernews.az/azerbaijan/93349.html|archivedate=2016-04-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R84&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=BEYNƏLXALQ TANINMA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/beyn%C9%99lxalq-taninma|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709113457/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/beyn%C9%99lxalq-taninma|archivedate=2017-07-09}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R85&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.meclis.gov.az/?/az/statement/view/25/|title=Xocalı soyqırımının 15 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin BƏYANATI|author=|date=2007-02-27|work=|publisher=meclis.gov.az|accessdate=2014-01-28|language=az}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R86&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Pakistan Senatının Xarici Əlaqələr Komitəsi Xocalı soyqırımının tanınması barədə qətnamə qəbul edib |url=http://az.apa.az/xeber_Pakistan_Senatinin_Xarici_Elaqeler__249742.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622231505/http://az.apa.az/xeber_Pakistan_Senatinin_Xarici_Elaqeler__249742.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R87&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Pakistan Senatı Xocalı soyqırımının tanıması barədə qətnamə qəbul edib |url=http://www.anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=136909 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622143133/http://www.anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=136909 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R88&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.haber7.com/turk-cumhuriyetler/haber/837966-hocali-katliami-soykirim-olarak-tanindi|title=Hocalı katliamı soykırım olarak tanındı|author=|date=2012-02-01|work=|publisher=haber7.com|accessdate=2014-01-28|language=tr}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R89&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Sudan parlamenti Xocalı soyqırımının tanınması haqqında qərar qəbul edib |url=http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&amp;id=820#.VFTrEd3cPww |access-date=2017-07-18 |archivedate=2018-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227034832/http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&amp;id=820#.VFTrEd3cPww }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R90&quot;&gt;[http://www.sabah.com.tr/Dunya/2011/12/22/meksika-hocali-katliamini-kinadi Meksika Hocalı katliamını kınadı]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R91&quot;&gt;[http://www.azernews.az/en/Nation/39637-Mexican_Senate_recognizes_Azeris%E2%80%99_massacre_as_genocide Mexican Senate recognizes Azeris massacre as genocide]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R92&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Kolumbiya Hocalı katliamına soykırım dedi |url=http://www.hdhaber.net/2012/04/24/kolombiya-hocali-katliamina-soykirim-dedi |access-date=2017-07-18 |archivedate=2019-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190216040643/http://www.hdhaber.net/2012/04/24/kolombiya-hocali-katliamina-soykirim-dedi }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R93&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Colombian Senate recognizes Khojaly events as genocide |url=http://en.trend.az/news/karabakh/2017870.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120628055537/http://en.trend.az/news/karabakh/2017870.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R94&quot;&gt;[http://www.contact.az/topics_en.asp?id=4632&amp;pb=2&amp;vr=en&amp;yr=2012&amp;mdn=1 Colombian Senate recognizes the Khojaly genocide]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R95&quot;&gt;[http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&amp;ArticleID=103569 Czech Republic committee recognizes Khojaly genocide] Foreign relations committee of Czech parliament adopted a draft law on recognition of Khojaly massacre as „genocide“.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R96&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Parliament of Bosnia and Herzegovina condems the perpetrators of Khojaly genocide |url=http://azembassy.ro/parliament-of-bosnia-and-herzegovina-condems-the-perpetrators-of-khojaly-genocide/ |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140525233447/http://azembassy.ro/parliament-of-bosnia-and-herzegovina-condems-the-perpetrators-of-khojaly-genocide/ }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R97&quot;&gt;http://news.az/articles/politics/77182 {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190215215919/http://news.az/articles/politics/77182 |date=2019-02-15 }} Parliament of Bosnia and Herzegovina recognizes sovereignty of Azerbaijan&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R98&quot;&gt;[http://www.azernews.az/azerbaijan/92681.html Jordanian parliament to pass resolution on Khojaly Genocide]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R99&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170124063033/http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |archivedate=2017-01-24 |title=Cibuti Respublikasının Milli Assambleyası (Parlamenti) plenar iclasında mütləq səs çoxluğu ilə Xocalı Soyqırımına dair qətnamə qəbul edib |author= |date=2017-01-24 |publisher=mfa.gov.az |accessdate=2017-01-24 |language={{az}} }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170124063033/http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |date=2017-01-24 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R100&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Şotlandiya parlamentində Xocalı faciəsi ilə bağlı qətnamə qəbul edilib|url=http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2724436.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=23 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130321/https://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2724436.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R101&quot;&gt;[http://thehill.com/blogs/congress-blog/foreign-policy/284237-khojaly-massacre-deserves-recognition Khojaly Massacre deserves recognition]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R102&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Xocalı soyqırımının ABŞ-da tanınması |url=http://davam.az/index.php?newsid=2803 |qaralgan sana=2017-07-18 |arxivsana=2019-02-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190215215830/http://davam.az/index.php?newsid=2803 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R103&quot;&gt;[http://www.turkishnews.com/en/content/2010/04/28/massachusetts-state-of-the-united-states-recognizes-khojaly-tragedy-as-a-massacre/ Massachusetts State of the United States recognizes Khojaly tragedy as a massacre]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R104&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.capitol.state.tx.us/BillLookup/History.aspx?LegSess=82R&amp;Bill=HR535 |title=Texas House of Representatives Resolution 535: Commemorating the 19th anniversary of the Khojaly Massacre in Azerbaijan |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |work=Legislative Session 82(R) |publisher=Texas Legislature Online |accessdate=9-iyun 2011-yil}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R105&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Texas ştatı Xocalı soyqırımını tanıdı |url=http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2016-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312221852/http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R106&quot;&gt;[http://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF „ASSEMBLY RESOLUTION No. 144“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180919162922/https://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF |date=2018-09-19 }} New Jersey Legislature Retrieved 25-fevral 2012-yil.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R107&quot;&gt;{{Citation |year= |title=ABŞ-ın Nyu-Cersi Ştatı Xocalı qətliamını tanıdı |url=http://www.lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-02-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229090625/http://lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R108&quot;&gt;[http://www.legis.ga.gov/Legislation/20112012/122837.pdf]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R109&quot;&gt;{{Citation |year= |title=ABŞ-ın Corciya Ştatının parlamenti Xocalı soyqırımı ilə əlaqədar qətnamə qəbul edib |url=http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129211258/http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R110&quot;&gt;[http://files.preslib.az/projects/khojali/enkhojali/gl5.pdf Recognition of the Genocide of Khojaly]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R111&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=New Mexico legislature commemorates Khojaly Massacre|url=http://www.news.az/articles/politics/75855|work=news.az|accessdate=30-yanvar 2013-yil|archivedate=2013-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130213054632/http://www.news.az/articles/politics/75855}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R112&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Сенат штата Нью-Мексико признал Ходжалинскую трагедию|url=http://www.1news.az/politics/karabakh/20130130053903690.html|work=1News.az|accessdate=30-yanvar 2013-yil|language=Russian}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R113&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=HR1004|url=http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004|work=Arkansas House of Representatives|accessdate=11-fevral 2013-yil|archivedate=2013-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130215100102/http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130215100102/http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004 |date=2013-02-15 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R114&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Another U.S. state recognizes Khojaly genocide|url=http://en.trend.az/news/karabakh/2117928.html|work=News.az|accessdate=11-fevral 2013-yil|archivedate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429050604/http://en.trend.az/news/karabakh/2117928.html}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R115&quot;&gt;http://www.azernews.az/azerbaijan/50582.html Oklahoma Senate recognizes Khojaly genocide&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R116&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://bakuinfo.az/?p=6370 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2016-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308010647/http://bakuinfo.az/?p=6370 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R117&quot;&gt;[http://www.capitol.tn.gov/Bills/108/Bill/HR0048.pdf A RESOLUTION to commemorate the twenty-first anniversary of the Khojaly Tragedy.]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R118&quot;&gt;[http://www.legis.state.pa.us/CFDOCS/Legis/PN/Public/btCheck.cfm?txtType=PDF&amp;sessYr=2013&amp;sessInd=0&amp;billBody=H&amp;billTyp=R&amp;billNbr=0171&amp;pn=1199 GENERAL ASSEMBLY OF PENNSYLVANIA HOUSE RESOLUTION No. 171 Session of 2013 INTRODUCED]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R119&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.aze.az/news_shtat__zapadnaya_89958.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2013-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406061729/http://www.aze.az/news_shtat__zapadnaya_89958.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R120&quot;&gt;http://www.cga.ct.gov/2013/trn/H/2013HTR00416-R00-TRN.htm&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R121&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.aze.az/news_shtat_ssha_priznal_95759.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429044532/http://www.aze.az/news_shtat_ssha_priznal_95759.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R122&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://news.lent.az/news/157853 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2018-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180322015208/http://news.lent.az/news/157853 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R123&quot;&gt;[http://azertag.az/en/xeber/Arizona_recognizes_Khojaly_Massacre-835148 Arizona recognizes Khojaly Massacre]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R124&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Utah, latest in a string of US states to recognize Khojaly Massacre (PHOTO) |url=http://en.trend.az/azerbaijan/politics/2369934.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2019-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190216035506/https://en.trend.az/azerbaijan/politics/2369934.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R125&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=ABŞ-ın daha bir ştatı Xocalı qətliamını tanıyıb |author= |url=http://news.lent.az/news/232207 |publisher=lent.az |date=2016-02-11 |accessdate=2016-02-11 |language=az |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160211080333/http://news.lent.az/news/232207 |archivedate=2016-02-11 |access-date=2017-07-18 |archive-date=2016-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160211080333/http://news.lent.az/news/232207 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R126&quot;&gt;[http://azertag.az/xeber/ABS_da_Xocali_soyqirimini_taniyan_statlarin_sayi_18_e_chatdi-926225 ABŞ-da Xocalı soyqırımını tanıyan ştatların sayı 18-ə çatdı]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R127&quot;&gt;[http://www.cbc.az/az/news/all-news/havay-shtati-da-xocali-qetliamini-pisledi.page Havay ştatı da Xocalı qətliamını pislədi]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R128&quot;&gt;[http://www.anspress.com/siyaset/18-02-2016/abs-in-daha-bir-stati-xocali-qetliamini-tanidi ABŞ-ın daha bir ştatı Xocalı qətliamını tanıdı]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R129&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Палата представителей штата Аризона признала Ходжалинский геноцид|url=http://ru.oxu.az/politics/178314|website=ru.oxu.az|publisher=ru.oxu.az|accessdate=24 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170528120828/http://ru.oxu.az/politics/178314|archivedate=2017-05-28}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R130&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Today is the 24th anniversary of the Khojaly Genocide|url=http://geneva.mfa.gov.az/news/4/3074|website=geneva.mfa.gov.az|publisher=geneva.mfa.gov.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170613040918/http://geneva.mfa.gov.az/news/4/3074|archivedate=2017-06-13}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R131&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Bakıda Xocalı abidə kompleksi yenidən qurulub|url=http://www.anspress.com/siyaset/22-02-2011/bakida-xocali-abide-kompleksi-yeniden-qurulub|website=www.anspress.com|publisher=www.anspress.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230949/http://www.anspress.com/siyaset/22-02-2011/bakida-xocali-abide-kompleksi-yeniden-qurulub|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R132&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Khojaly Memorials|url=http://xocali.org/en/index.php?p=memory|website=xocali.org|publisher=xocali.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171220021218/http://xocali.org/en/index.php?p=memory|archivedate=2017-12-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R133&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=20 Jahre Chodschali|url=http://www.geschichte.hu-berlin.de/de/bereiche-und-lehrstuehle/aserbaidschan/gaeste-und-veranstaltungen/chodschali-2012_botschaftsflyer|website=www.geschichte.hu-berlin.de|publisher=www.geschichte.hu-berlin.de|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304192318/https://www.geschichte.hu-berlin.de/de/bereiche-und-lehrstuehle/aserbaidschan/gaeste-und-veranstaltungen/chodschali-2012_botschaftsflyer|archivedate=2021-03-04|language=Almanca}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R134&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=HOCALI ANITINDA SONA GELİNDİ|url=http://www.milliyet.com.tr/hocali-anitinda-sona-gelindi-ankara-yerelhaber-31122/|website=www.milliyet.com.tr|publisher=www.milliyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170301192540/http://www.milliyet.com.tr/hocali-anitinda-sona-gelindi-ankara-yerelhaber-31122/|archivedate=2017-03-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R135&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İzmir’e ʻHocalı Şehitleri Anıtı’ Dikildi|url=http://www.dolunaydergi.com/2016/05/01/izmire-hocali-sehitleri-aniti-dikildi/|website=www.dolunaydergi.com|publisher=www.dolunaydergi.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063211/http://www.dolunaydergi.com/2016/05/01/izmire-hocali-sehitleri-aniti-dikildi/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R136&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İZMİT’TE HOCALI ANITI AÇILDI|url=http://www.milliyet.com.tr/izmit-te-hocali-aniti-acildi-kocaeli-yerelhaber-743835/|website=www.milliyet.com.tr|publisher=www.milliyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230455/http://www.milliyet.com.tr/izmit-te-hocali-aniti-acildi-kocaeli-yerelhaber-743835/|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R137&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=SAKARYA'YA HOCALI ANITI|url=http://www.haberturk.com/yerel-haberler/haber/43445794-sakaryaya-hocali-aniti|website=www.haberturk.com|publisher=www.haberturk.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230818/http://www.haberturk.com/yerel-haberler/haber/43445794-sakaryaya-hocali-aniti|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R138&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Denizli'de Karabağ parkı ve Hocalı anıtı yarın açılıyor|url=http://tr.trend.az/scaucasus/2680496.html|website=tr.trend.az|publisher=tr.trend.az|accessdate=4 noyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104152815/http://tr.trend.az/scaucasus/2680496.html|archivedate=2016-11-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R139&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Xocalıya ədalət” beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində Azərbaycan Dillər Universitetinin tələbələri ilə görüş keçirilib|url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/59/4246/%E2%80%9CXocal%C4%B1ya-%C9%99dal%C9%99t%E2%80%9D-beyn%C9%99lxalq-kampaniyas%C4%B1-%C3%A7%C9%99r%C3%A7iv%C9%99sind%C9%99-Az%C9%99rbaycan-Dill%C9%99r-Universitetinin-t%C9%99l%C9%99b%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F-ke%C3%A7irilib|website=www.heydar-aliyev-foundation.org|publisher=www.heydar-aliyev-foundation.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063111/http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/59/4246/%E2%80%9CXocal%C4%B1ya-%C9%99dal%C9%99t%E2%80%9D-beyn%C9%99lxalq-kampaniyas%C4%B1-%C3%A7%C9%99r%C3%A7iv%C9%99sind%C9%99-Az%C9%99rbaycan-Dill%C9%99r-Universitetinin-t%C9%99l%C9%99b%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F-ke%C3%A7irilib|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R140&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly Around Europe|url=http://www.visions.az/en/news/628/0b31e1cc/|website=www.visions.az|publisher=www.visions.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170626004916/http://www.visions.az/en/news/628/0b31e1cc/|archivedate=2017-06-26}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R141&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=KAMPANİYA HAQQINDA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/kampaniya-haqqinda|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170720133601/http://justiceforkhojaly.org/az/content/kampaniya-haqqinda|archivedate=2017-07-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R142&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Azeris mark 20th anniversary of Khojaly Massacre in Istanbul|url=http://www.hurriyetdailynews.com/azeris-mark-20th-anniversary-of-khojaly-massacre-in-istanbul.aspx?pageID=238&amp;nid=14673|website=www.hurriyetdailynews.com|publisher=www.hurriyetdailynews.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630212827/http://www.hurriyetdailynews.com/azeris-mark-20th-anniversary-of-khojaly-massacre-in-istanbul.aspx?pageID=238&amp;nid=14673|archivedate=2016-06-30}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R143&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Hocalı katliamına dev protesto|url=http://www.hurriyet.com.tr/hocali-katliamina-dev-protesto-20004588|website=www.hurriyet.com.tr|publisher=www.hurriyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923223757/http://www.hurriyet.com.tr/hocali-katliamina-dev-protesto-20004588|archivedate=2016-09-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R144&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı soyqırımı ilə bağlı plakatlar ABŞ metrosu və küçələrində|url=http://www.anspress.com/siyaset/24-02-2012/xocali-soyqirimi-ile-bagli-plakatlar-abs-metrosu-ve-kucelerinde--fotolar|website=www.anspress.com|publisher=www.anspress.com|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063123/http://www.anspress.com/siyaset/24-02-2012/xocali-soyqirimi-ile-bagli-plakatlar-abs-metrosu-ve-kucelerinde--fotolar|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R145&quot;&gt;Polad İlyas. Dünya sənin qəm yükünü daşıdım.- Bakı, 2010.- S.38-39.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R146&quot;&gt;E. Elitli.- Bakı: MBM, 2009.- 368 s&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R147&quot;&gt;T.Söhrab //Məhsəti.- 2009.- № 1.- S.10.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R148&quot;&gt;Paşa Qəlbinur //525-ci qəzet.- 2007.- 24 fevral.- S.22.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R149&quot;&gt;Qlobal Press jurnalı.- 2006.- № 1-2.- S.17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R150&quot;&gt;Nurəngiz Gün //Azərbaycan.- 2005.- 26 fevral. S.7.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R151&quot;&gt;Fəridə Hacıyeva. Məni məndən alan dünya.- Bakı, 1998.- S.14.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R152&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Novel devoted to Khojaly genocide published in Israel|url=http://www.azernews.az/aggression/103209.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=12 oktyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202114902/http://www.azernews.az/aggression/103209.html|archivedate=2017-02-02}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R153&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Quliyev|first1=Əsəd|title=Xocalı soyqırımı təsviri sənətdə|url=http://525.az/site/?name=xeber&amp;news_id=52322|website=525.az|publisher=525.az|accessdate=2 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710085000/http://525.az/site/?name=xeber&amp;news_id=52322|archivedate=2017-07-10}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R154&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=20 Yanvarın sənət təcəssümü|url=http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2013/yanvar/290497.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=28 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118182000/http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2013/yanvar/290497.htm|archivedate=2018-01-18}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R155&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Qaliboğlu|first1=Elçin|title=Xocalı faciəsi - Azərbaycanın tarixində dəhşətli soyqırımı hadisəsi|url=http://anl.az/xocali/x_qazet/Xalq_Cebhesi.-2010.-5fevral.-S.14..pdf|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019213448/http://anl.az/xocali/x_qazet/Xalq_Cebhesi.-2010.-5fevral.-S.14..pdf|archivedate=2021-10-19}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R156&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Qaliboğlu|first1=Elçin|title=Xocalı faciəsi yaradıcılıq əsərlərində|url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/70367.htm|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063032/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/70367.htm|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R157&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Whitfield|first1=Gemma|title=Xoca (Khoja) review|url=http://www.theupcoming.co.uk/2013/05/03/xoca-khoja-movie-review/|website=www.theupcoming.co.uk|publisher=www.theupcoming.co.uk|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321134944/https://www.theupcoming.co.uk/2013/05/03/xoca-khoja-movie-review/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R158&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Lithuanian war journalist puts his memories about Khojaly Massacre in a film|url=http://www.15min.lt/en/article/world/lithuanian-journalist-puts-his-memories-about-armenian-fascism-in-a-film-529-201042|website=www.15min.lt|accessdate=14-iyun 2014-yil}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R159&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Award-winning Khojaly documentary screened in Brussels|url=http://azertag.az/en/xeber/Award_winning_Khojaly_documentary_screened_in_Brussels-930553|website=azertag.az|publisher=azertag.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130343/https://azertag.az/en/xeber/Award_winning_Khojaly_documentary_screened_in_Brussels-930553|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R160&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=WATCH as Nigar Jamal releases the 3D explosive ʻEmpathy for Khojaly’ video|url=https://eurovisionireland.net/2015/02/27/watch-as-nigar-jamal-releases-the-3d-explosive-empathy-for-khojaly-video/|website=eurovisionireland.net|publisher=eurovisionireland.net|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230520/https://eurovisionireland.net/2015/02/27/watch-as-nigar-jamal-releases-the-3d-explosive-empathy-for-khojaly-video/|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R161&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=UK première of Khojaly 613 by Pierre Thilloy moves a London audience|url=http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience|website=teas.eu|publisher=teas.eu|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402100720/http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience|archivedate=2016-04-02}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160402100720/http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience |date=2016-04-02 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R162&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Requiem for a wartime massacre|url=http://ticket.heraldtribune.com/2016/02/26/requiem-for-a-wartime-massacre/|website=ticket.heraldtribune.com|publisher=ticket.heraldtribune.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703135250/http://ticket.heraldtribune.com/2016/02/26/requiem-for-a-wartime-massacre/|archivedate=2017-07-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R163&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Traktor-Sazi” Xocalı şüarı qaldırdı|url=http://axar.az/news/10092|website=axar.az|publisher=axar.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://axar.az/news/10092|archivedate=25 avqust 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R164&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Meaningful Message from Arda Turan|url=http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/meaningful-message-from-arda-turan/301386/|website=www.habermonitor.com|publisher=www.habermonitor.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321192550/http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/meaningful-message-from-arda-turan/301386/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R165&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Atletico Madrid FC to honor Khojaly victims|url=http://www.azernews.az/nation/64702.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063611/https://www.azernews.az/nation/64702.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

[[Turkum:Ozarbayjonda ommaviy qotillik]]
[[Turkum:Urushlar]]
[[Turkum:Millatlararo mojarolar]]
[[Turkum:Qorabogʻ]]
[[Turkum:Ozarbayjonning zamonaviy tarixi]]</text>
      <sha1>gf6fvon66lel9yqouewi2jb53l62fwe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121670</id>
      <parentid>6121669</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137484" sha1="ny494bp255ca71l8do2zwhq41gz9fbi" xml:space="preserve">{{Urush bilgiqutisi
| nomi    = Xodjali qirgʻini
| qismi      = [[Qorabog’ mojarosi|Tog’li Qorabog’ mojarosi]]
| tasvir      = [[Fayl:Stamps_of_Azerbaijan,_2007-777.jpg|290px]]
| izoh     = ''Ozarbayjon Pochta markasi 2007''
| sana        = 26 fevral 1992-yil
| joy       = Xodjali, Ozarbayjon
| hududiy_oʻzgarishlar   = 
| sabab = Xodjali shahrini Arman Qurolli kuchlari tomonidan bosib olinishi
| natija = 
| status      = 
| raqib1  = {{Bayroq|Armenia}} Armaniston Qurolli Kuchlari&lt;br /&gt;{{Bayroq|Armenia}} Yollangan qoʻshin&lt;br /&gt;{{Bayroq|SSSR}} Rossiyaning 366-motooʻqchi polki
| raqib2 = {{Bayroq|Azerbaijan}} Xodjali politsiya otryadlari
| qomondon1 = {{Bayroq|Armenia}} [[Seyran Oganyan]]&lt;br /&gt;{{Bayroq|Armenia}} [[Serj Sargsyan]]&lt;br /&gt;{{Bayroq|Armenia}} [[Robert Kocharyan]]
| qomondon2 = {{Bayroq|Azerbaijan}} [[Alif Xajiyev]]
| kuch1 =
| kuch2 =
| yoqotishlar1 =
| yoqotishlar2 = 161-613
| ilova = [[Tasvir:Khojaly District in Azerbaijan 2021.svg|300px]]
| campaignbox =
}}

'''Xo'jali qirgʻini''' ({{lang-az|Xocalı facəsi}} — [[1992-yil]] [[25-fevral]]dan [[26-fevral]]ga oʻtar kechasi [[Armaniston]] qurolli kuchlari sobiq [[SSSR]]ning 366 motooʻqchi polki ishtirokida Xo'jali shahrida ozarbayjonliklarga qarshi etnik tozalash maqsadida uyushtirilgan qirgʻin. Armaniston otryadlari tomonidan Xo'jali bosib olinganidan soʻng, u yerda qolgan tinch aholi deportatsiya qilindi. Bu ishlar tashkillashtirilgan koʻrinishda amalga oshirilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. [[Deportatsiya]] qilingan tinch aholi mulki [[Xonkandi]]da saqlab qoʻyilgan. Bu NKR boshqaruvi tomonidan kerakli qaror mavjudligini yaqqol isbotlaydi. Xo'jali tinch aholisi shu jumladan ayollar va bolalarni asirga olinishi va ushlab qolinishi Xo'jalining butun tinch aholisini beminnat Ozarbayjonga qaytarishga tayyorligi haqidagi NKR boshqaruvining Deklaratsiyasiga zid kelardi. Asirlar oʻta qoniqarsiz sharoitlarda saqlangan, Xo'jali tinch aholisiga qarshi zoʻravonlik harakatlari amalga oshirilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Xodjali aholisi qonunga xilof ravishda oʻz mulkidan mahrum qilingan, tinch aholi koʻchmas mulki Xonkandi va uning atrofida yashaydigan shaxslar tomonidan egallab olingan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. NKR rahbariyati Xodjalidan ketgan yoki deportatsiya qilingan aholi mulkini egallab olinishini qonuniylashtirdi, shaxsiy uylarga egalik qilish uchun orderlar berilishi tashkil etildi. Xodjaliga bostirib kelishda sobiq SSSRning 366 motooʻqchi polki ishtirok etgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. „Memorial“ huquqlarni himoya qilish tashkiloti xulosasiga koʻra, harbiy motooʻqchi polkining harbiy operatsiyalarda hamda janglarda ishtirok etganligi, shuningdek, nizolashgan tomonlarning harbiy mulkini boshqa tomonga berilishi oʻrganib chiqilishi kerak&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Xodjali qirgʻini natijasida 613 tinch aholi yoʻq qilindi, ulardan 63 ta bolalar, 106 ayollar va 70 qariyalar edi, 8 oila toʻliq yakson qilindi, 25 bolalar ota va onasidan mahrum boʻldi, 130 bola esa ota yoki onasidan ayrildi&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt;. Dushman oʻqidan 487 odam yaralandi, ulardan 76 bolalar edi, 1275 kishi asrga olindi. Asrga oilnganlardan 150 kishi shu jumladan 68 ayol va 26 bolalar taqdiri hozirgacha nomaʼlum&lt;ref name=&quot;R5&quot; /&gt;.

Xodjali qirgʻinini Ozarbayjonda asosan Ozarbayjon Milliy qahramoni Chingiz Mustafayev yoritgan. Harbiy jurnalistning qisqa xizmat davrida Xodjalida sodir etilgan oʻgʻrilik va vahshiliyklarni tasmaga tushirdi. Xodjali himoyasi davrida Ozarbayjonning yetti milliy qahramoni ishtirok etgan&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. Jangda Prezident tomonidan „Mardlik uchun“ medalini oʻlimidan soʻng berilgan Shoxrat Xasanov vafot etdi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. Ozarbayjon milliy qahramoni Allahverdi Bagirov arman polkovnigi Vitaliy Balasanyan yordami bilan uch kun ichida 1003 Xodjali asrlarini ozod qildi.

Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini tan olish — Ozarbayjon tashqi siyosatini asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini Ozarbayjondan tashqari [[Pokiston]] hamda [[Sudan]] tan olgan. Parlament darajasida fojeani [[Meksika]], [[Kolumbiya]], [[Chexiya]], [[Bosniya va Gertsegovina]], [[Jibuti]], [[Peru]], [[Gonduras]], [[Panama]], [[Iordaniya]], [[Ruminiya]] va [[Shotlandiya]] tan olgan&lt;ref name=&quot;R7&quot; /&gt;. [[AQSH]]ning 22 shtati Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi hujjatni qabul qilgan.

Ozarbayjonda bu fojea „Xodjali qirgʻini“ deb ataladi. Dunyoning 6 mamlakatida Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan 9 yodgorlik qurilgan.

== Zamin ==
1991-yilning oktabiridan Xodjali qamalda boʻlgan&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. 30 oktyabr kuni avtomobil yoʻllari toʻsib qoʻyildi va yagona harakatlanish vositasi vertoleyot boʻlib qoldi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. 1992-yilning 28 yanvarida Xodjaliga soʻnggi vertolyot uchib keldi. Lekin Shusha osmonida vertolyot otib tushirilganidan soʻng va fojea natijasida 41 odam haloq boʻldi, natijada bu aloqa vositasi ham uzildi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R8&quot; /&gt;. 2 yanvardan shaharda elektroenergiya taʼminoti toʻsib qoʻyildi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;.

1992-yilning 2 yanvaridan boshlab Ayaz Mutalibov Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti vazifalarini bajarishni davom ettirdi. Yangi tashkil topgan Armaniston Respublikasi separatistlar uchun ochiq Togʻli Qorabogʻni qurol-yaroq, yonilgʻi, mahsulot va boshqa moddiy texnik taʼminot bilan taʼminlaganini rasmiy ravishda inkor etdi. Lekin Levon Ter-Petrosyan keyinchalik separatistlarga texnika va pul bilan taʼminlaganini tan olgan boʻlsa ham, oʻz odamlarini jangga yuborganini inkor qildi. Armanistonga Ozarbayjon blokadasi hamda Ozarbayjon qoʻshnisi Turkiya tomonidan bosim uyushtirildi&lt;ref name=&quot;R9&quot; /&gt;. Fevralning boshida Ozarbayjonning Malibeyli, Garadagli hamda Agdaban qishloqlarini armanilar bosib oldi, u yerdagi aholi esa koʻchirildi, natijada 140 kishi jarohat oldi, 99 kishi vafot etdi&lt;ref name=&quot;R10&quot; /&gt;.

Armanistonni Qorabogʻ bilan quruqlikdagi faqat bitta aloqa vositasi boʻlgan, bu vertolyot orqali Lachin darasidir. Xodjali Xankendidan 7 kilometr masofada, tahminan 6,000-10,000 aholisi boʻlgan, aeroprtga ega yagona shahardir. Bundan tashqari Grad raketa artileriyasi uchun baza hisoblanadi&lt;ref name=&quot;R11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R12&quot; /&gt;. Xankendida armanilar yashagan baland binolarga 400 Grad raketalari otilgan. Fevral oxirida armani qurolli kuchlari kelayotgan hujum haqida maʼlum qildilar va Xodjalida otishmani toʻxtatish uchun Ozarbayjonga shart qoʻydilar&lt;ref name=&quot;R12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R13&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R14&quot; /&gt;.

== Xodjali ishgʻoli (bosqin) ==
[[Tasvir:Nagorno Karabakh, Azerbaijan, Khojaly region..png|thumb|Xodjali shahri]]
1992-yilda 25 fevraldan 26 fevralga oʻtar kechasi Armaniston qurolli kuchlari 366 motooʻqchi polki ishtirokida Ozarbayjonning Xodjali shahriga hujum qilishdi va u yerda yashaydigan etnik ozarbayjonlarni vahshiylarcha oʻldira boshlashdi&lt;ref name=&quot;R15&quot; /&gt;. Xodjaliga hujum uch yoʻnalishdan olib borildi, shu sababli aholi Kardar daryosi tomoniga toʻgʻri oʻrmonlarga qochishga majbur boʻldi&lt;ref name=&quot;R16&quot; /&gt;. Oʻrmonda kuchdan qolgan va charchagan aholining katta qismi arman qurolli kuchlari tomonidan oʻta vahshiylik bilan oʻldirildi&lt;ref name=&quot;R17&quot; /&gt;.

„Memorial“ inson huquqlarini himoya qilish markazining xulosasida 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Xodjalida inson huquqlarini ommaviy ravishda buzilishi va okkupatsiyadan oldin u yerda 2-4 ming kishi shaharning bir necha yuz himoyachilar bilan yashaganligi taʼkidlangan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Xodjalini himoya kuchlari, Ozarbayjon Ichki Ishlar Vazirligi politsiyasi hamda Ozarbayjon Milliy armiyasi askarlari himoya qilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Ikkala tomonning maʼlumotlariga koʻra, shaharda uch turdagi bronitexnika shuningdek, „Alazan“ raketalari boʻlgan. Xodjalini ishgʻol qilishda ishtirok etgan shaxslar hamda Togʻli Qorabogʻning „mansabdor shaxslari“ ikki turdagi „Grad“ reaktiv tizimlar mavjudligini taʼkidlashgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Bosqin (ishgʻol) ishtirokchilari ===
„Memorial“ kuzatuvchilari hujum qilishga aynan kim buyruq berganini hamda bu qilmishlar uchun kim javobgarligi haqida maʼlumot topa olmadilar. Lekin, Togʻli Qorabogʻdagi holat haqidagi arizani asos qilib olgan hamda Xodjalini bosib olish operatsiyasini rejalashtirib amalga oshirgan NKR boshqaruvi buning uchun javobgar degan xulosa qilsa boʻladi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

==== 366 motooʻqchi polki oʻrni ====
Barcha qochoqlarning guvohligiga koʻra, shahar hujumida 366 motooʻqchi polki harbiylari ishtirok etgan, ayrimlari esa hatto shahar ichiga ham kirishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R18&quot; /&gt;. Aholi qarshiligiga uchragan harbiy komanda tarkibining bir qismi erkin chiqish yoʻllarini taʼminlab bera olmadi&lt;ref name=&quot;R19&quot; /&gt;. Shu maqsadda Gyandjda joylashgan desant diviziyasi jalb qilindi. Lekin bu kuchlarning kelgunicha, tarkibi asosan qirgʻinda ishtirok etgan harbiy armanilardan tashkil topgan bu diviziyadan 103 kishi harbiy buyruqqa boʻysunmay Xodjalida qoldilar&lt;ref name=&quot;R20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R22&quot; /&gt;. Polk boshqaruvi hamda polkni chiqib ketishi uchun javobgar shaxslarning jinoiy kelishuvi natijasida harbiy texnikaning bir qismi, shu jumladan bronlangan texnika armanilarga berib yuborildi&lt;ref name=&quot;R23&quot; /&gt;.

Maʼlumotlarga koʻra, armanilarga berib yuborilgan 366 polkning harbiy mashinalari shahar hujumida ishtirok etgan, ular oʻq ochishdi lekin shaharga kirmadi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Harbiy xizmatchilarning armanilar tomonida operatsiyada ishtirok etishi uchun polkning boshqaruvi yozma buyruq bergan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Bosqinni kechishi ===
[[Tasvir:10 xojali ilgar.jpg|thumb|Xodjali qochoqlari poyezdda, Agdam 1992-yil]]
25 fevral kuni soat 23:00 boshlab Xodjali zambarakdan oʻqqa tutilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Birinchi navbatda yashash joylaridagi kazarmalar hamda himoya nuqtalari vayron qilindi. Piyoda otryadlari shaharga 26 fevral kuni 01:00-04:00 orasida kirib kelishdi. Armaniston qurollangan uyushmalar aʼzolarining taʼkidlashicha, Xodjali Gornizoning harbiy mudofasi tez orada yakson qilindi. Xodjalidagi vayronalar artileriya hujumi boʻlganini isbotladi, ular vaqtincha koʻcha urushi natijalariga oʻxshamasdi. Soʻnggi mudofa nuqtasi soat 07:00 da yoʻq qilindi. Bosqindan soʻng darhol aholining bir qismi Agdam tomonga qolgani esa Xodjaliga yoʻl oldi. Shahardan chiqib ketayotgan ayrim guruhlar orasida shahar gornizoni harbiylari ham boʻlgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Aholi shaharni ikki yoʻnalishda tark etdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.
* Shaharning sharqiy qismidan daryo boʻylab shimoli — sharqiy yoʻnalishga, Askeranni chap tomonda qoldirgan holda (aynan shu yoʻlni Armanistonning mansabdor shaxslari „erkin koridor“ deb atashadi)
* Askeranning oʻng tomonidan qoldirib, shaharning shimoliy tomonidan shimoli — sharqiy yoʻnalishiga (maʼlum boʻlishicha bu yoʻldan kam sonli qochoqlar oʻtgan).
Shunday qilib, tinch aholining katta qismi Xodjalini tark etdi, tahminan 200-300 kishi yertoʻlalarda berkinib shaharda qolishdi. Ishgʻol vaqtida bombardimon natijasida sanoqsiz koʻp odam oʻldirilgan. Arman tomoni tajribaga ega boʻla turib, oʻlganlar soni haqida maʼlumot berishdan bosh tortdi. (26 fevral kuni „Golfstrim“ uyushmasining televizion muhbiri Burganskiyning xabar qilishicha, aholining koʻpchiligi mudofa gornizoni boʻlinmalarining minomyot oʻqi bilan yakson qilindi, lekin Burganskiy xabaridagi hujumga aloqador ayrim maʼlumotlar boshqa manbalardan olingan maʼlumotga toʻgʻri kelmaydi va bu bilan shubha tugʻdiradi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Armaniston manbalariga koʻra hujum tomonidan yoʻqotishlar 10-12 kishini tashkil etgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Aholini olib chiqish uchun „Boʻsh koridor“ ===
[[Tasvir:Shakhsey-vakhsey in Agdam for victims of Khojaly massacre.jpg|thumb|left|1992-yilda Agdamda Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Shaxsey — vaxsey]]
Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, Xodjalidan tinch aholini olib chiqish uchun „NKR“ shaharning sharqiy tomonidan va Agdam tomonga daryo boʻylab shimoli — sharqiy yoʻnalishda, chap tomondan Askeranni aylanib oʻtib „boʻsh koridor“ tashkil etildi. Kengligi 100-200 boʻlgan bu „koridor“ ayrim joylarda 300 metrga yetdi. „Koridor“ hududida joylashgan arman qurolli birlashma aʼzolari hamda qurolsiz birlashma aʼzolari „koridor“ dan oʻtayotgan tinch aholi va qurolsiz guruhlarga oʻt ochmaslikka vaʼda berishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Rasmiy maʼlumot va hujum ishtirokchilari xabarlariga koʻra, ishgʻol qilishdan avval Xodjali aholisi bronlangan harbiy moshinalardagi balandlatish vositasi yordamida bunday „koridor“ mavjudligi haqida xabardor qilindi. Lekin bunday maʼlumot berayotgan shaxslar aholining koʻpchiligi ovozning pastligi sababli bu ogohlantirishni eshitmaganligi mumkinligini taʼkidlashdi.

NKR rahbariyati bu bilan shuni tasdiqladiki, ishgʻoldan bir necha kun oldin, vertolyotdan „boʻsh koridor“ dan foydalanish haqidagi varaqalar otilgan. Lekin buni tasdiqlash uchun „Memorial“ kuzatuvchilariga bu varaqalarning hatto bir nusxasini ham koʻrsata olishmadi. Soʻrov qilingan Xodjali qochoqlari bunday maʼlumot haqida eshitmagan edi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

„Memorial“ kuzatuvchilari Xodjali ishgʻoli vaqtida qochgan 60 yaqin kishini Boku va Agdamda soʻroq qilishdi. Soʻroq qilinganlardan faqat bittasigina „boʻsh koridor“ haqida xabar eshitganini aytdi (bu haqida Xodjali gornizonining askari maʼlum qildi). „Memorial“ kuzatuvchilari Xankendi markazida deputat Paruyr Xayrikyan bilan soʻrov oʻtkazishdi (suhbat Armaniston televideniyesi operatori tomonidan yozib olingan) asrga olingan Xodjali aholisi „Boʻsh koridor“ haqida hech narsa eshitmaganini aytishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Hujmdan bir necha kun avval, armaniston tomoni vakillari radio aloqasidan foydalanib muassasalarni bir necha bor rejalashtirilgan hujum haqida xabardor qilishdi va aholini shahardan darhol olib chiqishni taklif qilishgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Bu xabar olinib Bokuga yuborilgan hamda „Boku ishchisi“ gazetasida tasdiqlangan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Korridorning mavjudligi haqida „Russkaya misl“ gazetasining 03.04.1992-yilgi sonida ham yozilgan, shuningdek, bu haqida Xodjali ijroiya qoʻmitasi boshligʻi Elman Mamedov ham shunday yozgan:
{{cquote|4=Elman Mamedov|''Biz tinch aholini olib chiqish uchun bu koridor e’tiborga olinganligini bilgan edik...''&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;}}

== Qirgʻin ==

=== Shaharni tark etgan aholi taqdiri ===
Hujum (bosqin) boshlanishi bilan, aholi xavotirda shaharni tark eta boshladi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Aholini hatto eng zarur buyumlarni ham olishga imkoni boʻlmadi — aksariyat yengil ust-boshda qochgan (natijada ular turli darajadagi muzlashdan aziyat chekdi). Boku va Agdamda soʻrov qilingan koʻpchilik qochoqlarda hatto hujjat ham boʻlmagan. Aholining koʻpchiligi shaharni daryo boʻylab tark etgan (birinchi yoʻnalish — „Xodjaliga hujum“ boʻlimiga qarang). Ayrim qochoq guruhlar orasida shahar gornizonining harbiylari boʻlgan. Ozarbayjonning Agdam tumani atrofida odamlar „boʻsh koridor“ dan chiqishgan, lekin bu odamlarga qarata oʻt ochilgan va natijada ularning aksariyati halok boʻlgan. Tirik qolganlari esa har tomonga qochib ketishdi. Omon qolishga uringanlari esa arman postlariga duch kelishdi va oʻsha yerda otib tashlandilar. Qochoqlarning faqatgina bir qismi Agdamgacha yetib keldi, ayrimlari aynisa ayol va bolalar (aniq sonini aytishning imkoni yoʻq) togʻu-toshlardan oʻtib oʻsha yerda sovuqdan halok boʻlishgan, ayrimlari Pirdjamal va Naxchivanik qishloqlarida asrga olingan. Xojali aholisining aytishicha, asrga olinganlarning ayrimlari oʻldirilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Qochoqlar oʻldirilgan joylar, shuningdek jasadlar, Ozarbayjon boʻlimlarining vertolyotda jasadlarni olib ketish operatsiyalari barchasi videoga olingan. Videoga olingan tasmalarda jasadlar katta hudud boʻylab yoyilib yotgani koʻrinib turibdi. Filmda fojea joyidagi murdalarning aksariyati ayollar, qariyalar hamda yosh bolalar ekanligi koʻrinib turibdi. Shu bilan birga oʻldirilganlar orasida forma kiygan odamlar ham bor. Videoda asosan ular koʻrsatilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Relyefning qiyinligi hamda jismoniy xususiyatlarni hisobga olganda, qochoqlar taxminan 7 yoki 8 soat ichida oʻldirilgan joyiga yetib kelgan („boʻsh koridor“ gacha parallel yoʻl 2 soat). Shunday qilib, qochoqlar ertalabdan oʻq ostida qolgan.

Toʻrt kun ichida Agdamga taxminan 200 jasad olib kelingan. Jasadlarda oʻzgarish alomatlari boʻlgan. Agdamdagi tibbiyot muassasi xodimlari toʻrtta terisi shilingan va bitta boshi tanasidan kesilgan murdani aniqlashdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. 181 murda (130 erkak, 51 ayol, 13 bola) sud tibbiyot ekspertizasidan oʻtkazganda 151 kishi oʻqdan hamda 20 kishi metal quroldan, 10 kishi esa olovdan vafot etgani aniqlandi. Shuningdek, Xodjalidan olib kelingan bir necha murda ustida sud tibbiyot ekspertizasi oʻtkazildi. „NKR“ boshqaruvi „Memorial“ kuzatuvchilariga 120-130 murda Agdamga kelishuvga koʻra olib kelinganligini takidlashdi. 96 murda Agdamda koʻmildi. Boshqalarning murdalari esa qarindoshlariga yetkazib berildi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

„NKR“ rahbariyati hamda arman harbiy otryadlari aʼzolari tinch aholini „boʻsh koridor“ da oʻldirilishi, arman postlariga oʻt ochganlarga qarshi javoban oʻt ochishga majbur boʻlganini tushuntirishdi. Arman qurollangan otryad aʼzolari taʼkidlashicha Ozarbayjon boʻlinmalari himoyada quroldan foydalangan. Arman postlariga birinchi guruh qochoqlar yaqinlashdi. Qochoqlar orasidagi harbiylar arman postlariga qarata oʻt ochishdi. Otishma vaqtida bitta post yoʻq qilindi (2 kishi oʻldirildi, 10 kishi jarohatlandi). Lekin Ozarbayjonliklar bilmagan boshqa post qochoqlarga qarata yaqin masofadan oʻt ochishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Xodjali qochoqlarining takidlashicha (matbuotda ham takidlangan) aholi orasidagi harbiylar arman postlariga qarata oʻt ochishdi, lekin ular faqatgina qarshi javoban oʻt ochgan, armanilar birinchi boʻlib qurol ishlatgan. Ikkinchi yoʻldan yurgan qochoqlarga hamda Askerning oʻng tomonidagilarga qarata oʻt ochilgan. Agdamning tibbiy vagonida Xodjalidan koʻp sonli qurbonlar boʻlgan&lt;ref name=&quot;R24&quot; /&gt;. Roʻyxatga olish jurnalida 598 nafar jarohatlangan hamda muzlagan, terisi shilingan va boshi tanasidan judo qilingan kishilar haqida yozuvlar mavjud&lt;ref name=&quot;R24&quot; /&gt;. Xodjalida halok boʻlganlar soni faqatgina oʻqdan halok boʻlgan qochoqlar bilan emas, balki togʻlarda muzlab qolganlar bilan ham hisoblanadi. „Memorial“ kuzatuvchilari uch bolasidan judo boʻlgan ayol bilan suhbatlashishdi. „Qorabogʻ“ 26.03.92 dagi gazetasi maʼlumotlariga koʻra qoʻmita 476 halok boʻlganlar oilasiga yordam koʻrsatgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R24&quot; /&gt;.

=== Shaharda qolgan aholi taqdiri ===
Shahar qurollangan arman otryadlari tomonidan bosib olinganida, u yerda 300 tinch aholi qolgan, ular orasida 89 turk — axisklar boʻlgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Aholi, bosqin ishtirokchilari, „NKR“ rahbariyati hamda Xodjali tumani ommaviy axborot vosita vakillari maʼlumotlariga koʻra, qolgan tinch aholi asrga olingan va uch kun ichida Xonkendining (hukm qilish va transport qoʻshinlari markaziga), „Krasnaya“ qishlogʻi hamda Askeran tumani qamogʻiga koʻchirildi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. NKR rahbariyati bilan kelishilib, ayrimlari xususiy arman oilasi uylariga olib ketilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

„NKR“ rahbariyati maʼlumotlariga koʻra bir hafta ichida barcha ayol va bolalar Ozarbayjonga olib borilgan. Ikki tomondan olingan maʼlumotlarga koʻra, Xodjali bosib olingan vaqtda Agdamga ketayotgan va asrga olingan 700 aholi 28.03.1992-yilda Ozarbayjonga qaytarilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Ularning aksariyati ayol va bolalar edi. Shu vaqtda Xodjalining bir necha aholisi maʼlumotlariga koʻra ayollar, bolalar hamda erkaklar „almashish vositasi“ sifatida olib qolingan. Bu maʼumotlar „Memorial“ vakillari tomonidan tasdiqlangan. 13 martgacha Xodjalilik ayollar va yosh qizlar Askeranda asir sifatida olib qolingan. Bundan keyin ham ayollar Askeranda kuch bilan ushlab turilgan va bunga isbotlar mavjud&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Asirlar va Xodjali himoyachilarini saqlash sharoitlari ===
[[Tasvir:18 xojali ilgar.jpg|thumb|Majburiy koʻchirilganlar — Agdamdagi Xoʻdjali qirgʻini guvohlari]]
„Memorial“ huquqni himoya qilish markazi kuzatuvchilari maʼlumotlariga koʻra, Xankendidagi Xodjalining tinch aholisi hamda Ozarbayjon birlashmalari aʼzolari qamoqxona markazida oʻta yomon sharoitlarda saqlangan.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Tashqi koʻrinishidan asrlar kuchdan qolgan, uzoq muddat och qolishgani hamda muntazam ravishda doʻpposlanganligi maʼlum boʻldi. Shuni taʼkidlash kerakki, kuzatuvchilar faqatgina bir nechta asrlar bilan uchrasha olishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

Qamoq raisi mayor Xachayturyan asrlarga bir necha daqiqaga ham gaplashishga ruxsat bermadi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Bunday imkoniyat faqatgina bir marotaba berilgan. Asrga olingan hamda keyinchalik almashtirilgan Xodjali aholisi va shahar mudofachilari muntazam ravishda doʻpposlanganini aytishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

Allaxverdi Bagirov Xodjali qirgʻini vaqtida jang joyida arman askar bosqinchi jasadlari va asrlarni ozarbayjon asrlariga almashgan Allaxverdi Bagirovning xizmati katta boʻldi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Arman polkovnigi Vitaliy Balasanyanning yordamida uch kun ichida armanilar qoʻlidan 1003 asrni tortib oldi (ozod qildi). Allaxverdi Bagirov arman asrlarini avtobusda olib keldi va xoʻjayinlariga topshirdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; U murdalarni kafanga oʻrab Agdam masjidida koʻmdi.&lt;ref name=&quot;R25&quot; /&gt; Agdamning Karagachi qabristoniga asirlar olib kelindi.&lt;ref name=&quot;R26&quot; /&gt; Harbiy operator Seyidaga Movsumli va Chingiz Mustafayevlar Allaxverdi Bagirov va Vitaliy Balasanyanlar muzokaralarini yozib olish imkoniyatiga ega boʻlishdi.&lt;ref name=&quot;R27&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R28&quot; /&gt;

=== Jasadlarni yigʻish ===
Xodjali voqealari vaqtida aholi Agdam yoʻnalishida emas, togʻ va oʻrmonlar tomoniga qochishdi, sababi arman qurolli otryadlari Agdam yoʻlidagi Garagaya tepaligini egallab olishdi. Askeran tomonidan Xodjaliliklarga yordam bera olmagan qoʻshin guruhi xodjaliliklarga yordam berish rejasini tuzishdi va Garagaya operatsiyasini boshlashdi. Bu operatsiya yuqori rahbariyat tomonidan tayyorlangan. Xodjali voqealari boshlanganida Garagaya armanilarda boʻlgan. Faqatgina 26 fevralda tirik qolgan odamlardan holat haqida maʼlumot olib, mahalliy Agdam batalyoni tinch aholini ozod qilish operatsiyasini boshladi. Shundan soʻng Shelli qishlogʻi yoʻnalishi boʻylab tinch aholi ozod etildi. Garagaya operatsiyasi natijasida 200 ga yaqin aholi asirlikdan ozod etildi, 100 ortiq murda Agdamga olib kelindi. Xodjaliliklarning murdalari Garagayaning qarshi tomonida Askerandan bir oz oldindan boshlandi. Bu hududlar armanilar boshqaruvi ostida boʻlgan.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt;

[[Tasvir:Map of the area where Massacre of Khojaly citizens was committed (Azerbaijani).png|250px|thumb|left|Xodjaliliklar murdalari asosan shaharda va Askeran, Katuka hamda Naxichevanikda boʻlgan]]
Agdam batalyoni komandirlaridan biri Allaxverdi Bagirov hamda Askeran batalyoni komandiri Vitaliy Balasyan oʻrtasidagi muzokaralar natijasida, xodjaliklarning qolgan murdalari yegʻildi.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt; Shunday qilib, voqealardan ikki kun oʻtgandan soʻng, qarshi tomon bilan muzokaralardan soʻng, Allaxverdi Bagirov Askeran batalyoni komandiri bilan uchrashdi va Ozarbayjon tomoni murdalarni olib ketishini va syomka olib borishini aytib oʻtdi (oʻsh paytda Bagirov bilan birga harbiy operator Seyidaga Movsumov boʻlgan).&lt;ref name=&quot;R31&quot; /&gt; Vitaliy avval syomkalarga qarshi edi, lekin ikki arman askari ozarbayjonliklarni hamma joyda kuzatib yurishi va faqatgina ularning ruxsati bilan suratga olish sharti bilan rozi boʻldi. Kelishuvdan soʻng ular armanilarning moshinasiga oʻtirib toʻgʻri Xodjaliga ketishdi. Ular bilan ikki yuk moshinasi yoʻlga chiqdi. Moshinada bitta Xodjali mudofa batlyon guruhi boʻlgan. Ular murdalarni yegʻishi kerak edi. Askeran togʻi oldidagi Askeran koʻprigiga yetganda, koʻprik tagi va atrofi toʻla murda ekanligini koʻrishdi. Aksariyatining boshi tanasidan judo qilingan, koʻzi oʻyilgan, yuzidan terisi shilingan, vahshiylik bilan qiynoqlarga solingani maʼlum boʻldi. Movsumov har qancha suratga olishga urinmasin, unga yoʻl qoʻyishmadi. Ozarbayjon askarlari murdalarni yegʻa boshlashdi. Oʻlganlar orasida chaqaloqlar, qizlar, qariyalar boʻlgan. Ayrimlari arqon va zanjirlarga bogʻlangan edi.

Bir oz oldinga yurganda koʻp sonli Ozarbayjon askarlari murdalarini koʻrishdi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Ular jang holatida oʻlishgan. Ular orasida Alif Xajiyev murdasi ham bor edi. Uning yuzi kurtka bilan yopilgan edi, shuning uchun armanilar uni tanishmadi va olib ketishga ruxsat berishdi. Armanilar ham murdalar orasida alla kimni yaʼni Adil Guliyevni qidirishdi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Armanilar Seyidaga Movsumovga Adil Guliyev jasadini koʻrsatib soʻraganda, u uing jasadi emasligini aytdi. Alif Xadjiyev murdasidan nariroqda quloqlari kesilgan qariya murdasi bor edi.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt; Boshqa joyda butun bir oila jasadlari yotgan edi. Yoʻl yuzida qari eri va xotin sim bilan bogʻlangan, erkakning boshi tanasidan judo qilingan, ayolning esa qulogʻi va burni kesib tashlangan edi. Seyidaga Movsumov hammasini tasmaga yozib olishga harakat qildi. Jasadlar Gargarchay daryosi sohillaridan togʻlarigacha yotgan edi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R33&quot; /&gt; Askarlar Gargarchayga yetganida, armanilar koʻprikdan daryoga bir yuk moshina jasad otib yuborishdi.

Movsumov va jasadlarni yegʻgan askarlar tepaga koʻtarilganida, ular vertolyotda Chingiz Mustafayev kelganini koʻrishdi.&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt; Armanilar vertolyotni yoqib yuborishdi.&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Chingiz jang maydonida dushmanlarga qarama-qarshi qolib Naxchivanik tomonidan tasmaga tushirdi.

Mustafayevdan tashqari Movsumov u yerda boshqa muxbirlarni ham koʻrdi. Ulardan biri „Sahar“ gazetasi muxbiri Shamil Sabiroglu edi, boshqasi esa xorijiy jurnalist. Chingiz Mustafayevning soʻzlariga koʻra, u 28 fevral kuni birinchi marotaba kelganida radiusi 500 metr boʻlgan joyda butun maydon murdalarga toʻla boʻlgan.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Mustafayev havodan jasadlarni yegʻayotgan ozarbayjon askarlarini koʻrdi.&lt;ref name=&quot;R34&quot; /&gt; Hudud arman harbiylari tomonidan nazorat qilinganligi sababli uchuvchilar avval qoʻna olmadi.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R35&quot; /&gt; Va nihoyat qoʻnganida oʻq ovozlari eshitildi va vertolyot yana havoga koʻtarildi. Mustafayev bilan kelgan militsiya xodimlari barcha toʻrtta jasadni olib ketishdi. Chingiz Mustafayev va u bilan birga kelgan besh kishi bu hududda qolishdi (Askeran — Naxchivanik yoʻli orasida 25 metr, choʻchqa fermasi oldida) va suratga olishni boshlashdi.&lt;ref name=&quot;R34&quot; /&gt; Mustafayevning gapiga koʻra ularning oldidan ikkita armanilarga toʻla moshina oʻtib ketdi. Mustafayev aytishicha uning oldidagi ikkita odam bunday jasadlarni koʻrib hushidan ketib qoldi, koʻpchilikning yuragi xuruj boʻldi.&lt;ref name=&quot;R35&quot; /&gt; Soʻng vertolyot kelib Chingiz Mustafayevni olib ketdi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt;

Oʻsha kuni Bagirov askarlari 85 jasadni olishda ishtirok etishdi, ularning orasida Alif Xadjiyev hamda Adil Guliyev jasadlari boʻlgan, keyinchalik ularga Milliy Qahramon unvonini berishdi.&lt;ref name=&quot;R31&quot; /&gt; Kechki payt Agdam yaqinida bu guruhlarni Röytersin fotomuxbiri Frederik Langen rasmga oldi.&lt;ref name=&quot;R36&quot; /&gt; &quot;The New York Times gazetasiga intervyusida Langen shunday dedi:
{{Cquote|“Birinchi yuk mashinasida men 35 jasad, ikkinchisida ham taxminan shuncha jasadni ko’rdim. Ayrimlarining boshi tanasidan judo qilingan, yonib ketgan edi. Ularning barchasi erkak edi, ayrimlari esa harbiy formada edi”.&lt;ref name=&quot;R37&quot; /&gt;}}

Hammasi boʻlib Bagirov askarlari Katuk, Naxchianik, Askeran va Xodjalidan 180 yaqin jasad yegʻildi. Ularning aksariyati tanib boʻlmas holatda edi.&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt;

2 mart kuni Chingiz Mustafayev xorijiy jurnalistlar bilan birga harbiy harakatlar joyiga kelganida, jasadlarning ahvoli yanada dahshatli ahvolda edi. „Izvestiya“ gazetasiga intervyusida Mustafayev bir necha kunda ularning ahvoli yanada yomonlashganini aytib oʻtdi.&lt;ref name=&quot;R34&quot; /&gt;

=== qirgʻin qurbonlari ===
Koʻpgina Ozarbayjon va xorijiy ommaviy axborot vositalarida Xodjali qirgʻini natijasida 63 bola, 106 ayol, 70 qariya oʻldirilganligi qayd etilgan.&lt;ref name=&quot;R38&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R39&quot; /&gt; Xoʻdjalining 613 aholisi oʻldirildi, 8 oila toʻliq yoʻq qilindi, 25 bola otasi va onasida mahrum boʻldi, 130 bola yoki otasi yoki onasidan mahrum boʻldi.&lt;ref name=&quot;R39&quot; /&gt; Dushman oʻqidan 76 bola halok boʻldi, 487 yaralandi, 1275 tasi asrga olindi. 150 kishi garovga olindi, ularning orasida 68 ayol, 26 bola boʻlgan.&lt;ref name=&quot;R39&quot; /&gt; Ularning taqdiri bugungi kungacha nomaʼlum.

Ozarbayjon Parlamentining qonun va huquqlarni himoya qilish boʻlimi guruhi rahbari Namik Aliyevning taʼkidlashicha 23 aprelda Xodjali voqealarini oʻrganish natijasida Agdamda 213 nafar Xodjali qurbonari koʻmilgan.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt; Agdamning vaqtinchalik kasalxonasiga tushgan ayrim jasadar kombatlar sifatida qabul qilingan.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt; &quot;Helsinki Watch taʼkidlashicha 180 nafar Xodjali aholisi daraksiz yoʻqolgan.&lt;ref name=&quot;R41&quot; /&gt;

„Qora bogʻ“ kitobi muallifi Tomas Vaalning fikricha, vojea natijasida 485 kishi muzlab halok boʻldi.Ozarbayjonning rasmiy hisoblariga koʻra, 25-26 fevral kunlari haloq boʻlganlar soni 613 kishi, ulardan 63- bolalar, 106 ayol, 70 qariyalar edi.&lt;ref name=&quot;R42&quot; /&gt;

=== Xodjali aholisi mulki ===
Xodjali shahrini tark etayotgan aholi eng kerakli buyumlarini ham olib keta olmadilar.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Xodjali aholisiga hatto mulkining bir qismini ham olib ketishga yoʻl qoʻyishmadi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Koʻp uylarning eshigida ularning yangi egalarining familiyalari yozib qoʻyilgan edi. „Memorial“ kuzatuvchilari hech narsa bilan oldi olinmagan morodyorlikning guvohi boʻlishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Shaharda qolgan mulk, Xankendi aholisi va atrofida yashaydigan aholi tomonidan talon-toroj qilindi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; NKR oliy boshqaruvi buyrugʻiga koʻra, muhtoj armanilar Xodjalidagi uylarga koʻchirilgan va ularga orderlar berilgan.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

=== Xodjali qirgʻini davrida guvohlarning xotirasida qolganlar ===
[[Tasvir:09 xojali ilgar.jpg|thumb|1992-yil Boku poyezdida Xodjali qirgʻini natijasida halok boʻlganlar va yaralanganlar olib kelindi. Jasadlar tez yordam mashinalarida ham olib kelingan]]
33 yoshli ishchi Nigyar Azizovaning „Helsinki Watch“-a ([[Human Rights Watch]]) ga aytishicha, odamlarni oʻldira boshlanganidan soʻng ular orqaga qaytib turli tomonlarga qocha boshlashdi.
{{Cquote|Olomon 60 metrga cho’zilgan. Men odamlarning o’rtasida edim, tez orada ko’pchilik aholi o’ldirildi. Ular baland baqirib o’lishdi. Men ularni yuzidan tanidim. Oldidan o’tganda men ularning yuzini ko’rardim. Bolalar buni ko’rmasligi uchun biz ularni ko’zini yopardik.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Keyinchalik asrga olingan yosh Ozarbayjon ayoli „Helsinki Watch“ ga shunday deydi:
{{Cquote|U yerda qazilgan yer bor edi. Biz maydonga yaqilnlashdik va bizga qarata o’q ochayotganini ko’rdim. Bu yerda tahminan 60 kishi bor edi. Men bilan qochayotganlarning ko’pchiligiga yaralanib halok bo’lishdi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Xasan Allaxyarovning aytishicha:
{{Cquote|Tank bizga qarata o’t ochganda biz turli tomonlarga qocha boshladik, men har tomonda jasadlarni ko’rdim, men bilan qochayotganlarning ko’pchiligi halok bo’ldi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Xichran Alekberovning aytishicha:
{{Cquote|Naxchivanikda tonggi soat 9:00 edi. U yerda ekin yerlari va jasadlar bor edi. Ularning soni yuzga yaqin edi. Men ularni sanamaslikka harakat qildim. Bu maydonda men yaralandim. Ular Alif Xadjiyevnini ham yaralashdi men unga yordam bermoqchi bo’ldim, lekin o’zim ham qornimdan yaralandim. Maydonda boshqa jasadlarni ham ko’rdim, ular terisining rangi o’zgarmagan edi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Baloglan Allaxyarovning aytishicha:
{{Cquote|Naxchivanikda soat ertalabki 8:00 edi, ular o’q ochganda biz maydonning o’rtasida edik. Ular o’qni faqatgina bir tomon – o’rmondan ochgan. Keyin xotinim va kelinim bilan qochayotganimda 20 metr masofada otib o’ldirishdi. Kelinimga 3 joyiga – boshi, qorni va oyog’iga otishdi. Xotinimga esa beliga otib o’ldirishdi. Armanilar ularning barmoqlarini kesib olishdi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Nazilya Axmedova ertalab 8:00 da qochayotganida oyogʻidan yaralandi:
{{Cquote|Biz emaklab qochdik. Oyog’ida turganlarning barchasi yaralandi. Oyog’imni rostlash uchun turganimda men ham yaralandim, men ko’p sonli yaralangan odamlarni ko’rdim, ular orasida biz alohida emakladik.  Yaralangandan so’ng men ko’pchilikni ko’rmadim, ular o’rmonda berkinib oldilar. Kechki soat 7:00 gacha men qorda qoldim. So’ng Xalq Fronti a’zolari keldi va bizga qochishga yordam berishdi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}

== Xodjali jangida ishtirok etgan Ozarbayjonning Milliy Qahramonlari ==
Xodjali himoyasida yettita milliy qahramon ishtirok etdi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; Guvoh, keyin esa Xodjali jangida oʻldirilgan Shoxrat, Ozarbayjon Prezidenti tomonidan „Qahramonlik uchun“ medali bilan taqdirlangan.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;
* Alesker Novruzov himoya guruhidagi birinchilardan edi, keyinroq u batalyon jangchisi boʻldi, otishni bilgan va qurolni ishlata olgani uchun qolganlarni oʻrgatdi. Xodjali himoyasi qoʻmita aʼzolari armanilarning oʻt ochish nuqtalarini yoʻq qilishdi, arman guruhlarini yoʻq qilish uchun rejalar tuzib ularni amalga oshirishgan. Ertalabki soat 5 da Alesker guruhi himoya nuqtalarida armanilarning keng miqiyosdagi bosqinlarini ushlab qolishdi. Ular dushman hujumini toʻxtatishdi va ularni yakson qilib yaqiniga yoʻlatishmadi. Lekin qurol va oʻqlar tugab qarshi turishning iloji qolmadi.&lt;ref name=&quot;R43&quot; /&gt; Guruh komandiri Alesker Novruzov yagona besh qavatli binodan ortga chekinishga buyruq berdi. Bu besh qavatli bino yaqinida yaralandi va hushsiz holda asrga olindi. Uni turli qiynoqlarga solib qurbon qilishdi.&lt;ref name=&quot;R45&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;R45&quot; /&gt; Ozarbayjon Respublika prokuraturasining tergov guruhi bu holat haqida yetarlicha maʼlumot va tushuntirishlarga ega.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Shuningdek, guvohlar tomonidan berilgan maʼlumotlar ham mavjud, bu maʼlumotlar bir necha bor gazetalarda chop etilgan va kitoblarda yozilgan.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt;
* 1992-yilning 25 fevralida Elif Xadjiyev va uning koʻmakchilari dushmalaga jiddiy qarshilik koʻrsatishdi, lekin kuchlar teng emas edi. Elif Xadjiyev yangi kuchlar bilan odamlarning hurmati va ishonchi uchun ortga chekinmadi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Birinchi navbatda u aholini tinchroq va xavfsizroq joylarga koʻchirmoqchi edi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Agdam tumanining bir qismini qonli tun qopladi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Shunday xavfda ham ayrimlar Alif Xadjiyevni kutishardi, lekin bunday hollarda u shiddat bilan ortga oʻgirildi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Avtomatik oʻq Alif Xadjiyevning yuragiga tegadi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Uning jasadi besh kun davomida maymunjon butasi tagida qolib ketadi.&lt;ref name=&quot;R47&quot; /&gt; Uning Nazim ismli ishchisi, Xadjiyev oʻldirilganida buta tagiga qoʻyib, kurtka bilan yopib qoʻyadi, Nazim Alif Xadjiyevning jasadini olayotganida bir Armani „Agar bu jasad Alif Xadjiyevnikiligini bilib qolsalar, sizlarga uni bermaydilar“ deydi.&lt;ref name=&quot;R47&quot; /&gt; Shuning uchun Xadjiyevning jasadini mashinada olib ketib berkitib qoʻyishadi.
* 1991-yilda Tofik Xuseynov tashabbusiga koʻra „Xodjali mudofa batalyoni“ ni tashkil qiladi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi u dushmanlar bilan oxirigacha kurashadi va aholini xavfsizroq joyga olib chiqadi. U soʻnggi oʻqigacha kurashadi, oxirida oʻzini hamda yonidagi 10 armanilarni granata bilan portlatadi.&lt;ref name=&quot;R48&quot; /&gt;
* 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Ingilan Ismailov yaralangan hamda oʻlgan kishilarni tashir ekan, jasorat koʻrsatadi va aramilardan qasd olish imkoniyatlarini qidiradi. Gunohsiz insonlar uchun qasd olish uchun u Agdam atrofida kurashadi. Uning soʻnggi jangi Dashbashi choʻqqisida boʻldi. Choʻqqiga chiqish uchun 25 arman askarlarini yoʻq qildi, oʻzi esa mardonavor halok boʻldi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;
* 1992-yil 18 fevralda Xodjalidan ayollarni qutqarib olib chiqqan Adil Guliyev 11 jangda ishtirok etdi. Blokadani yorib oʻtish uchun u arman postiga yaqinlashdi. Postda ular arman bosqinchilariga koʻz ochishga bermay 21 kishini oʻldirishdi. Xonaga kirganida u va uning doʻsti Ilgar oʻq yedi. Adil Guliyev uni pana joyga olib oʻtmoqchi boʻldi, lekin dushman uni oyogʻidan yaraladi. Ilgar hayotdan koʻz yumadi, Djabbor esa dushmanlarini oʻldiradi. Bu jangda Djabbar va Xafiz yaralanadi. Yaralangan Adil Guliyevga xirurgik operatsiya kerak edi, lekin bu paytda kasalxonaga olib borish yoki doʻxtir olib kelishni iloji boʻlmagan. Yaralangan jangchilar, katta qiyinchiliklarni kechib oʻtib postga olib keladilar&lt;ref name=&quot;R49&quot; /&gt; 1992-yilning 25 fevralida jangdagi doʻstlari uni zambilga qoʻyib Guliyevni Xodjali qirgʻinidan qutqarishga harakat qilishdi. Xodjalining barcha aholisi uning odamlarni qutqarishdagi bebaho xizmatlarini anglashardi. Uni Ketik qishlogʻiga olib kelishadi. Lekin togʻ jangida ular armanilarning pistirmasiga tushishadi. Adil Guliyevni olib ketayotganlarni barchasi oʻldiriladi, bitta oʻq esa Adilning oʻziga tegadi. Besh kundan soʻng, 2 martda Adil Guliyevning jasadini olib ketishadi.&lt;ref name=&quot;R49&quot; /&gt;
* 1992-yilning 26 fevralida Fizuli Rustamov avtomat bilan qurollanib Naxchvanli qishlogʻi yaqinidagi Ketik qishligʻida qizlar va ayollar armanilarga asirga tushmasligi uchun jangga kiradi. U ikki marotaba ayol, bola va qariyalarni arman harbiylari qoʻlidan qutqaradi va ularni toʻgʻri Agdamga yuboradi. Rustamov odamlarni uchinchi marotaba qutqarmoqchi boʻlganida koʻp sonli armanilar uni yaralashdi. Uning doʻstlari katta qiyinchilik bilan Agdamdagi kasalxonaga olib borishdi lekin hayotini saqlab qola olishmadi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;
* 1992-yilning 26 fevralida Shoxrat Xasanov, mudofa batalyoni aʼzosi sifatida arman qurolli kuchlariga qarshi kurashadi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; Armanilar u jarohatlanganidan soʻng asirga olishdi. Uni qiynoqlarga solib oʻldirishdi, avval uni qoʻli va oyogʻini kesib tashlashdi, soʻng koʻzlarini oʻyib olishdi va shu tarzda oʻldirishdi. Shoxrat Xasanov jasadi bir oydan soʻng topildi va Bokudagi Shohidlar bogʻida koʻmildi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Ozarbayjon reaksiyasi ===
Jurnalist Tomas De Vaal takidlashicha, Ayaz Mutelibov oʻzining siyosiy raqiblarini shu voqealarda aybladi, lekin keyinchalik oʻz soʻzlaridan voz kechdi.&lt;ref name=&quot;R50&quot; /&gt; 3 marta oʻtgan Ozarbayjon Parlamenti kengashida, oppozitsiya deputatlari teleoperator Chingiz Mustafayevning filmini koʻrsatishni talab qilishdi. Boshqaruv rejimi bunday vahshiylikni koʻrib dahshatga tushdilar. 6 mart kuni Xalq Fronti boshqaruvi Mutalibovga talab qoʻyishdi, shundan soʻng, u isteʼfoga chiqdi. Yangi saylangan spiker Yakub Memmedov rasmiy holda hukumatni boshqara boshladi.&lt;ref name=&quot;R51&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R52&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R53&quot; /&gt;

1993-yilda Ozarbayjon Prezidenti [[Haydar Aliyev]] tashabbusiga koʻra 26 fevral qirgʻin kuni deb tan olindi.&lt;ref name=&quot;R54&quot; /&gt; Haydar Aliyevning 498 sonli 1997-yilning 25 fevralidagi qaroriga koʻra, soat 17:00 Ozarbayjon Respublikasi hududida qirgʻin qurbonlari xotirasiga bir daqiqa sukut saqlash eʼlon qilindi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; Xodjali qirgʻini munosabati bilan 2002-yilning 25 fevral kuni ozarbayjon xalqiga murojatida Haydar Aliyev shunday dedi:
{{Cquote|4=Haydar Aliyev|Xodjali qirgʻini shahidlari xotirasi oldida bu bizning fuqarolik va insoniylik qarzimizdir. Boshqa tomondan, bu vojeani xalqaro siyosiy – huquqiy baholanishi, uni asoschilari, tashkilotchilari va bajaruvhilarini jazolanishi, insoniyatga qarshi qaratilgan bunday vahshiy bosqinchilik boshqa qaytarilmasligiga qaratilgan.&lt;ref name=&quot;R55&quot; /&gt;}}
2014-yilda Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev qirgʻin haqida quyidagilarni aytib oʻtdi:
{{Cquote|4=Ilhom Aliyev|Xodjali qirgʻini qonli varoq bo’ldi va 200 yillik etnik tozalash siyosati va arman millatchilari va ularning tarafdorlari tomonidan xalqimizga qarshi uyushtirgan qirgʻinining davomi bo’ldi”.&lt;ref name=&quot;R56&quot; /&gt;}}
2017-yilda 40 mingdan ortiq odam umumxalq yurishda ishtirok etdi, bu yurish Bokudagi Azadlig maydonidan Xatain tumanida qurilgan „Ona yigʻisi“ yodgorligigacha davom etgan.&lt;ref name=&quot;R57&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R58&quot; /&gt;

=== Aramaniston Reaksiyasi ===
[[Tasvir:Zoriy Balayan.JPG|thumb|150px|Zori Balayan]]
NKR Oliy Qoʻmitasi Xodjaliga bosqinchilik vaqtida zoʻravonlik voqealariga afsuslarini bildirdi. Lekin, Xodjali okkupatsiyasi bilan bogʻliq jinoyatlarni tekshirishga kelsak, hech narsa koʻrsatilmadi. „Memorial“ kuzatuvchilari bilan suhbatlashgan mansabdor shaxslar Xodjali okkupatsiyasi davomida vahshiyliklar sodir boʻlganini rad etishmadi, bunga sabab qilib Armaniston qurolli kuchlari qatorida hamda ozarbayjon tomonidan oʻldirilganlarda jinoiy oʻtmishli shaxslar boʻlgan deyishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

Terrorchi akasi Monte Melkoyanga atab kitob yozgan muallif Markar Melkoyanning aytishicha, „shahar strategik maqsad boʻlgan, lekin shu bilan birga bu oʻch olish edi“. Muallif shuningdek, ikki arman otraydlari „Arabo“ hamda „Aramo“ jangchilarini roʻlini tavsiflaydi va Xodjali tinch aholisini qanday vahshiylik bilan oʻldirganini batafsil yozgan. Uning soʻzlariga koʻra Xodjalining ayrim aholisi olti mil yurib havfsiz joyga deyarli yetib kelishgan, lekin (arman) askarlari ularni quvib yetishdi. „Soʻng pichoqlarini olib odamlarni soʻya boshlashgan“.&lt;ref name=&quot;R59&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R60&quot; /&gt;

Yozuvchi — jurnalist David Xerdiyan oʻzining „Vo imya kresta“ kitobida Xodjalida ozarbayjon turkalari ustidan armanilar uyushtirgan vahshiyliklar haqida magʻrurlik bilan yozadi. Kitobidagi 19 dan 76 betgacha Xodjali qirgʻini haqida shunday yozadi:
{{cquote|Sovuq erta tongda, Dashbulag deb nomlangan joy oldidagi botqoqolik oldidan o’tish uchun, biz jasadlardan ko’prikka o’xshagan narsa qurdik. Men jasadlarni ustidan yurishga bosh tortganimda, Oganyan ismli podpolkovnik qo’qrmasligimni buyurdi. Men komandir buyrug’iga bo’ysundim va botqoqdan o’tish uchun 9-10 yoshli qiz jasadi ustidan bosib o’tishga majbur bo’ldim. Mening shimim va oyoq kiyimim qon bo’ldi. Shu tarzda 1200 murda ustidan o’tdim.&lt;ref name=&quot;R61&quot; /&gt;|4=Davil Xerdiyan}}

{{cquote|Jasadlarni yoqish bilan shug’ullangan “Gaflan” arman guruhi 2 martda 2000 turkiylar jasadini yeg’ib, Xodjalidan kilometr uzoqlikda yoqib yubordi. So’nggi yuk mashinasida qo’li va bo’ynidan yaralangan o’n yoshli qizchani ko’rdim. Yaxshilab qaraganimda u nafas olayotganini ko’rdim. Sovuq, ocharchilik va yaralanganiga qaramay u tirik edi. Men hech qachon o’lim bilan olishayotgan qizning ko’zlarini esimdan chiqara olmayman. Keyin Tigranyan familiyali askar qizni qulog’idan ko’tarib mazut bilan sepilgan o’raga otib yubordi. So’ng ularni yoqib yuborishdi. Bu o’radan yordam berish haqida yolvorishlar eshitildi.&lt;ref name=&quot;R61&quot; /&gt;|4=Davil Xerdiyan}}
Yozuvchi — shoir Zori Balayan „ Ruhlarimizni hayotga qaytarish“ kitobida Xodjalida 1992-yil 26 fevral kuni uyushtirgan qirgʻin haqida quyidagicha yozadi:
{{cquote|Xodjalida egallab olgan uyga, Xachatur bilan uyga kirganda, bizning askarlar bir bolani tirsagidan oynaga mixlab qo’yishgan ekan. Ko’p shovqin qilmasligi uchun, Xachatur uning og’ziga onasining kesilgan ko’kragini tiqib qo’ydi. So’ng men uning boshidan, ko’kragi va qornidan terisini shilib yubordim  u 7 daqiqadan so’ng jon berdi. Mening jonim yig’lardi. Xachatur bolaning jasadini chopib, turklar bilan bitta ildizga ega itlarga otib yubordi. Kechki payt turkiy otryaddagi uch kishi bilan shu ishni qildik. Lekin men armani, vatanparvar va fuqarolik vazifalarini bajardim. Men har bir armani bizlar uchun mag’rurlik his etishini bilar edim.&lt;ref name=&quot;R62&quot; /&gt;|4=Zori Balayan}}
Xodjalidagi voqealar Armaniston prezidenti Serj Sarkisyan noqoqnuniy separatist „mudofa kuchlari qoʻmitasi“ boshqargan paytda sodir boʻlgan va shuning uchun bu sohada uning fikrlari eng muhim fikrlardan hisoblanadi. Sarkisyanning quyidagi fikrlari Xodjalida sodir etilgan jinoyatlarni bajarganlar ustidan hech qanday shubha tugʻdirmaydi:
{{cquote|Xodjalidan avval ozarbayjonlar armanilar ular bilan hazillashayotgan va armanilar fuqarolarga qo’l ko’tarmaydi deb o’ylashdi. Lekin bu stereotipni sindira oldik. Va mana nima sodir bo’ldi. Va yana shuni takidlash kerakki, bu yigitlar orasida Boku va Sumgaitdan qochganlar ham bor edi ”.&lt;ref name=&quot;R60&quot; /&gt;|4=Serj Sarkisyan}}
Minglab odamlarning oʻlimiga pushaymonmisiz degan savolga Serj Sarkisyan hech qanday xijolatsiz shunday javob beradi:
{{cquote|Men hech narsaga afsuslanmayman, bu minglab insonlarning hayoti evaziga ham bunday larzalar kerakdir.&lt;ref name=&quot;R60&quot; /&gt;|4=Serj Sarkisyan}}
Xodjalidagi qirgʻin faktini tan olgan kam sonli Armanistonliklar orasida, huquq himoyachisi Mikael Danielyan hamda jurnalist Vaxe Aetyanni keltirish mumkin.&lt;ref name=&quot;R63&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R64&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R65&quot; /&gt;

=== Boshqa mamlakatlar reaksiyasi ===
*
*
* {{bayroq|Canada}} 2007-yilda Kanadaning Ommaviy havfsizlik Vaziri Monte Kvinter Xodjalidagi qirgʻin haqida birinchi marotaba eshitishini va jahon hamjamiyati bu hodisani tan olishi muhim ekanligigni takidladi.&lt;ref name=&quot;R66&quot; /&gt;
* {{bayroq|Mexico}} 2011-yilda Meksika Parlamenti deputati Markos Peres Xodjalida sodir boʻlganlarni qirgʻin deb atadi va „Xodjalini yer yuzidan tabiiy ofatlar emas, balki inson qoʻllari yoʻq qildi“ deb aytgan.&lt;ref name=&quot;R67&quot; /&gt;
* {{bayroq|Turkey}} 2012-yilda Turkiyaing Milliy Harakat Partiyasi lideri Devlet Axcheli shunday deydi: „Bizning buyuk xalqimiz qardoshlarimizning hurmati va yashash huquqiga tajovuz qilgan armanilar qilmishiga jirkanchlik va lanat bilan qaraydi“. 2016-yilda Turkiya prezidenti Redjep Tayip Erdogan oʻz chiqishida shunday deydi: „Insoniyat saboq chiqarishi kerak boʻlgan hodisa bu Xodjalidagi qirgʻindir“&lt;ref name=&quot;R68&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R69&quot; /&gt;
* {{bayroq|Israel}} 2013-yilda Isroil prezidenti Reuven Rivlin BMT ning Bosh Assambleyasidagi Xolokost qurbonlariga bagʻishlangan chiqishida Xodjali fojeasini ham takidlab oʻtdi va uni dunyoda sodir etilgan qirgʻina hamda ommaviy qatl qilinishlar safiga qoʻshdi.&lt;ref name=&quot;R70&quot; /&gt;
* {{bayroq|Moldova}} 2013-yilning 4 iyulida Moldova parlamenti deputati hamda ombudsmen Aureliya Grigoriu Xodjalidagi qirgʻinni tan olishga chorladi. Jumladan u shunday deydi: „Xodjali voqealariga aybdorlarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun maxsus tribunal tashkil qilish vaqti keldi“.&lt;ref name=&quot;R71&quot; /&gt;
* {{bayroq|Russia}} 2016-yilda Rossiya Federatsiyasi davlat Duma deputati Dmitriy Savelyev oʻzining ochiq xatida shunday yozadi: „Agar Xodjalida sodir etilgan kabi fojealar esdan chiqib ketsa, bu yangi fojealarga olib keladi“.&lt;ref name=&quot;R72&quot; /&gt;
* {{bayroq|Europe}} 2016-yilda Yevropa Ittifoqining Siyosat masalalari boʻyicha Italiya senatidan aʼzosi Demokratik partiya vakili senator Paolo Paleotti Senatning umumiy majlisida Xodjali qirgʻinini Armaniston va Ozarbayjon oʻrtasidagi Togʻli Qorabogʻ mojarosining eng fojelai hodisasi deb atadi.&lt;ref name=&quot;R73&quot; /&gt;
* {{bayroq|Ukraine}} 2017-yilda Ukraina va Ozarbayjon parlamentlararo doʻstligi guruhining raisi hamda deputat Maksim Kuryachiy Xodjali fojeasiga aybdorlar jazo tortishi kerakligini aytishdi.&lt;ref name=&quot;R74&quot; /&gt;
* {{bayroq|Indonesia}} 2017-yilda Indoneziya deputati Meutya Vaida Xodjali qirgʻini butun dunyoni larzaga keltirgan fojeadir deb takidladi.&lt;ref name=&quot;R75&quot; /&gt;

== Matbuotda yoritilishi ==

=== AQSH matbuotlarida ===
Armaniston va Ozarbayjon oʻrtasidagi mojaroni yoritishga uringan AQSH nashrlari orasidan „WashingtonPost“, „NewYorkTimes“, „BostonGlobe“, „WallStreetJournal“, „SundayTimes“, „ChicagoTribune“ gazetalari hamda „Associatedpress“, „Time“ axborot agentliklari muhim oʻrin tutadi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R77&quot; /&gt;

1922-yilning 27 fevralida „WashingtonPost“ gazetasida amerika jamiyati diqqatiga amerikalik jurnalist Tomas Goltzning Xodjalidagi ommaviy qirgʻinlar aks ettirilgan maqolasi taqdim qilingan. Bu bilan cheklanibgina qolmay, oʻsha kecha qirgʻinlardan qiyinchilik bilan omon qolgan va Agdamda berkingan odamlar bilan uchrashdi va aslida voqealar qanday sodir boʻlganini bilib oldi. „WashingtonPost“ gazetasida (1992-yil 28 fevralda) maqolasi chop etilgan Tomas Goltz shunday yozadi:
{{cquote|Jang sodir bo’lgan  joylardan sharqida (Agdam nazarda tutilmoqda - muallif) joylashgan masjid ma’lumotlariga ko’ra, chorshanba kuni Armani qurolli kuchlari tomonidan egallab olingan Ozarbayjon shahridagi jang joylaridan olib kelingan 27 murda bugun ko’mildi. Agdamdagi masjid imomi Seyid Muanogluning aytishicha, chorshanbadan boshlab qochoqlar 447 Xodjali fojeasi qurbonlarini qayd qilishdi. Ozarbayjon – Bokuning rasmiy shaxslari bosqin vaqtida 100 gacha qurbonlarni aniqlashdi, armaniston hukumati esa faqatfina ikkita ozarbayjonlikning o’limi haqida ma’lum qilishdi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Tomas Goltz}}
„Ozarbayjon kundaligi“ asarida Tomas Goltz Xodjali qirgʻinini yoritayotgan hamkasblari xis-tuygʻularini tasvirlaydi:
{{cquote|Reutersin muhbiri Elif ko’rganlaridan qotib qoladi, suratchi Oleg Litvin shu darajada hayratga tushgan ediki, men uni murdalar, qabrlar, dod solayotgan va yuzini tirnayotga ayollar tomon undaganimdan so’nggina suratga ola boshladi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Tomas Goltz}}
1992-yil 2 martdagi „The Washington Times“ maqolasida bu qirgʻin shunday tavsiflanadi:
{{cquote|Xodjalining tahminan bir necha minglik aholisi orasidan 1000 armanilarnin armiyasi tomonidan yo’q qilindi. Ozarbayjon televideniyesi jasadlar bilan to’lgan vagonlarni ko’rsatdi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}
Hodisa boshlanganidan soʻng bir necha kun davomida murdalarni yegʻib olib ketish uchun vertolyotlar yuborilgan, hodisa joyida shuningdek, xorijiy jurnalistlar ham boʻlgan. The New-York Times&quot; gazetasining 1992-yil 3 mart kungi nashrida bu borada shunday yozilgan:
{{cquote|Vertolyotlar hududga uchgan bo’lda-da, ozarbayjon hukumari va jurnalistlar boshidan terisi shilib olingan uch bolaninig jasadini olib kelishdi. Ularning aytishicha armanilar vertolyotlarga qarata o’t ochishdi va bu qolgan jasadlarni terib olib ketishga imkon bermadi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}

=== Ozarbayjon matbuotida ===
Xodjali qirgʻinini yoritish asosan Ozarbayjon Milliy qahramoni Chingiz Mustafayev nomi bilan bogʻliq. U oʻzining qisqa harbiy jurnalist karyerasi davrida Xodjalida sodir boʻlgan vahshiyliklarni yozib olib, Xodjali uchun muhim xizmat koʻrsatdi. Armanilarning ayovsiz oʻqlariga qaramay, bu qirgʻin dalillarini hujjatlashtirish uchun Chingiz Mustafayev bir guruh jurnalistlar bilan birga vertolyotda qirgʻin joyiga ikki marotaba borib keladi. U Xodjalining qorli maydonlarida yuzlab jasadlarni suratga oladi. Hujjatli filmini suratga olar ekan, Chingizning hayajoni eshitilib turardi.&lt;ref name=&quot;R78&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R79&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R80&quot; /&gt; Bularni koʻrib u shunday deydi:
{{cquote|O’ldirilganlar orasida 2 dan 15 yoshgacha bolalar, ayollar va qariyalar bo’lgan. Jasadlar holatidan ular sovuqqonlarcha va ataylab o’ldirilgani, hech qanday jang bo’lmagani, ular qarshilik ko’rsatmay o’ldirilgani, ularning aksariyati peshonasidan otib o’ldirilgani ko’rinib turibdi. Ayrimlari chetga olib boshidan otilgan, ayrimlar butun oila bo’lib otib o’ldirilgan. Ayrim jasadlarda bir nechta jarohat joylari bo’lgan. Bu yaralanganlarni boshidan otishganini isbotlaydi. Bolalarning quloqlari kesib olingan, o’rta yoshli ayolning yuzining chap tomonidan terisini kesib olishgan, erkaklarning boshidagi terisini kesib tashlashgan, boshidan oyog’igacha kesilgan jasadlar ko’rinib turardi.&lt;ref name=&quot;R80&quot; /&gt;|4=Chingiz Mustafayev}}
Fotomuxbir Ilgar Djafarov, Shusha va Lachin tumanlaridagi xizmat safari tugaganidan soʻng, Xodjaliga yoʻl oladi. Uning albomining oʻziga xosligi shundaki, rasmlarida sodir boʻlayotganlrning alohida holatlari aks ettirilgan, har bir davr alohida qayd etilgan, ular butun davrni aks ettirgan. Muallif xronik va yilnomachi roʻlida chiqadi. Koʻpgina suratlarda tahkirlangan odamlar, shu jumladan bolalar va ayollarga nisbatan vahshiyliklar aks ettirilgan.&lt;ref name=&quot;R81&quot; /&gt; U Xodjali hayotini shunday tariflaydi:
{{cquote|Bu hodisalarni o’z ko’zim bilan ko’rish va tahqirlangan jasadlarni suratga olish oson bo’lmadi. Men daxshatga tushdim, o’zimni ko’z yosh to’kish va baqirib yuborishdan zo’rg’a tutib turdim. Armanilar oilani vahshiylarcha o’ldirishdi, har bir jasad tahqirlangan edi. Men ularni barchasini suratga olishim kerak edi.&lt;ref name=&quot;R81&quot; /&gt;|4=Ilgar Djafarov}}

=== Buyuk Britaniya matbuotida ===
Buyuk Britaniyada [[Reuters]] agentligi, The Times, Sunday Times, [[The Guardian]] gazetalari, BBC kanali hamda boshqa media organlar Xodjali haqida maʼlumot berishdi. Togʻli Qorabogʻga kelgan „Times“ gazetasi muxbiri Anatol Lieven koʻp sonli xorijiy jurnalistlar bilan birga, vataniga qaytganida koʻrganlari haqida shunday yozadi:
{{cquote|Qor bilan qoplangan Tog’li Qorabog’ cho’qqilariga yetganimizda, har yerda yotgan jasadlarni ko’rdik.  Qochoqlar himoyalanib qochganda o’qqa tutilgani ochiq oydin ko’rinib turardi. Fuqarolik vertolyoti 4 jasadni oldi va shu vaqtda Ozarbayjon kinooperatori o’nlab jasadlarni yuqoridan suratga tushirdi.  Agdam aerodromida ichi jasadlarga to’la fuqarolik vertolyotini ko’rdik. Ikkita qariya va kichik qizning jasadi qon bilan qoplangan, badanining pastki qismi esa souq va qiynoqlardan buralib ketgan edi. Ular otib tashlangan edi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Anatol Lieven}}
1992-yilning 3 mart kuni BBC televizion kanali tonggi yangiliklarida qotillik haqida maʼlumot bera turib shunday kadrlarni namoyish etishdi:
{{cquote|Bu jasadlardan yeg’ilgan tog’ ko’rinishi edi. Muharrirning so’zlariga ko’ra operator hamda xorijiy jurnalistlar 100 ortiq erkak, ayol va bolalar jasadini ko’rishgan. Ular 1 metr masofadan boshiga o’q otib o’ldirilgan.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}
1992-yil 29 fevral kuni The Independent gazetasi muxbiri Xelen Vomak shunday yozadi:
{{cquote|«Reuters»  Axborot agentligi muxbiri Elif Koban shunday yozadi: chorshanba kuni sodir bo’lgan qirgʻinidan so’ng, ozarbayjonliklar son jihatidan ikkinchi o’rinda turadigan Xodjali shahrini talonchiligi davrida armanilar o’nlab ozarbayjonliklarni o’ldirishdi. Bu hodisalarga jahon hamjamiyati buni ko’rmay o’girilib yubordi. Azador bir kishi jurnalistlar guruhiga “Biz o’lyapmiz siz esa tomosha qilib turipsizlar” deydi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Xelen Vomak}}

=== Fransiya matbuotida ===
1992-yilning 14 martida [[Fransiya]] ommaviy axborot vositasining &quot;„Le Monde“ gazetasi urushni shunday baholaydi:
{{cquote|Xorijiy jurnalist jasadlarning bosh terisi shilib olingani hamda ayolni uch bolasi bilan mixlab qo’yishganini ko’rdi. “Bu Ozarbayjon propagandasi emas – bu haqiqat”.  Xodjali qirgʻini guvohi, Fransiya jurnalisti Jan Iv Yunet ko’rganlaridan shunday fikr bildiradi: “Biz Xodjali fojeasining guvohi bo’ldik, yuzlab o’ldirilgan tinch aholi – ayollar, bolalar hamda qariyalarni ko’rdik. Bu dahshatli ko’rinish edi. Men nemis fashistlari haqida ko’p eshitganman, lekin tinch aholi, shu jumladan 5-6 yoshli bolalarni o’ldirgan arman fashistlari nemis fashistlaridan ham o’tib tushdilar”.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}

=== Turkiya matbuoti ===
Xodjali qirgʻini sababli ogʻir davrlarda Ozarbayjon tomonidan axborot toʻsib qoʻyilganligi sababli Turkiya hamjamiyati axborot yetkazishga koʻmaklashdi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt; Ilk bor Arman harbiylari tomonidan qotilliklar suratlari Rahbar Beshiroglu bilan hamkorlikda „Milliyyət“ gazetasida chop etilgan. Turkiya gazetalarining oldingi sarlavhalari toʻliq Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan edi. Ular qiyinchilik bilan tirik qolgan guvohlarning „Men Qorabogʻ qirgʻinini koʻrdim“ deb boshlanardi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;

=== Rossiya matbuoti ===
Xodjali qirgʻini Rossiya ommaviy axborot vositalarining diqqat markazida boʻldi. 1992-yilning 12 iyunida „Svoboda“ rus gazetasi asosiy maqolasida „Bu fojeani amalga oshirganlarni oqlashning hech qanday sababi yoʻq“. [[Moskva|Moskvada]] joylashgan inson huquqlari boʻyicha Memorial guruhi 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Xodjalini bosib olishda inson huquqlari ommaviy tarzda buzilgan deb baholadi. Natijada Xodjali okupatsiyasi davrida inson huquqlarini ommavi ravishda buzilishi va fuqarolarni qiynoqqa solish haqida gap ochildi:
{{cquote|Armanilarning qopqoniga tushgan qochoqlar otib o’ldirildi. Shunga qaramay, ayrimlari Agdamgacha muvafaqiyatli yetib borishdi. Asosan ayol va bolalar (aniq sonini aytishning imkoni  yo’q) sovuqdan tog’larda qotib qolishgan. Olingan ma’lumotlarga ko’ra, ayrimlari Agdam yaqiniga kelib, Pirjamal va Naxchivanik yaqinida zalojnikka olinishdi. Xodjalida almashtirilganlar ayrimlari o’ldirilganini aytdi. 4 kun davomida Agdamga 400 ga yaqin jasad olib kelingan. Jasadlarda xo’rlanish izlari bo’lgan.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}
Rossiyalik journalist Viktoriya Ivleeva fotoobyektivida koʻchalarda yotgan jasadlar aks ettirilgan edi. Qorabogʻ urushi haqidagi oʻz maqolasida jurnalist asirga tushgan toʻrt farzandli ayol taqdiri haqida soʻz ochdi. Xodjali qirgʻini „Komsomolskaya pravda“, „Trud“ gazetalari hamda „Pasport“ moskva jurnalida yoritilgan.&lt;ref name=&quot;R77&quot; /&gt;

=== Boshqa mamlakatlar matbuoti ===
Xodjali fojeasi shuningdek boshqa mamlakatlar matbuotida ham yoritilgan. Fojeadan soʻng, bir oz oʻtgach Irlandiyaning „The Irish Times“, Avstraliyaning The Age gazetalarida qotilliklar haqida maqolalar chop etilgan.&lt;ref name=&quot;R77&quot; /&gt;

== qirgʻinni tan olinishi ==
[[Tasvir:Massachusetts citation.pdf|thumb|right|200px|Massachusets shtati majlisining rasmiy ravishda Xodjali qirgʻinini tan olinishi haqidagi qarori]]
Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini tan olsih — Ozarbayjon tashqi siyosatini asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini Ozarbayjondan tashqari Pokiston hamda Sudan toʻliq tan olgan.&lt;ref name=&quot;R7&quot; /&gt; Parlament darajasida fojeani Meksika, Kolumbiya, Chexiya, Bosniya va Gertsigoviniya, Peru, Gonduras, Panama, Iordaniya, Ruminiya tan olgan.&lt;ref name=&quot;R7&quot; /&gt; AQSHning 22 shtati Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi hujjatni qabul qilgan.&lt;ref name=&quot;R82&quot; /&gt;

2012-yil 20 noyabrida Djibutda oʻkazilgan Islom Tashkilotlari Hamdoʻstligining tashqi ishlar vazirlari kengashining 39 sessiyasida Xodjalida uyushtirilgan jinoyatlarni qirgʻin deb tan olish haqidagi rezolyutsiya qabul qilingan.&lt;ref name=&quot;R83&quot; /&gt;

=== qirgʻinni toʻliq darajada tan olgan mamlakat va tashkilotlar ===
* {{bayroq|Azerbaijan}} Ozarbayjon&lt;ref name=&quot;R84&quot; /&gt;
* 2012:
** {{bayroq|Pakistan}} 2012-yilda Pokiston xorijiy hamjamiyat Qoʻmitasi Xodjalining tinch aholisiga qarshi uyushtirilgan qirgʻinni muhokama qilish rezolyutsiyani qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R85&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R86&quot; /&gt;
** {{bayroq|OIC}} Islom hamdoʻstlik tashkiloti.&lt;ref name=&quot;R87&quot; /&gt;
* 2014:
** {{bayroq|Sudan}} Sudan&lt;ref name=&quot;R88&quot; /&gt;

=== Parlament darajasida qirgʻinni tan olgan mamlakat va tashkilotlar ===
* 2012:
** {{bayroq|Mexico}} Meksika 2012-yil 2 fevralida Meksika Senatida qabul qilingan qonunida Qorabogʻning Xodjali shahrida 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi sodir boʻlgan fojea qirgʻin deb tan olingan.&lt;ref name=&quot;R89&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R90&quot; /&gt;
** {{bayroq|Colombia}} Kolumbiya. 2012-yil 24 aprelida, Kolumbiya parlamentining 102 deputati ovoz berishi natijasida Xodjali qirgʻini rasmiy darajada tan olishdi.&lt;ref name=&quot;R91&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R92&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R93&quot; /&gt;
* 2013:
** {{bayroq|Czech Republic}} 2013-yilning 19 fevralida Chexiya parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R94&quot; /&gt;
** {{bayroq|Bosnia and Herzegovina}} 2013-yil 26 fevralda Bosniya va Gertsegovina parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R95&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R96&quot; /&gt;
** {{bayroq|Peru}} 2013-yil 14 iyunda Peru parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.
** {{bayroq|Panama}} 2013-yil 7 avgustida Panama Respublikasining Milliy Assambleyasi „Armaniston Qurolli Kuchlari tomonidan Ozarbayjon hududini okkupatsiyasi“ haqida rezolyutsiya qabul qildi.
* 2014: {{bayroq|Honduras}} 2014-yil 17 yanvarda Gonduras parlamenti Xodjali qirgʻinini tan olish haqida № 303-2013 qarori qabul qildi.
* 2016: {{bayroq|Jordan}} Iordaniya parlamenti Xojali qirgʻinni rasman tan olgan.&lt;ref name=&quot;R97&quot; /&gt;
* 2017:
** {{bayroq|Djibouti}} Jibuti Milliy assambleyasi (parlamenti) yalpi majlisida mutlaq koʻpchilik bilan Xojali qirgʻin toʻgʻrisida qaror qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R98&quot; /&gt;
** {{bayroq|Scotland}} Shotlandiya. 2017-yil 22 fevralda Shotlandiya parlamenti Xodjali fojeasi bilan bogʻliq rezolyutsiya qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R99&quot; /&gt;

=== Xodjali qirgʻinini tan olgan AQSH shtatlari ===
[[Tasvir:Map of USA states officially commemorated victims of Khojaly massacre.svg|300px|thumb|right|FXodjali qirgʻinini tan olgan shtatlar (AQSH) (2016-yil 20 fevralda yangilangan)]]
2013-yilning 25 yanvarida Amerikada istiqomat qiladigan ozarbayjonliklar, Xodjali qirgʻinini tan olish maqsadida Oq uyning „Biz xalq“ boʻlimi veb saytida petitsiya qoʻyishdi. Tez orada petitsiyani turli mamlakatlardan 100 mingdan ortiq kishi imzolagan.&lt;ref name=&quot;R100&quot; /&gt;

Bugun AQSHning 22 shtatida Xodjali bilan bogʻliq hujjatlar qabul qilingan.
* {{bayroq|Massachusetts}} 2010-yil 25 fevralda Massachusets shtati vakillari palatasi qotillik sodir etilgani haqida rezolyutsiya qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R101&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R102&quot; /&gt;
* {{bayroq|Texas}} 2011-yil Texash shtati (AQSH) Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R103&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R104&quot; /&gt;
* {{bayroq|New_Jersey}} 2011-yilda Nyu-Djersi shtati (AQSH) Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R105&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R106&quot; /&gt;
* {{bayroq|Georgia_(U.S._state)}} 2012-yil 28 fevralida Djorjiya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R107&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R108&quot; /&gt;
* {{bayroq|Maine}} 2012-yil 23 martida Men shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R109&quot; /&gt;
* {{bayroq|New_Mexico}} 2013-yil 28 yanvarida Nyu Meksiko shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R110&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R111&quot; /&gt;
* {{bayroq|Arkansas}} 2013-yil 8 fevralida Arkanzas shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R112&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R113&quot; /&gt;
* {{bayroq|Mississippi}} 2013-yil 25 fevralida Missisipi shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.
* {{bayroq|Oklahoma}} 2013-yil 4 martida Oklaxoma shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi. Oklaxoma shtatining birinchi sessiyasida Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi rezolyutsiya qabul qilingan.&lt;ref name=&quot;R114&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R115&quot; /&gt;
* {{bayroq|Tennessee}} 2013-yil 18 martida Tennesi shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R116&quot; /&gt;
* {{bayroq|Pennsylvania}} 2013-yil 18 martida Penselvaniya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R117&quot; /&gt;
* {{bayroq|West_Virginia}} 2013-yil 3 aprelda Gʻarbiy Virdjiniya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R118&quot; /&gt;
* {{bayroq|Connecticut}} 2013-yil 3 aprelda Konnektikut shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R119&quot; /&gt;
* {{bayroq|Florida}} 2013-yil 21 avgustda Florida shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R120&quot; /&gt;
* {{bayroq|Indiana}} 2014-yil 3 martda Indiana shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R121&quot; /&gt;
* {{bayroq|Arizona}} 2015-yil 3 martida Arizona shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R122&quot; /&gt;
* {{bayroq|Utah}} 2015-yil 3 martida Yuta shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R123&quot; /&gt;
* {{bayroq|Nebraska}} 2016-yil Nebraska shtati (AQSH) gubernatori Pit Rikets Nebraska shtatining barcha aholisini 26 fevralni „Xodjali xotira kuni“ deb nishonlash va va bu kunni qaygʻu kuni deb tan olishga chaqirdi.&lt;ref name=&quot;R124&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R125&quot; /&gt;
* {{bayroq|Hawaii}} 2016-yilda Xavay shtati (AQSH) gubernatori Devid Ige fojeani tan olishni 24 yilligi munosabati bilan maxsus arizani imzoladi.&lt;ref name=&quot;R126&quot; /&gt;
* {{bayroq|Montana}} 2016-yilda Montana shtati (AQSH) gubernatori Stiv Bullok rasmiy arizani imzoladi. U Montana aholisiga Xodjali qirgʻinini yubiley sanasi munosabati bilan murojat qildi. Oʻz chiqishida aholini 26 fevralni „Xodjalini Xotirlash kuni“ sifatida yod olishga chorladi. Chiqishida Xodjali qirgʻinining harbiy dahshatliklari qoralandi.&lt;ref name=&quot;R127&quot; /&gt;
* {{bayroq|Idaho}} 2016-yil AQSHning Aydaxo shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda dan oldi.&lt;ref name=&quot;R82&quot; /&gt;
* {{bayroq|Arizona}} 2017-yil 24 fevralda Arizona Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R128&quot; /&gt;

== Xalqaro huquqlar boʻyicha javobgarlik ==
[[Tasvir:Xocalı Nişanə - Khojaly 20 (26.02.2012).jpg|150px|thumb|left|Xodjali qirgʻinining ikki yashar qurboniga bagʻishlangan Pankart]]
2013-yilning 15 fevralida Xodjali qochoqlari Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Kengashi, Yevropaning Havfsizlik va Hamkorlik Tashkilotlariga murojat qilishdi. Dunyoning nufuzli tashkilotlari boʻlmish, Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Kengashi, Yevropaning Havfsizlik va Hamkorlik Tashkilotlariga murojat qilishning asosiy sababi bu — 1992-yil fevralida armaniston tomonidan Ozarbayjonning Togʻli Qorabogʻida uyushtirilgan Xodjali qirgʻini haqida jahon hamjamiyatiga maʼlum qilish va bu qonli jinoyatga huquqiy hamda siyosiy baho berishdir.&lt;ref name=&quot;R55&quot; /&gt;

Inson huquqlari boʻyicha Yevropa Sudining 2010-yil 22 aprelidagi qaroriga koʻra, etnik ozarbayjonliklardan tashkil topgan Xodjali tinch aholisini yoʻq qilish „harbiy jinoyat hamda insoniyatga qarshi va insoniylikka qarshi jinoyat“ deb tan olindi.&lt;ref name=&quot;R129&quot; /&gt; Inson huquqlari boʻyicha Yevropa Sudining 2010-yil 22 aprelidagi qaroriga koʻra, quyidagilar qayd etildi:
{{cquote|Erkin manalardan olingan hisobotlar shuni ko’rsatadiki, 1992-yilning 25 yanvaridan 26 yanvariga o’tar kechasi Xodjalini egallab olish vaqtida, yuzlab etnik ozarbayjonlar, tinch aholi shahrni tark etishga uringan vaqtida armaniston (qurollangan) armiyasi tomonidan o’ldirilgan, yaralangan va asrga olingan.&lt;ref name=&quot;R129&quot; /&gt;}}

== Meʼrosi ==

=== Yodgorliklar ===
Dunyoning 6 davlatida 9 ortiq Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan yodgorliklar qurilgan. Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan birinchi yodgorlik Bokuda 1993-yil oʻrnatilgan, 2008-yilning 26 fevralida esa oʻsha joyda „Ona yegʻisi“ deb nomlangan yodgorlik qad koʻtardi. 2011-yilda Haykalning 3 metrlik pogʻonasi qurilib, oʻz qora granit bilan rekonstruksiya qilingan.&lt;ref name=&quot;R130&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R131&quot; /&gt;

Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Yevropadagi birinchi yodgorlik Gollandiyaning Gaaga shahrida 2008-yilning 24 fevralida qurilgan. 2011-yilning 30 mayida Germaniya poytaxti Berlinda, Shteglits — Selendorf maʼmuriy okrugida Gotfrid-Benn kutubxonasi hovlisida Xodjali fojeasi qurbonlariga bagʻishlangan yodgorlik oʻrnatilgan. 2012-yil 24 fevralida Bosniya va Gertsegovinada Sarayevo shahrida hama 23 avgustda Janubiy Amerikaning Meksika davlatidagi Mexiko shahrida birinchi yodgolik qurilgan va maydonni „Tlaksoake Xodjali“ deb nomlashdi. 2014-yil 28 martda Turkiyaning Ankara shahrida Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan yodgorlik oʻrnatilgan. Turkiyaning Izmit, [[Izmir]], Denizli hamda Sakarya shaharlarida Xodjali qirgʻini xotirasiga bagʻishlangan yodgorliklar oʻrnatilgan.&lt;ref name=&quot;R130&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R132&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R133&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R134&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R135&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R136&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R137&quot; /&gt;

=== Madaniyatda ===
Haydar Aliyev Fondi vitse — prezidenti Leyla Aliyeva tashabbusi bilan „Xodjali uchun adolat“ xalqaro kompaniya doirasida davlat muassasalari, yoshlar tashkilotlari hamda oliy taʼlim muassasalari Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan taqdimotlar oʻtkazishdi. Global darajadagi kompaniya oʻz faoliyatini koʻrsatish uchun turli kommunikatsiya resurslari, ommaviy axborot vositalari, internetdan foydalanadi va tadbirlar oʻtkazadi.&lt;ref name=&quot;R138&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R139&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R140&quot; /&gt;

2012-yil 26 fevralida Istambul shahrining Galatasaray litseyida „Biz barchamiz Xodjalilikmiz“ deb nomlangan aksiyani boshlashdi va bu shiorni takidlab uni bir necha soat davom ettirishdi. 2012-yil Xodjali qirgʻini munosabati bilan Ozarbayjon — Amerika alyansi kompaniya oʻtkazdi va Nyu-York shahrida „Penn steyshn“ vokzali kirish va chiqish eshiklari, koʻpgina metro stansiyalari va boshqa joylarda posterlar osib chiqishdi. Shuningdek avtobuslarning oldi va orqa tomonlariga bannerlar yopishtirib chiqilgan. Vashingtonda metropolitenni 400 dan ortiq vagonlarida, shu jumladan 95 metro stansiyalari, yoʻlovchi avtobuslar, „Capitol Hill“ bannerlar osilgan.&lt;ref name=&quot;R141&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R142&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R143&quot; /&gt;

&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;Xojali fojiasiga tasvirlangan pochta markalari&quot; widths=&quot;250px&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Stamps of Azerbaijan, 2007-777.jpg
Stamp of Azerbaijan 777.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

==== Adabiyot ====
Badiiy adabiyotda koʻpgina adabiy asarlar Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan. Bular orasidan qirgʻinga bagʻishlangan Polad Ilyasovning „Xodjali nolasi“, Elxan Elatlning -&quot;Jahannamdan chiqayotgan ovozlar&quot; asari, Ingilab Xan Rivanning „Xodjali fojeasi“ romani, Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Shoxrab Taxirning „Xodjali qirgʻini“, Xikmet Ziyanovning „Xodjali haqiqati“, Fikret Godjanovning „Xodjalida har kecha“, Aslan Kerimlining „Qoʻldan ketmoqda“, Zelimxan Yakubovning „Xodjali uxla“, Ali Vekilovning „Toʻrt qator sheʼr“, Farida Xadjiyevaning „Ey Xodjali“, Sharif Agayarning „Xodjali bir sen haqingda butun dunyoga baqira olmadik“, Mahamad Aranlining „Xodjali“, Nurangiz Gyunyunning „Xodjali simfoniyasi — rekviyem“, Nyushrat Kesemenlining „Xodjali“, Pasha Gyalbinurunning „Jahannam“, Rafik Xumatning „Shahidlar qoʻshigʻi“, Zeynal Vefanning „Askar qasamyodi“ sheʼrlarini takidlash joiz, shuningdek, 2016-yil Isroilda Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan „Azob“ romani nashr etilgan. Roman mualliflari Emir va Arye Gutdur.&lt;ref name=&quot;R144&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R145&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R146&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R147&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R148&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R149&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R150&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R151&quot; /&gt;

==== Tasviriy sanʼatda ====
Ozarbayjon Milliy Sanʼat Muzeyi hamda Ozarbayjon Davlat Rasmlar Galereyasida Xodjali qirgʻini va Xodjali fojeasi qurbonlariga bagʻishlangan koʻpgina asarlar saqlanadi, misol uchun Mais Agabayevning „Xodjali fojeasi“, Beyim Xadjizadening „Xodjali“, „Hayotining soʻnggi onlari“, Farman Gulamovning „Ozodlik huquqi“, „Yaxshilik va yomonlik“, Rafael Muradovning — „Qochoqlar“, Xamza Abdullayevning — „Oʻt qoʻyilgan Vatan. Qochoqlar“, „Xodjali. Otib tashlangan odamlar“, Sirus Mirzazadening — „Xodjali“, Nazim Mamedovning „Vatanparvar qiz“, „Xodjalining soʻnggi kuni“, Mamed Orudjovning — „Xodjali qochoqlari“, Eldar Babazadening „Soʻnggi jangchi“, „Ona yegʻisi“, Arif Xuseynovning — „Xodjali“, Rovshan Mamedovning — „Xodjali qirgʻini“, Bayram Gasimxanlining — „Bizning fojeamiz“ rasmlari, haykaltaroshlardan Xanlar Ahmedovning — „Ona va bola“, „Qariya“, „Yer uchun“, Sahib Guliyevning — „qirgʻin“, Zakir Ahmedovning „Chingiz Mustafayev“, Ashraf Geybatning — „Xodjali fojeasi“, Nariman Mamedovning — „Qorabogʻ mulozimlari“, Mamed Rashidovning „Hayqiriq“ hamda boshqa ishlarini keltirish mumkin.&lt;ref name=&quot;R152&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R153&quot; /&gt;

Rassom Rza Avshar Xodjali fojeasi mavzusida ikkita asar yaratdi. Bir oz vaqt oʻtgach „Xodjali“ (90x125) deb nomlangan rasmi moy boʻyoqlar bilan chizildi. Rasm toʻq kul rang fonda edi. Xodjali shahri uzra qora bulutlar yoyilardi. Osmon odamlar nolasiga toʻlgandi. Uzoqlarda musaffo osmon koʻrinsada, qora fon koʻproq edi. Shahar qon va olovda edi.&lt;ref name=&quot;R154&quot; /&gt;

Rassomning oʻsha yili chiqqan „Ekstrimist“ deb nomlangan boshqa ishi „Xodjali“ rasmi oʻlchamlari bilan bir xil edi. Unda odamlarga oʻxshaydigan afsonaviy obrazlar chizilgan edi. Och tishli pompaj, qora yuzli hayvon, oʻtkir tirnoqli maxluq. Har qanday holatda ham bularda armanilarning xarakter qirralari koʻrinar edi.&lt;ref name=&quot;R154&quot; /&gt;

Xodjali mavzusida diqqatni jalb etadigan ishlardan biri, Vagif Udjatayning rasmi, unda bola qorniga xanjar tiqilgan hamma joyda qon toʻkilgan rasm aks ettirilgan.&lt;ref name=&quot;R155&quot; /&gt;

==== Kinoda ====
Ozarbayjon kinematografida Xodjali qirgʻiniga &quot;Qichqiriq’; „Quyosh botgan joy“; „Xodja“, „Qizil qor“ kabi filmlar bagʻishlangan. Xodjali qirgʻini haqidagi ilk Yevropa filmi 2012-yil latviyalik jurnalistning „Tugamas koridor“ hujjatli filmi edi. Merahim Farzalibeevning „Qora qahrabo“ Xodjali bilan taqqoslaganda kamroq dramaturgik materialga ega edi.&lt;ref name=&quot;R155&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R156&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R157&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R158&quot; /&gt;

==== Musiqada ====
Xodjali qirgʻini mavzusida bir necha qoʻshiq va musiqa kompozitiyalari bastalangan. Ular orasidan Pyer Tilloning „Xodjali 613“, Aleksandr Chaykovskiyning „Xodjali rekviyem“, Nariman Mamedovning &quot;Xodjali (7-sonli simfoniya), Elnara Dadashevaning „Xodjali allasi“, Deyrmen hamda Toni Blekmenning „Xodjali uchun haqiqat“, Garaganing „Xodjali“, Nigyar Djamalning „Parchalangan orzular“ pyesalarini qayd etish mumkin.&lt;ref name=&quot;R159&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R160&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R161&quot; /&gt;

==== Sportda ====
2011-yilning 26 fevralida „Tebrizin Traktor Sazi“ hamda Tegeran Istiglali&quot; jamoalari oʻrtasidagi oʻyin vaqtida „Traktor Sazi“ tomonidan Sexend stadionida Togʻli Qorabogʻni okkupatsiyasiga qarshi eʼtiroz namoyish qilingan. Ular qirgʻin qurbonlarini yod etishdi. Ular „Qorabogʻ bizniki, armanilar okkupantlar“ shiorini aytishdi. 2014-yil 24 fevralda Atletiko Madrid Klubi hamda Turkiya Milliy Futbol jamoasi oʻyinchisi Arda Turan Xodjali qirgʻini qurbonlari hotirasini yod etdi.&lt;ref name=&quot;R162&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R163&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R164&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R165&quot; /&gt;

== Galereya ==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Image:Xocalı soyqırımını anma tədbiri (Türkiyənin Samsun şəhəri, Ondokuz Mayıs Universiteti).JPG|2013-yilning 25 fevralida Turkiyaning Samsun shahridagi Ondokuz Mayiz universitetida Xodjali qirgʻini xotirasiga bag’ishlangan tadbir bo’lib o’tdi.
Image:Chodzaly Prague 2011.jpg|Pragada Xodjali xotirasiga bag’ishlangan tadbir.
Image:Khojaly 20 (26.02.2012) (007).jpg|Xodjali qirgʻinining 20 yilligiga bag’ishlangan Boku umumxalq yurishi.
Image:Khojaly 20 (26.02.2012) (006).jpg|Xodjali qirgʻinining 20 yilligiga bag’ishlangan Boku umumxalq yurishi.
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Xorijiy oʻtishlar ==
* {{url|http://www.justiceforkhojaly.org|Justice for Khojaly}}
* [http://www.jns.org/latest-articles/2016/2/25/the-holocaust-and-the-khojaly-massacre-through-the-eyes-of-contemporaries#.V79yd_krKUk= The Holocaust and the Khojaly massacre through the eyes of contemporaries {{ref-en}}]
* [http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,975096,00.html Tragedy Massacre in Khojaly — TIME {{ref-en}}] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200203111532/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,975096,00.html |date=2020-02-03 }}
* [http://www.washingtontimes.com/news/2012/apr/9/massacre-in-khojaly-a-horror-not-forgotten/ Massacre in Khojaly a horror not forgotten by Azerbaijanis {{ref-en}}]
* [http://www.sozcu.com.tr/2016/gunun-icinden/hocali-katliami-nedir-hocali-katliamini-kim-yapti-1109679/ Hocalı Katliamı nedir? Hocalı Katliamı’nı kim yaptı? {{ref-tr}}]
* [http://www.elespectador.com/noticias/elmundo/genocidio-de-jodyali-una-pagina-negra-de-historia-articulo-618747 Genocidio de Jodyalí, una página negra de la historia {{ref-es}}]

== Bibliografiya ==
=== Tarixiy ilovalar ===
* Tomas de Vaal. „Black Garden — Armenia and Azerbaijan Through Peace and War“. NYU Press, 2004
* qirgʻin jinoyatlari: Xalqaro hujjatlar, qoidalar, apellyatsiya va izohlar toplusu. Boku, 2010, 85 b.
* E. Magerramzade Xodjali qirgʻini: armanilar tomonidan ozarbayjonliklarga qarshi olib borilgan qirgʻin siyosati xronologiyasi. — Boku: Adiloglu,2011.-167 b.
* Raoul Contreras. Murder in the Mountains: War Crime in Khojaly and the Nagorno-Karabakh Conflict. Berkeley Press, 2016. 204 s.
* Armanilarning Ozarbayjon yerlaridagi qilmishlari haqidagi tarixiy fakt — [[Bishkek]]: Magamediya, 2009.- 304 b.
* Aziz Boran. Xodjali qirgʻini: sababi, sodir etilishi usuli va natijalari: Azernashr, 2008.-224 b.

=== Masus masalalar va taqqoslash tadqiqotlari ===
* Chaladze, T. Qorabogʻ qirgʻini: Mahkum Xodjali: Hujjatli xronika. — Boku, 2009.- 845 b.
* Tsertsvadze, F. Esdan chiqqan qirgʻin. Nyu-York: Press, 2005.- 132 b.
* Qırxqızlı Qosim. Qirkhqizdagi burgut uyasi. Boku, Shusha, 1998.- 144 b.
* Taptigoglu N. Fojea qurbonlari, Xodjali toponimlarining qisqa ensiklopedik axboroti. .- Boku, 220,.-160 b.
* Imanov V. Ichimdagi azoblar. -Boku: Nurlan, 2007
* Tomas Golts. Ozarbayjon kundaligi. Nyu-York 1998-yil
* Nasiman Yagublu. Xodjali qirgʻini. — Boku: Azerneshr, 1992. 128.
* Narimanoglu M. Turkiylarga qarshi amalga oshirilgan arman terrorining qisqa xronikasi. — Boku: Adiloglu, 2009.-187 b.

=== Tirik qolganlarning soʻzlari va xotiralari ===
* Seriya Muslyum gizi. Qorga qon yogʻar edi. — Boku: Azerneshr, 1993.-184b
* Ona azoblari. — Boku: Harbiy nashriyot, 1995.-28 b.
* Mamedova X. Xodjali: guvohlar va shohidlar, 2003.-197 b.
* Xodjali qirgʻini telegrafistlar xotirasida. — Boku, 2009.-143 b.
* Ganira Pashayeva, Xavva Mamedova. Hodjali qirgʻini: Guvohlar soʻzidan. Boku, „Fan va Taʼlim“ 20111.-288 b
* Fiona Maklaxlan və İan Pert. Khojaly Witness of a war crime: Armenia in the Dock. 2014. 272 b. {{ref-en}}
* Ganire Paşayeva. Hocalı soykırımı: tanıkların dilinde.- Bakü: Elm və Təhsil, 2011.- 288 s.- {{ref-tr}}

=== Biografiyasi ===
* Xuseynov S. Xodjalidan kelayotgan nolalar. — Boku: Ozarbayjon, 1993.-48 b.

=== Xalqaro reaksiya va xotiralar ===
* Xodjali qirgʻini — 1992: hujjat, fakt va xorijiy matbuotda. — Boku: Abilov, Zeynalov va oʻgʻillari, 2006.-192 b.
* Khojaly: A Crime Against Humanity. Rabbi Israel Barouk. Berkeley Press.- 156 b.

=== Meros va tarixshunoslik ===
* Xodjali qichqirigʻi: rassom koʻzlari bilan Xodjali fojeasi N.Mamedov Boku, 2010 .-101 b.
* Amir Qut, Arye Qut. Tel-Aviv, 2016.

== Manbalar ==
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;R1&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_4673000/4673953.stm Tom de Vaal. Chyorniy sad] (Glava 11. Avgust 1991 — may 1992 gg.)&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R2&quot;&gt;Azərbaycan dövlətinin rəsmi məlumatına görə bax: [http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument Letter dated 23-aprel 2002-yil from the Chargé d’affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the United Nations Office at Geneva addressed to the Chairperson of the Commission on Human Rights]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R3&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=AZERIS MARK THE KHOJALY MASSACRE|url=http://foreignpolicynews.org/2014/02/26/azeris-mark-the-khojaly-massacre/|website=foreignpolicynews.org|publisher=foreignpolicynews.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180206154958/http://foreignpolicynews.org/2014/02/26/azeris-mark-the-khojaly-massacre/|archivedate=2018-02-06}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R4&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Abbasov|first1=Shahin|title=Azerbaijan: Baku Presses Genocide Recognition Campaign for Khojaly|url=http://www.eurasianet.org/node/65060|website=www.eurasianet.org|publisher=www.eurasianet.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006113405/http://www.eurasianet.org/node/65060|archivedate=2017-10-06}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R5&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last1=Paşayeva|first1=Qənirə Paşayeva|author1=Həvva Məmmədova|title=Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən.|date=2011|publisher=Elm və təhsil|location=Bakı|isbn=978-9952-8142-7-9|pages=288|url=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archivedate=25 avqust 2016|=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|chapterurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R6&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://az.apa.az/news/370626 |title=Ermənilərin Şuşada içərisində qadın və uşaqlar olan vertolyotu vurmasından 23 il ötür |author= |date=28 Yanvar 2015 |work= |publisher=az.apa.az |accessdate=2015-01-28 |language=az |archivedate=2015-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150131172821/http://az.apa.az/news/370626 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R7&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last = Gokay|first = Bulent|title = The Politics of Caspian Oil|publisher=Palgrave MacMillan|year = 2003|location = New York|pages = 189–190|isbn = 0-333-73973-6 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R8&quot;&gt;Cornell, Svante E. ''Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus''. London: Routledge, 2001. ISBN 0-7007-1162-7.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R9&quot;&gt;{{Kitob manbasi | last = Kaufman | first = Stuart | title = Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War | publisher=Cornell Studies in Security Affairs | year = 2001 | location = New York | pages = 49–66 | isbn = 0-8014-8736-6 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R10&quot;&gt;Walker J. Christopher (1996) The Armenian presence in mountainous Karabakh. In Wright F. R. John, Goldenberg Suzanne and Schofield Richard (eds.) Transcaucasian boundaries. London: UCL Press, pp. 89-111&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R11&quot;&gt;[https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf Bloodshed in the Caucasus: escalation of the armed conflict in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch, 1992. ISBN 1-56432-081-2, ISBN 978-1-56432-081-0, p. 20]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R12&quot;&gt;The HRW report quotes the testimony of an Azerbaijani woman: &quot;According to A.H., an Azerbaijani woman interviewed by Helsinki Watch in Baku, „After Armenians seized Malybeyli, they made an ultimatum to Khojaly… and that Khojaly people had better leave with white flag. Alif Gajiev [the head of the militia in Khojaly] told us this on 15 February, but this didnʼt frighten me or other people. We never believed they could occupy Khojaly“&quot;[https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf Bloodshed in the Caucasus: escalation of the armed conflict in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch, 1992. ISBN 1-56432-081-2, ISBN 978-1-56432-081-0, p. 20]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R13&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Muradov|first1=Murad|title=THE KHOJALY MASSACRE: A TRAGEDY UNKNOWN|url=http://beaveronline.co.uk/the-khojaly-massacre-a-tragedy-unknown/|website=beaveronline.co.uk|publisher=beaveronline.co.uk|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://beaveronline.co.uk/the-khojaly-massacre-a-tragedy-unknown/|archivedate=25 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R14&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Yevdayev|first1=Milikh|title=Tragedy has No Borders: the Khojaly Massacre Remembered|url=http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered|website=www.jewishjournal.com|publisher=www.jewishjournal.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009012309/http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered|archivedate=2016-10-09}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161009012309/http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered |date=2016-10-09 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R15&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Hajizade|first1=Ali|title=Can the Khojaly massacre be considered as genocide?|url=http://www.turkiyenewspaper.com/world/8597.aspx|website=www.turkiyenewspaper.com|publisher=www.turkiyenewspaper.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170219102129/http://www.turkiyenewspaper.com/world/8597.aspx|archivedate=2017-02-19}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R16&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Memorial” İnsan Hüquqları Mərkəzinin 25-26 fevral 1992-ci il tarixdə Xocalı yaşayış məntəqəsinin işğalı zamanı insan hüquqlarının kütləvi şəkildə pozulması ilə bağlı hesabatı|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/%E2%80%9Cmemorial%E2%80%9D-insan-h%C3%BCquqlar%C4%B1-m%C9%99rk%C9%99zinin-25-26-fevral-1992-ci-il-tarixd%C9%99-xocal%C4%B1-ya%C5%9Fay%C4%B1%C5%9F|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107144532/http://justiceforkhojaly.org/az/content/%E2%80%9Cmemorial%E2%80%9D-insan-h%C3%BCquqlar%C4%B1-m%C9%99rk%C9%99zinin-25-26-fevral-1992-ci-il-tarixd%C9%99-xocal%C4%B1-ya%C5%9Fay%C4%B1%C5%9F|archivedate=2017-11-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R17&quot;&gt;Şefçenko, V. 366-cının çıxarılması: [Dağlıq Qarabağda Xocalı facəsini törətmiş rus polku haqqında]. Həyat.- 1992.- 1 may.- S.3.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R18&quot;&gt;.Salaev, G. 40 dney Xodjali: „geroyam“ 366- go polka posvyaщaetsya. Molodej Azerbaydjana.- 1992.- 4 aprelya.- S.2&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R19&quot;&gt;Litovkin, V. Desantniki budut prikrivat vivod 366-go polka iz Stepanakerta. Izvestiya.- 1992.- 3 marta.- S.1&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R20&quot;&gt;Vəliyev, X. 366-cı alayın hərbi quluqçularının və digər şəxslərin Xocalı Soyqırımında iştirakı tam sübuta yetirilib. Yeni Azərbaycan.- 2011.- 26 fevral.- S.11.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R21&quot;&gt;Əlioğlu, S. Xocalı: [&quot;366-ci&quot; diviziyanın törətdiyi qırğından 366 gün keçir]. 525-ci qəzet.- 1993.- 26 fevral.- S.4.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R22&quot;&gt;Məmmədov, E. Xocalı dörd ay tam mühasirədə qaldı: 366-cı motoatıcı alayın qərargahında əməliyyat planı hazırlandı. İki sahil.- 2008.- 26 fevral.- S.5.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R23&quot;&gt;Qafqazda qətliam, „Human Rights Watch“ (keçmiş „Helsinki Watch“) hesabatı, sentyabr 1992-ci il, səhifə 19-24.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R24&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Əfsanəvi qəhrəman – Allahverdi Bağırov…|url=http://ideologiya.az/2014/11/%C9%99fsan%C9%99vi-q%C9%99hr%C9%99man-allahverdi-bagirov/|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063029/http://ideologiya.az/2014/11/%C9%99fsan%C9%99vi-q%C9%99hr%C9%99man-allahverdi-bagirov/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R25&quot;&gt;{{Veb manbasi|first1=Ədalət|title=Xocalı faciəsində 1003 nəfəri əsirlikdən alan qəhrəmanın nağılı|url=http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2012/fevral/235647.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313234453/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2012/fevral/235647.htm|archivedate=2016-03-13}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R26&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Bizi “ölüm kamerası”ndan çıxarıb, maşına doldurdular...” – ƏSİR DÜŞƏRGƏSİ|url=http://gundemxeber.az/fakt/15726-vbizi-vglgm-kamerasdvndan-gdxardb-maedna-doldurdularv-v-zhsdr-dgezhrgzhsd.html|website=gundemxeber.az|publisher=gundemxeber.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221143/http://gundemxeber.az/fakt/15726-vbizi-vglgm-kamerasdvndan-gdxardb-maedna-doldurdularv-v-zhsdr-dgezhrgzhsd.html|archivedate=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R27&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İşğal altında qalan qəhrəman məzarına gül aparan erməni (FOTO-VİDEO) I və II hissələr|url=http://ideologiya.az/2014/06/isgal-altinda-qalan-q%C9%99hr%C9%99man-m%C9%99zarina-gul-aparan-erm%C9%99ni-foto-video-i-v%C9%99-ii-hiss%C9%99l%C9%99r/|website=ideologiya.az|publisher=ideologiya.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203023537/http://ideologiya.az/2014/06/isgal-altinda-qalan-q%C9%99hr%C9%99man-m%C9%99zarina-gul-aparan-erm%C9%99ni-foto-video-i-v%C9%99-ii-hiss%C9%99l%C9%99r/|archivedate=2017-02-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R28&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Xocalı faciəsi, erməni vəhşiliyi və meyitləri kimlərin təhqir etməsi iddialarına cavab |url=http://olke.az/news/detail/xocali-faciesi-ermeni-vehsiliyi-ve-meyitleri-kimlerin-tehqir-etmesi-iddialarina-cavab-82160 |kirish sanasi=2017-07-18 |arxivsana=2021-05-11 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210511141419/https://olke.az/news/detail/xocali-faciesi-ermeni-vehsiliyi-ve-meyitleri-kimlerin-tehqir-etmesi-iddialarina-cavab-82160 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R29&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Qarabağ qazisi Oruc Məmmədov: „Adil Əliyevin etdiyi bu haqsızlıq cəmiyyətdə pis nümunə ola bilər“ |url=http://qafqaznews.az/2016/05/qarabag-qazisi-oruc-m-mm-dov-adil-liyevin-etdiyi-bu-haqsizliq-c-miyy-td-pis-numun-ola-bil-r-musahib/ |access-date=2017-07-18 |archivedate=2017-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170624040835/http://qafqaznews.az/2016/05/qarabag-qazisi-oruc-m-mm-dov-adil-liyevin-etdiyi-bu-haqsizliq-c-miyy-td-pis-numun-ola-bil-r-musahib/ }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R30&quot;&gt;[http://publika.az/news/qirmizi/8174.html Ermənilərin içində doğulan Xocalı sakini: „Allahdan xalqımıza səbr verməməsini diləyirəm“]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R31&quot;&gt;[http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2010/fevral/109056.htm Xocalı dərdini dağ da götürməz]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R32&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=xPUdOHKAcxU Seyidağa Mövsümovun Xocalı sakinlərinin meyitləri yığılan zaman çəkdiyi kadrlar] (18+)&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R33&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Çingiz Mustafayevin Xocalı faciəsi barədə istintaq komissiyasına dedikləri |url=http://asif.video.az/az/video/126359/cingiz-mustafayev-xocali-faciesi-barede-1992 |qaralgan sana=2017-07-18 |arxivsana=2022-03-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220331141143/http://asif.video.az/az/video/126359/cingiz-mustafayev-xocali-faciesi-barede-1992 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R34&quot;&gt;[http://www.justiceforkhojaly.org/content/frederique-lengaigne Frederika Langenin Xocalı qurbanlarının çəkdiyi fotoşəkillər (12, 16 və 21 nömrəli şəkillər)] (18+)&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R35&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/03/03/world/massacre-by-armenians-being-reported.html Massacre by Armenians Being Reported] // The New York Times, 3-mart 1992-yil.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R36&quot;&gt;Sergey Taranov. Nagorniy Karabax: Soldati i ofitseri armii SNG voyuyut po obe storoni konflikta // Izvestiya : gazeta. — 4 marta 1992. — № 54 (23628). — S. 1-2.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R37&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=McGuinness|first1=Damien|title=Nagorno-Karabakh: Remembering the victims of Khojaly|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17179904|website=www.bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181014065627/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17179904|archivedate=2018-10-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R38&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=23 il öncə bir gecədə 8 ailə məhv edildi|url=http://www.ailem.az/read/3049|website=www.ailem.az|publisher=www.ailem.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230841/http://www.ailem.az/read/3049|archivedate=2018-03-20}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180320230841/http://www.ailem.az/read/3049 |date=2018-03-20 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R39&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument |title=Letter from the Charge d'affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the United Nations Office |publisher=Unhchr.ch |accessdate=31-may 2012-yil |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217010848/http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument |archivedate=17-fevral 2012-yil }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R40&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Qafqazda Qətliam: Dağlıq Qarabağda silahlı münaqişənin eskalasiyası|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/qafqazda-q%C9%99tliam-da%C4%9Fl%C4%B1q-qaraba%C4%9Fda-silahl%C4%B1-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99nin-eskalasiyas%C4%B1|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170714005711/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/qafqazda-q%C9%99tliam-da%C4%9Fl%C4%B1q-qaraba%C4%9Fda-silahl%C4%B1-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99nin-eskalasiyas%C4%B1|archivedate=2017-07-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R41&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Sultan Hümbətov, Babalarının yolunu davam etdirən oğul |url=http://karabakhmedia.az/main/411-babalarinin-yolunu-davam-etdiren-ogul.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2017-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813123413/http://karabakhmedia.az/main/411-babalarinin-yolunu-davam-etdiren-ogul.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R42&quot;&gt;Xodjalinskiy qirgʻin — 1992 (v dokumentax, faktax i presse). Baku — 2006. Izdatelsko-poligrafichkskiy Dom „Abilov, Zeynalov i sinovya“. str.419.&lt;blockquote&gt;… otkrilas dver i v kameru brosili cheloveka. Ya ego sprosil: „kto ti“. I on vdrug otvetil: „A ti razve menya ne uznal? Ya Alesker Xanlar ogli — uchitel iz Xodjali“. U nego bilo pulevoe ranenie tazobedrennogo sustava, nijnyaya chast u nego ne rabotala. On poprosil vodi, no ya ne mog emu pomoch, vodi ne bilo. On poprosil, chtobi ya poplakal, chtobi kapli slez upali na ego gubi, chtobi on spokoyno umer. Ya vzyal ego na ruku i dal emu potrogat moy yazik, chto on suxoy. Togda on poprosil vzyat ego na ruki. Ya leg na zemlyu i polojil ego na sebya, obnyal i kachal kak malenkogo rebenka. Tak on umer. Cherez 2 dnya v kameru kriknuli: „vi jivi?“. Ya otvetil, chto odin umer. Zashli armyane, pri mne vibili u mertvogo zolotoy zub, potom ego unesli.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R43&quot;&gt;[http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf Qənirə Paşayeva, Həvva Məmmədova. Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən. Bakı, „Elm və təhsil“, 2011. səh. 42-43.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf |date=2016-03-05 }}&lt;blockquote&gt;… ermənilərlə səhərə qədər döyüşüb, neçə-neçə insanları azad edib. Sonra onu əsir götürüblər. Yoldaşımın 4 qızıl dişi vardı, onları çəngəllə çıxarmış, qollarını isə bir neçə yerdən qırmışdılar. Sifətini elə hala salmışdılar az qala tanımaq olmurdu. Avtomatla üzünə o qədər vurmuşdular ki, gözü çıxmış, çənəsi qırılmışdı…Yoldaşımın meyitini ancaq 2 ay sonra alıb dəfn edə bildik.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R45&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı səmasında sonuncu əməliyyat|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/fevral/354726.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=28 fevral 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223043356/http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/fevral/354726.htm|archivedate=2017-02-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R45&quot; /&gt;
&lt;ref name=&quot;R46&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Qayıtsam papağımı qaytararsan”|url=http://karabakhinfo.com/11031|website=karabakhinfo.com|publisher=karabakhinfo.com|accessdate=20 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812141641/https://karabakhinfo.com/11031|archivedate=2025-08-12}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R47&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Qəhrəmanlar unudulmur – Milli Qəhrəman Tofiq Hüseynov|url=http://news.lent.az/news/63493|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614200032/http://news.lent.az/news/63493|archivedate=2018-06-14}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180614200032/http://news.lent.az/news/63493 |date=2018-06-14 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R48&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Vətənin qəhrəman oğlu...|url=http://www.sherg.az/pre.php?id=40897|website=www.sherg.az|publisher=www.sherg.az|accessdate=28 iyun 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180302103841/http://www.sherg.az/pre.php?id=40897|archivedate=2018-03-02}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180302103841/http://www.sherg.az/pre.php?id=40897 |date=2018-03-02 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R49&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=TOMAS DE VAAL XOCALIDAN YAZDI|url=http://www.anl.az/down/meqale/yeni_musavat/2011/fevral/156580.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063014/http://www.anl.az/down/meqale/yeni_musavat/2011/fevral/156580.htm|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R50&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last1=de Vaal|first1=Tomas|title=Qarabağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında|date=http://www.ebooks.az/view/9f81DPlg.pdf|isbn=978-9952-25-086-2|accessdate=17 fevral 2017|archiveurl=http://www.ebooks.az/view/9f81DPlg.pdf|archivedate=17 fevral 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R51&quot;&gt;7.Bədəlov, Ə. Ayaz Mütəllibovun adı çəkiləndə insanın yadına Xocalı faciəsi düşür: [Milli Məclisin deputatı Səyyad Aranla müsahibə] /Ə.Bədəlov //Azərbaycan.- 2002.- 7 mart.- S.5.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R52&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı faciəsi - vəhşiliyin, qəddarlığın son həddi|url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_fevral2009/70537.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230615/http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_fevral2009/70537.htm|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R53&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Xocalı soyqırımı” diskinin təqdimatı keçirilib|url=http://anl.az/down/meqale/yeni_az/2010/fevral/109033.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063054/http://anl.az/down/meqale/yeni_az/2010/fevral/109033.htm|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R54&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last1=Paşayeva|first1=Qənirə Paşayeva|author1=Həvva Məmmədova|title=Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən.|date=2011|publisher=Elm və təhsil|location=Bakı|isbn=978-9952-8142-7-9|pages=288|url=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archivedate=25 avqust 2016|=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|chapterurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R55&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən Xocalı soyqırımına siyasi qiymətin verilməsi|url=http://news.lent.az/news/125384|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113131652/http://news.lent.az/news/125384|archivedate=2017-01-13}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170113131652/http://news.lent.az/news/125384 |date=2017-01-13 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R56&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Prezident İlham Əliyev: «Xocalı faciəsi erməni millətçilərinin yüzilliklər boyu türk və Azərbaycan xalqlarına qarşı apardığı soyqırımı və etnik təmizləmə siyasətinin qanlı səhifəsi idi»|url=http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&amp;id=7490|website=www.azerbaijan-news.az|publisher=www.azerbaijan-news.az|accessdate=3 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063027/http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&amp;id=7490|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R57&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Bakı: Xocalı qətliamının 25-ci ildönümü üçün yürüş keçirilib|url=http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-39095442?ocid=socialflow_facebook|website=www.bbc.com|publisher=[[BBC]]|accessdate=26 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180503022942/http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-39095442?ocid=socialflow_facebook|archivedate=2018-05-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R58&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Bakıda prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə &quot;Xocalı yürüşü&quot; keçirilir|url=http://salamnews.org/az/news/read/260112|website=salamnews.org|publisher=salamnews.org|accessdate=26 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170301094159/http://salamnews.org/az/news/read/260112|archivedate=2017-03-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R59&quot;&gt;Markar Melkonyan, „My Brotherʼs Road: An Americanʼs Fateful Journey to Armenia“ (London və Nyu York, 2005), səh. 213-214&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R60&quot;&gt;Thomas de Vaal, „Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War“ (Nyu York və London, 2003), səh. 172&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R61&quot;&gt;David Xerdiyan. Xaç uğrunda. Livan, „Şərq“ mətbəəsi, səh. 26&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R62&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı haqqında Zori Balayandan – Tükürpədici etiraf|url=http://axar.az/news/9913|website=axar.az|publisher=axar.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160605010407/http://axar.az/news/9913|archivedate=2016-06-05}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R63&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Erməni jurnalist Xocalıya ədalət istədi|url=http://www.azadliq.az/xeber/4623/erm%C9%99nistanli-publisist-xocali-soyqirimini-q%C9%99bul-etdi/|website=www.azadliq.az|publisher=www.azadliq.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170928085208/http://www.azadliq.az/xeber/4623/erm%c9%99nistanli-publisist-xocali-soyqirimini-q%c9%99bul-etdi/|archivedate=2017-09-28}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R64&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Скончался армянский правозащитник, признавший геноцид в Ходжалы|url=http://haqqin.az/news/78561|website=haqqin.az|publisher=haqqin.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180322015248/https://haqqin.az/news/78561|archivedate=2018-03-22|language=Rus}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R65&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı soyqırımına görə Azərbaycandan üzr istəyən erməni öldü|url=http://news.milli.az/incedent/463893.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130932/https://news.milli.az/incedent/463893.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R66&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Kanadalı nazir Xocalı barədə birinci dəfə eşitdiyini deyir|url=http://www.azadliq.org/a/379910.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321131105/https://www.azadliq.org/a/379910.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R67&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=MEKSİKA PARLAMENTİNİN DEPUTATI: “XOCALI YER ÜZÜNDƏN İNSAN ƏLİ İLƏ SİLİNİB”|url=http://www.mediaforum.az/az/2011/02/24/MEKS%C4%B0KA-PARLAMENT%C4%B0N%C4%B0N-DEPUTATI-XOCALI-YER-%C3%9CZ%C3%9CND%C6%8FN-013410122c00.html#.V7-2z_krKUk|website=www.mediaforum.az|publisher=www.mediaforum.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=http://www.mediaforum.az/az/2011/02/24/MEKS%C4%B0KA-PARLAMENT%C4%B0N%C4%B0N-DEPUTATI-XOCALI-YER-%C3%9CZ%C3%9CND%C6%8FN-013410122c00.html#.V7-2z_krKUk|archivedate=26 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R68&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Dövlət Bahçeli: &quot;Xocalı qətliamı türk millətinə qarşı işlənmiş insanlıq suçudur&quot;|url=http://news.milli.az/politics/99433.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130922/https://news.milli.az/politics/99433.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R69&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Ərdoğan: &quot;Xocalı qətliamı bütün bəşəriyyətin dərs çıxarmalı olduğu hadisədir”  Böyüt|url=http://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html|website=apa.az|publisher=apa.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130602/https://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html|archivedate=2018-03-21}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180321130602/https://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html |date=2018-03-21 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R70&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İsrail prezidenti Xocalı faciəsini dünyadakı kütləvi qətllər sırasında - QEYD EDİB|url=http://news.atv.az/news/event/13732-israil-prezidenti-xocali-faciesini-dunyadaki-kutlevi-qetller-sirasinda|website=news.atv.az|publisher=news.atv.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://news.atv.az/news/event/13732-israil-prezidenti-xocali-faciesini-dunyadaki-kutlevi-qetller-sirasinda|archivedate=25 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R71&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Avocatul parlamentar Aurelia Grigoriu provoacă un nou SCANDAL|url=http://www.ziarulnational.md/avocatul-parlamentar-aurelia-grigoriu-provoaca-un-nou-scandal/|website=www.ziarulnational.md|publisher=www.ziarulnational.md|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320232627/http://www.ziarulnational.md/avocatul-parlamentar-aurelia-grigoriu-provoaca-un-nou-scandal/|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R72&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Rusiyalı deputat: Xocalı faciəsi dünyanın heç bir yerində təkrarlanmamalıdır|url=http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2499439.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170131151128/http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2499439.html|archivedate=2017-01-31}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R73&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İtaliyalı senator: Xocalı qətliamı Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin ən faciəvi hadisəsidir|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/italiyal%C4%B1-senator-xocal%C4%B1-q%C9%99tliam%C4%B1-erm%C9%99nistan-az%C9%99rbaycan-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99sinin-%C9%99n-faci%C9%99vi-hadis%C9%99sidir|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170227004437/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/italiyal%C4%B1-senator-xocal%C4%B1-q%C9%99tliam%C4%B1-erm%C9%99nistan-az%C9%99rbaycan-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99sinin-%C9%99n-faci%C9%99vi-hadis%C9%99sidir|archivedate=2017-02-27}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R74&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Ukraynalı deputat: “Xocalı faciəsini törədənlər cəzalandırılmalıdır”|url=http://www.pia.az/Ukraynali_deputat%20_%E2%80%9CXocali_faciesini_-183712-xeber.html|website=www.pia.az|publisher=www.pia.az|accessdate=25 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321083151/http://www.pia.az/Ukraynali_deputat%20_%E2%80%9CXocali_faciesini_-183712-xeber.html#.WLEcvW-LSUk|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R75&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İndoneziyalı deputat: &quot;Xocalı faciəsi bütün dünyanı sarsıdan bir soyqırımdır&quot;|url=http://news.milli.az/politics/520347.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=25 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407223733/http://news.milli.az/politics/520347.html|archivedate=2017-04-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R76&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Bayramqızı|first1=Əfsanə|title=Xocalı soyqırımı beynəlxalq mətbuatın gözü ilə|url=http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231|website=www.xalqqazeti.com|publisher=www.xalqqazeti.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160329222148/http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231|archivedate=2016-03-29}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160329222148/http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231 |date=2016-03-29 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R77&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=BEYNƏLXALQ MƏTBUATDA İŞIQLANDIRMA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/international_media_reports|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709114556/http://www.justiceforkhojaly.org/az/international_media_reports|archivedate=2017-07-09}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R78&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Remembering Chingiz Mustafayev|url=http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev|website=teas.eu|publisher=teas.eu|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230845/http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev|archivedate=2018-03-20}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180320230845/http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev |date=2018-03-20 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R79&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Enclave Horror Echoed in a Cameraman's Sobs : Karabakh: Film is shown in Moscow as Azerbaijanis and Armenians again trade charges over Khojaly attack.|url=http://articles.latimes.com/1992-03-05/news/mn-4713_1_khojaly-residents|website=articles.latimes.com|publisher=articles.latimes.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306093524/http://articles.latimes.com/1992-03-05/news/mn-4713_1_khojaly-residents|archivedate=2016-03-06}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R80&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly: Çingiz Mustafayev|url=http://justiceforkhojaly.org/az/content/%C3%A7ingiz-mustafayev|website=justiceforkhojaly.org|publisher=justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715054113/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/%C3%A7ingiz-mustafayev|archivedate=2017-07-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R81&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly: Ilgar Jafarov|url=http://justiceforkhojaly.org/az/content/ilqar-c%C9%99f%C9%99rov|website=justiceforkhojaly.org|publisher=justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715054118/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/ilqar-c%C9%99f%C9%99rov|archivedate=2017-07-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R82&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=&quot;International Recognition of The Khojaly Genocide&quot;|url=http://un.mfa.gov.az/news/4/3069|website=un.mfa.gov.az|publisher=un.mfa.gov.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170711060836/http://un.mfa.gov.az/news/4/3069|archivedate=2017-07-11}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R83&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Kentucky Senate adopts resolution on 25th anniversary of Azerbaijan's independence|url=http://www.azernews.az/azerbaijan/93349.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=25 fevral 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414074632/http://www.azernews.az/azerbaijan/93349.html|archivedate=2016-04-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R84&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=BEYNƏLXALQ TANINMA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/beyn%C9%99lxalq-taninma|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709113457/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/beyn%C9%99lxalq-taninma|archivedate=2017-07-09}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R85&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.meclis.gov.az/?/az/statement/view/25/|title=Xocalı soyqırımının 15 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin BƏYANATI|author=|date=2007-02-27|work=|publisher=meclis.gov.az|accessdate=2014-01-28|language=az}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R86&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Pakistan Senatının Xarici Əlaqələr Komitəsi Xocalı soyqırımının tanınması barədə qətnamə qəbul edib |url=http://az.apa.az/xeber_Pakistan_Senatinin_Xarici_Elaqeler__249742.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622231505/http://az.apa.az/xeber_Pakistan_Senatinin_Xarici_Elaqeler__249742.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R87&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Pakistan Senatı Xocalı soyqırımının tanıması barədə qətnamə qəbul edib |url=http://www.anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=136909 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622143133/http://www.anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=136909 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R88&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.haber7.com/turk-cumhuriyetler/haber/837966-hocali-katliami-soykirim-olarak-tanindi|title=Hocalı katliamı soykırım olarak tanındı|author=|date=2012-02-01|work=|publisher=haber7.com|accessdate=2014-01-28|language=tr}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R89&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Sudan parlamenti Xocalı soyqırımının tanınması haqqında qərar qəbul edib |url=http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&amp;id=820#.VFTrEd3cPww |access-date=2017-07-18 |archivedate=2018-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227034832/http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&amp;id=820#.VFTrEd3cPww }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R90&quot;&gt;[http://www.sabah.com.tr/Dunya/2011/12/22/meksika-hocali-katliamini-kinadi Meksika Hocalı katliamını kınadı]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R91&quot;&gt;[http://www.azernews.az/en/Nation/39637-Mexican_Senate_recognizes_Azeris%E2%80%99_massacre_as_genocide Mexican Senate recognizes Azeris massacre as genocide]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R92&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Kolumbiya Hocalı katliamına soykırım dedi |url=http://www.hdhaber.net/2012/04/24/kolombiya-hocali-katliamina-soykirim-dedi |access-date=2017-07-18 |archivedate=2019-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190216040643/http://www.hdhaber.net/2012/04/24/kolombiya-hocali-katliamina-soykirim-dedi }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R93&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Colombian Senate recognizes Khojaly events as genocide |url=http://en.trend.az/news/karabakh/2017870.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120628055537/http://en.trend.az/news/karabakh/2017870.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R94&quot;&gt;[http://www.contact.az/topics_en.asp?id=4632&amp;pb=2&amp;vr=en&amp;yr=2012&amp;mdn=1 Colombian Senate recognizes the Khojaly genocide]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R95&quot;&gt;[http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&amp;ArticleID=103569 Czech Republic committee recognizes Khojaly genocide] Foreign relations committee of Czech parliament adopted a draft law on recognition of Khojaly massacre as „genocide“.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R96&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Parliament of Bosnia and Herzegovina condems the perpetrators of Khojaly genocide |url=http://azembassy.ro/parliament-of-bosnia-and-herzegovina-condems-the-perpetrators-of-khojaly-genocide/ |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140525233447/http://azembassy.ro/parliament-of-bosnia-and-herzegovina-condems-the-perpetrators-of-khojaly-genocide/ }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R97&quot;&gt;http://news.az/articles/politics/77182 {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190215215919/http://news.az/articles/politics/77182 |date=2019-02-15 }} Parliament of Bosnia and Herzegovina recognizes sovereignty of Azerbaijan&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R98&quot;&gt;[http://www.azernews.az/azerbaijan/92681.html Jordanian parliament to pass resolution on Khojaly Genocide]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R99&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170124063033/http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |archivedate=2017-01-24 |title=Cibuti Respublikasının Milli Assambleyası (Parlamenti) plenar iclasında mütləq səs çoxluğu ilə Xocalı Soyqırımına dair qətnamə qəbul edib |author= |date=2017-01-24 |publisher=mfa.gov.az |accessdate=2017-01-24 |language={{az}} }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170124063033/http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |date=2017-01-24 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R100&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Şotlandiya parlamentində Xocalı faciəsi ilə bağlı qətnamə qəbul edilib|url=http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2724436.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=23 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130321/https://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2724436.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R101&quot;&gt;[http://thehill.com/blogs/congress-blog/foreign-policy/284237-khojaly-massacre-deserves-recognition Khojaly Massacre deserves recognition]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R102&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Xocalı soyqırımının ABŞ-da tanınması |url=http://davam.az/index.php?newsid=2803 |qaralgan sana=2017-07-18 |arxivsana=2019-02-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190215215830/http://davam.az/index.php?newsid=2803 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R103&quot;&gt;[http://www.turkishnews.com/en/content/2010/04/28/massachusetts-state-of-the-united-states-recognizes-khojaly-tragedy-as-a-massacre/ Massachusetts State of the United States recognizes Khojaly tragedy as a massacre]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R104&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.capitol.state.tx.us/BillLookup/History.aspx?LegSess=82R&amp;Bill=HR535 |title=Texas House of Representatives Resolution 535: Commemorating the 19th anniversary of the Khojaly Massacre in Azerbaijan |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |work=Legislative Session 82(R) |publisher=Texas Legislature Online |accessdate=9-iyun 2011-yil}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R105&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Texas ştatı Xocalı soyqırımını tanıdı |url=http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2016-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312221852/http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R106&quot;&gt;[http://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF „ASSEMBLY RESOLUTION No. 144“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180919162922/https://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF |date=2018-09-19 }} New Jersey Legislature Retrieved 25-fevral 2012-yil.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R107&quot;&gt;{{Citation |year= |title=ABŞ-ın Nyu-Cersi Ştatı Xocalı qətliamını tanıdı |url=http://www.lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-02-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229090625/http://lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R108&quot;&gt;[http://www.legis.ga.gov/Legislation/20112012/122837.pdf]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R109&quot;&gt;{{Citation |year= |title=ABŞ-ın Corciya Ştatının parlamenti Xocalı soyqırımı ilə əlaqədar qətnamə qəbul edib |url=http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129211258/http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R110&quot;&gt;[http://files.preslib.az/projects/khojali/enkhojali/gl5.pdf Recognition of the Genocide of Khojaly]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R111&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=New Mexico legislature commemorates Khojaly Massacre|url=http://www.news.az/articles/politics/75855|work=news.az|accessdate=30-yanvar 2013-yil|archivedate=2013-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130213054632/http://www.news.az/articles/politics/75855}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R112&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Сенат штата Нью-Мексико признал Ходжалинскую трагедию|url=http://www.1news.az/politics/karabakh/20130130053903690.html|work=1News.az|accessdate=30-yanvar 2013-yil|language=Russian}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R113&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=HR1004|url=http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004|work=Arkansas House of Representatives|accessdate=11-fevral 2013-yil|archivedate=2013-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130215100102/http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130215100102/http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004 |date=2013-02-15 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R114&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Another U.S. state recognizes Khojaly genocide|url=http://en.trend.az/news/karabakh/2117928.html|work=News.az|accessdate=11-fevral 2013-yil|archivedate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429050604/http://en.trend.az/news/karabakh/2117928.html}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R115&quot;&gt;http://www.azernews.az/azerbaijan/50582.html Oklahoma Senate recognizes Khojaly genocide&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R116&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://bakuinfo.az/?p=6370 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2016-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308010647/http://bakuinfo.az/?p=6370 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R117&quot;&gt;[http://www.capitol.tn.gov/Bills/108/Bill/HR0048.pdf A RESOLUTION to commemorate the twenty-first anniversary of the Khojaly Tragedy.]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R118&quot;&gt;[http://www.legis.state.pa.us/CFDOCS/Legis/PN/Public/btCheck.cfm?txtType=PDF&amp;sessYr=2013&amp;sessInd=0&amp;billBody=H&amp;billTyp=R&amp;billNbr=0171&amp;pn=1199 GENERAL ASSEMBLY OF PENNSYLVANIA HOUSE RESOLUTION No. 171 Session of 2013 INTRODUCED]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R119&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.aze.az/news_shtat__zapadnaya_89958.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2013-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406061729/http://www.aze.az/news_shtat__zapadnaya_89958.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R120&quot;&gt;http://www.cga.ct.gov/2013/trn/H/2013HTR00416-R00-TRN.htm&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R121&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.aze.az/news_shtat_ssha_priznal_95759.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429044532/http://www.aze.az/news_shtat_ssha_priznal_95759.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R122&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://news.lent.az/news/157853 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2018-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180322015208/http://news.lent.az/news/157853 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R123&quot;&gt;[http://azertag.az/en/xeber/Arizona_recognizes_Khojaly_Massacre-835148 Arizona recognizes Khojaly Massacre]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R124&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Utah, latest in a string of US states to recognize Khojaly Massacre (PHOTO) |url=http://en.trend.az/azerbaijan/politics/2369934.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2019-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190216035506/https://en.trend.az/azerbaijan/politics/2369934.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R125&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=ABŞ-ın daha bir ştatı Xocalı qətliamını tanıyıb |author= |url=http://news.lent.az/news/232207 |publisher=lent.az |date=2016-02-11 |accessdate=2016-02-11 |language=az |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160211080333/http://news.lent.az/news/232207 |archivedate=2016-02-11 |access-date=2017-07-18 |archive-date=2016-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160211080333/http://news.lent.az/news/232207 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R126&quot;&gt;[http://azertag.az/xeber/ABS_da_Xocali_soyqirimini_taniyan_statlarin_sayi_18_e_chatdi-926225 ABŞ-da Xocalı soyqırımını tanıyan ştatların sayı 18-ə çatdı]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R127&quot;&gt;[http://www.cbc.az/az/news/all-news/havay-shtati-da-xocali-qetliamini-pisledi.page Havay ştatı da Xocalı qətliamını pislədi]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R128&quot;&gt;[http://www.anspress.com/siyaset/18-02-2016/abs-in-daha-bir-stati-xocali-qetliamini-tanidi ABŞ-ın daha bir ştatı Xocalı qətliamını tanıdı]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R129&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Палата представителей штата Аризона признала Ходжалинский геноцид|url=http://ru.oxu.az/politics/178314|website=ru.oxu.az|publisher=ru.oxu.az|accessdate=24 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170528120828/http://ru.oxu.az/politics/178314|archivedate=2017-05-28}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R130&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Today is the 24th anniversary of the Khojaly Genocide|url=http://geneva.mfa.gov.az/news/4/3074|website=geneva.mfa.gov.az|publisher=geneva.mfa.gov.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170613040918/http://geneva.mfa.gov.az/news/4/3074|archivedate=2017-06-13}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R131&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Bakıda Xocalı abidə kompleksi yenidən qurulub|url=http://www.anspress.com/siyaset/22-02-2011/bakida-xocali-abide-kompleksi-yeniden-qurulub|website=www.anspress.com|publisher=www.anspress.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230949/http://www.anspress.com/siyaset/22-02-2011/bakida-xocali-abide-kompleksi-yeniden-qurulub|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R132&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Khojaly Memorials|url=http://xocali.org/en/index.php?p=memory|website=xocali.org|publisher=xocali.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171220021218/http://xocali.org/en/index.php?p=memory|archivedate=2017-12-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R133&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=20 Jahre Chodschali|url=http://www.geschichte.hu-berlin.de/de/bereiche-und-lehrstuehle/aserbaidschan/gaeste-und-veranstaltungen/chodschali-2012_botschaftsflyer|website=www.geschichte.hu-berlin.de|publisher=www.geschichte.hu-berlin.de|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304192318/https://www.geschichte.hu-berlin.de/de/bereiche-und-lehrstuehle/aserbaidschan/gaeste-und-veranstaltungen/chodschali-2012_botschaftsflyer|archivedate=2021-03-04|language=Almanca}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R134&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=HOCALI ANITINDA SONA GELİNDİ|url=http://www.milliyet.com.tr/hocali-anitinda-sona-gelindi-ankara-yerelhaber-31122/|website=www.milliyet.com.tr|publisher=www.milliyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170301192540/http://www.milliyet.com.tr/hocali-anitinda-sona-gelindi-ankara-yerelhaber-31122/|archivedate=2017-03-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R135&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İzmir’e ʻHocalı Şehitleri Anıtı’ Dikildi|url=http://www.dolunaydergi.com/2016/05/01/izmire-hocali-sehitleri-aniti-dikildi/|website=www.dolunaydergi.com|publisher=www.dolunaydergi.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063211/http://www.dolunaydergi.com/2016/05/01/izmire-hocali-sehitleri-aniti-dikildi/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R136&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İZMİT’TE HOCALI ANITI AÇILDI|url=http://www.milliyet.com.tr/izmit-te-hocali-aniti-acildi-kocaeli-yerelhaber-743835/|website=www.milliyet.com.tr|publisher=www.milliyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230455/http://www.milliyet.com.tr/izmit-te-hocali-aniti-acildi-kocaeli-yerelhaber-743835/|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R137&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=SAKARYA'YA HOCALI ANITI|url=http://www.haberturk.com/yerel-haberler/haber/43445794-sakaryaya-hocali-aniti|website=www.haberturk.com|publisher=www.haberturk.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230818/http://www.haberturk.com/yerel-haberler/haber/43445794-sakaryaya-hocali-aniti|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R138&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Denizli'de Karabağ parkı ve Hocalı anıtı yarın açılıyor|url=http://tr.trend.az/scaucasus/2680496.html|website=tr.trend.az|publisher=tr.trend.az|accessdate=4 noyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104152815/http://tr.trend.az/scaucasus/2680496.html|archivedate=2016-11-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R139&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Xocalıya ədalət” beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində Azərbaycan Dillər Universitetinin tələbələri ilə görüş keçirilib|url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/59/4246/%E2%80%9CXocal%C4%B1ya-%C9%99dal%C9%99t%E2%80%9D-beyn%C9%99lxalq-kampaniyas%C4%B1-%C3%A7%C9%99r%C3%A7iv%C9%99sind%C9%99-Az%C9%99rbaycan-Dill%C9%99r-Universitetinin-t%C9%99l%C9%99b%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F-ke%C3%A7irilib|website=www.heydar-aliyev-foundation.org|publisher=www.heydar-aliyev-foundation.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063111/http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/59/4246/%E2%80%9CXocal%C4%B1ya-%C9%99dal%C9%99t%E2%80%9D-beyn%C9%99lxalq-kampaniyas%C4%B1-%C3%A7%C9%99r%C3%A7iv%C9%99sind%C9%99-Az%C9%99rbaycan-Dill%C9%99r-Universitetinin-t%C9%99l%C9%99b%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F-ke%C3%A7irilib|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R140&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly Around Europe|url=http://www.visions.az/en/news/628/0b31e1cc/|website=www.visions.az|publisher=www.visions.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170626004916/http://www.visions.az/en/news/628/0b31e1cc/|archivedate=2017-06-26}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R141&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=KAMPANİYA HAQQINDA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/kampaniya-haqqinda|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170720133601/http://justiceforkhojaly.org/az/content/kampaniya-haqqinda|archivedate=2017-07-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R142&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Azeris mark 20th anniversary of Khojaly Massacre in Istanbul|url=http://www.hurriyetdailynews.com/azeris-mark-20th-anniversary-of-khojaly-massacre-in-istanbul.aspx?pageID=238&amp;nid=14673|website=www.hurriyetdailynews.com|publisher=www.hurriyetdailynews.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630212827/http://www.hurriyetdailynews.com/azeris-mark-20th-anniversary-of-khojaly-massacre-in-istanbul.aspx?pageID=238&amp;nid=14673|archivedate=2016-06-30}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R143&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Hocalı katliamına dev protesto|url=http://www.hurriyet.com.tr/hocali-katliamina-dev-protesto-20004588|website=www.hurriyet.com.tr|publisher=www.hurriyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923223757/http://www.hurriyet.com.tr/hocali-katliamina-dev-protesto-20004588|archivedate=2016-09-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R144&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı soyqırımı ilə bağlı plakatlar ABŞ metrosu və küçələrində|url=http://www.anspress.com/siyaset/24-02-2012/xocali-soyqirimi-ile-bagli-plakatlar-abs-metrosu-ve-kucelerinde--fotolar|website=www.anspress.com|publisher=www.anspress.com|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063123/http://www.anspress.com/siyaset/24-02-2012/xocali-soyqirimi-ile-bagli-plakatlar-abs-metrosu-ve-kucelerinde--fotolar|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R145&quot;&gt;Polad İlyas. Dünya sənin qəm yükünü daşıdım.- Bakı, 2010.- S.38-39.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R146&quot;&gt;E. Elitli.- Bakı: MBM, 2009.- 368 s&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R147&quot;&gt;T.Söhrab //Məhsəti.- 2009.- № 1.- S.10.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R148&quot;&gt;Paşa Qəlbinur //525-ci qəzet.- 2007.- 24 fevral.- S.22.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R149&quot;&gt;Qlobal Press jurnalı.- 2006.- № 1-2.- S.17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R150&quot;&gt;Nurəngiz Gün //Azərbaycan.- 2005.- 26 fevral. S.7.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R151&quot;&gt;Fəridə Hacıyeva. Məni məndən alan dünya.- Bakı, 1998.- S.14.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R152&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Novel devoted to Khojaly genocide published in Israel|url=http://www.azernews.az/aggression/103209.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=12 oktyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202114902/http://www.azernews.az/aggression/103209.html|archivedate=2017-02-02}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R153&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Quliyev|first1=Əsəd|title=Xocalı soyqırımı təsviri sənətdə|url=http://525.az/site/?name=xeber&amp;news_id=52322|website=525.az|publisher=525.az|accessdate=2 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710085000/http://525.az/site/?name=xeber&amp;news_id=52322|archivedate=2017-07-10}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R154&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=20 Yanvarın sənət təcəssümü|url=http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2013/yanvar/290497.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=28 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118182000/http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2013/yanvar/290497.htm|archivedate=2018-01-18}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R155&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Qaliboğlu|first1=Elçin|title=Xocalı faciəsi - Azərbaycanın tarixində dəhşətli soyqırımı hadisəsi|url=http://anl.az/xocali/x_qazet/Xalq_Cebhesi.-2010.-5fevral.-S.14..pdf|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019213448/http://anl.az/xocali/x_qazet/Xalq_Cebhesi.-2010.-5fevral.-S.14..pdf|archivedate=2021-10-19}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R156&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Qaliboğlu|first1=Elçin|title=Xocalı faciəsi yaradıcılıq əsərlərində|url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/70367.htm|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063032/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/70367.htm|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R157&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Whitfield|first1=Gemma|title=Xoca (Khoja) review|url=http://www.theupcoming.co.uk/2013/05/03/xoca-khoja-movie-review/|website=www.theupcoming.co.uk|publisher=www.theupcoming.co.uk|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321134944/https://www.theupcoming.co.uk/2013/05/03/xoca-khoja-movie-review/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R158&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Lithuanian war journalist puts his memories about Khojaly Massacre in a film|url=http://www.15min.lt/en/article/world/lithuanian-journalist-puts-his-memories-about-armenian-fascism-in-a-film-529-201042|website=www.15min.lt|accessdate=14-iyun 2014-yil}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R159&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Award-winning Khojaly documentary screened in Brussels|url=http://azertag.az/en/xeber/Award_winning_Khojaly_documentary_screened_in_Brussels-930553|website=azertag.az|publisher=azertag.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130343/https://azertag.az/en/xeber/Award_winning_Khojaly_documentary_screened_in_Brussels-930553|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R160&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=WATCH as Nigar Jamal releases the 3D explosive ʻEmpathy for Khojaly’ video|url=https://eurovisionireland.net/2015/02/27/watch-as-nigar-jamal-releases-the-3d-explosive-empathy-for-khojaly-video/|website=eurovisionireland.net|publisher=eurovisionireland.net|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230520/https://eurovisionireland.net/2015/02/27/watch-as-nigar-jamal-releases-the-3d-explosive-empathy-for-khojaly-video/|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R161&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=UK première of Khojaly 613 by Pierre Thilloy moves a London audience|url=http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience|website=teas.eu|publisher=teas.eu|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402100720/http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience|archivedate=2016-04-02}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160402100720/http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience |date=2016-04-02 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R162&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Requiem for a wartime massacre|url=http://ticket.heraldtribune.com/2016/02/26/requiem-for-a-wartime-massacre/|website=ticket.heraldtribune.com|publisher=ticket.heraldtribune.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703135250/http://ticket.heraldtribune.com/2016/02/26/requiem-for-a-wartime-massacre/|archivedate=2017-07-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R163&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Traktor-Sazi” Xocalı şüarı qaldırdı|url=http://axar.az/news/10092|website=axar.az|publisher=axar.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://axar.az/news/10092|archivedate=25 avqust 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R164&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Meaningful Message from Arda Turan|url=http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/meaningful-message-from-arda-turan/301386/|website=www.habermonitor.com|publisher=www.habermonitor.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321192550/http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/meaningful-message-from-arda-turan/301386/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R165&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Atletico Madrid FC to honor Khojaly victims|url=http://www.azernews.az/nation/64702.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063611/https://www.azernews.az/nation/64702.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

[[Turkum:Ozarbayjonda ommaviy qotillik]]
[[Turkum:Urushlar]]
[[Turkum:Millatlararo mojarolar]]
[[Turkum:Qorabogʻ]]
[[Turkum:Ozarbayjonning zamonaviy tarixi]]</text>
      <sha1>ny494bp255ca71l8do2zwhq41gz9fbi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121671</id>
      <parentid>6121670</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137497" sha1="nvo44o85ynmbd143wwl043c0ggcsxk4" xml:space="preserve">{{Urush bilgiqutisi
| nomi    = Xodjali qirgʻini
| qismi      = [[Qorabog’ mojarosi|Tog’li Qorabog’ mojarosi]]
| tasvir      = [[Fayl:Stamps_of_Azerbaijan,_2007-777.jpg|290px]]
| izoh     = ''Ozarbayjon Pochta markasi 2007''
| sana        = 26 fevral 1992-yil
| joy       = Xodjali, Ozarbayjon
| hududiy_oʻzgarishlar   = 
| sabab = Xodjali shahrini Arman Qurolli kuchlari tomonidan bosib olinishi
| natija = 
| status      = 
| raqib1  = {{Bayroq|Armenia}} Armaniston Qurolli Kuchlari&lt;br /&gt;{{Bayroq|Armenia}} Yollangan qoʻshin&lt;br /&gt;{{Bayroq|SSSR}} Rossiyaning 366-motooʻqchi polki
| raqib2 = {{Bayroq|Azerbaijan}} Xodjali politsiya otryadlari
| qomondon1 = {{Bayroq|Armenia}} [[Seyran Oganyan]]&lt;br /&gt;{{Bayroq|Armenia}} [[Serj Sargsyan]]&lt;br /&gt;{{Bayroq|Armenia}} [[Robert Kocharyan]]
| qomondon2 = {{Bayroq|Azerbaijan}} [[Alif Xajiyev]]
| kuch1 =
| kuch2 =
| yoqotishlar1 =
| yoqotishlar2 = 161-613
| ilova = [[Tasvir:Khojaly District in Azerbaijan 2021.svg|300px]]
| campaignbox =
}}

'''Xo'jali qirgʻini''' ({{lang-az|Xocalı facəsi}} — [[1992-yil]] [[25-fevral]]dan [[26-fevral]]ga oʻtar kechasi [[Armaniston]] qurolli kuchlari sobiq [[SSSR]]ning 366 motooʻqchi polki ishtirokida Xo'jali shahrida ozarbayjonliklarga qarshi etnik tozalash maqsadida uyushtirilgan qirgʻin. Armaniston otryadlari tomonidan Xo'jali bosib olinganidan soʻng, u yerda qolgan tinch aholi deportatsiya qilindi. Bu ishlar tashkillashtirilgan koʻrinishda amalga oshirilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. [[Deportatsiya]] qilingan tinch aholi mulki [[Xonkandi]]da saqlab qoʻyilgan. Bu NKR boshqaruvi tomonidan kerakli qaror mavjudligini yaqqol isbotlaydi. Xo'jali tinch aholisi shu jumladan ayollar va bolalarni asirga olinishi va ushlab qolinishi Xo'jalining butun tinch aholisini beminnat Ozarbayjonga qaytarishga tayyorligi haqidagi NKR boshqaruvining Deklaratsiyasiga zid kelardi. Asirlar oʻta qoniqarsiz sharoitlarda saqlangan, Xo'jali tinch aholisiga qarshi zoʻravonlik harakatlari amalga oshirilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Xodjali aholisi qonunga xilof ravishda oʻz mulkidan mahrum qilingan, tinch aholi koʻchmas mulki Xonkandi va uning atrofida yashaydigan shaxslar tomonidan egallab olingan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. NKR rahbariyati Xodjalidan ketgan yoki deportatsiya qilingan aholi mulkini egallab olinishini qonuniylashtirdi, shaxsiy uylarga egalik qilish uchun orderlar berilishi tashkil etildi. Xodjaliga bostirib kelishda sobiq SSSRning 366 motooʻqchi polki ishtirok etgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. „Memorial“ huquqlarni himoya qilish tashkiloti xulosasiga koʻra, harbiy motooʻqchi polkining harbiy operatsiyalarda hamda janglarda ishtirok etganligi, shuningdek, nizolashgan tomonlarning harbiy mulkini boshqa tomonga berilishi oʻrganib chiqilishi kerak&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Xodjali qirgʻini natijasida 613 tinch aholi yoʻq qilindi, ulardan 63 ta bolalar, 106 ayollar va 70 qariyalar edi, 8 oila toʻliq yakson qilindi, 25 bolalar ota va onasidan mahrum boʻldi, 130 bola esa ota yoki onasidan ayrildi&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt;. Dushman oʻqidan 487 odam yaralandi, ulardan 76 bolalar edi, 1275 kishi asrga olindi. Asrga oilnganlardan 150 kishi shu jumladan 68 ayol va 26 bolalar taqdiri hozirgacha nomaʼlum&lt;ref name=&quot;R5&quot; /&gt;.

Xodjali qirgʻinini Ozarbayjonda asosan Ozarbayjon Milliy qahramoni Chingiz Mustafayev yoritgan. Harbiy jurnalistning qisqa xizmat davrida Xodjalida sodir etilgan oʻgʻrilik va vahshiliyklarni tasmaga tushirdi. Xodjali himoyasi davrida Ozarbayjonning yetti milliy qahramoni ishtirok etgan&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. Jangda Prezident tomonidan „Mardlik uchun“ medalini oʻlimidan soʻng berilgan Shoxrat Xasanov vafot etdi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. Ozarbayjon milliy qahramoni Allahverdi Bagirov arman polkovnigi Vitaliy Balasanyan yordami bilan uch kun ichida 1003 Xodjali asrlarini ozod qildi.

Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini tan olish — Ozarbayjon tashqi siyosatini asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini Ozarbayjondan tashqari [[Pokiston]] hamda [[Sudan]] tan olgan. Parlament darajasida fojeani [[Meksika]], [[Kolumbiya]], [[Chexiya]], [[Bosniya va Gertsegovina]], [[Jibuti]], [[Peru]], [[Gonduras]], [[Panama]], [[Iordaniya]], [[Ruminiya]] va [[Shotlandiya]] tan olgan&lt;ref name=&quot;R7&quot; /&gt;. [[AQSH]]ning 22 shtati Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi hujjatni qabul qilgan.

Ozarbayjonda bu fojea „Xodjali qirgʻini“ deb ataladi. Dunyoning 6 mamlakatida Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan 9 yodgorlik qurilgan.

== Zamin ==
1991-yilning oktabiridan Xodjali qamalda boʻlgan&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. 30 oktyabr kuni avtomobil yoʻllari toʻsib qoʻyildi va yagona harakatlanish vositasi vertoleyot boʻlib qoldi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. 1992-yilning 28 yanvarida Xodjaliga soʻnggi vertolyot uchib keldi. Lekin Shusha osmonida vertolyot otib tushirilganidan soʻng va fojea natijasida 41 odam haloq boʻldi, natijada bu aloqa vositasi ham uzildi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R8&quot; /&gt;. 2 yanvardan shaharda elektroenergiya taʼminoti toʻsib qoʻyildi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;.

1992-yilning 2 yanvaridan boshlab Ayaz Mutalibov Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti vazifalarini bajarishni davom ettirdi. Yangi tashkil topgan Armaniston Respublikasi separatistlar uchun ochiq Togʻli Qorabogʻni qurol-yaroq, yonilgʻi, mahsulot va boshqa moddiy texnik taʼminot bilan taʼminlaganini rasmiy ravishda inkor etdi. Lekin Levon Ter-Petrosyan keyinchalik separatistlarga texnika va pul bilan taʼminlaganini tan olgan boʻlsa ham, oʻz odamlarini jangga yuborganini inkor qildi. Armanistonga Ozarbayjon blokadasi hamda Ozarbayjon qoʻshnisi Turkiya tomonidan bosim uyushtirildi&lt;ref name=&quot;R9&quot; /&gt;. Fevralning boshida Ozarbayjonning Malibeyli, Garadagli hamda Agdaban qishloqlarini armanilar bosib oldi, u yerdagi aholi esa koʻchirildi, natijada 140 kishi jarohat oldi, 99 kishi vafot etdi&lt;ref name=&quot;R10&quot; /&gt;.

Armanistonni Qorabogʻ bilan quruqlikdagi faqat bitta aloqa vositasi boʻlgan, bu vertolyot orqali Lachin darasidir. Xodjali Xankendidan 7 kilometr masofada, tahminan 6,000-10,000 aholisi boʻlgan, aeroprtga ega yagona shahardir. Bundan tashqari Grad raketa artileriyasi uchun baza hisoblanadi&lt;ref name=&quot;R11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R12&quot; /&gt;. Xankendida armanilar yashagan baland binolarga 400 Grad raketalari otilgan. Fevral oxirida armani qurolli kuchlari kelayotgan hujum haqida maʼlum qildilar va Xodjalida otishmani toʻxtatish uchun Ozarbayjonga shart qoʻydilar&lt;ref name=&quot;R12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R13&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R14&quot; /&gt;.

== Xodjali ishgʻoli (bosqin) ==
[[Tasvir:Nagorno Karabakh, Azerbaijan, Khojaly region..png|thumb|Xodjali shahri]]
1992-yilda 25 fevraldan 26 fevralga oʻtar kechasi Armaniston qurolli kuchlari 366 motooʻqchi polki ishtirokida Ozarbayjonning Xodjali shahriga hujum qilishdi va u yerda yashaydigan etnik ozarbayjonlarni vahshiylarcha oʻldira boshlashdi&lt;ref name=&quot;R15&quot; /&gt;. Xodjaliga hujum uch yoʻnalishdan olib borildi, shu sababli aholi Kardar daryosi tomoniga toʻgʻri oʻrmonlarga qochishga majbur boʻldi&lt;ref name=&quot;R16&quot; /&gt;. Oʻrmonda kuchdan qolgan va charchagan aholining katta qismi arman qurolli kuchlari tomonidan oʻta vahshiylik bilan oʻldirildi&lt;ref name=&quot;R17&quot; /&gt;.

„Memorial“ inson huquqlarini himoya qilish markazining xulosasida 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Xodjalida inson huquqlarini ommaviy ravishda buzilishi va okkupatsiyadan oldin u yerda 2-4 ming kishi shaharning bir necha yuz himoyachilar bilan yashaganligi taʼkidlangan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Xodjalini himoya kuchlari, Ozarbayjon Ichki Ishlar Vazirligi politsiyasi hamda Ozarbayjon Milliy armiyasi askarlari himoya qilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Ikkala tomonning maʼlumotlariga koʻra, shaharda uch turdagi bronitexnika shuningdek, „Alazan“ raketalari boʻlgan. Xodjalini ishgʻol qilishda ishtirok etgan shaxslar hamda Togʻli Qorabogʻning „mansabdor shaxslari“ ikki turdagi „Grad“ reaktiv tizimlar mavjudligini taʼkidlashgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Bosqin (ishgʻol) ishtirokchilari ===
„Memorial“ kuzatuvchilari hujum qilishga aynan kim buyruq berganini hamda bu qilmishlar uchun kim javobgarligi haqida maʼlumot topa olmadilar. Lekin, Togʻli Qorabogʻdagi holat haqidagi arizani asos qilib olgan hamda Xodjalini bosib olish operatsiyasini rejalashtirib amalga oshirgan NKR boshqaruvi buning uchun javobgar degan xulosa qilsa boʻladi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

==== 366 motooʻqchi polki oʻrni ====
Barcha qochoqlarning guvohligiga koʻra, shahar hujumida 366 motooʻqchi polki harbiylari ishtirok etgan, ayrimlari esa hatto shahar ichiga ham kirishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R18&quot; /&gt;. Aholi qarshiligiga uchragan harbiy komanda tarkibining bir qismi erkin chiqish yoʻllarini taʼminlab bera olmadi&lt;ref name=&quot;R19&quot; /&gt;. Shu maqsadda Gyandjda joylashgan desant diviziyasi jalb qilindi. Lekin bu kuchlarning kelgunicha, tarkibi asosan qirgʻinda ishtirok etgan harbiy armanilardan tashkil topgan bu diviziyadan 103 kishi harbiy buyruqqa boʻysunmay Xodjalida qoldilar&lt;ref name=&quot;R20&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R21&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R22&quot; /&gt;. Polk boshqaruvi hamda polkni chiqib ketishi uchun javobgar shaxslarning jinoiy kelishuvi natijasida harbiy texnikaning bir qismi, shu jumladan bronlangan texnika armanilarga berib yuborildi&lt;ref name=&quot;R23&quot; /&gt;.

Maʼlumotlarga koʻra, armanilarga berib yuborilgan 366 polkning harbiy mashinalari shahar hujumida ishtirok etgan, ular oʻq ochishdi lekin shaharga kirmadi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Harbiy xizmatchilarning armanilar tomonida operatsiyada ishtirok etishi uchun polkning boshqaruvi yozma buyruq bergan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Bosqinni kechishi ===
[[Tasvir:10 xojali ilgar.jpg|thumb|Xodjali qochoqlari poyezdda, Agdam 1992-yil]]
25 fevral kuni soat 23:00 boshlab Xodjali zambarakdan oʻqqa tutilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Birinchi navbatda yashash joylaridagi kazarmalar hamda himoya nuqtalari vayron qilindi. Piyoda otryadlari shaharga 26 fevral kuni 01:00-04:00 orasida kirib kelishdi. Armaniston qurollangan uyushmalar aʼzolarining taʼkidlashicha, Xodjali Gornizoning harbiy mudofasi tez orada yakson qilindi. Xodjalidagi vayronalar artileriya hujumi boʻlganini isbotladi, ular vaqtincha koʻcha urushi natijalariga oʻxshamasdi. Soʻnggi mudofa nuqtasi soat 07:00 da yoʻq qilindi. Bosqindan soʻng darhol aholining bir qismi Agdam tomonga qolgani esa Xodjaliga yoʻl oldi. Shahardan chiqib ketayotgan ayrim guruhlar orasida shahar gornizoni harbiylari ham boʻlgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Aholi shaharni ikki yoʻnalishda tark etdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.
* Shaharning sharqiy qismidan daryo boʻylab shimoli — sharqiy yoʻnalishga, Askeranni chap tomonda qoldirgan holda (aynan shu yoʻlni Armanistonning mansabdor shaxslari „erkin koridor“ deb atashadi)
* Askeranning oʻng tomonidan qoldirib, shaharning shimoliy tomonidan shimoli — sharqiy yoʻnalishiga (maʼlum boʻlishicha bu yoʻldan kam sonli qochoqlar oʻtgan).
Shunday qilib, tinch aholining katta qismi Xodjalini tark etdi, tahminan 200-300 kishi yertoʻlalarda berkinib shaharda qolishdi. Ishgʻol vaqtida bombardimon natijasida sanoqsiz koʻp odam oʻldirilgan. Arman tomoni tajribaga ega boʻla turib, oʻlganlar soni haqida maʼlumot berishdan bosh tortdi. (26 fevral kuni „Golfstrim“ uyushmasining televizion muhbiri Burganskiyning xabar qilishicha, aholining koʻpchiligi mudofa gornizoni boʻlinmalarining minomyot oʻqi bilan yakson qilindi, lekin Burganskiy xabaridagi hujumga aloqador ayrim maʼlumotlar boshqa manbalardan olingan maʼlumotga toʻgʻri kelmaydi va bu bilan shubha tugʻdiradi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Armaniston manbalariga koʻra hujum tomonidan yoʻqotishlar 10-12 kishini tashkil etgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Aholini olib chiqish uchun „Boʻsh koridor“ ===
[[Tasvir:Shakhsey-vakhsey in Agdam for victims of Khojaly massacre.jpg|thumb|left|1992-yilda Agdamda Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Shaxsey — vaxsey]]
Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, Xodjalidan tinch aholini olib chiqish uchun „NKR“ shaharning sharqiy tomonidan va Agdam tomonga daryo boʻylab shimoli — sharqiy yoʻnalishda, chap tomondan Askeranni aylanib oʻtib „boʻsh koridor“ tashkil etildi. Kengligi 100-200 boʻlgan bu „koridor“ ayrim joylarda 300 metrga yetdi. „Koridor“ hududida joylashgan arman qurolli birlashma aʼzolari hamda qurolsiz birlashma aʼzolari „koridor“ dan oʻtayotgan tinch aholi va qurolsiz guruhlarga oʻt ochmaslikka vaʼda berishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Rasmiy maʼlumot va hujum ishtirokchilari xabarlariga koʻra, ishgʻol qilishdan avval Xodjali aholisi bronlangan harbiy moshinalardagi balandlatish vositasi yordamida bunday „koridor“ mavjudligi haqida xabardor qilindi. Lekin bunday maʼlumot berayotgan shaxslar aholining koʻpchiligi ovozning pastligi sababli bu ogohlantirishni eshitmaganligi mumkinligini taʼkidlashdi.

NKR rahbariyati bu bilan shuni tasdiqladiki, ishgʻoldan bir necha kun oldin, vertolyotdan „boʻsh koridor“ dan foydalanish haqidagi varaqalar otilgan. Lekin buni tasdiqlash uchun „Memorial“ kuzatuvchilariga bu varaqalarning hatto bir nusxasini ham koʻrsata olishmadi. Soʻrov qilingan Xodjali qochoqlari bunday maʼlumot haqida eshitmagan edi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

„Memorial“ kuzatuvchilari Xodjali ishgʻoli vaqtida qochgan 60 yaqin kishini Boku va Agdamda soʻroq qilishdi. Soʻroq qilinganlardan faqat bittasigina „boʻsh koridor“ haqida xabar eshitganini aytdi (bu haqida Xodjali gornizonining askari maʼlum qildi). „Memorial“ kuzatuvchilari Xankendi markazida deputat Paruyr Xayrikyan bilan soʻrov oʻtkazishdi (suhbat Armaniston televideniyesi operatori tomonidan yozib olingan) asrga olingan Xodjali aholisi „Boʻsh koridor“ haqida hech narsa eshitmaganini aytishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Hujmdan bir necha kun avval, armaniston tomoni vakillari radio aloqasidan foydalanib muassasalarni bir necha bor rejalashtirilgan hujum haqida xabardor qilishdi va aholini shahardan darhol olib chiqishni taklif qilishgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Bu xabar olinib Bokuga yuborilgan hamda „Boku ishchisi“ gazetasida tasdiqlangan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Korridorning mavjudligi haqida „Russkaya misl“ gazetasining 03.04.1992-yilgi sonida ham yozilgan, shuningdek, bu haqida Xodjali ijroiya qoʻmitasi boshligʻi Elman Mamedov ham shunday yozgan:
{{cquote|4=Elman Mamedov|''Biz tinch aholini olib chiqish uchun bu koridor e’tiborga olinganligini bilgan edik...''&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;}}

== Qirgʻin ==

=== Shaharni tark etgan aholi taqdiri ===
Hujum (bosqin) boshlanishi bilan, aholi xavotirda shaharni tark eta boshladi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Aholini hatto eng zarur buyumlarni ham olishga imkoni boʻlmadi — aksariyat yengil ust-boshda qochgan (natijada ular turli darajadagi muzlashdan aziyat chekdi). Boku va Agdamda soʻrov qilingan koʻpchilik qochoqlarda hatto hujjat ham boʻlmagan. Aholining koʻpchiligi shaharni daryo boʻylab tark etgan (birinchi yoʻnalish — „Xodjaliga hujum“ boʻlimiga qarang). Ayrim qochoq guruhlar orasida shahar gornizonining harbiylari boʻlgan. Ozarbayjonning Agdam tumani atrofida odamlar „boʻsh koridor“ dan chiqishgan, lekin bu odamlarga qarata oʻt ochilgan va natijada ularning aksariyati halok boʻlgan. Tirik qolganlari esa har tomonga qochib ketishdi. Omon qolishga uringanlari esa arman postlariga duch kelishdi va oʻsha yerda otib tashlandilar. Qochoqlarning faqatgina bir qismi Agdamgacha yetib keldi, ayrimlari aynisa ayol va bolalar (aniq sonini aytishning imkoni yoʻq) togʻu-toshlardan oʻtib oʻsha yerda sovuqdan halok boʻlishgan, ayrimlari Pirdjamal va Naxchivanik qishloqlarida asrga olingan. Xojali aholisining aytishicha, asrga olinganlarning ayrimlari oʻldirilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Qochoqlar oʻldirilgan joylar, shuningdek jasadlar, Ozarbayjon boʻlimlarining vertolyotda jasadlarni olib ketish operatsiyalari barchasi videoga olingan. Videoga olingan tasmalarda jasadlar katta hudud boʻylab yoyilib yotgani koʻrinib turibdi. Filmda fojea joyidagi murdalarning aksariyati ayollar, qariyalar hamda yosh bolalar ekanligi koʻrinib turibdi. Shu bilan birga oʻldirilganlar orasida forma kiygan odamlar ham bor. Videoda asosan ular koʻrsatilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Relyefning qiyinligi hamda jismoniy xususiyatlarni hisobga olganda, qochoqlar taxminan 7 yoki 8 soat ichida oʻldirilgan joyiga yetib kelgan („boʻsh koridor“ gacha parallel yoʻl 2 soat). Shunday qilib, qochoqlar ertalabdan oʻq ostida qolgan.

Toʻrt kun ichida Agdamga taxminan 200 jasad olib kelingan. Jasadlarda oʻzgarish alomatlari boʻlgan. Agdamdagi tibbiyot muassasi xodimlari toʻrtta terisi shilingan va bitta boshi tanasidan kesilgan murdani aniqlashdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. 181 murda (130 erkak, 51 ayol, 13 bola) sud tibbiyot ekspertizasidan oʻtkazganda 151 kishi oʻqdan hamda 20 kishi metal quroldan, 10 kishi esa olovdan vafot etgani aniqlandi. Shuningdek, Xodjalidan olib kelingan bir necha murda ustida sud tibbiyot ekspertizasi oʻtkazildi. „NKR“ boshqaruvi „Memorial“ kuzatuvchilariga 120-130 murda Agdamga kelishuvga koʻra olib kelinganligini takidlashdi. 96 murda Agdamda koʻmildi. Boshqalarning murdalari esa qarindoshlariga yetkazib berildi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

„NKR“ rahbariyati hamda arman harbiy otryadlari aʼzolari tinch aholini „boʻsh koridor“ da oʻldirilishi, arman postlariga oʻt ochganlarga qarshi javoban oʻt ochishga majbur boʻlganini tushuntirishdi. Arman qurollangan otryad aʼzolari taʼkidlashicha Ozarbayjon boʻlinmalari himoyada quroldan foydalangan. Arman postlariga birinchi guruh qochoqlar yaqinlashdi. Qochoqlar orasidagi harbiylar arman postlariga qarata oʻt ochishdi. Otishma vaqtida bitta post yoʻq qilindi (2 kishi oʻldirildi, 10 kishi jarohatlandi). Lekin Ozarbayjonliklar bilmagan boshqa post qochoqlarga qarata yaqin masofadan oʻt ochishdi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

Xodjali qochoqlarining takidlashicha (matbuotda ham takidlangan) aholi orasidagi harbiylar arman postlariga qarata oʻt ochishdi, lekin ular faqatgina qarshi javoban oʻt ochgan, armanilar birinchi boʻlib qurol ishlatgan. Ikkinchi yoʻldan yurgan qochoqlarga hamda Askerning oʻng tomonidagilarga qarata oʻt ochilgan. Agdamning tibbiy vagonida Xodjalidan koʻp sonli qurbonlar boʻlgan&lt;ref name=&quot;R24&quot; /&gt;. Roʻyxatga olish jurnalida 598 nafar jarohatlangan hamda muzlagan, terisi shilingan va boshi tanasidan judo qilingan kishilar haqida yozuvlar mavjud&lt;ref name=&quot;R24&quot; /&gt;. Xodjalida halok boʻlganlar soni faqatgina oʻqdan halok boʻlgan qochoqlar bilan emas, balki togʻlarda muzlab qolganlar bilan ham hisoblanadi. „Memorial“ kuzatuvchilari uch bolasidan judo boʻlgan ayol bilan suhbatlashishdi. „Qorabogʻ“ 26.03.92 dagi gazetasi maʼlumotlariga koʻra qoʻmita 476 halok boʻlganlar oilasiga yordam koʻrsatgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R24&quot; /&gt;.

=== Shaharda qolgan aholi taqdiri ===
Shahar qurollangan arman otryadlari tomonidan bosib olinganida, u yerda 300 tinch aholi qolgan, ular orasida 89 turk — axisklar boʻlgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Aholi, bosqin ishtirokchilari, „NKR“ rahbariyati hamda Xodjali tumani ommaviy axborot vosita vakillari maʼlumotlariga koʻra, qolgan tinch aholi asrga olingan va uch kun ichida Xonkendining (hukm qilish va transport qoʻshinlari markaziga), „Krasnaya“ qishlogʻi hamda Askeran tumani qamogʻiga koʻchirildi&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. NKR rahbariyati bilan kelishilib, ayrimlari xususiy arman oilasi uylariga olib ketilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

„NKR“ rahbariyati maʼlumotlariga koʻra bir hafta ichida barcha ayol va bolalar Ozarbayjonga olib borilgan. Ikki tomondan olingan maʼlumotlarga koʻra, Xodjali bosib olingan vaqtda Agdamga ketayotgan va asrga olingan 700 aholi 28.03.1992-yilda Ozarbayjonga qaytarilgan&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;. Ularning aksariyati ayol va bolalar edi. Shu vaqtda Xodjalining bir necha aholisi maʼlumotlariga koʻra ayollar, bolalar hamda erkaklar „almashish vositasi“ sifatida olib qolingan. Bu maʼumotlar „Memorial“ vakillari tomonidan tasdiqlangan. 13 martgacha Xodjalilik ayollar va yosh qizlar Askeranda asir sifatida olib qolingan. Bundan keyin ham ayollar Askeranda kuch bilan ushlab turilgan va bunga isbotlar mavjud&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;.

=== Asirlar va Xodjali himoyachilarini saqlash sharoitlari ===
[[Tasvir:18 xojali ilgar.jpg|thumb|Majburiy koʻchirilganlar — Agdamdagi Xoʻdjali qirgʻini guvohlari]]
„Memorial“ huquqni himoya qilish markazi kuzatuvchilari maʼlumotlariga koʻra, Xankendidagi Xodjalining tinch aholisi hamda Ozarbayjon birlashmalari aʼzolari qamoqxona markazida oʻta yomon sharoitlarda saqlangan.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Tashqi koʻrinishidan asrlar kuchdan qolgan, uzoq muddat och qolishgani hamda muntazam ravishda doʻpposlanganligi maʼlum boʻldi. Shuni taʼkidlash kerakki, kuzatuvchilar faqatgina bir nechta asrlar bilan uchrasha olishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

Qamoq raisi mayor Xachayturyan asrlarga bir necha daqiqaga ham gaplashishga ruxsat bermadi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Bunday imkoniyat faqatgina bir marotaba berilgan. Asrga olingan hamda keyinchalik almashtirilgan Xodjali aholisi va shahar mudofachilari muntazam ravishda doʻpposlanganini aytishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

Allaxverdi Bagirov Xodjali qirgʻini vaqtida jang joyida arman askar bosqinchi jasadlari va asrlarni ozarbayjon asrlariga almashgan Allaxverdi Bagirovning xizmati katta boʻldi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Arman polkovnigi Vitaliy Balasanyanning yordamida uch kun ichida armanilar qoʻlidan 1003 asrni tortib oldi (ozod qildi). Allaxverdi Bagirov arman asrlarini avtobusda olib keldi va xoʻjayinlariga topshirdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; U murdalarni kafanga oʻrab Agdam masjidida koʻmdi.&lt;ref name=&quot;R25&quot; /&gt; Agdamning Karagachi qabristoniga asirlar olib kelindi.&lt;ref name=&quot;R26&quot; /&gt; Harbiy operator Seyidaga Movsumli va Chingiz Mustafayevlar Allaxverdi Bagirov va Vitaliy Balasanyanlar muzokaralarini yozib olish imkoniyatiga ega boʻlishdi.&lt;ref name=&quot;R27&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R28&quot; /&gt;

=== Jasadlarni yigʻish ===
Xodjali voqealari vaqtida aholi Agdam yoʻnalishida emas, togʻ va oʻrmonlar tomoniga qochishdi, sababi arman qurolli otryadlari Agdam yoʻlidagi Garagaya tepaligini egallab olishdi. Askeran tomonidan Xodjaliliklarga yordam bera olmagan qoʻshin guruhi xodjaliliklarga yordam berish rejasini tuzishdi va Garagaya operatsiyasini boshlashdi. Bu operatsiya yuqori rahbariyat tomonidan tayyorlangan. Xodjali voqealari boshlanganida Garagaya armanilarda boʻlgan. Faqatgina 26 fevralda tirik qolgan odamlardan holat haqida maʼlumot olib, mahalliy Agdam batalyoni tinch aholini ozod qilish operatsiyasini boshladi. Shundan soʻng Shelli qishlogʻi yoʻnalishi boʻylab tinch aholi ozod etildi. Garagaya operatsiyasi natijasida 200 ga yaqin aholi asirlikdan ozod etildi, 100 ortiq murda Agdamga olib kelindi. Xodjaliliklarning murdalari Garagayaning qarshi tomonida Askerandan bir oz oldindan boshlandi. Bu hududlar armanilar boshqaruvi ostida boʻlgan.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt;

[[Tasvir:Map of the area where Massacre of Khojaly citizens was committed (Azerbaijani).png|250px|thumb|left|Xodjaliliklar murdalari asosan shaharda va Askeran, Katuka hamda Naxichevanikda boʻlgan]]
Agdam batalyoni komandirlaridan biri Allaxverdi Bagirov hamda Askeran batalyoni komandiri Vitaliy Balasyan oʻrtasidagi muzokaralar natijasida, xodjaliklarning qolgan murdalari yegʻildi.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt; Shunday qilib, voqealardan ikki kun oʻtgandan soʻng, qarshi tomon bilan muzokaralardan soʻng, Allaxverdi Bagirov Askeran batalyoni komandiri bilan uchrashdi va Ozarbayjon tomoni murdalarni olib ketishini va syomka olib borishini aytib oʻtdi (oʻsh paytda Bagirov bilan birga harbiy operator Seyidaga Movsumov boʻlgan).&lt;ref name=&quot;R31&quot; /&gt; Vitaliy avval syomkalarga qarshi edi, lekin ikki arman askari ozarbayjonliklarni hamma joyda kuzatib yurishi va faqatgina ularning ruxsati bilan suratga olish sharti bilan rozi boʻldi. Kelishuvdan soʻng ular armanilarning moshinasiga oʻtirib toʻgʻri Xodjaliga ketishdi. Ular bilan ikki yuk moshinasi yoʻlga chiqdi. Moshinada bitta Xodjali mudofa batlyon guruhi boʻlgan. Ular murdalarni yegʻishi kerak edi. Askeran togʻi oldidagi Askeran koʻprigiga yetganda, koʻprik tagi va atrofi toʻla murda ekanligini koʻrishdi. Aksariyatining boshi tanasidan judo qilingan, koʻzi oʻyilgan, yuzidan terisi shilingan, vahshiylik bilan qiynoqlarga solingani maʼlum boʻldi. Movsumov har qancha suratga olishga urinmasin, unga yoʻl qoʻyishmadi. Ozarbayjon askarlari murdalarni yegʻa boshlashdi. Oʻlganlar orasida chaqaloqlar, qizlar, qariyalar boʻlgan. Ayrimlari arqon va zanjirlarga bogʻlangan edi.

Bir oz oldinga yurganda koʻp sonli Ozarbayjon askarlari murdalarini koʻrishdi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Ular jang holatida oʻlishgan. Ular orasida Alif Xajiyev murdasi ham bor edi. Uning yuzi kurtka bilan yopilgan edi, shuning uchun armanilar uni tanishmadi va olib ketishga ruxsat berishdi. Armanilar ham murdalar orasida alla kimni yaʼni Adil Guliyevni qidirishdi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Armanilar Seyidaga Movsumovga Adil Guliyev jasadini koʻrsatib soʻraganda, u uing jasadi emasligini aytdi. Alif Xadjiyev murdasidan nariroqda quloqlari kesilgan qariya murdasi bor edi.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt; Boshqa joyda butun bir oila jasadlari yotgan edi. Yoʻl yuzida qari eri va xotin sim bilan bogʻlangan, erkakning boshi tanasidan judo qilingan, ayolning esa qulogʻi va burni kesib tashlangan edi. Seyidaga Movsumov hammasini tasmaga yozib olishga harakat qildi. Jasadlar Gargarchay daryosi sohillaridan togʻlarigacha yotgan edi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R33&quot; /&gt; Askarlar Gargarchayga yetganida, armanilar koʻprikdan daryoga bir yuk moshina jasad otib yuborishdi.

Movsumov va jasadlarni yegʻgan askarlar tepaga koʻtarilganida, ular vertolyotda Chingiz Mustafayev kelganini koʻrishdi.&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt; Armanilar vertolyotni yoqib yuborishdi.&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Chingiz jang maydonida dushmanlarga qarama-qarshi qolib Naxchivanik tomonidan tasmaga tushirdi.

Mustafayevdan tashqari Movsumov u yerda boshqa muxbirlarni ham koʻrdi. Ulardan biri „Sahar“ gazetasi muxbiri Shamil Sabiroglu edi, boshqasi esa xorijiy jurnalist. Chingiz Mustafayevning soʻzlariga koʻra, u 28 fevral kuni birinchi marotaba kelganida radiusi 500 metr boʻlgan joyda butun maydon murdalarga toʻla boʻlgan.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt; Mustafayev havodan jasadlarni yegʻayotgan ozarbayjon askarlarini koʻrdi.&lt;ref name=&quot;R34&quot; /&gt; Hudud arman harbiylari tomonidan nazorat qilinganligi sababli uchuvchilar avval qoʻna olmadi.&lt;ref name=&quot;R29&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R35&quot; /&gt; Va nihoyat qoʻnganida oʻq ovozlari eshitildi va vertolyot yana havoga koʻtarildi. Mustafayev bilan kelgan militsiya xodimlari barcha toʻrtta jasadni olib ketishdi. Chingiz Mustafayev va u bilan birga kelgan besh kishi bu hududda qolishdi (Askeran — Naxchivanik yoʻli orasida 25 metr, choʻchqa fermasi oldida) va suratga olishni boshlashdi.&lt;ref name=&quot;R34&quot; /&gt; Mustafayevning gapiga koʻra ularning oldidan ikkita armanilarga toʻla moshina oʻtib ketdi. Mustafayev aytishicha uning oldidagi ikkita odam bunday jasadlarni koʻrib hushidan ketib qoldi, koʻpchilikning yuragi xuruj boʻldi.&lt;ref name=&quot;R35&quot; /&gt; Soʻng vertolyot kelib Chingiz Mustafayevni olib ketdi.&lt;ref name=&quot;R32&quot; /&gt;

Oʻsha kuni Bagirov askarlari 85 jasadni olishda ishtirok etishdi, ularning orasida Alif Xadjiyev hamda Adil Guliyev jasadlari boʻlgan, keyinchalik ularga Milliy Qahramon unvonini berishdi.&lt;ref name=&quot;R31&quot; /&gt; Kechki payt Agdam yaqinida bu guruhlarni Röytersin fotomuxbiri Frederik Langen rasmga oldi.&lt;ref name=&quot;R36&quot; /&gt; &quot;The New York Times gazetasiga intervyusida Langen shunday dedi:
{{Cquote|“Birinchi yuk mashinasida men 35 jasad, ikkinchisida ham taxminan shuncha jasadni ko’rdim. Ayrimlarining boshi tanasidan judo qilingan, yonib ketgan edi. Ularning barchasi erkak edi, ayrimlari esa harbiy formada edi”.&lt;ref name=&quot;R37&quot; /&gt;}}

Hammasi boʻlib Bagirov askarlari Katuk, Naxchianik, Askeran va Xodjalidan 180 yaqin jasad yegʻildi. Ularning aksariyati tanib boʻlmas holatda edi.&lt;ref name=&quot;R30&quot; /&gt;

2 mart kuni Chingiz Mustafayev xorijiy jurnalistlar bilan birga harbiy harakatlar joyiga kelganida, jasadlarning ahvoli yanada dahshatli ahvolda edi. „Izvestiya“ gazetasiga intervyusida Mustafayev bir necha kunda ularning ahvoli yanada yomonlashganini aytib oʻtdi.&lt;ref name=&quot;R34&quot; /&gt;

=== qirgʻin qurbonlari ===
Koʻpgina Ozarbayjon va xorijiy ommaviy axborot vositalarida Xodjali qirgʻini natijasida 63 bola, 106 ayol, 70 qariya oʻldirilganligi qayd etilgan.&lt;ref name=&quot;R38&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R39&quot; /&gt; Xoʻdjalining 613 aholisi oʻldirildi, 8 oila toʻliq yoʻq qilindi, 25 bola otasi va onasida mahrum boʻldi, 130 bola yoki otasi yoki onasidan mahrum boʻldi.&lt;ref name=&quot;R39&quot; /&gt; Dushman oʻqidan 76 bola halok boʻldi, 487 yaralandi, 1275 tasi asrga olindi. 150 kishi garovga olindi, ularning orasida 68 ayol, 26 bola boʻlgan.&lt;ref name=&quot;R39&quot; /&gt; Ularning taqdiri bugungi kungacha nomaʼlum.

Ozarbayjon Parlamentining qonun va huquqlarni himoya qilish boʻlimi guruhi rahbari Namik Aliyevning taʼkidlashicha 23 aprelda Xodjali voqealarini oʻrganish natijasida Agdamda 213 nafar Xodjali qurbonari koʻmilgan.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt; Agdamning vaqtinchalik kasalxonasiga tushgan ayrim jasadar kombatlar sifatida qabul qilingan.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt; &quot;Helsinki Watch taʼkidlashicha 180 nafar Xodjali aholisi daraksiz yoʻqolgan.&lt;ref name=&quot;R41&quot; /&gt;

„Qora bogʻ“ kitobi muallifi Tomas Vaalning fikricha, vojea natijasida 485 kishi muzlab halok boʻldi.Ozarbayjonning rasmiy hisoblariga koʻra, 25-26 fevral kunlari haloq boʻlganlar soni 613 kishi, ulardan 63- bolalar, 106 ayol, 70 qariyalar edi.&lt;ref name=&quot;R42&quot; /&gt;

=== Xodjali aholisi mulki ===
Xodjali shahrini tark etayotgan aholi eng kerakli buyumlarini ham olib keta olmadilar.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Xodjali aholisiga hatto mulkining bir qismini ham olib ketishga yoʻl qoʻyishmadi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Koʻp uylarning eshigida ularning yangi egalarining familiyalari yozib qoʻyilgan edi. „Memorial“ kuzatuvchilari hech narsa bilan oldi olinmagan morodyorlikning guvohi boʻlishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; Shaharda qolgan mulk, Xankendi aholisi va atrofida yashaydigan aholi tomonidan talon-toroj qilindi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; NKR oliy boshqaruvi buyrugʻiga koʻra, muhtoj armanilar Xodjalidagi uylarga koʻchirilgan va ularga orderlar berilgan.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

=== Xodjali qirgʻini davrida guvohlarning xotirasida qolganlar ===
[[Tasvir:09 xojali ilgar.jpg|thumb|1992-yil Boku poyezdida Xodjali qirgʻini natijasida halok boʻlganlar va yaralanganlar olib kelindi. Jasadlar tez yordam mashinalarida ham olib kelingan]]
33 yoshli ishchi Nigyar Azizovaning „Helsinki Watch“-a ([[Human Rights Watch]]) ga aytishicha, odamlarni oʻldira boshlanganidan soʻng ular orqaga qaytib turli tomonlarga qocha boshlashdi.
{{Cquote|Olomon 60 metrga cho’zilgan. Men odamlarning o’rtasida edim, tez orada ko’pchilik aholi o’ldirildi. Ular baland baqirib o’lishdi. Men ularni yuzidan tanidim. Oldidan o’tganda men ularning yuzini ko’rardim. Bolalar buni ko’rmasligi uchun biz ularni ko’zini yopardik.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Keyinchalik asrga olingan yosh Ozarbayjon ayoli „Helsinki Watch“ ga shunday deydi:
{{Cquote|U yerda qazilgan yer bor edi. Biz maydonga yaqilnlashdik va bizga qarata o’q ochayotganini ko’rdim. Bu yerda tahminan 60 kishi bor edi. Men bilan qochayotganlarning ko’pchiligiga yaralanib halok bo’lishdi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Xasan Allaxyarovning aytishicha:
{{Cquote|Tank bizga qarata o’t ochganda biz turli tomonlarga qocha boshladik, men har tomonda jasadlarni ko’rdim, men bilan qochayotganlarning ko’pchiligi halok bo’ldi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Xichran Alekberovning aytishicha:
{{Cquote|Naxchivanikda tonggi soat 9:00 edi. U yerda ekin yerlari va jasadlar bor edi. Ularning soni yuzga yaqin edi. Men ularni sanamaslikka harakat qildim. Bu maydonda men yaralandim. Ular Alif Xadjiyevnini ham yaralashdi men unga yordam bermoqchi bo’ldim, lekin o’zim ham qornimdan yaralandim. Maydonda boshqa jasadlarni ham ko’rdim, ular terisining rangi o’zgarmagan edi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Baloglan Allaxyarovning aytishicha:
{{Cquote|Naxchivanikda soat ertalabki 8:00 edi, ular o’q ochganda biz maydonning o’rtasida edik. Ular o’qni faqatgina bir tomon – o’rmondan ochgan. Keyin xotinim va kelinim bilan qochayotganimda 20 metr masofada otib o’ldirishdi. Kelinimga 3 joyiga – boshi, qorni va oyog’iga otishdi. Xotinimga esa beliga otib o’ldirishdi. Armanilar ularning barmoqlarini kesib olishdi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}
Xodjali qirgʻini guvohi Nazilya Axmedova ertalab 8:00 da qochayotganida oyogʻidan yaralandi:
{{Cquote|Biz emaklab qochdik. Oyog’ida turganlarning barchasi yaralandi. Oyog’imni rostlash uchun turganimda men ham yaralandim, men ko’p sonli yaralangan odamlarni ko’rdim, ular orasida biz alohida emakladik.  Yaralangandan so’ng men ko’pchilikni ko’rmadim, ular o’rmonda berkinib oldilar. Kechki soat 7:00 gacha men qorda qoldim. So’ng Xalq Fronti a’zolari keldi va bizga qochishga yordam berishdi.&lt;ref name=&quot;R40&quot; /&gt;}}

== Xodjali jangida ishtirok etgan Ozarbayjonning Milliy Qahramonlari ==
Xodjali himoyasida yettita milliy qahramon ishtirok etdi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; Guvoh, keyin esa Xodjali jangida oʻldirilgan Shoxrat, Ozarbayjon Prezidenti tomonidan „Qahramonlik uchun“ medali bilan taqdirlangan.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;
* Alesker Novruzov himoya guruhidagi birinchilardan edi, keyinroq u batalyon jangchisi boʻldi, otishni bilgan va qurolni ishlata olgani uchun qolganlarni oʻrgatdi. Xodjali himoyasi qoʻmita aʼzolari armanilarning oʻt ochish nuqtalarini yoʻq qilishdi, arman guruhlarini yoʻq qilish uchun rejalar tuzib ularni amalga oshirishgan. Ertalabki soat 5 da Alesker guruhi himoya nuqtalarida armanilarning keng miqiyosdagi bosqinlarini ushlab qolishdi. Ular dushman hujumini toʻxtatishdi va ularni yakson qilib yaqiniga yoʻlatishmadi. Lekin qurol va oʻqlar tugab qarshi turishning iloji qolmadi.&lt;ref name=&quot;R43&quot; /&gt; Guruh komandiri Alesker Novruzov yagona besh qavatli binodan ortga chekinishga buyruq berdi. Bu besh qavatli bino yaqinida yaralandi va hushsiz holda asrga olindi. Uni turli qiynoqlarga solib qurbon qilishdi.&lt;ref name=&quot;R45&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;R45&quot; /&gt; Ozarbayjon Respublika prokuraturasining tergov guruhi bu holat haqida yetarlicha maʼlumot va tushuntirishlarga ega.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Shuningdek, guvohlar tomonidan berilgan maʼlumotlar ham mavjud, bu maʼlumotlar bir necha bor gazetalarda chop etilgan va kitoblarda yozilgan.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt;
* 1992-yilning 25 fevralida Elif Xadjiyev va uning koʻmakchilari dushmalaga jiddiy qarshilik koʻrsatishdi, lekin kuchlar teng emas edi. Elif Xadjiyev yangi kuchlar bilan odamlarning hurmati va ishonchi uchun ortga chekinmadi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Birinchi navbatda u aholini tinchroq va xavfsizroq joylarga koʻchirmoqchi edi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Agdam tumanining bir qismini qonli tun qopladi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Shunday xavfda ham ayrimlar Alif Xadjiyevni kutishardi, lekin bunday hollarda u shiddat bilan ortga oʻgirildi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Avtomatik oʻq Alif Xadjiyevning yuragiga tegadi.&lt;ref name=&quot;R46&quot; /&gt; Uning jasadi besh kun davomida maymunjon butasi tagida qolib ketadi.&lt;ref name=&quot;R47&quot; /&gt; Uning Nazim ismli ishchisi, Xadjiyev oʻldirilganida buta tagiga qoʻyib, kurtka bilan yopib qoʻyadi, Nazim Alif Xadjiyevning jasadini olayotganida bir Armani „Agar bu jasad Alif Xadjiyevnikiligini bilib qolsalar, sizlarga uni bermaydilar“ deydi.&lt;ref name=&quot;R47&quot; /&gt; Shuning uchun Xadjiyevning jasadini mashinada olib ketib berkitib qoʻyishadi.
* 1991-yilda Tofik Xuseynov tashabbusiga koʻra „Xodjali mudofa batalyoni“ ni tashkil qiladi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi u dushmanlar bilan oxirigacha kurashadi va aholini xavfsizroq joyga olib chiqadi. U soʻnggi oʻqigacha kurashadi, oxirida oʻzini hamda yonidagi 10 armanilarni granata bilan portlatadi.&lt;ref name=&quot;R48&quot; /&gt;
* 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Ingilan Ismailov yaralangan hamda oʻlgan kishilarni tashir ekan, jasorat koʻrsatadi va aramilardan qasd olish imkoniyatlarini qidiradi. Gunohsiz insonlar uchun qasd olish uchun u Agdam atrofida kurashadi. Uning soʻnggi jangi Dashbashi choʻqqisida boʻldi. Choʻqqiga chiqish uchun 25 arman askarlarini yoʻq qildi, oʻzi esa mardonavor halok boʻldi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;
* 1992-yil 18 fevralda Xodjalidan ayollarni qutqarib olib chiqqan Adil Guliyev 11 jangda ishtirok etdi. Blokadani yorib oʻtish uchun u arman postiga yaqinlashdi. Postda ular arman bosqinchilariga koʻz ochishga bermay 21 kishini oʻldirishdi. Xonaga kirganida u va uning doʻsti Ilgar oʻq yedi. Adil Guliyev uni pana joyga olib oʻtmoqchi boʻldi, lekin dushman uni oyogʻidan yaraladi. Ilgar hayotdan koʻz yumadi, Djabbor esa dushmanlarini oʻldiradi. Bu jangda Djabbar va Xafiz yaralanadi. Yaralangan Adil Guliyevga xirurgik operatsiya kerak edi, lekin bu paytda kasalxonaga olib borish yoki doʻxtir olib kelishni iloji boʻlmagan. Yaralangan jangchilar, katta qiyinchiliklarni kechib oʻtib postga olib keladilar&lt;ref name=&quot;R49&quot; /&gt; 1992-yilning 25 fevralida jangdagi doʻstlari uni zambilga qoʻyib Guliyevni Xodjali qirgʻinidan qutqarishga harakat qilishdi. Xodjalining barcha aholisi uning odamlarni qutqarishdagi bebaho xizmatlarini anglashardi. Uni Ketik qishlogʻiga olib kelishadi. Lekin togʻ jangida ular armanilarning pistirmasiga tushishadi. Adil Guliyevni olib ketayotganlarni barchasi oʻldiriladi, bitta oʻq esa Adilning oʻziga tegadi. Besh kundan soʻng, 2 martda Adil Guliyevning jasadini olib ketishadi.&lt;ref name=&quot;R49&quot; /&gt;
* 1992-yilning 26 fevralida Fizuli Rustamov avtomat bilan qurollanib Naxchvanli qishlogʻi yaqinidagi Ketik qishligʻida qizlar va ayollar armanilarga asirga tushmasligi uchun jangga kiradi. U ikki marotaba ayol, bola va qariyalarni arman harbiylari qoʻlidan qutqaradi va ularni toʻgʻri Agdamga yuboradi. Rustamov odamlarni uchinchi marotaba qutqarmoqchi boʻlganida koʻp sonli armanilar uni yaralashdi. Uning doʻstlari katta qiyinchilik bilan Agdamdagi kasalxonaga olib borishdi lekin hayotini saqlab qola olishmadi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;
* 1992-yilning 26 fevralida Shoxrat Xasanov, mudofa batalyoni aʼzosi sifatida arman qurolli kuchlariga qarshi kurashadi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; Armanilar u jarohatlanganidan soʻng asirga olishdi. Uni qiynoqlarga solib oʻldirishdi, avval uni qoʻli va oyogʻini kesib tashlashdi, soʻng koʻzlarini oʻyib olishdi va shu tarzda oʻldirishdi. Shoxrat Xasanov jasadi bir oydan soʻng topildi va Bokudagi Shohidlar bogʻida koʻmildi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;

== Reaksiyalar ==

=== Ozarbayjon reaksiyasi ===
Jurnalist Tomas De Vaal takidlashicha, Ayaz Mutelibov oʻzining siyosiy raqiblarini shu voqealarda aybladi, lekin keyinchalik oʻz soʻzlaridan voz kechdi.&lt;ref name=&quot;R50&quot; /&gt; 3 marta oʻtgan Ozarbayjon Parlamenti kengashida, oppozitsiya deputatlari teleoperator Chingiz Mustafayevning filmini koʻrsatishni talab qilishdi. Boshqaruv rejimi bunday vahshiylikni koʻrib dahshatga tushdilar. 6 mart kuni Xalq Fronti boshqaruvi Mutalibovga talab qoʻyishdi, shundan soʻng, u isteʼfoga chiqdi. Yangi saylangan spiker Yakub Memmedov rasmiy holda hukumatni boshqara boshladi.&lt;ref name=&quot;R51&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R52&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R53&quot; /&gt;

1993-yilda Ozarbayjon Prezidenti [[Haydar Aliyev]] tashabbusiga koʻra 26 fevral qirgʻin kuni deb tan olindi.&lt;ref name=&quot;R54&quot; /&gt; Haydar Aliyevning 498 sonli 1997-yilning 25 fevralidagi qaroriga koʻra, soat 17:00 Ozarbayjon Respublikasi hududida qirgʻin qurbonlari xotirasiga bir daqiqa sukut saqlash eʼlon qilindi.&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt; Xodjali qirgʻini munosabati bilan 2002-yilning 25 fevral kuni ozarbayjon xalqiga murojatida Haydar Aliyev shunday dedi:
{{Cquote|4=Haydar Aliyev|Xodjali qirgʻini shahidlari xotirasi oldida bu bizning fuqarolik va insoniylik qarzimizdir. Boshqa tomondan, bu vojeani xalqaro siyosiy – huquqiy baholanishi, uni asoschilari, tashkilotchilari va bajaruvhilarini jazolanishi, insoniyatga qarshi qaratilgan bunday vahshiy bosqinchilik boshqa qaytarilmasligiga qaratilgan.&lt;ref name=&quot;R55&quot; /&gt;}}
2014-yilda Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev qirgʻin haqida quyidagilarni aytib oʻtdi:
{{Cquote|4=Ilhom Aliyev|Xodjali qirgʻini qonli varoq bo’ldi va 200 yillik etnik tozalash siyosati va arman millatchilari va ularning tarafdorlari tomonidan xalqimizga qarshi uyushtirgan qirgʻinining davomi bo’ldi”.&lt;ref name=&quot;R56&quot; /&gt;}}
2017-yilda 40 mingdan ortiq odam umumxalq yurishda ishtirok etdi, bu yurish Bokudagi Azadlig maydonidan Xatain tumanida qurilgan „Ona yigʻisi“ yodgorligigacha davom etgan.&lt;ref name=&quot;R57&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R58&quot; /&gt;

=== Aramaniston Reaksiyasi ===
[[Tasvir:Zoriy Balayan.JPG|thumb|150px|Zori Balayan]]
NKR Oliy Qoʻmitasi Xodjaliga bosqinchilik vaqtida zoʻravonlik voqealariga afsuslarini bildirdi. Lekin, Xodjali okkupatsiyasi bilan bogʻliq jinoyatlarni tekshirishga kelsak, hech narsa koʻrsatilmadi. „Memorial“ kuzatuvchilari bilan suhbatlashgan mansabdor shaxslar Xodjali okkupatsiyasi davomida vahshiyliklar sodir boʻlganini rad etishmadi, bunga sabab qilib Armaniston qurolli kuchlari qatorida hamda ozarbayjon tomonidan oʻldirilganlarda jinoiy oʻtmishli shaxslar boʻlgan deyishdi.&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

Terrorchi akasi Monte Melkoyanga atab kitob yozgan muallif Markar Melkoyanning aytishicha, „shahar strategik maqsad boʻlgan, lekin shu bilan birga bu oʻch olish edi“. Muallif shuningdek, ikki arman otraydlari „Arabo“ hamda „Aramo“ jangchilarini roʻlini tavsiflaydi va Xodjali tinch aholisini qanday vahshiylik bilan oʻldirganini batafsil yozgan. Uning soʻzlariga koʻra Xodjalining ayrim aholisi olti mil yurib havfsiz joyga deyarli yetib kelishgan, lekin (arman) askarlari ularni quvib yetishdi. „Soʻng pichoqlarini olib odamlarni soʻya boshlashgan“.&lt;ref name=&quot;R59&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R60&quot; /&gt;

Yozuvchi — jurnalist David Xerdiyan oʻzining „Vo imya kresta“ kitobida Xodjalida ozarbayjon turkalari ustidan armanilar uyushtirgan vahshiyliklar haqida magʻrurlik bilan yozadi. Kitobidagi 19 dan 76 betgacha Xodjali qirgʻini haqida shunday yozadi:
{{cquote|Sovuq erta tongda, Dashbulag deb nomlangan joy oldidagi botqoqolik oldidan o’tish uchun, biz jasadlardan ko’prikka o’xshagan narsa qurdik. Men jasadlarni ustidan yurishga bosh tortganimda, Oganyan ismli podpolkovnik qo’qrmasligimni buyurdi. Men komandir buyrug’iga bo’ysundim va botqoqdan o’tish uchun 9-10 yoshli qiz jasadi ustidan bosib o’tishga majbur bo’ldim. Mening shimim va oyoq kiyimim qon bo’ldi. Shu tarzda 1200 murda ustidan o’tdim.&lt;ref name=&quot;R61&quot; /&gt;|4=Davil Xerdiyan}}

{{cquote|Jasadlarni yoqish bilan shug’ullangan “Gaflan” arman guruhi 2 martda 2000 turkiylar jasadini yeg’ib, Xodjalidan kilometr uzoqlikda yoqib yubordi. So’nggi yuk mashinasida qo’li va bo’ynidan yaralangan o’n yoshli qizchani ko’rdim. Yaxshilab qaraganimda u nafas olayotganini ko’rdim. Sovuq, ocharchilik va yaralanganiga qaramay u tirik edi. Men hech qachon o’lim bilan olishayotgan qizning ko’zlarini esimdan chiqara olmayman. Keyin Tigranyan familiyali askar qizni qulog’idan ko’tarib mazut bilan sepilgan o’raga otib yubordi. So’ng ularni yoqib yuborishdi. Bu o’radan yordam berish haqida yolvorishlar eshitildi.&lt;ref name=&quot;R61&quot; /&gt;|4=Davil Xerdiyan}}
Yozuvchi — shoir Zori Balayan „ Ruhlarimizni hayotga qaytarish“ kitobida Xodjalida 1992-yil 26 fevral kuni uyushtirgan qirgʻin haqida quyidagicha yozadi:
{{cquote|Xodjalida egallab olgan uyga, Xachatur bilan uyga kirganda, bizning askarlar bir bolani tirsagidan oynaga mixlab qo’yishgan ekan. Ko’p shovqin qilmasligi uchun, Xachatur uning og’ziga onasining kesilgan ko’kragini tiqib qo’ydi. So’ng men uning boshidan, ko’kragi va qornidan terisini shilib yubordim  u 7 daqiqadan so’ng jon berdi. Mening jonim yig’lardi. Xachatur bolaning jasadini chopib, turklar bilan bitta ildizga ega itlarga otib yubordi. Kechki payt turkiy otryaddagi uch kishi bilan shu ishni qildik. Lekin men armani, vatanparvar va fuqarolik vazifalarini bajardim. Men har bir armani bizlar uchun mag’rurlik his etishini bilar edim.&lt;ref name=&quot;R62&quot; /&gt;|4=Zori Balayan}}
Xodjalidagi voqealar Armaniston prezidenti Serj Sarkisyan noqoqnuniy separatist „mudofa kuchlari qoʻmitasi“ boshqargan paytda sodir boʻlgan va shuning uchun bu sohada uning fikrlari eng muhim fikrlardan hisoblanadi. Sarkisyanning quyidagi fikrlari Xodjalida sodir etilgan jinoyatlarni bajarganlar ustidan hech qanday shubha tugʻdirmaydi:
{{cquote|Xodjalidan avval ozarbayjonlar armanilar ular bilan hazillashayotgan va armanilar fuqarolarga qo’l ko’tarmaydi deb o’ylashdi. Lekin bu stereotipni sindira oldik. Va mana nima sodir bo’ldi. Va yana shuni takidlash kerakki, bu yigitlar orasida Boku va Sumgaitdan qochganlar ham bor edi ”.&lt;ref name=&quot;R60&quot; /&gt;|4=Serj Sarkisyan}}
Minglab odamlarning oʻlimiga pushaymonmisiz degan savolga Serj Sarkisyan hech qanday xijolatsiz shunday javob beradi:
{{cquote|Men hech narsaga afsuslanmayman, bu minglab insonlarning hayoti evaziga ham bunday larzalar kerakdir.&lt;ref name=&quot;R60&quot; /&gt;|4=Serj Sarkisyan}}
Xodjalidagi qirgʻin faktini tan olgan kam sonli Armanistonliklar orasida, huquq himoyachisi Mikael Danielyan hamda jurnalist Vaxe Aetyanni keltirish mumkin.&lt;ref name=&quot;R63&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R64&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R65&quot; /&gt;

=== Boshqa mamlakatlar reaksiyasi ===
*
*
* {{bayroq|Canada}} 2007-yilda Kanadaning Ommaviy havfsizlik Vaziri Monte Kvinter Xodjalidagi qirgʻin haqida birinchi marotaba eshitishini va jahon hamjamiyati bu hodisani tan olishi muhim ekanligigni takidladi.&lt;ref name=&quot;R66&quot; /&gt;
* {{bayroq|Mexico}} 2011-yilda Meksika Parlamenti deputati Markos Peres Xodjalida sodir boʻlganlarni qirgʻin deb atadi va „Xodjalini yer yuzidan tabiiy ofatlar emas, balki inson qoʻllari yoʻq qildi“ deb aytgan.&lt;ref name=&quot;R67&quot; /&gt;
* {{bayroq|Turkey}} 2012-yilda Turkiyaing Milliy Harakat Partiyasi lideri Devlet Axcheli shunday deydi: „Bizning buyuk xalqimiz qardoshlarimizning hurmati va yashash huquqiga tajovuz qilgan armanilar qilmishiga jirkanchlik va lanat bilan qaraydi“. 2016-yilda Turkiya prezidenti Redjep Tayip Erdogan oʻz chiqishida shunday deydi: „Insoniyat saboq chiqarishi kerak boʻlgan hodisa bu Xodjalidagi qirgʻindir“&lt;ref name=&quot;R68&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R69&quot; /&gt;
* {{bayroq|Israel}} 2013-yilda Isroil prezidenti Reuven Rivlin BMT ning Bosh Assambleyasidagi Xolokost qurbonlariga bagʻishlangan chiqishida Xodjali fojeasini ham takidlab oʻtdi va uni dunyoda sodir etilgan qirgʻina hamda ommaviy qatl qilinishlar safiga qoʻshdi.&lt;ref name=&quot;R70&quot; /&gt;
* {{bayroq|Moldova}} 2013-yilning 4 iyulida Moldova parlamenti deputati hamda ombudsmen Aureliya Grigoriu Xodjalidagi qirgʻinni tan olishga chorladi. Jumladan u shunday deydi: „Xodjali voqealariga aybdorlarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun maxsus tribunal tashkil qilish vaqti keldi“.&lt;ref name=&quot;R71&quot; /&gt;
* {{bayroq|Russia}} 2016-yilda Rossiya Federatsiyasi davlat Duma deputati Dmitriy Savelyev oʻzining ochiq xatida shunday yozadi: „Agar Xodjalida sodir etilgan kabi fojealar esdan chiqib ketsa, bu yangi fojealarga olib keladi“.&lt;ref name=&quot;R72&quot; /&gt;
* {{bayroq|Europe}} 2016-yilda Yevropa Ittifoqining Siyosat masalalari boʻyicha Italiya senatidan aʼzosi Demokratik partiya vakili senator Paolo Paleotti Senatning umumiy majlisida Xodjali qirgʻinini Armaniston va Ozarbayjon oʻrtasidagi Togʻli Qorabogʻ mojarosining eng fojelai hodisasi deb atadi.&lt;ref name=&quot;R73&quot; /&gt;
* {{bayroq|Ukraine}} 2017-yilda Ukraina va Ozarbayjon parlamentlararo doʻstligi guruhining raisi hamda deputat Maksim Kuryachiy Xodjali fojeasiga aybdorlar jazo tortishi kerakligini aytishdi.&lt;ref name=&quot;R74&quot; /&gt;
* {{bayroq|Indonesia}} 2017-yilda Indoneziya deputati Meutya Vaida Xodjali qirgʻini butun dunyoni larzaga keltirgan fojeadir deb takidladi.&lt;ref name=&quot;R75&quot; /&gt;

== Matbuotda yoritilishi ==

=== AQSH matbuotlarida ===
Armaniston va Ozarbayjon oʻrtasidagi mojaroni yoritishga uringan AQSH nashrlari orasidan „WashingtonPost“, „NewYorkTimes“, „BostonGlobe“, „WallStreetJournal“, „SundayTimes“, „ChicagoTribune“ gazetalari hamda „Associatedpress“, „Time“ axborot agentliklari muhim oʻrin tutadi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R77&quot; /&gt;

1922-yilning 27 fevralida „WashingtonPost“ gazetasida amerika jamiyati diqqatiga amerikalik jurnalist Tomas Goltzning Xodjalidagi ommaviy qirgʻinlar aks ettirilgan maqolasi taqdim qilingan. Bu bilan cheklanibgina qolmay, oʻsha kecha qirgʻinlardan qiyinchilik bilan omon qolgan va Agdamda berkingan odamlar bilan uchrashdi va aslida voqealar qanday sodir boʻlganini bilib oldi. „WashingtonPost“ gazetasida (1992-yil 28 fevralda) maqolasi chop etilgan Tomas Goltz shunday yozadi:
{{cquote|Jang sodir bo’lgan  joylardan sharqida (Agdam nazarda tutilmoqda - muallif) joylashgan masjid ma’lumotlariga ko’ra, chorshanba kuni Armani qurolli kuchlari tomonidan egallab olingan Ozarbayjon shahridagi jang joylaridan olib kelingan 27 murda bugun ko’mildi. Agdamdagi masjid imomi Seyid Muanogluning aytishicha, chorshanbadan boshlab qochoqlar 447 Xodjali fojeasi qurbonlarini qayd qilishdi. Ozarbayjon – Bokuning rasmiy shaxslari bosqin vaqtida 100 gacha qurbonlarni aniqlashdi, armaniston hukumati esa faqatfina ikkita ozarbayjonlikning o’limi haqida ma’lum qilishdi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Tomas Goltz}}
„Ozarbayjon kundaligi“ asarida Tomas Goltz Xodjali qirgʻinini yoritayotgan hamkasblari xis-tuygʻularini tasvirlaydi:
{{cquote|Reutersin muhbiri Elif ko’rganlaridan qotib qoladi, suratchi Oleg Litvin shu darajada hayratga tushgan ediki, men uni murdalar, qabrlar, dod solayotgan va yuzini tirnayotga ayollar tomon undaganimdan so’nggina suratga ola boshladi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Tomas Goltz}}
1992-yil 2 martdagi „The Washington Times“ maqolasida bu qirgʻin shunday tavsiflanadi:
{{cquote|Xodjalining tahminan bir necha minglik aholisi orasidan 1000 armanilarnin armiyasi tomonidan yo’q qilindi. Ozarbayjon televideniyesi jasadlar bilan to’lgan vagonlarni ko’rsatdi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}
Hodisa boshlanganidan soʻng bir necha kun davomida murdalarni yegʻib olib ketish uchun vertolyotlar yuborilgan, hodisa joyida shuningdek, xorijiy jurnalistlar ham boʻlgan. The New-York Times&quot; gazetasining 1992-yil 3 mart kungi nashrida bu borada shunday yozilgan:
{{cquote|Vertolyotlar hududga uchgan bo’lda-da, ozarbayjon hukumari va jurnalistlar boshidan terisi shilib olingan uch bolaninig jasadini olib kelishdi. Ularning aytishicha armanilar vertolyotlarga qarata o’t ochishdi va bu qolgan jasadlarni terib olib ketishga imkon bermadi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}

=== Ozarbayjon matbuotida ===
Xodjali qirgʻinini yoritish asosan Ozarbayjon Milliy qahramoni Chingiz Mustafayev nomi bilan bogʻliq. U oʻzining qisqa harbiy jurnalist karyerasi davrida Xodjalida sodir boʻlgan vahshiyliklarni yozib olib, Xodjali uchun muhim xizmat koʻrsatdi. Armanilarning ayovsiz oʻqlariga qaramay, bu qirgʻin dalillarini hujjatlashtirish uchun Chingiz Mustafayev bir guruh jurnalistlar bilan birga vertolyotda qirgʻin joyiga ikki marotaba borib keladi. U Xodjalining qorli maydonlarida yuzlab jasadlarni suratga oladi. Hujjatli filmini suratga olar ekan, Chingizning hayajoni eshitilib turardi.&lt;ref name=&quot;R78&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R79&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R80&quot; /&gt; Bularni koʻrib u shunday deydi:
{{cquote|O’ldirilganlar orasida 2 dan 15 yoshgacha bolalar, ayollar va qariyalar bo’lgan. Jasadlar holatidan ular sovuqqonlarcha va ataylab o’ldirilgani, hech qanday jang bo’lmagani, ular qarshilik ko’rsatmay o’ldirilgani, ularning aksariyati peshonasidan otib o’ldirilgani ko’rinib turibdi. Ayrimlari chetga olib boshidan otilgan, ayrimlar butun oila bo’lib otib o’ldirilgan. Ayrim jasadlarda bir nechta jarohat joylari bo’lgan. Bu yaralanganlarni boshidan otishganini isbotlaydi. Bolalarning quloqlari kesib olingan, o’rta yoshli ayolning yuzining chap tomonidan terisini kesib olishgan, erkaklarning boshidagi terisini kesib tashlashgan, boshidan oyog’igacha kesilgan jasadlar ko’rinib turardi.&lt;ref name=&quot;R80&quot; /&gt;|4=Chingiz Mustafayev}}
Fotomuxbir Ilgar Djafarov, Shusha va Lachin tumanlaridagi xizmat safari tugaganidan soʻng, Xodjaliga yoʻl oladi. Uning albomining oʻziga xosligi shundaki, rasmlarida sodir boʻlayotganlrning alohida holatlari aks ettirilgan, har bir davr alohida qayd etilgan, ular butun davrni aks ettirgan. Muallif xronik va yilnomachi roʻlida chiqadi. Koʻpgina suratlarda tahkirlangan odamlar, shu jumladan bolalar va ayollarga nisbatan vahshiyliklar aks ettirilgan.&lt;ref name=&quot;R81&quot; /&gt; U Xodjali hayotini shunday tariflaydi:
{{cquote|Bu hodisalarni o’z ko’zim bilan ko’rish va tahqirlangan jasadlarni suratga olish oson bo’lmadi. Men daxshatga tushdim, o’zimni ko’z yosh to’kish va baqirib yuborishdan zo’rg’a tutib turdim. Armanilar oilani vahshiylarcha o’ldirishdi, har bir jasad tahqirlangan edi. Men ularni barchasini suratga olishim kerak edi.&lt;ref name=&quot;R81&quot; /&gt;|4=Ilgar Djafarov}}

=== Buyuk Britaniya matbuotida ===
Buyuk Britaniyada [[Reuters]] agentligi, The Times, Sunday Times, [[The Guardian]] gazetalari, BBC kanali hamda boshqa media organlar Xodjali haqida maʼlumot berishdi. Togʻli Qorabogʻga kelgan „Times“ gazetasi muxbiri Anatol Lieven koʻp sonli xorijiy jurnalistlar bilan birga, vataniga qaytganida koʻrganlari haqida shunday yozadi:
{{cquote|Qor bilan qoplangan Tog’li Qorabog’ cho’qqilariga yetganimizda, har yerda yotgan jasadlarni ko’rdik.  Qochoqlar himoyalanib qochganda o’qqa tutilgani ochiq oydin ko’rinib turardi. Fuqarolik vertolyoti 4 jasadni oldi va shu vaqtda Ozarbayjon kinooperatori o’nlab jasadlarni yuqoridan suratga tushirdi.  Agdam aerodromida ichi jasadlarga to’la fuqarolik vertolyotini ko’rdik. Ikkita qariya va kichik qizning jasadi qon bilan qoplangan, badanining pastki qismi esa souq va qiynoqlardan buralib ketgan edi. Ular otib tashlangan edi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Anatol Lieven}}
1992-yilning 3 mart kuni BBC televizion kanali tonggi yangiliklarida qotillik haqida maʼlumot bera turib shunday kadrlarni namoyish etishdi:
{{cquote|Bu jasadlardan yeg’ilgan tog’ ko’rinishi edi. Muharrirning so’zlariga ko’ra operator hamda xorijiy jurnalistlar 100 ortiq erkak, ayol va bolalar jasadini ko’rishgan. Ular 1 metr masofadan boshiga o’q otib o’ldirilgan.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}
1992-yil 29 fevral kuni The Independent gazetasi muxbiri Xelen Vomak shunday yozadi:
{{cquote|«Reuters»  Axborot agentligi muxbiri Elif Koban shunday yozadi: chorshanba kuni sodir bo’lgan qirgʻinidan so’ng, ozarbayjonliklar son jihatidan ikkinchi o’rinda turadigan Xodjali shahrini talonchiligi davrida armanilar o’nlab ozarbayjonliklarni o’ldirishdi. Bu hodisalarga jahon hamjamiyati buni ko’rmay o’girilib yubordi. Azador bir kishi jurnalistlar guruhiga “Biz o’lyapmiz siz esa tomosha qilib turipsizlar” deydi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;|4=Xelen Vomak}}

=== Fransiya matbuotida ===
1992-yilning 14 martida [[Fransiya]] ommaviy axborot vositasining &quot;„Le Monde“ gazetasi urushni shunday baholaydi:
{{cquote|Xorijiy jurnalist jasadlarning bosh terisi shilib olingani hamda ayolni uch bolasi bilan mixlab qo’yishganini ko’rdi. “Bu Ozarbayjon propagandasi emas – bu haqiqat”.  Xodjali qirgʻini guvohi, Fransiya jurnalisti Jan Iv Yunet ko’rganlaridan shunday fikr bildiradi: “Biz Xodjali fojeasining guvohi bo’ldik, yuzlab o’ldirilgan tinch aholi – ayollar, bolalar hamda qariyalarni ko’rdik. Bu dahshatli ko’rinish edi. Men nemis fashistlari haqida ko’p eshitganman, lekin tinch aholi, shu jumladan 5-6 yoshli bolalarni o’ldirgan arman fashistlari nemis fashistlaridan ham o’tib tushdilar”.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}

=== Turkiya matbuoti ===
Xodjali qirgʻini sababli ogʻir davrlarda Ozarbayjon tomonidan axborot toʻsib qoʻyilganligi sababli Turkiya hamjamiyati axborot yetkazishga koʻmaklashdi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt; Ilk bor Arman harbiylari tomonidan qotilliklar suratlari Rahbar Beshiroglu bilan hamkorlikda „Milliyyət“ gazetasida chop etilgan. Turkiya gazetalarining oldingi sarlavhalari toʻliq Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan edi. Ular qiyinchilik bilan tirik qolgan guvohlarning „Men Qorabogʻ qirgʻinini koʻrdim“ deb boshlanardi.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;

=== Rossiya matbuoti ===
Xodjali qirgʻini Rossiya ommaviy axborot vositalarining diqqat markazida boʻldi. 1992-yilning 12 iyunida „Svoboda“ rus gazetasi asosiy maqolasida „Bu fojeani amalga oshirganlarni oqlashning hech qanday sababi yoʻq“. [[Moskva|Moskvada]] joylashgan inson huquqlari boʻyicha Memorial guruhi 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Xodjalini bosib olishda inson huquqlari ommaviy tarzda buzilgan deb baholadi. Natijada Xodjali okupatsiyasi davrida inson huquqlarini ommavi ravishda buzilishi va fuqarolarni qiynoqqa solish haqida gap ochildi:
{{cquote|Armanilarning qopqoniga tushgan qochoqlar otib o’ldirildi. Shunga qaramay, ayrimlari Agdamgacha muvafaqiyatli yetib borishdi. Asosan ayol va bolalar (aniq sonini aytishning imkoni  yo’q) sovuqdan tog’larda qotib qolishgan. Olingan ma’lumotlarga ko’ra, ayrimlari Agdam yaqiniga kelib, Pirjamal va Naxchivanik yaqinida zalojnikka olinishdi. Xodjalida almashtirilganlar ayrimlari o’ldirilganini aytdi. 4 kun davomida Agdamga 400 ga yaqin jasad olib kelingan. Jasadlarda xo’rlanish izlari bo’lgan.&lt;ref name=&quot;R76&quot; /&gt;}}
Rossiyalik journalist Viktoriya Ivleeva fotoobyektivida koʻchalarda yotgan jasadlar aks ettirilgan edi. Qorabogʻ urushi haqidagi oʻz maqolasida jurnalist asirga tushgan toʻrt farzandli ayol taqdiri haqida soʻz ochdi. Xodjali qirgʻini „Komsomolskaya pravda“, „Trud“ gazetalari hamda „Pasport“ moskva jurnalida yoritilgan.&lt;ref name=&quot;R77&quot; /&gt;

=== Boshqa mamlakatlar matbuoti ===
Xodjali fojeasi shuningdek boshqa mamlakatlar matbuotida ham yoritilgan. Fojeadan soʻng, bir oz oʻtgach Irlandiyaning „The Irish Times“, Avstraliyaning The Age gazetalarida qotilliklar haqida maqolalar chop etilgan.&lt;ref name=&quot;R77&quot; /&gt;

== qirgʻinni tan olinishi ==
[[Tasvir:Massachusetts citation.pdf|thumb|right|200px|Massachusets shtati majlisining rasmiy ravishda Xodjali qirgʻinini tan olinishi haqidagi qarori]]
Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini tan olsih — Ozarbayjon tashqi siyosatini asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini Ozarbayjondan tashqari Pokiston hamda Sudan toʻliq tan olgan.&lt;ref name=&quot;R7&quot; /&gt; Parlament darajasida fojeani Meksika, Kolumbiya, Chexiya, Bosniya va Gertsigoviniya, Peru, Gonduras, Panama, Iordaniya, Ruminiya tan olgan.&lt;ref name=&quot;R7&quot; /&gt; AQSHning 22 shtati Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi hujjatni qabul qilgan.&lt;ref name=&quot;R82&quot; /&gt;

2012-yil 20 noyabrida Djibutda oʻkazilgan Islom Tashkilotlari Hamdoʻstligining tashqi ishlar vazirlari kengashining 39 sessiyasida Xodjalida uyushtirilgan jinoyatlarni qirgʻin deb tan olish haqidagi rezolyutsiya qabul qilingan.&lt;ref name=&quot;R83&quot; /&gt;

=== qirgʻinni toʻliq darajada tan olgan mamlakat va tashkilotlar ===
* {{bayroq|Azerbaijan}} Ozarbayjon&lt;ref name=&quot;R84&quot; /&gt;
* 2012:
** {{bayroq|Pakistan}} 2012-yilda Pokiston xorijiy hamjamiyat Qoʻmitasi Xodjalining tinch aholisiga qarshi uyushtirilgan qirgʻinni muhokama qilish rezolyutsiyani qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R85&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R86&quot; /&gt;
** {{bayroq|OIC}} Islom hamdoʻstlik tashkiloti.&lt;ref name=&quot;R87&quot; /&gt;
* 2014:
** {{bayroq|Sudan}} Sudan&lt;ref name=&quot;R88&quot; /&gt;

=== Parlament darajasida qirgʻinni tan olgan mamlakat va tashkilotlar ===
* 2012:
** {{bayroq|Mexico}} Meksika 2012-yil 2 fevralida Meksika Senatida qabul qilingan qonunida Qorabogʻning Xodjali shahrida 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi sodir boʻlgan fojea qirgʻin deb tan olingan.&lt;ref name=&quot;R89&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R90&quot; /&gt;
** {{bayroq|Colombia}} Kolumbiya. 2012-yil 24 aprelida, Kolumbiya parlamentining 102 deputati ovoz berishi natijasida Xodjali qirgʻini rasmiy darajada tan olishdi.&lt;ref name=&quot;R91&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R92&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R93&quot; /&gt;
* 2013:
** {{bayroq|Czech Republic}} 2013-yilning 19 fevralida Chexiya parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R94&quot; /&gt;
** {{bayroq|Bosnia and Herzegovina}} 2013-yil 26 fevralda Bosniya va Gertsegovina parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R95&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R96&quot; /&gt;
** {{bayroq|Peru}} 2013-yil 14 iyunda Peru parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.
** {{bayroq|Panama}} 2013-yil 7 avgustida Panama Respublikasining Milliy Assambleyasi „Armaniston Qurolli Kuchlari tomonidan Ozarbayjon hududini okkupatsiyasi“ haqida rezolyutsiya qabul qildi.
* 2014: {{bayroq|Honduras}} 2014-yil 17 yanvarda Gonduras parlamenti Xodjali qirgʻinini tan olish haqida № 303-2013 qarori qabul qildi.
* 2016: {{bayroq|Jordan}} Iordaniya parlamenti Xojali qirgʻinni rasman tan olgan.&lt;ref name=&quot;R97&quot; /&gt;
* 2017:
** {{bayroq|Djibouti}} Jibuti Milliy assambleyasi (parlamenti) yalpi majlisida mutlaq koʻpchilik bilan Xojali qirgʻin toʻgʻrisida qaror qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R98&quot; /&gt;
** {{bayroq|Scotland}} Shotlandiya. 2017-yil 22 fevralda Shotlandiya parlamenti Xodjali fojeasi bilan bogʻliq rezolyutsiya qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R99&quot; /&gt;

=== Xodjali qirgʻinini tan olgan AQSH shtatlari ===
[[Tasvir:Map of USA states officially commemorated victims of Khojaly massacre.svg|300px|thumb|right|FXodjali qirgʻinini tan olgan shtatlar (AQSH) (2016-yil 20 fevralda yangilangan)]]
2013-yilning 25 yanvarida Amerikada istiqomat qiladigan ozarbayjonliklar, Xodjali qirgʻinini tan olish maqsadida Oq uyning „Biz xalq“ boʻlimi veb saytida petitsiya qoʻyishdi. Tez orada petitsiyani turli mamlakatlardan 100 mingdan ortiq kishi imzolagan.&lt;ref name=&quot;R100&quot; /&gt;

Bugun AQSHning 22 shtatida Xodjali bilan bogʻliq hujjatlar qabul qilingan.
* {{bayroq|Massachusetts}} 2010-yil 25 fevralda Massachusets shtati vakillari palatasi qotillik sodir etilgani haqida rezolyutsiya qabul qildi.&lt;ref name=&quot;R101&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R102&quot; /&gt;
* {{bayroq|Texas}} 2011-yil Texash shtati (AQSH) Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R103&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R104&quot; /&gt;
* {{bayroq|New_Jersey}} 2011-yilda Nyu-Djersi shtati (AQSH) Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R105&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R106&quot; /&gt;
* {{bayroq|Georgia_(U.S._state)}} 2012-yil 28 fevralida Djorjiya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R107&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R108&quot; /&gt;
* {{bayroq|Maine}} 2012-yil 23 martida Men shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R109&quot; /&gt;
* {{bayroq|New_Mexico}} 2013-yil 28 yanvarida Nyu Meksiko shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R110&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R111&quot; /&gt;
* {{bayroq|Arkansas}} 2013-yil 8 fevralida Arkanzas shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R112&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R113&quot; /&gt;
* {{bayroq|Mississippi}} 2013-yil 25 fevralida Missisipi shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.
* {{bayroq|Oklahoma}} 2013-yil 4 martida Oklaxoma shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi. Oklaxoma shtatining birinchi sessiyasida Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi rezolyutsiya qabul qilingan.&lt;ref name=&quot;R114&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R115&quot; /&gt;
* {{bayroq|Tennessee}} 2013-yil 18 martida Tennesi shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R116&quot; /&gt;
* {{bayroq|Pennsylvania}} 2013-yil 18 martida Penselvaniya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R117&quot; /&gt;
* {{bayroq|West_Virginia}} 2013-yil 3 aprelda Gʻarbiy Virdjiniya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R118&quot; /&gt;
* {{bayroq|Connecticut}} 2013-yil 3 aprelda Konnektikut shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R119&quot; /&gt;
* {{bayroq|Florida}} 2013-yil 21 avgustda Florida shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R120&quot; /&gt;
* {{bayroq|Indiana}} 2014-yil 3 martda Indiana shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R121&quot; /&gt;
* {{bayroq|Arizona}} 2015-yil 3 martida Arizona shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R122&quot; /&gt;
* {{bayroq|Utah}} 2015-yil 3 martida Yuta shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R123&quot; /&gt;
* {{bayroq|Nebraska}} 2016-yil Nebraska shtati (AQSH) gubernatori Pit Rikets Nebraska shtatining barcha aholisini 26 fevralni „Xodjali xotira kuni“ deb nishonlash va va bu kunni qaygʻu kuni deb tan olishga chaqirdi.&lt;ref name=&quot;R124&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R125&quot; /&gt;
* {{bayroq|Hawaii}} 2016-yilda Xavay shtati (AQSH) gubernatori Devid Ige fojeani tan olishni 24 yilligi munosabati bilan maxsus arizani imzoladi.&lt;ref name=&quot;R126&quot; /&gt;
* {{bayroq|Montana}} 2016-yilda Montana shtati (AQSH) gubernatori Stiv Bullok rasmiy arizani imzoladi. U Montana aholisiga Xodjali qirgʻinini yubiley sanasi munosabati bilan murojat qildi. Oʻz chiqishida aholini 26 fevralni „Xodjalini Xotirlash kuni“ sifatida yod olishga chorladi. Chiqishida Xodjali qirgʻinining harbiy dahshatliklari qoralandi.&lt;ref name=&quot;R127&quot; /&gt;
* {{bayroq|Idaho}} 2016-yil AQSHning Aydaxo shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda dan oldi.&lt;ref name=&quot;R82&quot; /&gt;
* {{bayroq|Arizona}} 2017-yil 24 fevralda Arizona Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.&lt;ref name=&quot;R128&quot; /&gt;

== Xalqaro huquqlar boʻyicha javobgarlik ==
[[Tasvir:Xocalı Nişanə - Khojaly 20 (26.02.2012).jpg|150px|thumb|left|Xodjali qirgʻinining ikki yashar qurboniga bagʻishlangan Pankart]]
2013-yilning 15 fevralida Xodjali qochoqlari Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Kengashi, Yevropaning Havfsizlik va Hamkorlik Tashkilotlariga murojat qilishdi. Dunyoning nufuzli tashkilotlari boʻlmish, Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Kengashi, Yevropaning Havfsizlik va Hamkorlik Tashkilotlariga murojat qilishning asosiy sababi bu — 1992-yil fevralida armaniston tomonidan Ozarbayjonning Togʻli Qorabogʻida uyushtirilgan Xodjali qirgʻini haqida jahon hamjamiyatiga maʼlum qilish va bu qonli jinoyatga huquqiy hamda siyosiy baho berishdir.&lt;ref name=&quot;R55&quot; /&gt;

Inson huquqlari boʻyicha Yevropa Sudining 2010-yil 22 aprelidagi qaroriga koʻra, etnik ozarbayjonliklardan tashkil topgan Xodjali tinch aholisini yoʻq qilish „harbiy jinoyat hamda insoniyatga qarshi va insoniylikka qarshi jinoyat“ deb tan olindi.&lt;ref name=&quot;R129&quot; /&gt; Inson huquqlari boʻyicha Yevropa Sudining 2010-yil 22 aprelidagi qaroriga koʻra, quyidagilar qayd etildi:
{{cquote|Erkin manalardan olingan hisobotlar shuni ko’rsatadiki, 1992-yilning 25 yanvaridan 26 yanvariga o’tar kechasi Xodjalini egallab olish vaqtida, yuzlab etnik ozarbayjonlar, tinch aholi shahrni tark etishga uringan vaqtida armaniston (qurollangan) armiyasi tomonidan o’ldirilgan, yaralangan va asrga olingan.&lt;ref name=&quot;R129&quot; /&gt;}}

== Meʼrosi ==

=== Yodgorliklar ===
Dunyoning 6 davlatida 9 ortiq Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan yodgorliklar qurilgan. Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan birinchi yodgorlik Bokuda 1993-yil oʻrnatilgan, 2008-yilning 26 fevralida esa oʻsha joyda „Ona yegʻisi“ deb nomlangan yodgorlik qad koʻtardi. 2011-yilda Haykalning 3 metrlik pogʻonasi qurilib, oʻz qora granit bilan rekonstruksiya qilingan.&lt;ref name=&quot;R130&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R131&quot; /&gt;

Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Yevropadagi birinchi yodgorlik Gollandiyaning Gaaga shahrida 2008-yilning 24 fevralida qurilgan. 2011-yilning 30 mayida Germaniya poytaxti Berlinda, Shteglits — Selendorf maʼmuriy okrugida Gotfrid-Benn kutubxonasi hovlisida Xodjali fojeasi qurbonlariga bagʻishlangan yodgorlik oʻrnatilgan. 2012-yil 24 fevralida Bosniya va Gertsegovinada Sarayevo shahrida hama 23 avgustda Janubiy Amerikaning Meksika davlatidagi Mexiko shahrida birinchi yodgolik qurilgan va maydonni „Tlaksoake Xodjali“ deb nomlashdi. 2014-yil 28 martda Turkiyaning Ankara shahrida Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan yodgorlik oʻrnatilgan. Turkiyaning Izmit, [[Izmir]], Denizli hamda Sakarya shaharlarida Xodjali qirgʻini xotirasiga bagʻishlangan yodgorliklar oʻrnatilgan.&lt;ref name=&quot;R130&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R132&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R133&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R134&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R135&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R136&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R137&quot; /&gt;

=== Madaniyatda ===
Haydar Aliyev Fondi vitse — prezidenti Leyla Aliyeva tashabbusi bilan „Xodjali uchun adolat“ xalqaro kompaniya doirasida davlat muassasalari, yoshlar tashkilotlari hamda oliy taʼlim muassasalari Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan taqdimotlar oʻtkazishdi. Global darajadagi kompaniya oʻz faoliyatini koʻrsatish uchun turli kommunikatsiya resurslari, ommaviy axborot vositalari, internetdan foydalanadi va tadbirlar oʻtkazadi.&lt;ref name=&quot;R138&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R139&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R140&quot; /&gt;

2012-yil 26 fevralida Istambul shahrining Galatasaray litseyida „Biz barchamiz Xodjalilikmiz“ deb nomlangan aksiyani boshlashdi va bu shiorni takidlab uni bir necha soat davom ettirishdi. 2012-yil Xodjali qirgʻini munosabati bilan Ozarbayjon — Amerika alyansi kompaniya oʻtkazdi va Nyu-York shahrida „Penn steyshn“ vokzali kirish va chiqish eshiklari, koʻpgina metro stansiyalari va boshqa joylarda posterlar osib chiqishdi. Shuningdek avtobuslarning oldi va orqa tomonlariga bannerlar yopishtirib chiqilgan. Vashingtonda metropolitenni 400 dan ortiq vagonlarida, shu jumladan 95 metro stansiyalari, yoʻlovchi avtobuslar, „Capitol Hill“ bannerlar osilgan.&lt;ref name=&quot;R141&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R142&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R143&quot; /&gt;

&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;Xojali fojiasiga tasvirlangan pochta markalari&quot; widths=&quot;250px&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Stamps of Azerbaijan, 2007-777.jpg
Stamp of Azerbaijan 777.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

==== Adabiyot ====
Badiiy adabiyotda koʻpgina adabiy asarlar Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan. Bular orasidan qirgʻinga bagʻishlangan Polad Ilyasovning „Xodjali nolasi“, Elxan Elatlning -&quot;Jahannamdan chiqayotgan ovozlar&quot; asari, Ingilab Xan Rivanning „Xodjali fojeasi“ romani, Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Shoxrab Taxirning „Xodjali qirgʻini“, Xikmet Ziyanovning „Xodjali haqiqati“, Fikret Godjanovning „Xodjalida har kecha“, Aslan Kerimlining „Qoʻldan ketmoqda“, Zelimxan Yakubovning „Xodjali uxla“, Ali Vekilovning „Toʻrt qator sheʼr“, Farida Xadjiyevaning „Ey Xodjali“, Sharif Agayarning „Xodjali bir sen haqingda butun dunyoga baqira olmadik“, Mahamad Aranlining „Xodjali“, Nurangiz Gyunyunning „Xodjali simfoniyasi — rekviyem“, Nyushrat Kesemenlining „Xodjali“, Pasha Gyalbinurunning „Jahannam“, Rafik Xumatning „Shahidlar qoʻshigʻi“, Zeynal Vefanning „Askar qasamyodi“ sheʼrlarini takidlash joiz, shuningdek, 2016-yil Isroilda Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan „Azob“ romani nashr etilgan. Roman mualliflari Emir va Arye Gutdur.&lt;ref name=&quot;R144&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R145&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R146&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R147&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R148&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R149&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R150&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R151&quot; /&gt;

==== Tasviriy sanʼatda ====
Ozarbayjon Milliy Sanʼat Muzeyi hamda Ozarbayjon Davlat Rasmlar Galereyasida Xodjali qirgʻini va Xodjali fojeasi qurbonlariga bagʻishlangan koʻpgina asarlar saqlanadi, misol uchun Mais Agabayevning „Xodjali fojeasi“, Beyim Xadjizadening „Xodjali“, „Hayotining soʻnggi onlari“, Farman Gulamovning „Ozodlik huquqi“, „Yaxshilik va yomonlik“, Rafael Muradovning — „Qochoqlar“, Xamza Abdullayevning — „Oʻt qoʻyilgan Vatan. Qochoqlar“, „Xodjali. Otib tashlangan odamlar“, Sirus Mirzazadening — „Xodjali“, Nazim Mamedovning „Vatanparvar qiz“, „Xodjalining soʻnggi kuni“, Mamed Orudjovning — „Xodjali qochoqlari“, Eldar Babazadening „Soʻnggi jangchi“, „Ona yegʻisi“, Arif Xuseynovning — „Xodjali“, Rovshan Mamedovning — „Xodjali qirgʻini“, Bayram Gasimxanlining — „Bizning fojeamiz“ rasmlari, haykaltaroshlardan Xanlar Ahmedovning — „Ona va bola“, „Qariya“, „Yer uchun“, Sahib Guliyevning — „qirgʻin“, Zakir Ahmedovning „Chingiz Mustafayev“, Ashraf Geybatning — „Xodjali fojeasi“, Nariman Mamedovning — „Qorabogʻ mulozimlari“, Mamed Rashidovning „Hayqiriq“ hamda boshqa ishlarini keltirish mumkin.&lt;ref name=&quot;R152&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R153&quot; /&gt;

Rassom Rza Avshar Xodjali fojeasi mavzusida ikkita asar yaratdi. Bir oz vaqt oʻtgach „Xodjali“ (90x125) deb nomlangan rasmi moy boʻyoqlar bilan chizildi. Rasm toʻq kul rang fonda edi. Xodjali shahri uzra qora bulutlar yoyilardi. Osmon odamlar nolasiga toʻlgandi. Uzoqlarda musaffo osmon koʻrinsada, qora fon koʻproq edi. Shahar qon va olovda edi.&lt;ref name=&quot;R154&quot; /&gt;

Rassomning oʻsha yili chiqqan „Ekstrimist“ deb nomlangan boshqa ishi „Xodjali“ rasmi oʻlchamlari bilan bir xil edi. Unda odamlarga oʻxshaydigan afsonaviy obrazlar chizilgan edi. Och tishli pompaj, qora yuzli hayvon, oʻtkir tirnoqli maxluq. Har qanday holatda ham bularda armanilarning xarakter qirralari koʻrinar edi.&lt;ref name=&quot;R154&quot; /&gt;

Xodjali mavzusida diqqatni jalb etadigan ishlardan biri, Vagif Udjatayning rasmi, unda bola qorniga xanjar tiqilgan hamma joyda qon toʻkilgan rasm aks ettirilgan.&lt;ref name=&quot;R155&quot; /&gt;

==== Kinoda ====
Ozarbayjon kinematografida Xodjali qirgʻiniga &quot;Qichqiriq’; „Quyosh botgan joy“; „Xodja“, „Qizil qor“ kabi filmlar bagʻishlangan. Xodjali qirgʻini haqidagi ilk Yevropa filmi 2012-yil latviyalik jurnalistning „Tugamas koridor“ hujjatli filmi edi. Merahim Farzalibeevning „Qora qahrabo“ Xodjali bilan taqqoslaganda kamroq dramaturgik materialga ega edi.&lt;ref name=&quot;R155&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R156&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R157&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R158&quot; /&gt;

==== Musiqada ====
Xodjali qirgʻini mavzusida bir necha qoʻshiq va musiqa kompozitiyalari bastalangan. Ular orasidan Pyer Tilloning „Xodjali 613“, Aleksandr Chaykovskiyning „Xodjali rekviyem“, Nariman Mamedovning &quot;Xodjali (7-sonli simfoniya), Elnara Dadashevaning „Xodjali allasi“, Deyrmen hamda Toni Blekmenning „Xodjali uchun haqiqat“, Garaganing „Xodjali“, Nigyar Djamalning „Parchalangan orzular“ pyesalarini qayd etish mumkin.&lt;ref name=&quot;R159&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R160&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R161&quot; /&gt;

==== Sportda ====
2011-yilning 26 fevralida „Tebrizin Traktor Sazi“ hamda Tegeran Istiglali&quot; jamoalari oʻrtasidagi oʻyin vaqtida „Traktor Sazi“ tomonidan Sexend stadionida Togʻli Qorabogʻni okkupatsiyasiga qarshi eʼtiroz namoyish qilingan. Ular qirgʻin qurbonlarini yod etishdi. Ular „Qorabogʻ bizniki, armanilar okkupantlar“ shiorini aytishdi. 2014-yil 24 fevralda Atletiko Madrid Klubi hamda Turkiya Milliy Futbol jamoasi oʻyinchisi Arda Turan Xodjali qirgʻini qurbonlari hotirasini yod etdi.&lt;ref name=&quot;R162&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R163&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R164&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R165&quot; /&gt;

== Galereya ==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Image:Xocalı soyqırımını anma tədbiri (Türkiyənin Samsun şəhəri, Ondokuz Mayıs Universiteti).JPG|2013-yilning 25 fevralida Turkiyaning Samsun shahridagi Ondokuz Mayiz universitetida Xodjali qirgʻini xotirasiga bag’ishlangan tadbir bo’lib o’tdi.
Image:Chodzaly Prague 2011.jpg|Pragada Xodjali xotirasiga bag’ishlangan tadbir.
Image:Khojaly 20 (26.02.2012) (007).jpg|Xodjali qirgʻinining 20 yilligiga bag’ishlangan Boku umumxalq yurishi.
Image:Khojaly 20 (26.02.2012) (006).jpg|Xodjali qirgʻinining 20 yilligiga bag’ishlangan Boku umumxalq yurishi.
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Xorijiy oʻtishlar ==
* {{url|http://www.justiceforkhojaly.org|Justice for Khojaly}}
* [http://www.jns.org/latest-articles/2016/2/25/the-holocaust-and-the-khojaly-massacre-through-the-eyes-of-contemporaries#.V79yd_krKUk= The Holocaust and the Khojaly massacre through the eyes of contemporaries {{ref-en}}]
* [http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,975096,00.html Tragedy Massacre in Khojaly — TIME {{ref-en}}] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200203111532/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,975096,00.html |date=2020-02-03 }}
* [http://www.washingtontimes.com/news/2012/apr/9/massacre-in-khojaly-a-horror-not-forgotten/ Massacre in Khojaly a horror not forgotten by Azerbaijanis {{ref-en}}]
* [http://www.sozcu.com.tr/2016/gunun-icinden/hocali-katliami-nedir-hocali-katliamini-kim-yapti-1109679/ Hocalı Katliamı nedir? Hocalı Katliamı’nı kim yaptı? {{ref-tr}}]
* [http://www.elespectador.com/noticias/elmundo/genocidio-de-jodyali-una-pagina-negra-de-historia-articulo-618747 Genocidio de Jodyalí, una página negra de la historia {{ref-es}}]

== Bibliografiya ==
=== Tarixiy ilovalar ===
* Tomas de Vaal. „Black Garden — Armenia and Azerbaijan Through Peace and War“. NYU Press, 2004
* qirgʻin jinoyatlari: Xalqaro hujjatlar, qoidalar, apellyatsiya va izohlar toplusu. Boku, 2010, 85 b.
* E. Magerramzade Xodjali qirgʻini: armanilar tomonidan ozarbayjonliklarga qarshi olib borilgan qirgʻin siyosati xronologiyasi. — Boku: Adiloglu,2011.-167 b.
* Raoul Contreras. Murder in the Mountains: War Crime in Khojaly and the Nagorno-Karabakh Conflict. Berkeley Press, 2016. 204 s.
* Armanilarning Ozarbayjon yerlaridagi qilmishlari haqidagi tarixiy fakt — [[Bishkek]]: Magamediya, 2009.- 304 b.
* Aziz Boran. Xodjali qirgʻini: sababi, sodir etilishi usuli va natijalari: Azernashr, 2008.-224 b.

=== Masus masalalar va taqqoslash tadqiqotlari ===
* Chaladze, T. Qorabogʻ qirgʻini: Mahkum Xodjali: Hujjatli xronika. — Boku, 2009.- 845 b.
* Tsertsvadze, F. Esdan chiqqan qirgʻin. Nyu-York: Press, 2005.- 132 b.
* Qırxqızlı Qosim. Qirkhqizdagi burgut uyasi. Boku, Shusha, 1998.- 144 b.
* Taptigoglu N. Fojea qurbonlari, Xodjali toponimlarining qisqa ensiklopedik axboroti. .- Boku, 220,.-160 b.
* Imanov V. Ichimdagi azoblar. -Boku: Nurlan, 2007
* Tomas Golts. Ozarbayjon kundaligi. Nyu-York 1998-yil
* Nasiman Yagublu. Xodjali qirgʻini. — Boku: Azerneshr, 1992. 128.
* Narimanoglu M. Turkiylarga qarshi amalga oshirilgan arman terrorining qisqa xronikasi. — Boku: Adiloglu, 2009.-187 b.

=== Tirik qolganlarning soʻzlari va xotiralari ===
* Seriya Muslyum gizi. Qorga qon yogʻar edi. — Boku: Azerneshr, 1993.-184b
* Ona azoblari. — Boku: Harbiy nashriyot, 1995.-28 b.
* Mamedova X. Xodjali: guvohlar va shohidlar, 2003.-197 b.
* Xodjali qirgʻini telegrafistlar xotirasida. — Boku, 2009.-143 b.
* Ganira Pashayeva, Xavva Mamedova. Hodjali qirgʻini: Guvohlar soʻzidan. Boku, „Fan va Taʼlim“ 20111.-288 b
* Fiona Maklaxlan və İan Pert. Khojaly Witness of a war crime: Armenia in the Dock. 2014. 272 b. {{ref-en}}
* Ganire Paşayeva. Hocalı soykırımı: tanıkların dilinde.- Bakü: Elm və Təhsil, 2011.- 288 s.- {{ref-tr}}

=== Biografiyasi ===
* Xuseynov S. Xodjalidan kelayotgan nolalar. — Boku: Ozarbayjon, 1993.-48 b.

=== Xalqaro reaksiya va xotiralar ===
* Xodjali qirgʻini — 1992: hujjat, fakt va xorijiy matbuotda. — Boku: Abilov, Zeynalov va oʻgʻillari, 2006.-192 b.
* Khojaly: A Crime Against Humanity. Rabbi Israel Barouk. Berkeley Press.- 156 b.

=== Meros va tarixshunoslik ===
* Xodjali qichqirigʻi: rassom koʻzlari bilan Xodjali fojeasi N.Mamedov Boku, 2010 .-101 b.
* Amir Qut, Arye Qut. Tel-Aviv, 2016.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;div style=&quot;height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088&quot;&gt;
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;R1&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_4673000/4673953.stm Tom de Vaal. Chyorniy sad] (Glava 11. Avgust 1991 — may 1992 gg.)&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R2&quot;&gt;Azərbaycan dövlətinin rəsmi məlumatına görə bax: [http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument Letter dated 23-aprel 2002-yil from the Chargé d’affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the United Nations Office at Geneva addressed to the Chairperson of the Commission on Human Rights]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R3&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=AZERIS MARK THE KHOJALY MASSACRE|url=http://foreignpolicynews.org/2014/02/26/azeris-mark-the-khojaly-massacre/|website=foreignpolicynews.org|publisher=foreignpolicynews.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180206154958/http://foreignpolicynews.org/2014/02/26/azeris-mark-the-khojaly-massacre/|archivedate=2018-02-06}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R4&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Abbasov|first1=Shahin|title=Azerbaijan: Baku Presses Genocide Recognition Campaign for Khojaly|url=http://www.eurasianet.org/node/65060|website=www.eurasianet.org|publisher=www.eurasianet.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006113405/http://www.eurasianet.org/node/65060|archivedate=2017-10-06}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R5&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last1=Paşayeva|first1=Qənirə Paşayeva|author1=Həvva Məmmədova|title=Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən.|date=2011|publisher=Elm və təhsil|location=Bakı|isbn=978-9952-8142-7-9|pages=288|url=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archivedate=25 avqust 2016|=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|chapterurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R6&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://az.apa.az/news/370626 |title=Ermənilərin Şuşada içərisində qadın və uşaqlar olan vertolyotu vurmasından 23 il ötür |author= |date=28 Yanvar 2015 |work= |publisher=az.apa.az |accessdate=2015-01-28 |language=az |archivedate=2015-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150131172821/http://az.apa.az/news/370626 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R7&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last = Gokay|first = Bulent|title = The Politics of Caspian Oil|publisher=Palgrave MacMillan|year = 2003|location = New York|pages = 189–190|isbn = 0-333-73973-6 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R8&quot;&gt;Cornell, Svante E. ''Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus''. London: Routledge, 2001. ISBN 0-7007-1162-7.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R9&quot;&gt;{{Kitob manbasi | last = Kaufman | first = Stuart | title = Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War | publisher=Cornell Studies in Security Affairs | year = 2001 | location = New York | pages = 49–66 | isbn = 0-8014-8736-6 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R10&quot;&gt;Walker J. Christopher (1996) The Armenian presence in mountainous Karabakh. In Wright F. R. John, Goldenberg Suzanne and Schofield Richard (eds.) Transcaucasian boundaries. London: UCL Press, pp. 89-111&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R11&quot;&gt;[https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf Bloodshed in the Caucasus: escalation of the armed conflict in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch, 1992. ISBN 1-56432-081-2, ISBN 978-1-56432-081-0, p. 20]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R12&quot;&gt;The HRW report quotes the testimony of an Azerbaijani woman: &quot;According to A.H., an Azerbaijani woman interviewed by Helsinki Watch in Baku, „After Armenians seized Malybeyli, they made an ultimatum to Khojaly… and that Khojaly people had better leave with white flag. Alif Gajiev [the head of the militia in Khojaly] told us this on 15 February, but this didnʼt frighten me or other people. We never believed they could occupy Khojaly“&quot;[https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf Bloodshed in the Caucasus: escalation of the armed conflict in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch, 1992. ISBN 1-56432-081-2, ISBN 978-1-56432-081-0, p. 20]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R13&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Muradov|first1=Murad|title=THE KHOJALY MASSACRE: A TRAGEDY UNKNOWN|url=http://beaveronline.co.uk/the-khojaly-massacre-a-tragedy-unknown/|website=beaveronline.co.uk|publisher=beaveronline.co.uk|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://beaveronline.co.uk/the-khojaly-massacre-a-tragedy-unknown/|archivedate=25 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R14&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Yevdayev|first1=Milikh|title=Tragedy has No Borders: the Khojaly Massacre Remembered|url=http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered|website=www.jewishjournal.com|publisher=www.jewishjournal.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009012309/http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered|archivedate=2016-10-09}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161009012309/http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered |date=2016-10-09 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R15&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Hajizade|first1=Ali|title=Can the Khojaly massacre be considered as genocide?|url=http://www.turkiyenewspaper.com/world/8597.aspx|website=www.turkiyenewspaper.com|publisher=www.turkiyenewspaper.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170219102129/http://www.turkiyenewspaper.com/world/8597.aspx|archivedate=2017-02-19}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R16&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Memorial” İnsan Hüquqları Mərkəzinin 25-26 fevral 1992-ci il tarixdə Xocalı yaşayış məntəqəsinin işğalı zamanı insan hüquqlarının kütləvi şəkildə pozulması ilə bağlı hesabatı|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/%E2%80%9Cmemorial%E2%80%9D-insan-h%C3%BCquqlar%C4%B1-m%C9%99rk%C9%99zinin-25-26-fevral-1992-ci-il-tarixd%C9%99-xocal%C4%B1-ya%C5%9Fay%C4%B1%C5%9F|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107144532/http://justiceforkhojaly.org/az/content/%E2%80%9Cmemorial%E2%80%9D-insan-h%C3%BCquqlar%C4%B1-m%C9%99rk%C9%99zinin-25-26-fevral-1992-ci-il-tarixd%C9%99-xocal%C4%B1-ya%C5%9Fay%C4%B1%C5%9F|archivedate=2017-11-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R17&quot;&gt;Şefçenko, V. 366-cının çıxarılması: [Dağlıq Qarabağda Xocalı facəsini törətmiş rus polku haqqında]. Həyat.- 1992.- 1 may.- S.3.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R18&quot;&gt;.Salaev, G. 40 dney Xodjali: „geroyam“ 366- go polka posvyaщaetsya. Molodej Azerbaydjana.- 1992.- 4 aprelya.- S.2&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R19&quot;&gt;Litovkin, V. Desantniki budut prikrivat vivod 366-go polka iz Stepanakerta. Izvestiya.- 1992.- 3 marta.- S.1&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R20&quot;&gt;Vəliyev, X. 366-cı alayın hərbi quluqçularının və digər şəxslərin Xocalı Soyqırımında iştirakı tam sübuta yetirilib. Yeni Azərbaycan.- 2011.- 26 fevral.- S.11.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R21&quot;&gt;Əlioğlu, S. Xocalı: [&quot;366-ci&quot; diviziyanın törətdiyi qırğından 366 gün keçir]. 525-ci qəzet.- 1993.- 26 fevral.- S.4.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R22&quot;&gt;Məmmədov, E. Xocalı dörd ay tam mühasirədə qaldı: 366-cı motoatıcı alayın qərargahında əməliyyat planı hazırlandı. İki sahil.- 2008.- 26 fevral.- S.5.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R23&quot;&gt;Qafqazda qətliam, „Human Rights Watch“ (keçmiş „Helsinki Watch“) hesabatı, sentyabr 1992-ci il, səhifə 19-24.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R24&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Əfsanəvi qəhrəman – Allahverdi Bağırov…|url=http://ideologiya.az/2014/11/%C9%99fsan%C9%99vi-q%C9%99hr%C9%99man-allahverdi-bagirov/|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063029/http://ideologiya.az/2014/11/%C9%99fsan%C9%99vi-q%C9%99hr%C9%99man-allahverdi-bagirov/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R25&quot;&gt;{{Veb manbasi|first1=Ədalət|title=Xocalı faciəsində 1003 nəfəri əsirlikdən alan qəhrəmanın nağılı|url=http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2012/fevral/235647.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313234453/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2012/fevral/235647.htm|archivedate=2016-03-13}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R26&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Bizi “ölüm kamerası”ndan çıxarıb, maşına doldurdular...” – ƏSİR DÜŞƏRGƏSİ|url=http://gundemxeber.az/fakt/15726-vbizi-vglgm-kamerasdvndan-gdxardb-maedna-doldurdularv-v-zhsdr-dgezhrgzhsd.html|website=gundemxeber.az|publisher=gundemxeber.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221143/http://gundemxeber.az/fakt/15726-vbizi-vglgm-kamerasdvndan-gdxardb-maedna-doldurdularv-v-zhsdr-dgezhrgzhsd.html|archivedate=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R27&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İşğal altında qalan qəhrəman məzarına gül aparan erməni (FOTO-VİDEO) I və II hissələr|url=http://ideologiya.az/2014/06/isgal-altinda-qalan-q%C9%99hr%C9%99man-m%C9%99zarina-gul-aparan-erm%C9%99ni-foto-video-i-v%C9%99-ii-hiss%C9%99l%C9%99r/|website=ideologiya.az|publisher=ideologiya.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203023537/http://ideologiya.az/2014/06/isgal-altinda-qalan-q%C9%99hr%C9%99man-m%C9%99zarina-gul-aparan-erm%C9%99ni-foto-video-i-v%C9%99-ii-hiss%C9%99l%C9%99r/|archivedate=2017-02-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R28&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Xocalı faciəsi, erməni vəhşiliyi və meyitləri kimlərin təhqir etməsi iddialarına cavab |url=http://olke.az/news/detail/xocali-faciesi-ermeni-vehsiliyi-ve-meyitleri-kimlerin-tehqir-etmesi-iddialarina-cavab-82160 |kirish sanasi=2017-07-18 |arxivsana=2021-05-11 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210511141419/https://olke.az/news/detail/xocali-faciesi-ermeni-vehsiliyi-ve-meyitleri-kimlerin-tehqir-etmesi-iddialarina-cavab-82160 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R29&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Qarabağ qazisi Oruc Məmmədov: „Adil Əliyevin etdiyi bu haqsızlıq cəmiyyətdə pis nümunə ola bilər“ |url=http://qafqaznews.az/2016/05/qarabag-qazisi-oruc-m-mm-dov-adil-liyevin-etdiyi-bu-haqsizliq-c-miyy-td-pis-numun-ola-bil-r-musahib/ |access-date=2017-07-18 |archivedate=2017-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170624040835/http://qafqaznews.az/2016/05/qarabag-qazisi-oruc-m-mm-dov-adil-liyevin-etdiyi-bu-haqsizliq-c-miyy-td-pis-numun-ola-bil-r-musahib/ }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R30&quot;&gt;[http://publika.az/news/qirmizi/8174.html Ermənilərin içində doğulan Xocalı sakini: „Allahdan xalqımıza səbr verməməsini diləyirəm“]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R31&quot;&gt;[http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2010/fevral/109056.htm Xocalı dərdini dağ da götürməz]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R32&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=xPUdOHKAcxU Seyidağa Mövsümovun Xocalı sakinlərinin meyitləri yığılan zaman çəkdiyi kadrlar] (18+)&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R33&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Çingiz Mustafayevin Xocalı faciəsi barədə istintaq komissiyasına dedikləri |url=http://asif.video.az/az/video/126359/cingiz-mustafayev-xocali-faciesi-barede-1992 |qaralgan sana=2017-07-18 |arxivsana=2022-03-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220331141143/http://asif.video.az/az/video/126359/cingiz-mustafayev-xocali-faciesi-barede-1992 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R34&quot;&gt;[http://www.justiceforkhojaly.org/content/frederique-lengaigne Frederika Langenin Xocalı qurbanlarının çəkdiyi fotoşəkillər (12, 16 və 21 nömrəli şəkillər)] (18+)&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R35&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/1992/03/03/world/massacre-by-armenians-being-reported.html Massacre by Armenians Being Reported] // The New York Times, 3-mart 1992-yil.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R36&quot;&gt;Sergey Taranov. Nagorniy Karabax: Soldati i ofitseri armii SNG voyuyut po obe storoni konflikta // Izvestiya : gazeta. — 4 marta 1992. — № 54 (23628). — S. 1-2.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R37&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=McGuinness|first1=Damien|title=Nagorno-Karabakh: Remembering the victims of Khojaly|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17179904|website=www.bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181014065627/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17179904|archivedate=2018-10-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R38&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=23 il öncə bir gecədə 8 ailə məhv edildi|url=http://www.ailem.az/read/3049|website=www.ailem.az|publisher=www.ailem.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230841/http://www.ailem.az/read/3049|archivedate=2018-03-20}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180320230841/http://www.ailem.az/read/3049 |date=2018-03-20 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R39&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument |title=Letter from the Charge d'affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the United Nations Office |publisher=Unhchr.ch |accessdate=31-may 2012-yil |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217010848/http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument |archivedate=17-fevral 2012-yil }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R40&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Qafqazda Qətliam: Dağlıq Qarabağda silahlı münaqişənin eskalasiyası|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/qafqazda-q%C9%99tliam-da%C4%9Fl%C4%B1q-qaraba%C4%9Fda-silahl%C4%B1-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99nin-eskalasiyas%C4%B1|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170714005711/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/qafqazda-q%C9%99tliam-da%C4%9Fl%C4%B1q-qaraba%C4%9Fda-silahl%C4%B1-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99nin-eskalasiyas%C4%B1|archivedate=2017-07-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R41&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Sultan Hümbətov, Babalarının yolunu davam etdirən oğul |url=http://karabakhmedia.az/main/411-babalarinin-yolunu-davam-etdiren-ogul.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2017-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813123413/http://karabakhmedia.az/main/411-babalarinin-yolunu-davam-etdiren-ogul.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R42&quot;&gt;Xodjalinskiy qirgʻin — 1992 (v dokumentax, faktax i presse). Baku — 2006. Izdatelsko-poligrafichkskiy Dom „Abilov, Zeynalov i sinovya“. str.419.&lt;blockquote&gt;… otkrilas dver i v kameru brosili cheloveka. Ya ego sprosil: „kto ti“. I on vdrug otvetil: „A ti razve menya ne uznal? Ya Alesker Xanlar ogli — uchitel iz Xodjali“. U nego bilo pulevoe ranenie tazobedrennogo sustava, nijnyaya chast u nego ne rabotala. On poprosil vodi, no ya ne mog emu pomoch, vodi ne bilo. On poprosil, chtobi ya poplakal, chtobi kapli slez upali na ego gubi, chtobi on spokoyno umer. Ya vzyal ego na ruku i dal emu potrogat moy yazik, chto on suxoy. Togda on poprosil vzyat ego na ruki. Ya leg na zemlyu i polojil ego na sebya, obnyal i kachal kak malenkogo rebenka. Tak on umer. Cherez 2 dnya v kameru kriknuli: „vi jivi?“. Ya otvetil, chto odin umer. Zashli armyane, pri mne vibili u mertvogo zolotoy zub, potom ego unesli.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R43&quot;&gt;[http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf Qənirə Paşayeva, Həvva Məmmədova. Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən. Bakı, „Elm və təhsil“, 2011. səh. 42-43.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf |date=2016-03-05 }}&lt;blockquote&gt;… ermənilərlə səhərə qədər döyüşüb, neçə-neçə insanları azad edib. Sonra onu əsir götürüblər. Yoldaşımın 4 qızıl dişi vardı, onları çəngəllə çıxarmış, qollarını isə bir neçə yerdən qırmışdılar. Sifətini elə hala salmışdılar az qala tanımaq olmurdu. Avtomatla üzünə o qədər vurmuşdular ki, gözü çıxmış, çənəsi qırılmışdı…Yoldaşımın meyitini ancaq 2 ay sonra alıb dəfn edə bildik.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R45&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı səmasında sonuncu əməliyyat|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/fevral/354726.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=28 fevral 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223043356/http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/fevral/354726.htm|archivedate=2017-02-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R45&quot; /&gt;
&lt;ref name=&quot;R46&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Qayıtsam papağımı qaytararsan”|url=http://karabakhinfo.com/11031|website=karabakhinfo.com|publisher=karabakhinfo.com|accessdate=20 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812141641/https://karabakhinfo.com/11031|archivedate=2025-08-12}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R47&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Qəhrəmanlar unudulmur – Milli Qəhrəman Tofiq Hüseynov|url=http://news.lent.az/news/63493|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614200032/http://news.lent.az/news/63493|archivedate=2018-06-14}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180614200032/http://news.lent.az/news/63493 |date=2018-06-14 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R48&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Vətənin qəhrəman oğlu...|url=http://www.sherg.az/pre.php?id=40897|website=www.sherg.az|publisher=www.sherg.az|accessdate=28 iyun 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180302103841/http://www.sherg.az/pre.php?id=40897|archivedate=2018-03-02}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180302103841/http://www.sherg.az/pre.php?id=40897 |date=2018-03-02 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R49&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=TOMAS DE VAAL XOCALIDAN YAZDI|url=http://www.anl.az/down/meqale/yeni_musavat/2011/fevral/156580.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063014/http://www.anl.az/down/meqale/yeni_musavat/2011/fevral/156580.htm|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R50&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last1=de Vaal|first1=Tomas|title=Qarabağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında|date=http://www.ebooks.az/view/9f81DPlg.pdf|isbn=978-9952-25-086-2|accessdate=17 fevral 2017|archiveurl=http://www.ebooks.az/view/9f81DPlg.pdf|archivedate=17 fevral 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R51&quot;&gt;7.Bədəlov, Ə. Ayaz Mütəllibovun adı çəkiləndə insanın yadına Xocalı faciəsi düşür: [Milli Məclisin deputatı Səyyad Aranla müsahibə] /Ə.Bədəlov //Azərbaycan.- 2002.- 7 mart.- S.5.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R52&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı faciəsi - vəhşiliyin, qəddarlığın son həddi|url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_fevral2009/70537.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230615/http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_fevral2009/70537.htm|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R53&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Xocalı soyqırımı” diskinin təqdimatı keçirilib|url=http://anl.az/down/meqale/yeni_az/2010/fevral/109033.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063054/http://anl.az/down/meqale/yeni_az/2010/fevral/109033.htm|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R54&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last1=Paşayeva|first1=Qənirə Paşayeva|author1=Həvva Məmmədova|title=Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən.|date=2011|publisher=Elm və təhsil|location=Bakı|isbn=978-9952-8142-7-9|pages=288|url=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archivedate=25 avqust 2016|=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|chapterurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R55&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən Xocalı soyqırımına siyasi qiymətin verilməsi|url=http://news.lent.az/news/125384|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113131652/http://news.lent.az/news/125384|archivedate=2017-01-13}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170113131652/http://news.lent.az/news/125384 |date=2017-01-13 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R56&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Prezident İlham Əliyev: «Xocalı faciəsi erməni millətçilərinin yüzilliklər boyu türk və Azərbaycan xalqlarına qarşı apardığı soyqırımı və etnik təmizləmə siyasətinin qanlı səhifəsi idi»|url=http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&amp;id=7490|website=www.azerbaijan-news.az|publisher=www.azerbaijan-news.az|accessdate=3 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063027/http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&amp;id=7490|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R57&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Bakı: Xocalı qətliamının 25-ci ildönümü üçün yürüş keçirilib|url=http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-39095442?ocid=socialflow_facebook|website=www.bbc.com|publisher=[[BBC]]|accessdate=26 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180503022942/http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-39095442?ocid=socialflow_facebook|archivedate=2018-05-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R58&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Bakıda prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə &quot;Xocalı yürüşü&quot; keçirilir|url=http://salamnews.org/az/news/read/260112|website=salamnews.org|publisher=salamnews.org|accessdate=26 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170301094159/http://salamnews.org/az/news/read/260112|archivedate=2017-03-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R59&quot;&gt;Markar Melkonyan, „My Brotherʼs Road: An Americanʼs Fateful Journey to Armenia“ (London və Nyu York, 2005), səh. 213-214&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R60&quot;&gt;Thomas de Vaal, „Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War“ (Nyu York və London, 2003), səh. 172&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R61&quot;&gt;David Xerdiyan. Xaç uğrunda. Livan, „Şərq“ mətbəəsi, səh. 26&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R62&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı haqqında Zori Balayandan – Tükürpədici etiraf|url=http://axar.az/news/9913|website=axar.az|publisher=axar.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160605010407/http://axar.az/news/9913|archivedate=2016-06-05}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R63&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Erməni jurnalist Xocalıya ədalət istədi|url=http://www.azadliq.az/xeber/4623/erm%C9%99nistanli-publisist-xocali-soyqirimini-q%C9%99bul-etdi/|website=www.azadliq.az|publisher=www.azadliq.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170928085208/http://www.azadliq.az/xeber/4623/erm%c9%99nistanli-publisist-xocali-soyqirimini-q%c9%99bul-etdi/|archivedate=2017-09-28}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R64&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Скончался армянский правозащитник, признавший геноцид в Ходжалы|url=http://haqqin.az/news/78561|website=haqqin.az|publisher=haqqin.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180322015248/https://haqqin.az/news/78561|archivedate=2018-03-22|language=Rus}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R65&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı soyqırımına görə Azərbaycandan üzr istəyən erməni öldü|url=http://news.milli.az/incedent/463893.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130932/https://news.milli.az/incedent/463893.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R66&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Kanadalı nazir Xocalı barədə birinci dəfə eşitdiyini deyir|url=http://www.azadliq.org/a/379910.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321131105/https://www.azadliq.org/a/379910.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R67&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=MEKSİKA PARLAMENTİNİN DEPUTATI: “XOCALI YER ÜZÜNDƏN İNSAN ƏLİ İLƏ SİLİNİB”|url=http://www.mediaforum.az/az/2011/02/24/MEKS%C4%B0KA-PARLAMENT%C4%B0N%C4%B0N-DEPUTATI-XOCALI-YER-%C3%9CZ%C3%9CND%C6%8FN-013410122c00.html#.V7-2z_krKUk|website=www.mediaforum.az|publisher=www.mediaforum.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=http://www.mediaforum.az/az/2011/02/24/MEKS%C4%B0KA-PARLAMENT%C4%B0N%C4%B0N-DEPUTATI-XOCALI-YER-%C3%9CZ%C3%9CND%C6%8FN-013410122c00.html#.V7-2z_krKUk|archivedate=26 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R68&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Dövlət Bahçeli: &quot;Xocalı qətliamı türk millətinə qarşı işlənmiş insanlıq suçudur&quot;|url=http://news.milli.az/politics/99433.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130922/https://news.milli.az/politics/99433.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R69&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Ərdoğan: &quot;Xocalı qətliamı bütün bəşəriyyətin dərs çıxarmalı olduğu hadisədir”  Böyüt|url=http://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html|website=apa.az|publisher=apa.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130602/https://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html|archivedate=2018-03-21}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180321130602/https://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html |date=2018-03-21 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R70&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İsrail prezidenti Xocalı faciəsini dünyadakı kütləvi qətllər sırasında - QEYD EDİB|url=http://news.atv.az/news/event/13732-israil-prezidenti-xocali-faciesini-dunyadaki-kutlevi-qetller-sirasinda|website=news.atv.az|publisher=news.atv.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://news.atv.az/news/event/13732-israil-prezidenti-xocali-faciesini-dunyadaki-kutlevi-qetller-sirasinda|archivedate=25 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R71&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Avocatul parlamentar Aurelia Grigoriu provoacă un nou SCANDAL|url=http://www.ziarulnational.md/avocatul-parlamentar-aurelia-grigoriu-provoaca-un-nou-scandal/|website=www.ziarulnational.md|publisher=www.ziarulnational.md|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320232627/http://www.ziarulnational.md/avocatul-parlamentar-aurelia-grigoriu-provoaca-un-nou-scandal/|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R72&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Rusiyalı deputat: Xocalı faciəsi dünyanın heç bir yerində təkrarlanmamalıdır|url=http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2499439.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170131151128/http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2499439.html|archivedate=2017-01-31}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R73&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İtaliyalı senator: Xocalı qətliamı Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin ən faciəvi hadisəsidir|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/italiyal%C4%B1-senator-xocal%C4%B1-q%C9%99tliam%C4%B1-erm%C9%99nistan-az%C9%99rbaycan-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99sinin-%C9%99n-faci%C9%99vi-hadis%C9%99sidir|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170227004437/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/italiyal%C4%B1-senator-xocal%C4%B1-q%C9%99tliam%C4%B1-erm%C9%99nistan-az%C9%99rbaycan-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99sinin-%C9%99n-faci%C9%99vi-hadis%C9%99sidir|archivedate=2017-02-27}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R74&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Ukraynalı deputat: “Xocalı faciəsini törədənlər cəzalandırılmalıdır”|url=http://www.pia.az/Ukraynali_deputat%20_%E2%80%9CXocali_faciesini_-183712-xeber.html|website=www.pia.az|publisher=www.pia.az|accessdate=25 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321083151/http://www.pia.az/Ukraynali_deputat%20_%E2%80%9CXocali_faciesini_-183712-xeber.html#.WLEcvW-LSUk|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R75&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İndoneziyalı deputat: &quot;Xocalı faciəsi bütün dünyanı sarsıdan bir soyqırımdır&quot;|url=http://news.milli.az/politics/520347.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=25 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407223733/http://news.milli.az/politics/520347.html|archivedate=2017-04-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R76&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Bayramqızı|first1=Əfsanə|title=Xocalı soyqırımı beynəlxalq mətbuatın gözü ilə|url=http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231|website=www.xalqqazeti.com|publisher=www.xalqqazeti.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160329222148/http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231|archivedate=2016-03-29}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160329222148/http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231 |date=2016-03-29 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R77&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=BEYNƏLXALQ MƏTBUATDA İŞIQLANDIRMA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/international_media_reports|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709114556/http://www.justiceforkhojaly.org/az/international_media_reports|archivedate=2017-07-09}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R78&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Remembering Chingiz Mustafayev|url=http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev|website=teas.eu|publisher=teas.eu|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230845/http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev|archivedate=2018-03-20}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180320230845/http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev |date=2018-03-20 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R79&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Enclave Horror Echoed in a Cameraman's Sobs : Karabakh: Film is shown in Moscow as Azerbaijanis and Armenians again trade charges over Khojaly attack.|url=http://articles.latimes.com/1992-03-05/news/mn-4713_1_khojaly-residents|website=articles.latimes.com|publisher=articles.latimes.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306093524/http://articles.latimes.com/1992-03-05/news/mn-4713_1_khojaly-residents|archivedate=2016-03-06}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R80&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly: Çingiz Mustafayev|url=http://justiceforkhojaly.org/az/content/%C3%A7ingiz-mustafayev|website=justiceforkhojaly.org|publisher=justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715054113/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/%C3%A7ingiz-mustafayev|archivedate=2017-07-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R81&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly: Ilgar Jafarov|url=http://justiceforkhojaly.org/az/content/ilqar-c%C9%99f%C9%99rov|website=justiceforkhojaly.org|publisher=justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715054118/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/ilqar-c%C9%99f%C9%99rov|archivedate=2017-07-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R82&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=&quot;International Recognition of The Khojaly Genocide&quot;|url=http://un.mfa.gov.az/news/4/3069|website=un.mfa.gov.az|publisher=un.mfa.gov.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170711060836/http://un.mfa.gov.az/news/4/3069|archivedate=2017-07-11}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R83&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Kentucky Senate adopts resolution on 25th anniversary of Azerbaijan's independence|url=http://www.azernews.az/azerbaijan/93349.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=25 fevral 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414074632/http://www.azernews.az/azerbaijan/93349.html|archivedate=2016-04-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R84&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=BEYNƏLXALQ TANINMA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/beyn%C9%99lxalq-taninma|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709113457/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/beyn%C9%99lxalq-taninma|archivedate=2017-07-09}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R85&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.meclis.gov.az/?/az/statement/view/25/|title=Xocalı soyqırımının 15 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin BƏYANATI|author=|date=2007-02-27|work=|publisher=meclis.gov.az|accessdate=2014-01-28|language=az}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R86&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Pakistan Senatının Xarici Əlaqələr Komitəsi Xocalı soyqırımının tanınması barədə qətnamə qəbul edib |url=http://az.apa.az/xeber_Pakistan_Senatinin_Xarici_Elaqeler__249742.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622231505/http://az.apa.az/xeber_Pakistan_Senatinin_Xarici_Elaqeler__249742.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R87&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Pakistan Senatı Xocalı soyqırımının tanıması barədə qətnamə qəbul edib |url=http://www.anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=136909 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622143133/http://www.anspress.com/index.php?a=2&amp;lng=az&amp;nid=136909 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R88&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.haber7.com/turk-cumhuriyetler/haber/837966-hocali-katliami-soykirim-olarak-tanindi|title=Hocalı katliamı soykırım olarak tanındı|author=|date=2012-02-01|work=|publisher=haber7.com|accessdate=2014-01-28|language=tr}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R89&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Sudan parlamenti Xocalı soyqırımının tanınması haqqında qərar qəbul edib |url=http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&amp;id=820#.VFTrEd3cPww |access-date=2017-07-18 |archivedate=2018-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227034832/http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&amp;id=820#.VFTrEd3cPww }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R90&quot;&gt;[http://www.sabah.com.tr/Dunya/2011/12/22/meksika-hocali-katliamini-kinadi Meksika Hocalı katliamını kınadı]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R91&quot;&gt;[http://www.azernews.az/en/Nation/39637-Mexican_Senate_recognizes_Azeris%E2%80%99_massacre_as_genocide Mexican Senate recognizes Azeris massacre as genocide]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R92&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Kolumbiya Hocalı katliamına soykırım dedi |url=http://www.hdhaber.net/2012/04/24/kolombiya-hocali-katliamina-soykirim-dedi |access-date=2017-07-18 |archivedate=2019-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190216040643/http://www.hdhaber.net/2012/04/24/kolombiya-hocali-katliamina-soykirim-dedi }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R93&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Colombian Senate recognizes Khojaly events as genocide |url=http://en.trend.az/news/karabakh/2017870.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120628055537/http://en.trend.az/news/karabakh/2017870.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R94&quot;&gt;[http://www.contact.az/topics_en.asp?id=4632&amp;pb=2&amp;vr=en&amp;yr=2012&amp;mdn=1 Colombian Senate recognizes the Khojaly genocide]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R95&quot;&gt;[http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&amp;ArticleID=103569 Czech Republic committee recognizes Khojaly genocide] Foreign relations committee of Czech parliament adopted a draft law on recognition of Khojaly massacre as „genocide“.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R96&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Parliament of Bosnia and Herzegovina condems the perpetrators of Khojaly genocide |url=http://azembassy.ro/parliament-of-bosnia-and-herzegovina-condems-the-perpetrators-of-khojaly-genocide/ |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140525233447/http://azembassy.ro/parliament-of-bosnia-and-herzegovina-condems-the-perpetrators-of-khojaly-genocide/ }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R97&quot;&gt;http://news.az/articles/politics/77182 {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190215215919/http://news.az/articles/politics/77182 |date=2019-02-15 }} Parliament of Bosnia and Herzegovina recognizes sovereignty of Azerbaijan&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R98&quot;&gt;[http://www.azernews.az/azerbaijan/92681.html Jordanian parliament to pass resolution on Khojaly Genocide]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R99&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170124063033/http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |archivedate=2017-01-24 |title=Cibuti Respublikasının Milli Assambleyası (Parlamenti) plenar iclasında mütləq səs çoxluğu ilə Xocalı Soyqırımına dair qətnamə qəbul edib |author= |date=2017-01-24 |publisher=mfa.gov.az |accessdate=2017-01-24 |language={{az}} }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170124063033/http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |date=2017-01-24 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R100&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Şotlandiya parlamentində Xocalı faciəsi ilə bağlı qətnamə qəbul edilib|url=http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2724436.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=23 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130321/https://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2724436.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R101&quot;&gt;[http://thehill.com/blogs/congress-blog/foreign-policy/284237-khojaly-massacre-deserves-recognition Khojaly Massacre deserves recognition]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R102&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Xocalı soyqırımının ABŞ-da tanınması |url=http://davam.az/index.php?newsid=2803 |qaralgan sana=2017-07-18 |arxivsana=2019-02-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190215215830/http://davam.az/index.php?newsid=2803 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R103&quot;&gt;[http://www.turkishnews.com/en/content/2010/04/28/massachusetts-state-of-the-united-states-recognizes-khojaly-tragedy-as-a-massacre/ Massachusetts State of the United States recognizes Khojaly tragedy as a massacre]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R104&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.capitol.state.tx.us/BillLookup/History.aspx?LegSess=82R&amp;Bill=HR535 |title=Texas House of Representatives Resolution 535: Commemorating the 19th anniversary of the Khojaly Massacre in Azerbaijan |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |work=Legislative Session 82(R) |publisher=Texas Legislature Online |accessdate=9-iyun 2011-yil}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R105&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Texas ştatı Xocalı soyqırımını tanıdı |url=http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2016-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312221852/http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R106&quot;&gt;[http://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF „ASSEMBLY RESOLUTION No. 144“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180919162922/https://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF |date=2018-09-19 }} New Jersey Legislature Retrieved 25-fevral 2012-yil.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R107&quot;&gt;{{Citation |year= |title=ABŞ-ın Nyu-Cersi Ştatı Xocalı qətliamını tanıdı |url=http://www.lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-02-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229090625/http://lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R108&quot;&gt;[http://www.legis.ga.gov/Legislation/20112012/122837.pdf]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R109&quot;&gt;{{Citation |year= |title=ABŞ-ın Corciya Ştatının parlamenti Xocalı soyqırımı ilə əlaqədar qətnamə qəbul edib |url=http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129211258/http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R110&quot;&gt;[http://files.preslib.az/projects/khojali/enkhojali/gl5.pdf Recognition of the Genocide of Khojaly]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R111&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=New Mexico legislature commemorates Khojaly Massacre|url=http://www.news.az/articles/politics/75855|work=news.az|accessdate=30-yanvar 2013-yil|archivedate=2013-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130213054632/http://www.news.az/articles/politics/75855}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R112&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Сенат штата Нью-Мексико признал Ходжалинскую трагедию|url=http://www.1news.az/politics/karabakh/20130130053903690.html|work=1News.az|accessdate=30-yanvar 2013-yil|language=Russian}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R113&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=HR1004|url=http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004|work=Arkansas House of Representatives|accessdate=11-fevral 2013-yil|archivedate=2013-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130215100102/http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130215100102/http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004 |date=2013-02-15 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R114&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Another U.S. state recognizes Khojaly genocide|url=http://en.trend.az/news/karabakh/2117928.html|work=News.az|accessdate=11-fevral 2013-yil|archivedate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429050604/http://en.trend.az/news/karabakh/2117928.html}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R115&quot;&gt;http://www.azernews.az/azerbaijan/50582.html Oklahoma Senate recognizes Khojaly genocide&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R116&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://bakuinfo.az/?p=6370 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2016-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308010647/http://bakuinfo.az/?p=6370 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R117&quot;&gt;[http://www.capitol.tn.gov/Bills/108/Bill/HR0048.pdf A RESOLUTION to commemorate the twenty-first anniversary of the Khojaly Tragedy.]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R118&quot;&gt;[http://www.legis.state.pa.us/CFDOCS/Legis/PN/Public/btCheck.cfm?txtType=PDF&amp;sessYr=2013&amp;sessInd=0&amp;billBody=H&amp;billTyp=R&amp;billNbr=0171&amp;pn=1199 GENERAL ASSEMBLY OF PENNSYLVANIA HOUSE RESOLUTION No. 171 Session of 2013 INTRODUCED]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R119&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.aze.az/news_shtat__zapadnaya_89958.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2013-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406061729/http://www.aze.az/news_shtat__zapadnaya_89958.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R120&quot;&gt;http://www.cga.ct.gov/2013/trn/H/2013HTR00416-R00-TRN.htm&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R121&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.aze.az/news_shtat_ssha_priznal_95759.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429044532/http://www.aze.az/news_shtat_ssha_priznal_95759.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R122&quot;&gt;{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://news.lent.az/news/157853 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2018-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180322015208/http://news.lent.az/news/157853 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R123&quot;&gt;[http://azertag.az/en/xeber/Arizona_recognizes_Khojaly_Massacre-835148 Arizona recognizes Khojaly Massacre]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R124&quot;&gt;{{Citation |year= |title=Utah, latest in a string of US states to recognize Khojaly Massacre (PHOTO) |url=http://en.trend.az/azerbaijan/politics/2369934.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2019-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190216035506/https://en.trend.az/azerbaijan/politics/2369934.html }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R125&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=ABŞ-ın daha bir ştatı Xocalı qətliamını tanıyıb |author= |url=http://news.lent.az/news/232207 |publisher=lent.az |date=2016-02-11 |accessdate=2016-02-11 |language=az |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160211080333/http://news.lent.az/news/232207 |archivedate=2016-02-11 |access-date=2017-07-18 |archive-date=2016-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160211080333/http://news.lent.az/news/232207 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R126&quot;&gt;[http://azertag.az/xeber/ABS_da_Xocali_soyqirimini_taniyan_statlarin_sayi_18_e_chatdi-926225 ABŞ-da Xocalı soyqırımını tanıyan ştatların sayı 18-ə çatdı]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R127&quot;&gt;[http://www.cbc.az/az/news/all-news/havay-shtati-da-xocali-qetliamini-pisledi.page Havay ştatı da Xocalı qətliamını pislədi]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R128&quot;&gt;[http://www.anspress.com/siyaset/18-02-2016/abs-in-daha-bir-stati-xocali-qetliamini-tanidi ABŞ-ın daha bir ştatı Xocalı qətliamını tanıdı]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R129&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Палата представителей штата Аризона признала Ходжалинский геноцид|url=http://ru.oxu.az/politics/178314|website=ru.oxu.az|publisher=ru.oxu.az|accessdate=24 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170528120828/http://ru.oxu.az/politics/178314|archivedate=2017-05-28}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R130&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Today is the 24th anniversary of the Khojaly Genocide|url=http://geneva.mfa.gov.az/news/4/3074|website=geneva.mfa.gov.az|publisher=geneva.mfa.gov.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170613040918/http://geneva.mfa.gov.az/news/4/3074|archivedate=2017-06-13}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R131&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Bakıda Xocalı abidə kompleksi yenidən qurulub|url=http://www.anspress.com/siyaset/22-02-2011/bakida-xocali-abide-kompleksi-yeniden-qurulub|website=www.anspress.com|publisher=www.anspress.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230949/http://www.anspress.com/siyaset/22-02-2011/bakida-xocali-abide-kompleksi-yeniden-qurulub|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R132&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Khojaly Memorials|url=http://xocali.org/en/index.php?p=memory|website=xocali.org|publisher=xocali.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171220021218/http://xocali.org/en/index.php?p=memory|archivedate=2017-12-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R133&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=20 Jahre Chodschali|url=http://www.geschichte.hu-berlin.de/de/bereiche-und-lehrstuehle/aserbaidschan/gaeste-und-veranstaltungen/chodschali-2012_botschaftsflyer|website=www.geschichte.hu-berlin.de|publisher=www.geschichte.hu-berlin.de|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304192318/https://www.geschichte.hu-berlin.de/de/bereiche-und-lehrstuehle/aserbaidschan/gaeste-und-veranstaltungen/chodschali-2012_botschaftsflyer|archivedate=2021-03-04|language=Almanca}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R134&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=HOCALI ANITINDA SONA GELİNDİ|url=http://www.milliyet.com.tr/hocali-anitinda-sona-gelindi-ankara-yerelhaber-31122/|website=www.milliyet.com.tr|publisher=www.milliyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170301192540/http://www.milliyet.com.tr/hocali-anitinda-sona-gelindi-ankara-yerelhaber-31122/|archivedate=2017-03-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R135&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İzmir’e ʻHocalı Şehitleri Anıtı’ Dikildi|url=http://www.dolunaydergi.com/2016/05/01/izmire-hocali-sehitleri-aniti-dikildi/|website=www.dolunaydergi.com|publisher=www.dolunaydergi.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063211/http://www.dolunaydergi.com/2016/05/01/izmire-hocali-sehitleri-aniti-dikildi/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R136&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=İZMİT’TE HOCALI ANITI AÇILDI|url=http://www.milliyet.com.tr/izmit-te-hocali-aniti-acildi-kocaeli-yerelhaber-743835/|website=www.milliyet.com.tr|publisher=www.milliyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230455/http://www.milliyet.com.tr/izmit-te-hocali-aniti-acildi-kocaeli-yerelhaber-743835/|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R137&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=SAKARYA'YA HOCALI ANITI|url=http://www.haberturk.com/yerel-haberler/haber/43445794-sakaryaya-hocali-aniti|website=www.haberturk.com|publisher=www.haberturk.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230818/http://www.haberturk.com/yerel-haberler/haber/43445794-sakaryaya-hocali-aniti|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R138&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Denizli'de Karabağ parkı ve Hocalı anıtı yarın açılıyor|url=http://tr.trend.az/scaucasus/2680496.html|website=tr.trend.az|publisher=tr.trend.az|accessdate=4 noyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104152815/http://tr.trend.az/scaucasus/2680496.html|archivedate=2016-11-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R139&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Xocalıya ədalət” beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində Azərbaycan Dillər Universitetinin tələbələri ilə görüş keçirilib|url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/59/4246/%E2%80%9CXocal%C4%B1ya-%C9%99dal%C9%99t%E2%80%9D-beyn%C9%99lxalq-kampaniyas%C4%B1-%C3%A7%C9%99r%C3%A7iv%C9%99sind%C9%99-Az%C9%99rbaycan-Dill%C9%99r-Universitetinin-t%C9%99l%C9%99b%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F-ke%C3%A7irilib|website=www.heydar-aliyev-foundation.org|publisher=www.heydar-aliyev-foundation.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063111/http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/59/4246/%E2%80%9CXocal%C4%B1ya-%C9%99dal%C9%99t%E2%80%9D-beyn%C9%99lxalq-kampaniyas%C4%B1-%C3%A7%C9%99r%C3%A7iv%C9%99sind%C9%99-Az%C9%99rbaycan-Dill%C9%99r-Universitetinin-t%C9%99l%C9%99b%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F-ke%C3%A7irilib|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R140&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly Around Europe|url=http://www.visions.az/en/news/628/0b31e1cc/|website=www.visions.az|publisher=www.visions.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170626004916/http://www.visions.az/en/news/628/0b31e1cc/|archivedate=2017-06-26}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R141&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=KAMPANİYA HAQQINDA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/kampaniya-haqqinda|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170720133601/http://justiceforkhojaly.org/az/content/kampaniya-haqqinda|archivedate=2017-07-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R142&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Azeris mark 20th anniversary of Khojaly Massacre in Istanbul|url=http://www.hurriyetdailynews.com/azeris-mark-20th-anniversary-of-khojaly-massacre-in-istanbul.aspx?pageID=238&amp;nid=14673|website=www.hurriyetdailynews.com|publisher=www.hurriyetdailynews.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630212827/http://www.hurriyetdailynews.com/azeris-mark-20th-anniversary-of-khojaly-massacre-in-istanbul.aspx?pageID=238&amp;nid=14673|archivedate=2016-06-30}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R143&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Hocalı katliamına dev protesto|url=http://www.hurriyet.com.tr/hocali-katliamina-dev-protesto-20004588|website=www.hurriyet.com.tr|publisher=www.hurriyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923223757/http://www.hurriyet.com.tr/hocali-katliamina-dev-protesto-20004588|archivedate=2016-09-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R144&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Xocalı soyqırımı ilə bağlı plakatlar ABŞ metrosu və küçələrində|url=http://www.anspress.com/siyaset/24-02-2012/xocali-soyqirimi-ile-bagli-plakatlar-abs-metrosu-ve-kucelerinde--fotolar|website=www.anspress.com|publisher=www.anspress.com|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063123/http://www.anspress.com/siyaset/24-02-2012/xocali-soyqirimi-ile-bagli-plakatlar-abs-metrosu-ve-kucelerinde--fotolar|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R145&quot;&gt;Polad İlyas. Dünya sənin qəm yükünü daşıdım.- Bakı, 2010.- S.38-39.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R146&quot;&gt;E. Elitli.- Bakı: MBM, 2009.- 368 s&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R147&quot;&gt;T.Söhrab //Məhsəti.- 2009.- № 1.- S.10.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R148&quot;&gt;Paşa Qəlbinur //525-ci qəzet.- 2007.- 24 fevral.- S.22.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R149&quot;&gt;Qlobal Press jurnalı.- 2006.- № 1-2.- S.17.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R150&quot;&gt;Nurəngiz Gün //Azərbaycan.- 2005.- 26 fevral. S.7.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R151&quot;&gt;Fəridə Hacıyeva. Məni məndən alan dünya.- Bakı, 1998.- S.14.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R152&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Novel devoted to Khojaly genocide published in Israel|url=http://www.azernews.az/aggression/103209.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=12 oktyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202114902/http://www.azernews.az/aggression/103209.html|archivedate=2017-02-02}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R153&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Quliyev|first1=Əsəd|title=Xocalı soyqırımı təsviri sənətdə|url=http://525.az/site/?name=xeber&amp;news_id=52322|website=525.az|publisher=525.az|accessdate=2 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710085000/http://525.az/site/?name=xeber&amp;news_id=52322|archivedate=2017-07-10}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R154&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=20 Yanvarın sənət təcəssümü|url=http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2013/yanvar/290497.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=28 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118182000/http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2013/yanvar/290497.htm|archivedate=2018-01-18}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R155&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Qaliboğlu|first1=Elçin|title=Xocalı faciəsi - Azərbaycanın tarixində dəhşətli soyqırımı hadisəsi|url=http://anl.az/xocali/x_qazet/Xalq_Cebhesi.-2010.-5fevral.-S.14..pdf|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019213448/http://anl.az/xocali/x_qazet/Xalq_Cebhesi.-2010.-5fevral.-S.14..pdf|archivedate=2021-10-19}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R156&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Qaliboğlu|first1=Elçin|title=Xocalı faciəsi yaradıcılıq əsərlərində|url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/70367.htm|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063032/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/70367.htm|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R157&quot;&gt;{{Veb manbasi|last1=Whitfield|first1=Gemma|title=Xoca (Khoja) review|url=http://www.theupcoming.co.uk/2013/05/03/xoca-khoja-movie-review/|website=www.theupcoming.co.uk|publisher=www.theupcoming.co.uk|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321134944/https://www.theupcoming.co.uk/2013/05/03/xoca-khoja-movie-review/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R158&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Lithuanian war journalist puts his memories about Khojaly Massacre in a film|url=http://www.15min.lt/en/article/world/lithuanian-journalist-puts-his-memories-about-armenian-fascism-in-a-film-529-201042|website=www.15min.lt|accessdate=14-iyun 2014-yil}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R159&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Award-winning Khojaly documentary screened in Brussels|url=http://azertag.az/en/xeber/Award_winning_Khojaly_documentary_screened_in_Brussels-930553|website=azertag.az|publisher=azertag.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130343/https://azertag.az/en/xeber/Award_winning_Khojaly_documentary_screened_in_Brussels-930553|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R160&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=WATCH as Nigar Jamal releases the 3D explosive ʻEmpathy for Khojaly’ video|url=https://eurovisionireland.net/2015/02/27/watch-as-nigar-jamal-releases-the-3d-explosive-empathy-for-khojaly-video/|website=eurovisionireland.net|publisher=eurovisionireland.net|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230520/https://eurovisionireland.net/2015/02/27/watch-as-nigar-jamal-releases-the-3d-explosive-empathy-for-khojaly-video/|archivedate=2018-03-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R161&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=UK première of Khojaly 613 by Pierre Thilloy moves a London audience|url=http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience|website=teas.eu|publisher=teas.eu|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402100720/http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience|archivedate=2016-04-02}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160402100720/http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience |date=2016-04-02 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R162&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Requiem for a wartime massacre|url=http://ticket.heraldtribune.com/2016/02/26/requiem-for-a-wartime-massacre/|website=ticket.heraldtribune.com|publisher=ticket.heraldtribune.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703135250/http://ticket.heraldtribune.com/2016/02/26/requiem-for-a-wartime-massacre/|archivedate=2017-07-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R163&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=“Traktor-Sazi” Xocalı şüarı qaldırdı|url=http://axar.az/news/10092|website=axar.az|publisher=axar.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://axar.az/news/10092|archivedate=25 avqust 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R164&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Meaningful Message from Arda Turan|url=http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/meaningful-message-from-arda-turan/301386/|website=www.habermonitor.com|publisher=www.habermonitor.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321192550/http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/meaningful-message-from-arda-turan/301386/|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R165&quot;&gt;{{Veb manbasi|title=Atletico Madrid FC to honor Khojaly victims|url=http://www.azernews.az/nation/64702.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063611/https://www.azernews.az/nation/64702.html|archivedate=2018-03-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;span class=&quot;error mw-ext-cite-error&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

[[Turkum:Ozarbayjonda ommaviy qotillik]]
[[Turkum:Urushlar]]
[[Turkum:Millatlararo mojarolar]]
[[Turkum:Qorabogʻ]]
[[Turkum:Ozarbayjonning zamonaviy tarixi]]</text>
      <sha1>nvo44o85ynmbd143wwl043c0ggcsxk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boku bulvari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>674447</id>
    <revision>
      <id>6121529</id>
      <parentid>5193514</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18164" sha1="ewrx2v95vd1c53me6b7m27rvc14k0or" xml:space="preserve">{| style = &quot;border:1px solid #ccc; width:300px; padding:5px; background-color:#f0f0fa; float:right; margin:7px 0px 20px 20px; font-size:0.9em;&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Park
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:1.2em;&quot;|Dengiz boʻyi bulvari&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Ozarbayjon_tili|''ozarb.'']] ''Dənizkənarı bulvarı''&lt;/small&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Image:Dənizkənarı Bulvar İdarəsinin loqosu.jpg|150px]]
|-
|colspan=&quot;2&quot;|[[Image:View of Baku.jpg|300px]]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background-color:#f9f9f9;&quot;|&lt;small&gt;Panorama fotosu&lt;/small&gt;
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Mamlakat
|[[Fayl:Flag_of_Azerbaijan.svg|25px]] Ozarbayjon
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Shahar
|[[Fayl:Baku seal.PNG|25px]] Boku
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Tegishli
|Dengiz boʻyi Bulvari Idarasi
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Parkın tipi
|Bulvar
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Asosiy sanalar:
|1909 – Asos solingan
|-
!
|2008 – Qayta tiklash boshlanishi
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Sayt
|http://bulvar.gov.az/
|-
|colspan=2|[[Image:Map_of_Baku.PNG|300px]]
|}

'''Dengiz boʻyi bulvari''' ([[Ozarbayjon tili|ozarb]].''Boku bulvari'') – [[Kaspiy dengizi]] qirgʻoqlarida joylashgan Bokuning tashrif belgisi va ramzidir. Boku bulvari Bokuning diqqatga sazovor joylaridan biri boʻlib, bokuliklar va shahar mehmonlarining eng sevimli dam olish joyidir. 2009-yilda oʻzining 100 yilligini nishonladi. Rekonstruksiyagacha bulvarning uzunligi 16 kilometrni tashkil qilgan, toʻliq rekonstruksiyadan soʻng esa 25 kilometrga yetdi. Funikulyor stansiyasi joylashgan Togʻli bogʻ etagidan boshlanadi. Soʻng Eski shahar Icheri Sheher boʻylab Dengiz portigacha choʻziladi. Uning uzunligi 5 kilometr atrofida, lekin uni yanada uzaytirish rejalari ham mavjud.

Amalda, Boku Dengiz boʻyi bulvari bu – Kaspiy dengizi koʻrfazi boʻylab choʻzilgan suv boʻyidagi koʻchadir, lekin uni Bokuning eng goʻzal joyidagi dam olish zonasi desak toʻgʻriroq boʻladi. Suv boʻyidagi koʻchaning oʻzini kengligi 30 metrni tashkil etadi, lekin yonida yana sayr qilish uchun xiyobon, kanal, kafe va boshqa turli xil muassasalar mavjud.

Boku bulvari juda goʻzal, keng, shinam, kattadir va unda barcha qulayliklar mavjud. Bu yerda barchasi kichik detallargacha oʻylab qurilganligi koʻrinib turibdi. Bulvar Absheron yarim orolining katta qismini qamrab olgan va shaharning koʻpgina diqqatga sazovor joylarini birlashtiradi. Bu yerdan shaharga koʻpgina qiziqarli manzaralar ochiladi. Bu yerda kecha-yu kunduz qiziqarlidir. Bulvar boʻylab turli-tuman va qiziqarli oʻsimliklar ekilgan.

Boku Dengiz boʻyi bulvarining eng goʻzal qismi Togʻli park va Gubernator bogʻi (Azneft maydoni) orasida joylashgan. Funikulyor oldida Gilam muzeyiga tashrif buyurish mumkin, aynan Ozarbayjon hamda Eronda gilam toʻqish anʼanalari eng qadimgi ekanligini hisobga olganda, bu juda ham qiziqarli boʻladi.

Gilam muzeyi yonida qayiqlar toʻxtash joyi mavjud, bu yerda dam oluvchilar qayiqlarga oʻtirib Boku dengiz boʻyi bulvarida qurilgan kanallar tizimida sayohat qiladilar. Kanallar boʻylab venetsian uslubida qurilgan uylar boʻlib, ulardan nafis kichik koʻpriklar oʻtgan. Umuman olganda bu yer juda goʻzaldir.

Dengiz boʻyi Bulvari Azneft maydonidan Dengiz portigacha bir necha kilometrga choʻzilgan. Boshida u eski shahar IcheriSheher yonidan oʻtadi. Boku ramzi – Qiz qal’asi toʻgʻri suv boʻyidagi koʻchaga chiqqan. Soʻng, Boku bulvari boʻylab Neftchilar xiyobonida ampir uslubida qurilgan goʻzal uylarni koʻrish mumkin. Bulvar boʻylab nafaqat shahar mehmonlari balki, bokuliklar ham sayr qilishni yoqtiradi.&lt;ref name=&quot;R8&quot; /&gt;
== Tarix ==
50-yillarda Boku shahar ijroiya qoʻmitasi raisi Alish Lemberanskiy Venetsiyada boʻlib qaytdi. Italiya shahri goʻzalligidan hayratda qolgan Lemberanskiy, Bokuga qaytib u yerda „Kichik Venetsiya“ yaratishga qaror qildi va buning uchun dengiz boʻyi bulvarini tanladi. Loyiha uzoq vaqt koʻrib chiqilganiga qaramay, 1960-yilda Bokuda „Kichik Venetsiya“ paydo boʻldi, Boku bulvari esa bunday diqqatga sazovor joyi boʻlgan SSSR da birinchi va yagona parki boʻldi&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;.

Sayohat gondolalari suzgan kanallarning qirgʻoqlarida kichik kafe va parklar ochildi, kechki payt esa hudud yoritilardi&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;. Sovet yillarida u hazilomus „Boku Venetsiyasi“&lt;ref name=&quot;R5&quot; /&gt; deb ataladigan bolalar sayohat kanallari tizimi sifatida ham mashhur boʻlgan. Kanallarida motorli qayiqlar kechki paytgacha qatnagan Boku Venetsiyasi bokuliklar orasida juda ommalashgan edi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. Uning hovuz va kanallari tizimi bulvarning koʻp sonli mehmonlarining eʼtiborini jalb qilar edi&lt;ref name=&quot;R7&quot; /&gt;.

2011-yilning 30 martida Ozarbayjon prezidenti [[Ilhom Aliyev]], bulvar hududidagi Ozarbayjon gilami Muzeyi qurilishi bilan tanishib, „Kichik Venetsiya“ ni rekonstruksiya qilish haqida topshiriq beradi. 2012-yilning 28 mayida kapital rekonstruksiyadan soʻng „Kichik Venetsiya“ ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Rekonstruksiya davomida shaharning umumiy tuzilmasi saqlanib qolindi, kanallar kengaytirilib, yangi qayiqlar – gondolalar olib kelingan. Shuningdek qoʻshimcha koʻpriklar va ikkita restoran&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt; – „Sharg“ (Sharq) va „Italiya“&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt; qurilgan.

=== Qurilishning boshlanishi ===
[[Image:Baku-boulevard.jpg|thumb|left|Otkritka. Boku bulvari 20 asr boshlarida.]]
Boku bulvari tarixi Boku shahar hukumati dengiz boʻyi bulvarini yaratish masalasi bir necha marotaba muhokama qilingan vaqtga, XIX asr boshlariga borib taqaladi. Ammo faqatgina 1909-yilda tashabbuschisi ozarbayjonlik muhandis Mamed Gasan Gadjinskiy tomonidan aniq bir qadamlar qoʻyilgan. Shahar hukumati bulvar qurilishi uchun 600 000 rubl ajratgan. Bokulik homiylar ham moddiy yordam koʻrsatishdi. Shahar hukumati eng yaxshi loyiha uchun tanlov eʼlon qildi va unda orasida koʻzga koʻringan arxitektor va muhandis – quruvchilar boʻlgan 30 ga yaqin mutahassislar ishtirok etgan. Tanlov gʻolibi G. M. Termikelov boʻldi. Avval „Kavakaz va Merkuriy“ jamiyatining kemalari toʻxtash joyi hamda Seid Mirbabayev uyi oʻrtasida joylashgan qirgʻoqoldi hududi obodonlashtirildi. Hozirda bu hudud Qoʻgʻirchoqlar teatridan „Azneft“ maydonigacha choʻzilgan. Hududlar tozalangan, daraxtlar, buta va gulzorlar ekilgan. Muhandis N.Bayev loyihasiga koʻra, bulvarda ertaklardagi yozgi saroyga oʻxshaydigan choʻmilish joyi qurilgan.

1915—1918-yillarda bu yerda Toshli va Eski bojxona pristani hududida 1917-yilda mustaqilligini qoʻlga kiritgan va Boku dengiz aviatsiyasi ofitserlari maktabi nomini olgan, Rossiya imperiyasidagi birinchi dengiz aviatsiyasi ofitserlari maktabining filiali boʻlgan.&lt;ref name=&quot;R9&quot; /&gt;

=== Urushdan keyingi yillar ===
Urushdan keyingi, 1940-yillarda, Kaspiy dengizida suv sathini koʻtarilishi hamda bulvarning qisman rekonstruksiyasi sababli choʻmilish joyi olib tashlandi. 1950-yillarning boshlariga kelib, dengiz boʻyi bulvarining uzunligi „Parij Kommunasi“ nomidagi kemalarni taʼmirlash zavodidan yangi dengiz yoʻlovchilari vokzaligacha 2,7 kilometrni tashkil etdi.

Oʻtgan asrning 60-yillarida bulvar butunlay yangilanib, 2,7 km gacha kengaytirildi va u yerda Dengiz porti, „Jemchujina“, „Sadko“, „Saxil“ hamda „Kichik Venetsiya“ kabi diqqatga sazovor joylar bunyod etildi.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

=== 1970- va 1980- yillar ===
[[Image:Bulvar-qulle.jpg|thumb|right|150 px|Parashyut minorasi (restavratsiyadan oldin).]]
1966-yilda, arxitektor M.Guseynov loyihasiga koʻra, Dengiz boʻyi bulvarida, „Azadlig“ maydoni yaqinida, parterli oʻt-oʻlan, gulzor hamda favvoralar kaskadi bilan bezalgan, dengizga chiqish bilan tugaydigan dengiz tomonga ochiq maydon yaratilgan. 1967-yilda M.Guseynov butun Dengiz boʻyi bulvarini rekonstruksiyasi boʻyicha yangi loyihani tayyorladi. Kaspiy dengizi sathining sezilarli darajada pasayishi sababli, 1977-yilda eng past koʻrsatkichiga yetgan va buning natijasida sobiq dengiz tubi ochilib qolgan, Dengiz boʻyi parkining ikkinchi quyi terrasasini yaratish ishlari amalga oshirilgan va xiyobon, gazon hamda favvoralar oʻrnatilgan.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

=== 1990- yillar ===
1990-yillarda Kaspiy sathining keskin oshishi sababli Dengiz boʻyi parkining ahamiyatli qismi, shu jumladan katerlar toʻxtash joyi va yaxt klub suv tagida qolgan. Olib borilgan rekonstruksiya ishlari natijasida, bulvarning quyi terrasasini bir necha metrga koʻtarishdi.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

=== Eng yangi tarix ===
[[Image:Baku bulvar.jpg|thumb|left|350 px|Bokudagi Dengiz boʻyi Bulvari manzarasi]]
2007-yilda Dengiz boʻyi bogʻida, „Azneft“ maydoni toʻgʻrisida dunyoda tengi yoʻq musiqa favvorasining ochilishi boʻlib oʻtdi. 2008-yilda Hukumat Uyi roʻparasidagi ikkinchi favvoraning qurilishi yakunlandi. Bokuning sobiq hokimi Alish Lemberanskiy tomonidan qurilgan 15 atraksion, „Mirvari“ kafesi, „Baxar“ kinoteatri, yozgi bolalar teatri hamda parashyut minorasi yangilandi va qayta taʼmirlandi. 2012-yilda 1960-yilda qurilgan „Kichik Venetsiya“ shaharchasining rekonstruksiyasi yakunlandi.

Prezident farmoniga binoan 2008-yilda Dengiz boʻyi bogʻining bosh rekonstruksiyasi boshlandi va Boku shahar hokimiyati buning uchun 500 million AQSH dollari ajratgan. Dengiz boʻyi bogʻi maydoni ikki barobar kattalashtirilgan. Uning uzunligi dengiz vokzalidan „BoulvardHotel“ gacha va Qoʻl oʻyinlari saroyidan Suv sport turlari Saroyigacha choʻzildi. Keng miqiyosli rekonstruksiya 2015-yilgacha yakunlandi.&lt;ref name=&quot;R1&quot; /&gt;

[[Image:Dənizkənarı bulvar.JPG|right|350px]]

2014-yilning martida Dengiz boʻyi milliy bogʻining yangi bulvar qismida balandligi 60 metrni tashkil etgan yangi tomosha gʻildiragining ochilishi boʻldi&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;.

Bulvarda ParkBulvarMall savdo markazi hamda Sidney opera teatri „Yelkanlaridan“ ilhomlangan CaspianWaterfront kabi diqqatga sazovor joylar mavjud. Bulvar oxirida davlat bayrogʻi maydoni (DövlətBayrağıMeydanı) bayroq va dunyodagi eng baland turlari qatoriga kiradigan bayroq ustuni mavjud. Bayroq yaqinida „Yevrovideniye 2012“&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; konkursi uchun maxsus qurilgan sport – konsert majmuasi joylashgan.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

== „Kichik Venetsiya“ ==
Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida, dengiz boʻyi bulvari hududida joylashgan sayr etish uchun moʻljallangan suv kanallari tizimi. „Kichik Venetsiya“ 1960-yildan&lt;ref name=&quot;R1&quot; /&gt; boshlab mavjud boʻlib, dengiz boʻyi parkining&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt; diqqatga sazovor joylaridan hisoblanadi va parkga&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; tashrif buyuruvchilarning sevimli dam olish maskani hisoblanadi. „Kichik Venetsiya“ kanallarinng umumiy uzunligi 1350 metrga teng, chuqurligi 1,3 metr, kanallarni toʻldirish uchun 7 ming m³ suv sarflanadi&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;. Shaharcha hududining maydoni 9740 m² ni tashkil etadi&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt;.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=200&gt;
Fayl:Bakı Venesiyası 1.JPG
Fayl:Bakı Venesiyası 4.JPG
Fayl:Bakı_Venesiyası_11.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Davlat koʻmagi ==
Ozarbayjon Respublikasi prezidenti Haydar Aliyevning 1998-yil 29 dekabrdagi farmoniga binoan Dengiz boʻyi bulvariga Milliy bogʻ maqomi berilgan.

Ozarbayjon Respublikasi prezidenti Ilhom Aliyevning 2008-yil 10 yanvardagi farmoni bilan, Dengiz boʻyi bulvarining xalqning tarixi, madaniyat va ekologik xavfsizligiga ahamiyatini hisobga olib Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qoshida Dengiz boʻyi bulvari Boshqarmasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt; Mazkur farmonga binoan Dengiz boʻyi milliy bogʻining kapital obodonlashtirilishi boshlangan.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

== Boku bulvari – bugun ==
Boku bulvari bu – bolalalar bilan dam olish, yoshlarni sayr va istirohat qilishi uchun ajoyib joydir. Shu bilan bir qatorda, qariyalar ekzotik oʻsimliklar soyasida tinch narda oʻynashi va hayot haqida suhbatlashishi uchun sokin joylar ham talaygina.

Bulvarning juda uzunligi sababli, har bir sayyoh ham bunday masofani piyoda bosib oʻtolmaydi va bogʻimizning barcha goʻzalligidan bahramand boʻla olmaydi. Butun Bulvarni koʻrish imkonini berish uchun bizda bir nechta sayohat ekspress-poyezdlari qatnaydi. Bugungi kunda bunday poyezdlarning uchtasi qatnamoqda – Dengiz Vokzalidan Soatli Minoragacha, Soatli Minoradan „Azneft“ maydonigacha va Boku sport saroyidan Bayroq Maydonigacha. Kelgusida bu yoʻnalishlarni kengaytirish rejalashtirilgan.

Ozarbayjonda oʻtkaziladigan aksariyat yirik xalqaro tadbirlar – uchrashuv, forum, sport tadbirlari – bulvarni ham jalb qiladi. Kelgan turistlarning aksariyati oʻzlarining boʻsh vaqtlarini shu yerda oʻtkazishadi. Bulvar boshqarmasi bu borada yetarli tajribaga ega, bizda „Yevrovideniye“ musiqa konkursi oʻtkazilgan, birinchi Yevropa oʻyinlarida Dengiz boʻyi bogʻida joylashgan bir nechta stadionlardan foydalanilgan. Boshqa soʻzlar bilan aytganda Yevropa oʻyinlari kunlarida bulvar sport markaziga aylangan.

Shuningdek yaqinda boʻlib oʻtadigan tadbirlar vaqtida ham – „Formula-1“ Boku bosqichi hamda Islom oʻyinlarida – shahar mehmonlari va aholisi dengizboʻyi bogʻida barcha zarur sharoitlar – tarjimonlar, wi-fi tarmogʻi, bir necha tildagi menyu bilan taʼminlanadilar. Biz kelgusida yanada rivojlanib takomillashishni rejalashtirganmiz. Misol uchun ilk bor bizning bulvarda mobil aloqa vositalarini quyosh energiyasi orqali quvvatlantiradigan Maxsus moslamalar oʻrnatilgan. Ushbu yangilik ham shahar aholisi, ham xorijiy mehmonlar tomonidan katta minnatdorchilik bilan kutib olindi.

Boku koʻrfazining eng noyob manzarasini sayohat katerida sayr qilganda koʻrishingiz mumkin. Koʻpchilikning aytishicha: poytaxtga dengiz tomonidan bir marotaba qarasangiz u yuragingizda bir umrga qolib ketadi.

Yana bir narsani aytish kerakki, Boku bulvari bu nafaqat goʻzal va shinam bogʻdir, balki bu Ozarbayjonning tarixi hamdir.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

=== Nimani koʻrish mumkin ===
Boku dengiz boʻyi bulvaridagi birinchi raqamli diqqatga sazovor joy bu – 2007-yilda ochilgan Dengiz boʻyi bogʻidagi musiqali favvoradir. Hukumatning takidlashicha, favvoradan otilib chiqqan suvining „Mayinligi“, ularning musiqa ohangi boʻyicha harakatlanish aniqligi boʻyicha dunyoda tengi yoʻqdir. Bunga har bir inson amin boʻlishi mumkin – namoyishlar muntazam ravishda kech tushishi bilan taqdim etiladi. Kichikroq boʻlsa ham, yana bir eʼtiborga loyiq favvora Hukumatlar uyi roʻparasida joylashgan.

Dengiz boʻyi bogʻi milliy maqomini bejiz olmagan – Kaspiyning qulay iqlimida bu yerda dekorativ oʻsimlik va butalar gullab xushboʻy ifor taratadi, shuningdek, oʻnlab turdagi daraxtlar, noyob turlari ham bu yerda yaxshi oʻsadi. Kaktuslarning darvin xilma-xilligiga ham albatta ahamiyat qaratish kerak. Shuningdek, promenadada parashyut minorasi ham eʼtiborni tortadi – u qayta taʼmirlangan va yorqin chiroqlar bilan porlaydi.&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R9&quot; /&gt;

=== Koʻngil-ochar joylari ===
„Bulsur“ istirohat bogʻi nafaqat bolalarga balki, kattalarga ham albatta yoqadi – bu yerda oʻndan ortiq zamonaviy – „bolalar uchun“ va ekstremal turdagi atraksionlar bor. Yaqin atrofda tomosha gʻildiragi mavjud – kechki Boku chiroqlarini 60 metr balandlikdan zavq bilan tomosha qilish uchun ajoyib sabab. Bulvarda madaniy hordiq uchun kinoteatr hamda yozgi bolalar teatri xizmat qiladi.

Boku bulvarida albatta choy xonalardan biriga kirib haqiqiy ozarbayjon choyidan shirinliklar yoki quritilgan mevalar bilan birga bahramand boʻling.

== Foto galereya ==
{{commonscat|Baku Boulevard}}
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Fayl:Карусель на бульваре.jpg|Dengiz bo’yi bog’idagi attraksion
Fayl:Bakubulvar 467.jpg|Bokudagi Yaxt – klub
Fayl:Baku Boulevard, 2010.jpg|Bulvardagi yashil ekinlar
Fayl:Night bulvar, Baku, 2010 (2).jpg
Fayl:Night Baku Boulevard, 2010.jpg
Fayl:Carousels in Baku, 2010.jpg
Fayl:Fountain in night Baku, 2010.jpg
Fayl:Fireworks, Baku, 2010.jpg
Fayl:Fireworks, Baku, 2010 (2).jpg
Fayl:Fountain in night Baku, 2010 (2).jpg
Fayl:Baku 9821.JPG
&lt;/gallery&gt;

&lt;/center&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Image:Baku bulvar.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==
* [[Boku]]

== Manbalar ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;R1&quot;&gt;179/5000
[http://ru.president.az/articles/11166 Il’kham Aliyev prinyal uchastiye v tseremonii otkrytiya sovremennogo attraktsiona-panoramy v novoy bul’varnoy chasti Primorskogo natsional’nogo parka] {{ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R2&quot;&gt;[https://www.independent.co.uk/travel/asia/things-to-do-baku-azerbaijan-eurovision-song-contest-best-zaha-hadid-carpet-museum-cheap-holidays-a7729781.html From startling modern architecture to the prettiest underground network, thereʼs far more to Baku than its Eurovision past] {{en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R3&quot;&gt;[http://www.anl.az/down/medeniyyet2008/yanvar/medeniyyet2008_yanvar_316.htm Ukaz Prezidenta Azerbaydzhanskoy Respubliki – O sozdanii Upravleniya Primorskogo bul’vara pri Kabinete Ministrov Azerbaydzhanskoy Respubliki] {{ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R4&quot;&gt;[https://news.day.az/society/285105.html Na Bakinskom bul’vare poyavitsya novyy original’nyy kompleks] {{ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R5&quot;&gt;[https://news.day.az/society/350202.html Bakinskiy bul’var: proshloye, nastoyashcheye, budushcheye] {{ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R6&quot;&gt;[http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/may/medeniyyet2007_may_138.htm Salmanov R., Milli Park milli sərvətimizdir] {{az}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R7&quot;&gt;[https://news.milli.az/society/119804.html Yeni Bakı bulvarı – FOTOSESSİYA] {{az}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R8&quot;&gt;[http://bulvar.gov.az/page.php?id=34 Tariximiz] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180317182937/http://bulvar.gov.az/page.php?id=34 |date=2018-03-17 }} {{az}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R9&quot;&gt;[http://bulvar.gov.az/timeline.php Tarixi xronologiya] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170914212309/http://bulvar.gov.az/timeline.php |date=2017-09-14 }} {{az}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

== Havolalar == 
* [http://bulvar.gov.az/ Baku Bulvari rasmiy sayti]
* [http://bulvar.gov.az/gallery.php Forosuratlar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171027141252/http://bulvar.gov.az/gallery.php |date=2017-10-27 }}

[[Turkum:Bokudagi diqqatga sazovor joylar]]
[[Turkum:Bokudagi parklar]]</text>
      <sha1>ewrx2v95vd1c53me6b7m27rvc14k0or</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121530</id>
      <parentid>6121529</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18177" sha1="lf610c53vnrc3fchq3h48iufdjr9d30" xml:space="preserve">{| style = &quot;border:1px solid #ccc; width:300px; padding:5px; background-color:#f0f0fa; float:right; margin:7px 0px 20px 20px; font-size:0.9em;&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|Park
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:1.2em;&quot;|Dengiz boʻyi bulvari&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Ozarbayjon_tili|''ozarb.'']] ''Dənizkənarı bulvarı''&lt;/small&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Image:Dənizkənarı Bulvar İdarəsinin loqosu.jpg|150px]]
|-
|colspan=&quot;2&quot;|[[Image:View of Baku.jpg|300px]]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background-color:#f9f9f9;&quot;|&lt;small&gt;Panorama fotosu&lt;/small&gt;
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Mamlakat
|[[Fayl:Flag_of_Azerbaijan.svg|25px]] Ozarbayjon
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Shahar
|[[Fayl:Baku seal.PNG|25px]] Boku
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Tegishli
|Dengiz boʻyi Bulvari Idarasi
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Parkın tipi
|Bulvar
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Asosiy sanalar:
|1909 – Asos solingan
|-
!
|2008 – Qayta tiklash boshlanishi
|-
!style=&quot;text-align:left;&quot;|Sayt
|http://bulvar.gov.az/
|-
|colspan=2|[[Image:Map_of_Baku.PNG|300px]]
|}

'''Dengiz boʻyi bulvari''' ([[Ozarbayjon tili|ozarb]].''Boku bulvari'') – [[Kaspiy dengizi]] qirgʻoqlarida joylashgan Bokuning tashrif belgisi va ramzidir. Boku bulvari Bokuning diqqatga sazovor joylaridan biri boʻlib, bokuliklar va shahar mehmonlarining eng sevimli dam olish joyidir. 2009-yilda oʻzining 100 yilligini nishonladi. Rekonstruksiyagacha bulvarning uzunligi 16 kilometrni tashkil qilgan, toʻliq rekonstruksiyadan soʻng esa 25 kilometrga yetdi. Funikulyor stansiyasi joylashgan Togʻli bogʻ etagidan boshlanadi. Soʻng Eski shahar Icheri Sheher boʻylab Dengiz portigacha choʻziladi. Uning uzunligi 5 kilometr atrofida, lekin uni yanada uzaytirish rejalari ham mavjud.

Amalda, Boku Dengiz boʻyi bulvari bu – Kaspiy dengizi koʻrfazi boʻylab choʻzilgan suv boʻyidagi koʻchadir, lekin uni Bokuning eng goʻzal joyidagi dam olish zonasi desak toʻgʻriroq boʻladi. Suv boʻyidagi koʻchaning oʻzini kengligi 30 metrni tashkil etadi, lekin yonida yana sayr qilish uchun xiyobon, kanal, kafe va boshqa turli xil muassasalar mavjud.

Boku bulvari juda goʻzal, keng, shinam, kattadir va unda barcha qulayliklar mavjud. Bu yerda barchasi kichik detallargacha oʻylab qurilganligi koʻrinib turibdi. Bulvar Absheron yarim orolining katta qismini qamrab olgan va shaharning koʻpgina diqqatga sazovor joylarini birlashtiradi. Bu yerdan shaharga koʻpgina qiziqarli manzaralar ochiladi. Bu yerda kecha-yu kunduz qiziqarlidir. Bulvar boʻylab turli-tuman va qiziqarli oʻsimliklar ekilgan.

Boku Dengiz boʻyi bulvarining eng goʻzal qismi Togʻli park va Gubernator bogʻi (Azneft maydoni) orasida joylashgan. Funikulyor oldida Gilam muzeyiga tashrif buyurish mumkin, aynan Ozarbayjon hamda Eronda gilam toʻqish anʼanalari eng qadimgi ekanligini hisobga olganda, bu juda ham qiziqarli boʻladi.

Gilam muzeyi yonida qayiqlar toʻxtash joyi mavjud, bu yerda dam oluvchilar qayiqlarga oʻtirib Boku dengiz boʻyi bulvarida qurilgan kanallar tizimida sayohat qiladilar. Kanallar boʻylab venetsian uslubida qurilgan uylar boʻlib, ulardan nafis kichik koʻpriklar oʻtgan. Umuman olganda bu yer juda goʻzaldir.

Dengiz boʻyi Bulvari Azneft maydonidan Dengiz portigacha bir necha kilometrga choʻzilgan. Boshida u eski shahar IcheriSheher yonidan oʻtadi. Boku ramzi – Qiz qal’asi toʻgʻri suv boʻyidagi koʻchaga chiqqan. Soʻng, Boku bulvari boʻylab Neftchilar xiyobonida ampir uslubida qurilgan goʻzal uylarni koʻrish mumkin. Bulvar boʻylab nafaqat shahar mehmonlari balki, bokuliklar ham sayr qilishni yoqtiradi.&lt;ref name=&quot;R8&quot; /&gt;
== Tarix ==
50-yillarda Boku shahar ijroiya qoʻmitasi raisi Alish Lemberanskiy Venetsiyada boʻlib qaytdi. Italiya shahri goʻzalligidan hayratda qolgan Lemberanskiy, Bokuga qaytib u yerda „Kichik Venetsiya“ yaratishga qaror qildi va buning uchun dengiz boʻyi bulvarini tanladi. Loyiha uzoq vaqt koʻrib chiqilganiga qaramay, 1960-yilda Bokuda „Kichik Venetsiya“ paydo boʻldi, Boku bulvari esa bunday diqqatga sazovor joyi boʻlgan SSSR da birinchi va yagona parki boʻldi&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;.

Sayohat gondolalari suzgan kanallarning qirgʻoqlarida kichik kafe va parklar ochildi, kechki payt esa hudud yoritilardi&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;. Sovet yillarida u hazilomus „Boku Venetsiyasi“&lt;ref name=&quot;R5&quot; /&gt; deb ataladigan bolalar sayohat kanallari tizimi sifatida ham mashhur boʻlgan. Kanallarida motorli qayiqlar kechki paytgacha qatnagan Boku Venetsiyasi bokuliklar orasida juda ommalashgan edi&lt;ref name=&quot;R6&quot; /&gt;. Uning hovuz va kanallari tizimi bulvarning koʻp sonli mehmonlarining eʼtiborini jalb qilar edi&lt;ref name=&quot;R7&quot; /&gt;.

2011-yilning 30 martida Ozarbayjon prezidenti [[Ilhom Aliyev]], bulvar hududidagi Ozarbayjon gilami Muzeyi qurilishi bilan tanishib, „Kichik Venetsiya“ ni rekonstruksiya qilish haqida topshiriq beradi. 2012-yilning 28 mayida kapital rekonstruksiyadan soʻng „Kichik Venetsiya“ ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Rekonstruksiya davomida shaharning umumiy tuzilmasi saqlanib qolindi, kanallar kengaytirilib, yangi qayiqlar – gondolalar olib kelingan. Shuningdek qoʻshimcha koʻpriklar va ikkita restoran&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt; – „Sharg“ (Sharq) va „Italiya“&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt; qurilgan.

=== Qurilishning boshlanishi ===
[[Image:Baku-boulevard.jpg|thumb|left|Otkritka. Boku bulvari 20 asr boshlarida.]]
Boku bulvari tarixi Boku shahar hukumati dengiz boʻyi bulvarini yaratish masalasi bir necha marotaba muhokama qilingan vaqtga, XIX asr boshlariga borib taqaladi. Ammo faqatgina 1909-yilda tashabbuschisi ozarbayjonlik muhandis Mamed Gasan Gadjinskiy tomonidan aniq bir qadamlar qoʻyilgan. Shahar hukumati bulvar qurilishi uchun 600 000 rubl ajratgan. Bokulik homiylar ham moddiy yordam koʻrsatishdi. Shahar hukumati eng yaxshi loyiha uchun tanlov eʼlon qildi va unda orasida koʻzga koʻringan arxitektor va muhandis – quruvchilar boʻlgan 30 ga yaqin mutahassislar ishtirok etgan. Tanlov gʻolibi G. M. Termikelov boʻldi. Avval „Kavakaz va Merkuriy“ jamiyatining kemalari toʻxtash joyi hamda Seid Mirbabayev uyi oʻrtasida joylashgan qirgʻoqoldi hududi obodonlashtirildi. Hozirda bu hudud Qoʻgʻirchoqlar teatridan „Azneft“ maydonigacha choʻzilgan. Hududlar tozalangan, daraxtlar, buta va gulzorlar ekilgan. Muhandis N.Bayev loyihasiga koʻra, bulvarda ertaklardagi yozgi saroyga oʻxshaydigan choʻmilish joyi qurilgan.

1915—1918-yillarda bu yerda Toshli va Eski bojxona pristani hududida 1917-yilda mustaqilligini qoʻlga kiritgan va Boku dengiz aviatsiyasi ofitserlari maktabi nomini olgan, Rossiya imperiyasidagi birinchi dengiz aviatsiyasi ofitserlari maktabining filiali boʻlgan.&lt;ref name=&quot;R9&quot; /&gt;

=== Urushdan keyingi yillar ===
Urushdan keyingi, 1940-yillarda, Kaspiy dengizida suv sathini koʻtarilishi hamda bulvarning qisman rekonstruksiyasi sababli choʻmilish joyi olib tashlandi. 1950-yillarning boshlariga kelib, dengiz boʻyi bulvarining uzunligi „Parij Kommunasi“ nomidagi kemalarni taʼmirlash zavodidan yangi dengiz yoʻlovchilari vokzaligacha 2,7 kilometrni tashkil etdi.

Oʻtgan asrning 60-yillarida bulvar butunlay yangilanib, 2,7 km gacha kengaytirildi va u yerda Dengiz porti, „Jemchujina“, „Sadko“, „Saxil“ hamda „Kichik Venetsiya“ kabi diqqatga sazovor joylar bunyod etildi.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

=== 1970- va 1980- yillar ===
[[Image:Bulvar-qulle.jpg|thumb|right|150 px|Parashyut minorasi (restavratsiyadan oldin).]]
1966-yilda, arxitektor M.Guseynov loyihasiga koʻra, Dengiz boʻyi bulvarida, „Azadlig“ maydoni yaqinida, parterli oʻt-oʻlan, gulzor hamda favvoralar kaskadi bilan bezalgan, dengizga chiqish bilan tugaydigan dengiz tomonga ochiq maydon yaratilgan. 1967-yilda M.Guseynov butun Dengiz boʻyi bulvarini rekonstruksiyasi boʻyicha yangi loyihani tayyorladi. Kaspiy dengizi sathining sezilarli darajada pasayishi sababli, 1977-yilda eng past koʻrsatkichiga yetgan va buning natijasida sobiq dengiz tubi ochilib qolgan, Dengiz boʻyi parkining ikkinchi quyi terrasasini yaratish ishlari amalga oshirilgan va xiyobon, gazon hamda favvoralar oʻrnatilgan.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

=== 1990- yillar ===
1990-yillarda Kaspiy sathining keskin oshishi sababli Dengiz boʻyi parkining ahamiyatli qismi, shu jumladan katerlar toʻxtash joyi va yaxt klub suv tagida qolgan. Olib borilgan rekonstruksiya ishlari natijasida, bulvarning quyi terrasasini bir necha metrga koʻtarishdi.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

=== Eng yangi tarix ===
[[Image:Baku bulvar.jpg|thumb|left|350 px|Bokudagi Dengiz boʻyi Bulvari manzarasi]]
2007-yilda Dengiz boʻyi bogʻida, „Azneft“ maydoni toʻgʻrisida dunyoda tengi yoʻq musiqa favvorasining ochilishi boʻlib oʻtdi. 2008-yilda Hukumat Uyi roʻparasidagi ikkinchi favvoraning qurilishi yakunlandi. Bokuning sobiq hokimi Alish Lemberanskiy tomonidan qurilgan 15 atraksion, „Mirvari“ kafesi, „Baxar“ kinoteatri, yozgi bolalar teatri hamda parashyut minorasi yangilandi va qayta taʼmirlandi. 2012-yilda 1960-yilda qurilgan „Kichik Venetsiya“ shaharchasining rekonstruksiyasi yakunlandi.

Prezident farmoniga binoan 2008-yilda Dengiz boʻyi bogʻining bosh rekonstruksiyasi boshlandi va Boku shahar hokimiyati buning uchun 500 million AQSH dollari ajratgan. Dengiz boʻyi bogʻi maydoni ikki barobar kattalashtirilgan. Uning uzunligi dengiz vokzalidan „BoulvardHotel“ gacha va Qoʻl oʻyinlari saroyidan Suv sport turlari Saroyigacha choʻzildi. Keng miqiyosli rekonstruksiya 2015-yilgacha yakunlandi.&lt;ref name=&quot;R1&quot; /&gt;

[[Image:Dənizkənarı bulvar.JPG|right|350px]]

2014-yilning martida Dengiz boʻyi milliy bogʻining yangi bulvar qismida balandligi 60 metrni tashkil etgan yangi tomosha gʻildiragining ochilishi boʻldi&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;.

Bulvarda ParkBulvarMall savdo markazi hamda Sidney opera teatri „Yelkanlaridan“ ilhomlangan CaspianWaterfront kabi diqqatga sazovor joylar mavjud. Bulvar oxirida davlat bayrogʻi maydoni (DövlətBayrağıMeydanı) bayroq va dunyodagi eng baland turlari qatoriga kiradigan bayroq ustuni mavjud. Bayroq yaqinida „Yevrovideniye 2012“&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; konkursi uchun maxsus qurilgan sport – konsert majmuasi joylashgan.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

== „Kichik Venetsiya“ ==
Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida, dengiz boʻyi bulvari hududida joylashgan sayr etish uchun moʻljallangan suv kanallari tizimi. „Kichik Venetsiya“ 1960-yildan&lt;ref name=&quot;R1&quot; /&gt; boshlab mavjud boʻlib, dengiz boʻyi parkining&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt; diqqatga sazovor joylaridan hisoblanadi va parkga&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt; tashrif buyuruvchilarning sevimli dam olish maskani hisoblanadi. „Kichik Venetsiya“ kanallarinng umumiy uzunligi 1350 metrga teng, chuqurligi 1,3 metr, kanallarni toʻldirish uchun 7 ming m³ suv sarflanadi&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;. Shaharcha hududining maydoni 9740 m² ni tashkil etadi&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt;.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=200&gt;
Fayl:Bakı Venesiyası 1.JPG
Fayl:Bakı Venesiyası 4.JPG
Fayl:Bakı_Venesiyası_11.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Davlat koʻmagi ==
Ozarbayjon Respublikasi prezidenti Haydar Aliyevning 1998-yil 29 dekabrdagi farmoniga binoan Dengiz boʻyi bulvariga Milliy bogʻ maqomi berilgan.

Ozarbayjon Respublikasi prezidenti Ilhom Aliyevning 2008-yil 10 yanvardagi farmoni bilan, Dengiz boʻyi bulvarining xalqning tarixi, madaniyat va ekologik xavfsizligiga ahamiyatini hisobga olib Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qoshida Dengiz boʻyi bulvari Boshqarmasi tashkil etilgan.&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt; Mazkur farmonga binoan Dengiz boʻyi milliy bogʻining kapital obodonlashtirilishi boshlangan.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

== Boku bulvari – bugun ==
Boku bulvari bu – bolalalar bilan dam olish, yoshlarni sayr va istirohat qilishi uchun ajoyib joydir. Shu bilan bir qatorda, qariyalar ekzotik oʻsimliklar soyasida tinch narda oʻynashi va hayot haqida suhbatlashishi uchun sokin joylar ham talaygina.

Bulvarning juda uzunligi sababli, har bir sayyoh ham bunday masofani piyoda bosib oʻtolmaydi va bogʻimizning barcha goʻzalligidan bahramand boʻla olmaydi. Butun Bulvarni koʻrish imkonini berish uchun bizda bir nechta sayohat ekspress-poyezdlari qatnaydi. Bugungi kunda bunday poyezdlarning uchtasi qatnamoqda – Dengiz Vokzalidan Soatli Minoragacha, Soatli Minoradan „Azneft“ maydonigacha va Boku sport saroyidan Bayroq Maydonigacha. Kelgusida bu yoʻnalishlarni kengaytirish rejalashtirilgan.

Ozarbayjonda oʻtkaziladigan aksariyat yirik xalqaro tadbirlar – uchrashuv, forum, sport tadbirlari – bulvarni ham jalb qiladi. Kelgan turistlarning aksariyati oʻzlarining boʻsh vaqtlarini shu yerda oʻtkazishadi. Bulvar boshqarmasi bu borada yetarli tajribaga ega, bizda „Yevrovideniye“ musiqa konkursi oʻtkazilgan, birinchi Yevropa oʻyinlarida Dengiz boʻyi bogʻida joylashgan bir nechta stadionlardan foydalanilgan. Boshqa soʻzlar bilan aytganda Yevropa oʻyinlari kunlarida bulvar sport markaziga aylangan.

Shuningdek yaqinda boʻlib oʻtadigan tadbirlar vaqtida ham – „Formula-1“ Boku bosqichi hamda Islom oʻyinlarida – shahar mehmonlari va aholisi dengizboʻyi bogʻida barcha zarur sharoitlar – tarjimonlar, wi-fi tarmogʻi, bir necha tildagi menyu bilan taʼminlanadilar. Biz kelgusida yanada rivojlanib takomillashishni rejalashtirganmiz. Misol uchun ilk bor bizning bulvarda mobil aloqa vositalarini quyosh energiyasi orqali quvvatlantiradigan Maxsus moslamalar oʻrnatilgan. Ushbu yangilik ham shahar aholisi, ham xorijiy mehmonlar tomonidan katta minnatdorchilik bilan kutib olindi.

Boku koʻrfazining eng noyob manzarasini sayohat katerida sayr qilganda koʻrishingiz mumkin. Koʻpchilikning aytishicha: poytaxtga dengiz tomonidan bir marotaba qarasangiz u yuragingizda bir umrga qolib ketadi.

Yana bir narsani aytish kerakki, Boku bulvari bu nafaqat goʻzal va shinam bogʻdir, balki bu Ozarbayjonning tarixi hamdir.&lt;ref name=&quot;R9&quot;/&gt;

=== Nimani koʻrish mumkin ===
Boku dengiz boʻyi bulvaridagi birinchi raqamli diqqatga sazovor joy bu – 2007-yilda ochilgan Dengiz boʻyi bogʻidagi musiqali favvoradir. Hukumatning takidlashicha, favvoradan otilib chiqqan suvining „Mayinligi“, ularning musiqa ohangi boʻyicha harakatlanish aniqligi boʻyicha dunyoda tengi yoʻqdir. Bunga har bir inson amin boʻlishi mumkin – namoyishlar muntazam ravishda kech tushishi bilan taqdim etiladi. Kichikroq boʻlsa ham, yana bir eʼtiborga loyiq favvora Hukumatlar uyi roʻparasida joylashgan.

Dengiz boʻyi bogʻi milliy maqomini bejiz olmagan – Kaspiyning qulay iqlimida bu yerda dekorativ oʻsimlik va butalar gullab xushboʻy ifor taratadi, shuningdek, oʻnlab turdagi daraxtlar, noyob turlari ham bu yerda yaxshi oʻsadi. Kaktuslarning darvin xilma-xilligiga ham albatta ahamiyat qaratish kerak. Shuningdek, promenadada parashyut minorasi ham eʼtiborni tortadi – u qayta taʼmirlangan va yorqin chiroqlar bilan porlaydi.&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;R9&quot; /&gt;

=== Koʻngil-ochar joylari ===
„Bulsur“ istirohat bogʻi nafaqat bolalarga balki, kattalarga ham albatta yoqadi – bu yerda oʻndan ortiq zamonaviy – „bolalar uchun“ va ekstremal turdagi atraksionlar bor. Yaqin atrofda tomosha gʻildiragi mavjud – kechki Boku chiroqlarini 60 metr balandlikdan zavq bilan tomosha qilish uchun ajoyib sabab. Bulvarda madaniy hordiq uchun kinoteatr hamda yozgi bolalar teatri xizmat qiladi.

Boku bulvarida albatta choy xonalardan biriga kirib haqiqiy ozarbayjon choyidan shirinliklar yoki quritilgan mevalar bilan birga bahramand boʻling.

== Foto galereya ==
{{commonscat|Baku Boulevard}}
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Fayl:Карусель на бульваре.jpg|Dengiz bo’yi bog’idagi attraksion
Fayl:Bakubulvar 467.jpg|Bokudagi Yaxt – klub
Fayl:Baku Boulevard, 2010.jpg|Bulvardagi yashil ekinlar
Fayl:Night bulvar, Baku, 2010 (2).jpg
Fayl:Night Baku Boulevard, 2010.jpg
Fayl:Carousels in Baku, 2010.jpg
Fayl:Fountain in night Baku, 2010.jpg
Fayl:Fireworks, Baku, 2010.jpg
Fayl:Fireworks, Baku, 2010 (2).jpg
Fayl:Fountain in night Baku, 2010 (2).jpg
Fayl:Baku 9821.JPG
&lt;/gallery&gt;

&lt;/center&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Image:Baku bulvar.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==
* [[Boku]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;R1&quot;&gt;179/5000
[http://ru.president.az/articles/11166 Il’kham Aliyev prinyal uchastiye v tseremonii otkrytiya sovremennogo attraktsiona-panoramy v novoy bul’varnoy chasti Primorskogo natsional’nogo parka] {{ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R2&quot;&gt;[https://www.independent.co.uk/travel/asia/things-to-do-baku-azerbaijan-eurovision-song-contest-best-zaha-hadid-carpet-museum-cheap-holidays-a7729781.html From startling modern architecture to the prettiest underground network, thereʼs far more to Baku than its Eurovision past] {{en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R3&quot;&gt;[http://www.anl.az/down/medeniyyet2008/yanvar/medeniyyet2008_yanvar_316.htm Ukaz Prezidenta Azerbaydzhanskoy Respubliki – O sozdanii Upravleniya Primorskogo bul’vara pri Kabinete Ministrov Azerbaydzhanskoy Respubliki] {{ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R4&quot;&gt;[https://news.day.az/society/285105.html Na Bakinskom bul’vare poyavitsya novyy original’nyy kompleks] {{ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R5&quot;&gt;[https://news.day.az/society/350202.html Bakinskiy bul’var: proshloye, nastoyashcheye, budushcheye] {{ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R6&quot;&gt;[http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/may/medeniyyet2007_may_138.htm Salmanov R., Milli Park milli sərvətimizdir] {{az}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R7&quot;&gt;[https://news.milli.az/society/119804.html Yeni Bakı bulvarı – FOTOSESSİYA] {{az}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R8&quot;&gt;[http://bulvar.gov.az/page.php?id=34 Tariximiz] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180317182937/http://bulvar.gov.az/page.php?id=34 |date=2018-03-17 }} {{az}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;R9&quot;&gt;[http://bulvar.gov.az/timeline.php Tarixi xronologiya] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170914212309/http://bulvar.gov.az/timeline.php |date=2017-09-14 }} {{az}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

== Havolalar == 
* [http://bulvar.gov.az/ Baku Bulvari rasmiy sayti]
* [http://bulvar.gov.az/gallery.php Forosuratlar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171027141252/http://bulvar.gov.az/gallery.php |date=2017-10-27 }}

[[Turkum:Bokudagi diqqatga sazovor joylar]]
[[Turkum:Bokudagi parklar]]</text>
      <sha1>lf610c53vnrc3fchq3h48iufdjr9d30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qora Qorayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>677829</id>
    <revision>
      <id>6121560</id>
      <parentid>6119865</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15819" sha1="1pm6a1tpwgzikhmax39iegwqq1p3lpr" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat
|ismi                     = Qora Qorayev
|asl ismi                 = 
|portret                  =Кара Абульфаз оглы Караев.jpg
|portret imzosi           = 
|tavsif                   = 
|tavallud sanasi          = 5-fevral 1918-yil
|tavallud joyi            = Boku, Rossiya İmperiyasi
|fuqaroligi               =
|vafot sanasi             = 13-may 1982-yil  (64 yoshda)
|vafot joyi               = Moskva, SSSR
|turmush ortogi           =
|universitet              =
|millati                  = Ozarbayjon
|dini                     =
|otaonasi                 = 
|otasi                    = Abulfayz Qorayev
|onasi                    = Sona xonim Iskandar qizi
|bolalari                 =
|bilimi                   = musiqa
|partiyasi                =
|sayt                     = http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/
|imzo                     =
}}

'''Qora Abulfayz oʻgʻli Qorayev''' (t. 5-fevral 1918-yil — v. 13-may 1982-yil) — mashhur [[Ozarbayjon]] bastakori va pedagogi. SSSR Xalq Artisti (1959), Stalin mukofoti laureati (1946, 1948), Lenin mukofoti laureati (1967), [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni|Sotsialistik mehnat qahramoni]] (1978), Lenin, Oktyabr Inqilobi va Qizil Mehnat Bayrogʻi ordenlari laureati, SSSR Oliy Soveti deputati, OMFA akademigi. Urushdan keyingi davr Ozarbayjon madaniyatining eng mashhur namoyandalaridan biri.

== Hayoti ==
[[Image:Childhood of Qara Qarayev.jpg|200px|right|thumb|Qora Qorayevning yoshlar davri]]
Qora Qorayev 1918-yil 5-fevralda [[Boku]] shahrida mashhur doktor-pediatr Abulfayz Qorayevning va Sona xonim Iskandar qizi oilasida tugʻildi. Qora Qorayev oilasida oʻzini musiqa sanʼatiga bagʻishlagan ilk shaxs hisoblanadi. Ota tomondan Absheronning Fatmayi qishlogʻidan, ona tomondan bobosi Iskandarbey Oxundov esa Shamaxining mashhur vakillaridan edi. Bu oila XX asrning Boku ziyolilaridek juda boy ham emasdi&lt;ref name=&quot;R1&quot; /&gt; 1926-yilda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi qoshidagi musiqa maktabiga qabul qilindi, 1930-yildan Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi qoshidagi musiqa texnikumida professor Georgiy Sharoyevning fortepiano guruhi talabasi, 1935-yildan esa Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasida bastakorlik (Leopold Rudolf) va Ozarbayjon xalq musiqasi asoslari (Uzeyir Hojibeyov) guruhi talabasi boʻldi. 1938-yildan 1940-yilgacha P.I.Chaykovskiy nomidagi Moskva Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhining (A.N.Aleksandrov) talabasi boʻldi. Bir qancha vaqt Bokuda yashagach yana 1946-yilgacha Moskva Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhi (Dmitriy Shostakovich) talabasi boʻldi. 1982-yil 13-mayda Moskva shahrida vafot etdi. Bokuda dafn qilindi. Bastakor Faraj Qorayevning otasi, doktor-pediatr Mursal Qorayevning ukasi va Madaniyat va turizm vaziri Abulfas Qorayevning amakisidir.

== Faoliyati ==
[[Image:Scene from Don Kichote ballet.jpg|300px|right|thumb|&quot;Don Kixot&quot; baletidan]]
1937-yildan Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasiga aʼzo boʻldi. Moskvadan qayitgach 1941-yilda Muslim Magomayev nomidagi Ozarbayjon Davlat Filarmoniyasining badiiy rahbari vazifasiga tayinlandi. 1944-yilda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasining boshqaruv hay’ati raisi muovini boʻldi. 1946-yildan Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhida oʻqituvchi sifatida ish boshladi, shu yili SSSR Bastakorlar Uyushmasi tashkiloti komiteti aʼzosi etib saylandi.

1948-yilda SSSR Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati aʼzosi etib saylandi, Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi dotsenti, Ozarbayjon Fanlar Akademiyasi arxitektura va tasviriy sanʼat instituti musiqa boʻlinmasiga rahbarlik qilishni boshladi. 1949-1953-yillarda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi direktori boʻldi. 1950-yilda SSSR Vazirlar Soveti qoshidagi SSSR Davlat mukofotlari boʻyicha komitet aʼzosi sifatida tayinlandi, 1952-yilda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati raisi etib tayinlandi.

1953-yilda Leningrad Davlat Kichik („Maliy“) opera teatrida „Yetti goʻzal“ baletining ilk spektakli qoʻyildi.

1954-1982-yillarda SSSR Lenin va Davlat mukofotlari komiteti aʼzosi boʻldi.

1956-1973-yillarda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasining birinchi kotibi sifatida ishladi, 1957-yilda SSSR kinematografiya ishchilari uyushmasi aʼzosi, 1962-yilgacha SSSR Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati aʼzosi boʻldi. 1955-1976-yillarda IV-IX chaqiruv SSSR Oliy Sovetlari deputati sifatida faoliyat koʻrsatdi.

1959-yilda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi bastakorlik kafedrasi professori, Ozarbayjon Fanlar Akademiyasi akademigi. 1960-yilda Ozarbayjon Kommunist Partiyasi Markaziy Komiteti aʼzosi boʻldi.

1961-yilda Janubiy Afrika yozuvchisi Piter Abrahamsning asari asosida yozgan „Yashinli yoʻllar bilan“ baletidan Ikkinchi toʻplam ijrosi bilan bogʻliq Los-Anjelesda I xalqaro modern musiqa festivalining ishtirokchisi boʻldi.

1963-yilda Leningrad Davlat Kichik („Maliy“) opera teatri gastrollari vaqti Qohirada „Yetti goʻzal“ baletining taqdimoti bilan bogʻliq Misr Arab Respublikasida safarda boʻldi. 1964-yilda SSSR Katta teatrining gastrollari vaqti „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti bilan „Varshava kuzi“ modern musiqa festivalida ishtirok etdi.

1965-yilda 21-aprelda [[Moskva|Moskvada]], 2-iyunda Bokuda Uchinchi simfoniyaning ilk ijrosi taqdim etildi.

1966-yilda Dirijyorlarning Ikkinchi Umumittifoq musobaqasida boshqaruv kengashi raisi boʻldi, sovet madaniyat va tasviriy sanʼat ustalari orasida Ispaniyaga safar qildi. „Klassik toʻplam“ ning birinchi namoyishi Boku shahrida boʻlib oʻtdi.

1968-yil 21-aprelda Gorkiy (Hozirgi Nijni Novgorod) shahrida, 28-aprelda Moskvada Violino bilan simfonik orkestr uchun Konsertning ilk namoyishi boʻldi.

1969-yilda „Yetti goʻzal“ baleti va „Layli va Majnun“ simfonik poemasining musiqasiga balet namoyishi bilan bogʻliq Parijda oʻtkazilgan umumdunyo raqs festivaliga, sovet madaniyat va tasviriy sanʼat ustalari orasida Yaponiyaga safar qildi.

1971-yilda „Goyya“ filmiga yozgan musiqa uchun film suratga olinishi bilan bogʻliq Germaniya Demokratik Respublikasida safarda boʻldi.

1972-yilda „Varshava kuzi“ modern musiqa festivalida va bastakorlar uyushmasi kotibliklarining yigʻilishlarida oʻtkazilgan balet artistlarining Ikkinchi xalqaro musobaqasida hay’at aʼzosi boʻldi.

1973-yilda P.I. Chaykovskiy nomidagi V xalqaro musiqa musobaqasining hay’at aʼzosi, modal musiqa masalalari bilan bogʻliq Turkiyada oʻtkazilgan xalqaro kongressda ishtirok etdi.

1976-yilda „Yosh bastakorlarni yetishtirish“ simpoziumining faoliyatida ishtirok etdi, sovet va italyan bastakorlarining ikki tarafli ishtiroki bilkan aloqador Italiyaning Pezaro shahriga safar qildi.

1978-yilda Umumdunyo mualliflik huquqlari agentligi kongresining ishtirokchisi sifatida Parijda safarda boʻldi, Moskva operetta teatrida „Telba gaskoniyalik“ musiqali spektakli namoyish etildi.

Qora Qorayev, shuningdek, ajoyib oʻqituvchi, bir qancha iqtidorli bastakorlarga ustozlik qilib, Ozarbayjon musiqasi tadqiqiga oid maqolalar chop ettirdi.

== Nomlar va mukofotlar ==
[[Image:Stamp of Azerbaijan 517.jpg|300px|right]]
* Koʻrsatgan xizmatlari uchun medali (1946)
* Stalin mukofoti (1946)
* Vatan operasi uchun SSSR Davlat mukofoti (1946)
* „Layli va Majnun“ simfonik poemasi uchun Davlat mukofoti (1948)
* Stalin mukofoti (1948)
* Ozarbayjon SSR xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1955)
* Bir mahalladosh ikki yigit filmi musiqasi uchun birinchi Umumittifoq sovet filmlari festivali laureati (1957)
* Ozarbayjon SSR xalq artisti (1958)
* SSSR Xalq Artisti (1959)
* Uzoq sohillarda filmi musiqasi uchun Kievda Umumittifoq kinofestivalida II Mukofot (1959)
* Qizil xizmat bayrogʻi ordeni (1961)
* Antoniy va Kleopatra spektakliga yozgan musiqasi uchun M.F.Axundov mukofoti (1965)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti uchun Lenin mukofoti (1967)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti uchun [[Lenin ordeni]] (1967)
* [[Oktyabr Inqilobi ordeni]] (1971)
* Sotsialist Xizmati Qahramoni (1978)&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;
* 1941-1945-yillar Ulugʻ Vatan urushida jasoratli xizmatlari uchun medali

== Asarlari ==

=== Operalar ===
* Vatan (1945) — Javdat Hojiyev bilan birga
* Zariflik (1972) — fransuz yozuvchisi Anri Barbus asari asosida ayol ovozi va kamera orkestri uchun monodrama (1972)

=== Baletlar ===
* Yetti goʻzal (1952)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ (1958) — Janubiy Afrika yozuvchisi Piter Abrahamsning asari asosida
* „Layli va Majnun“ (1969) — ayni nomdagi simfonik poemasi asosida bir pardali xoreografik poema
* Don Kixot simfonik gravurlari (2000) — ayni nomdagi simfonik gravurlar asosida bir pardali balet


=== Muzikl ===
* „Telba gaskoniyalik“ — fransuz dramaturgi E.Rostaning „Sirano de Berjerak“ komediyasi asosida Ozarbayjon musiqasi uchun yangi boʻlgan muzikl

=== Orkestr uchun asarlari ===
* „Layli va Majnun“ simfonik poemasi (1947) — Nizomiy poemasi asosida
* „Yetti goʻzal“ simfonik süita (1949)
* Don Kixot simfonik gravurlari (1960) — ispan yozuvchisi Migel de Servantes asari asosida
* Uch simfoniya (1943, 1946, 1965) — III simfoniya Ozarbayjon musiqasiga dodekfoniya yozuv usulining olib kelinishi bilan aloqador.
* Ozarbayjon suitasi (1939)
* Vyetnam suitasi
* Alban rapsodiyasi (1952)
* Klassik suita (1966)
* Fortepiano va orkestr uchun „Yoshlik“ poemasi (1937)
* Skripka və orkestr uchun konsert (1967)

=== Kamera asarlari ===
* Ikki simli kvartet
* Kvartettino
* Skripka və fortepiano uchun sonata
* Fortepiano uchun iki sonatina (1940, 1943), 24 preludiya (1951—1963)
* Puflama va estrada orkestri uchun asarlar, kinofilmlar, teatr tomoshalari uchun musiqalar&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

=== Kamera vokal asarlari ===
* Umar Xayyom sheʼrlariga ovoz va fortepiano uchun 6 ruboiy (1946)
* Aleksandr Pushkin sheʼrlariga ovoz va fortepiano uchun „Men sizni sevardim“ va „Gruziya tepaliklarida“ romanslari (1949)

=== Vokal-simfonik asarlari ===
* Koʻngil qoʻshigʻi kantatası (1938)
* Sevinch qoʻshigʻi kantatası (1947)
* Ovoz va jaz orkestri uchun 3 nokturn (1958)
* Partiyamiz kantatası (1959)
* Doʻstlik madhiyasi (1972)

== Xotirasining abadiylashtirilishi ==
[[Image:Exibition related to Gara Garayev.jpg|400px|right]]
1986-yildan Ozarbayjon Madaniyat Vazirligining koʻmagi bilan Bokuda bastakor xotirasiga bagʻishlangan Xalqaro zamonaviy musiqa festivali oʻtkaziladi.

Bokuda metro stansiyasi, Bokuda prospekt, Imishlida koʻcha nomi, Moskvada 75-sonli Bolalar musiqa maktabi, Kemaga Qora Qorayev nomi berilgan.

Bokuda Qora Qorayev yashagan uyning devorida xotira lavhasi oʻrnatilgan.

2001-yil 3-fevralda Boku shahrining 28-may koʻchasida Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyev tomonidan Qora Qorayev obidasi ochildi.&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt;

2014-yil 20-iyunda Moskvada Qora Qorayevning 1973-yildan 1982-yilgacha yashagan uyida xotira lavhasi oʻrnatilgan.

== Filmografiya ==
=== Bastakor sifatida ===
* Ordenli Ozarbayjon (film, 1938)(toʻliq metrajli film)
* Bir oila (film, 1943)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Kaspiy dengizchilari (film, 1944) (toʻliq metrajli hujjatli film)
* Boku chiroqlari (film, 1950) (toʻliq metrajli badiiy film)
* Mingachavir (film, 1950) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Kaspiy neftchilari haqida doston (film, 1953) (toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* Bir mahalladan ikki kishi (film, 1957) (toʻliq metrajli badiiy film)
* Don Kixot (film, 1957)(toʻliq metrajli badiiy film)(Rossiya)
* Uning keng yuragi (film, 1958)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Uzoq sohillarda (film, 1958)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Dengizni fath etganlar (film, 1959)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* Asl doʻst (film, 1959)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Matteo Falkone (film, 1960)(qisqa metrajli badiiy film)
* Layli və Majnun (film, 1961)(toʻliq metrajli badiiy film)
* İnson maskan qurar (film, 1967)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Nizomiy (film, 1982)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Yetti goʻzal (film, 1982)(toʻliq metrajli badiiy film-balet)

=== Ishtirok etgan filmlar ===
* Kechki konsert (film, 1948)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Bulbul (film, 1968)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Respublikam haqida haqiqat (film, 1972) (toʻliq metrajli hujjatli film)
* Yurak nagʻmasi (film, 1989) (qisqa metrajli hujjatli film)

=== Asarlaridan foydalanilgan filmlar ===
* Aziz xalqimga (film, 1954)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* 150 yil. Mirza Fatali Axundov (film, 1962)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Uchinchi simfoniya (film, 1968) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Apsheron ritmlari (film, 1970) (toʻliq metrajli badiiy-musiqali televideniye filmi)
* Doʻstlik madhiyasi (film, 1974) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Afsonalar olamida (film, 1975) (qisqa metrajli badiiy film)(Rossiya)
* Nagʻmakor tuproq (film, 1981) (tammetrajlı musiqili film)
* Alvido, janub shahri (film, 2006) (toʻliq metrajli badiiy film)
* 40-eshik (film, 2008)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Haqiqatning oʻzi (film, 2008)(toʻliq metrajli hujjatli film)
* Oʻlim navbati (film, 2009)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Ufqdan oʻtganlar (film, 2011)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)

=== Unga bagʻishlangan filmlar ===
* Bu haqiqat ovozidir. Bastakor Qora Qorayev (film, 1968) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Qora Qorayev-60 (film, 1978) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Bastakor Qora Qorayev. Opus-78 (film, 1979) (qisqa metrajli hujjatli film)

== Yana qarang ==
* [[:az:İldırımlı yollarla (balet)|Yashinli yoʻllar bilan (balet)]]{{ref-az}}
* [[:az:Yeddi gözəl (balet)|Yetti goʻzal (balet)]]{{ref-az}}
* [[:az:Qarayevlər|Qorayevlar]]{{ref-az}}

== Xorijiy oʻtishlar ==
{{Commons turkum|Gara Garayev}}
* [http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/az/cr_janr.html Qora Qorayev - sanʼatida janrlar]
* [http://www.youtube.com/watch?v=QV-T_mBXGc8 „Vatan“ operasidan Mardon ariyasi, Javid Samadov ijrosida]
* [https://www.youtube.com/watch?v=WJIpxY0xTA0 Qorayev asarlarining organ uchun ishlovlaridan iborat CD]

== Adabiyotlar ==
* &quot;„Uzaq sahillərdə“ ekranda&quot; [Filmin quruluşçu rejissoru Tofiq Tağızadə yoldaşla müxbirimizin müsahibəsi] //Kommunist.- 1958.- 13 avqust.
* Ağamirov, A. „Uzaq sahillərdə“ //Kommunist.- 1958.- 19 avqust.
* Hüseynova, M; Sultanov, Ə; Məmmədov, Y; Əliyev, S; Kazımov, R; Yusifov, Ə. „Uzaq sahillərdə“ //Kommunist.- 1958.- 22 avqust.
* Rəşid Şəfəq. „Qara Qarayev-75: Azərbaycan musiqisinin iftixarı“ //Odlar yurdu.- 1993,- 20 fevral.- № 5-6.- səh. 2.
* „Zamanın böyük bəstəkarı“. Vidadi Xəlilov. Ömür yollarında. Bakı: Nərgiz, 2012. — səh. 155.

== Manbalar ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;R1&quot; &gt;[http://kayzen.az/blog/musiqi%C3%A7il%C9%99r/3378/qara-qarayev.html Kayzen.az — Böyük musiqiçilər: Qara Qarayev]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R2&quot; &gt;[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=11244 Karaev Kara Abulfaz ogli]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R3&quot; &gt;Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R4&quot; &gt;[http://www.mct.gov.az/az/region-xeberleri/dahi-bestekar-qara-qarayevin-anadan-olmasindan-100-il-otur Dahi bəstəkar Qara Qarayevin anadan olmasından 100 il ötür]&lt;/ref&gt;..
&lt;/references&gt;
{{DEFAULTSORT:Qorayev, Qora}}
[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Bastakorlar]]
[[Turkum:Ozarbayjon bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon opera bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon balet bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon dirijyorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon xor dirijyorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon musiqashunoslari]]
[[Turkum:Ozarbayjon musiqa oʻqituvchilari]]
[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1982-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:5-fevralda tugʻilganlar]]
[[Turkum:18-mayda vafot etganlar]]
[[Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha musiqachilar]]</text>
      <sha1>1pm6a1tpwgzikhmax39iegwqq1p3lpr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121561</id>
      <parentid>6121560</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15832" sha1="gpgfbvxr1v1x4tj9qij47s6gq59clro" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat
|ismi                     = Qora Qorayev
|asl ismi                 = 
|portret                  =Кара Абульфаз оглы Караев.jpg
|portret imzosi           = 
|tavsif                   = 
|tavallud sanasi          = 5-fevral 1918-yil
|tavallud joyi            = Boku, Rossiya İmperiyasi
|fuqaroligi               =
|vafot sanasi             = 13-may 1982-yil  (64 yoshda)
|vafot joyi               = Moskva, SSSR
|turmush ortogi           =
|universitet              =
|millati                  = Ozarbayjon
|dini                     =
|otaonasi                 = 
|otasi                    = Abulfayz Qorayev
|onasi                    = Sona xonim Iskandar qizi
|bolalari                 =
|bilimi                   = musiqa
|partiyasi                =
|sayt                     = http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/
|imzo                     =
}}

'''Qora Abulfayz oʻgʻli Qorayev''' (t. 5-fevral 1918-yil — v. 13-may 1982-yil) — mashhur [[Ozarbayjon]] [[bastakor]]&lt;nowiki/&gt;i va pedagogi. SSSR Xalq Artisti (1959), Stalin mukofoti laureati (1946, 1948), Lenin mukofoti laureati (1967), [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni|Sotsialistik mehnat qahramoni]] (1978), Lenin, Oktyabr Inqilobi va Qizil Mehnat Bayrogʻi ordenlari laureati, SSSR Oliy Soveti deputati, OMFA akademigi. Urushdan keyingi davr Ozarbayjon madaniyatining eng mashhur namoyandalaridan biri.

== Hayoti ==
[[Image:Childhood of Qara Qarayev.jpg|200px|right|thumb|Qora Qorayevning yoshlar davri]]
Qora Qorayev 1918-yil 5-fevralda [[Boku]] shahrida mashhur doktor-pediatr Abulfayz Qorayevning va Sona xonim Iskandar qizi oilasida tugʻildi. Qora Qorayev oilasida oʻzini musiqa sanʼatiga bagʻishlagan ilk shaxs hisoblanadi. Ota tomondan Absheronning Fatmayi qishlogʻidan, ona tomondan bobosi Iskandarbey Oxundov esa Shamaxining mashhur vakillaridan edi. Bu oila XX asrning Boku ziyolilaridek juda boy ham emasdi&lt;ref name=&quot;R1&quot; /&gt; 1926-yilda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi qoshidagi musiqa maktabiga qabul qilindi, 1930-yildan Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi qoshidagi musiqa texnikumida professor Georgiy Sharoyevning fortepiano guruhi talabasi, 1935-yildan esa Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasida bastakorlik (Leopold Rudolf) va Ozarbayjon xalq musiqasi asoslari (Uzeyir Hojibeyov) guruhi talabasi boʻldi. 1938-yildan 1940-yilgacha P.I.Chaykovskiy nomidagi Moskva Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhining (A.N.Aleksandrov) talabasi boʻldi. Bir qancha vaqt Bokuda yashagach yana 1946-yilgacha Moskva Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhi (Dmitriy Shostakovich) talabasi boʻldi. 1982-yil 13-mayda Moskva shahrida vafot etdi. Bokuda dafn qilindi. Bastakor Faraj Qorayevning otasi, doktor-pediatr Mursal Qorayevning ukasi va Madaniyat va turizm vaziri Abulfas Qorayevning amakisidir.

== Faoliyati ==
[[Image:Scene from Don Kichote ballet.jpg|300px|right|thumb|&quot;Don Kixot&quot; baletidan]]
1937-yildan Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasiga aʼzo boʻldi. Moskvadan qayitgach 1941-yilda Muslim Magomayev nomidagi Ozarbayjon Davlat Filarmoniyasining badiiy rahbari vazifasiga tayinlandi. 1944-yilda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasining boshqaruv hay’ati raisi muovini boʻldi. 1946-yildan Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhida oʻqituvchi sifatida ish boshladi, shu yili SSSR Bastakorlar Uyushmasi tashkiloti komiteti aʼzosi etib saylandi.

1948-yilda SSSR Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati aʼzosi etib saylandi, Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi dotsenti, Ozarbayjon Fanlar Akademiyasi arxitektura va tasviriy sanʼat instituti musiqa boʻlinmasiga rahbarlik qilishni boshladi. 1949-1953-yillarda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi direktori boʻldi. 1950-yilda SSSR Vazirlar Soveti qoshidagi SSSR Davlat mukofotlari boʻyicha komitet aʼzosi sifatida tayinlandi, 1952-yilda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati raisi etib tayinlandi.

1953-yilda Leningrad Davlat Kichik („Maliy“) opera teatrida „Yetti goʻzal“ baletining ilk spektakli qoʻyildi.

1954-1982-yillarda SSSR Lenin va Davlat mukofotlari komiteti aʼzosi boʻldi.

1956-1973-yillarda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasining birinchi kotibi sifatida ishladi, 1957-yilda SSSR kinematografiya ishchilari uyushmasi aʼzosi, 1962-yilgacha SSSR Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati aʼzosi boʻldi. 1955-1976-yillarda IV-IX chaqiruv SSSR Oliy Sovetlari deputati sifatida faoliyat koʻrsatdi.

1959-yilda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi bastakorlik kafedrasi professori, Ozarbayjon Fanlar Akademiyasi akademigi. 1960-yilda Ozarbayjon Kommunist Partiyasi Markaziy Komiteti aʼzosi boʻldi.

1961-yilda Janubiy Afrika yozuvchisi Piter Abrahamsning asari asosida yozgan „Yashinli yoʻllar bilan“ baletidan Ikkinchi toʻplam ijrosi bilan bogʻliq Los-Anjelesda I xalqaro modern musiqa festivalining ishtirokchisi boʻldi.

1963-yilda Leningrad Davlat Kichik („Maliy“) opera teatri gastrollari vaqti Qohirada „Yetti goʻzal“ baletining taqdimoti bilan bogʻliq Misr Arab Respublikasida safarda boʻldi. 1964-yilda SSSR Katta teatrining gastrollari vaqti „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti bilan „Varshava kuzi“ modern musiqa festivalida ishtirok etdi.

1965-yilda 21-aprelda [[Moskva|Moskvada]], 2-iyunda Bokuda Uchinchi simfoniyaning ilk ijrosi taqdim etildi.

1966-yilda Dirijyorlarning Ikkinchi Umumittifoq musobaqasida boshqaruv kengashi raisi boʻldi, sovet madaniyat va tasviriy sanʼat ustalari orasida Ispaniyaga safar qildi. „Klassik toʻplam“ ning birinchi namoyishi Boku shahrida boʻlib oʻtdi.

1968-yil 21-aprelda Gorkiy (Hozirgi Nijni Novgorod) shahrida, 28-aprelda Moskvada Violino bilan simfonik orkestr uchun Konsertning ilk namoyishi boʻldi.

1969-yilda „Yetti goʻzal“ baleti va „Layli va Majnun“ simfonik poemasining musiqasiga balet namoyishi bilan bogʻliq Parijda oʻtkazilgan umumdunyo raqs festivaliga, sovet madaniyat va tasviriy sanʼat ustalari orasida Yaponiyaga safar qildi.

1971-yilda „Goyya“ filmiga yozgan musiqa uchun film suratga olinishi bilan bogʻliq Germaniya Demokratik Respublikasida safarda boʻldi.

1972-yilda „Varshava kuzi“ modern musiqa festivalida va bastakorlar uyushmasi kotibliklarining yigʻilishlarida oʻtkazilgan balet artistlarining Ikkinchi xalqaro musobaqasida hay’at aʼzosi boʻldi.

1973-yilda P.I. Chaykovskiy nomidagi V xalqaro musiqa musobaqasining hay’at aʼzosi, modal musiqa masalalari bilan bogʻliq Turkiyada oʻtkazilgan xalqaro kongressda ishtirok etdi.

1976-yilda „Yosh bastakorlarni yetishtirish“ simpoziumining faoliyatida ishtirok etdi, sovet va italyan bastakorlarining ikki tarafli ishtiroki bilkan aloqador Italiyaning Pezaro shahriga safar qildi.

1978-yilda Umumdunyo mualliflik huquqlari agentligi kongresining ishtirokchisi sifatida Parijda safarda boʻldi, Moskva operetta teatrida „Telba gaskoniyalik“ musiqali spektakli namoyish etildi.

Qora Qorayev, shuningdek, ajoyib oʻqituvchi, bir qancha iqtidorli bastakorlarga ustozlik qilib, Ozarbayjon musiqasi tadqiqiga oid maqolalar chop ettirdi.

== Nomlar va mukofotlar ==
[[Image:Stamp of Azerbaijan 517.jpg|300px|right]]
* Koʻrsatgan xizmatlari uchun medali (1946)
* Stalin mukofoti (1946)
* Vatan operasi uchun SSSR Davlat mukofoti (1946)
* „Layli va Majnun“ simfonik poemasi uchun Davlat mukofoti (1948)
* Stalin mukofoti (1948)
* Ozarbayjon SSR xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1955)
* Bir mahalladosh ikki yigit filmi musiqasi uchun birinchi Umumittifoq sovet filmlari festivali laureati (1957)
* Ozarbayjon SSR xalq artisti (1958)
* SSSR Xalq Artisti (1959)
* Uzoq sohillarda filmi musiqasi uchun Kievda Umumittifoq kinofestivalida II Mukofot (1959)
* Qizil xizmat bayrogʻi ordeni (1961)
* Antoniy va Kleopatra spektakliga yozgan musiqasi uchun M.F.Axundov mukofoti (1965)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti uchun Lenin mukofoti (1967)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti uchun [[Lenin ordeni]] (1967)
* [[Oktyabr Inqilobi ordeni]] (1971)
* Sotsialist Xizmati Qahramoni (1978)&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;
* 1941-1945-yillar Ulugʻ Vatan urushida jasoratli xizmatlari uchun medali

== Asarlari ==

=== Operalar ===
* Vatan (1945) — Javdat Hojiyev bilan birga
* Zariflik (1972) — fransuz yozuvchisi Anri Barbus asari asosida ayol ovozi va kamera orkestri uchun monodrama (1972)

=== Baletlar ===
* Yetti goʻzal (1952)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ (1958) — Janubiy Afrika yozuvchisi Piter Abrahamsning asari asosida
* „Layli va Majnun“ (1969) — ayni nomdagi simfonik poemasi asosida bir pardali xoreografik poema
* Don Kixot simfonik gravurlari (2000) — ayni nomdagi simfonik gravurlar asosida bir pardali balet


=== Muzikl ===
* „Telba gaskoniyalik“ — fransuz dramaturgi E.Rostaning „Sirano de Berjerak“ komediyasi asosida Ozarbayjon musiqasi uchun yangi boʻlgan muzikl

=== Orkestr uchun asarlari ===
* „Layli va Majnun“ simfonik poemasi (1947) — Nizomiy poemasi asosida
* „Yetti goʻzal“ simfonik süita (1949)
* Don Kixot simfonik gravurlari (1960) — ispan yozuvchisi Migel de Servantes asari asosida
* Uch simfoniya (1943, 1946, 1965) — III simfoniya Ozarbayjon musiqasiga dodekfoniya yozuv usulining olib kelinishi bilan aloqador.
* Ozarbayjon suitasi (1939)
* Vyetnam suitasi
* Alban rapsodiyasi (1952)
* Klassik suita (1966)
* Fortepiano va orkestr uchun „Yoshlik“ poemasi (1937)
* Skripka və orkestr uchun konsert (1967)

=== Kamera asarlari ===
* Ikki simli kvartet
* Kvartettino
* Skripka və fortepiano uchun sonata
* Fortepiano uchun iki sonatina (1940, 1943), 24 preludiya (1951—1963)
* Puflama va estrada orkestri uchun asarlar, kinofilmlar, teatr tomoshalari uchun musiqalar&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

=== Kamera vokal asarlari ===
* Umar Xayyom sheʼrlariga ovoz va fortepiano uchun 6 ruboiy (1946)
* Aleksandr Pushkin sheʼrlariga ovoz va fortepiano uchun „Men sizni sevardim“ va „Gruziya tepaliklarida“ romanslari (1949)

=== Vokal-simfonik asarlari ===
* Koʻngil qoʻshigʻi kantatası (1938)
* Sevinch qoʻshigʻi kantatası (1947)
* Ovoz va jaz orkestri uchun 3 nokturn (1958)
* Partiyamiz kantatası (1959)
* Doʻstlik madhiyasi (1972)

== Xotirasining abadiylashtirilishi ==
[[Image:Exibition related to Gara Garayev.jpg|400px|right]]
1986-yildan Ozarbayjon Madaniyat Vazirligining koʻmagi bilan Bokuda bastakor xotirasiga bagʻishlangan Xalqaro zamonaviy musiqa festivali oʻtkaziladi.

Bokuda metro stansiyasi, Bokuda prospekt, Imishlida koʻcha nomi, Moskvada 75-sonli Bolalar musiqa maktabi, Kemaga Qora Qorayev nomi berilgan.

Bokuda Qora Qorayev yashagan uyning devorida xotira lavhasi oʻrnatilgan.

2001-yil 3-fevralda Boku shahrining 28-may koʻchasida Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyev tomonidan Qora Qorayev obidasi ochildi.&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt;

2014-yil 20-iyunda Moskvada Qora Qorayevning 1973-yildan 1982-yilgacha yashagan uyida xotira lavhasi oʻrnatilgan.

== Filmografiya ==
=== Bastakor sifatida ===
* Ordenli Ozarbayjon (film, 1938)(toʻliq metrajli film)
* Bir oila (film, 1943)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Kaspiy dengizchilari (film, 1944) (toʻliq metrajli hujjatli film)
* Boku chiroqlari (film, 1950) (toʻliq metrajli badiiy film)
* Mingachavir (film, 1950) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Kaspiy neftchilari haqida doston (film, 1953) (toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* Bir mahalladan ikki kishi (film, 1957) (toʻliq metrajli badiiy film)
* Don Kixot (film, 1957)(toʻliq metrajli badiiy film)(Rossiya)
* Uning keng yuragi (film, 1958)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Uzoq sohillarda (film, 1958)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Dengizni fath etganlar (film, 1959)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* Asl doʻst (film, 1959)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Matteo Falkone (film, 1960)(qisqa metrajli badiiy film)
* Layli və Majnun (film, 1961)(toʻliq metrajli badiiy film)
* İnson maskan qurar (film, 1967)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Nizomiy (film, 1982)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Yetti goʻzal (film, 1982)(toʻliq metrajli badiiy film-balet)

=== Ishtirok etgan filmlar ===
* Kechki konsert (film, 1948)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Bulbul (film, 1968)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Respublikam haqida haqiqat (film, 1972) (toʻliq metrajli hujjatli film)
* Yurak nagʻmasi (film, 1989) (qisqa metrajli hujjatli film)

=== Asarlaridan foydalanilgan filmlar ===
* Aziz xalqimga (film, 1954)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* 150 yil. Mirza Fatali Axundov (film, 1962)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Uchinchi simfoniya (film, 1968) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Apsheron ritmlari (film, 1970) (toʻliq metrajli badiiy-musiqali televideniye filmi)
* Doʻstlik madhiyasi (film, 1974) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Afsonalar olamida (film, 1975) (qisqa metrajli badiiy film)(Rossiya)
* Nagʻmakor tuproq (film, 1981) (tammetrajlı musiqili film)
* Alvido, janub shahri (film, 2006) (toʻliq metrajli badiiy film)
* 40-eshik (film, 2008)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Haqiqatning oʻzi (film, 2008)(toʻliq metrajli hujjatli film)
* Oʻlim navbati (film, 2009)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Ufqdan oʻtganlar (film, 2011)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)

=== Unga bagʻishlangan filmlar ===
* Bu haqiqat ovozidir. Bastakor Qora Qorayev (film, 1968) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Qora Qorayev-60 (film, 1978) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Bastakor Qora Qorayev. Opus-78 (film, 1979) (qisqa metrajli hujjatli film)

== Yana qarang ==
* [[:az:İldırımlı yollarla (balet)|Yashinli yoʻllar bilan (balet)]]{{ref-az}}
* [[:az:Yeddi gözəl (balet)|Yetti goʻzal (balet)]]{{ref-az}}
* [[:az:Qarayevlər|Qorayevlar]]{{ref-az}}

== Xorijiy oʻtishlar ==
{{Commons turkum|Gara Garayev}}
* [http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/az/cr_janr.html Qora Qorayev - sanʼatida janrlar]
* [http://www.youtube.com/watch?v=QV-T_mBXGc8 „Vatan“ operasidan Mardon ariyasi, Javid Samadov ijrosida]
* [https://www.youtube.com/watch?v=WJIpxY0xTA0 Qorayev asarlarining organ uchun ishlovlaridan iborat CD]

== Adabiyotlar ==
* &quot;„Uzaq sahillərdə“ ekranda&quot; [Filmin quruluşçu rejissoru Tofiq Tağızadə yoldaşla müxbirimizin müsahibəsi] //Kommunist.- 1958.- 13 avqust.
* Ağamirov, A. „Uzaq sahillərdə“ //Kommunist.- 1958.- 19 avqust.
* Hüseynova, M; Sultanov, Ə; Məmmədov, Y; Əliyev, S; Kazımov, R; Yusifov, Ə. „Uzaq sahillərdə“ //Kommunist.- 1958.- 22 avqust.
* Rəşid Şəfəq. „Qara Qarayev-75: Azərbaycan musiqisinin iftixarı“ //Odlar yurdu.- 1993,- 20 fevral.- № 5-6.- səh. 2.
* „Zamanın böyük bəstəkarı“. Vidadi Xəlilov. Ömür yollarında. Bakı: Nərgiz, 2012. — səh. 155.

== Manbalar ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;R1&quot; &gt;[http://kayzen.az/blog/musiqi%C3%A7il%C9%99r/3378/qara-qarayev.html Kayzen.az — Böyük musiqiçilər: Qara Qarayev]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R2&quot; &gt;[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=11244 Karaev Kara Abulfaz ogli]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R3&quot; &gt;Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R4&quot; &gt;[http://www.mct.gov.az/az/region-xeberleri/dahi-bestekar-qara-qarayevin-anadan-olmasindan-100-il-otur Dahi bəstəkar Qara Qarayevin anadan olmasından 100 il ötür]&lt;/ref&gt;..
&lt;/references&gt;
{{DEFAULTSORT:Qorayev, Qora}}
[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Bastakorlar]]
[[Turkum:Ozarbayjon bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon opera bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon balet bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon dirijyorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon xor dirijyorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon musiqashunoslari]]
[[Turkum:Ozarbayjon musiqa oʻqituvchilari]]
[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1982-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:5-fevralda tugʻilganlar]]
[[Turkum:18-mayda vafot etganlar]]
[[Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha musiqachilar]]</text>
      <sha1>gpgfbvxr1v1x4tj9qij47s6gq59clro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121563</id>
      <parentid>6121561</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15823" sha1="22xcoooxs1nr7dmbb3e88zn9vesr311" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat
|ismi                     = Qora Qorayev
|asl ismi                 = 
|portret                  =Кара Абульфаз оглы Караев.jpg
|portret imzosi           = 
|tavsif                   = 
|tavallud sanasi          = 5-fevral 1918-yil
|tavallud joyi            = Boku, Rossiya İmperiyasi
|fuqaroligi               =
|vafot sanasi             = 13-may 1982-yil  (64 yoshda)
|vafot joyi               = Moskva, SSSR
|turmush ortogi           =
|universitet              =
|millati                  = Ozarbayjon
|dini                     =
|otaonasi                 = 
|otasi                    = Abulfayz Qorayev
|onasi                    = Sona xonim Iskandar qizi
|bolalari                 =
|bilimi                   = musiqa
|partiyasi                =
|sayt                     = http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/
|imzo                     =
}}

'''Qora Abulfayz oʻgʻli Qorayev''' (t. 5-fevral 1918-yil — v. 13-may 1982-yil) — mashhur [[Ozarbayjon]] [[bastakor]]i va pedagogi. SSSR Xalq Artisti (1959), Stalin mukofoti laureati (1946, 1948), Lenin mukofoti laureati (1967), [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni|Sotsialistik mehnat qahramoni]] (1978), Lenin, Oktyabr Inqilobi va Qizil Mehnat Bayrogʻi ordenlari laureati, SSSR Oliy Soveti deputati, OMFA akademigi. Urushdan keyingi davr Ozarbayjon madaniyatining eng mashhur namoyandalaridan biri.

== Hayoti ==
[[Image:Childhood of Qara Qarayev.jpg|200px|right|thumb|Qora Qorayevning yoshlar davri]]
Qora Qorayev 1918-yil 5-fevralda [[Boku]] shahrida mashhur doktor-pediatr Abulfayz Qorayevning va Sona xonim Iskandar qizi oilasida tugʻildi. Qora Qorayev oilasida oʻzini musiqa sanʼatiga bagʻishlagan ilk shaxs hisoblanadi. Ota tomondan Absheronning Fatmayi qishlogʻidan, ona tomondan bobosi Iskandarbey Oxundov esa Shamaxining mashhur vakillaridan edi. Bu oila XX asrning Boku ziyolilaridek juda boy ham emasdi&lt;ref name=&quot;R1&quot; /&gt; 1926-yilda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi qoshidagi musiqa maktabiga qabul qilindi, 1930-yildan Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi qoshidagi musiqa texnikumida professor Georgiy Sharoyevning fortepiano guruhi talabasi, 1935-yildan esa Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasida bastakorlik (Leopold Rudolf) va Ozarbayjon xalq musiqasi asoslari (Uzeyir Hojibeyov) guruhi talabasi boʻldi. 1938-yildan 1940-yilgacha P.I.Chaykovskiy nomidagi Moskva Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhining (A.N.Aleksandrov) talabasi boʻldi. Bir qancha vaqt Bokuda yashagach yana 1946-yilgacha Moskva Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhi (Dmitriy Shostakovich) talabasi boʻldi. 1982-yil 13-mayda Moskva shahrida vafot etdi. Bokuda dafn qilindi. Bastakor Faraj Qorayevning otasi, doktor-pediatr Mursal Qorayevning ukasi va Madaniyat va turizm vaziri Abulfas Qorayevning amakisidir.

== Faoliyati ==
[[Image:Scene from Don Kichote ballet.jpg|300px|right|thumb|&quot;Don Kixot&quot; baletidan]]
1937-yildan Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasiga aʼzo boʻldi. Moskvadan qayitgach 1941-yilda Muslim Magomayev nomidagi Ozarbayjon Davlat Filarmoniyasining badiiy rahbari vazifasiga tayinlandi. 1944-yilda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasining boshqaruv hay’ati raisi muovini boʻldi. 1946-yildan Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhida oʻqituvchi sifatida ish boshladi, shu yili SSSR Bastakorlar Uyushmasi tashkiloti komiteti aʼzosi etib saylandi.

1948-yilda SSSR Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati aʼzosi etib saylandi, Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi dotsenti, Ozarbayjon Fanlar Akademiyasi arxitektura va tasviriy sanʼat instituti musiqa boʻlinmasiga rahbarlik qilishni boshladi. 1949-1953-yillarda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi direktori boʻldi. 1950-yilda SSSR Vazirlar Soveti qoshidagi SSSR Davlat mukofotlari boʻyicha komitet aʼzosi sifatida tayinlandi, 1952-yilda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati raisi etib tayinlandi.

1953-yilda Leningrad Davlat Kichik („Maliy“) opera teatrida „Yetti goʻzal“ baletining ilk spektakli qoʻyildi.

1954-1982-yillarda SSSR Lenin va Davlat mukofotlari komiteti aʼzosi boʻldi.

1956-1973-yillarda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasining birinchi kotibi sifatida ishladi, 1957-yilda SSSR kinematografiya ishchilari uyushmasi aʼzosi, 1962-yilgacha SSSR Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati aʼzosi boʻldi. 1955-1976-yillarda IV-IX chaqiruv SSSR Oliy Sovetlari deputati sifatida faoliyat koʻrsatdi.

1959-yilda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi bastakorlik kafedrasi professori, Ozarbayjon Fanlar Akademiyasi akademigi. 1960-yilda Ozarbayjon Kommunist Partiyasi Markaziy Komiteti aʼzosi boʻldi.

1961-yilda Janubiy Afrika yozuvchisi Piter Abrahamsning asari asosida yozgan „Yashinli yoʻllar bilan“ baletidan Ikkinchi toʻplam ijrosi bilan bogʻliq Los-Anjelesda I xalqaro modern musiqa festivalining ishtirokchisi boʻldi.

1963-yilda Leningrad Davlat Kichik („Maliy“) opera teatri gastrollari vaqti Qohirada „Yetti goʻzal“ baletining taqdimoti bilan bogʻliq Misr Arab Respublikasida safarda boʻldi. 1964-yilda SSSR Katta teatrining gastrollari vaqti „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti bilan „Varshava kuzi“ modern musiqa festivalida ishtirok etdi.

1965-yilda 21-aprelda [[Moskva|Moskvada]], 2-iyunda Bokuda Uchinchi simfoniyaning ilk ijrosi taqdim etildi.

1966-yilda Dirijyorlarning Ikkinchi Umumittifoq musobaqasida boshqaruv kengashi raisi boʻldi, sovet madaniyat va tasviriy sanʼat ustalari orasida Ispaniyaga safar qildi. „Klassik toʻplam“ ning birinchi namoyishi Boku shahrida boʻlib oʻtdi.

1968-yil 21-aprelda Gorkiy (Hozirgi Nijni Novgorod) shahrida, 28-aprelda Moskvada Violino bilan simfonik orkestr uchun Konsertning ilk namoyishi boʻldi.

1969-yilda „Yetti goʻzal“ baleti va „Layli va Majnun“ simfonik poemasining musiqasiga balet namoyishi bilan bogʻliq Parijda oʻtkazilgan umumdunyo raqs festivaliga, sovet madaniyat va tasviriy sanʼat ustalari orasida Yaponiyaga safar qildi.

1971-yilda „Goyya“ filmiga yozgan musiqa uchun film suratga olinishi bilan bogʻliq Germaniya Demokratik Respublikasida safarda boʻldi.

1972-yilda „Varshava kuzi“ modern musiqa festivalida va bastakorlar uyushmasi kotibliklarining yigʻilishlarida oʻtkazilgan balet artistlarining Ikkinchi xalqaro musobaqasida hay’at aʼzosi boʻldi.

1973-yilda P.I. Chaykovskiy nomidagi V xalqaro musiqa musobaqasining hay’at aʼzosi, modal musiqa masalalari bilan bogʻliq Turkiyada oʻtkazilgan xalqaro kongressda ishtirok etdi.

1976-yilda „Yosh bastakorlarni yetishtirish“ simpoziumining faoliyatida ishtirok etdi, sovet va italyan bastakorlarining ikki tarafli ishtiroki bilkan aloqador Italiyaning Pezaro shahriga safar qildi.

1978-yilda Umumdunyo mualliflik huquqlari agentligi kongresining ishtirokchisi sifatida Parijda safarda boʻldi, Moskva operetta teatrida „Telba gaskoniyalik“ musiqali spektakli namoyish etildi.

Qora Qorayev, shuningdek, ajoyib oʻqituvchi, bir qancha iqtidorli bastakorlarga ustozlik qilib, Ozarbayjon musiqasi tadqiqiga oid maqolalar chop ettirdi.

== Nomlar va mukofotlar ==
[[Image:Stamp of Azerbaijan 517.jpg|300px|right]]
* Koʻrsatgan xizmatlari uchun medali (1946)
* Stalin mukofoti (1946)
* Vatan operasi uchun SSSR Davlat mukofoti (1946)
* „Layli va Majnun“ simfonik poemasi uchun Davlat mukofoti (1948)
* Stalin mukofoti (1948)
* Ozarbayjon SSR xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1955)
* Bir mahalladosh ikki yigit filmi musiqasi uchun birinchi Umumittifoq sovet filmlari festivali laureati (1957)
* Ozarbayjon SSR xalq artisti (1958)
* SSSR Xalq Artisti (1959)
* Uzoq sohillarda filmi musiqasi uchun Kievda Umumittifoq kinofestivalida II Mukofot (1959)
* Qizil xizmat bayrogʻi ordeni (1961)
* Antoniy va Kleopatra spektakliga yozgan musiqasi uchun M.F.Axundov mukofoti (1965)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti uchun Lenin mukofoti (1967)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti uchun [[Lenin ordeni]] (1967)
* [[Oktyabr Inqilobi ordeni]] (1971)
* Sotsialist Xizmati Qahramoni (1978)&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;
* 1941-1945-yillar Ulugʻ Vatan urushida jasoratli xizmatlari uchun medali

== Asarlari ==

=== Operalar ===
* Vatan (1945) — Javdat Hojiyev bilan birga
* Zariflik (1972) — fransuz yozuvchisi Anri Barbus asari asosida ayol ovozi va kamera orkestri uchun monodrama (1972)

=== Baletlar ===
* Yetti goʻzal (1952)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ (1958) — Janubiy Afrika yozuvchisi Piter Abrahamsning asari asosida
* „Layli va Majnun“ (1969) — ayni nomdagi simfonik poemasi asosida bir pardali xoreografik poema
* Don Kixot simfonik gravurlari (2000) — ayni nomdagi simfonik gravurlar asosida bir pardali balet


=== Muzikl ===
* „Telba gaskoniyalik“ — fransuz dramaturgi E.Rostaning „Sirano de Berjerak“ komediyasi asosida Ozarbayjon musiqasi uchun yangi boʻlgan muzikl

=== Orkestr uchun asarlari ===
* „Layli va Majnun“ simfonik poemasi (1947) — Nizomiy poemasi asosida
* „Yetti goʻzal“ simfonik süita (1949)
* Don Kixot simfonik gravurlari (1960) — ispan yozuvchisi Migel de Servantes asari asosida
* Uch simfoniya (1943, 1946, 1965) — III simfoniya Ozarbayjon musiqasiga dodekfoniya yozuv usulining olib kelinishi bilan aloqador.
* Ozarbayjon suitasi (1939)
* Vyetnam suitasi
* Alban rapsodiyasi (1952)
* Klassik suita (1966)
* Fortepiano va orkestr uchun „Yoshlik“ poemasi (1937)
* Skripka və orkestr uchun konsert (1967)

=== Kamera asarlari ===
* Ikki simli kvartet
* Kvartettino
* Skripka və fortepiano uchun sonata
* Fortepiano uchun iki sonatina (1940, 1943), 24 preludiya (1951—1963)
* Puflama va estrada orkestri uchun asarlar, kinofilmlar, teatr tomoshalari uchun musiqalar&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

=== Kamera vokal asarlari ===
* Umar Xayyom sheʼrlariga ovoz va fortepiano uchun 6 ruboiy (1946)
* Aleksandr Pushkin sheʼrlariga ovoz va fortepiano uchun „Men sizni sevardim“ va „Gruziya tepaliklarida“ romanslari (1949)

=== Vokal-simfonik asarlari ===
* Koʻngil qoʻshigʻi kantatası (1938)
* Sevinch qoʻshigʻi kantatası (1947)
* Ovoz va jaz orkestri uchun 3 nokturn (1958)
* Partiyamiz kantatası (1959)
* Doʻstlik madhiyasi (1972)

== Xotirasining abadiylashtirilishi ==
[[Image:Exibition related to Gara Garayev.jpg|400px|right]]
1986-yildan Ozarbayjon Madaniyat Vazirligining koʻmagi bilan Bokuda bastakor xotirasiga bagʻishlangan Xalqaro zamonaviy musiqa festivali oʻtkaziladi.

Bokuda metro stansiyasi, Bokuda prospekt, Imishlida koʻcha nomi, Moskvada 75-sonli Bolalar musiqa maktabi, Kemaga Qora Qorayev nomi berilgan.

Bokuda Qora Qorayev yashagan uyning devorida xotira lavhasi oʻrnatilgan.

2001-yil 3-fevralda Boku shahrining 28-may koʻchasida Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyev tomonidan Qora Qorayev obidasi ochildi.&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt;

2014-yil 20-iyunda Moskvada Qora Qorayevning 1973-yildan 1982-yilgacha yashagan uyida xotira lavhasi oʻrnatilgan.

== Filmografiya ==
=== Bastakor sifatida ===
* Ordenli Ozarbayjon (film, 1938)(toʻliq metrajli film)
* Bir oila (film, 1943)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Kaspiy dengizchilari (film, 1944) (toʻliq metrajli hujjatli film)
* Boku chiroqlari (film, 1950) (toʻliq metrajli badiiy film)
* Mingachavir (film, 1950) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Kaspiy neftchilari haqida doston (film, 1953) (toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* Bir mahalladan ikki kishi (film, 1957) (toʻliq metrajli badiiy film)
* Don Kixot (film, 1957)(toʻliq metrajli badiiy film)(Rossiya)
* Uning keng yuragi (film, 1958)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Uzoq sohillarda (film, 1958)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Dengizni fath etganlar (film, 1959)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* Asl doʻst (film, 1959)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Matteo Falkone (film, 1960)(qisqa metrajli badiiy film)
* Layli və Majnun (film, 1961)(toʻliq metrajli badiiy film)
* İnson maskan qurar (film, 1967)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Nizomiy (film, 1982)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Yetti goʻzal (film, 1982)(toʻliq metrajli badiiy film-balet)

=== Ishtirok etgan filmlar ===
* Kechki konsert (film, 1948)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Bulbul (film, 1968)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Respublikam haqida haqiqat (film, 1972) (toʻliq metrajli hujjatli film)
* Yurak nagʻmasi (film, 1989) (qisqa metrajli hujjatli film)

=== Asarlaridan foydalanilgan filmlar ===
* Aziz xalqimga (film, 1954)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* 150 yil. Mirza Fatali Axundov (film, 1962)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Uchinchi simfoniya (film, 1968) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Apsheron ritmlari (film, 1970) (toʻliq metrajli badiiy-musiqali televideniye filmi)
* Doʻstlik madhiyasi (film, 1974) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Afsonalar olamida (film, 1975) (qisqa metrajli badiiy film)(Rossiya)
* Nagʻmakor tuproq (film, 1981) (tammetrajlı musiqili film)
* Alvido, janub shahri (film, 2006) (toʻliq metrajli badiiy film)
* 40-eshik (film, 2008)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Haqiqatning oʻzi (film, 2008)(toʻliq metrajli hujjatli film)
* Oʻlim navbati (film, 2009)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Ufqdan oʻtganlar (film, 2011)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)

=== Unga bagʻishlangan filmlar ===
* Bu haqiqat ovozidir. Bastakor Qora Qorayev (film, 1968) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Qora Qorayev-60 (film, 1978) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Bastakor Qora Qorayev. Opus-78 (film, 1979) (qisqa metrajli hujjatli film)

== Yana qarang ==
* [[:az:İldırımlı yollarla (balet)|Yashinli yoʻllar bilan (balet)]]{{ref-az}}
* [[:az:Yeddi gözəl (balet)|Yetti goʻzal (balet)]]{{ref-az}}
* [[:az:Qarayevlər|Qorayevlar]]{{ref-az}}

== Xorijiy oʻtishlar ==
{{Commons turkum|Gara Garayev}}
* [http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/az/cr_janr.html Qora Qorayev - sanʼatida janrlar]
* [http://www.youtube.com/watch?v=QV-T_mBXGc8 „Vatan“ operasidan Mardon ariyasi, Javid Samadov ijrosida]
* [https://www.youtube.com/watch?v=WJIpxY0xTA0 Qorayev asarlarining organ uchun ishlovlaridan iborat CD]

== Adabiyotlar ==
* &quot;„Uzaq sahillərdə“ ekranda&quot; [Filmin quruluşçu rejissoru Tofiq Tağızadə yoldaşla müxbirimizin müsahibəsi] //Kommunist.- 1958.- 13 avqust.
* Ağamirov, A. „Uzaq sahillərdə“ //Kommunist.- 1958.- 19 avqust.
* Hüseynova, M; Sultanov, Ə; Məmmədov, Y; Əliyev, S; Kazımov, R; Yusifov, Ə. „Uzaq sahillərdə“ //Kommunist.- 1958.- 22 avqust.
* Rəşid Şəfəq. „Qara Qarayev-75: Azərbaycan musiqisinin iftixarı“ //Odlar yurdu.- 1993,- 20 fevral.- № 5-6.- səh. 2.
* „Zamanın böyük bəstəkarı“. Vidadi Xəlilov. Ömür yollarında. Bakı: Nərgiz, 2012. — səh. 155.

== Manbalar ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;R1&quot; &gt;[http://kayzen.az/blog/musiqi%C3%A7il%C9%99r/3378/qara-qarayev.html Kayzen.az — Böyük musiqiçilər: Qara Qarayev]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R2&quot; &gt;[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=11244 Karaev Kara Abulfaz ogli]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R3&quot; &gt;Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R4&quot; &gt;[http://www.mct.gov.az/az/region-xeberleri/dahi-bestekar-qara-qarayevin-anadan-olmasindan-100-il-otur Dahi bəstəkar Qara Qarayevin anadan olmasından 100 il ötür]&lt;/ref&gt;..
&lt;/references&gt;
{{DEFAULTSORT:Qorayev, Qora}}
[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Bastakorlar]]
[[Turkum:Ozarbayjon bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon opera bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon balet bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon dirijyorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon xor dirijyorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon musiqashunoslari]]
[[Turkum:Ozarbayjon musiqa oʻqituvchilari]]
[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1982-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:5-fevralda tugʻilganlar]]
[[Turkum:18-mayda vafot etganlar]]
[[Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha musiqachilar]]</text>
      <sha1>22xcoooxs1nr7dmbb3e88zn9vesr311</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121564</id>
      <parentid>6121563</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15836" sha1="pac1e0zqjix5sx0sov811mr7a20erg7" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat
|ismi                     = Qora Qorayev
|asl ismi                 = 
|portret                  =Кара Абульфаз оглы Караев.jpg
|portret imzosi           = 
|tavsif                   = 
|tavallud sanasi          = 5-fevral 1918-yil
|tavallud joyi            = Boku, Rossiya İmperiyasi
|fuqaroligi               =
|vafot sanasi             = 13-may 1982-yil  (64 yoshda)
|vafot joyi               = Moskva, SSSR
|turmush ortogi           =
|universitet              =
|millati                  = Ozarbayjon
|dini                     =
|otaonasi                 = 
|otasi                    = Abulfayz Qorayev
|onasi                    = Sona xonim Iskandar qizi
|bolalari                 =
|bilimi                   = musiqa
|partiyasi                =
|sayt                     = http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/
|imzo                     =
}}

'''Qora Abulfayz oʻgʻli Qorayev''' (t. 5-fevral 1918-yil — v. 13-may 1982-yil) — mashhur [[Ozarbayjon]] [[bastakor]]i va pedagogi. SSSR Xalq Artisti (1959), Stalin mukofoti laureati (1946, 1948), Lenin mukofoti laureati (1967), [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni|Sotsialistik mehnat qahramoni]] (1978), Lenin, Oktyabr Inqilobi va Qizil Mehnat Bayrogʻi ordenlari laureati, SSSR Oliy Soveti deputati, OMFA akademigi. Urushdan keyingi davr Ozarbayjon madaniyatining eng mashhur namoyandalaridan biri.

== Hayoti ==
[[Image:Childhood of Qara Qarayev.jpg|200px|right|thumb|Qora Qorayevning yoshlar davri]]
Qora Qorayev 1918-yil 5-fevralda [[Boku]] shahrida mashhur doktor-pediatr Abulfayz Qorayevning va Sona xonim Iskandar qizi oilasida tugʻildi. Qora Qorayev oilasida oʻzini musiqa sanʼatiga bagʻishlagan ilk shaxs hisoblanadi. Ota tomondan Absheronning Fatmayi qishlogʻidan, ona tomondan bobosi Iskandarbey Oxundov esa Shamaxining mashhur vakillaridan edi. Bu oila XX asrning Boku ziyolilaridek juda boy ham emasdi&lt;ref name=&quot;R1&quot; /&gt; 1926-yilda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi qoshidagi musiqa maktabiga qabul qilindi, 1930-yildan Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi qoshidagi musiqa texnikumida professor Georgiy Sharoyevning fortepiano guruhi talabasi, 1935-yildan esa Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasida bastakorlik (Leopold Rudolf) va Ozarbayjon xalq musiqasi asoslari (Uzeyir Hojibeyov) guruhi talabasi boʻldi. 1938-yildan 1940-yilgacha P.I.Chaykovskiy nomidagi Moskva Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhining (A.N.Aleksandrov) talabasi boʻldi. Bir qancha vaqt Bokuda yashagach yana 1946-yilgacha Moskva Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhi (Dmitriy Shostakovich) talabasi boʻldi. 1982-yil 13-mayda Moskva shahrida vafot etdi. Bokuda dafn qilindi. Bastakor Faraj Qorayevning otasi, doktor-pediatr Mursal Qorayevning ukasi va Madaniyat va turizm vaziri Abulfas Qorayevning amakisidir.

== Faoliyati ==
[[Image:Scene from Don Kichote ballet.jpg|300px|right|thumb|&quot;Don Kixot&quot; baletidan]]
1937-yildan Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasiga aʼzo boʻldi. Moskvadan qayitgach 1941-yilda Muslim Magomayev nomidagi Ozarbayjon Davlat Filarmoniyasining badiiy rahbari vazifasiga tayinlandi. 1944-yilda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasining boshqaruv hay’ati raisi muovini boʻldi. 1946-yildan Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasida bastakorlik guruhida oʻqituvchi sifatida ish boshladi, shu yili SSSR Bastakorlar Uyushmasi tashkiloti komiteti aʼzosi etib saylandi.

1948-yilda SSSR Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati aʼzosi etib saylandi, Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi dotsenti, Ozarbayjon Fanlar Akademiyasi arxitektura va tasviriy sanʼat instituti musiqa boʻlinmasiga rahbarlik qilishni boshladi. 1949-1953-yillarda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi direktori boʻldi. 1950-yilda SSSR Vazirlar Soveti qoshidagi SSSR Davlat mukofotlari boʻyicha komitet aʼzosi sifatida tayinlandi, 1952-yilda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati raisi etib tayinlandi.

1953-yilda Leningrad Davlat Kichik („Maliy“) opera teatrida „Yetti goʻzal“ baletining ilk spektakli qoʻyildi.

1954-1982-yillarda SSSR Lenin va Davlat mukofotlari komiteti aʼzosi boʻldi.

1956-1973-yillarda Ozarbayjon Bastakorlar Uyushmasining birinchi kotibi sifatida ishladi, 1957-yilda SSSR kinematografiya ishchilari uyushmasi aʼzosi, 1962-yilgacha SSSR Bastakorlar Uyushmasi boshqaruv hay’ati aʼzosi boʻldi. 1955-1976-yillarda IV-IX chaqiruv SSSR Oliy Sovetlari deputati sifatida faoliyat koʻrsatdi.

1959-yilda Ozarbayjon Davlat Konservatoriyasi bastakorlik kafedrasi professori, Ozarbayjon Fanlar Akademiyasi akademigi. 1960-yilda Ozarbayjon Kommunist Partiyasi Markaziy Komiteti aʼzosi boʻldi.

1961-yilda Janubiy Afrika yozuvchisi Piter Abrahamsning asari asosida yozgan „Yashinli yoʻllar bilan“ baletidan Ikkinchi toʻplam ijrosi bilan bogʻliq Los-Anjelesda I xalqaro modern musiqa festivalining ishtirokchisi boʻldi.

1963-yilda Leningrad Davlat Kichik („Maliy“) opera teatri gastrollari vaqti Qohirada „Yetti goʻzal“ baletining taqdimoti bilan bogʻliq Misr Arab Respublikasida safarda boʻldi. 1964-yilda SSSR Katta teatrining gastrollari vaqti „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti bilan „Varshava kuzi“ modern musiqa festivalida ishtirok etdi.

1965-yilda 21-aprelda [[Moskva|Moskvada]], 2-iyunda Bokuda Uchinchi simfoniyaning ilk ijrosi taqdim etildi.

1966-yilda Dirijyorlarning Ikkinchi Umumittifoq musobaqasida boshqaruv kengashi raisi boʻldi, sovet madaniyat va tasviriy sanʼat ustalari orasida Ispaniyaga safar qildi. „Klassik toʻplam“ ning birinchi namoyishi Boku shahrida boʻlib oʻtdi.

1968-yil 21-aprelda Gorkiy (Hozirgi Nijni Novgorod) shahrida, 28-aprelda Moskvada Violino bilan simfonik orkestr uchun Konsertning ilk namoyishi boʻldi.

1969-yilda „Yetti goʻzal“ baleti va „Layli va Majnun“ simfonik poemasining musiqasiga balet namoyishi bilan bogʻliq Parijda oʻtkazilgan umumdunyo raqs festivaliga, sovet madaniyat va tasviriy sanʼat ustalari orasida Yaponiyaga safar qildi.

1971-yilda „Goyya“ filmiga yozgan musiqa uchun film suratga olinishi bilan bogʻliq Germaniya Demokratik Respublikasida safarda boʻldi.

1972-yilda „Varshava kuzi“ modern musiqa festivalida va bastakorlar uyushmasi kotibliklarining yigʻilishlarida oʻtkazilgan balet artistlarining Ikkinchi xalqaro musobaqasida hay’at aʼzosi boʻldi.

1973-yilda P.I. Chaykovskiy nomidagi V xalqaro musiqa musobaqasining hay’at aʼzosi, modal musiqa masalalari bilan bogʻliq Turkiyada oʻtkazilgan xalqaro kongressda ishtirok etdi.

1976-yilda „Yosh bastakorlarni yetishtirish“ simpoziumining faoliyatida ishtirok etdi, sovet va italyan bastakorlarining ikki tarafli ishtiroki bilkan aloqador Italiyaning Pezaro shahriga safar qildi.

1978-yilda Umumdunyo mualliflik huquqlari agentligi kongresining ishtirokchisi sifatida Parijda safarda boʻldi, Moskva operetta teatrida „Telba gaskoniyalik“ musiqali spektakli namoyish etildi.

Qora Qorayev, shuningdek, ajoyib oʻqituvchi, bir qancha iqtidorli bastakorlarga ustozlik qilib, Ozarbayjon musiqasi tadqiqiga oid maqolalar chop ettirdi.

== Nomlar va mukofotlar ==
[[Image:Stamp of Azerbaijan 517.jpg|300px|right]]
* Koʻrsatgan xizmatlari uchun medali (1946)
* Stalin mukofoti (1946)
* Vatan operasi uchun SSSR Davlat mukofoti (1946)
* „Layli va Majnun“ simfonik poemasi uchun Davlat mukofoti (1948)
* Stalin mukofoti (1948)
* Ozarbayjon SSR xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1955)
* Bir mahalladosh ikki yigit filmi musiqasi uchun birinchi Umumittifoq sovet filmlari festivali laureati (1957)
* Ozarbayjon SSR xalq artisti (1958)
* SSSR Xalq Artisti (1959)
* Uzoq sohillarda filmi musiqasi uchun Kievda Umumittifoq kinofestivalida II Mukofot (1959)
* Qizil xizmat bayrogʻi ordeni (1961)
* Antoniy va Kleopatra spektakliga yozgan musiqasi uchun M.F.Axundov mukofoti (1965)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti uchun Lenin mukofoti (1967)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ baleti uchun [[Lenin ordeni]] (1967)
* [[Oktyabr Inqilobi ordeni]] (1971)
* Sotsialist Xizmati Qahramoni (1978)&lt;ref name=&quot;R2&quot; /&gt;
* 1941-1945-yillar Ulugʻ Vatan urushida jasoratli xizmatlari uchun medali

== Asarlari ==

=== Operalar ===
* Vatan (1945) — Javdat Hojiyev bilan birga
* Zariflik (1972) — fransuz yozuvchisi Anri Barbus asari asosida ayol ovozi va kamera orkestri uchun monodrama (1972)

=== Baletlar ===
* Yetti goʻzal (1952)
* „Yashinli yoʻllar bilan“ (1958) — Janubiy Afrika yozuvchisi Piter Abrahamsning asari asosida
* „Layli va Majnun“ (1969) — ayni nomdagi simfonik poemasi asosida bir pardali xoreografik poema
* Don Kixot simfonik gravurlari (2000) — ayni nomdagi simfonik gravurlar asosida bir pardali balet


=== Muzikl ===
* „Telba gaskoniyalik“ — fransuz dramaturgi E.Rostaning „Sirano de Berjerak“ komediyasi asosida Ozarbayjon musiqasi uchun yangi boʻlgan muzikl

=== Orkestr uchun asarlari ===
* „Layli va Majnun“ simfonik poemasi (1947) — Nizomiy poemasi asosida
* „Yetti goʻzal“ simfonik süita (1949)
* Don Kixot simfonik gravurlari (1960) — ispan yozuvchisi Migel de Servantes asari asosida
* Uch simfoniya (1943, 1946, 1965) — III simfoniya Ozarbayjon musiqasiga dodekfoniya yozuv usulining olib kelinishi bilan aloqador.
* Ozarbayjon suitasi (1939)
* Vyetnam suitasi
* Alban rapsodiyasi (1952)
* Klassik suita (1966)
* Fortepiano va orkestr uchun „Yoshlik“ poemasi (1937)
* Skripka və orkestr uchun konsert (1967)

=== Kamera asarlari ===
* Ikki simli kvartet
* Kvartettino
* Skripka və fortepiano uchun sonata
* Fortepiano uchun iki sonatina (1940, 1943), 24 preludiya (1951—1963)
* Puflama va estrada orkestri uchun asarlar, kinofilmlar, teatr tomoshalari uchun musiqalar&lt;ref name=&quot;R3&quot; /&gt;

=== Kamera vokal asarlari ===
* Umar Xayyom sheʼrlariga ovoz va fortepiano uchun 6 ruboiy (1946)
* Aleksandr Pushkin sheʼrlariga ovoz va fortepiano uchun „Men sizni sevardim“ va „Gruziya tepaliklarida“ romanslari (1949)

=== Vokal-simfonik asarlari ===
* Koʻngil qoʻshigʻi kantatası (1938)
* Sevinch qoʻshigʻi kantatası (1947)
* Ovoz va jaz orkestri uchun 3 nokturn (1958)
* Partiyamiz kantatası (1959)
* Doʻstlik madhiyasi (1972)

== Xotirasining abadiylashtirilishi ==
[[Image:Exibition related to Gara Garayev.jpg|400px|right]]
1986-yildan Ozarbayjon Madaniyat Vazirligining koʻmagi bilan Bokuda bastakor xotirasiga bagʻishlangan Xalqaro zamonaviy musiqa festivali oʻtkaziladi.

Bokuda metro stansiyasi, Bokuda prospekt, Imishlida koʻcha nomi, Moskvada 75-sonli Bolalar musiqa maktabi, Kemaga Qora Qorayev nomi berilgan.

Bokuda Qora Qorayev yashagan uyning devorida xotira lavhasi oʻrnatilgan.

2001-yil 3-fevralda Boku shahrining 28-may koʻchasida Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyev tomonidan Qora Qorayev obidasi ochildi.&lt;ref name=&quot;R4&quot; /&gt;

2014-yil 20-iyunda Moskvada Qora Qorayevning 1973-yildan 1982-yilgacha yashagan uyida xotira lavhasi oʻrnatilgan.

== Filmografiya ==
=== Bastakor sifatida ===
* Ordenli Ozarbayjon (film, 1938)(toʻliq metrajli film)
* Bir oila (film, 1943)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Kaspiy dengizchilari (film, 1944) (toʻliq metrajli hujjatli film)
* Boku chiroqlari (film, 1950) (toʻliq metrajli badiiy film)
* Mingachavir (film, 1950) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Kaspiy neftchilari haqida doston (film, 1953) (toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* Bir mahalladan ikki kishi (film, 1957) (toʻliq metrajli badiiy film)
* Don Kixot (film, 1957)(toʻliq metrajli badiiy film)(Rossiya)
* Uning keng yuragi (film, 1958)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Uzoq sohillarda (film, 1958)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Dengizni fath etganlar (film, 1959)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* Asl doʻst (film, 1959)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Matteo Falkone (film, 1960)(qisqa metrajli badiiy film)
* Layli və Majnun (film, 1961)(toʻliq metrajli badiiy film)
* İnson maskan qurar (film, 1967)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Nizomiy (film, 1982)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Yetti goʻzal (film, 1982)(toʻliq metrajli badiiy film-balet)

=== Ishtirok etgan filmlar ===
* Kechki konsert (film, 1948)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Bulbul (film, 1968)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Respublikam haqida haqiqat (film, 1972) (toʻliq metrajli hujjatli film)
* Yurak nagʻmasi (film, 1989) (qisqa metrajli hujjatli film)

=== Asarlaridan foydalanilgan filmlar ===
* Aziz xalqimga (film, 1954)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)
* 150 yil. Mirza Fatali Axundov (film, 1962)(qisqa metrajli hujjatli film)
* Uchinchi simfoniya (film, 1968) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Apsheron ritmlari (film, 1970) (toʻliq metrajli badiiy-musiqali televideniye filmi)
* Doʻstlik madhiyasi (film, 1974) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Afsonalar olamida (film, 1975) (qisqa metrajli badiiy film)(Rossiya)
* Nagʻmakor tuproq (film, 1981) (tammetrajlı musiqili film)
* Alvido, janub shahri (film, 2006) (toʻliq metrajli badiiy film)
* 40-eshik (film, 2008)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Haqiqatning oʻzi (film, 2008)(toʻliq metrajli hujjatli film)
* Oʻlim navbati (film, 2009)(toʻliq metrajli badiiy film)
* Ufqdan oʻtganlar (film, 2011)(toʻliq metrajli badiiy-hujjatli film)

=== Unga bagʻishlangan filmlar ===
* Bu haqiqat ovozidir. Bastakor Qora Qorayev (film, 1968) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Qora Qorayev-60 (film, 1978) (qisqa metrajli hujjatli film)
* Bastakor Qora Qorayev. Opus-78 (film, 1979) (qisqa metrajli hujjatli film)

== Yana qarang ==
* [[:az:İldırımlı yollarla (balet)|Yashinli yoʻllar bilan (balet)]]{{ref-az}}
* [[:az:Yeddi gözəl (balet)|Yetti goʻzal (balet)]]{{ref-az}}
* [[:az:Qarayevlər|Qorayevlar]]{{ref-az}}

== Xorijiy oʻtishlar ==
{{Commons turkum|Gara Garayev}}
* [http://qara-qarayev.musigi-dunya.az/az/cr_janr.html Qora Qorayev - sanʼatida janrlar]
* [http://www.youtube.com/watch?v=QV-T_mBXGc8 „Vatan“ operasidan Mardon ariyasi, Javid Samadov ijrosida]
* [https://www.youtube.com/watch?v=WJIpxY0xTA0 Qorayev asarlarining organ uchun ishlovlaridan iborat CD]

== Adabiyotlar ==
* &quot;„Uzaq sahillərdə“ ekranda&quot; [Filmin quruluşçu rejissoru Tofiq Tağızadə yoldaşla müxbirimizin müsahibəsi] //Kommunist.- 1958.- 13 avqust.
* Ağamirov, A. „Uzaq sahillərdə“ //Kommunist.- 1958.- 19 avqust.
* Hüseynova, M; Sultanov, Ə; Məmmədov, Y; Əliyev, S; Kazımov, R; Yusifov, Ə. „Uzaq sahillərdə“ //Kommunist.- 1958.- 22 avqust.
* Rəşid Şəfəq. „Qara Qarayev-75: Azərbaycan musiqisinin iftixarı“ //Odlar yurdu.- 1993,- 20 fevral.- № 5-6.- səh. 2.
* „Zamanın böyük bəstəkarı“. Vidadi Xəlilov. Ömür yollarında. Bakı: Nərgiz, 2012. — səh. 155.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;R1&quot; &gt;[http://kayzen.az/blog/musiqi%C3%A7il%C9%99r/3378/qara-qarayev.html Kayzen.az — Böyük musiqiçilər: Qara Qarayev]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R2&quot; &gt;[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=11244 Karaev Kara Abulfaz ogli]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R3&quot; &gt;Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 813.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;R4&quot; &gt;[http://www.mct.gov.az/az/region-xeberleri/dahi-bestekar-qara-qarayevin-anadan-olmasindan-100-il-otur Dahi bəstəkar Qara Qarayevin anadan olmasından 100 il ötür]&lt;/ref&gt;..
&lt;/references&gt;
{{DEFAULTSORT:Qorayev, Qora}}
[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Bastakorlar]]
[[Turkum:Ozarbayjon bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon opera bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon balet bastakorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon dirijyorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon xor dirijyorlari]]
[[Turkum:Ozarbayjon musiqashunoslari]]
[[Turkum:Ozarbayjon musiqa oʻqituvchilari]]
[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1982-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:5-fevralda tugʻilganlar]]
[[Turkum:18-mayda vafot etganlar]]
[[Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha musiqachilar]]</text>
      <sha1>pac1e0zqjix5sx0sov811mr7a20erg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corgining sarguzashtlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>685864</id>
    <revision>
      <id>6121930</id>
      <parentid>6113007</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2393" sha1="h9yfko9zsdzs3nhmtc8lmo8l0q1eftj" xml:space="preserve">{{Rasmiy tarjima}}
{{Film bilgiqutisi
| nom                  = Corgi'ning Sarguzashtlari
| asl_nom              = The Queen's Corgi
| tasvir               = The Queen's Corgi Poster.jpg
| izoh                 = Film posteri
| rejissyor            = {{Plainlist|
*[[Ben Stassen]]
*Vincent Kesteloot
}}
| prodyuser            = Ben Stassen
| ssenariy_muallifi    = {{Plainlist|
*John R. Smith
*Rob Sprackling
}}
| rollarda             = {{Plainlist|
*[[Julie Walters]]
*[[Sheridan Smith]] 
*[[Ray Winstone]]
*[[Jack Whitehall]]
*[[Matt Lucas]]
}}
| operator             = 
| montajyor            = 
| bastakor             = [[Ramin Djawadi]]
| studiya              = {{Plainlist|
*Belga Productions
*nWave Pictures
}}
| distribyutor         = [[Lionsgate Films]]&lt;br /&gt; (Birlashgan Qirollik)
| premyera             = {{premyera sanasi|df=yes|2019|04|03|Belgiya|2019|06|22|Oʻzbekiston}}
| davomiylik           = 92 daqiqa
| mamlakat             = [[Belgiya]]
| til                  = inglizcha
| byudjet              = 
| daromad              = $24,4 million&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.the-numbers.com/movie/Queens-Corgi-The-(Belgium)-(2019)#tab=summary|title=The Queen's Corgi (2019)|work=The Numbers|accessdate=15-iyun 2019-yil|arxivsana=2021-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210613154044/https://www.the-numbers.com/movie/Queens-Corgi-The-(Belgium)-(2019)#tab=summary}}&lt;/ref&gt;
}}'''''Corgining Sarguzashtlari''''' ([[inglizcha]]: ''The Queenʼs Corgi'') — 2019-yilda [[Belgiya]] davlati tomonidan ishlab chiqarilgan [[Kompyuter animatsiyasi|kompyuter-animatsion]] badiiy filmi.

== Ovoz berganlar ==
*[[Jack Whitehall]] ovozi Rex
*[[Julie Walters]] ovozi [[Elizabeth II|Birlashgan Qirollik Qirolichasi]]
*[[Sheridan Smith]] ovozi Wanda
*[[Ray Winstone]] ovozi Tyson
*[[Matt Lucas]] ovozi Charlie
*[[Tom Courtenay]] ovozi The Duke of Edinburgh
*[[Anthony Skordi]] ovozi Nelson
*[[Colin McFarlane]] ovozi Chief
*[[Nina Wadia]] ovozi Patmore
*[[Sarah Hadland]] ovozi Mitzi
*[[Debra Stephenson]] ovozi [[Melania Trump|Melania]]
*[[Kirk Thornton]] ovozi [[Donald Trump|Trump]]
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
*{{IMDbda film|6563576}}

[[Turkum:2019-yil filmlari]]
[[Turkum:2019-yil multfilmlari]]
[[Turkum:2019-yil 3D-filmlari]]
[[Turkum:Belgiya filmlari]]
[[Turkum:Belgiya animatsion filmlari]]
[[Turkum:Ingliz tilidagi filmlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]]</text>
      <sha1>h9yfko9zsdzs3nhmtc8lmo8l0q1eftj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aralash ta’lim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687491</id>
    <revision>
      <id>6121545</id>
      <parentid>6058704</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14448" sha1="7r80b5rspcr4oezghbnhkrkzytpwnah" xml:space="preserve">[[Fayl:Blended-learning-methodolog.jpg|thumb]]
Blended learning (aralash oʻqitish). Axborot texnologiyalari taʼlimning turli yangi koʻrinishlarini taklif etmoqda, xususan keyingi vaqtlarda modulli taʼlim tizimida majmuaviy yondashuv tamoyili kuchayib bormoqda. Unda turli shakl, usullar moslashtirilgan holda joylashtirilishi aralash taʼlimning innovatsiya sifatida kirib kelishiga sabab boʻldi.

Deklan Bern „blended learning“ (aralash taʼlim) haqida shunday deydi – „ushbu taʼlim boy pedagogik tajribadan samarali foydalanishga qaratilgan“. Bunday yondashuv axborotni taqdim etishda turli uslubiyotlardan foydalanishni, taʼlimni tashkil etishda va taʼlim jarayonida [[axborot texnologiyalari]], yakka tarzda va guruhlarda anʼanaviy faoliyatni tashkil etishga asoslanishi mumkin. Bunday turlicha yondashuv oʻquvchini charchatmaydi va oʻqishga boʻlgan motivlarini kuchaytiradi. Asosiy masala – tanlangan uslubiyotlarning oʻzaro mutanosibligini taʼminlash va kam xarajat asosida yuqori samaradorlikka erishish hisoblanadi.

== Blended learning (Aralash taʼlim) tushunchasi ==
Aralash taʼlimda talabalarga universitetlarning masofaviy taʼlim tizimidan va oʻquv materiallaridan foydalanishga toʻliq ruxsat beriladi. Bu tizimda online kutubxonalar va manbalar mavjud boʻladi.

Talabalar bir qism nazorat ishlarini talabalar on-layn tizimida topshirishadi. Shuningdek, tizimda guruhli muloqotlar uyushtiriladi va tuli loyihalar amalga oshiriladi.

'''[[Blended learning]] modeli talabalarga quyidagi imkoniyatlarni beradi:'''

* Online rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* Nazorat testini topshirish;
* Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* Audio va video yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* E-maildan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.
* Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

'''Aralash taʼlim modeli'''

* -on-line rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* -Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* -Nazorat testini topshirish;
* -Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* -Audio va [[video]] yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* -E-mail dan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* -Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.

Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

== Anʼanaviy, elektron va aralash taʼlim ==

=== '''Anʼanaviy taʼlim modeli''' ===

* -Oʻquv yili (semestri) boshida dars jadvallari belgilanadi, fanlar boʻyicha kirish darslari oʻtiladi.
* -Bunda talabalarga fanning tuzilishi, nazorat tizimi, adabiy manbalar va uslubiy maslahatlar beriladi.
* -Semestr davomida maʼruza, amaliy mashgʻulotlar, laboratoriya mashgʻulotlari, kurs va diplom ishlari, referatlar, nazorat ishlari shaklida mash’ulotlar boʻladi.
* -Semestr oxirida oʻzlashtirilgan bilimlar baholanadi.

 Bunday oʻqish usuli dastlabki oliy taʼlimni olayotgan yosh talabalarga juda mos keladi. Lekin, bu usul, kun boʻyi ishda boʻladigan, universitetga kelishga imkoni mavjud boʻlmagan, katta yoshli, qoʻshimcha taʼlim olishni hohlovchi va malakasini oshiruvchi, uzoq masofada yashovchi, sirtdan oʻqishni hohlaydigan talabalar uchun biroz noqulay hisoblanadi.

=== '''Elektron taʼlim modeli''' ===
 Internet paydo boʻlishi bilan sirtqi taʼlim elektron koʻrinishga oʻtdi. Bunday tizimda talaba toʻliq Internet orqali oʻqiydi. Talaba deyarli universitetga kelmaydi, faqat yakunida baho olish uchun keladi. Bunday oʻqish modeli katta yoshli, uzoq masofadan kelgan talabalar uchun juda qulay. Elektron taʼlimning anʼanaviy taʼlimdan farqli jihatlari quyidagilar:

* -Talabaga kamroq tushuntiriladi, talaba koʻproq mustaqil shugʻullanadi;
* -Oʻqituvchi va boshqa talabalar bilan muloqot cheklanmagan boʻladi.
* -Asosiy muloqot vositalari – chat, forum va elektron pochta. Shuningdek, „virtual electron sinf“ ham mavjud.
* -Oʻqituvchi maʼruza oʻqishi, virtual seminarlar oʻtkazishi mumkin.
* -Guruhli mashgʻulotlarga jiddiy eʼtibor qaratiladi, chunki talaba oʻzini kompyuterga mixlangandek his qilmasligi va hamkorlikda ishlash koʻnikmalarini egallashi kerak.
* -Fan materiallari interfaol shaklda: matn, audio, video shaklida beriladi, bu materiallar turli rasmlar, grafiklar, sxemalar, animatsiyalar, simulyatsiyalar, fotolar, manbalarga havolalar bilan toʻldiriladi;
* -Talabalarning bilimlari test topshirish, guruhli loyihalar ishlash, esse yozish, maʼruza va referatlar yozish, nazorat ishlarini bajarish kabi shakllarda nazorat qilinadi;
* -Maʼlumot almashish tizimi – fayl joʻnatish va qabul qilish shaklida boʻladi. Oʻqituvchiga joʻnatilgan maʼlumotlar yaxshilab tekshirilgandan soʻng, shaxsiy mulohazalar, tavsiyalar yoki baho shaklida qaytariladi.

 Elektron oʻquv modeli ancha moslashuvchan hisoblanadi. Transport, vaqt, joy muammolari deyarli yoʻq. Oʻquv materiali oʻta aniq tuzilgan boʻladi (chunki talaba mustaqil ravishda oʻzi shugʻullanadi). Agar topshiriqlar belgilangan muddatgacha topshirilmasa talaba oʻqishdan haydaladi. Oʻzini oʻzi nazorat qilish vaoʻz ishini tashkil qilish koʻnikmalari juda muhim. Asosan katta yoshlilar uchun tavsiya etiladi.

==== '''Aralash taʼlim modeli (Blended learning)''' ====
 Talaba yosh boʻlsa demak, uni oddiy usulda oʻqitish kerak, degan fikr notoʻgʻri, albatta. Avstraliyalik ish beruvchilar on-line va blended-learning usulida taʼlim olgan talabalarni koʻproq ishga olishar ekan. Chunki ular, nafaqat kompyuter texnologiyalarini yaxshi bilishar ekan, balki ularda mustaqil shugʻullanish va hamkorlikda ishlash koʻnikmalari kuchli rivojlangan boʻlar ekan. Shu sababli, baʼzi AQSh va Yevropa davlatlarida maktab va kollejlarni blended-learning tizimiga oʻtkazishga qiziqish tobora ortmoqda. Uning oʻziga xosliklari quyidagicha.

 '''Maʼruza mashgʻulotlari'''. Mashgʻulotlar uchun materiallar toʻliq boʻladi, slaydlar ham boʻladi, chunki talabaning mustaqil shugʻullanishi uchun yetarli darajada taʼminlanishi zarur.

''' Seminar mashgʻulotlari''' (face-to-face sessions). Ular maʼruzalarga qoʻshib olib borilishi mumkin. Seminar mashgʻulotlari eng qiziqarli, munozalarlarga boy mavzularni oʻzlashtirishda va amaliy koʻnikmalarni shakllantirishda qoʻllanadi.

'''Fanning oʻquv materiallari (darslik va uslubiy qoʻllanmalar)'''. Ular ham qogʻoz, ham electron shaklda mavjud boʻladi. Elektron shakli qogʻoz shakliga qaraganda mazmuni ancha boy, qiziqarli va oʻzlashtirishga qulay boʻladi.

 '''On-line muloqot'''. Bu yangi turdagi muloqot hisoblanadi. Ular odatda chat, forum, e-mail shaklida boʻladi. Ular orqali talabalar oʻzaro muloqot qilishadi va hamkorlikda ishlashadi. Oʻqituvchiga hohlagan vaqtda savol berish va qisqa muddatlarda javob olish imkoni boʻladi. Bilim olishda boshqa talabalar bilan maslahatlashib ishlash juda katta yutuqlarga olib keladi.

'''Yakka tartibdagi va guruhli on-line loyihalar'''. Bunday loyihalar Internetda ishlash, turli manbalardagi axborotlarni tahlil qilish, guruh bilan kelishib ishlash, vazifalarni bajarish boʻyicha mas’uliyat va vazifalarni birgalikda taqsimlash koʻnikmalarini shakllantiradi (collaboration). Hozirgi vaqtda koʻpchilik Yevropa kompaniyalari collaboration usulidan kundalik faoliyatida keng foydalanishadi.
''' Virtual sinf xonasi'''. Bunda turli Internet aloqa vositalari yordamida, shuningdek, talabalar bevosita jismoniy tarzda oʻqituvchi bilan yoki oʻzaro ushrashishi, muloqot qilishi mumkin. Bu talabalarga muayyan erkinlik beradi.
'''Audio va video maʼruzalar, animatsiya va simulyatsiyalar'''. Bular aralash taʼlimni yanada oddiy, boy va qiziqarli qiladi.

Yuqorida keltirilgan maʼlumotlar, blended learningning oʻta moslashuvchan tizim ekanligini koʻrsatmoqda. Demak, talaba 2-sentabrda darsga kelib oʻqituvchi bilan koʻrishadi va fanning kirish darsida maʼlumotlarni electron shaklda oladi. Adabiyotlar roʻyxati oʻrniga web-sayt manzilini hamda login va parollarni oladi.

Maʼruza darsida maʼlumotlar qisqa beriladi va havola etilgan manbalarda juda koʻplab qiziqarli materiallar, sinov va imtixonlarni topshirish uchun zarur topshiriqlar boʻladi. Maʼruzalar asosan PowerPoint taqdimotlari shaklida boʻladi.

Darslarning bir qismi on-line rejimida boʻladi. Bunday materiallarni talabalar yakka tartibda mustaqil yoki guruh boʻlib oʻzlari oʻzlashtirishlari zarur boʻladi. On-line darslar savol-javob tarzida boʻlishi mumkin. Ishlangan maʼlumotlar oʻqituvchiga fayl tarzida yuboriladi va oʻqituvchi tomonidan baholanib qaytariladi. Muddatidan kechikkan ishlarni oʻqituvchi qabul qilmaslikka haqlidir. Nazorat ishlari oʻqituvchi nazorati ostida ham oʻtkazilishi mumkin. Yakuniy imtixonlar sinfda oʻtkaziladi.

Xullas, blended learning talabalarni oʻz faoliyatini tashkil qilishga oʻrgatadi.

== „Faol talaba“ tushunchasi va oʻzlashtirishni baholash ==
Faol talaba (Active Student) tushunchasi blended learning tuzilmasining eng zarur elementi hisoblanadi. Hozirda bunday atama bilan Yevropada blended learning tizimida oʻqiydigan talabalarni atashadi. Bunday modellarda oʻqiydigan talabaning faoliyati taxminan 50% mustaqil ishdan (materialni oʻzlashtirish, forum va chatlarda ishlash, e-mail orqali muloqot va hokazo) iborat boʻladi.

Anʼanaviy taʼlimda talabani oʻqitishadi, blended learningda esa – oʻqishga oʻrgatishadi, mustaqil faoliyatini tashkil qilishadi.

Anʼanaviy taʼlimda markazda – oʻqutuvchi (teacher-centered), blended learningda esa – talaba (student-centered) markazda boʻladi. Bunda talaba koʻp ishlaydi va muvaffaqiyatlari uning oʻziga bogʻliq. Talaba oʻquv jarayoniga tuzatish kiritishi va oʻzgartirishi ham mumkin.

Oʻzlashtirishni baholash eng eʼtibor qaratiladigan qism hisoblanadi. Chunki, yaxshi bahol olish – asosiy maqsad sanaladi. Oʻqituvchilar uchun bu koʻrsatkich talabalarning qanchalik rivojlanganligini anglatadi. Anʼanaviy taʼlimdan farqli ravishda blended learningda nazorat biroz boshqacharoq boʻladi. Eng avvalo ish guruhli tarzda bajariladi, on-line muloqotlar juda koʻp boʻladi. Guruhning umumkiy bahosi barcha talabalarning baholarining yigʻindisiga teng. Bunda har bir talabaning forumdagi ishtiroki haqidagi hisobot inobatga olinadi. Oʻqituvchi talabadan oʻzining forumga tegishli e-mail maʼlumotlari nusxasini yuborishni soʻrashi mumkin. Loyiha ikki qismdan iborat boʻlishi mumkin: yakka va guruh boʻlib bajariladigan. Guruh ballari talabalarga forumdagi ishtirokiga qarab boʻlinadi.

Har bir oʻqituvchi oʻz bilganicha yakka ishlash va guruh boʻlib ishlash boʻyicha 100 ballik tizimda baholarni qoʻyadi.

Oʻqituvchining baholari on-line tizimida barchaga ochiq koʻrinadi. Biroq, kompyuter baho qoʻyganda xatoliklar boʻlib turadi. Kompyuter nazoratidan oʻrgatuvchi dasturlarda va joriy nazoratlarda test va '''''fill-in-blank''''' , ob’ektlarni saralash, oʻyin va hokazo usullarida foydalaniladi.

== Blended learningdagi oʻquv materiallari turlari ==
Blended learning usulida turli texnologiyalar va vositalar axborotning oʻquv materialiga kiritilishiga yordam beradi. Internet esa har bir elementning oʻz oʻrnida ishlatilishiga imkon beradi. Talaba maʼlumotlarni xohlasa kitobdan, xohlasa Internetdan oʻzi uchun qulay vaqtda, joyda oʻqishi mumkin. Video-maʼruzalar passiv, oʻqish esa – faol jarayon hisoblanadi. Asosiy matnga qoʻshimcha qilib turli maqolalar, hisobotlar ilova qilinishi mumkin. Baʼzan talabalardan axborotni oʻzlari izlashlari talab etiladi. Agar ular mos axborotni topa olishmasa, oʻqituvchining oʻzi axborotlarni web-saytiga joylab qoʻyadi. Matnlar [[HTML]], DOC, AVI, MP3 formatlarida berilishi ham mumkin.

 Rasmlardan matnlarni qulay va mantiqli boʻlish uchun foydalaniladi. Biroq, rasmlar qoʻllanilganda, axborotni yuklash muammosi paydo boʻladi. Shu sababli, ular Internetga yuklash qulay boʻlgan formatlarda chop etiladi (JPEG, GIF va hokazo)

Aralash taʼlimda talabalarni qiziqtirishi uchun maʼlumotlar aniq strukturaga ega boʻladi. Har bir mashgʻulot 3 qismdan – dastlabki, hozirgi va keying bosqichlar iborat boʻladi.

 '''&quot;Hozirgi&quot;''' bosqichi bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talabalarning berilgan mavzu boʻyicha savollarini va izohlarini kuzatib boradi.

 Bu bosqichda oʻqituvchi hohlasa maʼruza shaklida maʼlumotlarni bayon qilib berishi ham mumkin.

 Talaba „hozirgi“ bosqichga tayyor boʻlishi uchun u oldingi darsning materialini toʻliq oʻzlashtirgan boʻlishi mumkin. Dars yakunida materiallar testlar, savollar va amaliy masalalar yordamida mustahkamlanadi.

'''&quot;Dastlabki&quot;''' bosqichda talaba oʻqituvchi yoki boshqa talabalar bilan birgalikda muloqotga, darsga tayyorlanadi. Buning uchun oʻqituvchi albatta biror topshiriq berishi zarur. Shunday qilinsa dars vaqtida ortiqcha takrorlanishlar boʻlmaydi va dars samarali boʻladi. Shunda talabalar dars vaqtida faqat maʼlumot olibgina qolmasdan, murakkab masalalarni yaxshi tushunib oladi.

'''&quot;Keyingi&quot;''' bosqichda i bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talaba dars materialini mustahkamlaydi (test, uy ishi va hokazo). Oʻqituvchi avval talabalarning savollariga javob beradi va keyin bajarilgan ishlargi izoh beradi. Bunda u talabalarni keying mavzuga qiziqtirib yoʻnaltiradi.

 Shunday qilib, bu bosqichlar har bir darsda takrorlanadi. Talabalar shunday yoʻl bilan ortiqcha muhokamalarga, keraksiz va oldindan maʼlum materiallarni takror tinglashga vaqtlarini ketkazmasdan darslarda amaliy ish, muloqot, loyihalarni ishlash uchun koʻproq vaqt toʻplashadi. Maʼlumotni ajrata bilish, mustaqil ishlash, nazariy bilimlarni amalda qoʻllay olish kabi koʻnikmalarni orttirishadi.
== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://Xabibullaev.wordpress.com xabibullaev.wordpress.com]

&lt;!--- Turkumlar ---&gt;

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>7r80b5rspcr4oezghbnhkrkzytpwnah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121546</id>
      <parentid>6121545</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14451" sha1="ix618swbxsfm46eupof1py0yj0c016m" xml:space="preserve">[[Fayl:Blended-learning-methodolog.jpg|thumb]]
Blended learning (aralash oʻqitish) – axborot texnologiyalari taʼlimning turli yangi koʻrinishlarini taklif etmoqda, xususan keyingi vaqtlarda modulli taʼlim tizimida majmuaviy yondashuv tamoyili kuchayib bormoqda. Unda turli shakl, usullar moslashtirilgan holda joylashtirilishi aralash taʼlimning innovatsiya sifatida kirib kelishiga sabab boʻldi.

Deklan Bern „blended learning“ (aralash taʼlim) haqida shunday deydi – „ushbu taʼlim boy pedagogik tajribadan samarali foydalanishga qaratilgan“. Bunday yondashuv axborotni taqdim etishda turli uslubiyotlardan foydalanishni, taʼlimni tashkil etishda va taʼlim jarayonida [[axborot texnologiyalari]], yakka tarzda va guruhlarda anʼanaviy faoliyatni tashkil etishga asoslanishi mumkin. Bunday turlicha yondashuv oʻquvchini charchatmaydi va oʻqishga boʻlgan motivlarini kuchaytiradi. Asosiy masala – tanlangan uslubiyotlarning oʻzaro mutanosibligini taʼminlash va kam xarajat asosida yuqori samaradorlikka erishish hisoblanadi.

== Blended learning (Aralash taʼlim) tushunchasi ==
Aralash taʼlimda talabalarga universitetlarning masofaviy taʼlim tizimidan va oʻquv materiallaridan foydalanishga toʻliq ruxsat beriladi. Bu tizimda online kutubxonalar va manbalar mavjud boʻladi.

Talabalar bir qism nazorat ishlarini talabalar on-layn tizimida topshirishadi. Shuningdek, tizimda guruhli muloqotlar uyushtiriladi va tuli loyihalar amalga oshiriladi.

'''[[Blended learning]] modeli talabalarga quyidagi imkoniyatlarni beradi:'''

* Online rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* Nazorat testini topshirish;
* Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* Audio va video yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* E-maildan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.
* Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

'''Aralash taʼlim modeli'''

* -on-line rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* -Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* -Nazorat testini topshirish;
* -Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* -Audio va [[video]] yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* -E-mail dan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* -Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.

Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

== Anʼanaviy, elektron va aralash taʼlim ==

=== '''Anʼanaviy taʼlim modeli''' ===

* -Oʻquv yili (semestri) boshida dars jadvallari belgilanadi, fanlar boʻyicha kirish darslari oʻtiladi.
* -Bunda talabalarga fanning tuzilishi, nazorat tizimi, adabiy manbalar va uslubiy maslahatlar beriladi.
* -Semestr davomida maʼruza, amaliy mashgʻulotlar, laboratoriya mashgʻulotlari, kurs va diplom ishlari, referatlar, nazorat ishlari shaklida mash’ulotlar boʻladi.
* -Semestr oxirida oʻzlashtirilgan bilimlar baholanadi.

 Bunday oʻqish usuli dastlabki oliy taʼlimni olayotgan yosh talabalarga juda mos keladi. Lekin, bu usul, kun boʻyi ishda boʻladigan, universitetga kelishga imkoni mavjud boʻlmagan, katta yoshli, qoʻshimcha taʼlim olishni hohlovchi va malakasini oshiruvchi, uzoq masofada yashovchi, sirtdan oʻqishni hohlaydigan talabalar uchun biroz noqulay hisoblanadi.

=== '''Elektron taʼlim modeli''' ===
 Internet paydo boʻlishi bilan sirtqi taʼlim elektron koʻrinishga oʻtdi. Bunday tizimda talaba toʻliq Internet orqali oʻqiydi. Talaba deyarli universitetga kelmaydi, faqat yakunida baho olish uchun keladi. Bunday oʻqish modeli katta yoshli, uzoq masofadan kelgan talabalar uchun juda qulay. Elektron taʼlimning anʼanaviy taʼlimdan farqli jihatlari quyidagilar:

* -Talabaga kamroq tushuntiriladi, talaba koʻproq mustaqil shugʻullanadi;
* -Oʻqituvchi va boshqa talabalar bilan muloqot cheklanmagan boʻladi.
* -Asosiy muloqot vositalari – chat, forum va elektron pochta. Shuningdek, „virtual electron sinf“ ham mavjud.
* -Oʻqituvchi maʼruza oʻqishi, virtual seminarlar oʻtkazishi mumkin.
* -Guruhli mashgʻulotlarga jiddiy eʼtibor qaratiladi, chunki talaba oʻzini kompyuterga mixlangandek his qilmasligi va hamkorlikda ishlash koʻnikmalarini egallashi kerak.
* -Fan materiallari interfaol shaklda: matn, audio, video shaklida beriladi, bu materiallar turli rasmlar, grafiklar, sxemalar, animatsiyalar, simulyatsiyalar, fotolar, manbalarga havolalar bilan toʻldiriladi;
* -Talabalarning bilimlari test topshirish, guruhli loyihalar ishlash, esse yozish, maʼruza va referatlar yozish, nazorat ishlarini bajarish kabi shakllarda nazorat qilinadi;
* -Maʼlumot almashish tizimi – fayl joʻnatish va qabul qilish shaklida boʻladi. Oʻqituvchiga joʻnatilgan maʼlumotlar yaxshilab tekshirilgandan soʻng, shaxsiy mulohazalar, tavsiyalar yoki baho shaklida qaytariladi.

 Elektron oʻquv modeli ancha moslashuvchan hisoblanadi. Transport, vaqt, joy muammolari deyarli yoʻq. Oʻquv materiali oʻta aniq tuzilgan boʻladi (chunki talaba mustaqil ravishda oʻzi shugʻullanadi). Agar topshiriqlar belgilangan muddatgacha topshirilmasa talaba oʻqishdan haydaladi. Oʻzini oʻzi nazorat qilish vaoʻz ishini tashkil qilish koʻnikmalari juda muhim. Asosan katta yoshlilar uchun tavsiya etiladi.

==== '''Aralash taʼlim modeli (Blended learning)''' ====
 Talaba yosh boʻlsa demak, uni oddiy usulda oʻqitish kerak, degan fikr notoʻgʻri, albatta. Avstraliyalik ish beruvchilar on-line va blended-learning usulida taʼlim olgan talabalarni koʻproq ishga olishar ekan. Chunki ular, nafaqat kompyuter texnologiyalarini yaxshi bilishar ekan, balki ularda mustaqil shugʻullanish va hamkorlikda ishlash koʻnikmalari kuchli rivojlangan boʻlar ekan. Shu sababli, baʼzi AQSh va Yevropa davlatlarida maktab va kollejlarni blended-learning tizimiga oʻtkazishga qiziqish tobora ortmoqda. Uning oʻziga xosliklari quyidagicha.

 '''Maʼruza mashgʻulotlari'''. Mashgʻulotlar uchun materiallar toʻliq boʻladi, slaydlar ham boʻladi, chunki talabaning mustaqil shugʻullanishi uchun yetarli darajada taʼminlanishi zarur.

''' Seminar mashgʻulotlari''' (face-to-face sessions). Ular maʼruzalarga qoʻshib olib borilishi mumkin. Seminar mashgʻulotlari eng qiziqarli, munozalarlarga boy mavzularni oʻzlashtirishda va amaliy koʻnikmalarni shakllantirishda qoʻllanadi.

'''Fanning oʻquv materiallari (darslik va uslubiy qoʻllanmalar)'''. Ular ham qogʻoz, ham electron shaklda mavjud boʻladi. Elektron shakli qogʻoz shakliga qaraganda mazmuni ancha boy, qiziqarli va oʻzlashtirishga qulay boʻladi.

 '''On-line muloqot'''. Bu yangi turdagi muloqot hisoblanadi. Ular odatda chat, forum, e-mail shaklida boʻladi. Ular orqali talabalar oʻzaro muloqot qilishadi va hamkorlikda ishlashadi. Oʻqituvchiga hohlagan vaqtda savol berish va qisqa muddatlarda javob olish imkoni boʻladi. Bilim olishda boshqa talabalar bilan maslahatlashib ishlash juda katta yutuqlarga olib keladi.

'''Yakka tartibdagi va guruhli on-line loyihalar'''. Bunday loyihalar Internetda ishlash, turli manbalardagi axborotlarni tahlil qilish, guruh bilan kelishib ishlash, vazifalarni bajarish boʻyicha mas’uliyat va vazifalarni birgalikda taqsimlash koʻnikmalarini shakllantiradi (collaboration). Hozirgi vaqtda koʻpchilik Yevropa kompaniyalari collaboration usulidan kundalik faoliyatida keng foydalanishadi.
''' Virtual sinf xonasi'''. Bunda turli Internet aloqa vositalari yordamida, shuningdek, talabalar bevosita jismoniy tarzda oʻqituvchi bilan yoki oʻzaro ushrashishi, muloqot qilishi mumkin. Bu talabalarga muayyan erkinlik beradi.
'''Audio va video maʼruzalar, animatsiya va simulyatsiyalar'''. Bular aralash taʼlimni yanada oddiy, boy va qiziqarli qiladi.

Yuqorida keltirilgan maʼlumotlar, blended learningning oʻta moslashuvchan tizim ekanligini koʻrsatmoqda. Demak, talaba 2-sentabrda darsga kelib oʻqituvchi bilan koʻrishadi va fanning kirish darsida maʼlumotlarni electron shaklda oladi. Adabiyotlar roʻyxati oʻrniga web-sayt manzilini hamda login va parollarni oladi.

Maʼruza darsida maʼlumotlar qisqa beriladi va havola etilgan manbalarda juda koʻplab qiziqarli materiallar, sinov va imtixonlarni topshirish uchun zarur topshiriqlar boʻladi. Maʼruzalar asosan PowerPoint taqdimotlari shaklida boʻladi.

Darslarning bir qismi on-line rejimida boʻladi. Bunday materiallarni talabalar yakka tartibda mustaqil yoki guruh boʻlib oʻzlari oʻzlashtirishlari zarur boʻladi. On-line darslar savol-javob tarzida boʻlishi mumkin. Ishlangan maʼlumotlar oʻqituvchiga fayl tarzida yuboriladi va oʻqituvchi tomonidan baholanib qaytariladi. Muddatidan kechikkan ishlarni oʻqituvchi qabul qilmaslikka haqlidir. Nazorat ishlari oʻqituvchi nazorati ostida ham oʻtkazilishi mumkin. Yakuniy imtixonlar sinfda oʻtkaziladi.

Xullas, blended learning talabalarni oʻz faoliyatini tashkil qilishga oʻrgatadi.

== „Faol talaba“ tushunchasi va oʻzlashtirishni baholash ==
Faol talaba (Active Student) tushunchasi blended learning tuzilmasining eng zarur elementi hisoblanadi. Hozirda bunday atama bilan Yevropada blended learning tizimida oʻqiydigan talabalarni atashadi. Bunday modellarda oʻqiydigan talabaning faoliyati taxminan 50% mustaqil ishdan (materialni oʻzlashtirish, forum va chatlarda ishlash, e-mail orqali muloqot va hokazo) iborat boʻladi.

Anʼanaviy taʼlimda talabani oʻqitishadi, blended learningda esa – oʻqishga oʻrgatishadi, mustaqil faoliyatini tashkil qilishadi.

Anʼanaviy taʼlimda markazda – oʻqutuvchi (teacher-centered), blended learningda esa – talaba (student-centered) markazda boʻladi. Bunda talaba koʻp ishlaydi va muvaffaqiyatlari uning oʻziga bogʻliq. Talaba oʻquv jarayoniga tuzatish kiritishi va oʻzgartirishi ham mumkin.

Oʻzlashtirishni baholash eng eʼtibor qaratiladigan qism hisoblanadi. Chunki, yaxshi bahol olish – asosiy maqsad sanaladi. Oʻqituvchilar uchun bu koʻrsatkich talabalarning qanchalik rivojlanganligini anglatadi. Anʼanaviy taʼlimdan farqli ravishda blended learningda nazorat biroz boshqacharoq boʻladi. Eng avvalo ish guruhli tarzda bajariladi, on-line muloqotlar juda koʻp boʻladi. Guruhning umumkiy bahosi barcha talabalarning baholarining yigʻindisiga teng. Bunda har bir talabaning forumdagi ishtiroki haqidagi hisobot inobatga olinadi. Oʻqituvchi talabadan oʻzining forumga tegishli e-mail maʼlumotlari nusxasini yuborishni soʻrashi mumkin. Loyiha ikki qismdan iborat boʻlishi mumkin: yakka va guruh boʻlib bajariladigan. Guruh ballari talabalarga forumdagi ishtirokiga qarab boʻlinadi.

Har bir oʻqituvchi oʻz bilganicha yakka ishlash va guruh boʻlib ishlash boʻyicha 100 ballik tizimda baholarni qoʻyadi.

Oʻqituvchining baholari on-line tizimida barchaga ochiq koʻrinadi. Biroq, kompyuter baho qoʻyganda xatoliklar boʻlib turadi. Kompyuter nazoratidan oʻrgatuvchi dasturlarda va joriy nazoratlarda test va '''''fill-in-blank''''' , ob’ektlarni saralash, oʻyin va hokazo usullarida foydalaniladi.

== Blended learningdagi oʻquv materiallari turlari ==
Blended learning usulida turli texnologiyalar va vositalar axborotning oʻquv materialiga kiritilishiga yordam beradi. Internet esa har bir elementning oʻz oʻrnida ishlatilishiga imkon beradi. Talaba maʼlumotlarni xohlasa kitobdan, xohlasa Internetdan oʻzi uchun qulay vaqtda, joyda oʻqishi mumkin. Video-maʼruzalar passiv, oʻqish esa – faol jarayon hisoblanadi. Asosiy matnga qoʻshimcha qilib turli maqolalar, hisobotlar ilova qilinishi mumkin. Baʼzan talabalardan axborotni oʻzlari izlashlari talab etiladi. Agar ular mos axborotni topa olishmasa, oʻqituvchining oʻzi axborotlarni web-saytiga joylab qoʻyadi. Matnlar [[HTML]], DOC, AVI, MP3 formatlarida berilishi ham mumkin.

 Rasmlardan matnlarni qulay va mantiqli boʻlish uchun foydalaniladi. Biroq, rasmlar qoʻllanilganda, axborotni yuklash muammosi paydo boʻladi. Shu sababli, ular Internetga yuklash qulay boʻlgan formatlarda chop etiladi (JPEG, GIF va hokazo)

Aralash taʼlimda talabalarni qiziqtirishi uchun maʼlumotlar aniq strukturaga ega boʻladi. Har bir mashgʻulot 3 qismdan – dastlabki, hozirgi va keying bosqichlar iborat boʻladi.

 '''&quot;Hozirgi&quot;''' bosqichi bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talabalarning berilgan mavzu boʻyicha savollarini va izohlarini kuzatib boradi.

 Bu bosqichda oʻqituvchi hohlasa maʼruza shaklida maʼlumotlarni bayon qilib berishi ham mumkin.

 Talaba „hozirgi“ bosqichga tayyor boʻlishi uchun u oldingi darsning materialini toʻliq oʻzlashtirgan boʻlishi mumkin. Dars yakunida materiallar testlar, savollar va amaliy masalalar yordamida mustahkamlanadi.

'''&quot;Dastlabki&quot;''' bosqichda talaba oʻqituvchi yoki boshqa talabalar bilan birgalikda muloqotga, darsga tayyorlanadi. Buning uchun oʻqituvchi albatta biror topshiriq berishi zarur. Shunday qilinsa dars vaqtida ortiqcha takrorlanishlar boʻlmaydi va dars samarali boʻladi. Shunda talabalar dars vaqtida faqat maʼlumot olibgina qolmasdan, murakkab masalalarni yaxshi tushunib oladi.

'''&quot;Keyingi&quot;''' bosqichda i bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talaba dars materialini mustahkamlaydi (test, uy ishi va hokazo). Oʻqituvchi avval talabalarning savollariga javob beradi va keyin bajarilgan ishlargi izoh beradi. Bunda u talabalarni keying mavzuga qiziqtirib yoʻnaltiradi.

 Shunday qilib, bu bosqichlar har bir darsda takrorlanadi. Talabalar shunday yoʻl bilan ortiqcha muhokamalarga, keraksiz va oldindan maʼlum materiallarni takror tinglashga vaqtlarini ketkazmasdan darslarda amaliy ish, muloqot, loyihalarni ishlash uchun koʻproq vaqt toʻplashadi. Maʼlumotni ajrata bilish, mustaqil ishlash, nazariy bilimlarni amalda qoʻllay olish kabi koʻnikmalarni orttirishadi.
== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://Xabibullaev.wordpress.com xabibullaev.wordpress.com]

&lt;!--- Turkumlar ---&gt;

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>ix618swbxsfm46eupof1py0yj0c016m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121547</id>
      <parentid>6121546</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14452" sha1="e5ls0juqc5f4rrqux3fgvqq2wcukrzu" xml:space="preserve">[[Fayl:Blended-learning-methodolog.jpg|thumb]]

Blended learning (aralash oʻqitish) – axborot texnologiyalari taʼlimning turli yangi koʻrinishlarini taklif etmoqda, xususan keyingi vaqtlarda modulli taʼlim tizimida majmuaviy yondashuv tamoyili kuchayib bormoqda. Unda turli shakl, usullar moslashtirilgan holda joylashtirilishi aralash taʼlimning innovatsiya sifatida kirib kelishiga sabab boʻldi.

Deklan Bern „blended learning“ (aralash taʼlim) haqida shunday deydi – „ushbu taʼlim boy pedagogik tajribadan samarali foydalanishga qaratilgan“. Bunday yondashuv axborotni taqdim etishda turli uslubiyotlardan foydalanishni, taʼlimni tashkil etishda va taʼlim jarayonida [[axborot texnologiyalari]], yakka tarzda va guruhlarda anʼanaviy faoliyatni tashkil etishga asoslanishi mumkin. Bunday turlicha yondashuv oʻquvchini charchatmaydi va oʻqishga boʻlgan motivlarini kuchaytiradi. Asosiy masala – tanlangan uslubiyotlarning oʻzaro mutanosibligini taʼminlash va kam xarajat asosida yuqori samaradorlikka erishish hisoblanadi.

== Blended learning (Aralash taʼlim) tushunchasi ==
Aralash taʼlimda talabalarga universitetlarning masofaviy taʼlim tizimidan va oʻquv materiallaridan foydalanishga toʻliq ruxsat beriladi. Bu tizimda online kutubxonalar va manbalar mavjud boʻladi.

Talabalar bir qism nazorat ishlarini talabalar on-layn tizimida topshirishadi. Shuningdek, tizimda guruhli muloqotlar uyushtiriladi va tuli loyihalar amalga oshiriladi.

'''[[Blended learning]] modeli talabalarga quyidagi imkoniyatlarni beradi:'''

* Online rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* Nazorat testini topshirish;
* Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* Audio va video yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* E-maildan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.
* Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

'''Aralash taʼlim modeli'''

* -on-line rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* -Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* -Nazorat testini topshirish;
* -Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* -Audio va [[video]] yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* -E-mail dan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* -Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.

Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

== Anʼanaviy, elektron va aralash taʼlim ==

=== '''Anʼanaviy taʼlim modeli''' ===

* -Oʻquv yili (semestri) boshida dars jadvallari belgilanadi, fanlar boʻyicha kirish darslari oʻtiladi.
* -Bunda talabalarga fanning tuzilishi, nazorat tizimi, adabiy manbalar va uslubiy maslahatlar beriladi.
* -Semestr davomida maʼruza, amaliy mashgʻulotlar, laboratoriya mashgʻulotlari, kurs va diplom ishlari, referatlar, nazorat ishlari shaklida mash’ulotlar boʻladi.
* -Semestr oxirida oʻzlashtirilgan bilimlar baholanadi.

 Bunday oʻqish usuli dastlabki oliy taʼlimni olayotgan yosh talabalarga juda mos keladi. Lekin, bu usul, kun boʻyi ishda boʻladigan, universitetga kelishga imkoni mavjud boʻlmagan, katta yoshli, qoʻshimcha taʼlim olishni hohlovchi va malakasini oshiruvchi, uzoq masofada yashovchi, sirtdan oʻqishni hohlaydigan talabalar uchun biroz noqulay hisoblanadi.

=== '''Elektron taʼlim modeli''' ===
 Internet paydo boʻlishi bilan sirtqi taʼlim elektron koʻrinishga oʻtdi. Bunday tizimda talaba toʻliq Internet orqali oʻqiydi. Talaba deyarli universitetga kelmaydi, faqat yakunida baho olish uchun keladi. Bunday oʻqish modeli katta yoshli, uzoq masofadan kelgan talabalar uchun juda qulay. Elektron taʼlimning anʼanaviy taʼlimdan farqli jihatlari quyidagilar:

* -Talabaga kamroq tushuntiriladi, talaba koʻproq mustaqil shugʻullanadi;
* -Oʻqituvchi va boshqa talabalar bilan muloqot cheklanmagan boʻladi.
* -Asosiy muloqot vositalari – chat, forum va elektron pochta. Shuningdek, „virtual electron sinf“ ham mavjud.
* -Oʻqituvchi maʼruza oʻqishi, virtual seminarlar oʻtkazishi mumkin.
* -Guruhli mashgʻulotlarga jiddiy eʼtibor qaratiladi, chunki talaba oʻzini kompyuterga mixlangandek his qilmasligi va hamkorlikda ishlash koʻnikmalarini egallashi kerak.
* -Fan materiallari interfaol shaklda: matn, audio, video shaklida beriladi, bu materiallar turli rasmlar, grafiklar, sxemalar, animatsiyalar, simulyatsiyalar, fotolar, manbalarga havolalar bilan toʻldiriladi;
* -Talabalarning bilimlari test topshirish, guruhli loyihalar ishlash, esse yozish, maʼruza va referatlar yozish, nazorat ishlarini bajarish kabi shakllarda nazorat qilinadi;
* -Maʼlumot almashish tizimi – fayl joʻnatish va qabul qilish shaklida boʻladi. Oʻqituvchiga joʻnatilgan maʼlumotlar yaxshilab tekshirilgandan soʻng, shaxsiy mulohazalar, tavsiyalar yoki baho shaklida qaytariladi.

 Elektron oʻquv modeli ancha moslashuvchan hisoblanadi. Transport, vaqt, joy muammolari deyarli yoʻq. Oʻquv materiali oʻta aniq tuzilgan boʻladi (chunki talaba mustaqil ravishda oʻzi shugʻullanadi). Agar topshiriqlar belgilangan muddatgacha topshirilmasa talaba oʻqishdan haydaladi. Oʻzini oʻzi nazorat qilish vaoʻz ishini tashkil qilish koʻnikmalari juda muhim. Asosan katta yoshlilar uchun tavsiya etiladi.

==== '''Aralash taʼlim modeli (Blended learning)''' ====
 Talaba yosh boʻlsa demak, uni oddiy usulda oʻqitish kerak, degan fikr notoʻgʻri, albatta. Avstraliyalik ish beruvchilar on-line va blended-learning usulida taʼlim olgan talabalarni koʻproq ishga olishar ekan. Chunki ular, nafaqat kompyuter texnologiyalarini yaxshi bilishar ekan, balki ularda mustaqil shugʻullanish va hamkorlikda ishlash koʻnikmalari kuchli rivojlangan boʻlar ekan. Shu sababli, baʼzi AQSh va Yevropa davlatlarida maktab va kollejlarni blended-learning tizimiga oʻtkazishga qiziqish tobora ortmoqda. Uning oʻziga xosliklari quyidagicha.

 '''Maʼruza mashgʻulotlari'''. Mashgʻulotlar uchun materiallar toʻliq boʻladi, slaydlar ham boʻladi, chunki talabaning mustaqil shugʻullanishi uchun yetarli darajada taʼminlanishi zarur.

''' Seminar mashgʻulotlari''' (face-to-face sessions). Ular maʼruzalarga qoʻshib olib borilishi mumkin. Seminar mashgʻulotlari eng qiziqarli, munozalarlarga boy mavzularni oʻzlashtirishda va amaliy koʻnikmalarni shakllantirishda qoʻllanadi.

'''Fanning oʻquv materiallari (darslik va uslubiy qoʻllanmalar)'''. Ular ham qogʻoz, ham electron shaklda mavjud boʻladi. Elektron shakli qogʻoz shakliga qaraganda mazmuni ancha boy, qiziqarli va oʻzlashtirishga qulay boʻladi.

 '''On-line muloqot'''. Bu yangi turdagi muloqot hisoblanadi. Ular odatda chat, forum, e-mail shaklida boʻladi. Ular orqali talabalar oʻzaro muloqot qilishadi va hamkorlikda ishlashadi. Oʻqituvchiga hohlagan vaqtda savol berish va qisqa muddatlarda javob olish imkoni boʻladi. Bilim olishda boshqa talabalar bilan maslahatlashib ishlash juda katta yutuqlarga olib keladi.

'''Yakka tartibdagi va guruhli on-line loyihalar'''. Bunday loyihalar Internetda ishlash, turli manbalardagi axborotlarni tahlil qilish, guruh bilan kelishib ishlash, vazifalarni bajarish boʻyicha mas’uliyat va vazifalarni birgalikda taqsimlash koʻnikmalarini shakllantiradi (collaboration). Hozirgi vaqtda koʻpchilik Yevropa kompaniyalari collaboration usulidan kundalik faoliyatida keng foydalanishadi.
''' Virtual sinf xonasi'''. Bunda turli Internet aloqa vositalari yordamida, shuningdek, talabalar bevosita jismoniy tarzda oʻqituvchi bilan yoki oʻzaro ushrashishi, muloqot qilishi mumkin. Bu talabalarga muayyan erkinlik beradi.
'''Audio va video maʼruzalar, animatsiya va simulyatsiyalar'''. Bular aralash taʼlimni yanada oddiy, boy va qiziqarli qiladi.

Yuqorida keltirilgan maʼlumotlar, blended learningning oʻta moslashuvchan tizim ekanligini koʻrsatmoqda. Demak, talaba 2-sentabrda darsga kelib oʻqituvchi bilan koʻrishadi va fanning kirish darsida maʼlumotlarni electron shaklda oladi. Adabiyotlar roʻyxati oʻrniga web-sayt manzilini hamda login va parollarni oladi.

Maʼruza darsida maʼlumotlar qisqa beriladi va havola etilgan manbalarda juda koʻplab qiziqarli materiallar, sinov va imtixonlarni topshirish uchun zarur topshiriqlar boʻladi. Maʼruzalar asosan PowerPoint taqdimotlari shaklida boʻladi.

Darslarning bir qismi on-line rejimida boʻladi. Bunday materiallarni talabalar yakka tartibda mustaqil yoki guruh boʻlib oʻzlari oʻzlashtirishlari zarur boʻladi. On-line darslar savol-javob tarzida boʻlishi mumkin. Ishlangan maʼlumotlar oʻqituvchiga fayl tarzida yuboriladi va oʻqituvchi tomonidan baholanib qaytariladi. Muddatidan kechikkan ishlarni oʻqituvchi qabul qilmaslikka haqlidir. Nazorat ishlari oʻqituvchi nazorati ostida ham oʻtkazilishi mumkin. Yakuniy imtixonlar sinfda oʻtkaziladi.

Xullas, blended learning talabalarni oʻz faoliyatini tashkil qilishga oʻrgatadi.

== „Faol talaba“ tushunchasi va oʻzlashtirishni baholash ==
Faol talaba (Active Student) tushunchasi blended learning tuzilmasining eng zarur elementi hisoblanadi. Hozirda bunday atama bilan Yevropada blended learning tizimida oʻqiydigan talabalarni atashadi. Bunday modellarda oʻqiydigan talabaning faoliyati taxminan 50% mustaqil ishdan (materialni oʻzlashtirish, forum va chatlarda ishlash, e-mail orqali muloqot va hokazo) iborat boʻladi.

Anʼanaviy taʼlimda talabani oʻqitishadi, blended learningda esa – oʻqishga oʻrgatishadi, mustaqil faoliyatini tashkil qilishadi.

Anʼanaviy taʼlimda markazda – oʻqutuvchi (teacher-centered), blended learningda esa – talaba (student-centered) markazda boʻladi. Bunda talaba koʻp ishlaydi va muvaffaqiyatlari uning oʻziga bogʻliq. Talaba oʻquv jarayoniga tuzatish kiritishi va oʻzgartirishi ham mumkin.

Oʻzlashtirishni baholash eng eʼtibor qaratiladigan qism hisoblanadi. Chunki, yaxshi bahol olish – asosiy maqsad sanaladi. Oʻqituvchilar uchun bu koʻrsatkich talabalarning qanchalik rivojlanganligini anglatadi. Anʼanaviy taʼlimdan farqli ravishda blended learningda nazorat biroz boshqacharoq boʻladi. Eng avvalo ish guruhli tarzda bajariladi, on-line muloqotlar juda koʻp boʻladi. Guruhning umumkiy bahosi barcha talabalarning baholarining yigʻindisiga teng. Bunda har bir talabaning forumdagi ishtiroki haqidagi hisobot inobatga olinadi. Oʻqituvchi talabadan oʻzining forumga tegishli e-mail maʼlumotlari nusxasini yuborishni soʻrashi mumkin. Loyiha ikki qismdan iborat boʻlishi mumkin: yakka va guruh boʻlib bajariladigan. Guruh ballari talabalarga forumdagi ishtirokiga qarab boʻlinadi.

Har bir oʻqituvchi oʻz bilganicha yakka ishlash va guruh boʻlib ishlash boʻyicha 100 ballik tizimda baholarni qoʻyadi.

Oʻqituvchining baholari on-line tizimida barchaga ochiq koʻrinadi. Biroq, kompyuter baho qoʻyganda xatoliklar boʻlib turadi. Kompyuter nazoratidan oʻrgatuvchi dasturlarda va joriy nazoratlarda test va '''''fill-in-blank''''' , ob’ektlarni saralash, oʻyin va hokazo usullarida foydalaniladi.

== Blended learningdagi oʻquv materiallari turlari ==
Blended learning usulida turli texnologiyalar va vositalar axborotning oʻquv materialiga kiritilishiga yordam beradi. Internet esa har bir elementning oʻz oʻrnida ishlatilishiga imkon beradi. Talaba maʼlumotlarni xohlasa kitobdan, xohlasa Internetdan oʻzi uchun qulay vaqtda, joyda oʻqishi mumkin. Video-maʼruzalar passiv, oʻqish esa – faol jarayon hisoblanadi. Asosiy matnga qoʻshimcha qilib turli maqolalar, hisobotlar ilova qilinishi mumkin. Baʼzan talabalardan axborotni oʻzlari izlashlari talab etiladi. Agar ular mos axborotni topa olishmasa, oʻqituvchining oʻzi axborotlarni web-saytiga joylab qoʻyadi. Matnlar [[HTML]], DOC, AVI, MP3 formatlarida berilishi ham mumkin.

 Rasmlardan matnlarni qulay va mantiqli boʻlish uchun foydalaniladi. Biroq, rasmlar qoʻllanilganda, axborotni yuklash muammosi paydo boʻladi. Shu sababli, ular Internetga yuklash qulay boʻlgan formatlarda chop etiladi (JPEG, GIF va hokazo)

Aralash taʼlimda talabalarni qiziqtirishi uchun maʼlumotlar aniq strukturaga ega boʻladi. Har bir mashgʻulot 3 qismdan – dastlabki, hozirgi va keying bosqichlar iborat boʻladi.

 '''&quot;Hozirgi&quot;''' bosqichi bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talabalarning berilgan mavzu boʻyicha savollarini va izohlarini kuzatib boradi.

 Bu bosqichda oʻqituvchi hohlasa maʼruza shaklida maʼlumotlarni bayon qilib berishi ham mumkin.

 Talaba „hozirgi“ bosqichga tayyor boʻlishi uchun u oldingi darsning materialini toʻliq oʻzlashtirgan boʻlishi mumkin. Dars yakunida materiallar testlar, savollar va amaliy masalalar yordamida mustahkamlanadi.

'''&quot;Dastlabki&quot;''' bosqichda talaba oʻqituvchi yoki boshqa talabalar bilan birgalikda muloqotga, darsga tayyorlanadi. Buning uchun oʻqituvchi albatta biror topshiriq berishi zarur. Shunday qilinsa dars vaqtida ortiqcha takrorlanishlar boʻlmaydi va dars samarali boʻladi. Shunda talabalar dars vaqtida faqat maʼlumot olibgina qolmasdan, murakkab masalalarni yaxshi tushunib oladi.

'''&quot;Keyingi&quot;''' bosqichda i bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talaba dars materialini mustahkamlaydi (test, uy ishi va hokazo). Oʻqituvchi avval talabalarning savollariga javob beradi va keyin bajarilgan ishlargi izoh beradi. Bunda u talabalarni keying mavzuga qiziqtirib yoʻnaltiradi.

 Shunday qilib, bu bosqichlar har bir darsda takrorlanadi. Talabalar shunday yoʻl bilan ortiqcha muhokamalarga, keraksiz va oldindan maʼlum materiallarni takror tinglashga vaqtlarini ketkazmasdan darslarda amaliy ish, muloqot, loyihalarni ishlash uchun koʻproq vaqt toʻplashadi. Maʼlumotni ajrata bilish, mustaqil ishlash, nazariy bilimlarni amalda qoʻllay olish kabi koʻnikmalarni orttirishadi.
== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://Xabibullaev.wordpress.com xabibullaev.wordpress.com]

&lt;!--- Turkumlar ---&gt;

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>e5ls0juqc5f4rrqux3fgvqq2wcukrzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121548</id>
      <parentid>6121547</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14456" sha1="l4dq6qa3u92868t7sr9uk715gwtsqh1" xml:space="preserve">[[Fayl:Blended-learning-methodolog.jpg|thumb]]

Blended learning (''aralash oʻqitish'') – axborot texnologiyalari taʼlimning turli yangi koʻrinishlarini taklif etmoqda, xususan keyingi vaqtlarda modulli taʼlim tizimida majmuaviy yondashuv tamoyili kuchayib bormoqda. Unda turli shakl, usullar moslashtirilgan holda joylashtirilishi aralash taʼlimning innovatsiya sifatida kirib kelishiga sabab boʻldi.

Deklan Bern „blended learning“ (aralash taʼlim) haqida shunday deydi – „ushbu taʼlim boy pedagogik tajribadan samarali foydalanishga qaratilgan“. Bunday yondashuv axborotni taqdim etishda turli uslubiyotlardan foydalanishni, taʼlimni tashkil etishda va taʼlim jarayonida [[axborot texnologiyalari]], yakka tarzda va guruhlarda anʼanaviy faoliyatni tashkil etishga asoslanishi mumkin. Bunday turlicha yondashuv oʻquvchini charchatmaydi va oʻqishga boʻlgan motivlarini kuchaytiradi. Asosiy masala – tanlangan uslubiyotlarning oʻzaro mutanosibligini taʼminlash va kam xarajat asosida yuqori samaradorlikka erishish hisoblanadi.

== Blended learning (Aralash taʼlim) tushunchasi ==
Aralash taʼlimda talabalarga universitetlarning masofaviy taʼlim tizimidan va oʻquv materiallaridan foydalanishga toʻliq ruxsat beriladi. Bu tizimda online kutubxonalar va manbalar mavjud boʻladi.

Talabalar bir qism nazorat ishlarini talabalar on-layn tizimida topshirishadi. Shuningdek, tizimda guruhli muloqotlar uyushtiriladi va tuli loyihalar amalga oshiriladi.

'''[[Blended learning]] modeli talabalarga quyidagi imkoniyatlarni beradi:'''

* Online rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* Nazorat testini topshirish;
* Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* Audio va video yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* E-maildan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.
* Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

'''Aralash taʼlim modeli'''

* -on-line rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* -Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* -Nazorat testini topshirish;
* -Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* -Audio va [[video]] yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* -E-mail dan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* -Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.

Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

== Anʼanaviy, elektron va aralash taʼlim ==

=== '''Anʼanaviy taʼlim modeli''' ===

* -Oʻquv yili (semestri) boshida dars jadvallari belgilanadi, fanlar boʻyicha kirish darslari oʻtiladi.
* -Bunda talabalarga fanning tuzilishi, nazorat tizimi, adabiy manbalar va uslubiy maslahatlar beriladi.
* -Semestr davomida maʼruza, amaliy mashgʻulotlar, laboratoriya mashgʻulotlari, kurs va diplom ishlari, referatlar, nazorat ishlari shaklida mash’ulotlar boʻladi.
* -Semestr oxirida oʻzlashtirilgan bilimlar baholanadi.

 Bunday oʻqish usuli dastlabki oliy taʼlimni olayotgan yosh talabalarga juda mos keladi. Lekin, bu usul, kun boʻyi ishda boʻladigan, universitetga kelishga imkoni mavjud boʻlmagan, katta yoshli, qoʻshimcha taʼlim olishni hohlovchi va malakasini oshiruvchi, uzoq masofada yashovchi, sirtdan oʻqishni hohlaydigan talabalar uchun biroz noqulay hisoblanadi.

=== '''Elektron taʼlim modeli''' ===
 Internet paydo boʻlishi bilan sirtqi taʼlim elektron koʻrinishga oʻtdi. Bunday tizimda talaba toʻliq Internet orqali oʻqiydi. Talaba deyarli universitetga kelmaydi, faqat yakunida baho olish uchun keladi. Bunday oʻqish modeli katta yoshli, uzoq masofadan kelgan talabalar uchun juda qulay. Elektron taʼlimning anʼanaviy taʼlimdan farqli jihatlari quyidagilar:

* -Talabaga kamroq tushuntiriladi, talaba koʻproq mustaqil shugʻullanadi;
* -Oʻqituvchi va boshqa talabalar bilan muloqot cheklanmagan boʻladi.
* -Asosiy muloqot vositalari – chat, forum va elektron pochta. Shuningdek, „virtual electron sinf“ ham mavjud.
* -Oʻqituvchi maʼruza oʻqishi, virtual seminarlar oʻtkazishi mumkin.
* -Guruhli mashgʻulotlarga jiddiy eʼtibor qaratiladi, chunki talaba oʻzini kompyuterga mixlangandek his qilmasligi va hamkorlikda ishlash koʻnikmalarini egallashi kerak.
* -Fan materiallari interfaol shaklda: matn, audio, video shaklida beriladi, bu materiallar turli rasmlar, grafiklar, sxemalar, animatsiyalar, simulyatsiyalar, fotolar, manbalarga havolalar bilan toʻldiriladi;
* -Talabalarning bilimlari test topshirish, guruhli loyihalar ishlash, esse yozish, maʼruza va referatlar yozish, nazorat ishlarini bajarish kabi shakllarda nazorat qilinadi;
* -Maʼlumot almashish tizimi – fayl joʻnatish va qabul qilish shaklida boʻladi. Oʻqituvchiga joʻnatilgan maʼlumotlar yaxshilab tekshirilgandan soʻng, shaxsiy mulohazalar, tavsiyalar yoki baho shaklida qaytariladi.

 Elektron oʻquv modeli ancha moslashuvchan hisoblanadi. Transport, vaqt, joy muammolari deyarli yoʻq. Oʻquv materiali oʻta aniq tuzilgan boʻladi (chunki talaba mustaqil ravishda oʻzi shugʻullanadi). Agar topshiriqlar belgilangan muddatgacha topshirilmasa talaba oʻqishdan haydaladi. Oʻzini oʻzi nazorat qilish vaoʻz ishini tashkil qilish koʻnikmalari juda muhim. Asosan katta yoshlilar uchun tavsiya etiladi.

==== '''Aralash taʼlim modeli (Blended learning)''' ====
 Talaba yosh boʻlsa demak, uni oddiy usulda oʻqitish kerak, degan fikr notoʻgʻri, albatta. Avstraliyalik ish beruvchilar on-line va blended-learning usulida taʼlim olgan talabalarni koʻproq ishga olishar ekan. Chunki ular, nafaqat kompyuter texnologiyalarini yaxshi bilishar ekan, balki ularda mustaqil shugʻullanish va hamkorlikda ishlash koʻnikmalari kuchli rivojlangan boʻlar ekan. Shu sababli, baʼzi AQSh va Yevropa davlatlarida maktab va kollejlarni blended-learning tizimiga oʻtkazishga qiziqish tobora ortmoqda. Uning oʻziga xosliklari quyidagicha.

 '''Maʼruza mashgʻulotlari'''. Mashgʻulotlar uchun materiallar toʻliq boʻladi, slaydlar ham boʻladi, chunki talabaning mustaqil shugʻullanishi uchun yetarli darajada taʼminlanishi zarur.

''' Seminar mashgʻulotlari''' (face-to-face sessions). Ular maʼruzalarga qoʻshib olib borilishi mumkin. Seminar mashgʻulotlari eng qiziqarli, munozalarlarga boy mavzularni oʻzlashtirishda va amaliy koʻnikmalarni shakllantirishda qoʻllanadi.

'''Fanning oʻquv materiallari (darslik va uslubiy qoʻllanmalar)'''. Ular ham qogʻoz, ham electron shaklda mavjud boʻladi. Elektron shakli qogʻoz shakliga qaraganda mazmuni ancha boy, qiziqarli va oʻzlashtirishga qulay boʻladi.

 '''On-line muloqot'''. Bu yangi turdagi muloqot hisoblanadi. Ular odatda chat, forum, e-mail shaklida boʻladi. Ular orqali talabalar oʻzaro muloqot qilishadi va hamkorlikda ishlashadi. Oʻqituvchiga hohlagan vaqtda savol berish va qisqa muddatlarda javob olish imkoni boʻladi. Bilim olishda boshqa talabalar bilan maslahatlashib ishlash juda katta yutuqlarga olib keladi.

'''Yakka tartibdagi va guruhli on-line loyihalar'''. Bunday loyihalar Internetda ishlash, turli manbalardagi axborotlarni tahlil qilish, guruh bilan kelishib ishlash, vazifalarni bajarish boʻyicha mas’uliyat va vazifalarni birgalikda taqsimlash koʻnikmalarini shakllantiradi (collaboration). Hozirgi vaqtda koʻpchilik Yevropa kompaniyalari collaboration usulidan kundalik faoliyatida keng foydalanishadi.
''' Virtual sinf xonasi'''. Bunda turli Internet aloqa vositalari yordamida, shuningdek, talabalar bevosita jismoniy tarzda oʻqituvchi bilan yoki oʻzaro ushrashishi, muloqot qilishi mumkin. Bu talabalarga muayyan erkinlik beradi.
'''Audio va video maʼruzalar, animatsiya va simulyatsiyalar'''. Bular aralash taʼlimni yanada oddiy, boy va qiziqarli qiladi.

Yuqorida keltirilgan maʼlumotlar, blended learningning oʻta moslashuvchan tizim ekanligini koʻrsatmoqda. Demak, talaba 2-sentabrda darsga kelib oʻqituvchi bilan koʻrishadi va fanning kirish darsida maʼlumotlarni electron shaklda oladi. Adabiyotlar roʻyxati oʻrniga web-sayt manzilini hamda login va parollarni oladi.

Maʼruza darsida maʼlumotlar qisqa beriladi va havola etilgan manbalarda juda koʻplab qiziqarli materiallar, sinov va imtixonlarni topshirish uchun zarur topshiriqlar boʻladi. Maʼruzalar asosan PowerPoint taqdimotlari shaklida boʻladi.

Darslarning bir qismi on-line rejimida boʻladi. Bunday materiallarni talabalar yakka tartibda mustaqil yoki guruh boʻlib oʻzlari oʻzlashtirishlari zarur boʻladi. On-line darslar savol-javob tarzida boʻlishi mumkin. Ishlangan maʼlumotlar oʻqituvchiga fayl tarzida yuboriladi va oʻqituvchi tomonidan baholanib qaytariladi. Muddatidan kechikkan ishlarni oʻqituvchi qabul qilmaslikka haqlidir. Nazorat ishlari oʻqituvchi nazorati ostida ham oʻtkazilishi mumkin. Yakuniy imtixonlar sinfda oʻtkaziladi.

Xullas, blended learning talabalarni oʻz faoliyatini tashkil qilishga oʻrgatadi.

== „Faol talaba“ tushunchasi va oʻzlashtirishni baholash ==
Faol talaba (Active Student) tushunchasi blended learning tuzilmasining eng zarur elementi hisoblanadi. Hozirda bunday atama bilan Yevropada blended learning tizimida oʻqiydigan talabalarni atashadi. Bunday modellarda oʻqiydigan talabaning faoliyati taxminan 50% mustaqil ishdan (materialni oʻzlashtirish, forum va chatlarda ishlash, e-mail orqali muloqot va hokazo) iborat boʻladi.

Anʼanaviy taʼlimda talabani oʻqitishadi, blended learningda esa – oʻqishga oʻrgatishadi, mustaqil faoliyatini tashkil qilishadi.

Anʼanaviy taʼlimda markazda – oʻqutuvchi (teacher-centered), blended learningda esa – talaba (student-centered) markazda boʻladi. Bunda talaba koʻp ishlaydi va muvaffaqiyatlari uning oʻziga bogʻliq. Talaba oʻquv jarayoniga tuzatish kiritishi va oʻzgartirishi ham mumkin.

Oʻzlashtirishni baholash eng eʼtibor qaratiladigan qism hisoblanadi. Chunki, yaxshi bahol olish – asosiy maqsad sanaladi. Oʻqituvchilar uchun bu koʻrsatkich talabalarning qanchalik rivojlanganligini anglatadi. Anʼanaviy taʼlimdan farqli ravishda blended learningda nazorat biroz boshqacharoq boʻladi. Eng avvalo ish guruhli tarzda bajariladi, on-line muloqotlar juda koʻp boʻladi. Guruhning umumkiy bahosi barcha talabalarning baholarining yigʻindisiga teng. Bunda har bir talabaning forumdagi ishtiroki haqidagi hisobot inobatga olinadi. Oʻqituvchi talabadan oʻzining forumga tegishli e-mail maʼlumotlari nusxasini yuborishni soʻrashi mumkin. Loyiha ikki qismdan iborat boʻlishi mumkin: yakka va guruh boʻlib bajariladigan. Guruh ballari talabalarga forumdagi ishtirokiga qarab boʻlinadi.

Har bir oʻqituvchi oʻz bilganicha yakka ishlash va guruh boʻlib ishlash boʻyicha 100 ballik tizimda baholarni qoʻyadi.

Oʻqituvchining baholari on-line tizimida barchaga ochiq koʻrinadi. Biroq, kompyuter baho qoʻyganda xatoliklar boʻlib turadi. Kompyuter nazoratidan oʻrgatuvchi dasturlarda va joriy nazoratlarda test va '''''fill-in-blank''''' , ob’ektlarni saralash, oʻyin va hokazo usullarida foydalaniladi.

== Blended learningdagi oʻquv materiallari turlari ==
Blended learning usulida turli texnologiyalar va vositalar axborotning oʻquv materialiga kiritilishiga yordam beradi. Internet esa har bir elementning oʻz oʻrnida ishlatilishiga imkon beradi. Talaba maʼlumotlarni xohlasa kitobdan, xohlasa Internetdan oʻzi uchun qulay vaqtda, joyda oʻqishi mumkin. Video-maʼruzalar passiv, oʻqish esa – faol jarayon hisoblanadi. Asosiy matnga qoʻshimcha qilib turli maqolalar, hisobotlar ilova qilinishi mumkin. Baʼzan talabalardan axborotni oʻzlari izlashlari talab etiladi. Agar ular mos axborotni topa olishmasa, oʻqituvchining oʻzi axborotlarni web-saytiga joylab qoʻyadi. Matnlar [[HTML]], DOC, AVI, MP3 formatlarida berilishi ham mumkin.

 Rasmlardan matnlarni qulay va mantiqli boʻlish uchun foydalaniladi. Biroq, rasmlar qoʻllanilganda, axborotni yuklash muammosi paydo boʻladi. Shu sababli, ular Internetga yuklash qulay boʻlgan formatlarda chop etiladi (JPEG, GIF va hokazo)

Aralash taʼlimda talabalarni qiziqtirishi uchun maʼlumotlar aniq strukturaga ega boʻladi. Har bir mashgʻulot 3 qismdan – dastlabki, hozirgi va keying bosqichlar iborat boʻladi.

 '''&quot;Hozirgi&quot;''' bosqichi bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talabalarning berilgan mavzu boʻyicha savollarini va izohlarini kuzatib boradi.

 Bu bosqichda oʻqituvchi hohlasa maʼruza shaklida maʼlumotlarni bayon qilib berishi ham mumkin.

 Talaba „hozirgi“ bosqichga tayyor boʻlishi uchun u oldingi darsning materialini toʻliq oʻzlashtirgan boʻlishi mumkin. Dars yakunida materiallar testlar, savollar va amaliy masalalar yordamida mustahkamlanadi.

'''&quot;Dastlabki&quot;''' bosqichda talaba oʻqituvchi yoki boshqa talabalar bilan birgalikda muloqotga, darsga tayyorlanadi. Buning uchun oʻqituvchi albatta biror topshiriq berishi zarur. Shunday qilinsa dars vaqtida ortiqcha takrorlanishlar boʻlmaydi va dars samarali boʻladi. Shunda talabalar dars vaqtida faqat maʼlumot olibgina qolmasdan, murakkab masalalarni yaxshi tushunib oladi.

'''&quot;Keyingi&quot;''' bosqichda i bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talaba dars materialini mustahkamlaydi (test, uy ishi va hokazo). Oʻqituvchi avval talabalarning savollariga javob beradi va keyin bajarilgan ishlargi izoh beradi. Bunda u talabalarni keying mavzuga qiziqtirib yoʻnaltiradi.

 Shunday qilib, bu bosqichlar har bir darsda takrorlanadi. Talabalar shunday yoʻl bilan ortiqcha muhokamalarga, keraksiz va oldindan maʼlum materiallarni takror tinglashga vaqtlarini ketkazmasdan darslarda amaliy ish, muloqot, loyihalarni ishlash uchun koʻproq vaqt toʻplashadi. Maʼlumotni ajrata bilish, mustaqil ishlash, nazariy bilimlarni amalda qoʻllay olish kabi koʻnikmalarni orttirishadi.
== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://Xabibullaev.wordpress.com xabibullaev.wordpress.com]

&lt;!--- Turkumlar ---&gt;

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>l4dq6qa3u92868t7sr9uk715gwtsqh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121549</id>
      <parentid>6121548</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14460" sha1="pnjznyxcw1guin5vdc7nq877p1s5f4b" xml:space="preserve">[[Fayl:Blended-learning-methodolog.jpg|thumb]]

Blended learning (''aralash oʻqitish'') – [[axborot texnologiyalari]] taʼlimning turli yangi koʻrinishlarini taklif etmoqda, xususan keyingi vaqtlarda modulli taʼlim tizimida majmuaviy yondashuv tamoyili kuchayib bormoqda. Unda turli shakl, usullar moslashtirilgan holda joylashtirilishi aralash taʼlimning innovatsiya sifatida kirib kelishiga sabab boʻldi.

Deklan Bern „blended learning“ (aralash taʼlim) haqida shunday deydi – „ushbu taʼlim boy pedagogik tajribadan samarali foydalanishga qaratilgan“. Bunday yondashuv axborotni taqdim etishda turli uslubiyotlardan foydalanishni, taʼlimni tashkil etishda va taʼlim jarayonida [[axborot texnologiyalari]], yakka tarzda va guruhlarda anʼanaviy faoliyatni tashkil etishga asoslanishi mumkin. Bunday turlicha yondashuv oʻquvchini charchatmaydi va oʻqishga boʻlgan motivlarini kuchaytiradi. Asosiy masala – tanlangan uslubiyotlarning oʻzaro mutanosibligini taʼminlash va kam xarajat asosida yuqori samaradorlikka erishish hisoblanadi.

== Blended learning (Aralash taʼlim) tushunchasi ==
Aralash taʼlimda talabalarga universitetlarning masofaviy taʼlim tizimidan va oʻquv materiallaridan foydalanishga toʻliq ruxsat beriladi. Bu tizimda online kutubxonalar va manbalar mavjud boʻladi.

Talabalar bir qism nazorat ishlarini talabalar on-layn tizimida topshirishadi. Shuningdek, tizimda guruhli muloqotlar uyushtiriladi va tuli loyihalar amalga oshiriladi.

'''[[Blended learning]] modeli talabalarga quyidagi imkoniyatlarni beradi:'''

* Online rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* Nazorat testini topshirish;
* Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* Audio va video yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* E-maildan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.
* Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

'''Aralash taʼlim modeli'''

* -on-line rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* -Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* -Nazorat testini topshirish;
* -Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* -Audio va [[video]] yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* -E-mail dan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* -Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.

Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

== Anʼanaviy, elektron va aralash taʼlim ==

=== '''Anʼanaviy taʼlim modeli''' ===

* -Oʻquv yili (semestri) boshida dars jadvallari belgilanadi, fanlar boʻyicha kirish darslari oʻtiladi.
* -Bunda talabalarga fanning tuzilishi, nazorat tizimi, adabiy manbalar va uslubiy maslahatlar beriladi.
* -Semestr davomida maʼruza, amaliy mashgʻulotlar, laboratoriya mashgʻulotlari, kurs va diplom ishlari, referatlar, nazorat ishlari shaklida mash’ulotlar boʻladi.
* -Semestr oxirida oʻzlashtirilgan bilimlar baholanadi.

 Bunday oʻqish usuli dastlabki oliy taʼlimni olayotgan yosh talabalarga juda mos keladi. Lekin, bu usul, kun boʻyi ishda boʻladigan, universitetga kelishga imkoni mavjud boʻlmagan, katta yoshli, qoʻshimcha taʼlim olishni hohlovchi va malakasini oshiruvchi, uzoq masofada yashovchi, sirtdan oʻqishni hohlaydigan talabalar uchun biroz noqulay hisoblanadi.

=== '''Elektron taʼlim modeli''' ===
 Internet paydo boʻlishi bilan sirtqi taʼlim elektron koʻrinishga oʻtdi. Bunday tizimda talaba toʻliq Internet orqali oʻqiydi. Talaba deyarli universitetga kelmaydi, faqat yakunida baho olish uchun keladi. Bunday oʻqish modeli katta yoshli, uzoq masofadan kelgan talabalar uchun juda qulay. Elektron taʼlimning anʼanaviy taʼlimdan farqli jihatlari quyidagilar:

* -Talabaga kamroq tushuntiriladi, talaba koʻproq mustaqil shugʻullanadi;
* -Oʻqituvchi va boshqa talabalar bilan muloqot cheklanmagan boʻladi.
* -Asosiy muloqot vositalari – chat, forum va elektron pochta. Shuningdek, „virtual electron sinf“ ham mavjud.
* -Oʻqituvchi maʼruza oʻqishi, virtual seminarlar oʻtkazishi mumkin.
* -Guruhli mashgʻulotlarga jiddiy eʼtibor qaratiladi, chunki talaba oʻzini kompyuterga mixlangandek his qilmasligi va hamkorlikda ishlash koʻnikmalarini egallashi kerak.
* -Fan materiallari interfaol shaklda: matn, audio, video shaklida beriladi, bu materiallar turli rasmlar, grafiklar, sxemalar, animatsiyalar, simulyatsiyalar, fotolar, manbalarga havolalar bilan toʻldiriladi;
* -Talabalarning bilimlari test topshirish, guruhli loyihalar ishlash, esse yozish, maʼruza va referatlar yozish, nazorat ishlarini bajarish kabi shakllarda nazorat qilinadi;
* -Maʼlumot almashish tizimi – fayl joʻnatish va qabul qilish shaklida boʻladi. Oʻqituvchiga joʻnatilgan maʼlumotlar yaxshilab tekshirilgandan soʻng, shaxsiy mulohazalar, tavsiyalar yoki baho shaklida qaytariladi.

 Elektron oʻquv modeli ancha moslashuvchan hisoblanadi. Transport, vaqt, joy muammolari deyarli yoʻq. Oʻquv materiali oʻta aniq tuzilgan boʻladi (chunki talaba mustaqil ravishda oʻzi shugʻullanadi). Agar topshiriqlar belgilangan muddatgacha topshirilmasa talaba oʻqishdan haydaladi. Oʻzini oʻzi nazorat qilish vaoʻz ishini tashkil qilish koʻnikmalari juda muhim. Asosan katta yoshlilar uchun tavsiya etiladi.

==== '''Aralash taʼlim modeli (Blended learning)''' ====
 Talaba yosh boʻlsa demak, uni oddiy usulda oʻqitish kerak, degan fikr notoʻgʻri, albatta. Avstraliyalik ish beruvchilar on-line va blended-learning usulida taʼlim olgan talabalarni koʻproq ishga olishar ekan. Chunki ular, nafaqat kompyuter texnologiyalarini yaxshi bilishar ekan, balki ularda mustaqil shugʻullanish va hamkorlikda ishlash koʻnikmalari kuchli rivojlangan boʻlar ekan. Shu sababli, baʼzi AQSh va Yevropa davlatlarida maktab va kollejlarni blended-learning tizimiga oʻtkazishga qiziqish tobora ortmoqda. Uning oʻziga xosliklari quyidagicha.

 '''Maʼruza mashgʻulotlari'''. Mashgʻulotlar uchun materiallar toʻliq boʻladi, slaydlar ham boʻladi, chunki talabaning mustaqil shugʻullanishi uchun yetarli darajada taʼminlanishi zarur.

''' Seminar mashgʻulotlari''' (face-to-face sessions). Ular maʼruzalarga qoʻshib olib borilishi mumkin. Seminar mashgʻulotlari eng qiziqarli, munozalarlarga boy mavzularni oʻzlashtirishda va amaliy koʻnikmalarni shakllantirishda qoʻllanadi.

'''Fanning oʻquv materiallari (darslik va uslubiy qoʻllanmalar)'''. Ular ham qogʻoz, ham electron shaklda mavjud boʻladi. Elektron shakli qogʻoz shakliga qaraganda mazmuni ancha boy, qiziqarli va oʻzlashtirishga qulay boʻladi.

 '''On-line muloqot'''. Bu yangi turdagi muloqot hisoblanadi. Ular odatda chat, forum, e-mail shaklida boʻladi. Ular orqali talabalar oʻzaro muloqot qilishadi va hamkorlikda ishlashadi. Oʻqituvchiga hohlagan vaqtda savol berish va qisqa muddatlarda javob olish imkoni boʻladi. Bilim olishda boshqa talabalar bilan maslahatlashib ishlash juda katta yutuqlarga olib keladi.

'''Yakka tartibdagi va guruhli on-line loyihalar'''. Bunday loyihalar Internetda ishlash, turli manbalardagi axborotlarni tahlil qilish, guruh bilan kelishib ishlash, vazifalarni bajarish boʻyicha mas’uliyat va vazifalarni birgalikda taqsimlash koʻnikmalarini shakllantiradi (collaboration). Hozirgi vaqtda koʻpchilik Yevropa kompaniyalari collaboration usulidan kundalik faoliyatida keng foydalanishadi.
''' Virtual sinf xonasi'''. Bunda turli Internet aloqa vositalari yordamida, shuningdek, talabalar bevosita jismoniy tarzda oʻqituvchi bilan yoki oʻzaro ushrashishi, muloqot qilishi mumkin. Bu talabalarga muayyan erkinlik beradi.
'''Audio va video maʼruzalar, animatsiya va simulyatsiyalar'''. Bular aralash taʼlimni yanada oddiy, boy va qiziqarli qiladi.

Yuqorida keltirilgan maʼlumotlar, blended learningning oʻta moslashuvchan tizim ekanligini koʻrsatmoqda. Demak, talaba 2-sentabrda darsga kelib oʻqituvchi bilan koʻrishadi va fanning kirish darsida maʼlumotlarni electron shaklda oladi. Adabiyotlar roʻyxati oʻrniga web-sayt manzilini hamda login va parollarni oladi.

Maʼruza darsida maʼlumotlar qisqa beriladi va havola etilgan manbalarda juda koʻplab qiziqarli materiallar, sinov va imtixonlarni topshirish uchun zarur topshiriqlar boʻladi. Maʼruzalar asosan PowerPoint taqdimotlari shaklida boʻladi.

Darslarning bir qismi on-line rejimida boʻladi. Bunday materiallarni talabalar yakka tartibda mustaqil yoki guruh boʻlib oʻzlari oʻzlashtirishlari zarur boʻladi. On-line darslar savol-javob tarzida boʻlishi mumkin. Ishlangan maʼlumotlar oʻqituvchiga fayl tarzida yuboriladi va oʻqituvchi tomonidan baholanib qaytariladi. Muddatidan kechikkan ishlarni oʻqituvchi qabul qilmaslikka haqlidir. Nazorat ishlari oʻqituvchi nazorati ostida ham oʻtkazilishi mumkin. Yakuniy imtixonlar sinfda oʻtkaziladi.

Xullas, blended learning talabalarni oʻz faoliyatini tashkil qilishga oʻrgatadi.

== „Faol talaba“ tushunchasi va oʻzlashtirishni baholash ==
Faol talaba (Active Student) tushunchasi blended learning tuzilmasining eng zarur elementi hisoblanadi. Hozirda bunday atama bilan Yevropada blended learning tizimida oʻqiydigan talabalarni atashadi. Bunday modellarda oʻqiydigan talabaning faoliyati taxminan 50% mustaqil ishdan (materialni oʻzlashtirish, forum va chatlarda ishlash, e-mail orqali muloqot va hokazo) iborat boʻladi.

Anʼanaviy taʼlimda talabani oʻqitishadi, blended learningda esa – oʻqishga oʻrgatishadi, mustaqil faoliyatini tashkil qilishadi.

Anʼanaviy taʼlimda markazda – oʻqutuvchi (teacher-centered), blended learningda esa – talaba (student-centered) markazda boʻladi. Bunda talaba koʻp ishlaydi va muvaffaqiyatlari uning oʻziga bogʻliq. Talaba oʻquv jarayoniga tuzatish kiritishi va oʻzgartirishi ham mumkin.

Oʻzlashtirishni baholash eng eʼtibor qaratiladigan qism hisoblanadi. Chunki, yaxshi bahol olish – asosiy maqsad sanaladi. Oʻqituvchilar uchun bu koʻrsatkich talabalarning qanchalik rivojlanganligini anglatadi. Anʼanaviy taʼlimdan farqli ravishda blended learningda nazorat biroz boshqacharoq boʻladi. Eng avvalo ish guruhli tarzda bajariladi, on-line muloqotlar juda koʻp boʻladi. Guruhning umumkiy bahosi barcha talabalarning baholarining yigʻindisiga teng. Bunda har bir talabaning forumdagi ishtiroki haqidagi hisobot inobatga olinadi. Oʻqituvchi talabadan oʻzining forumga tegishli e-mail maʼlumotlari nusxasini yuborishni soʻrashi mumkin. Loyiha ikki qismdan iborat boʻlishi mumkin: yakka va guruh boʻlib bajariladigan. Guruh ballari talabalarga forumdagi ishtirokiga qarab boʻlinadi.

Har bir oʻqituvchi oʻz bilganicha yakka ishlash va guruh boʻlib ishlash boʻyicha 100 ballik tizimda baholarni qoʻyadi.

Oʻqituvchining baholari on-line tizimida barchaga ochiq koʻrinadi. Biroq, kompyuter baho qoʻyganda xatoliklar boʻlib turadi. Kompyuter nazoratidan oʻrgatuvchi dasturlarda va joriy nazoratlarda test va '''''fill-in-blank''''' , ob’ektlarni saralash, oʻyin va hokazo usullarida foydalaniladi.

== Blended learningdagi oʻquv materiallari turlari ==
Blended learning usulida turli texnologiyalar va vositalar axborotning oʻquv materialiga kiritilishiga yordam beradi. Internet esa har bir elementning oʻz oʻrnida ishlatilishiga imkon beradi. Talaba maʼlumotlarni xohlasa kitobdan, xohlasa Internetdan oʻzi uchun qulay vaqtda, joyda oʻqishi mumkin. Video-maʼruzalar passiv, oʻqish esa – faol jarayon hisoblanadi. Asosiy matnga qoʻshimcha qilib turli maqolalar, hisobotlar ilova qilinishi mumkin. Baʼzan talabalardan axborotni oʻzlari izlashlari talab etiladi. Agar ular mos axborotni topa olishmasa, oʻqituvchining oʻzi axborotlarni web-saytiga joylab qoʻyadi. Matnlar [[HTML]], DOC, AVI, MP3 formatlarida berilishi ham mumkin.

 Rasmlardan matnlarni qulay va mantiqli boʻlish uchun foydalaniladi. Biroq, rasmlar qoʻllanilganda, axborotni yuklash muammosi paydo boʻladi. Shu sababli, ular Internetga yuklash qulay boʻlgan formatlarda chop etiladi (JPEG, GIF va hokazo)

Aralash taʼlimda talabalarni qiziqtirishi uchun maʼlumotlar aniq strukturaga ega boʻladi. Har bir mashgʻulot 3 qismdan – dastlabki, hozirgi va keying bosqichlar iborat boʻladi.

 '''&quot;Hozirgi&quot;''' bosqichi bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talabalarning berilgan mavzu boʻyicha savollarini va izohlarini kuzatib boradi.

 Bu bosqichda oʻqituvchi hohlasa maʼruza shaklida maʼlumotlarni bayon qilib berishi ham mumkin.

 Talaba „hozirgi“ bosqichga tayyor boʻlishi uchun u oldingi darsning materialini toʻliq oʻzlashtirgan boʻlishi mumkin. Dars yakunida materiallar testlar, savollar va amaliy masalalar yordamida mustahkamlanadi.

'''&quot;Dastlabki&quot;''' bosqichda talaba oʻqituvchi yoki boshqa talabalar bilan birgalikda muloqotga, darsga tayyorlanadi. Buning uchun oʻqituvchi albatta biror topshiriq berishi zarur. Shunday qilinsa dars vaqtida ortiqcha takrorlanishlar boʻlmaydi va dars samarali boʻladi. Shunda talabalar dars vaqtida faqat maʼlumot olibgina qolmasdan, murakkab masalalarni yaxshi tushunib oladi.

'''&quot;Keyingi&quot;''' bosqichda i bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talaba dars materialini mustahkamlaydi (test, uy ishi va hokazo). Oʻqituvchi avval talabalarning savollariga javob beradi va keyin bajarilgan ishlargi izoh beradi. Bunda u talabalarni keying mavzuga qiziqtirib yoʻnaltiradi.

 Shunday qilib, bu bosqichlar har bir darsda takrorlanadi. Talabalar shunday yoʻl bilan ortiqcha muhokamalarga, keraksiz va oldindan maʼlum materiallarni takror tinglashga vaqtlarini ketkazmasdan darslarda amaliy ish, muloqot, loyihalarni ishlash uchun koʻproq vaqt toʻplashadi. Maʼlumotni ajrata bilish, mustaqil ishlash, nazariy bilimlarni amalda qoʻllay olish kabi koʻnikmalarni orttirishadi.
== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://Xabibullaev.wordpress.com xabibullaev.wordpress.com]

&lt;!--- Turkumlar ---&gt;

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>pnjznyxcw1guin5vdc7nq877p1s5f4b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121550</id>
      <parentid>6121549</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14461" sha1="0rtl59iijnwfrly3w5qrm2gkwuu0v5r" xml:space="preserve">[[Fayl:Blended-learning-methodolog.jpg|thumb]]

Blended learning (''aralash oʻqitish'') – [[axborot texnologiyalari]] taʼlimning turli yangi koʻrinishlarini taklif etmoqda, xususan, keyingi vaqtlarda modulli taʼlim tizimida majmuaviy yondashuv tamoyili kuchayib bormoqda. Unda turli shakl, usullar moslashtirilgan holda joylashtirilishi aralash taʼlimning innovatsiya sifatida kirib kelishiga sabab boʻldi.

Deklan Bern „blended learning“ (aralash taʼlim) haqida shunday deydi – „ushbu taʼlim boy pedagogik tajribadan samarali foydalanishga qaratilgan“. Bunday yondashuv axborotni taqdim etishda turli uslubiyotlardan foydalanishni, taʼlimni tashkil etishda va taʼlim jarayonida [[axborot texnologiyalari]], yakka tarzda va guruhlarda anʼanaviy faoliyatni tashkil etishga asoslanishi mumkin. Bunday turlicha yondashuv oʻquvchini charchatmaydi va oʻqishga boʻlgan motivlarini kuchaytiradi. Asosiy masala – tanlangan uslubiyotlarning oʻzaro mutanosibligini taʼminlash va kam xarajat asosida yuqori samaradorlikka erishish hisoblanadi.

== Blended learning (Aralash taʼlim) tushunchasi ==
Aralash taʼlimda talabalarga universitetlarning masofaviy taʼlim tizimidan va oʻquv materiallaridan foydalanishga toʻliq ruxsat beriladi. Bu tizimda online kutubxonalar va manbalar mavjud boʻladi.

Talabalar bir qism nazorat ishlarini talabalar on-layn tizimida topshirishadi. Shuningdek, tizimda guruhli muloqotlar uyushtiriladi va tuli loyihalar amalga oshiriladi.

'''[[Blended learning]] modeli talabalarga quyidagi imkoniyatlarni beradi:'''

* Online rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* Nazorat testini topshirish;
* Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* Audio va video yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* E-maildan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.
* Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

'''Aralash taʼlim modeli'''

* -on-line rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* -Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* -Nazorat testini topshirish;
* -Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* -Audio va [[video]] yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* -E-mail dan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* -Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.

Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

== Anʼanaviy, elektron va aralash taʼlim ==

=== '''Anʼanaviy taʼlim modeli''' ===

* -Oʻquv yili (semestri) boshida dars jadvallari belgilanadi, fanlar boʻyicha kirish darslari oʻtiladi.
* -Bunda talabalarga fanning tuzilishi, nazorat tizimi, adabiy manbalar va uslubiy maslahatlar beriladi.
* -Semestr davomida maʼruza, amaliy mashgʻulotlar, laboratoriya mashgʻulotlari, kurs va diplom ishlari, referatlar, nazorat ishlari shaklida mash’ulotlar boʻladi.
* -Semestr oxirida oʻzlashtirilgan bilimlar baholanadi.

 Bunday oʻqish usuli dastlabki oliy taʼlimni olayotgan yosh talabalarga juda mos keladi. Lekin, bu usul, kun boʻyi ishda boʻladigan, universitetga kelishga imkoni mavjud boʻlmagan, katta yoshli, qoʻshimcha taʼlim olishni hohlovchi va malakasini oshiruvchi, uzoq masofada yashovchi, sirtdan oʻqishni hohlaydigan talabalar uchun biroz noqulay hisoblanadi.

=== '''Elektron taʼlim modeli''' ===
 Internet paydo boʻlishi bilan sirtqi taʼlim elektron koʻrinishga oʻtdi. Bunday tizimda talaba toʻliq Internet orqali oʻqiydi. Talaba deyarli universitetga kelmaydi, faqat yakunida baho olish uchun keladi. Bunday oʻqish modeli katta yoshli, uzoq masofadan kelgan talabalar uchun juda qulay. Elektron taʼlimning anʼanaviy taʼlimdan farqli jihatlari quyidagilar:

* -Talabaga kamroq tushuntiriladi, talaba koʻproq mustaqil shugʻullanadi;
* -Oʻqituvchi va boshqa talabalar bilan muloqot cheklanmagan boʻladi.
* -Asosiy muloqot vositalari – chat, forum va elektron pochta. Shuningdek, „virtual electron sinf“ ham mavjud.
* -Oʻqituvchi maʼruza oʻqishi, virtual seminarlar oʻtkazishi mumkin.
* -Guruhli mashgʻulotlarga jiddiy eʼtibor qaratiladi, chunki talaba oʻzini kompyuterga mixlangandek his qilmasligi va hamkorlikda ishlash koʻnikmalarini egallashi kerak.
* -Fan materiallari interfaol shaklda: matn, audio, video shaklida beriladi, bu materiallar turli rasmlar, grafiklar, sxemalar, animatsiyalar, simulyatsiyalar, fotolar, manbalarga havolalar bilan toʻldiriladi;
* -Talabalarning bilimlari test topshirish, guruhli loyihalar ishlash, esse yozish, maʼruza va referatlar yozish, nazorat ishlarini bajarish kabi shakllarda nazorat qilinadi;
* -Maʼlumot almashish tizimi – fayl joʻnatish va qabul qilish shaklida boʻladi. Oʻqituvchiga joʻnatilgan maʼlumotlar yaxshilab tekshirilgandan soʻng, shaxsiy mulohazalar, tavsiyalar yoki baho shaklida qaytariladi.

 Elektron oʻquv modeli ancha moslashuvchan hisoblanadi. Transport, vaqt, joy muammolari deyarli yoʻq. Oʻquv materiali oʻta aniq tuzilgan boʻladi (chunki talaba mustaqil ravishda oʻzi shugʻullanadi). Agar topshiriqlar belgilangan muddatgacha topshirilmasa talaba oʻqishdan haydaladi. Oʻzini oʻzi nazorat qilish vaoʻz ishini tashkil qilish koʻnikmalari juda muhim. Asosan katta yoshlilar uchun tavsiya etiladi.

==== '''Aralash taʼlim modeli (Blended learning)''' ====
 Talaba yosh boʻlsa demak, uni oddiy usulda oʻqitish kerak, degan fikr notoʻgʻri, albatta. Avstraliyalik ish beruvchilar on-line va blended-learning usulida taʼlim olgan talabalarni koʻproq ishga olishar ekan. Chunki ular, nafaqat kompyuter texnologiyalarini yaxshi bilishar ekan, balki ularda mustaqil shugʻullanish va hamkorlikda ishlash koʻnikmalari kuchli rivojlangan boʻlar ekan. Shu sababli, baʼzi AQSh va Yevropa davlatlarida maktab va kollejlarni blended-learning tizimiga oʻtkazishga qiziqish tobora ortmoqda. Uning oʻziga xosliklari quyidagicha.

 '''Maʼruza mashgʻulotlari'''. Mashgʻulotlar uchun materiallar toʻliq boʻladi, slaydlar ham boʻladi, chunki talabaning mustaqil shugʻullanishi uchun yetarli darajada taʼminlanishi zarur.

''' Seminar mashgʻulotlari''' (face-to-face sessions). Ular maʼruzalarga qoʻshib olib borilishi mumkin. Seminar mashgʻulotlari eng qiziqarli, munozalarlarga boy mavzularni oʻzlashtirishda va amaliy koʻnikmalarni shakllantirishda qoʻllanadi.

'''Fanning oʻquv materiallari (darslik va uslubiy qoʻllanmalar)'''. Ular ham qogʻoz, ham electron shaklda mavjud boʻladi. Elektron shakli qogʻoz shakliga qaraganda mazmuni ancha boy, qiziqarli va oʻzlashtirishga qulay boʻladi.

 '''On-line muloqot'''. Bu yangi turdagi muloqot hisoblanadi. Ular odatda chat, forum, e-mail shaklida boʻladi. Ular orqali talabalar oʻzaro muloqot qilishadi va hamkorlikda ishlashadi. Oʻqituvchiga hohlagan vaqtda savol berish va qisqa muddatlarda javob olish imkoni boʻladi. Bilim olishda boshqa talabalar bilan maslahatlashib ishlash juda katta yutuqlarga olib keladi.

'''Yakka tartibdagi va guruhli on-line loyihalar'''. Bunday loyihalar Internetda ishlash, turli manbalardagi axborotlarni tahlil qilish, guruh bilan kelishib ishlash, vazifalarni bajarish boʻyicha mas’uliyat va vazifalarni birgalikda taqsimlash koʻnikmalarini shakllantiradi (collaboration). Hozirgi vaqtda koʻpchilik Yevropa kompaniyalari collaboration usulidan kundalik faoliyatida keng foydalanishadi.
''' Virtual sinf xonasi'''. Bunda turli Internet aloqa vositalari yordamida, shuningdek, talabalar bevosita jismoniy tarzda oʻqituvchi bilan yoki oʻzaro ushrashishi, muloqot qilishi mumkin. Bu talabalarga muayyan erkinlik beradi.
'''Audio va video maʼruzalar, animatsiya va simulyatsiyalar'''. Bular aralash taʼlimni yanada oddiy, boy va qiziqarli qiladi.

Yuqorida keltirilgan maʼlumotlar, blended learningning oʻta moslashuvchan tizim ekanligini koʻrsatmoqda. Demak, talaba 2-sentabrda darsga kelib oʻqituvchi bilan koʻrishadi va fanning kirish darsida maʼlumotlarni electron shaklda oladi. Adabiyotlar roʻyxati oʻrniga web-sayt manzilini hamda login va parollarni oladi.

Maʼruza darsida maʼlumotlar qisqa beriladi va havola etilgan manbalarda juda koʻplab qiziqarli materiallar, sinov va imtixonlarni topshirish uchun zarur topshiriqlar boʻladi. Maʼruzalar asosan PowerPoint taqdimotlari shaklida boʻladi.

Darslarning bir qismi on-line rejimida boʻladi. Bunday materiallarni talabalar yakka tartibda mustaqil yoki guruh boʻlib oʻzlari oʻzlashtirishlari zarur boʻladi. On-line darslar savol-javob tarzida boʻlishi mumkin. Ishlangan maʼlumotlar oʻqituvchiga fayl tarzida yuboriladi va oʻqituvchi tomonidan baholanib qaytariladi. Muddatidan kechikkan ishlarni oʻqituvchi qabul qilmaslikka haqlidir. Nazorat ishlari oʻqituvchi nazorati ostida ham oʻtkazilishi mumkin. Yakuniy imtixonlar sinfda oʻtkaziladi.

Xullas, blended learning talabalarni oʻz faoliyatini tashkil qilishga oʻrgatadi.

== „Faol talaba“ tushunchasi va oʻzlashtirishni baholash ==
Faol talaba (Active Student) tushunchasi blended learning tuzilmasining eng zarur elementi hisoblanadi. Hozirda bunday atama bilan Yevropada blended learning tizimida oʻqiydigan talabalarni atashadi. Bunday modellarda oʻqiydigan talabaning faoliyati taxminan 50% mustaqil ishdan (materialni oʻzlashtirish, forum va chatlarda ishlash, e-mail orqali muloqot va hokazo) iborat boʻladi.

Anʼanaviy taʼlimda talabani oʻqitishadi, blended learningda esa – oʻqishga oʻrgatishadi, mustaqil faoliyatini tashkil qilishadi.

Anʼanaviy taʼlimda markazda – oʻqutuvchi (teacher-centered), blended learningda esa – talaba (student-centered) markazda boʻladi. Bunda talaba koʻp ishlaydi va muvaffaqiyatlari uning oʻziga bogʻliq. Talaba oʻquv jarayoniga tuzatish kiritishi va oʻzgartirishi ham mumkin.

Oʻzlashtirishni baholash eng eʼtibor qaratiladigan qism hisoblanadi. Chunki, yaxshi bahol olish – asosiy maqsad sanaladi. Oʻqituvchilar uchun bu koʻrsatkich talabalarning qanchalik rivojlanganligini anglatadi. Anʼanaviy taʼlimdan farqli ravishda blended learningda nazorat biroz boshqacharoq boʻladi. Eng avvalo ish guruhli tarzda bajariladi, on-line muloqotlar juda koʻp boʻladi. Guruhning umumkiy bahosi barcha talabalarning baholarining yigʻindisiga teng. Bunda har bir talabaning forumdagi ishtiroki haqidagi hisobot inobatga olinadi. Oʻqituvchi talabadan oʻzining forumga tegishli e-mail maʼlumotlari nusxasini yuborishni soʻrashi mumkin. Loyiha ikki qismdan iborat boʻlishi mumkin: yakka va guruh boʻlib bajariladigan. Guruh ballari talabalarga forumdagi ishtirokiga qarab boʻlinadi.

Har bir oʻqituvchi oʻz bilganicha yakka ishlash va guruh boʻlib ishlash boʻyicha 100 ballik tizimda baholarni qoʻyadi.

Oʻqituvchining baholari on-line tizimida barchaga ochiq koʻrinadi. Biroq, kompyuter baho qoʻyganda xatoliklar boʻlib turadi. Kompyuter nazoratidan oʻrgatuvchi dasturlarda va joriy nazoratlarda test va '''''fill-in-blank''''' , ob’ektlarni saralash, oʻyin va hokazo usullarida foydalaniladi.

== Blended learningdagi oʻquv materiallari turlari ==
Blended learning usulida turli texnologiyalar va vositalar axborotning oʻquv materialiga kiritilishiga yordam beradi. Internet esa har bir elementning oʻz oʻrnida ishlatilishiga imkon beradi. Talaba maʼlumotlarni xohlasa kitobdan, xohlasa Internetdan oʻzi uchun qulay vaqtda, joyda oʻqishi mumkin. Video-maʼruzalar passiv, oʻqish esa – faol jarayon hisoblanadi. Asosiy matnga qoʻshimcha qilib turli maqolalar, hisobotlar ilova qilinishi mumkin. Baʼzan talabalardan axborotni oʻzlari izlashlari talab etiladi. Agar ular mos axborotni topa olishmasa, oʻqituvchining oʻzi axborotlarni web-saytiga joylab qoʻyadi. Matnlar [[HTML]], DOC, AVI, MP3 formatlarida berilishi ham mumkin.

 Rasmlardan matnlarni qulay va mantiqli boʻlish uchun foydalaniladi. Biroq, rasmlar qoʻllanilganda, axborotni yuklash muammosi paydo boʻladi. Shu sababli, ular Internetga yuklash qulay boʻlgan formatlarda chop etiladi (JPEG, GIF va hokazo)

Aralash taʼlimda talabalarni qiziqtirishi uchun maʼlumotlar aniq strukturaga ega boʻladi. Har bir mashgʻulot 3 qismdan – dastlabki, hozirgi va keying bosqichlar iborat boʻladi.

 '''&quot;Hozirgi&quot;''' bosqichi bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talabalarning berilgan mavzu boʻyicha savollarini va izohlarini kuzatib boradi.

 Bu bosqichda oʻqituvchi hohlasa maʼruza shaklida maʼlumotlarni bayon qilib berishi ham mumkin.

 Talaba „hozirgi“ bosqichga tayyor boʻlishi uchun u oldingi darsning materialini toʻliq oʻzlashtirgan boʻlishi mumkin. Dars yakunida materiallar testlar, savollar va amaliy masalalar yordamida mustahkamlanadi.

'''&quot;Dastlabki&quot;''' bosqichda talaba oʻqituvchi yoki boshqa talabalar bilan birgalikda muloqotga, darsga tayyorlanadi. Buning uchun oʻqituvchi albatta biror topshiriq berishi zarur. Shunday qilinsa dars vaqtida ortiqcha takrorlanishlar boʻlmaydi va dars samarali boʻladi. Shunda talabalar dars vaqtida faqat maʼlumot olibgina qolmasdan, murakkab masalalarni yaxshi tushunib oladi.

'''&quot;Keyingi&quot;''' bosqichda i bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talaba dars materialini mustahkamlaydi (test, uy ishi va hokazo). Oʻqituvchi avval talabalarning savollariga javob beradi va keyin bajarilgan ishlargi izoh beradi. Bunda u talabalarni keying mavzuga qiziqtirib yoʻnaltiradi.

 Shunday qilib, bu bosqichlar har bir darsda takrorlanadi. Talabalar shunday yoʻl bilan ortiqcha muhokamalarga, keraksiz va oldindan maʼlum materiallarni takror tinglashga vaqtlarini ketkazmasdan darslarda amaliy ish, muloqot, loyihalarni ishlash uchun koʻproq vaqt toʻplashadi. Maʼlumotni ajrata bilish, mustaqil ishlash, nazariy bilimlarni amalda qoʻllay olish kabi koʻnikmalarni orttirishadi.
== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://Xabibullaev.wordpress.com xabibullaev.wordpress.com]

&lt;!--- Turkumlar ---&gt;

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>0rtl59iijnwfrly3w5qrm2gkwuu0v5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121551</id>
      <parentid>6121550</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14461" sha1="ie6pditb7u63j5lbjt7cctibthr3imf" xml:space="preserve">[[Fayl:Blended-learning-methodolog.jpg|thumb]]

Blended learning (''aralash oʻqitish'') – [[axborot texnologiyalari]] taʼlimning turli yangi koʻrinishlarini taklif etmoqda, xususan, keyingi vaqtlarda modulli taʼlim tizimida majmuaviy yondashuv tamoyili kuchayib bormoqda. Unda turli shakl, usullar moslashtirilgan holda joylashtirilishi aralash taʼlimning innovatsiya sifatida kirib kelishiga sabab boʻldi.

Deklan Bern „blended learning“ (aralash taʼlim) haqida shunday deydi – „ushbu taʼlim boy pedagogik tajribadan samarali foydalanishga qaratilgan“. Bunday yondashuv axborotni taqdim etishda turli uslubiyotlardan foydalanishni, taʼlimni tashkil etishda va taʼlim jarayonida [[axborot texnologiyalari]], yakka tarzda va guruhlarda anʼanaviy faoliyatni tashkil etishga asoslanishi mumkin. Bunday turlicha yondashuv oʻquvchini charchatmaydi va oʻqishga boʻlgan motivlarini kuchaytiradi. Asosiy masala – tanlangan uslubiyotlarning oʻzaro mutanosibligini taʼminlash va kam xarajat asosida yuqori samaradorlikka erishish hisoblanadi.

== Blended learning (Aralash taʼlim) tushunchasi ==
Aralash taʼlimda talabalarga universitetlarning masofaviy taʼlim tizimidan va oʻquv materiallaridan foydalanishga toʻliq ruxsat beriladi. Bu tizimda online kutubxonalar va manbalar mavjud boʻladi.

Talabalar bir qism nazorat ishlarini talabalar on-layn tizimida topshirishadi. Shuningdek, tizimda guruhli muloqotlar uyushtiriladi va tuli loyihalar amalga oshiriladi.

'''[[Blended learning]] modeli talabalarga quyidagi imkoniyatlarni beradi:'''

* Online rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* Nazorat testini topshirish;
* Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* Audio va video yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* E-maildan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.
* Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

'''Aralash taʼlim modeli'''

* -on-line rejimida oʻquv materiali bilan hohlagan vaqtda tanishish.
* -Sinov testini topshirib bilimini sinash;
* -Nazorat testini topshirish;
* -Oʻtilgan mashgʻulotlarga mos qoʻshimcha manbalar bilan tanishish;
* -Audio va [[video]] yoʻzuvlardan, animatsiya va simulyatsiyalardan foydalanish;
* -E-mail dan foydalanish va forumlarda ishtirok etish;
* -Maʼruzadan tashqari oʻqituvchi-talaba va talabalar oʻrtasida muloqot tashkil etish.

Anʼanaviy taʼlim elementlari ming yillardan beri mavjud, biroq aralash taʼlim paydo boʻlganiga hali 10 yilcha ham boʻlgani yoʻq. Shu sababli bu taʼlim turlarini aralash tarzda olib borish maqsadga muvofiq.

== Anʼanaviy, elektron va aralash taʼlim ==

=== '''Anʼanaviy taʼlim modeli''' ===

* -Oʻquv yili (semestri) boshida dars jadvallari belgilanadi, fanlar boʻyicha kirish darslari oʻtiladi.
* -Bunda talabalarga fanning tuzilishi, nazorat tizimi, adabiy manbalar va uslubiy maslahatlar beriladi.
* -Semestr davomida maʼruza, amaliy mashgʻulotlar, laboratoriya mashgʻulotlari, kurs va diplom ishlari, referatlar, nazorat ishlari shaklida mash’ulotlar boʻladi.
* -Semestr oxirida oʻzlashtirilgan bilimlar baholanadi.

 Bunday oʻqish usuli dastlabki oliy taʼlimni olayotgan yosh talabalarga juda mos keladi. Lekin, bu usul, kun boʻyi ishda boʻladigan, universitetga kelishga imkoni mavjud boʻlmagan, katta yoshli, qoʻshimcha taʼlim olishni hohlovchi va malakasini oshiruvchi, uzoq masofada yashovchi, sirtdan oʻqishni hohlaydigan talabalar uchun biroz noqulay hisoblanadi.

=== '''Elektron taʼlim modeli''' ===
 Internet paydo boʻlishi bilan sirtqi taʼlim elektron koʻrinishga oʻtdi. Bunday tizimda talaba toʻliq Internet orqali oʻqiydi. Talaba deyarli universitetga kelmaydi, faqat yakunida baho olish uchun keladi. Bunday oʻqish modeli katta yoshli, uzoq masofadan kelgan talabalar uchun juda qulay. Elektron taʼlimning anʼanaviy taʼlimdan farqli jihatlari quyidagilar:

* -Talabaga kamroq tushuntiriladi, talaba koʻproq mustaqil shugʻullanadi;
* -Oʻqituvchi va boshqa talabalar bilan muloqot cheklanmagan boʻladi.
* -Asosiy muloqot vositalari – chat, forum va elektron pochta. Shuningdek, „virtual electron sinf“ ham mavjud.
* -Oʻqituvchi maʼruza oʻqishi, virtual seminarlar oʻtkazishi mumkin.
* -Guruhli mashgʻulotlarga jiddiy eʼtibor qaratiladi, chunki talaba oʻzini kompyuterga mixlangandek his qilmasligi va hamkorlikda ishlash koʻnikmalarini egallashi kerak.
* -Fan materiallari interfaol shaklda: matn, audio, video shaklida beriladi, bu materiallar turli rasmlar, grafiklar, sxemalar, animatsiyalar, simulyatsiyalar, fotolar, manbalarga havolalar bilan toʻldiriladi;
* -Talabalarning bilimlari test topshirish, guruhli loyihalar ishlash, esse yozish, maʼruza va referatlar yozish, nazorat ishlarini bajarish kabi shakllarda nazorat qilinadi;
* -Maʼlumot almashish tizimi – fayl joʻnatish va qabul qilish shaklida boʻladi. Oʻqituvchiga joʻnatilgan maʼlumotlar yaxshilab tekshirilgandan soʻng, shaxsiy mulohazalar, tavsiyalar yoki baho shaklida qaytariladi.

 Elektron oʻquv modeli ancha moslashuvchan hisoblanadi. Transport, vaqt, joy muammolari deyarli yoʻq. Oʻquv materiali oʻta aniq tuzilgan boʻladi (chunki talaba mustaqil ravishda oʻzi shugʻullanadi). Agar topshiriqlar belgilangan muddatgacha topshirilmasa talaba oʻqishdan haydaladi. Oʻzini oʻzi nazorat qilish vaoʻz ishini tashkil qilish koʻnikmalari juda muhim. Asosan katta yoshlilar uchun tavsiya etiladi.

==== '''Aralash taʼlim modeli (Blended learning)''' ====
 Talaba yosh boʻlsa demak, uni oddiy usulda oʻqitish kerak, degan fikr notoʻgʻri, albatta. Avstraliyalik ish beruvchilar on-line va blended-learning usulida taʼlim olgan talabalarni koʻproq ishga olishar ekan. Chunki ular, nafaqat kompyuter texnologiyalarini yaxshi bilishar ekan, balki ularda mustaqil shugʻullanish va hamkorlikda ishlash koʻnikmalari kuchli rivojlangan boʻlar ekan. Shu sababli, baʼzi AQSh va Yevropa davlatlarida maktab va kollejlarni blended-learning tizimiga oʻtkazishga qiziqish tobora ortmoqda. Uning oʻziga xosliklari quyidagicha.

 '''Maʼruza mashgʻulotlari'''. Mashgʻulotlar uchun materiallar toʻliq boʻladi, slaydlar ham boʻladi, chunki talabaning mustaqil shugʻullanishi uchun yetarli darajada taʼminlanishi zarur.

''' Seminar mashgʻulotlari''' (face-to-face sessions). Ular maʼruzalarga qoʻshib olib borilishi mumkin. Seminar mashgʻulotlari eng qiziqarli, munozalarlarga boy mavzularni oʻzlashtirishda va amaliy koʻnikmalarni shakllantirishda qoʻllanadi.

'''Fanning oʻquv materiallari (darslik va uslubiy qoʻllanmalar)'''. Ular ham qogʻoz, ham electron shaklda mavjud boʻladi. Elektron shakli qogʻoz shakliga qaraganda mazmuni ancha boy, qiziqarli va oʻzlashtirishga qulay boʻladi.

 '''On-line muloqot'''. Bu yangi turdagi muloqot hisoblanadi. Ular odatda chat, forum, e-mail shaklida boʻladi. Ular orqali talabalar oʻzaro muloqot qilishadi va hamkorlikda ishlashadi. Oʻqituvchiga hohlagan vaqtda savol berish va qisqa muddatlarda javob olish imkoni boʻladi. Bilim olishda boshqa talabalar bilan maslahatlashib ishlash juda katta yutuqlarga olib keladi.

'''Yakka tartibdagi va guruhli on-line loyihalar'''. Bunday loyihalar Internetda ishlash, turli manbalardagi axborotlarni tahlil qilish, guruh bilan kelishib ishlash, vazifalarni bajarish boʻyicha mas’uliyat va vazifalarni birgalikda taqsimlash koʻnikmalarini shakllantiradi (collaboration). Hozirgi vaqtda koʻpchilik Yevropa kompaniyalari collaboration usulidan kundalik faoliyatida keng foydalanishadi.
''' Virtual sinf xonasi'''. Bunda turli Internet aloqa vositalari yordamida, shuningdek, talabalar bevosita jismoniy tarzda oʻqituvchi bilan yoki oʻzaro ushrashishi, muloqot qilishi mumkin. Bu talabalarga muayyan erkinlik beradi.
'''Audio va video maʼruzalar, animatsiya va simulyatsiyalar'''. Bular aralash taʼlimni yanada oddiy, boy va qiziqarli qiladi.

Yuqorida keltirilgan maʼlumotlar, blended learningning oʻta moslashuvchan tizim ekanligini koʻrsatmoqda. Demak, talaba 2-sentabrda darsga kelib oʻqituvchi bilan koʻrishadi va fanning kirish darsida maʼlumotlarni electron shaklda oladi. Adabiyotlar roʻyxati oʻrniga web-sayt manzilini hamda login va parollarni oladi.

Maʼruza darsida maʼlumotlar qisqa beriladi va havola etilgan manbalarda juda koʻplab qiziqarli materiallar, sinov va imtixonlarni topshirish uchun zarur topshiriqlar boʻladi. Maʼruzalar asosan PowerPoint taqdimotlari shaklida boʻladi.

Darslarning bir qismi on-line rejimida boʻladi. Bunday materiallarni talabalar yakka tartibda mustaqil yoki guruh boʻlib oʻzlari oʻzlashtirishlari zarur boʻladi. On-line darslar savol-javob tarzida boʻlishi mumkin. Ishlangan maʼlumotlar oʻqituvchiga fayl tarzida yuboriladi va oʻqituvchi tomonidan baholanib qaytariladi. Muddatidan kechikkan ishlarni oʻqituvchi qabul qilmaslikka haqlidir. Nazorat ishlari oʻqituvchi nazorati ostida ham oʻtkazilishi mumkin. Yakuniy imtixonlar sinfda oʻtkaziladi.

Xullas, blended learning talabalarni oʻz faoliyatini tashkil qilishga oʻrgatadi.

== „Faol talaba“ tushunchasi va oʻzlashtirishni baholash ==
Faol talaba (Active Student) tushunchasi blended learning tuzilmasining eng zarur elementi hisoblanadi. Hozirda bunday atama bilan Yevropada blended learning tizimida oʻqiydigan talabalarni atashadi. Bunday modellarda oʻqiydigan talabaning faoliyati taxminan 50% mustaqil ishdan (materialni oʻzlashtirish, forum va chatlarda ishlash, e-mail orqali muloqot va hokazo) iborat boʻladi.

Anʼanaviy taʼlimda talabani oʻqitishadi, blended learningda esa – oʻqishga oʻrgatishadi, mustaqil faoliyatini tashkil qilishadi.

Anʼanaviy taʼlimda markazda – oʻqutuvchi (teacher-centered), blended learningda esa – talaba (student-centered) markazda boʻladi. Bunda talaba koʻp ishlaydi va muvaffaqiyatlari uning oʻziga bogʻliq. Talaba oʻquv jarayoniga tuzatish kiritishi va oʻzgartirishi ham mumkin.

Oʻzlashtirishni baholash eng eʼtibor qaratiladigan qism hisoblanadi. Chunki, yaxshi bahol olish – asosiy maqsad sanaladi. Oʻqituvchilar uchun bu koʻrsatkich talabalarning qanchalik rivojlanganligini anglatadi. Anʼanaviy taʼlimdan farqli ravishda blended learningda nazorat biroz boshqacharoq boʻladi. Eng avvalo ish guruhli tarzda bajariladi, on-line muloqotlar juda koʻp boʻladi. Guruhning umumkiy bahosi barcha talabalarning baholarining yigʻindisiga teng. Bunda har bir talabaning forumdagi ishtiroki haqidagi hisobot inobatga olinadi. Oʻqituvchi talabadan oʻzining forumga tegishli e-mail maʼlumotlari nusxasini yuborishni soʻrashi mumkin. Loyiha ikki qismdan iborat boʻlishi mumkin: yakka va guruh boʻlib bajariladigan. Guruh ballari talabalarga forumdagi ishtirokiga qarab boʻlinadi.

Har bir oʻqituvchi oʻz bilganicha yakka ishlash va guruh boʻlib ishlash boʻyicha 100 ballik tizimda baholarni qoʻyadi.

Oʻqituvchining baholari on-line tizimida barchaga ochiq koʻrinadi. Biroq, kompyuter baho qoʻyganda xatoliklar boʻlib turadi. Kompyuter nazoratidan oʻrgatuvchi dasturlarda va joriy nazoratlarda test va '''''fill-in-blank''''' , ob’ektlarni saralash, oʻyin va hokazo usullarida foydalaniladi.

== Blended learningdagi oʻquv materiallari turlari ==
Blended learning usulida turli texnologiyalar va vositalar axborotning oʻquv materialiga kiritilishiga yordam beradi. Internet esa har bir elementning oʻz oʻrnida ishlatilishiga imkon beradi. Talaba maʼlumotlarni xohlasa kitobdan, xohlasa Internetdan oʻzi uchun qulay vaqtda, joyda oʻqishi mumkin. Video-maʼruzalar passiv, oʻqish esa – faol jarayon hisoblanadi. Asosiy matnga qoʻshimcha qilib turli maqolalar, hisobotlar ilova qilinishi mumkin. Baʼzan talabalardan axborotni oʻzlari izlashlari talab etiladi. Agar ular mos axborotni topa olishmasa, oʻqituvchining oʻzi axborotlarni web-saytiga joylab qoʻyadi. Matnlar [[HTML]], DOC, AVI, MP3 formatlarida berilishi ham mumkin.

 Rasmlardan matnlarni qulay va mantiqli boʻlish uchun foydalaniladi. Biroq, rasmlar qoʻllanilganda, axborotni yuklash muammosi paydo boʻladi. Shu sababli, ular Internetga yuklash qulay boʻlgan formatlarda chop etiladi (JPEG, GIF va hokazo)

Aralash taʼlimda talabalarni qiziqtirishi uchun maʼlumotlar aniq strukturaga ega boʻladi. Har bir mashgʻulot 3 qismdan – dastlabki, hozirgi va keying bosqichlar iborat boʻladi.

 '''&quot;Hozirgi&quot;''' bosqichi bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talabalarning berilgan mavzu boʻyicha savollarini va izohlarini kuzatib boradi.

 Bu bosqichda oʻqituvchi hohlasa maʼruza shaklida maʼlumotlarni bayon qilib berishi ham mumkin.

 Talaba „hozirgi“ bosqichga tayyor boʻlishi uchun u oldingi darsning materialini toʻliq oʻzlashtirgan boʻlishi mumkin. Dars yakunida materiallar testlar, savollar va amaliy masalalar yordamida mustahkamlanadi.

'''&quot;Dastlabki&quot;''' bosqichda talaba oʻqituvchi yoki boshqa talabalar bilan birgalikda muloqotga, darsga tayyorlanadi. Buning uchun oʻqituvchi albatta biror topshiriq berishi zarur. Shunday qilinsa dars vaqtida ortiqcha takrorlanishlar boʻlmaydi va dars samarali boʻladi. Shunda talabalar dars vaqtida faqat maʼlumot olibgina qolmasdan, murakkab masalalarni yaxshi tushunib oladi.

'''&quot;Keyingi&quot;''' bosqichda i bevosita muloqot qilinadi (seminar, forum va hokazo). Bu jarayonda oʻqituvchi talaba dars materialini mustahkamlaydi (test, uy ishi va hokazo). Oʻqituvchi avval talabalarning savollariga javob beradi va keyin bajarilgan ishlargi izoh beradi. Bunda u talabalarni keying mavzuga qiziqtirib yoʻnaltiradi.

 Shunday qilib, bu bosqichlar har bir darsda takrorlanadi. Talabalar shunday yoʻl bilan ortiqcha muhokamalarga, keraksiz va oldindan maʼlum materiallarni takror tinglashga vaqtlarini ketkazmasdan darslarda amaliy ish, muloqot, loyihalarni ishlash uchun koʻproq vaqt toʻplashadi. Maʼlumotni ajrata bilish, mustaqil ishlash, nazariy bilimlarni amalda qoʻllay olish kabi koʻnikmalarni orttirishadi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [https://Xabibullaev.wordpress.com xabibullaev.wordpress.com]

&lt;!--- Turkumlar ---&gt;

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>ie6pditb7u63j5lbjt7cctibthr3imf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modul:Excerpt</title>
    <ns>828</ns>
    <id>696889</id>
    <revision>
      <id>6121494</id>
      <parentid>5892956</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:47:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sophivorus</username>
        <id>54643</id>
      </contributor>
      <comment>Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q52428273|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]]</comment>
      <origin>6121494</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="24998" sha1="f13qcb3mtjeccbzr0i5jmt33ddc570f" xml:space="preserve">-- Module:Excerpt implements the Excerpt template
-- Documentation and master version: https://en.wikipedia.org/wiki/Module:Excerpt
-- Authors: User:Sophivorus, User:Certes, User:Aidan9382 &amp; others
-- License: CC-BY-SA-3.0

local parser = require( 'Module:WikitextParser' )
local yesno = require( 'Module:Yesno' )

local ok, config = pcall( require, 'Module:Excerpt/config' )
if not ok then config = {} end

local Excerpt = {}

-- Main entry point for templates
function Excerpt.main( frame )

	-- Make sure the requested page exists and get the wikitext
	local page = Excerpt.getArg( 1 )
	if not page or page == '{{{1}}}' then return Excerpt.getError( 'no-page' ) end
	local title = mw.title.new( page )
	if not title then return Excerpt.getError( 'invalid-title', page ) end
	local fragment = title.fragment -- save for later
	if title.isRedirect then
		title = title.redirectTarget
		if fragment == &quot;&quot; then
			fragment = title.fragment -- page merge potential	
		end
	end
	if not title.exists then return Excerpt.getError( 'page-not-found', page ) end
	page = title.prefixedText
	local wikitext = title:getContent()

	-- Get the template params and process them
	local params = {
		hat = yesno( Excerpt.getArg( 'hat', true ) ),
		this = Excerpt.getArg( 'this' ),
		only = Excerpt.getArg( 'only' ),
		files = Excerpt.getArg( 'files', Excerpt.getArg( 'file' ) ),
		lists = Excerpt.getArg( 'lists', Excerpt.getArg( 'list' ) ),
		tables = Excerpt.getArg( 'tables', Excerpt.getArg( 'table' ) ),
		templates = Excerpt.getArg( 'templates', Excerpt.getArg( 'template' ) ),
		paragraphs = Excerpt.getArg( 'paragraphs', Excerpt.getArg( 'paragraph' ) ),
		references = yesno( Excerpt.getArg( 'references', true ) ),
		subsections = yesno( Excerpt.getArg( 'subsections', false ) ),
		links = yesno( Excerpt.getArg( 'links', true ) ),
		bold = yesno( Excerpt.getArg( 'bold', false ) ),
		briefDates = yesno( Excerpt.getArg( 'briefdates', false ) ),
		inline = yesno( Excerpt.getArg( 'inline' ) ),
		quote = yesno( Excerpt.getArg( 'quote' ) ),
		more = yesno( Excerpt.getArg( 'more' ) ),
		class = Excerpt.getArg( 'class' ),
		track = yesno( Excerpt.getArg( 'track', true ) ),
		displayTitle = Excerpt.getArg( 'displaytitle', page ),
	}

	-- Make sure the requested section exists and get the excerpt
	local excerpt
	local section = Excerpt.getArg( 2, fragment )
	section = mw.text.trim( section )
	if section == '' then section = nil end
	if section then
		excerpt = parser.getSectionTag( wikitext, section )
		if not excerpt then
			if params.subsections then
				excerpt = parser.getSection( wikitext, section )
			else
				local sections = parser.getSections( wikitext )
				excerpt = sections[ section ]
			end
		end
		if not excerpt then return Excerpt.getError( 'section-not-found', section ) end
		if excerpt == '' then return Excerpt.getError( 'section-empty', section ) end
	else
		excerpt = parser.getLead( wikitext )
		if excerpt == '' then return Excerpt.getError( 'lead-empty' ) end
	end

	-- Remove noinclude bits
	excerpt = excerpt:gsub( '&lt;[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]&gt;.-&lt;/[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]&gt;', '' )

	-- Filter various elements from the excerpt
	excerpt = Excerpt.filterFiles( excerpt, params.files )
	excerpt = Excerpt.filterLists( excerpt, params.lists )
	excerpt = Excerpt.filterTables( excerpt, params.tables )
	excerpt = Excerpt.filterParagraphs( excerpt, params.paragraphs )

	-- If no file is found, try to get one from the infobox
	if ( params.only == 'file' or params.only == 'files' or params.only == 'filename' or not params.only and ( not params.files or params.files ~= '0' ) ) -- caller asked for files
		and not section -- and we're in the lead section
		and config.captions -- and we have the config option required to try finding files in infoboxes
		and #parser.getFiles( excerpt ) == 0 -- and there're no files in the excerpt
	then
		excerpt = Excerpt.addInfoboxFile( excerpt )
	end

	-- Filter the templates by appending the templates blacklist to the templates filter
	if config.blacklist then
		local blacklist = table.concat( config.blacklist, ',' )
		if params.templates then
			if string.sub( params.templates, 1, 1 ) == '-' then
				params.templates = params.templates .. ',' .. blacklist
			end
		else
			params.templates = '-' .. blacklist
		end
	end
	excerpt = Excerpt.filterTemplates( excerpt, params.templates )

	-- Leave only the requested elements
	if params.only == 'file' or params.only == 'files' then
		local files = parser.getFiles( excerpt )
		excerpt = params.only == 'file' and files[1] or table.concat( files, '\n\n' )
	end
	if params.only == 'list' or params.only == 'lists' then
		local lists = parser.getLists( excerpt )
		excerpt = params.only == 'list' and lists[1] or table.concat( lists, '\n\n' )
	end
	if params.only == 'table' or params.only == 'tables' then
		local tables = parser.getTables( excerpt )
		excerpt = params.only == 'table' and tables[1] or table.concat( tables, '\n\n' )
	end
	if params.only == 'paragraph' or params.only == 'paragraphs' then
		local paragraphs = parser.getParagraphs( excerpt )
		excerpt = params.only == 'paragraph' and paragraphs[1] or table.concat( paragraphs, '\n\n' )
	end
	if params.only == 'template' or params.only == 'templates' then
		local templates = parser.getTemplates( excerpt )
		excerpt = params.only == 'template' and templates[1] or table.concat( templates, '\n\n' )
	end
	if params.only == 'filename' then
		local files = parser.getFiles( excerpt )
		local file = files[1]
		excerpt = file and parser.getFileName( file ) or 'Noimage.png'
		params.inline = true
	end

	-- @todo Make more robust and move downwards
	if params.briefDates then
		excerpt = Excerpt.fixDates( excerpt )
	end

	-- Remove unwanted elements
	excerpt = Excerpt.removeComments( excerpt )
	excerpt = Excerpt.removeSelfLinks( excerpt )
	excerpt = Excerpt.removeNonFreeFiles( excerpt )
	excerpt = Excerpt.removeBehaviorSwitches( excerpt )

	-- Fix or remove the references
	if params.references then
		excerpt = Excerpt.fixReferences( excerpt, page, wikitext )
	else
		excerpt = Excerpt.removeReferences( excerpt )
	end

	-- Remove wikilinks
	if not params.links then
		excerpt = Excerpt.removeLinks( excerpt )
	end

	-- Link the bold text near the start of most leads and then remove it
	if not section then
		excerpt = Excerpt.linkBold( excerpt, page )
	end
	if not params.bold then
		excerpt = Excerpt.removeBold( excerpt )
	end

	-- Remove extra line breaks but leave one before and after so the parser interprets lists, tables, etc. correctly
	excerpt = excerpt:gsub( '\n\n\n+', '\n\n' )
	excerpt = mw.text.trim( excerpt )
	excerpt = '\n' .. excerpt .. '\n'

	-- Remove nested categories
	excerpt = frame:preprocess( excerpt )
	excerpt = Excerpt.removeCategories( excerpt )

	-- Add tracking categories
	if params.track and config.categories then
		excerpt = Excerpt.addTrackingCategories( excerpt )
	end

	-- Build the final output
	if params.inline then
		return mw.text.trim( excerpt )
	end

	local tag = params.quote and 'blockquote' or 'div'
	local block = mw.html.create( tag ):addClass( 'excerpt-block' ):addClass( params.class )

	if config.styles then
		local styles = frame:extensionTag( 'templatestyles', '', { src = config.styles } )
		block:node( styles )
	end

	if params.hat then
		local hat = Excerpt.getHat( page, section, params )
		block:node( hat )
	end

	excerpt = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'excerpt' ):wikitext( excerpt )
	block:node( excerpt )

	if params.more then
		local more = Excerpt.getReadMore( page, section )
		block:node( more )
	end

	return block
end

-- Filter the files in the given wikitext against the given filter
function Excerpt.filterFiles( wikitext, filter )
	if not filter then return wikitext end
	local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter )
	local files = parser.getFiles( wikitext )
	for index, file in pairs( files ) do
		local name = parser.getFileName( file )
		if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( name, filters ) )
		or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) then 
			wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, file )
		end
	end
	return wikitext
end

-- Filter the lists in the given wikitext against the given filter
function Excerpt.filterLists( wikitext, filter )
	if not filter then return wikitext end
	local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter )
	local lists = parser.getLists( wikitext )
	for index, list in pairs( lists ) do
		if isBlacklist and Excerpt.matchFilter( index, filters )
		or not isBlacklist and not Excerpt.matchFilter( index, filters ) then 
			wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, list )
		end
	end
	return wikitext
end

-- Filter the tables in the given wikitext against the given filter
function Excerpt.filterTables( wikitext, filter )
	if not filter then return wikitext end
	local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter )
	local tables = parser.getTables( wikitext )
	for index, tableWikitext in pairs( tables ) do
		local id = parser.getTableAttribute( tableWikitext, 'id' )
		if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( id, filters ) )
		or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( id, filters ) ) then 
			wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, tableWikitext )
		end
	end
	return wikitext
end

-- Filter the paragraphs in the given wikitext against the given filter
function Excerpt.filterParagraphs( wikitext, filter )
	if not filter then return wikitext end
	local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter )
	local paragraphs = parser.getParagraphs( wikitext )
	for index, paragraph in pairs( paragraphs ) do
		if isBlacklist and Excerpt.matchFilter( index, filters )
		or not isBlacklist and not Excerpt.matchFilter( index, filters ) then 
			wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, paragraph )
		end
	end
	return wikitext
end

-- Filter the templates in the given wikitext against the given filter
function Excerpt.filterTemplates( wikitext, filter )
	if not filter then return wikitext end
	local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter )
	local templates = parser.getTemplates( wikitext )
	for index, template in pairs( templates ) do
		local name = parser.getTemplateName( template )
		if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( name, filters ) )
		or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) then 
			wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, template )
		end
	end
	return wikitext
end

function Excerpt.addInfoboxFile( excerpt )
	-- We cannot distinguish the infobox from the other templates, so we search them all
	local templates = parser.getTemplates( excerpt )
	for _, template in pairs( templates ) do
		local parameters = parser.getTemplateParameters( template )
		local file, captions, caption, cssClasses, cssClass
		for _, pair in pairs( config.captions ) do
			file = pair[1]
			file = parameters[file]
			if file and Excerpt.matchAny( file, '^.*%.', { '[Jj][Pp][Ee]?[Gg]', '[Pp][Nn][Gg]', '[Gg][Ii][Ff]', '[Ss][Vv][Gg]' }, '.*' ) then
				file = string.match( file, '%[?%[?.-:([^{|]+)%]?%]?' ) or file -- [[File:Example.jpg{{!}}upright=1.5]] to Example.jpg
				captions = pair[2]
				for _, p in pairs( captions ) do
					if parameters[ p ] then caption = parameters[ p ] break end
				end
				-- Check for CSS classes
				-- We opt to use skin-invert-image instead of skin-invert
				-- in all other cases, the CSS provided in the infobox is used
				if pair[3] then
					cssClasses = pair[3]
					for _, p in pairs( cssClasses ) do
						if parameters[ p ] then
							cssClass = ( parameters[ p ] == 'skin-invert' ) and 'skin-invert-image' or parameters[ p ]
							break
						end
					end
				end
				local class = cssClass and ( '|class=' .. cssClass ) or ''
				return '[[File:' .. file .. class .. '|thumb|' .. ( caption or '' ) .. ']]\n' .. excerpt
			end
		end
	end
	return excerpt
end

function Excerpt.removeNonFreeFiles( wikitext )
	local files = parser.getFiles( wikitext )
	for _, file in pairs( files ) do
		local fileName = 'File:' .. parser.getFileName( file )
		local fileTitle = mw.title.new( fileName )
		if fileTitle then
			local fileDescription = fileTitle:getContent()
			if not fileDescription or fileDescription == '' then
				local frame = mw.getCurrentFrame()
				fileDescription = frame:preprocess( '{{' .. fileName .. '}}' ) -- try Commons
			end
			if fileDescription and string.match( fileDescription, '[Nn]on%-free' ) then
				wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, file )
			end
		end
	end
	return wikitext
end

function Excerpt.getHat( page, section, params )
	local hat

	-- Build the text
	if params.this then
		hat = params.this
	elseif params.quote then
		hat = Excerpt.getMessage( 'this' )
	elseif params.only then
		hat = Excerpt.getMessage( params.only )
	else
		hat = Excerpt.getMessage( 'section' )
	end
	hat = hat .. ' ' .. Excerpt.getMessage( 'excerpt' )

	-- Build the link
	if section then
		hat = hat .. ' [[:' .. page .. '#' .. mw.uri.anchorEncode( section ) .. '|' .. params.displayTitle
			.. ' § ' .. section:gsub( '%[%[([^]|]+)|?[^]]*%]%]', '%1' ) .. ']].' -- remove nested links
	else
		hat = hat .. ' [[:' .. page .. '|' .. params.displayTitle .. ']].'
	end

	-- Build the edit link
	local title = mw.title.new( page )
	local editUrl = title:fullUrl( 'action=edit' )
	hat = hat .. '&lt;span class=&quot;mw-editsection-like plainlinks&quot;&gt;&lt;span class=&quot;mw-editsection-bracket&quot;&gt;[&lt;/span&gt;['
	hat = hat .. editUrl .. ' ' .. mw.message.new( 'editsection' ):plain()
	hat = hat .. ']&lt;span class=&quot;mw-editsection-bracket&quot;&gt;]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;'

	if config.hat then
		local frame = mw.getCurrentFrame()
		hat = config.hat .. hat .. '}}'
		hat = frame:preprocess( hat )
	else
		hat = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'dablink excerpt-hat' ):wikitext( hat )
	end

	return hat
end

function Excerpt.getReadMore( page, section )
	local link = &quot;'''[[&quot; .. page
	if section then
		link = link .. '#' .. section
	end
	local text = Excerpt.getMessage( 'more' )
	link = link .. '|' .. text .. &quot;]]'''&quot;
	link = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'noprint excerpt-more' ):wikitext( link )
	return link
end

-- Fix birth and death dates, but only in the first paragraph
-- @todo Use parser.getParagraphs() to get the first paragraph
function Excerpt.fixDates( excerpt )
	local start
	local s
	local e = 0
	repeat
		start = e + 1
		s, e = mw.ustring.find( excerpt, '%s*%b{}%s*', start )
	until not s or s &gt; start
	s, e = mw.ustring.find( excerpt, '%b()', start ) -- get (...), which may be (year–year)
	if s and s &lt; start + 100 then -- look only near the start
		local excerptStart = mw.ustring.sub( excerpt, s, e )
		local year1, conjunction, year2 = string.match( excerptStart, '(%d%d%d+)(.-)(%d%d%d+)' )
		if year1 and year2 and ( string.match( conjunction, '[%-–—]' ) or string.match( conjunction, '{{%s*[sS]nd%s*}}' ) ) then
			local y1 = tonumber( year1 )
			local y2 = tonumber( year2 )
			if y2 &gt; y1 and y2 &lt; y1 + 125 and y1 &lt;= tonumber( os.date( '%Y' ) ) then
				excerpt = mw.ustring.sub( excerpt, 1, s ) .. year1 .. '–' .. year2 .. mw.ustring.sub( excerpt, e )
			end
		end
	end
	return excerpt
end

-- Replace the first call to each reference defined outside of the excerpt for the full reference, to prevent undefined references
-- Then prefix the page title to the reference names to prevent conflicts
-- that is, replace &lt;ref name=&quot;Foo&quot;&gt; for &lt;ref name=&quot;Title of the article Foo&quot;&gt;
-- and also &lt;ref name=&quot;Foo&quot; /&gt; for &lt;ref name=&quot;Title of the article Foo&quot; /&gt;
-- also remove reference groups: &lt;ref name=&quot;Foo&quot; group=&quot;Bar&quot;&gt; for &lt;ref name=&quot;Title of the article Foo&quot;&gt;
-- and &lt;ref group=&quot;Bar&quot;&gt; for &lt;ref&gt;
-- @todo The current regex may fail in cases with both kinds of quotes, like &lt;ref name=&quot;Darwin's book&quot;&gt;
function Excerpt.fixReferences( excerpt, page, wikitext )
	local references = parser.getReferences( excerpt )
	local fixed = {}
	for _, reference in pairs( references ) do
		local name = parser.getTagAttribute( reference, 'name' )
		if not fixed[ name ] then -- fix each reference only once
			local content = parser.getTagContent( reference )
			if not content then -- reference is self-closing
				local full = parser.getReference( excerpt, name )
				if not full then -- the reference is not defined in the excerpt
					full = parser.getReference( wikitext, name )
					if full then
						excerpt = excerpt:gsub( Excerpt.escapeString( reference ), Excerpt.escapeString( full ), 1 )
					end
					table.insert( fixed, name )
				end
			end
		end
	end
	-- Prepend the page title to the reference names to prevent conflicts with other references in the transcluding page
	excerpt = excerpt:gsub( '&lt; *[Rr][Ee][Ff][^&gt;]*name *= *[&quot;\']?([^&quot;\'&gt;/]+)[&quot;\']?[^&gt;/]*(/?) *&gt;', '&lt;ref name=&quot;' .. page:gsub( '&quot;', '' ) .. ' %1&quot;%2&gt;' )
	-- Remove reference groups because they don't apply to the transcluding page
	excerpt = excerpt:gsub( '&lt; *[Rr][Ee][Ff] *group *= *[&quot;\']?[^&quot;\'&gt;/]+[&quot;\'] *&gt;', '&lt;ref&gt;' )
	return excerpt
end

function Excerpt.removeReferences( excerpt )
	local references = parser.getReferences( excerpt )
	for _, reference in pairs( references ) do
		excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, reference )
	end
	return excerpt
end

function Excerpt.removeCategories( excerpt )
	local categories = parser.getCategories( excerpt )
	for _, category in pairs( categories ) do
		excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, category )
	end
	return excerpt
end

function Excerpt.removeBehaviorSwitches( excerpt )
	return excerpt:gsub( '__[A-Z]+__', '' )
end

function Excerpt.removeComments( excerpt )
	return excerpt:gsub( '&lt;!%-%-.-%-%-&gt;', '' )
end

function Excerpt.removeBold( excerpt )
	return excerpt:gsub( &quot;'''&quot;, '' )
end

function Excerpt.removeLinks( excerpt )
	local links = parser.getLinks( excerpt )
	for _, link in pairs( links ) do
		excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, link )
	end
	return excerpt
end

-- @todo Use parser.getLinks
function Excerpt.removeSelfLinks( excerpt )
	local lang = mw.language.getContentLanguage()
	local page = Excerpt.escapeString( mw.title.getCurrentTitle().prefixedText )
	local ucpage = lang:ucfirst( page )
	local lcpage = lang:lcfirst( page )
	excerpt = excerpt
		:gsub( '%[%[(' .. ucpage .. ')%]%]', '%1' )
		:gsub( '%[%[(' .. lcpage .. ')%]%]', '%1' )
		:gsub( '%[%[' .. ucpage .. '|([^]]+)%]%]', '%1' )
		:gsub( '%[%[' .. lcpage .. '|([^]]+)%]%]', '%1' )
	return excerpt
end

-- Replace the bold title or synonym near the start of the page by a link to the page
function Excerpt.linkBold( excerpt, page )
	local lang = mw.language.getContentLanguage()
	local position = mw.ustring.find( excerpt, &quot;'''&quot; .. lang:ucfirst( page ) .. &quot;'''&quot;, 1, true ) -- look for &quot;'''Foo''' is...&quot; (uc) or &quot;A '''foo''' is...&quot; (lc)
		or mw.ustring.find( excerpt, &quot;'''&quot; .. lang:lcfirst( page ) .. &quot;'''&quot;, 1, true ) -- plain search: special characters in page represent themselves
	if position then
		local length = mw.ustring.len( page )
		excerpt = mw.ustring.sub( excerpt, 1, position + 2 ) .. '[[' .. mw.ustring.sub( excerpt, position + 3, position + length + 2 ) .. ']]' .. mw.ustring.sub( excerpt, position + length + 3, -1 ) -- link it
	else -- look for anything unlinked in bold, assumed to be a synonym of the title (e.g. a person's birth name)
		excerpt = mw.ustring.gsub( excerpt, &quot;'''(.-'*)'''&quot;, function ( text )
			if not string.find( text, '%[' ) and not string.find( text, '%{' ) then -- if not wikilinked or some weird template
				return &quot;'''[[&quot; .. page .. '|' .. text .. &quot;]]'''&quot; -- replace '''Foo''' by '''[[page|Foo]]'''
			else
				return nil -- instruct gsub to make no change
			end
		end, 1 ) -- terminates the anonymous replacement function passed to gsub
	end
	return excerpt
end

function Excerpt.addTrackingCategories( excerpt )
	local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
	local addedCategories = false
	local contentCategory = config.categories.content
	if contentCategory and currentTitle.isContentPage then
		addedCategories = true
		excerpt = excerpt .. '[[Category:' .. contentCategory .. ']]'
	end
	local namespaceCategory = config.categories[ currentTitle.namespace ]
	if namespaceCategory then
		addedCategories = true
		excerpt = excerpt .. '[[Category:' .. namespaceCategory .. ']]'
	end
	if addedCategories then
		excerpt = excerpt .. '\n'
	end
	return excerpt
end

-- Helper method to match from a list of regular expressions
-- Like so: match pre..list[1]..post or pre..list[2]..post or ...
function Excerpt.matchAny( text, pre, list, post, init )
	for i = 1, #list do
		local match = { mw.ustring.match( text, pre .. list[ i ] .. post, init ) }
		if match[1] then return unpack( match ) end
	end
	return nil
end

-- Helper function to get arguments
-- args from Lua calls have priority over parent args from template
function Excerpt.getArg( key, default )
	local frame = mw.getCurrentFrame()
	for k, value in pairs( frame:getParent().args ) do
		if k == key and mw.text.trim( value ) ~= '' then
			return value
		end
	end
	for k, value in pairs( frame.args ) do
		if k == key and mw.text.trim( value ) ~= '' then
			return value
		end
	end
	return default
end

-- Helper method to get an error message
-- This method also categorizes the current page in one of the configured error categories
function Excerpt.getError( key, value )
	local message = Excerpt.getMessage( 'error-' .. key, value )
	local markup = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'error' ):wikitext( message )
	if config.categories and config.categories.errors and mw.title.getCurrentTitle().isContentPage then
		markup:node( '[[Category:' .. config.categories.errors .. ']]' )
	end
	return markup
end

-- Helper method to get a localized message
-- This method uses Module:TNT to get localized messages from https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:I18n/Module:Excerpt.tab
-- If Module:TNT is not available or the localized message does not exist, the key is returned instead
function Excerpt.getMessage( key, value )
	local ok2, TNT = pcall( require, 'Module:TNT' )
	if not ok2 then return key end
	local ok3, message = pcall( TNT.format, 'I18n/Module:Excerpt.tab', key, value )
	if not ok3 then return key end
	return message
end

-- Helper method to escape a string for use in regexes
function Excerpt.escapeString( str )
	return str:gsub( '[%^%$%(%)%.%[%]%*%+%-%?%%]', '%%%0' )
end

-- Helper method to remove a string from a text
-- @param text Text from where to remove the string
-- @param str String to remove
-- @return The given text with the string removed
function Excerpt.removeString( text, str )
	local pattern = Excerpt.escapeString( str )
	if #pattern &gt; 9999 then -- strings longer than 10000 bytes can't be put into regexes
		pattern = Excerpt.escapeString( mw.ustring.sub( str, 1, 999 ) ) .. '.-' .. Excerpt.escapeString( mw.ustring.sub( str, -999 ) )
	end
	return text:gsub( pattern, '' )
end

-- Helper method to convert a comma-separated list of numbers or min-max ranges into a list of booleans
-- @param filter Required. Comma-separated list of numbers or min-max ranges, for example '1,3-5'
-- @return Map from integers to booleans, for example {1=true,2=false,3=true,4=true,5=true}
-- @return Boolean indicating whether the filters should be treated as a blacklist or not
-- @note Merging this into matchFilter is possible, but way too inefficient
function Excerpt.parseFilter( filter )
	local filters = {}
	local isBlacklist = false
	if string.sub( filter, 1, 1 ) == '-' then
		isBlacklist = true
		filter = string.sub( filter, 2 )
	end
	local values = mw.text.split( filter, ',' ) -- split values: '1,3-5' to {'1','3-5'}
	for _, value in pairs( values ) do
		value = mw.text.trim( value )
		local min, max = mw.ustring.match( value, '^(%d+)%s*[-–—]%s*(%d+)$' ) -- '3-5' to min=3 max=5
		if not max then min, max = string.match( value, '^((%d+))$' ) end -- '1' to min=1 max=1
		if max then
			for i = min, max do filters[ i ] = true end
		else
			filters[ value ] = true -- if we reach this point, the string had the form 'a,b,c' rather than '1,2,3'
		end
	end
	filter = { cache = {}, terms = filters }
	return filter, isBlacklist
end

-- Helper function to see if a value matches any of the given filters
function Excerpt.matchFilter( value, filter )
	if value == nil then
		return false
	elseif type(value) == &quot;number&quot; then
		return filter.terms[value]
	else
		local cached = filter.cache[value]
		if cached ~= nil then
			return cached
		end
		local lang = mw.language.getContentLanguage()
		local lcvalue = lang:lcfirst(value)
		local ucvalue = lang:ucfirst(value)
		for term in pairs( filter.terms ) do
			if value == tostring(term)
			or type(term) == &quot;string&quot; and (
				lcvalue == term
				or ucvalue == term
				or mw.ustring.match( value, term )
			) then
				filter.cache[value] = true
				return true
			end
		end
		filter.cache[value] = false
	end
end

return Excerpt</text>
      <sha1>f13qcb3mtjeccbzr0i5jmt33ddc570f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crash Landing on You</title>
    <ns>0</ns>
    <id>708212</id>
    <revision>
      <id>6121955</id>
      <parentid>3178995</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4448" sha1="n0xtwhivl1g06924z17qzwutds4tz6f" xml:space="preserve">{{Telekoʻrsatuv bilgiqutisi
| show_name                     = Crash Landing on You
| tasvir                   = 
| caption                  = 
| alt_name                 = {{ubl|Emergency Love Landing|Love's Crash Landing|Crash Landing of Love}}
| native_name              = {{Infobox name module|hangul=사랑의 불시착|hanja=사랑의 不時着}}
| genre                    = [[Romantik dramaturgiya]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|last=Dong|first=Sun-hwa|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/11/688_278900.html|title=Sneak peek into romantic drama|website=[[The Korea Times]]|date=18-noyabr 2019-yil|access-date=15-dekabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Romantik komediya]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|title=21.7%: 'Crash Landing on You' sets record for SBS drama|url=http://www.koreatimes.co.kr/sbs/www/art/2020/05/688_283606.html|date=2020-02-17|website=koreatimes|language=inglizcha|access-date=2020-05-30}}&lt;/ref&gt;
| creator                  = [[Studio S]]
| based_on                 = 
| developer                = 
| writer                   = [[Park Ji-eun]]
| director                 = Lee Jung-hyo
| starring                 = {{ubl|[[Hyun Bin]]|[[Son Ye-jin]]| [[Kim Jung-hyun (aktyor, 1990-yil)|Kim Jung-hyun]]|[[Seo Ji-hye]] }}
| theme_music_composer     = 
| opentheme                = &quot;Sigriswil&quot; (Opening Title ver.) — Kim Kyung-hee
| endtheme                 = 
| composer                 = Nam Hye-seung &amp; Park Sang-hee
| country                  = [[Janubiy Korea]]
| language                 = [[Koreys tili|Koreyscha]]
| num_episodes             = 16
| list_episodes            = #Episodes
| executive_producer       = 
| producer                 = 
| location                 = {{ubl|Janubiy Korea|Shveysariya&lt;ref name=seven&gt;{{veb manbasi
|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/what-singapore-fans-say-about-k-drama-crash-landing-on-you-and-7-things-to
|title=What Singapore fans say about K-drama Crash Landing On You and 7 things to know about the show
|access-date=29-fevral 2020-yil
|last=Kiew
|first=Chelsea
|date=18-fevral 2020-yil
|publisher=The Straits Times
|arxivsana=2021-07-09
|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210709201820/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/what-singapore-fans-say-about-k-drama-crash-landing-on-you-and-7-things-to
}}&lt;/ref&gt;|Moʻgʻuliston&lt;ref name=seven/&gt;}}
| cinematography           = 
| editor                   = 
| camera                   = 
| runtime                  = 70–110 daqiqa
| company                  = {{ubl|Studio S|[[Culture Depot]]}}
| distributor              = {{ubl|[[SBS]]|[[Netflix]] (xalqaro)&lt;ref name=&quot;Netflix&quot;&gt;{{veb manbasi |last1=Kang |first1=Minji |title=NETFLIX TO LAUNCH HIGHLY-ANTICIPATED ROMANTIC COMEDY CRASH LANDING ON YOU, STARRING HYUN BIN AND SON YE-JIN |url=https://media.netflix.com/en/press-releases/netflix-to-launch-highly-anticipated-romantic-comedy-crash-landing-on-you-starring-hyun-bin-and-son-ye-jin |website=[[Netflix]] Media Center |access-date=23-oktabr 2019-yil |date=20-oktabr 2019-yil }}&lt;/ref&gt;}}
| network                  = [[SBS]]
| picture_format           = [[2160p]] ([[UHDTV]])
| audio_format             = [[Dolby Digital]]
| first_run                = &lt;!-- The nation in which the series first aired. Should be omitted if the same country as country of origin above. --&gt;
| first_aired              = {{start date|2019|12|14}}
| last_aired               = {{end date|2020|2|16}}
| preceded_by              = &lt;!-- Should not be used to indicate a program that preceded another in a television lineup. --&gt;
| followed_by              = &lt;!-- Should not be used to indicate a program that followed another in a television lineup. --&gt;
| related                  = &lt;!-- To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations --&gt;
| website                  = http://tv.sbs.co.kr/cloy/
}}

'''''Crash Landing on You''''' ({{lang-ko|사랑의 불시착}}; ''Sarang-ui bulsichak'') — [[Hyun Bin]], [[Son Ye-jin]], [[Kim Jung-hyun]] va [[Seo Ji-hye]] ishtirok etgan [[Janubiy Koreya]]ning teleseriali. 2019-yil 14-dekabrdan 2020-yil 16-fevralgacha [[SBS]] kanalida namoyish etildi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* {{Rasmiy sayt|http://program.tving.com/tvn/cloy/}}
* {{IMDbda film|id=tt10850932}}

[[Turkum:Janubiy Koreya teleseriallari]]
[[Turkum:SBS dasturlari]]
[[Turkum:Koreys tilidagi televizion shoular]]
[[Turkum:2010-yillar teleseriallari]]
[[Turkum:2020-yillar teleseriallari]]</text>
      <sha1>n0xtwhivl1g06924z17qzwutds4tz6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya munozarasi:Foydalanuvchi nomi siyosati</title>
    <ns>5</ns>
    <id>712539</id>
    <revision>
      <id>6121633</id>
      <parentid>5917878</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sirdaryam</username>
        <id>265675</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4760" sha1="9typqbl0u8itt5xm16i9n7z39krhri9" xml:space="preserve">Hasan Odilov rejissor Actiyor ssenarist shoir va honanda 1992-yil 21-fevral Jizzax viloyati Zafarobod tumanida tavallud topgan 
2011 yil kasb-hunar kollejini tamomlagan 2016 yil &quot;orzularga intilib&quot;2018-yil &quot;qalbdagi quyoshim vatan&quot;deb nomlangan kitoblari chop etilgan Hasan Odilov 2013-yili kino olamiga kirib kelgan hozirda Sirdaryo viloyatida yashaydi

== Nomaqbul foydalanuvchi nomlari ==
Barchaga salom. Ancha vaqtdan beri guvohi boʻlyabmanki, oʻzbekcha Vikipediyada reklamani ifodalaydigan foydalanuvchi nomlari koʻpayib qoldi (masalan, {{U|Hayotbek Idealprojectuz}}, {{U|QORA sedana}}, {{U|TARJIMA KINOLAR}} va hkz.). Men shu kabi foydalanuvchi nomlariga ega hisob qaydnomalarini inglizcha Vikipediyadadagi kabi bloklashni taklif qilaman. Hurmatli [[Foydalanuvchi:Abdulla|Abdulla]], [[Foydalanuvchi:Amir.Temur|Amir Temur]], [[Foydalanuvchi:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurkulov]], [[Foydalanuvchi:Malikxan|Malikxan]], [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]], [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]], [[Foydalanuvchi:PlanespotterA320|PlanespotterA320]], [[Foydalanuvchi:Xusinboy Bekchanov|Xusinboy Bekchanov]], [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]], [[Foydalanuvchi:Vikichizar|Vikichizar]], [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]], [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] va boshqa faol foydalanuvchilar, iltimos, bu borada fikr-mulohazalaringizni bildiring. [[Foydalanuvchi:Malikxan|&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;Malikxan&lt;/span&gt;]] '''&lt;sup&gt;&lt;small&gt;[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;''' 11:37, 12-Sentabr 2021 (UTC)
: Hormang! Bizda bu haqda [[Vikipediya:Foydalanuvchi nomi siyosati|siyosat]] bor. Bemalol bloklayvering. [[Foydalanuvchi:Nataev|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;N&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;ataev&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]&lt;/sup&gt; 11:48, 12-Sentabr 2021 (UTC)
:: {{ping|Nataev}} Bor boʻling! Enwikidan toʻliq boʻlmasada qoidalarni tarjima qilib, sahifani hozir yaratdim. Faqat qabul qilish kerak qoidalarni. :) [[Foydalanuvchi:Malikxan|&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;Malikxan&lt;/span&gt;]] '''&lt;sup&gt;&lt;small&gt;[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;''' 11:52, 12-Sentabr 2021 (UTC)
::: Men toʻliq qoʻllayman! Avvaldan bor, deb oʻylabman. Qolganlar ham qoʻllashiga ishonchim komil. Keyin rasman xulosa chiqarsangiz boʻladi. [[Foydalanuvchi:Nataev|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;N&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;ataev&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Foydalanuvchi munozarasi:Nataev|munozara]]&lt;/sup&gt; 11:54, 12-Sentabr 2021 (UTC)
: 200% {{Roziman|qoʻllab quvvatlayman}}. Ruscha Vikipediyada ham shunaqa hisob qaydnomalarini bloklashadi. – [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Kagansky|munozara]]) 12:24, 12-Sentabr 2021 (UTC)
: {{Support}} Roziman. (Oqlayman va duo qilaman))). [[Foydalanuvchi:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurqul]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Jamshid Nurkulov|munozara]]) 14:07, 12-Sentabr 2021 (UTC)
: {{Roziman}}. [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umarxon III|munozara]]) 17:45, 13-Sentabr 2021 (UTC).
: {{Roziman}} – [[Foydalanuvchi:Xusinboy Bekchanov|Xusinboy Bekchanov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Xusinboy Bekchanov|munozara]]) 04:19, 15-Sentabr 2021 (UTC).
=== Natija ===
{{Bajarildi}}. [[Foydalanuvchi:Malikxan|&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;Malikxan&lt;/span&gt;]] '''&lt;sup&gt;&lt;small&gt;[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;''' 06:39, 19-Sentabr 2021 (UTC)

== Veb sayt ==

Veb sayt - veb betler, tekis, video ha'm audeo mag'luwmatlar toplami bolip esaplanadi. Veb sayt jaratiw ushın õziñiz kod jazasiz yamasa veb sayt joybarlastiriwg'a arnalg'an programalardan paydalanasiz. Veb sayt arqali hâr túrli mutfilimler jaratiwğa bo'ladi. CAL- faylida multimedia bolip esaplanadi. 

[[Maxsus:Contributions/185.139.138.105|185.139.138.105]] 13:28, 2025-yil 20-yanvar (UTC)

:@[[Foydalanuvchi:Rawshan 09|Rawshan 09]] [[Maxsus:Contributions/185.139.138.105|185.139.138.105]] 13:35, 2025-yil 20-yanvar (UTC)

== Mening ismim Rasuljon  ==

Nima tavsiya etasiz [[Maxsus:Contributions/185.139.137.95|185.139.137.95]] 05:23, 2025-yil 18-fevral (UTC)

:Koʻti sikishni tavsiya etaman [[Maxsus:Contributions/185.139.137.95|185.139.137.95]] 05:24, 2025-yil 18-fevral (UTC)
:Qalaysiz [[Maxsus:Contributions/92.63.205.131|92.63.205.131]] 02:19, 2025-yil 13-mart (UTC)

== Yordamlashish ==

Mening ismim Baxrom  [[Maxsus:Contributions/92.63.205.131|92.63.205.131]] 02:18, 2025-yil 13-mart (UTC)

== Umid_6434 ==

Umid [[Maxsus:Contributions/&amp;#126;2025-28033-33|&amp;#126;2025-28033-33]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:&amp;#126;2025-28033-33|talk]]) 15:07, 2025-yil 7-oktyabr (UTC)

== Hurshit1982. ==

Hurshit1982 [[Foydalanuvchi:Hurshit0782|Hurshit0782]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Hurshit0782|munozara]]) 21:38, 2025-yil 11-oktyabr (UTC)</text>
      <sha1>9typqbl0u8itt5xm16i9n7z39krhri9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Tahrirlar soniga koʻra botlar roʻyxati</title>
    <ns>4</ns>
    <id>712592</id>
    <revision>
      <id>6121413</id>
      <parentid>6119193</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>17813</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maʼlumotlar yangilandi</comment>
      <origin>6121413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11157" sha1="mj50o788bhmsz4vnkcm1z5szjg2k8eh" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:MalikxanBot|MalikxanBot]] || [[Special:Contributions/MalikxanBot|{{formatnum:799306}}]]
|-
| 2 || [[User:ProgrammerBot|ProgrammerBot]] || [[Special:Contributions/ProgrammerBot|{{formatnum:680582}}]]
|-
| 3 || [[User:DastyorBot|DastyorBot]] || [[Special:Contributions/DastyorBot|{{formatnum:516159}}]]
|-
| 4 || [[User:Ximik1991Bot|Ximik1991Bot]] || [[Special:Contributions/Ximik1991Bot|{{formatnum:197605}}]]
|-
| 5 || [[User:CoderSIBot|CoderSIBot]] || [[Special:Contributions/CoderSIBot|{{formatnum:187765}}]]
|-
| 6 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:143666}}]]
|-
| 7 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:109858}}]]
|-
| 8 || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:91745}}]]
|-
| 9 || [[User:TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:80410}}]]
|-
| 10 || [[User:Escarbot|Escarbot]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:69842}}]]
|-
| 11 || [[User:Legobot|Legobot]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:67152}}]]
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:44381}}]]
|-
| 13 || [[User:Addbot|Addbot]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:28914}}]]
|-
| 14 || [[User:SieBot|SieBot]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:28363}}]]
|-
| 15 || [[User:YFdyh-bot|YFdyh-bot]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:27350}}]]
|-
| 16 || [[User:OchilovBot|OchilovBot]] || [[Special:Contributions/OchilovBot|{{formatnum:23928}}]]
|-
| 17 || [[User:VolkovBot|VolkovBot]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:19249}}]]
|-
| 18 || [[User:ArthurBot|ArthurBot]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:18710}}]]
|-
| 19 || [[User:Luckas-bot|Luckas-bot]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:16696}}]]
|-
| 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:11175}}]]
|-
| 21 || [[User:Uzgen bot|Uzgen bot]] || [[Special:Contributions/Uzgen bot|{{formatnum:10709}}]]
|-
| 22 || [[User:ZéroBot|ZéroBot]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:10554}}]]
|-
| 23 || [[User:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:10294}}]]
|-
| 24 || [[User:JAnDbot|JAnDbot]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:10206}}]]
|-
| 25 || [[User:Thijs!bot|Thijs!bot]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:9691}}]]
|-
| 26 || [[User:MelancholieBot|MelancholieBot]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:8873}}]]
|-
| 27 || [[User:RedBot|RedBot]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:8357}}]]
|-
| 28 || [[User:タチコマ robot|タチコマ robot]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:8161}}]]
|-
| 29 || [[User:Acebot|Acebot]] || [[Special:Contributions/Acebot|{{formatnum:6989}}]]
|-
| 30 || [[User:EdgarsBot|EdgarsBot]] || [[Special:Contributions/EdgarsBot|{{formatnum:6807}}]]
|-
| 31 || [[User:KLBot2|KLBot2]] || [[Special:Contributions/KLBot2|{{formatnum:6601}}]]
|-
| 32 || [[User:Makecat-bot|Makecat-bot]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:6542}}]]
|-
| 33 || [[User:AlleborgoBot|AlleborgoBot]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:5802}}]]
|-
| 34 || [[User:MBHbot|MBHbot]] || [[Special:Contributions/MBHbot|{{formatnum:5359}}]]
|-
| 35 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:5085}}]]
|-
| 36 || [[User:LaaknorBot|LaaknorBot]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:4667}}]]
|-
| 37 || [[User:Vagobot|Vagobot]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:4451}}]]
|-
| 38 || [[User:IluvatarBot|IluvatarBot]] || [[Special:Contributions/IluvatarBot|{{formatnum:4449}}]]
|-
| 39 || [[User:Loveless|Loveless]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:4445}}]]
|-
| 40 || [[User:Zorrobot|Zorrobot]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:4173}}]]
|-
| 41 || [[User:JackieBot|JackieBot]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:4132}}]]
|-
| 42 || [[User:KamikazeBot|KamikazeBot]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:3687}}]]
|-
| 43 || [[User:FoxBot|FoxBot]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:3658}}]]
|-
| 44 || [[User:CarsracBot|CarsracBot]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:3570}}]]
|-
| 45 || [[User:Ptbotgourou|Ptbotgourou]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:3390}}]]
|-
| 46 || [[User:BotMultichill|BotMultichill]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:3244}}]]
|-
| 47 || [[User:Alexbot|Alexbot]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:3100}}]]
|-
| 48 || [[User:HRoestBot|HRoestBot]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:2983}}]]
|-
| 49 || [[User:TjBot|TjBot]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:2650}}]]
|-
| 50 || [[User:Purbo T|Purbo T]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:2576}}]]
|-
| 51 || [[User:PipepBot|PipepBot]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:2201}}]]
|-
| 52 || [[User:JYBot|JYBot]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:2189}}]]
|-
| 53 || [[User:DragonBot|DragonBot]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:2081}}]]
|-
| 54 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:2064}}]]
|-
| 55 || [[User:Darkicebot|Darkicebot]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:1852}}]]
|-
| 56 || [[User:Idioma-bot|Idioma-bot]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:1848}}]]
|-
| 57 || [[User:MastiBot|MastiBot]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:1725}}]]
|-
| 58 || [[User:Dinamik-bot|Dinamik-bot]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:1716}}]]
|-
| 59 || [[User:Rubinbot|Rubinbot]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:1590}}]]
|-
| 60 || [[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:1537}}]]
|-
| 61 || [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:1451}}]]
|-
| 62 || [[User:Amirobot|Amirobot]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:1434}}]]
|-
| 63 || [[User:IanraBot|IanraBot]] || [[Special:Contributions/IanraBot|{{formatnum:1365}}]]
|-
| 64 || [[User:Rezabot|Rezabot]] || [[Special:Contributions/Rezabot|{{formatnum:1358}}]]
|-
| 65 || [[User:Synthebot|Synthebot]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:1316}}]]
|-
| 66 || [[User:AvicBot|AvicBot]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:1257}}]]
|-
| 67 || [[User:GhalyBot|GhalyBot]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:1239}}]]
|-
| 68 || [[User:Movses-bot|Movses-bot]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:1187}}]]
|-
| 69 || [[User:HerculeBot|HerculeBot]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:1068}}]]
|-
| 70 || [[User:Robbot|Robbot]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:1022}}]]
|-
| 71 || [[User:D'ohBot|D'ohBot]] || [[Special:Contributions/D'ohBot|{{formatnum:1005}}]]
|-
| 72 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:995}}]]
|-
| 73 || [[User:SilvonenBot|SilvonenBot]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:977}}]]
|-
| 74 || [[User:MystBot|MystBot]] || [[Special:Contributions/MystBot|{{formatnum:972}}]]
|-
| 75 || [[User:TinucherianBot II|TinucherianBot II]] || [[Special:Contributions/TinucherianBot II|{{formatnum:953}}]]
|-
| 76 || [[User:Jotterbot|Jotterbot]] || [[Special:Contributions/Jotterbot|{{formatnum:892}}]]
|-
| 77 || [[User:AvocatoBot|AvocatoBot]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:881}}]]
|-
| 78 || [[User:StigBot|StigBot]] || [[Special:Contributions/StigBot|{{formatnum:804}}]]
|-
| 79 || [[User:Almabot|Almabot]] || [[Special:Contributions/Almabot|{{formatnum:801}}]]
|-
| 80 || [[User:SassoBot|SassoBot]] || [[Special:Contributions/SassoBot|{{formatnum:790}}]]
|-
| 81 || [[User:Justincheng12345-bot|Justincheng12345-bot]] || [[Special:Contributions/Justincheng12345-bot|{{formatnum:761}}]]
|-
| 82 || [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:722}}]]
|-
| 83 || [[User:Gerakibot|Gerakibot]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:587}}]]
|-
| 84 || [[User:YaxshiBot|YaxshiBot]] || [[Special:Contributions/YaxshiBot|{{formatnum:577}}]]
|-
| 85 || [[User:SpBot|SpBot]] || [[Special:Contributions/SpBot|{{formatnum:542}}]]
|-
| 86 || [[User:TechBot|TechBot]] || [[Special:Contributions/TechBot|{{formatnum:541}}]]
|-
| 87 || [[User:DarafshBot|DarafshBot]] || [[Special:Contributions/DarafshBot|{{formatnum:541}}]]
|-
| 88 || [[User:Byrialbot|Byrialbot]] || [[Special:Contributions/Byrialbot|{{formatnum:488}}]]
|-
| 89 || [[User:PixelBot|PixelBot]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:433}}]]
|-
| 90 || [[User:DSisyphBot|DSisyphBot]] || [[Special:Contributions/DSisyphBot|{{formatnum:406}}]]
|-
| 91 || [[User:CasualBot|CasualBot]] || [[Special:Contributions/CasualBot|{{formatnum:403}}]]
|-
| 92 || [[User:Chobot|Chobot]] || [[Special:Contributions/Chobot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 93 || [[User:CocuBot|CocuBot]] || [[Special:Contributions/CocuBot|{{formatnum:364}}]]
|-
| 94 || [[User:JhsBot|JhsBot]] || [[Special:Contributions/JhsBot|{{formatnum:335}}]]
|-
| 95 || [[User:Memty Bot|Memty Bot]] || [[Special:Contributions/Memty Bot|{{formatnum:327}}]]
|-
| 96 || [[User:AlnoktaBOT|AlnoktaBOT]] || [[Special:Contributions/AlnoktaBOT|{{formatnum:316}}]]
|-
| 97 || [[User:Louperibot|Louperibot]] || [[Special:Contributions/Louperibot|{{formatnum:297}}]]
|-
| 98 || [[User:Nallimbot|Nallimbot]] || [[Special:Contributions/Nallimbot|{{formatnum:291}}]]
|-
| 99 || [[User:AZatBot~uzwiki|AZatBot~uzwiki]] || [[Special:Contributions/AZatBot~uzwiki|{{formatnum:285}}]]
|-
| 100 || [[User:DixonDBot|DixonDBot]] || [[Special:Contributions/DixonDBot|{{formatnum:201}}]]
|-
| 101 || [[User:MahdiBot|MahdiBot]] || [[Special:Contributions/MahdiBot|{{formatnum:199}}]]
|-
| 102 || [[User:Sz-iwbot|Sz-iwbot]] || [[Special:Contributions/Sz-iwbot|{{formatnum:169}}]]
|-
| 103 || [[User:DirlBot|DirlBot]] || [[Special:Contributions/DirlBot|{{formatnum:116}}]]
|-
| 104 || [[User:Obersachsebot|Obersachsebot]] || [[Special:Contributions/Obersachsebot|{{formatnum:114}}]]
|-
| 105 || [[User:NobelBot|NobelBot]] || [[Special:Contributions/NobelBot|{{formatnum:96}}]]
|-
| 106 || [[User:SantoshBot|SantoshBot]] || [[Special:Contributions/SantoshBot|{{formatnum:92}}]]
|-
| 107 || [[User:AmphBot|AmphBot]] || [[Special:Contributions/AmphBot|{{formatnum:79}}]]
|-
| 108 || [[User:Muro Bot|Muro Bot]] || [[Special:Contributions/Muro Bot|{{formatnum:75}}]]
|-
| 109 || [[User:DennyBot|DennyBot]] || [[Special:Contributions/DennyBot|{{formatnum:74}}]]
|-
| 110 || [[User:Dexbot|Dexbot]] || [[Special:Contributions/Dexbot|{{formatnum:74}}]]
|-
| 111 || [[User:WikimediaNotifier|WikimediaNotifier]] || [[Special:Contributions/WikimediaNotifier|{{formatnum:73}}]]
|-
| 112 || [[User:Zwobot|Zwobot]] || [[Special:Contributions/Zwobot|{{formatnum:61}}]]
|-
| 113 || [[User:TohaomgBot|TohaomgBot]] || [[Special:Contributions/TohaomgBot|{{formatnum:58}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>mj50o788bhmsz4vnkcm1z5szjg2k8eh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Faol foydalanuvchilar reytingi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>712595</id>
    <revision>
      <id>6121412</id>
      <parentid>6119192</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>17813</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Maʼlumotlar yangilandi</comment>
      <origin>6121412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28962" sha1="mtvavlnl89spc0z4ewkniqr5r0df06w" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:Murodovazizmurod|Murodovazizmurod]] || [[Special:Contributions/Murodovazizmurod|{{formatnum:7131}}]] || {{Permissions|Murodovazizmurod}}
|-
| 2 || [[User:Tewayev|Tewayev]] || [[Special:Contributions/Tewayev|{{formatnum:4167}}]] || {{Permissions|Tewayev}}
|-
| 3 || [[User:Gulyora Jamolova|Gulyora Jamolova]] || [[Special:Contributions/Gulyora Jamolova|{{formatnum:2562}}]] || {{Permissions|Gulyora Jamolova}}
|-
| 4 || [[User:Divergent02|Divergent02]] || [[Special:Contributions/Divergent02|{{formatnum:2500}}]] || {{Permissions|Divergent02}}
|-
| 5 || [[User:Bekzod dentistArzt|Bekzod dentistArzt]] || [[Special:Contributions/Bekzod dentistArzt|{{formatnum:2416}}]] || {{Permissions|Bekzod dentistArzt}}
|-
| 6 || [[User:Lochinovamarjona|Lochinovamarjona]] || [[Special:Contributions/Lochinovamarjona|{{formatnum:2296}}]] || {{Permissions|Lochinovamarjona}}
|-
| 7 || [[User:Rajabova Jasmina|Rajabova Jasmina]] || [[Special:Contributions/Rajabova Jasmina|{{formatnum:2188}}]] || {{Permissions|Rajabova Jasmina}}
|-
| 8 || [[User:Bakhrieva 03|Bakhrieva 03]] || [[Special:Contributions/Bakhrieva 03|{{formatnum:1984}}]] || {{Permissions|Bakhrieva 03}}
|-
| 9 || [[User:111muhammadkarim|111muhammadkarim]] || [[Special:Contributions/111muhammadkarim|{{formatnum:1930}}]] || {{Permissions|111muhammadkarim}}
|-
| 10 || [[User:Ranoxa|Ranoxa]] || [[Special:Contributions/Ranoxa|{{formatnum:1847}}]] || {{Permissions|Ranoxa}}
|-
| 11 || [[User:Akobir abdimuminov|Akobir abdimuminov]] || [[Special:Contributions/Akobir abdimuminov|{{formatnum:1741}}]] || {{Permissions|Akobir abdimuminov}}
|-
| 12 || [[User:Husanowar|Husanowar]] || [[Special:Contributions/Husanowar|{{formatnum:1506}}]] || {{Permissions|Husanowar}}
|-
| 13 || [[User:Sarvarbekabdukarim|Sarvarbekabdukarim]] || [[Special:Contributions/Sarvarbekabdukarim|{{formatnum:1327}}]] || {{Permissions|Sarvarbekabdukarim}}
|-
| 14 || [[User:Farangizxons007|Farangizxons007]] || [[Special:Contributions/Farangizxons007|{{formatnum:1299}}]] || {{Permissions|Farangizxons007}}
|-
| 15 || [[User:Omonovas|Omonovas]] || [[Special:Contributions/Omonovas|{{formatnum:1168}}]] || {{Permissions|Omonovas}}
|-
| 16 || [[User:Ixtiyor Baxtiyorov 007|Ixtiyor Baxtiyorov 007]] || [[Special:Contributions/Ixtiyor Baxtiyorov 007|{{formatnum:1107}}]] || {{Permissions|Ixtiyor Baxtiyorov 007}}
|-
| 17 || [[User:Panjiyeva Sevinch|Panjiyeva Sevinch]] || [[Special:Contributions/Panjiyeva Sevinch|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|Panjiyeva Sevinch}}
|-
| 18 || [[User:Foydalanuvchi123|Foydalanuvchi123]] || [[Special:Contributions/Foydalanuvchi123|{{formatnum:990}}]] || {{Permissions|Foydalanuvchi123}}
|-
| 19 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:936}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}}
|-
| 20 || [[User:Mupapap29|Mupapap29]] || [[Special:Contributions/Mupapap29|{{formatnum:844}}]] || {{Permissions|Mupapap29}}
|-
| 21 || [[User:Dilnoz Rahmatilloyeva|Dilnoz Rahmatilloyeva]] || [[Special:Contributions/Dilnoz Rahmatilloyeva|{{formatnum:825}}]] || {{Permissions|Dilnoz Rahmatilloyeva}}
|-
| 22 || [[User:Bobonorova Hulkar|Bobonorova Hulkar]] || [[Special:Contributions/Bobonorova Hulkar|{{formatnum:798}}]] || {{Permissions|Bobonorova Hulkar}}
|-
| 23 || [[User:MashhuraU2552|MashhuraU2552]] || [[Special:Contributions/MashhuraU2552|{{formatnum:771}}]] || {{Permissions|MashhuraU2552}}
|-
| 24 || [[User:Scientific Research Journal1|Scientific Research Journal1]] || [[Special:Contributions/Scientific Research Journal1|{{formatnum:740}}]] || {{Permissions|Scientific Research Journal1}}
|-
| 25 || [[User:Joshica Mi|Joshica Mi]] || [[Special:Contributions/Joshica Mi|{{formatnum:693}}]] || {{Permissions|Joshica Mi}}
|-
| 26 || [[User:Farrukh Askaraliev|Farrukh Askaraliev]] || [[Special:Contributions/Farrukh Askaraliev|{{formatnum:683}}]] || {{Permissions|Farrukh Askaraliev}}
|-
| 27 || [[User:Vapoyeva Dinora|Vapoyeva Dinora]] || [[Special:Contributions/Vapoyeva Dinora|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Vapoyeva Dinora}}
|-
| 28 || [[User:Zuxra.bmr|Zuxra.bmr]] || [[Special:Contributions/Zuxra.bmr|{{formatnum:666}}]] || {{Permissions|Zuxra.bmr}}
|-
| 29 || [[User:Quwanishbaev Berdiyar|Quwanishbaev Berdiyar]] || [[Special:Contributions/Quwanishbaev Berdiyar|{{formatnum:661}}]] || {{Permissions|Quwanishbaev Berdiyar}}
|-
| 30 || [[User:~2026-27156-54|~2026-27156-54]] || [[Special:Contributions/~2026-27156-54|{{formatnum:658}}]] || {{Permissions|~2026-27156-54}}
|-
| 31 || [[User:Nasiba Bakhadirovna|Nasiba Bakhadirovna]] || [[Special:Contributions/Nasiba Bakhadirovna|{{formatnum:647}}]] || {{Permissions|Nasiba Bakhadirovna}}
|-
| 32 || [[User:KomilovZ|KomilovZ]] || [[Special:Contributions/KomilovZ|{{formatnum:635}}]] || {{Permissions|KomilovZ}}
|-
| 33 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:635}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}}
|-
| 34 || [[User:Oybek2009|Oybek2009]] || [[Special:Contributions/Oybek2009|{{formatnum:605}}]] || {{Permissions|Oybek2009}}
|-
| 35 || [[User:Miraziz Xolmirzayev|Miraziz Xolmirzayev]] || [[Special:Contributions/Miraziz Xolmirzayev|{{formatnum:562}}]] || {{Permissions|Miraziz Xolmirzayev}}
|-
| 36 || [[User:Diorali|Diorali]] || [[Special:Contributions/Diorali|{{formatnum:542}}]] || {{Permissions|Diorali}}
|-
| 37 || [[User:Yusifjanova Odina|Yusifjanova Odina]] || [[Special:Contributions/Yusifjanova Odina|{{formatnum:533}}]] || {{Permissions|Yusifjanova Odina}}
|-
| 38 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:524}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}}
|-
| 39 || [[User:Sevara Gafurovna|Sevara Gafurovna]] || [[Special:Contributions/Sevara Gafurovna|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Sevara Gafurovna}}
|-
| 40 || [[User:Muhammadjon1510|Muhammadjon1510]] || [[Special:Contributions/Muhammadjon1510|{{formatnum:493}}]] || {{Permissions|Muhammadjon1510}}
|-
| 41 || [[User:Diyorov Mirfayoz|Diyorov Mirfayoz]] || [[Special:Contributions/Diyorov Mirfayoz|{{formatnum:490}}]] || {{Permissions|Diyorov Mirfayoz}}
|-
| 42 || [[User:GhostUch1xa|GhostUch1xa]] || [[Special:Contributions/GhostUch1xa|{{formatnum:485}}]] || {{Permissions|GhostUch1xa}}
|-
| 43 || [[User:Erkinjonov Bobur Mirzo|Erkinjonov Bobur Mirzo]] || [[Special:Contributions/Erkinjonov Bobur Mirzo|{{formatnum:445}}]] || {{Permissions|Erkinjonov Bobur Mirzo}}
|-
| 44 || [[User:Uralovichm|Uralovichm]] || [[Special:Contributions/Uralovichm|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Uralovichm}}
|-
| 45 || [[User:Quvonchbekuz|Quvonchbekuz]] || [[Special:Contributions/Quvonchbekuz|{{formatnum:407}}]] || {{Permissions|Quvonchbekuz}}
|-
| 46 || [[User:Parxiddinova Diyora|Parxiddinova Diyora]] || [[Special:Contributions/Parxiddinova Diyora|{{formatnum:399}}]] || {{Permissions|Parxiddinova Diyora}}
|-
| 47 || [[User:77Jamaluser|77Jamaluser]] || [[Special:Contributions/77Jamaluser|{{formatnum:387}}]] || {{Permissions|77Jamaluser}}
|-
| 48 || [[User:KWiki78|KWiki78]] || [[Special:Contributions/KWiki78|{{formatnum:386}}]] || {{Permissions|KWiki78}}
|-
| 49 || [[User:Zahrasar|Zahrasar]] || [[Special:Contributions/Zahrasar|{{formatnum:360}}]] || {{Permissions|Zahrasar}}
|-
| 50 || [[User:Mamatoff 3080|Mamatoff 3080]] || [[Special:Contributions/Mamatoff 3080|{{formatnum:359}}]] || {{Permissions|Mamatoff 3080}}
|-
| 51 || [[User:Biloliddin7|Biloliddin7]] || [[Special:Contributions/Biloliddin7|{{formatnum:354}}]] || {{Permissions|Biloliddin7}}
|-
| 52 || [[User:Axrorbek0730|Axrorbek0730]] || [[Special:Contributions/Axrorbek0730|{{formatnum:342}}]] || {{Permissions|Axrorbek0730}}
|-
| 53 || [[User:Lorenarchid|Lorenarchid]] || [[Special:Contributions/Lorenarchid|{{formatnum:341}}]] || {{Permissions|Lorenarchid}}
|-
| 54 || [[User:Saxodinova|Saxodinova]] || [[Special:Contributions/Saxodinova|{{formatnum:333}}]] || {{Permissions|Saxodinova}}
|-
| 55 || [[User:Nigina Tukhtanazarova|Nigina Tukhtanazarova]] || [[Special:Contributions/Nigina Tukhtanazarova|{{formatnum:326}}]] || {{Permissions|Nigina Tukhtanazarova}}
|-
| 56 || [[User:Wanow00|Wanow00]] || [[Special:Contributions/Wanow00|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Wanow00}}
|-
| 57 || [[User:PHISERAPH|PHISERAPH]] || [[Special:Contributions/PHISERAPH|{{formatnum:302}}]] || {{Permissions|PHISERAPH}}
|-
| 58 || [[User:Mohidil Fayzullayeva|Mohidil Fayzullayeva]] || [[Special:Contributions/Mohidil Fayzullayeva|{{formatnum:302}}]] || {{Permissions|Mohidil Fayzullayeva}}
|-
| 59 || [[User:Gladio1989|Gladio1989]] || [[Special:Contributions/Gladio1989|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Gladio1989}}
|-
| 60 || [[User:AbdulazizSherzodjonov|AbdulazizSherzodjonov]] || [[Special:Contributions/AbdulazizSherzodjonov|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|AbdulazizSherzodjonov}}
|-
| 61 || [[User:Eycharm|Eycharm]] || [[Special:Contributions/Eycharm|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Eycharm}}
|-
| 62 || [[User:Mizrob89|Mizrob89]] || [[Special:Contributions/Mizrob89|{{formatnum:271}}]] || {{Permissions|Mizrob89}}
|-
| 63 || [[User:~2026-27133-60|~2026-27133-60]] || [[Special:Contributions/~2026-27133-60|{{formatnum:259}}]] || {{Permissions|~2026-27133-60}}
|-
| 64 || [[User:Sobirovazebo|Sobirovazebo]] || [[Special:Contributions/Sobirovazebo|{{formatnum:251}}]] || {{Permissions|Sobirovazebo}}
|-
| 65 || [[User:Ifora Baxramova|Ifora Baxramova]] || [[Special:Contributions/Ifora Baxramova|{{formatnum:244}}]] || {{Permissions|Ifora Baxramova}}
|-
| 66 || [[User:Aisha Sadullayeva|Aisha Sadullayeva]] || [[Special:Contributions/Aisha Sadullayeva|{{formatnum:237}}]] || {{Permissions|Aisha Sadullayeva}}
|-
| 67 || [[User:Sharipova Malika|Sharipova Malika]] || [[Special:Contributions/Sharipova Malika|{{formatnum:233}}]] || {{Permissions|Sharipova Malika}}
|-
| 68 || [[User:MaftunaAbduvaliyeva|MaftunaAbduvaliyeva]] || [[Special:Contributions/MaftunaAbduvaliyeva|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|MaftunaAbduvaliyeva}}
|-
| 69 || [[User:Parika 04|Parika 04]] || [[Special:Contributions/Parika 04|{{formatnum:224}}]] || {{Permissions|Parika 04}}
|-
| 70 || [[User:Zaluneth|Zaluneth]] || [[Special:Contributions/Zaluneth|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|Zaluneth}}
|-
| 71 || [[User:Zebiniso Rustamova1206|Zebiniso Rustamova1206]] || [[Special:Contributions/Zebiniso Rustamova1206|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|Zebiniso Rustamova1206}}
|-
| 72 || [[User:Xayrullo23|Xayrullo23]] || [[Special:Contributions/Xayrullo23|{{formatnum:214}}]] || {{Permissions|Xayrullo23}}
|-
| 73 || [[User:Durdona Husniddinovna|Durdona Husniddinovna]] || [[Special:Contributions/Durdona Husniddinovna|{{formatnum:207}}]] || {{Permissions|Durdona Husniddinovna}}
|-
| 74 || [[User:Imomaliyev2009|Imomaliyev2009]] || [[Special:Contributions/Imomaliyev2009|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Imomaliyev2009}}
|-
| 75 || [[User:Jasmina 00|Jasmina 00]] || [[Special:Contributions/Jasmina 00|{{formatnum:188}}]] || {{Permissions|Jasmina 00}}
|-
| 76 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:182}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}}
|-
| 77 || [[User:XayrinisoJorayeva|XayrinisoJorayeva]] || [[Special:Contributions/XayrinisoJorayeva|{{formatnum:179}}]] || {{Permissions|XayrinisoJorayeva}}
|-
| 78 || [[User:Durdona Saddinova|Durdona Saddinova]] || [[Special:Contributions/Durdona Saddinova|{{formatnum:176}}]] || {{Permissions|Durdona Saddinova}}
|-
| 79 || [[User:Firuza azamkhonova|Firuza azamkhonova]] || [[Special:Contributions/Firuza azamkhonova|{{formatnum:167}}]] || {{Permissions|Firuza azamkhonova}}
|-
| 80 || [[User:Azimjon Qahhorov|Azimjon Qahhorov]] || [[Special:Contributions/Azimjon Qahhorov|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|Azimjon Qahhorov}}
|-
| 81 || [[User:Mahliiyo|Mahliiyo]] || [[Special:Contributions/Mahliiyo|{{formatnum:150}}]] || {{Permissions|Mahliiyo}}
|-
| 82 || [[User:14 Stark|14 Stark]] || [[Special:Contributions/14 Stark|{{formatnum:147}}]] || {{Permissions|14 Stark}}
|-
| 83 || [[User:Boymatova Ugiloyy|Boymatova Ugiloyy]] || [[Special:Contributions/Boymatova Ugiloyy|{{formatnum:145}}]] || {{Permissions|Boymatova Ugiloyy}}
|-
| 84 || [[User:Zebo2007|Zebo2007]] || [[Special:Contributions/Zebo2007|{{formatnum:141}}]] || {{Permissions|Zebo2007}}
|-
| 85 || [[User:Sevinchoy200431|Sevinchoy200431]] || [[Special:Contributions/Sevinchoy200431|{{formatnum:125}}]] || {{Permissions|Sevinchoy200431}}
|-
| 86 || [[User:~2026-27767-19|~2026-27767-19]] || [[Special:Contributions/~2026-27767-19|{{formatnum:116}}]] || {{Permissions|~2026-27767-19}}
|-
| 87 || [[User:Kamola Yo'ldosheva|Kamola Yo'ldosheva]] || [[Special:Contributions/Kamola Yo'ldosheva|{{formatnum:111}}]] || {{Permissions|Kamola Yo'ldosheva}}
|-
| 88 || [[User:~2026-27824-52|~2026-27824-52]] || [[Special:Contributions/~2026-27824-52|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|~2026-27824-52}}
|-
| 89 || [[User:Djurabekova|Djurabekova]] || [[Special:Contributions/Djurabekova|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Djurabekova}}
|-
| 90 || [[User:Lixxiinn|Lixxiinn]] || [[Special:Contributions/Lixxiinn|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Lixxiinn}}
|-
| 91 || [[User:Sobirova N|Sobirova N]] || [[Special:Contributions/Sobirova N|{{formatnum:96}}]] || {{Permissions|Sobirova N}}
|-
| 92 || [[User:Visola Tangirova|Visola Tangirova]] || [[Special:Contributions/Visola Tangirova|{{formatnum:76}}]] || {{Permissions|Visola Tangirova}}
|-
| 93 || [[User:Umid1108|Umid1108]] || [[Special:Contributions/Umid1108|{{formatnum:75}}]] || {{Permissions|Umid1108}}
|-
| 94 || [[User:Sakumterka|Sakumterka]] || [[Special:Contributions/Sakumterka|{{formatnum:72}}]] || {{Permissions|Sakumterka}}
|-
| 95 || [[User:Baxtiyorovna1|Baxtiyorovna1]] || [[Special:Contributions/Baxtiyorovna1|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Baxtiyorovna1}}
|-
| 96 || [[User:KenntnisseSchüler|KenntnisseSchüler]] || [[Special:Contributions/KenntnisseSchüler|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|KenntnisseSchüler}}
|-
| 97 || [[User:Nikhal S|Nikhal S]] || [[Special:Contributions/Nikhal S|{{formatnum:64}}]] || {{Permissions|Nikhal S}}
|-
| 98 || [[User:Ziyodullaayevna|Ziyodullaayevna]] || [[Special:Contributions/Ziyodullaayevna|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Ziyodullaayevna}}
|-
| 99 || [[User:Sevinch3112|Sevinch3112]] || [[Special:Contributions/Sevinch3112|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Sevinch3112}}
|-
| 100 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Umarxon III}}
|-
| 101 || [[User:Mirazamtohktasinov|Mirazamtohktasinov]] || [[Special:Contributions/Mirazamtohktasinov|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Mirazamtohktasinov}}
|-
| 102 || [[User:~2026-27418-63|~2026-27418-63]] || [[Special:Contributions/~2026-27418-63|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|~2026-27418-63}}
|-
| 103 || [[User:~2026-27824-76|~2026-27824-76]] || [[Special:Contributions/~2026-27824-76|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|~2026-27824-76}}
|-
| 104 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:46}}]] || {{Permissions|Panpanchik}}
|-
| 105 || [[User:Aziz Nazarov B|Aziz Nazarov B]] || [[Special:Contributions/Aziz Nazarov B|{{formatnum:46}}]] || {{Permissions|Aziz Nazarov B}}
|-
| 106 || [[User:~2026-27643-15|~2026-27643-15]] || [[Special:Contributions/~2026-27643-15|{{formatnum:43}}]] || {{Permissions|~2026-27643-15}}
|-
| 107 || [[User:Mohida Rejabboyeva|Mohida Rejabboyeva]] || [[Special:Contributions/Mohida Rejabboyeva|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Mohida Rejabboyeva}}
|-
| 108 || [[User:~2026-27845-54|~2026-27845-54]] || [[Special:Contributions/~2026-27845-54|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|~2026-27845-54}}
|-
| 109 || [[User:Azizmukhiddinow|Azizmukhiddinow]] || [[Special:Contributions/Azizmukhiddinow|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|Azizmukhiddinow}}
|-
| 110 || [[User:~2026-27605-79|~2026-27605-79]] || [[Special:Contributions/~2026-27605-79|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|~2026-27605-79}}
|-
| 111 || [[User:Azizova malohat|Azizova malohat]] || [[Special:Contributions/Azizova malohat|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Azizova malohat}}
|-
| 112 || [[User:Ingeniousss|Ingeniousss]] || [[Special:Contributions/Ingeniousss|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Ingeniousss}}
|-
| 113 || [[User:~2026-27646-33|~2026-27646-33]] || [[Special:Contributions/~2026-27646-33|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|~2026-27646-33}}
|-
| 114 || [[User:Aurora lingua|Aurora lingua]] || [[Special:Contributions/Aurora lingua|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Aurora lingua}}
|-
| 115 || [[User:LilyJames30|LilyJames30]] || [[Special:Contributions/LilyJames30|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|LilyJames30}}
|-
| 116 || [[User:~2026-27506-78|~2026-27506-78]] || [[Special:Contributions/~2026-27506-78|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|~2026-27506-78}}
|-
| 117 || [[User:Nazarbek Ozodbekovich|Nazarbek Ozodbekovich]] || [[Special:Contributions/Nazarbek Ozodbekovich|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Nazarbek Ozodbekovich}}
|-
| 118 || [[User:~2026-27364-37|~2026-27364-37]] || [[Special:Contributions/~2026-27364-37|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|~2026-27364-37}}
|-
| 119 || [[User:Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] || [[Special:Contributions/Humoyun Qodirov|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Humoyun Qodirov}}
|-
| 120 || [[User:Husanjon05|Husanjon05]] || [[Special:Contributions/Husanjon05|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Husanjon05}}
|-
| 121 || [[User:Shaxzod Astanov|Shaxzod Astanov]] || [[Special:Contributions/Shaxzod Astanov|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Shaxzod Astanov}}
|-
| 122 || [[User:Yaxyobek15|Yaxyobek15]] || [[Special:Contributions/Yaxyobek15|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Yaxyobek15}}
|-
| 123 || [[User:~2026-27493-83|~2026-27493-83]] || [[Special:Contributions/~2026-27493-83|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|~2026-27493-83}}
|-
| 124 || [[User:KiranBOT|KiranBOT]] || [[Special:Contributions/KiranBOT|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|KiranBOT}}
|-
| 125 || [[User:~2026-27454-76|~2026-27454-76]] || [[Special:Contributions/~2026-27454-76|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|~2026-27454-76}}
|-
| 126 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}}
|-
| 127 || [[User:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]] || [[Special:Contributions/Muzaffar Murodovich|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Muzaffar Murodovich}}
|-
| 128 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}}
|-
| 129 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 130 || [[User:~2026-27671-99|~2026-27671-99]] || [[Special:Contributions/~2026-27671-99|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|~2026-27671-99}}
|-
| 131 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|Bekipediya}}
|-
| 132 || [[User:~2026-26126-78|~2026-26126-78]] || [[Special:Contributions/~2026-26126-78|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|~2026-26126-78}}
|-
| 133 || [[User:~2026-26754-84|~2026-26754-84]] || [[Special:Contributions/~2026-26754-84|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|~2026-26754-84}}
|-
| 134 || [[User:~2026-27173-44|~2026-27173-44]] || [[Special:Contributions/~2026-27173-44|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|~2026-27173-44}}
|-
| 135 || [[User:~2026-27475-49|~2026-27475-49]] || [[Special:Contributions/~2026-27475-49|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|~2026-27475-49}}
|-
| 136 || [[User:Buminkhagan|Buminkhagan]] || [[Special:Contributions/Buminkhagan|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|Buminkhagan}}
|-
| 137 || [[User:~2026-27868-90|~2026-27868-90]] || [[Special:Contributions/~2026-27868-90|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|~2026-27868-90}}
|-
| 138 || [[User:~2026-27288-46|~2026-27288-46]] || [[Special:Contributions/~2026-27288-46|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|~2026-27288-46}}
|-
| 139 || [[User:Vol71193|Vol71193]] || [[Special:Contributions/Vol71193|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Vol71193}}
|-
| 140 || [[User:Umidjaan|Umidjaan]] || [[Special:Contributions/Umidjaan|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Umidjaan}}
|-
| 141 || [[User:~2026-27354-17|~2026-27354-17]] || [[Special:Contributions/~2026-27354-17|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|~2026-27354-17}}
|-
| 142 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}}
|-
| 143 || [[User:MirfayzbekAbdullayev|MirfayzbekAbdullayev]] || [[Special:Contributions/MirfayzbekAbdullayev|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|MirfayzbekAbdullayev}}
|-
| 144 || [[User:~2026-27936-08|~2026-27936-08]] || [[Special:Contributions/~2026-27936-08|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|~2026-27936-08}}
|-
| 145 || [[User:~2026-27509-34|~2026-27509-34]] || [[Special:Contributions/~2026-27509-34|{{formatnum:7}}]] || {{Permissions|~2026-27509-34}}
|-
| 146 || [[User:~2026-27845-16|~2026-27845-16]] || [[Special:Contributions/~2026-27845-16|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|~2026-27845-16}}
|-
| 147 || [[User:~2026-27572-04|~2026-27572-04]] || [[Special:Contributions/~2026-27572-04|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|~2026-27572-04}}
|-
| 148 || [[User:Syrix01|Syrix01]] || [[Special:Contributions/Syrix01|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Syrix01}}
|-
| 149 || [[User:~2026-28057-83|~2026-28057-83]] || [[Special:Contributions/~2026-28057-83|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|~2026-28057-83}}
|-
| 150 || [[User:~2026-27479-32|~2026-27479-32]] || [[Special:Contributions/~2026-27479-32|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|~2026-27479-32}}
|-
| 151 || [[User:Shaxriyor Abdujalilov|Shaxriyor Abdujalilov]] || [[Special:Contributions/Shaxriyor Abdujalilov|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Shaxriyor Abdujalilov}}
|-
| 152 || [[User:~2026-27710-60|~2026-27710-60]] || [[Special:Contributions/~2026-27710-60|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|~2026-27710-60}}
|-
| 153 || [[User:~2026-27089-44|~2026-27089-44]] || [[Special:Contributions/~2026-27089-44|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|~2026-27089-44}}
|-
| 154 || [[User:~2026-27393-96|~2026-27393-96]] || [[Special:Contributions/~2026-27393-96|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|~2026-27393-96}}
|-
| 155 || [[User:Andre Engels|Andre Engels]] || [[Special:Contributions/Andre Engels|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Andre Engels}}
|-
| 156 || [[User:Rustam Haqberdiyev|Rustam Haqberdiyev]] || [[Special:Contributions/Rustam Haqberdiyev|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Rustam Haqberdiyev}}
|-
| 157 || [[User:7Devona|7Devona]] || [[Special:Contributions/7Devona|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|7Devona}}
|-
| 158 || [[User:Juan carlos perez rodriguez|Juan carlos perez rodriguez]] || [[Special:Contributions/Juan carlos perez rodriguez|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Juan carlos perez rodriguez}}
|-
| 159 || [[User:Aybeg|Aybeg]] || [[Special:Contributions/Aybeg|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Aybeg}}
|-
| 160 || [[User:TLegendary|TLegendary]] || [[Special:Contributions/TLegendary|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|TLegendary}}
|-
| 161 || [[User:~2026-27449-99|~2026-27449-99]] || [[Special:Contributions/~2026-27449-99|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|~2026-27449-99}}
|-
| 162 || [[User:~2026-27378-86|~2026-27378-86]] || [[Special:Contributions/~2026-27378-86|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|~2026-27378-86}}
|-
| 163 || [[User:Nishonov.95|Nishonov.95]] || [[Special:Contributions/Nishonov.95|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Nishonov.95}}
|-
| 164 || [[User:OpenDataContributor34|OpenDataContributor34]] || [[Special:Contributions/OpenDataContributor34|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|OpenDataContributor34}}
|-
| 165 || [[User:Quinlan83|Quinlan83]] || [[Special:Contributions/Quinlan83|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Quinlan83}}
|-
| 166 || [[User:PaulLim11|PaulLim11]] || [[Special:Contributions/PaulLim11|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|PaulLim11}}
|-
| 167 || [[User:Fillets07|Fillets07]] || [[Special:Contributions/Fillets07|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Fillets07}}
|-
| 168 || [[User:Mukhammadrasul Isakov|Mukhammadrasul Isakov]] || [[Special:Contributions/Mukhammadrasul Isakov|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Mukhammadrasul Isakov}}
|-
| 169 || [[User:~2026-27766-26|~2026-27766-26]] || [[Special:Contributions/~2026-27766-26|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-27766-26}}
|-
| 170 || [[User:Doctormeee|Doctormeee]] || [[Special:Contributions/Doctormeee|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Doctormeee}}
|-
| 171 || [[User:Emirstrick|Emirstrick]] || [[Special:Contributions/Emirstrick|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Emirstrick}}
|-
| 172 || [[User:~2026-27802-31|~2026-27802-31]] || [[Special:Contributions/~2026-27802-31|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-27802-31}}
|-
| 173 || [[User:~2026-27616-00|~2026-27616-00]] || [[Special:Contributions/~2026-27616-00|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-27616-00}}
|-
| 174 || [[User:~2026-27558-74|~2026-27558-74]] || [[Special:Contributions/~2026-27558-74|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-27558-74}}
|-
| 175 || [[User:Adegeras|Adegeras]] || [[Special:Contributions/Adegeras|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Adegeras}}
|-
| 176 || [[User:~2026-27551-49|~2026-27551-49]] || [[Special:Contributions/~2026-27551-49|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-27551-49}}
|-
| 177 || [[User:~2026-27091-35|~2026-27091-35]] || [[Special:Contributions/~2026-27091-35|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-27091-35}}
|-
| 178 || [[User:~2026-27216-15|~2026-27216-15]] || [[Special:Contributions/~2026-27216-15|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-27216-15}}
|-
| 179 || [[User:IlhomjonM005|IlhomjonM005]] || [[Special:Contributions/IlhomjonM005|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|IlhomjonM005}}
|-
| 180 || [[User:Majesti45|Majesti45]] || [[Special:Contributions/Majesti45|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Majesti45}}
|-
| 181 || [[User:Dilbar shavqiyeva|Dilbar shavqiyeva]] || [[Special:Contributions/Dilbar shavqiyeva|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Dilbar shavqiyeva}}
|-
| 182 || [[User:Niegodzisie|Niegodzisie]] || [[Special:Contributions/Niegodzisie|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Niegodzisie}}
|-
| 183 || [[User:~2026-27590-72|~2026-27590-72]] || [[Special:Contributions/~2026-27590-72|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-27590-72}}
|-
| 184 || [[User:~2026-27273-57|~2026-27273-57]] || [[Special:Contributions/~2026-27273-57|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-27273-57}}
|-
| 185 || [[User:Space buni 0208|Space buni 0208]] || [[Special:Contributions/Space buni 0208|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Space buni 0208}}
|-
| 186 || [[User:Deltaspace42|Deltaspace42]] || [[Special:Contributions/Deltaspace42|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Deltaspace42}}
|-
| 187 || [[User:Abdulatif Botirsherov|Abdulatif Botirsherov]] || [[Special:Contributions/Abdulatif Botirsherov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Abdulatif Botirsherov}}
|-
| 188 || [[User:~2026-27894-02|~2026-27894-02]] || [[Special:Contributions/~2026-27894-02|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-27894-02}}
|-
| 189 || [[User:~2026-27401-33|~2026-27401-33]] || [[Special:Contributions/~2026-27401-33|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-27401-33}}
|-
| 190 || [[User:~2026-27793-18|~2026-27793-18]] || [[Special:Contributions/~2026-27793-18|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-27793-18}}
|-
| 191 || [[User:~2026-26940-40|~2026-26940-40]] || [[Special:Contributions/~2026-26940-40|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-26940-40}}
|-
| 192 || [[User:Usmonov Gayrat|Usmonov Gayrat]] || [[Special:Contributions/Usmonov Gayrat|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Usmonov Gayrat}}
|-
| 193 || [[User:Konimex tumani hokimligi|Konimex tumani hokimligi]] || [[Special:Contributions/Konimex tumani hokimligi|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Konimex tumani hokimligi}}
|-
| 194 || [[User:Aminov Otabek 1903|Aminov Otabek 1903]] || [[Special:Contributions/Aminov Otabek 1903|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Aminov Otabek 1903}}
|-
| 195 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}}
|-
| 196 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}}
|-
| 197 || [[User:~2026-28205-96|~2026-28205-96]] || [[Special:Contributions/~2026-28205-96|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-28205-96}}
|-
| 198 || [[User:~2026-27922-46|~2026-27922-46]] || [[Special:Contributions/~2026-27922-46|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-27922-46}}
|-
| 199 || [[User:~2026-27614-46|~2026-27614-46]] || [[Special:Contributions/~2026-27614-46|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-27614-46}}
|-
| 200 || [[User:~2026-28307-13|~2026-28307-13]] || [[Special:Contributions/~2026-28307-13|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-28307-13}}
{{/end}}</text>
      <sha1>mtvavlnl89spc0z4ewkniqr5r0df06w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>STV (telekanal)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>714827</id>
    <redirect title="STV teleradiokompaniyasi" />
    <revision>
      <id>6121485</id>
      <parentid>2381679</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[STV]] to [[STV teleradiokompaniyasi]]</comment>
      <origin>6121485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="1qb4qd3tm9vr14426rk6qak0m0l3thk" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[STV teleradiokompaniyasi]]</text>
      <sha1>1qb4qd3tm9vr14426rk6qak0m0l3thk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Genesis Motor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>719949</id>
    <revision>
      <id>6121503</id>
      <parentid>6108626</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaxriyor Abdujalilov</username>
        <id>217341</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43320" sha1="9ar1a44j6y2q8co2jb9r7nu256t2w3j" xml:space="preserve">{{boshqa maʼnolari|Genezis}}
{{Shirkat bilgiqutisi 
|nomi = Genesis Motor 
|tasvir = 
|tasvir2 = 
|tasvir_tagyozuvi = 
|xarita = 
|xarita_tagyozuv = 
|qisqartma = 
|turi = Boʻlinma 
|sanoat = Avtomobilsozlik
|shirkat_egasi = 
|maqomi = MChJ
|shiori = 
|birja_listingi = 
|ishga_tushgan_sanasi = {{start date and age|2015|11|4|df=y}}
|tan_olingan_yili =
|tugatilgan =
|tugatilish_sababi =
|joylashuvi = Seul, {{KOR}}
|hududiy_hizmati =
|asoschilari = [[Hyundai]]
|prezident = Won-Hee Lee
|direktori = Jaehoon (Jay) Chang
|bosh_kotib =
|xoʻjayinlar =
|yetakchi_sarlavha =
|yetakchi_nomi =
|yetakchi_sarlavha2 =
|yetakchi_nomi2 =
|yetakchi_sarlavha3 =
|yetakchi_nomi3 =
|mahsulotlari = Hashamatli avtomobillar
|brendlar = Genesis
|byudjet =
|daromad =
|aylanma_daromad =
|operatsion_foyda =
|boyligi =
|kapitallashtirish =
|toza_foyda =
|IITKI =
|sof_foyda =
|ishchilar_soni =
|mijozlar_soni =
|aʼzolari =
|oʻziga_tegishli_kompaniyalar =
|vebsayti = {{url|genesis.com}}
|tili =
}}
'''Genesis Motor, MChJ''', odatda '''''Genesis''''' deb nomlanadi ({{lang-ko|제네시스}}), [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreya]] avtomobil ishlab chiqaruvchisi boʻlgan Hyundai Motor Group kompaniyasining hashamatli avtomobillar ishlab chiqaruvchi boʻlimidir. Dastlab [[Hyundai]]ning 2004-yilda yangi hashamatli Genesis [[sedan]]i uchun rejalar bilan bir qatorda koʻzda tutilgan Genesis brendi 2015-yil 4-noyabrda mustaqil brend sifatida rasman eʼlon qilindi va 2017-yilda oʻzining birinchi Genesis mustaqil modeli boʻlgan Genesis G90ʻni&lt;ref name=&quot;CNET NOVEMBER&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Hyundai spins off Genesis luxury brand, promises six new models by 2020 – CNET|url=http://www.cnet.com/news/hyundai-spins-off-genesis-brand-six-new-models-by-2020/|nashriyot=CNET|kirish sanasi=5-noyabr 2015-yil|arxiv-sana=31-dekabr 2015-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20151231014257/http://www.cnet.com/news/hyundai-spins-off-genesis-brand-six-new-models-by-2020/}}&lt;/ref&gt; taqdim etdi. Genesis modellari [[Rüsselsheim|Rüsselsheym (Germaniya)]], Namyang (Janubiy Koreya) va Irvine (AQSh) shaharlarida ishlab chiqilgan ; [[Ulsan|va Ulsanda (Janubiy Koreya)]] ishlab chiqarilgan.&lt;ref name=&quot;banksforbes&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.forbes.com/sites/nargessbanks/2017/01/29/genesis-new-luxury-car-brand/#1d11b5a17b80|sarlavha=The Story Behind Genesis, The New Global Luxury Car Brand|muallif=Banks|ism=Nargess|sana=29-yanvar 2017-yil|work=Forbes|kirish sanasi=30-aprel 2019-yil|arxiv-sana=19-iyun 2019-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20190619041821/https://www.forbes.com/sites/nargessbanks/2017/01/29/genesis-new-luxury-car-brand/#1d11b5a17b80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.autoguide.com/auto-news/2019/02/where-is-hyundai-from-and-where-are-hyundais-made-.html|sarlavha=Where is Hyundai From and Where are Hyundais Made?|muallif=McEachern|ism=Sam|sana=20-fevral 2019-yil|work=autoguide.com|nashriyot=Auto Guide|kirish sanasi=30-aprel 2019-yil|arxiv-sana=4-may 2019-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20190504084605/https://www.autoguide.com/auto-news/2019/02/where-is-hyundai-from-and-where-are-hyundais-made-.html}}&lt;/ref&gt; 2020-yilda JD Power [[Shimoliy Amerika|Genesisni Shimoliy Amerikadagi]] eng ishonchli avtomobil brendi, 2021-yilda esa texnologik jihatdan eng innovatsion brend deb atadi.&lt;ref name=&quot;JDPower2020&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.jdpower.com/business/press-releases/2020-us-vehicle-dependability-study|sarlavha=J.D. Power 2020 U.S. Vehicle Dependability Study|sana=12-fevral 2020-yil|work=jdpower.com|nashriyot=J.D. Power|kirish sanasi=11-aprel 2020-yil|arxiv-sana=17-mart 2021-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210317153443/https://www.jdpower.com/business/press-releases/2020-us-vehicle-dependability-study}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.foxnews.com/auto/jd-power-genesis-most-dependable-automotive-brand|sarlavha=J.D. Power names Genesis most dependable automotive brand|muallif=Gastelu|ism=Gary|sana=12-fevral 2020-yil|work=FoxNews.com|nashriyot=Fox News|kirish sanasi=12-fevral 2020-yil|iqtibos=Genesis took the top spot on the 2020 J.D. Power Vehicle Dependability Study ahead of Lexus, Buick, Porsche and Toyota in its first year eligible for the list.|arxiv-sana=2-mart 2021-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210302194616/https://www.foxnews.com/auto/jd-power-genesis-most-dependable-automotive-brand}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JDPower2021Tech&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.jdpower.com/sites/default/files/file/2021-10/2021100%20U.S.%20TXI.pdf|sarlavha=Newest Vehicle Technologies Going Unused—Many Owners Don't Intend to Ever Use Them, J.D. Power Finds|sana=6-oktabr 2021-yil|work=jdpower.com|nashriyot=J.D. Power|kirish sanasi=28-oktabr 2021-yil|iqtibos=Genesis ranks highest overall and in the premium segment with an Innovation Index score of 634, offering a high level of advanced technologies across its product lineup.}}&lt;/ref&gt;
[[Fayl:Genesis G70 front-side.jpg|thumb|255px|&quot;Shimoliy Amerikada 2019-yil avtomobili&quot; mukofotini qoʻlga kiritgan. Genesis G70.]]

== Tarixi ==
Hyundai 2003-yilda „Concept Genesis“ ni ishlab chiqdi va 2007-yilda „zamonaviy orqa gʻildirakli sport sedanining progressiv talqini“ sifatida oʻzining birinchi modelini taqdim etdi. Kuzov dizayni uch yil davom etdi va dasturning umumiy qiymati 23 oylik rivojlanish davrida 500 million dollarni tashkil etdi. Ishonchlilik sinovi 800 000 milya masofani bosib oʻtdi. Hyundai Genesis avtomobilini 2008-yilda Shimoliy Amerika xalqaro avtosalonida taqdim etgan.

Hyundai kompaniyasining Qoʻshma Shtatlardagi vakili Kris Xosford Genesisni mustaqil brendga aylantirishning uchta asosiy sababini keltirdi:

* Ibtidoning yetti yil davomida hashamatli [https://towinghouston.us/roadside-assistance/ avtomobillar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220922161738/https://towinghouston.us/roadside-assistance/ |date=2022-09-22 }} bozorida muvaffaqiyat qozondi
* Genesis eng yaxshi uchta segment sotuvchilari qatoriga kirdi
* Mijozlar alohida Ibtido boʻlimini talab qilishdi

Genesis Motor oʻzining birinchi modeli G90 (Janubiy Koreyada EQ900) ni 2015-yil 9-dekabrda taqdim etganini eʼlon qildi. G90 brendning flagman modeli boʻlib xizmat qiladi. Genesis 2016-yil oxirida AQShda G80 va G90 modellari sotuvi bilan boshlangan. Dastlabki dilerlar Hyundai dilerlarining bir qismi boʻlib, dilerlik salonlarida Genesis uchun joy ajratilgan. 2016-yil 14-sentabrda Janubiy Koreyaning Namyang shahrida uchinchi model Genesis G70 taqdimoti boʻlib oʻtdi. Avtomobil Amerika Qoʻshma Shtatlari bozoriga 2018-yilning 28-martida Nyu-York avtosalonida taqdim etilgan.2018-yilning iyun oyida, hisobotlarga koʻra, Genesis Motor J. D. Power’s Initial Quality Study’da birinchi oʻrinni egallagan. Brendning birinchi SUV’i GV80 2020-yil 14-yanvarda rasman debyut qildi.

=== Kontseptsiya ===
Hyundai 2003-yilda „Concept Genesis“ ni ishlab chiqdi va 2007-yilda „zamonaviy orqa gʻildiraklari tortuvchi sport sedanining progressiv talqini“ sifatida oʻzining birinchi modelini taqdim etdi.&lt;ref name=&quot;press&quot;&gt;{{Cite press release|title=Hyundai to Unveil Concept Genesis Premium Sports Sedan|date=26-mart 2007-yil|url=http://www.prnewswire.com/mnr/hyundai/27501/|accessdate=12-sentabr 2008-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081122061605/http://www.prnewswire.com/mnr/hyundai/27501/|archivedate=22-noyabr 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Kuzov dizaynini ishlab chiqish uch yil davom etdi va dasturning umumiy qiymati 500 million dollarni tashkil etdi. Ishonchlilik sinovi davrida avtomobil 800 000 milya masofani bosib oʻtdi.&lt;ref name=&quot;autoblog1&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Let there be technology: What's under Hyundai's new Genesis sedan|nashriyot=Autoblog.com|sana=17-iyun 2008-yil|muallif=Jonathon Ramsey|url=http://www.autoblog.com/2008/06/17/let-there-be-technology-whats-under-hyundais-new-genesis-seda/|kirish sanasi=5-noyabr 2015-yil|arxiv-sana=6-sentabr 2018-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20180906195408/https://www.autoblog.com/2008/06/17/let-there-be-technology-whats-under-hyundais-new-genesis-seda/}}&lt;/ref&gt;

Genesisʼni Hyundai sifatida sotish kerakmi yoki uning uchun alohida [[chakana savdo]] tarmogʻi tashkil qilishmi, yoki Hyundai dilerlik doʻkonlari orqali sotishmi yoki yangi brend sifatida chiqarish kerakmi degan ichki munozaralar boʻlib oʻtdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=2010-06-14|sarlavha=The Hyundai Equus Story by John Krafcik|url=https://www.edmunds.com/car-reviews/features/hyundai-the-equus-story-by-john-krafcik.html|kirish sanasi=2021-06-16|work=Edmunds|til=en-us}}&lt;/ref&gt; Hyundai Genesisʼni 2008-yilda Shimoliy Amerika xalqaro avtosalonida taqdim etdi.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|title=Hyundai Unveils Genesis Premium Sports Sedan|url=http://worldwide.hyundai.com/WW/Corporate/News/News/DF_GT_GLOBALNEWS_041.html?testValue=DF_WW_RD_GLOBALNEWS&amp;title=DF_GT_GLOBALNEWS_041&amp;Row=5&amp;totalRow=&amp;selx2=genesis|date=13-yanvar 2008-yil|access-date=2022-01-16|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023039/http://worldwide.hyundai.com/WW/Corporate/News/News/DF_GT_GLOBALNEWS_041.html?testValue=DF_WW_RD_GLOBALNEWS&amp;title=DF_GT_GLOBALNEWS_041&amp;Row=5&amp;totalRow=&amp;selx2=genesis|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Mustaqil brend ===
2015-yilda Hyundai kompaniyasining Qoʻshma Shtatlardagi vakili Kris Xosford Genesisni mustaqil brendga aylantirishning uchta asosiy sababini keltirdi:&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Hyundai Accelerates Genesis into Its Own Luxury Brand|url=https://www.yahoo.com/autos/hyundai-accelerates-genesis-into-its-1293192727986230.html|nashriyot=Yahoo!|kirish sanasi=5-noyabr 2015-yil|arxiv-sana=17-noyabr 2015-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20151117230128/https://www.yahoo.com/autos/hyundai-accelerates-genesis-into-its-1293192727986230.html}}&lt;/ref&gt;

* Genesisning hashamatli avtomobillar bozoridagi yetti yili muvaffaqiyatli boʻldi;
* Genesis eng yaxshi uchta segment sotuvchilari orasida joylashgani;
* Mijozlar Genesisni alohida boʻlimini talab qilishdi.

Genesis Motor oʻzining birinchi modeli G90 ni (Janubiy Koreyada EQ900) 2015-yil 9-dekabrda taqdim etdi.&lt;ref name=&quot;HMG&quot;&gt;{{Cite press release|title=Genesis Brand Launches its First Model, G90|url=http://www.hyundaimotorgroup.com/MediaCenter/News/Press-Releases/hmc-genesis-brand-launches-first-model-g90-151209.hub|publisher=Hyundai Motor Group|date=9-dekabr 2015-yil|accessdate=4-yanvar 2016-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222110351/http://www.hyundaimotorgroup.com/MediaCenter/News/Press-Releases/hmc-genesis-brand-launches-first-model-g90-151209.hub|archivedate=22-dekabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt; Genesis G80 va G90 bilan 2016-yil oxirida Qoʻshma Shtatlarda ishga tushirildi. AQShda Genesis avtomobillari [[Hyundai|Hyundaiʼning]] mavjud dilerlari orqali sotiladi yoki dilerlik salonlarida Genesis uchun alohida joy ajratiladi.

2018-yil iyun oyida, hisobotlarga koʻra, Genesis Motor JD Power kompaniyasining sifatni dastlabki oʻrganishi boʻyicha birinchi oʻrinni egalladi.

2021-yil may oyida Genesis Yevropa bozorida Genesis G70 Shooting Brake debyuti bilan bir qatorda sotuvga chiqarildi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.caranddriver.com/news/a36397590/genesis-g70-shooting-brake-revealed/|sarlavha=Genesis G70 Shooting Brake Revealed in Full, and We Want One|ism=Joey|muallif=Capparella|sana=22-iyun 2021-yil|work=Caranddriver.com|kirish sanasi=13-noyabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt; Genesis hozirda Janubiy Koreya, Xitoy, Yaqin Sharq, Rossiya, [[Kanada]], Avstraliya va Qoʻshma Shtatlar, Yevropa va Osiyoning qolgan mamlakatlarida sotilmoqda.&lt;ref name=&quot;CNET NOVEMBER&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Runk|ism=David|sarlavha=Flagship Hyundai Genesis G90 luxury sedan debuts in Detroit|url=http://www.chron.com/cars/article/Flagship-Hyundai-G90-luxury-sedan-debuts-in-6756369.php#item-38488|work=Houston Chronicle|sana=13-yanvar 2016-yil|kirish sanasi=14-yanvar 2016-yil|arxiv-sana=14-iyun 2018-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20180614021232/https://www.chron.com/cars/article/Flagship-Hyundai-G90-luxury-sedan-debuts-in-6756369.php#item-38488}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://europe.autonews.com/automakers/hyundai-will-start-genesis-sales-europe-summer|sarlavha=Hyundai will start Genesis sales in Europe this summer|sana=4-may 2021-yil}}&lt;/ref&gt;

== Modellar ==

=== Tarix ===
Dastlabki Genesis avtomobili Janubiy Koreyada brendning flagman modeli boʻlgan Genesis G90 sifatida sotilgan.&lt;ref name=&quot;HMG&quot;&gt;{{cite press release|title=Genesis Brand Launches its First Model, G90 |url=http://www.hyundaimotorgroup.com/MediaCenter/News/Press-Releases/hmc-genesis-brand-launches-first-model-g90-151209.hub |publisher=Hyundai Motor Group |date=9-dekabr 2015-yil |access-date=4-yanvar 2016-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110351/http://www.hyundaimotorgroup.com/MediaCenter/News/Press-Releases/hmc-genesis-brand-launches-first-model-g90-151209.hub |archive-date=22-dekabr 2015-yil }}&lt;/ref&gt; 2016-yilning oxirida brend AQShda ikkita model bilan sotuvga chiqarildi: G80 (ilgari Hyundai Genesis sifatida sotilgan) va G90 (ilgari Hyundai Equus sifatida sotilgan). 2016-yil 14-sentabrda [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreyaning]] Namyang shahrida uchinchi model Genesis G70 taqdimoti boʻlib oʻtdi.&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=https://www.genesisnewsusa.com/en-us/releases/66|title=Genesis G70 resets expectations of customer-focused performance and luxury|publisher=Genesis|location=US|date=14-sentabr 2017-yil|accessdate=7-aprel 2019-yil|archivedate=6-sentabr 2018-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180906090400/https://www.genesisnewsusa.com/en-us/releases/66}}&lt;/ref&gt; G70 Amerika Qoʻshma Shtatlari bozoriga 2018-yilning 28-martida Nyu-York avtosalonida taqdim etilgan.&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=https://www.genesisnewsusa.com/en-us/releases/87|title=Genesis premieres the 2019 G70 at the New York International Auto Show|publisher=Genesis|location=US|date=28-mart 2018-yil|accessdate=7-aprel 2019-yil|archivedate=3-aprel 2019-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190403203353/https://www.genesisnewsusa.com/en-us/releases/87}}&lt;/ref&gt;

Brendning birinchi SUV modeli GV80 2020-yil 14-yanvarda rasman debyut qildi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.caranddriver.com/news/a30521634/2021-genesis-gv80-photos-info/|sarlavha=Genesis Finally Has an SUV, the GV80|work=[[Car and Driver]]|muallif=Quiroga|ism=Tony|sana=14-yanvar 2020-yil|kirish sanasi=14-yanvar 2020-yil|arxiv-sana=31-dekabr 2020-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201231095928/https://www.caranddriver.com/news/a30521634/2021-genesis-gv80-photos-info/}}&lt;/ref&gt; 2021-yilning aprel oyida Genesis oʻzining birinchi ishlab chiqarish elektromobili Electrified G80 ni taqdim etdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=FormaCar: Genesis Electrified G80 bows with dual motors, up to 500 km / 310 mi of range|url=https://www.formacar.com/en/news/view/34746.html|kirish sanasi=2021-04-23|work=Formacar.com|qaralgan sana=2022-01-16|arxivsana=2022-01-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220118182546/https://www.formacar.com/en/news/view/34746.html}}&lt;/ref&gt; 2021-yilgi Shanxay xalqaro avtomobil sanoati koʻrgazmasida Genesis uchta yangi avtomobilni namoyish etdi: Electrified G80, Genesis X Concept va EV bazasidagi [[Gran Turismo]] kontseptual avtomobili.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Tires &amp; Parts News|sarlavha=Genesis Premieres the First Electric Vehicle at Auto Shanghai 2021|url=https://tiresandparts.net/news/genesis-premieres-the-first-electric-vehicle-at-auto-shanghai-2021/|kirish sanasi=2021-04-23|work=Tires &amp; Parts News|til=en-US}}&lt;/ref&gt; 2021-yil avgust oyida Genesis brendi uchun yangi EV SUV boʻlgan soʻnggi GV60 ning birinchi suratlarini namoyish qildi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://paultan.org/2021/08/19/genesis-gv60-revealed-suv-is-first-dedicated-ev/|sarlavha=Genesis GV60 revealed – SUV is first dedicated EV|work=Paultan.org|sana=19-avgust 2021-yil|kirish sanasi=13-noyabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;

=== Nomlashlanishi ===
Genesis alifbo-raqamli nomlash konventsiyasiga amal qiladi; avtomobil modellari ''&quot;G&quot;'' harfi va raqamni (70, 80, 90 va boshqalar) birlashtirib, krossoverlar esa ''&quot;GV&quot;'' harflarini va raqamni birlashtirish orqali nomlanadi.&lt;ref name=&quot;HMG PRESS RELEASE 9DEC15&quot;&gt;{{Cite press release|title=Hyundai Motor Launches New Global Luxury Brand, 'Genesis'|url=http://www.hyundaimotorgroup.com/MediaCenter/News/Press-Releases/hmg-hyundai-group-global-brand-genesis-launches-151104.hub|publisher=Hyundai Motor Group|date=4-noyabr 2015-yil|accessdate=4-yanvar 2016-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160119152159/http://www.hyundaimotorgroup.com/MediaCenter/News/Press-Releases/hmg-hyundai-group-global-brand-genesis-launches-151104.hub|archivedate=19-yanvar 2016-yil}}&lt;/ref&gt;
=== Modellar ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Avtomobil
! class=&quot;unsortable&quot; | Tasvir
! Ishlab chiqarilgan yili
! Facelift/ikkinchi avlod
! Hozirgi avlod
! Oldingi/aka-uka modeli
|-
! G70
|[[Fayl:Genesis G70 FL Grey 3 (cropped).jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2017-yil
| 2020
| 1
|
|-
! G80
| [[Fayl:2021 Genesis G80 2.5T AWD in Uyuni White, front right.jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2016-yil
| 2020
| 2
| Hyundai Genesis
|-
! Elektrlashtirilgan G80
|[[Fayl:Genesis Electrified G80 RG3 EV matira blue (1).jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2021-yil
| -
| 1
|
|-
! G90
|[[Fayl:2020 Genesis G90 3.3T (facelift) (2), front 1.23.20.jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2015-yil
| 2021-yil
| 2
| Hyundai Equus
|-
! GV60
|[[Fayl:Genesis GV60 Performance JW1 Uyuni White (4).jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2021-yil
| -
| 1
| Hyundai Ioniq 5, Kia EV6
|-
! GV70
|[[Fayl:Genesis GV70 JK1 white (3) (cropped).jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2020
| -
| 1
|
|-
! Elektrlashtirilgan GV70
|[[Fayl:Genesis Electrified GV70 JK1 EV Uyuni White (1).jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2021-yil
| -
| 1
|
|-
! GV80
|[[Fayl:2021 Genesis GV80, front 2.26.21.jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2020
| -
| 1
|
|}

=== Kelajak rejalari ===
G90 sotuvga chiqarilgandan soʻng, 2017-yilda oʻrtasida hashamatli sedan (G80) va deyarli hashamatli sedan (G70) sotilishi rejalari oshkor boʻldi, undan keyin oʻrta hashamatli SUV, yarim hashamatli SUV va 2020-yilgacha hashamatli sport kupesi ishlab chiqarildi.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.caranddriver.com/news/a15347265/more-details-on-genesis-lineup-two-suvs-and-a-sports-coupe-added-by-2020/|title=More Genesis Details: Two SUVs and a Coupe Coming by 2020|author=Capparella, Joey|date=20-may 2016-yil|work=Car and Driver}}&lt;/ref&gt;

2022-yilga kelib, Genesis modellari sonini kamida oltitaga yetkazadigan sport kupesi va ikkita krossover kutilmoqda. Bundan tashqari, 2018-yilda Genesis uchta grand tourer modeliga tayyorgarlik koʻrish uchun GT70, GT80 va GT90 savdo belgilarini roʻyxatdan oʻtkazdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=2021 Genesis GT90: A Top-Tier Coupe to Steer the Brand|url=https://www.caranddriver.com/features/a20731153/2021-genesis-gt90-a-top-tier-coupe-to-steer-the-brand/|work=Car &amp; Driver|sana=24-may 2018-yil|kirish sanasi=2-yanvar 2020-yil|arxiv-sana=3-yanvar 2020-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200103030755/https://www.caranddriver.com/features/a20731153/2021-genesis-gt90-a-top-tier-coupe-to-steer-the-brand/}}&lt;/ref&gt;

=== Konsept avtomobillar ===
Hyundai Vision G kontseptsiyasi Genesisning alohida marka sifatida rasmiy taqdim etilishidan oldin paydo boʻlgan, biroq u Genesis belgilarini olib yurgan va u debyut qilinganida Hyundai Genesis brendi uchun rejalashtirilgan harakatlarni taqdim etgan.&lt;ref name=&quot;CD-2015&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi|url=https://www.caranddriver.com/news/a15353435/hyundai-vision-g-concept-signals-design-direction-for-expanded-family-of-genesis-products/|title=Hyundai Vision G Concept Signals Design Direction for Expanded Family of Genesis Products|author=Siler, Steve|date=12-avgust 2015-yil|work=Car and Driver}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:100%;text-align:center;&quot;
|+Genesis kontseptual transport vositalari&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.genesis.com/worldwide/en/genesis/concept-car/concept-car-overview.html|sarlavha=Genesis Concept|work=Genesis Motor|kirish sanasi=27-dekabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
! Avtomobil
! class=&quot;unsortable&quot; | Rasm
! Debyut
! Sinf
! Namoyish etilgan joy
! Ishlab chiqarish nomi
|-
! Vision G
|[[Fayl:Hyundai Vision G Concept front.jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2015-yil
| Kupe
| Pebble Beach&lt;ref name=&quot;CD-2015&quot;/&gt;
| —
|-
! Nyu York
|[[Fayl:Genesis Concept New York mondial auto 2016 (1).jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2016-yil
| Sedan
| Nyu-York&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=https://media.genesis.com/news/all/genesis-reveals-hybrid-sports-sedan-concept-at-new-york-international-auto-show/s/46dc2165-c0fb-4835-b0a1-9cab28d9a390|title=Genesis Reveals Hybrid Sports Sedan Concept At New York International Auto Show|date=23-mart 2016-yil|publisher=Genesis Motors Media|accessdate=27-dekabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
| G70
|-
! GV80
|
| 2017-yil
| Hashamatli SUV
| Nyu-York&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=https://media.genesis.com/news/all/genesis-reveals-gv80-fuel-cell-concept-suv-at-new-york-international-auto-show/s/10240988-6241-4fbd-9970-ce2482d40a13|title=Genesis Reveals GV80 Fuel Cell Concept SUV At New York International Auto Show|date=8-aprel 2017-yil|publisher=Genesis Motors Media|accessdate=27-dekabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
| GV80
|-
! Essentia
|[[Fayl:Genesis Essentia Concept front 4.2.18.jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2018-yil
| Grand tourer (S)
| Nyu-York&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=https://media.genesis.com/news/all/electrifying-escapism--genesis-reveals-essentia-concept-at-new-york-international-auto-show/s/84eb5a1f-c927-43f6-81ad-145a8f838f6d|title=Electrifying Escapism: Genesis Reveals Essentia Concept At New York International Auto Show|date=28-mart 2018-yil|publisher=Genesis Motors Media|accessdate=27-dekabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
| —
|-
! Mint
|
| 2019
| Shahar mashinasi
| Nyu-York&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=https://media.genesis.com/news/all/electrifying-escapism--genesis-reveals-essentia-concept-at-new-york-international-auto-show/s/84eb5a1f-c927-43f6-81ad-145a8f838f6d|title=Small Car, Big Apple: Genesis Reveals Mint Concept|date=16-aprel 2019-yil|publisher=Genesis Motors Media|accessdate=27-dekabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
| —
|-
! Genesis X
|[[Fayl:Genesis X Concept IAA 2021 1X7A0197.jpg|frameless|upright=0.8]]
| 2021-yil
| Kupe/GT
| Los-Anjeles&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=https://media.genesis.com/news/all/genesis-x-concept-unveiled/s/2cfb46b4-3257-48dc-ba4b-366bcf0d24fb|title=Genesis X Concept Unveiled|date=30-mart 2021-yil|publisher=Genesis Motors Media|accessdate=27-dekabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
| —
|}

== Xodimlar ==
Jaehoon (Jey) Chang – global bosh va ijrochi vitse-prezident.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Greimel|ism=Hans|sana=29-oktabr 2019-yil|sarlavha=Hyundai taps William Lee as global Genesis chief|url=https://europe.autonews.com/move/hyundai-taps-william-lee-global-genesis-chief|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20191105010540/https://europe.autonews.com/move/hyundai-taps-william-lee-global-genesis-chief|arxiv-sana=5-noyabr 2019-yil|kirish sanasi=6-noyabr 2019-yil|work=europe.autonews.com|nashriyot=Crain Communications}}&lt;/ref&gt; Luk Donkervolke [[Volkswagen|, Volkswagen]] sho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ba korxonalari Bentley, Lamborghini va Audi ning sobiq dizayn direktori, bosh kreativ direktor.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Meiners|ism=Jens|sana=2-noyabr 2020-yil|sarlavha=Automotive Design Star Luc Donckerwolke Is Back at Hyundai Group|url=https://www.caranddriver.com/news/a34551573/luc-donckerwolke-hyundai-kia-design-returns/|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201129223939/https://www.caranddriver.com/news/a34551573/luc-donckerwolke-hyundai-kia-design-returns/|arxiv-sana=29-noyabr 2020-yil|kirish sanasi=15-dekabr 2020-yil|work=caranddriver.com|til=en}}&lt;/ref&gt; Klaudiya Markes, Infiniti kompaniyasining savdo operatsiyalari boʻyicha sobiq katta direktori, Genesis Shimoliy Amerika kompaniyasining bosh direktori.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Bond, Jr|ism=Vince|sana=2-may 2019-yil|sarlavha=Audi U.S. chief Del Rosso resigns|url=https://www.autonews.com/executives/audi-us-chief-del-rosso-resigns|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20191106182245/https://www.autonews.com/executives/audi-us-chief-del-rosso-resigns|arxiv-sana=6-noyabr 2019-yil|kirish sanasi=6-noyabr 2019-yil|work=autonews.com|nashriyot=Crain Communications}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Gardner|ism=Omari|sana=14-oktabr 2019-yil|sarlavha=Mark Del Rosso comes to Genesis with luxury cred|url=https://www.autonews.com/executives/mark-del-rosso-comes-genesis-luxury-cred|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20191115111701/https://www.autonews.com/executives/mark-del-rosso-comes-genesis-luxury-cred|arxiv-sana=15-noyabr 2019-yil|kirish sanasi=6-noyabr 2019-yil|work=autonews.com|nashriyot=Crain Communications}}&lt;/ref&gt; [[Mercedes-Benz|Markus Henne, Mercedes-Benz]] kompaniyasining sobiq vitse-prezidenti, Genesis Motor China kompaniyasining bosh direktori.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=&lt;!--Not stated--&gt;|sana=17-dekabr 2019-yil|sarlavha=GENESIS APPOINTS MARKUS HENNE AS CEO OF GENESIS MOTOR CHINA|url=https://media.genesis.com/news/genesis-appoints-markus-henne-as-ceo-of-genesis-motor-china/s/ee6f78bc-b720-4936-9a03-659f3e2e27e7|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200815134708/https://media.genesis.com/news/genesis-appoints-markus-henne-as-ceo-of-genesis-motor-china/s/ee6f78bc-b720-4936-9a03-659f3e2e27e7|arxiv-sana=15-avgust 2020-yil|kirish sanasi=3-may 2020-yil|work=media.genesis.com|nashriyot=Genesis Motor LLC|iqtibos=Genesis has appointed Markus Henne as chief executive officer, Genesis Motor China. Mr. Henne will be responsible for overseeing all Genesis operations in China.|qaralgan sana=2022-01-16|arxivsana=2020-08-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200815134708/https://media.genesis.com/news/genesis-appoints-markus-henne-as-ceo-of-genesis-motor-china/s/ee6f78bc-b720-4936-9a03-659f3e2e27e7}}&lt;/ref&gt; Sang-Yup Li, Bentley Continental GT va C-6 Chevrolet Corvette avtomobillarining sobiq dizayneri dizayn boʻlimiga rahbarlik qiladi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Vijayenthiran|ism=Viknesh|sana=29-aprel 2020-yil|sarlavha=Luc Donckerwolke steps down from top design role at Hyundai, Genesis|url=https://www.motorauthority.com/news/1127990_luc-donckerwolke-steps-down-from-top-design-role-at-hyundai-genesis|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200520233433/https://www.motorauthority.com/news/1127990_luc-donckerwolke-steps-down-from-top-design-role-at-hyundai-genesis|arxiv-sana=20-may 2020-yil|kirish sanasi=3-may 2020-yil|work=motorauthority.com|nashriyot=Motor Authority|iqtibos=SangYup Lee has since been named head of design at Hyundai and Genesis...}}&lt;/ref&gt; Filippo Perini, Lamborghini dizayn boʻyicha sobiq rahbari, bosh dizayner.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=9-sentabr 2019-yil|sarlavha=Genesis appoints Filippo Perini as chief designer, Genesis Advanced Design Studio in Europe|url=https://media.genesis.com/news/all/genesis-appoints-filippo-perini-as-chief-designer--genesis-advanced-design-studio-in-europe/s/6fd4a094-d093-4a5c-9ac4-149ad4db822f|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20191020161156/https://media.genesis.com/news/all/genesis-appoints-filippo-perini-as-chief-designer--genesis-advanced-design-studio-in-europe/s/6fd4a094-d093-4a5c-9ac4-149ad4db822f|arxiv-sana=20-oktabr 2019-yil|kirish sanasi=20-oktabr 2019-yil|work=media.genesis.com|nashriyot=Genesis Motors North America|qaralgan sana=2022-01-16|arxivsana=2019-10-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191020161156/https://media.genesis.com/news/all/genesis-appoints-filippo-perini-as-chief-designer--genesis-advanced-design-studio-in-europe/s/6fd4a094-d093-4a5c-9ac4-149ad4db822f}}&lt;/ref&gt; Albert Biermann, [[Bayerische Motoren Werke AG|BMW]] M ishlab chiqish boʻlimining sobiq rahbari, unumdorlikni rivojlantirish va yuqori unumli avtomobillar boʻyicha ijrochi vitse-prezidenti sifatida sozlash va ishlashni nazorat qiladi.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|author=Trop|date=17-sentabr 2017-yil|title=New G70 Compact Sedan Helps Hyundai Define Korean Luxury For Its Genesis Brand|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/sites/jaclyntrop/2017/09/17/new-g70-compact-sedan-helps-hyundai-define-korean-luxury-for-its-genesis-brand/#7e2209c92f6c}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|author=Nelson|title=Genesis brand born with luxury heritage|url=http://www.autonews.com/article/20160118/OEM03/301189953/genesis-brand-born-with-luxury-heritage|work=Automotive News|date=15-yanvar 2016-yil}}&lt;/ref&gt; Fayez Rahman, BMW kompaniyasining [[Meʼmorlik|sobiq rivojlanish rahbari, arxitekturani]] rivojlantirish boʻyicha vitse-prezident.&lt;ref name=&quot;motortrend&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Loh|ism=Edward|sarlavha=How Genesis' Dream Team Could Reinvent the Luxury Car – The Lohdown|url=https://www.motortrend.com/news/genesis-dream-team-luxury-car-lohdown/|work=Motortrend|sana=16-iyul 2018-yil|kirish sanasi=5-sentabr 2018-yil|arxiv-sana=3-fevral 2019-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20190203055620/https://www.motortrend.com/news/genesis-dream-team-luxury-car-lohdown/}}&lt;/ref&gt; [[Škoda Auto|Škoda]] va Volkswagenning sobiq dizayneri Andrea Jensen rang va bezaklarni boʻyicha masʼul.

== Ishlab chiqarish hajmi ==
2015-yilning noyabridan 2018-yilning oktabrigacha Genesis 206 882 ta avtomobil sotgan boʻlib, ularning 127 283 tasi G80 modellari, 52 417 tasi G90 va 27 182 tasi G70 modellari edi.&lt;ref name=&quot;200karticle&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20181104000034|sarlavha=Hyundai's Genesis models surpass 200,000 units in global sales|sana=4-noyabr 2018-yil|work=koreaherald.com|nashriyot=Korea Herald|kirish sanasi=30-aprel 2019-yil|arxiv-sana=29-aprel 2019-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20190429100725/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20181104000034}}&lt;/ref&gt; 2016-yilda Genesis Janubiy Koreyada 66 029 ta modelni sotgan.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|last=Greimel|first=Hans|title=Genesis sets sights on China|website=Automotive News|date=8-aprel 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Yil
! colspan=&quot;100&quot; | Sotilgan birliklar
|- style=&quot;font-size:65%; text-align:right;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | 10 ming
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | 20 ming
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | 30 ming
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | 40 ming
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | 50 ming
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | 60 ming
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | 70 ming
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | 80 ming
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | 90 ming
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | 100 ming
|-
! colspan=&quot;100&quot; | Genesis Motor (2015-yildan beri)
|-
! 2015&lt;ref name=&quot;200karticle&quot;/&gt;
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:cornsilk; text-align:right;&quot; | '''555'''
| colspan=&quot;100&quot; style=&quot;background:whitesmoke;&quot; |
|-
! 2016&lt;ref name=&quot;200karticle&quot; /&gt;
| colspan=&quot;58&quot; style=&quot;background:cornsilk; text-align:right;&quot; | '''58 916'''
| colspan=&quot;100&quot; style=&quot;background:whitesmoke;&quot; |
|-
! 2017&lt;ref name=&quot;200karticle&quot; /&gt;
| colspan=&quot;78&quot; style=&quot;background:cornsilk; text-align:right;&quot; | '''78 889'''
| colspan=&quot;100&quot; style=&quot;background:whitesmoke;&quot; |
|}

== Marketing ==
Genesis NFL, Riviera Country Club da Genesis Invitational, Scottish Open,&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://pulsenews.co.kr/view.php?year=2021&amp;no=758057|sarlavha=Genesis sales in US more than quadruple in July led by GV80 popularity|muallif=Seo|ism=Jin-woo|sana=21-avgust 2021-yil|work=pulsenews.co.kr|nashriyot=Maeil Business News Korea|kirish sanasi=20-sentabr 2021-yil|iqtibos=It has become the title sponsor of the Scottish Open, one of Europeʻs most prestigious tournaments to be renamed &quot;the Genesis Scottish Open,&quot; starting from 2022.}}&lt;/ref&gt; va Condé Nast xalqaro konferensiyasining rasmiy homiysi hisoblanadi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/the-official-luxury-car-of-the-nfl-invites-football-fans-to-the-super-bowl-experience-driven-by-genesis-300591454.html|sarlavha=The Official Luxury Car Of The NFL Invites Football Fans To The &quot;Super Bowl Experience Driven By Genesis&quot;|sana=31-yanvar 2018-yil|work=prnewswire.com|nashriyot=PR News Wire|kirish sanasi=30-aprel 2019-yil|arxiv-sana=30-aprel 2019-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20190430221733/https://www.prnewswire.com/news-releases/the-official-luxury-car-of-the-nfl-invites-football-fans-to-the-super-bowl-experience-driven-by-genesis-300591454.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.genesis.com/kr/en/brand-news-detail.html?news_seq=73|sarlavha=GENESIS SPONSORS THE 2018 CONDÉ NAST INTERNATIONAL LUXURY CONFERENCE|sana=19-aprel 2018-yil|work=Genesis.com|nashriyot=Genesis|kirish sanasi=30-aprel 2019-yil}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[Meʼmor|Arxitektor]] Rem Koolhaas [[Seul]]ning Gangnam tumanida dunyodagi birinchi Genesis koʻrgazma zalini loyihalashtirdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.architecturaldigest.com/story/rem-koolhaass-oma-designs-sleek-showroom-hyundais-genesis|muallif=Berk|ism=Brett|sarlavha=Rem Koolhaas's OMA Designs a Sleek Showroom for Hyundai's Genesis|sana=8-fevral 2018-yil|work=architecturaldigest.com|nashriyot=Architectural Digest|kirish sanasi=30-aprel 2019-yil|arxiv-sana=30-aprel 2019-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20190430223336/https://www.architecturaldigest.com/story/rem-koolhaass-oma-designs-sleek-showroom-hyundais-genesis}}&lt;/ref&gt; Genesis Connected Services [[Bulutli hisoblash|bulutga]] asoslangan xizmat, iqlim nazorati bilan masofadan ishga tushirish va masofadan turib qulflash/qulfni ochish kabi masofadan avtomobil funksiyalariga ega [[iOS]], [[Android]] va [[Amazon (shirkat)|Amazon]] bilan ishlab chiqilgan Alexa Skill. Genesis Intelligent Assistant Android va [[iOS]] uchun ishlab chiqilgan boʻlib, Genesis Connected Services xizmatiga oʻxshash xizmatni taqdim etadi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.genesisnewsusa.com/us/en/media/pressreleases/765/genesis-launches-new-innovative-luxury-amenities-to-save-time-and-add-convenience|sarlavha=Genesis Launches New Innovative Luxury Amenities to Save Time and Add Convenience|kirish sanasi=30-yanvar 2017-yil|arxiv-sana=23-yanvar 2017-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20170123132931/http://www.genesisnewsusa.com/us/en/media/pressreleases/765/genesis-launches-new-innovative-luxury-amenities-to-save-time-and-add-convenience}}&lt;/ref&gt;

== Studiya ==

* Hanamdagi Genesis studiyasi

2016-yil 9-sentabrda 750, Misa-daero, Hanam-si, Gyeonggi-do shaharlarida Starfildda Genesis Studio Hanam ochildi. Studiya taxminan 476 metr kvadratni tashkil etadi va vintage beton pardozlash va suv oʻtkazmaydigan poʻlat plitalari bilan boshqa mavjud koʻrgazma zallaridan farq qiladi. Studiya tashrif buyuruvchilarga flagman modellari, yangi avtomobillar va kontsept-karlar, tashqi ranglar va interyer materiallarini tekshirish imkonini beruvchi haqiqiy avtomobil eshiklarini namoyish etadi.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|title=&quot;first-ever hyundai genesis studio by suh architects opens in hanam, korea&quot;|website=《Designboom》|url=https://www.designboom.com/architecture/suh-architects-hyundai-genesis-studio-hanam-south-korea-02-13-2017/}}&lt;/ref&gt;

* Genesis Gangnam
[[Fayl:GENESIS Gangnam Showroom.jpg|thumb|234px|Gangnamdagi showroom]]
2018-yil 6-yanvarda Genesis Studio Gangnam Gangnam-gu, Yeongdong-daero, 410 manzilida ochildi. Gangnam studio barcha modellarning dvigatellar qatori va turli ranglarini namoyish etadi. Brendning sezgirligi va falsafasini koʻrsatadigan Genesis Studio Hanam-dan farqli oʻlaroq, Genesis Gangnam mahsulot tajribasiga eʼtibor qaratgan makon qurdi. U taxminan 1296 metr kvadratni tashkil etadi va mavjud koʻrgazma zallaridan turli xil materiallar va texnikalarni qoʻllagan, masalan, vintage beton qoplamalari va issiq toblangan poʻlat plitalar.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|title=&quot;Genesis to open its first stand-alone exhibition center in Seoul&quot;|work=《Pulse》|url=https://pulsenews.co.kr/view.php?year=2018&amp;no=8903}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|title=&quot;GENESIS OPENS FIRST STANDALONE SHOWROOM – 'GENESIS GANGNAM' – IN KOREA&quot;|work=《The News Market》|url=https://www.thenewsmarket.com/news/genesis-opens-first-standalone-showroom-----genesis-gangnam----in-korea/s/403e9515-8271-4c19-a93a-4c5ab540c2ff|access-date=2022-01-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200524/https://www.thenewsmarket.com/news/genesis-opens-first-standalone-showroom-----genesis-gangnam----in-korea/s/403e9515-8271-4c19-a93a-4c5ab540c2ff|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* Genesis Suji

2020-yil 30-iyulda, Pungdeokcheon-ro 197 beon-gil, Suji-gu, Yongin-si, Gyeonggi-do, 11 da ochilgan Genesis Suji Koreyadagi eng katta Genesis avtomobillari koʻrgazma zali boʻlib, yerdan toʻrt qavatli va taxminan 4992 metr kvadrat boʻlgan bino edi. Binoning tashqi koʻrinishida Genesisning qiymatini ifodalash uchun ob-havoga chidamli poʻlat plitalar ishlatilgan. Koʻrgazma zalining ichki qismi ochiq konstruktsiya boʻlib, yogʻoch naqshlari va shisha (1-3-qavatlar) bilan qoplangan ochiq beton bilan bogʻlangan boʻlib, u dadil fazoviy goʻzallikni oʻzida mujassam etgan.

* Genesis Studio Anseong

2020-yil 19-noyabrda 3930-39, Seodong-daero, Gongdo-eup, Anseong-si, Gyeonggi-do da ochilgan Genesis Studio Anseong, Hanamdan keyingi ikkinchi savdo markazi tipidagi makon boʻlib, taxminan 664 kvadrat metr boʻlgan maydonda qurilgan. Bu yerda barcha Genesis modellarini koʻrish, tajriba qilish va sotib olish mumkin va jami toʻrtta tajriba zonasidan (brend tajriba zonasi, mahsulot tajribasi zonasi, ichki va tashqi tajriba zonasi va sinov haydash tajribasi zonasi) iborat.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|title=Hyundai opens 3rd Genesis exhibition hall in S. Korea|work=《Yonhap News》|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20200729004900320}}&lt;/ref&gt;

* Boshqalar

Bundan tashqari, Genesis Studio Chengdu 2021-yil 4-iyunda ochildi, jumladan Shanxay Genesis Studio,&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi|title=Hyundai Motor opens China's first Genesis showroom in Shanghai|website=《Pulse》|url=https://pulsenews.co.kr/view.php?year=2021&amp;no=341055}}&lt;/ref&gt; 2021-yil 8-aprelda qurilgan, umumiy sigʻimi 1300 kvadrat metr. Shuningdek, [[Sidney]], Nyu-York va Yevropadagi Genesis Studios ishlamoqda.

== Sobiq dizaynerlar ==

* Manfred Fitsjerald (2016-2019), Lamborghini kompaniyasining sobiq direktori, ijrochi vitse-prezident va global rahbari edi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://news.hyundaimotorgroup.com/MediaCenter/News/Press-Releases/hmc-announce-lead-151228|sarlavha=Hyundai Motor Announces Manfred Fitzgerald to lead the Genesis Brand|sana=28-dekabr 2015-yil|work=news.hyundaimotorgroup.com|nashriyot=Hyundai Motor Group|kirish sanasi=3-may 2020-yil|iqtibos=Hyundai Motor announced Manfred Fitzgerald, former director of brand and design at Lamborghini, to lead the Genesis brand from January 2016.|arxiv-sana=29-mart 2021-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20210329110447/https://news.hyundaimotorgroup.com/MediaCenter/News/Press-Releases/hmc-announce-lead-151228|qaralgan sana=2022-01-16|arxivsana=2021-03-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210329110447/https://news.hyundaimotorgroup.com/MediaCenter/News/Press-Releases/hmc-announce-lead-151228}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.reuters.com/article/us-hyundai-motor-genesis/hyundai-motor-replaces-head-of-premium-genesis-brand-idUSKBN1X80WY|sarlavha=Hyundai Motor replaces head of premium Genesis brand|muallif=Jin|ism=Hyunjoo|sana=29-oktabr 2019-yil|work=reuters.com|nashriyot=Reuters|kirish sanasi=3-may 2020-yil|iqtibos=Hyundai Motor on Tuesday named its former North American chief, William Lee, to oversee its premium Genesis brand following the departure of Manfred Fitzgerald to pursue new opportunities.|arxiv-sana=5-noyabr 2019-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20191105033349/https://www.reuters.com/article/us-hyundai-motor-genesis/hyundai-motor-replaces-head-of-premium-genesis-brand-idUSKBN1X80WY}}&lt;/ref&gt;
* Bozhena Lalova (2016-2019), Mercedes-Benz kompaniyasining sobiq interyer dizayneri, rang va bezaklarni boshqargan.&lt;ref name=&quot;automobilemag&quot; /&gt;
* Aleksandr (Sasha) Selipanov (2017-2019), [[Bugatti Chiron]] va Vision Gran Turismo ning sobiq dizayneri, tashqi koʻrinish va ilgʻor dizayn bilan shugʻullanadi.&lt;ref name=&quot;automobilemag&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.automobilemag.com/news/luc-donckerwolke-and-the-international-team-behind-the-design-of-the-genesis-g70/|sarlavha=Luc Donckerwolke and the International Team Behind the Design of the Genesis G70|muallif=Ahrens|ism=Ronald|sana=27-oktabr 2017-yil|work=automobilemag.com|nashriyot=Motor Trend Group|kirish sanasi=30-aprel 2019-yil|arxiv-sana=1-may 2019-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20190501011700/https://www.automobilemag.com/news/luc-donckerwolke-and-the-international-team-behind-the-design-of-the-genesis-g70/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;motortrend&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.motorauthority.com/news/1127637_meet-koenigsegg-s-sasha-selipanov-outlaw-designer-of-the-world-s-most-exclusive-cars|sarlavha=Meet Koenigsegg's Sasha Selipanov, outlaw designer of the world's most exclusive cars|muallif=Cole|ism=Aaron|sana=31-mart 2020-yil|work=Motorauthority.com|nashriyot=Motor Authority|kirish sanasi=5-may 2020-yil|iqtibos=Last year, Sasha joined Koenigsegg as its lead designer, stepping out from the regimen at nascent luxury automaker Genesis...|arxiv-sana=26-sentabr 2020-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20200926022852/https://www.motorauthority.com/news/1127637_meet-koenigsegg-s-sasha-selipanov-outlaw-designer-of-the-world-s-most-exclusive-cars}}&lt;/ref&gt;

== Havolalar ==
 

== Havolalar ==

* [https://www.genesis.com/worldwide/en/genesis.html Rasmiy veb-sayt]
{{Hyundai Motor Group|Genesis Motor}}{{Genesis (Hyundai Motor Company)}}{{Genesis cars}}

[[Turkum:Avtomobil]]
[[Turkum:Brendlar]]
[[Turkum:Janubiy Koreya shirkatlari]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>9ar1a44j6y2q8co2jb9r7nu256t2w3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xorazm (futbol klubi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>730638</id>
    <revision>
      <id>6121458</id>
      <parentid>6082433</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Havolalar */</comment>
      <origin>6121458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44073" sha1="3mrlxq04ve4tk36jm04zd1kqgn6sstu" xml:space="preserve">{{Futbol klubi2
| clubname = FC Xorazm
| image = [[Fayl:XORAZM.png|250px]]
| fullname = FK Xorazm Urganch
| nickname = 
| founded = {{start date and age|1989}}
| stadium = [[Xorazm (stadion)|Xorazm stadioni]]&lt;br /&gt;[[Urganch]], [[Oʻzbekiston]]
| capacity = 13,500
| chairman = Nurulla Hasanov
| manager = [[Roʻzimboy Ahmedov]]
| coach = [[Sergey Tokov]]
| league = [[Oʻzbekiston Superligasi]]
| season = 2025
| position = 14th
| pattern_la1 = _adidastirom23rb
| pattern_b1 = _adidastirom23rb
| pattern_ra1 = _adidastirom23rb
| pattern_sh1 = _adidastirom23rb
| pattern_so1 = _3_stripes_white
| leftarm1 = 0000FF
| body1 = 0000FF
| rightarm1 = 0000FF
| shorts1 = 0000FF
| socks1 = 0000FF
| pattern_la2 = _adidastirom23w
| pattern_b2 = _adidastirom23w
| pattern_ra2 = _adidastirom23w
| pattern_sh2 = _adidastirom23w
| pattern_so2 = _color_3_stripes_black
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
}}

'''Xorazm''', '''&quot;Xorazm&quot; professional futbol klubi''' – [[Xorazm viloyati]], [[Urganch]] shahri sharafini himoya qiluvchi futbol klub. [[1989-yil]]da tashkil etilgan.

== Nomlari ==
* 1989—1990-yillar – „Jayhun“
* 1991—1992-yillar – „Quruvchi“
* 1993—1996-yillar – „Dinamo“
* 1997—2001-yillar – „Xorazm“
* 2002-yil – „Jayhun“
* 2003—2005-yillar – „Xorazm-2003“
* 2006-yildan – „Xorazm“

== Tarixi ==
=== SSSR chempionatlari ===
[[1989-yil]]da Urganchda [[SSSR ikkinchi futbol ligasi|SSSR chempionati Ikkinchi ligasi]]&lt;nowiki/&gt;da [[Xorazm viloyati| Xorazm viloyatining]] yana bir jamoasi – „&lt;nowiki/&gt;[[Xonqa (futbol klubi)|Xonqa]]&lt;nowiki/&gt;“ ([[Xonqa]]) jamoasining oʻrniga „Jayhun“ nomi ostida yangi futbol klubi tashkil etilgan.

[[Oleg Bugaev]] boshchiligidagi jamoa 1-turni omadsiz oʻtkazdi. Faqat tajribali mutaxassis [[Valeriy Vasilenko]]&lt;nowiki/&gt;ning kelishi vaziyatni oʻzgartirib, „Jayhun“ni quyi ligaga tushib ketishdan saqlab qoldi (klub mavsumni 16-oʻrinda yakunladi)&lt;ref name=&quot;b1&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.klisf.info/tourns/urs/1989/37.htm|title=СССР. Сезон — 1989. Вторая лига. 7 зона.|lang=|publisher=klisf.info}}&lt;/ref&gt;.

[[1990-yil]]da „Jayhun“ni yangi murabbiy [[Zohidulla Sanatulov]] boshqargan. Ammo klub omadsiz oʻynashda davom etdi va Sanatulov sentabr oyida [[Yuriy Gordeevga]] almashtirildi. U oxirgi turlarda 17-oʻrinni egallab, vaziyatni oʻnglashga muvaffaq boʻldi&lt;ref name=&quot;b2&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.klisf.info/tourns/urs/1990/49.htm|title=СССР. Сезон — 1990. Вторая лига. 9 зона.|lang=|publisher=klisf.info}}&lt;/ref&gt;.

[[1991-yil]]da klub nomini „Quruvchi“ deb oʻzgartirdi. Jamoani mahalliy mutaxassis Allabergen Matniyazov boshqardi, biroq natijada mavsum muvaffaqiyatsiz yakunlandi – klub ligada soʻnggi oʻrinni egalladi&lt;ref name=&quot;b3&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.klisf.info/tourns/urs/1991/49.htm |title=СССР. Сезон — 1991. Вторая лига. 9 зона.|lang=|publisher=klisf.info}}&lt;/ref&gt;.

=== Oʻzbekiston chempionatlari ===
==== 1993—1996-yillar ====
[[1993-yil]]da klub „Dinamo“ deb oʻzgartirilib, Xorazm IIB tasarrufiga oʻtdi. Oʻsha mavsumda u [[Xorazm viloyati]] chempioni boʻldi va viloyat ligalari gʻoliblari oʻrtasidagi oʻtish turnirida ishtirok etish huquqini qoʻlga kiritdi.

Oʻtish turniri natijasi boʻyicha Urganch klubi Birinchi ligaga chiqa olmadi. Lekin Oʻzbekiston futbol federatsiyasi rahbariyati Xorazm jamoasiga yonbosib, uni quyi-elita divizioniga kiritdi.

Shu tariqa, „Dinamo“ Xorazm tarixida [[Oʻzbekiston Birinchi ligasi]]&lt;nowiki/&gt;da ishtirok etgan birinchi klub boʻldi. [[1994-yil]]da jamoani oʻtmishda taniqli murabbiy [[Valeriy Vasilenko]] boshqargan.

[[1994-yil]] 9-aprelda boʻlib oʻtgan ilk uchrashuvda „Dinamo“ jamoasi safarda Chirchiqning „Kimyogar“ jamoasini 2:1 hisobida magʻlub etishga muvaffaq boʻldi.

„Dinamo“ning ilk uy uchrashuvi 23-aprel kuni „[[Olimpiya (stadion, Samarqand)|Olimpiya]]“ stadionida Yangiyoʻlning „Mebelchi“ jamoasiga qarshi oʻtkazildi. Bu oʻyin mezbonlar uchun unchalik omadli kechmadi. Uchrashuv davomida magʻlub boʻlgan urganchliklar soʻnggi soniyalarda toʻpni darvozaga yoʻlladi va ochkoni saqlab qolishga muvaffaq boʻldi – 1:1.

Uydagi ilk gʻalaba keyingi turda (26-aprelda) qoʻlga kiritildi. [[Jizzax (shahar)|Jizzax]]&lt;nowiki/&gt;ning „Yigiruvchi“ jamoasiga qarshi kechgan bahsda [[Viktor Lukyanov|Viktor Lukyanovning]] yagona goli mezbonlarga minimal 1:0 hisobida gʻalaba keltirdi. Bu natija „Dinamo“ga 4-turdan keyin turnir jadvalida 5-oʻrinni egallash imkonini berdi.

Keyinchalik debyutantning taqdiri unchalik muvaffaqiyatli boʻlmadi. „Dinamo“ qolgan oʻyinlarni yetarli darajada yaxshi oʻtkazmadi va 9 ochko jamgʻargan jamoa 1-turni oxiridan oldingi oʻrinda yakunladi.

Qoniqarsiz natijalar klub rahbariyatini tarkibni bir nechta tajribali futbolchilarni taklif qilib kuchaytirishga majbur qildi. Ular orasida [[Vali Sultonov]], [[Pavel Kaygorodov]], [[Arsen Grigoryan]], [[Vladimir Merejko]] va boshqalar bor edi.

Ammo vaqt boy berildi, jamoa oʻz oʻyinini topa olmadi va 1994-yilgi chempionatni oxirgidan oldingi 17-oʻrinda yakunladi. Klubning joriy mavsumdagi eng yaxshi toʻpurari [[Vali Sultonov]] boʻldi va u 7 ta gol kiritdi.

Bu natijaga qaramay „Dinamo“ Birinchi ligani tark etmadi. Ishtirokchilar sonining kengayishi munosabati bilan, OʻFF mamlakatdagi ikkinchi muhim klub turnirida jamoani qoldirdi.

[[Futbol boʻyicha 1995-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1995-yilda]] jamoaga [[Bahodir Mirzaev]] bosh murabbiy etib tayinlandi. Uning yordami bilan klub bir qancha tajribali futbolchilar ([[darvozabon]] [[Aleksandr Semyonov]], himoyachilar [[Evgeniy Lushnikov]] va [[Ildus Sharipov]], [[yarimhimoyachi|yarim himoyachi]] [[Edik Sattarov]]) bilan mustahkamlandi.

Shuningdek, bir qancha umidli yosh futbolchilar – [[Botir Mirzayev]], [[Daniyar Musaev]], [[Dmitriy Malin]], [[Vladimir Baranov]] va [[Andrey Chedinovskix]]lar taklif etilgan. Jamoa asosida mahalliy futbolchilar – [[Vali Sultonov]], [[Azimbay Nurmetov]] va [[Jahongir Sultonov]]lar ham bor edi.

Ishtirokchilar soni ortishi munosabati bilan Birinchi liga formati oʻzgartirildi. 26 ta jamoa hududiy prinsip boʻyicha 2 ta zonaga boʻlingan.

Har bir zonadan 8 ta eng yaxshi jamoa keyingi bosqichga yoʻl oldi va Oliy ligaga 2 tadan yoʻllanma oʻynadi. „Dinamo“ Gʻarbiy zonada oʻynashi kerak edi.

„Dinamo“ uchun mavsum omadsiz boshlandi. Mehmon jamoa 1-turda qoʻshni Qoraqalpogʻiston Respublikasining prinsipial raqibi – [[Nukus]]&lt;nowiki/&gt;ning „&lt;nowiki/&gt;[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Orol]]&lt;nowiki/&gt;“ jamoasiga imkoniyatni boy berdi (0:1).

Keyingi turda esa oʻz maydonida „&lt;nowiki/&gt;[[Tegirmonchi]]&lt;nowiki/&gt;“ni katta qiyinchilik bilan magʻlub etib, uchrashuv yakunlanishiga 2 daqiqa qolganida hal qiluvchi golni urdi – 2:1.
Shundan soʻng urganchliklar yaxshi formaga kirib, ketma-ket 8 ta magʻlubiyatsiz oʻyin oʻtkazib, 6 ta gʻalabaga erishdi. Jumladan, keyingi bosqichga chiqish uchun asosiy raqobatchilar – „[[Zarafshon (futbol klubi)|Zarafshon]]“ (2:1) va „Progress“ (4:2) ustidan gʻalaba qozongan.

Bu natijalar klubga yakkama-yakka Gʻarbiy zona turnir jadvalida peshqadamlik qilish imkonini berdi. Jamoa nafaqat turnirda yuqori oʻrinlar, balki Oʻzbekiston Oliy ligasiga chiqish uchun ham kurash olib borishga qodir ekani oydinlashdi.

Dinamo sekinlashmadi va dastlabki bosqichning qolgan qismini ishonch bilan oʻtkazib, 1-oʻrindan 1995-yilgi chempionatning final bosqichiga chiqdi.
5-oktabr kuni Birinchi liga jamoalari oʻrtasidagi hal qiluvchi tur oʻyinlariga start berildi. Klublar Oliy ligaga 2 ta yoʻllanma uchun kurashishi kerak edi. Ularga asosiy daʼvogar „Dinamo“ ([[Urganch]]), „Kushon“ ([[Kosonsoy]]), „[[Chilonzor (futbol klubi)|Chilonzor]]“ ([[Toshkent]]) va „[[Zarafshon (futbol klubi)|Zarafshon]]“ ([[Navoiy]]) klublari edi.

Urganchliklar yana turnirni unchalik ishonchsiz boshladilar, dastlabki ikki safar oʻyinida bor-yoʻgʻi 2 ochko jamgʻarib, „Madaniyat“ (1:1) va „&lt;nowiki/&gt;[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]&lt;nowiki/&gt;“ (0:0) bilan durang oʻynadi.

Bu natijalar darhol jamoaning turnir jadvaliga taʼsir qildi va „Dinamo“ jamoasi 3-oʻringa tushib ketdi. Ammo keyingi turlar oʻyinlari hammasini oʻz oʻrniga qoʻydi.

Klub oʻyinlarni juda shay holatda oʻtkazdi va ketma-ket bir necha oʻyinlarda gʻalaba qozonib, yana peshqadamlikni qoʻlga kiritdi. Asosiy raqiblar – Kosonsoyning „&lt;nowiki/&gt;[[Kosonsoy (futbol klubi)|Kushon]]&lt;nowiki/&gt;“ (2:0) va Toshkentning „[[Chilonzor (futbol klubi)|Chilonzor]]“ (1:0) jamoalari ustidan qozonilgan gʻalaba hal qiluvchi boʻldi.

9-noyabr kuni esa oʻz maydonida „Gʻazalkent“ni 3:1 hisobida magʻlub etgan urganchlik futbolchilar muddatidan avval (mavsum yakuniga bir tur qolganda) Oʻzbekiston Oliy ligasi yoʻllanmasini qoʻlga kiritishdi.
Klubning eng yaxshi toʻpurarlari sifatida hujumchilar [[Vali Sultonov]] (18 ta gol) va Botir Mirzaev (17), shuningdek, himoyachi [[Pavel Kaygorodov]] (11) qayd etildi.

1996-yilda „Dinamo“ (Urganch) birinchi marta Oliy ligada maydonga tushdi. Mavsum boshlangunga qadar jamoani yetakchi futbolchilar tark etishdi va bosh murabbiy Rahim Moʻminovga almashtirildi. Barqaror ravishda mablagʻ ajratilishiga qaramay, klub kadrlar bilan taʼminlanmagan, mavsumoldi yigʻin sust oʻtkazildi. Muvaffaqiyatsiz natijalar oʻzini uzoq kuttirmadi.

Chempionatning 1-turi toʻliq muvaffaqiyatsiz oʻtdi. „Dinamo“ jamoasi bor-yoʻgʻi 1 ta gʻalabaga erishdi va turnir jadvalida munosib soʻnggi oʻrinni egalladi. Natijada bosh murabbiy ishdan boʻshatildi va bu lavozimga [[Vladimir Desyatchikov]] taklif qilindi.

Urganchliklar 2-tur boshlanishidan oldin bir qancha tajribali futbolchilar – [[Burgandin Chobanov]], [[Eduard Kudryashov]], [[Sergey Kovshov]], [[Yevgeniy Matveyev]] va [[Aleksey Kornichenko]]lar bilan kuchayishdi.

Yosh [[Dmitriy Malin]] bilan tandemda oʻynay boshlagan, oʻtgan mavsum toʻpurari Vali Sultonov ham klubga qaytdi. Jamoa oʻzgarib, yangicha oʻynadi.

Urganchliklar 2-turda 7 ta gʻalabaga erishdi. Ammo, 1996-yilgi mavsum yakunida „Dinamo“ jamoasini 15-oʻrindan qutqarib qolgan 1 ochko ajratib qoldi. [[Dmitriy Malin]] 8 ta gol bilan klubning eng yaxshi toʻpurari boʻldi. Ammo chempionatda ishtirokchilar soni ortgani bois [[Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi]] qarori bilan Xorazm klubi Oliy ligadagi oʻrnini saqlab qoldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/ru/news/arxiv-2009-yilgi-xorazm-bunyodkor-uchrashuvi-rozimboy-ahmedovdan-gol-va-stadionda-21-mingdan-ziyod-tomoshabin|sarlavha=АРХИВ. 2009 йилги &quot;Хоразм&quot; - &quot;Бунёдкор&quot; учрашуви, Рўзимбой Аҳмедовдан гол ва стадионда 21 мингдан зиёд томошабин|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230503004719/https://championat.asia/ru/news/arxiv-2009-yilgi-xorazm-bunyodkor-uchrashuvi-rozimboy-ahmedovdan-gol-va-stadionda-21-mingdan-ziyod-tomoshabin|arxivsana=2023-05-03|qaralgan sana=2023-05-03}}&lt;/ref&gt;.

== Mahalliy musboqalardagi statistikasi ==
=== SSSR chempionatlari ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; align=&quot;center&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
|- bgcolor=&quot;#dddddd&quot; align=&quot;center&quot;
| Mavsum
| Liga
| Nomi
| width=&quot;25&quot; | Oʻyin
| width=&quot;25&quot; | Gʻal.
| width=&quot;25&quot; | Dur.
| width=&quot;25&quot; | Magʻ.
| width=&quot;30&quot; | UT
| width=&quot;30&quot; | OʻT
| width=&quot;25&quot; | Ochko
| width=&quot;50&quot; | &lt;small&gt;Oʻrni (ishtirokchilar soni)&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;Eng yaxshi toʻpurarlar (gollar)&lt;/small&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| [[1989]]
| Ikkinchi liga 7-zona
| Jayhun
| 40
| 15
| 7
| 18
| 42
| 59
| 37
| 16 (21)
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|SSSR}} [[Konstantin Novikov]] (10)
|- align=&quot;center&quot;
| [[1990]]
| Ikkinchi kichik liga 9-zona
| Jayhun
| 38
| 12
| 6
| 20
| 34
| 65
| 30
| 17 (20)
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|SSSR}} [[Vladimir Bogdanavichus]] (7)
|- align=&quot;center&quot;
| [[1991]]
| Ikkinchi kichik liga 9-zona
| Quruvchi
| 50
| 7
| 8
| 35
| 36
| 131
| 22
| 26 (26)
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|SSSR}} [[Nikolay Korenev]](6)
|}

=== Oʻzbekiston chempionatlari ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; align=&quot;center&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;9&quot; |Liga
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Oʻzbekiston Kubogi]]
! colspan=&quot;2&quot; |Eng yaxshi toʻpurarlar
! rowspan=&quot;2&quot; |Murabbiy
|-
!Div.
!Oʻrin
!Oʻ
!Gʻ
!D
!M
!UG
!OʻG
!O
!Ism
!Liga
|-
| align=&quot;center&quot; | [[1994]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 17
| align=&quot;center&quot; | 34
| align=&quot;center&quot; | 8
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 20
| align=&quot;center&quot; | 27
| align=&quot;center&quot; | 64
| align=&quot;center&quot; | 22
| align=&quot;center&quot; | 17 (18)
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]]
| align=&quot;center&quot; |7
|{{Flagicon|UZB}} [[Valeriy Vasilenko]] (iyungacha)&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Desyatchikov]] (iyundan)
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 1995-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1995]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| align=&quot;center&quot; | 36
| align=&quot;center&quot; | 25
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | 78
| align=&quot;center&quot; | 34
| align=&quot;center&quot; | 81
| align=&quot;center&quot; | Dastlabki guruh bosqichi
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]]
| align=&quot;left&quot; |18
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Botir Mirzayev]]
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 1996-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|1996]]
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy liga]]
| align=&quot;center&quot; | 15
| align=&quot;center&quot; | 30
| align=&quot;center&quot; | 8
| align=&quot;center&quot; | 3
| align=&quot;center&quot; | 19
| align=&quot;center&quot; | 36
| align=&quot;center&quot; | 67
| align=&quot;center&quot; | 27
| align=&quot;center&quot; | 1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Dmitriy Malin
| align=&quot;left&quot; |8
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Rahim Moʻminov]] (iyungacha)&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Desyatchikov]] (iyundan)
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 1997-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|1997]]
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy liga]]
| align=&quot;center&quot; | 10
| align=&quot;center&quot; | 34
| align=&quot;center&quot; | 13
| align=&quot;center&quot; | 3
| align=&quot;center&quot; | 18
| align=&quot;center&quot; | 58
| align=&quot;center&quot; | 77
| align=&quot;center&quot; | 42
| align=&quot;center&quot; | 1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Hamza Jabborov]]
| align=&quot;left&quot; |20
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Desyatchikov]] (sentabrgacha)&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov]] (sentabrdan)
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 1998-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|1998]]
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy liga]]
| align=&quot;center&quot; | 12
| align=&quot;center&quot; | 30
| align=&quot;center&quot; | 10
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 14
| align=&quot;center&quot; | 39
| align=&quot;center&quot; | 55
| align=&quot;center&quot; | 36
| align=&quot;center&quot; | 1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Hamza Jabborov]]
| align=&quot;left&quot; |10
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov]]
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 1999-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|1999]]
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy liga]]
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 30
| align=&quot;center&quot; | 12
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | 13
| align=&quot;center&quot; | 39
| align=&quot;center&quot; | 40
| align=&quot;center&quot; | 41
| align=&quot;center&quot; | 1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Baranov]]
| align=&quot;left&quot; |10
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Ruzmet Kuryazov
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 2000-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|2000]]
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy liga]]
| align=&quot;center&quot; | 19
| align=&quot;center&quot; | 38
| align=&quot;center&quot; | 8
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 24
| align=&quot;center&quot; | 37
| align=&quot;center&quot; | 67
| align=&quot;center&quot; | 30
| align=&quot;center&quot; | 1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]]
| align=&quot;left&quot; |10
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Ruzmet Kuryazov (sentabrgacha)&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} Olimjon Rahmonov (sentabrdan)
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 2001-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2001]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 32
| align=&quot;center&quot; | 13
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 12
| align=&quot;center&quot; | 57
| align=&quot;center&quot; | 53
| align=&quot;center&quot; | 46
| align=&quot;center&quot; | 1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]]
| align=&quot;left&quot; |11
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Olimjon Raxmonov
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 2002-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2002]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 32
| align=&quot;center&quot; | 15
| align=&quot;center&quot; | 9
| align=&quot;center&quot; | 8
| align=&quot;center&quot; | 47
| align=&quot;center&quot; | 36
| align=&quot;center&quot; | 54
| align=&quot;center&quot; | 1/8 final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Jasur Allanazarov
| align=&quot;left&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Botir Mirzaev
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 2003-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2003]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 28
| align=&quot;center&quot; | 13
| align=&quot;center&quot; | 3
| align=&quot;center&quot; | 12
| align=&quot;center&quot; | 40
| align=&quot;center&quot; | 45
| align=&quot;center&quot; | 42
| align=&quot;center&quot; | Dastlabki guruh bosqichi
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Odilbek Atajanov
| align=&quot;left&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}}
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 2004-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2004]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 40
| align=&quot;center&quot; | 16
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | 19
| align=&quot;center&quot; | 61
| align=&quot;center&quot; | 76
| align=&quot;center&quot; | 53
| align=&quot;center&quot; | 1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]]
| align=&quot;left&quot; |12
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Ulugʻbek Saparov
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2005]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 2
| align=&quot;center&quot; | 34
| align=&quot;center&quot; | 27
| align=&quot;center&quot; | 2
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | 93
| align=&quot;center&quot; | 32
| align=&quot;center&quot; | 83
| align=&quot;center&quot; | Dastlabki guruh bosqichi
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Mansur Abdullayev]]
| align=&quot;left&quot; |23
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Kuat Tureev
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2006]]
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy liga]]
| align=&quot;center&quot; | 16
| align=&quot;center&quot; | 30
| align=&quot;center&quot; | 0
| align=&quot;center&quot; | 3
| align=&quot;center&quot; | 27
| align=&quot;center&quot; | 21
| align=&quot;center&quot; | 127
| align=&quot;center&quot; | 3
| align=&quot;center&quot; | Ikkinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Sarvar Ibodullayev]]
| align=&quot;left&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Kuat Tureev (iyulgacha)&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} [[Oleg Tyulkin]] (iyuldan beri)
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2007]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 12
| align=&quot;center&quot; | 38
| align=&quot;center&quot; | 16
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | 17
| align=&quot;center&quot; | 32
| align=&quot;center&quot; | 59
| align=&quot;center&quot; | 53
| align=&quot;center&quot; | Ikkinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Roʻzimboy Ahmedov|Roʻzimbay Ahmedov]]
| align=&quot;left&quot; |15
| align=&quot;left&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2008]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 1
| align=&quot;center&quot; | 34
| align=&quot;center&quot; | 24
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | 70
| align=&quot;center&quot; | 25
| align=&quot;center&quot; | 77
| align=&quot;center&quot; | Birinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Roʻzimboy Ahmedov|Roʻzimbay Ahmedov]]
| align=&quot;left&quot; |22
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]]
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2009]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/ru/news/retro-surat-xorazm-2009|sarlavha=&quot;Ретро сурат&quot;. &quot;Хоразм-2009&quot;|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230503004718/https://championat.asia/ru/news/retro-surat-xorazm-2009|arxivsana=2023-05-03|qaralgan sana=2023-05-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/arxiv-2009-yilgi-xorazm-bunyodkor-uchrashuvi-rozimboy-ahmedovdan-gol-va-stadionda-21-mingdan-ziyod-tomoshabin|sarlavha=АРХИВ. 2009 йилги &quot;Хоразм&quot; - &quot;Бунёдкор&quot; учрашуви, Рўзимбой Аҳмедовдан гол ва стадионда 21 мингдан зиёд томошабин|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221203054509/https://championat.asia/uz/news/arxiv-2009-yilgi-xorazm-bunyodkor-uchrashuvi-rozimboy-ahmedovdan-gol-va-stadionda-21-mingdan-ziyod-tomoshabin|arxivsana=2022-12-03|qaralgan sana=2023-05-04}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy liga]]
| align=&quot;center&quot; | 10
| align=&quot;center&quot; | 30
| align=&quot;center&quot; | 9
| align=&quot;center&quot; | 11
| align=&quot;center&quot; | 10
| align=&quot;center&quot; | 30
| align=&quot;center&quot; | 39
| align=&quot;center&quot; | 38
| align=&quot;center&quot; | Chorak final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Roʻzimboy Ahmedov|Roʻzimbay Ahmedov]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Baranov]]
| align=&quot;left&quot; |5
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[2010]]
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oliy liga]]
| align=&quot;center&quot; | 14
| align=&quot;center&quot; | 26
| align=&quot;center&quot; | 2
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 17
| align=&quot;center&quot; | 21
| align=&quot;center&quot; | 46
| align=&quot;center&quot; | 13
| align=&quot;center&quot; | Ikkinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]]
| align=&quot;left&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]] (avgustgacha)&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} [[Bahrom Hakimov]] (avgust)&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]] (avgustdan)
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2011]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | 36
| align=&quot;center&quot; | 20
| align=&quot;center&quot; | 9
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 69
| align=&quot;center&quot; | 29
| align=&quot;center&quot; | 69
| align=&quot;center&quot; | 1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Gavrilov]]
| align=&quot;left&quot; |24
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]]
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2012]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 38
| align=&quot;center&quot; | 18
| align=&quot;center&quot; | 8
| align=&quot;center&quot; | 12
| align=&quot;center&quot; | 52
| align=&quot;center&quot; | 39
| align=&quot;center&quot; | 62
| align=&quot;center&quot; | 1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Marks Quranboyev]]
| align=&quot;left&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2013]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 38
| align=&quot;center&quot; | 19
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 13
| align=&quot;center&quot; | 57
| align=&quot;center&quot; | 42
| align=&quot;center&quot; | 63
| align=&quot;center&quot; | Birinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Murod Bobojonov]]
| align=&quot;left&quot; |19
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Adambay Qurbonniyazov (martgacha)&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} Azamat Nurmetov (martdan)
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2014]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/ru/news/birinchi-liga-olij-liga-uchun-zhiddij-kurashmayotgan-xorazm-haqida|sarlavha=Биринчи лига. Олий лига учун жиддий курашмаётган “Хоразм” ҳақида|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230503004724/https://championat.asia/ru/news/birinchi-liga-olij-liga-uchun-zhiddij-kurashmayotgan-xorazm-haqida|arxivsana=2023-05-03|qaralgan sana=2023-05-03}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 11
| align=&quot;center&quot; | 38
| align=&quot;center&quot; | 15
| align=&quot;center&quot; | 8
| align=&quot;center&quot; | 15
| align=&quot;center&quot; | 52
| align=&quot;center&quot; | 56
| align=&quot;center&quot; | 53
| align=&quot;center&quot; | Ikkinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Nizom Norov
| align=&quot;left&quot; |13
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Mansur Davletov (avgustgacha)&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]] (avgustdan)
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2015]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/ru/news/birinchi-liga-ikkinchi-bosqich-yakunlari-xorazm-haqida|sarlavha=Биринчи лига. Иккинчи босқич якунлари. “Хоразм” ҳақида|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230503004727/https://championat.asia/ru/news/birinchi-liga-ikkinchi-bosqich-yakunlari-xorazm-haqida|arxivsana=2023-05-03|qaralgan sana=2023-05-03}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |49
| align=&quot;center&quot; |41
| align=&quot;center&quot; |42
| align=&quot;center&quot; |Birinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Timur Bekchanov
| align=&quot;left&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/ru/news/vali-sultonov-xorazm-bosh-murabbiji-etib-tajinlandi |sarlavha=Вали Султонов “Хоразм” бош мураббийи этиб тайинланди |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230503004729/https://championat.asia/ru/news/vali-sultonov-xorazm-bosh-murabbiji-etib-tajinlandi |arxivsana=2023-05-03 |qaralgan sana=2023-05-03}}&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2016]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |12
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |56
| align=&quot;center&quot; |50
| align=&quot;center&quot; |42
| align=&quot;center&quot; |Birinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Umid Tojimov&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/ru/news/umid-tojimov-xorazmda-ish-boshladi|sarlavha=Умид Тожимов “Хоразм”да иш бошлади|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230503004722/https://championat.asia/ru/news/umid-tojimov-xorazmda-ish-boshladi|arxivsana=2023-05-03|qaralgan sana=2023-05-03}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Umid Tojimov&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[2017]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]
| align=&quot;center&quot; | 9
| align=&quot;center&quot; |34
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |13
| align=&quot;center&quot; |52
| align=&quot;center&quot; |52
| align=&quot;center&quot; |47
| align=&quot;center&quot; |Ikkinchi bosqich
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Sardor Matmurodov]]
| align=&quot;left&quot; |12
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Aleksandr Yejov]]
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2018]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Pro-liga]]
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; |32
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |17
| align=&quot;center&quot; |51
| align=&quot;center&quot; |70
| align=&quot;center&quot; |33
| align=&quot;center&quot; |1/16 final
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Temur Ismoilov]]
| align=&quot;left&quot; |11
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Aleksandr Yejov]]
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2019]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Pro-liga]]
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |14
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |9
| align=&quot;center&quot; |58
| align=&quot;center&quot; |37
| align=&quot;center&quot; |47
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#1/16 final bosqichi|1/16 final]]
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Timur Bekchanov]]
| align=&quot;left&quot; |12
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Aleksandr Yejov]]
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2020]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Pro-liga]]
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 20
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 3
| align=&quot;center&quot; | 11
| align=&quot;center&quot; | 23
| align=&quot;center&quot; | 32
| align=&quot;center&quot; | 21
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Birinchi saralash bosqichi|Birinchi bosqich]]
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Sardor Matmurodov]]
{{Flagicon|UZB}} [[Sarvar Jumaniyozov]]
| align=&quot;left&quot; |5
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} Gʻayrat Shixov (sentabrgacha)&lt;br /&gt;{{Flagicon|UZB}} Aleksandr Yejov (sentabrdan)
|- align=&quot;center&quot;
| [[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2021]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/ru/news/pro-liga-boshlanmoqda-tanishing-xorazm-2021|sarlavha=Про лига бошланмоқда: Танишинг, &quot;Хоразм&quot; - 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230503004722/https://championat.asia/ru/news/pro-liga-boshlanmoqda-tanishing-xorazm-2021|arxivsana=2023-05-03|qaralgan sana=2023-05-03}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Pro-liga]]
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | 20
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 32
| align=&quot;center&quot; | 29
| align=&quot;center&quot; | 28
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#G guruhi|Guruh bosqichi]]
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Roʻzimboy Ahmedov|Roʻzimbay Ahmedov]],
{{Flagicon|UZB}} [[Timur Bekchanov]]
| align=&quot;left&quot; |7
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Aleksandr Yejov]]
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2022]]
| align=&quot;center&quot; | [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Pro-liga]]
| align=&quot;center&quot; | 4
| align=&quot;center&quot; |26
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |42
| align=&quot;center&quot; |40
| align=&quot;center&quot; |35
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Group B|Guruh bosqichi]]
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|Kamerun}} [[Marsiano Roki]]
| align=&quot;left&quot; |15
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Ruslan Ahmedov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2023]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|Pro-liga]]
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |20
| align=&quot;center&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;center&quot; |16
| align=&quot;center&quot; |19
| align=&quot;center&quot; |22
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Chorak final|Chorak final]]
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|Kamerun}} [[Nevil Mbanuey Tengeg]]
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Ruslan Ahmedov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi|2024]]
| align=&quot;center&quot; |[[Oʻzbekiston Pro ligasi|Pro-liga]]
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |28
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |11
| align=&quot;center&quot; |18
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |29
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Chorak final|Chorak final]]
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Temur Ismoilov]]
{{Flagicon|UZB}} [[Hazrat Tursunqulov]]

{{Flagicon|UZB}} [[Murodbek Bobojonov]]
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Ruslan Ahmedov]]
{{Flagicon|TJK}} [[Hakim Fuzaylov]]
|-
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
| align=&quot;center&quot; |Superliga
| align=&quot;center&quot; |15
| align=&quot;center&quot; |30
| align=&quot;center&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |17
| align=&quot;center&quot; |33
| align=&quot;center&quot; |39
| align=&quot;center&quot; |27
| align=&quot;center&quot; |[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Nimchorak final|Nimchorak final]]
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|UZB}} [[Murodbek Bobojonov]]
| align=&quot;center&quot; |8
| align=&quot;left&quot; |{{Flagicon|TJK}} [[Hakim Fuzaylov]]
|}

=== Oʻzbekiston kubogi ===
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; align=&quot;center&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%&quot;
|- bgcolor=&quot;#dddddd&quot; align=&quot;center&quot;
| width=&quot;100&quot; | Mavsum
| width=&quot;30&quot; | Oʻyin
| width=&quot;30&quot; | Gʻal.
| width=&quot;30&quot; | Dur.
| width=&quot;30&quot; | Magʻ.
| width=&quot;30&quot; | UT
| width=&quot;30&quot; | OʻT
| width=&quot;250&quot; | Bosqich
|- align=&quot;center&quot;
| [[1995]]
| 4
| 2
| 0
| 2
| 8
| 10
| 1/16 final
|- align=&quot;center&quot;
| [[1996]]
| 4
| 1
| 1
| 2
| 5
| 7
| Dastlabki guruh bosqichi
|- align=&quot;center&quot;
| [[1997]]
| 6
| 3
| 1
| 2
| 9
| 11
| 1/8 final
|- align=&quot;center&quot;
| [[1998]]
| 1
| 0
| 0
| 1
| 1
| 2
| 1/16 final
|- align=&quot;center&quot;
| 1999/2000
| 1
| 0
| 0
| 1
| 1
| 2
| 1/16 final
|- align=&quot;center&quot;
| 2000/2001
| 3
| 1
| 0
| 2
| 7
| 9
| 1/8 final
|- align=&quot;center&quot;
| 2001/2002
| 3
| 1
| 0
| 3
| 6
| 11
| 1/8 final
|- align=&quot;center&quot;
| 2002/2003
| 3
| 1
| 0
| 2
| 11
| 7
| Dastlabki guruh bosqichi
|- align=&quot;center&quot;
| [[2004]]
| 1
| 0
| 0
| 1
| 0
| 2
| 1/16 final
|- align=&quot;center&quot;
| [[2005]]
| 2
| 0
| 1
| 1
| 0
| 3
| Dastlabki guruh bosqichi
|- align=&quot;center&quot;
| [[2006]]
| 1
| 0
| 0
| 1
| 2
| 5
| Dastlabki 2-bosqich
|- align=&quot;center&quot;
| [[2007]]
| 1
| 0
| 0
| 1
| 0
| 6
| Dastlabki 2-bosqich
|- align=&quot;center&quot;
| [[2008]]
| 1
| 0
| 0
| 1
| 0
| 2
| Dastlabki 1-bosqich
|- align=&quot;center&quot;
| [[2009]]
| 3
| 2
| 0
| 1
| 5
| 5
| 1/4 final
|- align=&quot;center&quot;
| [[Futbol boʻyicha 2010-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2010]]
| 1
| 0
| 0
| 1
| 0
| 1
| Dastlabki 2-bosqich
|- align=&quot;center&quot;
| [[Futbol boʻyicha 2011-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2011]]
| 1
| 0
| 0
| 1
| 0
| 2
| 1/16 final
|- align=&quot;center&quot;
| [[Futbol boʻyicha 2012-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2012]]
| 1
| 0
| 0
| 1
| 1
| 3
| 1/16 final
|- align=&quot;center&quot;
| [[Futbol boʻyicha 2013-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2013]]
| 1
| 0
| 0
| 1
| -
| +
| Dastlabki 1-bosqich
|- align=&quot;center&quot;
| [[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2014]]
| 2
| 1
| 0
| 1
| 4
| 6
| [[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#32-tur|Dastlabki 2-bosqich]]
|- align=&quot;center&quot;
| [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2015]]
| 1
| 0
| 0
| 1
| 0
| 3
| [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Birinchi davra|Dastlabki 1-bosqich]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Futbol boʻyicha 2016-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2016]]
|1
|0
|0
|1
|1
|2
|[[Futbol boʻyicha 2016-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Birinchi bosqich|Dastlabki 1-bosqich]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Futbol boʻyicha 2017-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2017]]
|1
|0
|0
|1
|0
|5
|[[Futbol boʻyicha 2017-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Ikkinchi davra|Dastlabki 2-bosqich]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2018]]
|1
|0
|0
|1
|2
|3
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#1/16 final|1/16 bosqichi]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2019]]
|1
|0
|0
|1
|1
|3
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#1/16 final bosqichi|1/16 bosqichi]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2020]]
|1
|0
|0
|1
|2
|3
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Birinchi saralash bosqichi|Dastlabki 1-bosqich]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2021]]
|3
|0
|0
|3
|3
|11
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#G guruhi|Guruh bosqichi]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2022]]
|3
|0
|0
|3
|2
|8
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Group B|Guruh bosqichi]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2023]]
|5
|4
|0
|1
|11
|7
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Chorak final|Chorak final]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2024]]
|5
|3
|0
|2
|10
|8
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Chorak final|Chorak final]]
|}

== Yutuqlari ==

* {{Oltin}} [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]] gʻolibi (2 marta): [[Futbol boʻyicha 1995-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1995]], [[Futbol boʻyicha 2008-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2008]].
* {{Kumush}} [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]&lt;nowiki/&gt;ning 2-medali sohibi: [[Futbol boʻyicha 2005-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|2005]].
* {{Oltin}} [[Oʻzbekiston PFL kubogi]] sohibi: [[Futbol boʻyicha 2010-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2010]].

== Futbolchilar ==
=== Birinchi jamoa tarkibi ===
{{updated|2026-yil 13-mart holatiga koʻra}}&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Xorazm jamoasi tarkibi |url=https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8d52733a-c431-4ef6-be2e-55cdaa5d3fd1-b8b13c8e-9b08-47f5-9464-5aa1990ff737.pdf |qaralgan sana=2026-03-13}}&lt;/ref&gt;.
{{Fs start}}
{{Fs player|no=1 |nat=UZB|pos=GK|name=[[Mashhur Muhammadjonov]]}}
{{Fs player|no=3 |nat=UZB|pos=DF|name=[[Ravshanbek Sultonov]]}}
{{Fs player|no=80|nat=UZB|pos=DF|name=[[Farruxjon Ibrohimov]]}}
{{Fs player|no=55|nat=UZB|pos=DF|name=[[Azizbek Pirmuhamedov]]}}
{{Fs player|no=5 |nat=UZB|pos=DF|name=[[Abbos Otaxonov]]}}
{{Fs player|no=6 |nat=UZB|pos=DF|name=[[Shohjahon Sultonmurodov]]}}
{{Fs player|no=7 |nat=UZB|pos=FW|name=[[Temur Ismoilov]]}}
{{Fs player|no=8 |nat=UZB|pos=MF|name=[[Nodirbek Abduholiqov]]}}
{{Fs player|no=9 |nat=UZB|pos=MF|name=[[Jasur Azimov]]}}
{{Fs player|no=10|nat=UZB|pos=FW|name=[[Danila Yejov]]}}
{{Fs player|no=11|nat=FRA|pos=MF|name=[[Yanis Lhéry]]}}
{{Fs player|no=12|nat=UZB|pos=GK|name=[[Dilshod Yoqubov]]}}
{{Fs player|no=13|nat=BRA|pos=MF|name=[[Elzio Lohan]]}}
{{Fs player|no=15|nat=UZB|pos=DF|name=[[Diyor Ortiqboyev]]}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=17|nat=UZB|pos=MF|name=[[Daniil Nugumanov]]}}
{{Fs player|no=22|nat=UZB|pos=DF|name=[[Sunnatulloh Hamidjonov]]|other=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] jamoasidan ijara}}
{{Fs player|no=25|nat=SLO|pos=DF|name=[[Matija Rom]]}}
{{Fs player|no=33|nat=TJK|pos=GK|name=[[Nikola Stoshich]]}}
{{Fs player|no=35|nat=UZB|pos=GK|name=[[Akbar Masharipov]]}}
{{Fs player|no=47|nat=UZB|pos=DF|name=[[Akmalbek Isoqov]]}}
{{Fs player|no=70|nat=UZB|pos=MF|name=[[Sultonboy Ismoilov]]}}
{{Fs player|no=77|nat=UZB|pos=MF|name=[[Asadbek Saidxonov]]|other=}}
{{Fs player|no=79|nat=UZB|pos=MF|name=[[Azizjon Ahrorov]]|other=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] jamoasidan ijara}}
{{Fs player|no=88|nat=UZB|pos=DF|name=[[Abror Xusinov]]|other=[[Sardor (futbol)|sardor]]}}
{{Fs player|no=94|nat=UZB|pos=MF|name=[[Rustam Abduhamidov]]}}
{{Fs player|no=96|nat=BRA|pos=MF|name=[[Rafael Sabino]]}}
{{Fs player|no=97|nat=SEN|pos=FW|name=[[Boubacar Traoré (1997-yilda tugʻilgan futbolchi)|Boubacar Traoré]]}}
{{Fs player|no=99|nat=UZB|pos=FW|name=[[Odamboy Olimov]]|other=}}
{{Fs end}}

=== U21 ===
{{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (21 yoshgacha)}}
{{Fs start}}
{{Fs player|no=2 |nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Shahriyor Rustambekov}}}}
{{Fs player|no=14|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Akmal Ibodullayev}}}}
{{Fs player|no=19|nat=UZB|pos=DF|name=[[Anvarbek Roʻzimov]]}}
{{Fs player|no=20|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Artur Matyoqubov}}}}
{{Fs player|no=21|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Umidjon Omonboyev}}}}
{{Fs player|no=23|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Sarvarbek Rahimov}}}}
{{Fs player|no=24|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Boburbek Olloberganov}}}}
{{Fs player|no=27|nat=UZB|pos=GK|name={{abbr|Abdusalom Sodiqov}}}}
{{Fs player|no=28|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Mansurbek Sultonov}}}}
{{Fs player|no=29|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Aʼzamjon Abdullayev}}}}
{{Fs player|no=31|nat=UZB|pos=GK|name={{abbr|Azizbek Jumaniyozov}}}}
{{Fs player|no=44|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Otabek Erkayev}}}}
{{Fs player|no=45|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Xursandbek Baxtiyorov}}}}
{{Fs player|no=47|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Akmalbek Isoqov}}}}
{{Fs player|no=52|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Jamshid Hasanboyev}}}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=54|nat=UZB|pos=DF|name={{abbr|Komiljon Umrbekov}}}}
{{Fs player|no=49|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Muhammadrizo Rahimov}}}}
{{Fs player|no=56|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Kamronbek Xoʻjayev}}}}
{{Fs player|no=57|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Toʻlqinbek Botirov}}}}
{{Fs player|no=58|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Sarvarbek Bahodirov}}}}
{{Fs player|no=59|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Murodbek Masharipov}}}}
{{Fs player|no=61|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Sherzodbek Ozodov}}}}
{{Fs player|no=64|nat=UZB|pos=FW|name=[[Asadbek Koʻklamov]]}}
{{Fs player|no=70|nat=UZB|pos=MF|name=[[Sultonboy Ismoilov]]}}
{{Fs player|no=73|nat=UZB|pos=MF|name={{abbr|Jamshidbek Omonov}}}}
{{Fs player|no=76|nat=UZB|pos=FW|name={{abbr|Dilshod Baxtiyorov}}}}
{{Fs player|no=80|nat=UZB|pos=DF|name=[[Farruxjon Ibrohimov]]}}
{{Fs player|no=87|nat=UZB|pos=MF|name=[[Amirbek Komilov]]}}
{{Fs player|no=91|nat=UZB|pos=FW|name={{abbr|Dostonbek Qurbonov}}}}
{{Fs end}}

=== U19 ===
{{see also|Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati (19 yoshgacha)}}

== Jamoa xodimlari ==

=== Joriy texnik hodimlar ===
{{updated|2025-yil 9-fevral holatiga koʻra}}&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=OʻYINOLDI QAYDNOMA |url=https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cec45479-c655-4e04-af7f-71aaf7d91b7c-1a0d78f9-8cc1-49ca-a880-22cc9f90d593.pdf |qaralgan sana=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lavozimi
!Ism
|-
|Bosh direktor
|{{flagicon|UZB}} [[Roʻzimboy Ahmedov]]
|-
|Sport direktor
|{{flagicon|UZB}} Xursandbek Matkarimov
|-
|Bosh murabbiy
|{{Flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]]
|-
|Katta murabbiy
|{{flagicon|UZB}} [[Suhrob Qobilov]]
|-
|Jismoniy tayyorgarlik murabbiyi
|{{flagicon|UZB}} [[Aleksandr Yejov]]
|-
|Yordamchi murabbiy
|{{flagicon|UZB}} [[Temur Bekchonov]]
|-
|Darvozabonlar murabbiyi
|{{flagicon|UZB}} [[Gʻayrat Udayev]]
|-
|Jamoa boshligʻi
|{{flagicon|UZB}} Qahramon Masharipov
|-
|Uqalovchi
|{{flagicon|UZB}} Jamoliddin Yusupov
|-
|Jamoa shifokori
|{{flagicon|UZB}} Jamol Yusupov
|}

== Bosh murabbiylar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Ism
!Yillar
|-
|{{Flagicon|SSSR}} [[Valeriy Vasilenko]]
|1987—1988
|-
|{{Flagicon|SSSR}} [[Oleg Bugayev]]
|1989
|-
|{{Flagicon|SSSR}} [[Valeriy Vasilenko]]
|1989
|-
|{{Flagicon|SSSR}} Zohidulla Sanatulov
|1990
|-
|{{Flagicon|SSSR}} [[Valeriy Gordeyev]]
|1990
|-
|{{Flagicon|SSSR}} Ruzmet Kuryazov
|1991
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Bahodir Mirzayev (futbolchi, 1945)|Bahodir Mirzayev]]
|1995
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Rahimjon Moʻminov]]
|1996
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Vladimir Desyatchikov]]
|1996—1997
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Islom Ahmedov]]
|1997—1998
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Botir Mirzayev]]
|2002
|-
|{{Flagicon|UZB}} Ruzmet Kuryazov
|2003
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]]
|2008—2010
|-
|{{Flagicon|UZB}} Adembay Qurbaniyazov
|2012—2013
|-
|{{Flagicon|UZB}} Mansur Davlatov
|2014
|-
|{{Flagicon|UZB}} Ruslan Ahmedov
|?—2024
|-
|{{Flagicon|TJK}} [[Hakim Fuzaylov]]
|2024—2025
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Sergey Tokov]]
|2026—hozirgacha
|}

== Mashhur futbolchilari ==
* {{flagicon|UZB}} [[Ravshan Doʻrmonov]]
* {{flagicon|UZB}} [[Vali Sultonov]]
&lt;/div&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.weltfussballarchiv.com/Vereinsprofilnew.php?ID=8363 Weltfussballarchiv] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120405181756/http://www.weltfussballarchiv.com/Vereinsprofilnew.php?ID=8363 |date=2012-04-05 }}
* {{veb manbasi |url=https://footballfacts.ru/club/1251-horezmurgench |title=FootballFacts.ru saytidagi klub profil}}
* {{veb manbasi |url=http://rsssf.com/tableso/oez-names.html |title=O‘zbekiston klublari — Nom o‘zgarishlar ro‘yxati |author=Sardorbek Yusupov |date=18-may 2007-yil |work= |publisher=RSSSF |accessdate= |lang=inglizcha}}
* {{veb manbasi |url=http://lena-dvorkina.narod.ru/FOOTBALL_2013/FC_SNG_2013/Uzbek.html#m297 |title=Futbol klublari tarixi |author= |date= |work= |publisher=lena-dvorkina.narod.ru |accessdate= |lang= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160601212448/http://lena-dvorkina.narod.ru/FOOTBALL_2013/FC_SNG_2013/Uzbek.html#m297 |archivedate=2016-06-01}}
{{Xorazm futbol klubi tarkibi}}
{{Xorazm futbol klubi murabbiylari}}
{{Oʻzbekiston Superligasi}}
{{Oʻzbekiston Pro ligasi}}
{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}

[[Turkum:FC Xorazm Urganch]]
[[Turkum:Oʻzbekiston futbol klublari]]
[[Turkum:Xorazm viloyati futbol klublari]]
[[Turkum:Xorazm viloyatida sport]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi jamoalari]]
[[Turkum:1989-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]
[[Turkum:1989-yilda tashkil etilgan futbol klublari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]]</text>
      <sha1>3mrlxq04ve4tk36jm04zd1kqgn6sstu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chevrolet Aveo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>732004</id>
    <revision>
      <id>6121646</id>
      <parentid>4980702</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T00:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4667" sha1="6fgito738e6xdqbmh4lg391m9d1g6xa" xml:space="preserve">{{bilgiquti avtomobil
| nom               = Chevrolet Aveo
| tasvir            = Chevrolet Aveo Eco Logic logo.jpg
| tasvirizohi       = 
| ishlabchiqaruvchi =

{{BRA}}: 2002-2011
{{BRA}}: 2012-shu kunga qadar
| boshqanomlari =
| modelyili = 2002
| avvalgimodeli =
| keyingimodel =
| sigimi =
| sinfi =
| komponovkasi =
| platformasi =
| dvigateli =
| transmissiyasi =
| gildirakbazasi =
| uzunligi = (4039) (xetchbek)

| kengligi =  (1,735 mm)
| balandligi =  (1,450 mm) (xetchbek)

| vazni =
| quvvati =
| aloqadoravtolar = {{collapsible list|[[Chevrolet Sonic]]{{-}}[[Chevrolet metro]]{{-}}[[Daewoo Lanos]]}}
}}

'''Chevrolet Aveo''' Shimoliy Amerikada '''Chevrolet Sonic''' brendi ostida sotuvga chiqariladi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Chevrolet Aveo собираются переименовать в Sonic |url=http://www.autoreview74.ru/novinki/chevrolet/145.html |qaralgan sana=2022-06-04 |arxivsana=2012-07-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120729010241/http://www.autoreview74.ru/novinki/chevrolet/145.html }}&lt;/ref&gt;

Giorgetto Jujaro Chevrolet Aveo’ni Daewoo Kalos (model T100) asosida qurdi. Dizayn Italiyaning ItalDesign avtostudiyasi tomonidan ishlab chiqilgan.

== Birinchi avlod (2002-2011) ==

[[Fayl:ChevyAveo001.jpg|left|thumb|230x230px| Chevrolet Aveo 1 (T200)]]
[[Fayl:Chevrolet_Aveo_–_Frontansicht,_13._Juni_2011,_Wuppertal.jpg|left|thumb|230x230px| Chevrolet Aveo 2 (T250)]]
Ishlab chiqarish [[2002|2002-yilda]] boshlangan. Model liniyasi uchta kuzov turidan iborat - 4 eshikli sedan, 5 eshikli xetchbek, 3 eshikli xetchbek. [[Yevropa|Evropada]] eng so'nggi sotuvi [[2005|2005-yilda]] boshlangan. Chevrolet Aveo [[2003]] yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlarda]] sotuvga chiqdi va [[2001|2001-yilda]] Chevrolet Metro qoldirgan boʻshliqni toʻldirdi. [[Kanada|Kanadada]] xetchbeklar Suzuki Swift + va Pontiac Wave deb nomlanadi. Xitoyda Shanghai GM Aveo sedani nomini oʻzgartirdi va uni mamlakatda Buick Sail, Chevrolet Sail nomi bilan sotdi. [[2005]] yilda  [[Yangi Zelandiya]] va [[Avstraliya|Avstraliyada]] Aveoni Holden Barina deb sotishni boshladi. [[2005]] yilgacha [[Opel Corsa]] ushbu brend ostida sotilgan.

[[2008|2008-yilda]] model yangilandi, tashqi koʻrinishi boshqacha edi, dvigatel oʻzgartirildi va hozir [[Qozogʻiston]] uchun 1,2 DOHC S-TEC II 84 ot kuchiga ega va 1,4 l DOHC ECOTEC 101 a. k. kuchli dvigatel bilan paydo boʻldi.

==== Chevrolet Cobalt ====
[[Fayl:Chevrolet_Cobalt_2013_in_Russia.JPG|left|thumb| Chevrolet Cobalt]]

== Ikkinchi avlod (2011-yildan hozirgi kungacha) ==

2011-yilda chiqarilgan.
[[Fayl:2012_Chevrolet_Sonic_LTZ_sedan_--_10-19-2011_front.jpg|left|thumb| 2012 Chevrolet Sonic LTZ Sedan old (AQSh)]]
[[Fayl:2012_Chevrolet_Sonic_LTZ_sedan_rear_--_04-09-2012.JPG|left|thumb| 2012-yil Chevrolet Sonic LTZ sedani orqaga (AQSh)]]
[[Fayl:2013_Chevrolet_Sonic_RS_--_2012_DC.JPG|left|thumb| 2013-yil Chevrolet Sonic RS (AQSh)]]
'''Chevrolet Aveo RS''' Aveo RS ning seriyali versiyasi 2011-yilda taqdim etilgan. Avtomobil Ecotec turbo zaryadlangan toʻrt silindrli dvigatelga ega, hajmi 1,4 litr va quvvati 138 ot kuchiga ega va GS bilan jihozlangan.
[[Fayl:2013_Chevrolet_Sonic_RS_--_2012_DC.JPG|center|thumb| Chevrolet Aveo RS]]
Asosiy to'plamda avtomobil ikkita xavfsizlik yostigʻi bilan jihozlangan.&lt;ref&gt;[http://quto.ru/journal/testdrives/973/ Тест-драйв Chevrolet Aveo]&lt;/ref&gt; Chevrolet Aveo Hatchback 2003 va Chevrolet Aveo Sedan 2006 avtohalokat testlaridan yuqori  baho oldi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Краш-тест Chevrolet Aveo 2006 ж. |url=http://www.euroncap.com/tests/chevrolet_aveo_2006/250.aspx |qaralgan sana=2022-06-04 |arxivsana=2021-02-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210215095850/https://www.euroncap.com/en/ratings-rewards/latest-safety-ratings/ }}&lt;/ref&gt; Chevrolet Aveo Xetchbek 2008-yil Avstraliyaning ANCAP tashkilotidan 5 balldan 4 ta yulduz - yaxshi baho oldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Краш-тест Chevrolet Aveo 2008-yil. |url=http://www.gear.com.ua/chevrolet/aveo_hatchback_3_door_2008/crash_tests/ |kirish sanasi=2022-06-04 |arxivsana=2009-04-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20090406074547/http://www.gear.com.ua/chevrolet/aveo_hatchback_3_door_2008/crash_tests }}&lt;/ref&gt;.

== Havolalar ==

* [http://www.chevrolet.ru/avtomobili/novyj-aveo/novyj-aveo-hetchbek/ Chevrolet Aveo] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130126055131/http://www.chevrolet.ru/avtomobili/novyj-aveo/novyj-aveo-hetchbek/ |date=2013-01-26 }}

== Manbalar ==
&lt;references&gt;&lt;/references&gt;
[[Turkum:Chevrolet avtomobillari]]
[[Turkum:Daewoo avtomobillari]]
[[Turkum:Alifbo bo'yicha avtomobillar]]
[[Turkum:Braziliya avtomobillari]]</text>
      <sha1>6fgito738e6xdqbmh4lg391m9d1g6xa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konstantinopol qamali (1394-1402)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>735439</id>
    <revision>
      <id>6121565</id>
      <parentid>6083079</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21795" sha1="s40oyruqcq3dwim42ib3rhtxayavqjo" xml:space="preserve">{{Urush bilgiqutisi
|nomi= Knstantinopol qamali
|qismi=
|tasvir= [[Fayl:Map of Constantinople, Buondelmonti.jpg|290px|Konstantinopol xaritasi]]
|sana= 1394-1402-yillar
|yer= [[Konstantinopol]]
|sabab= 
|natija= Boyazidning Anqaradagi mag'lubiyati tufayli qamal to'xtatilgan
|oʻzgarishlar=
|raqib1= [[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[Vizantiya imperyasi]]
|raqib2= [[Fayl:Ottoman flag by Hieronymus Bosch.svg|35x24px]] [[Usmoniylar Imperyasi]]
|raqib3=
|qomondon1=
[[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[Manuel II Palaiologos]] 
[[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[John VII Palaiologos]]
[[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[Marshal de Boucicaut]]
|qomondon2= [[Fayl:Ottoman flag by Hieronymus Bosch.svg|35x24px]] [[Boyazid I]]
|qomondon3=
|kuch1= 
|kuch2=
|kuch3=
|yoqotishlar1=
|yoqotishlar2=
|yoqotishlar3=
|umumiy_yoʻqotishlar=
|ilova=
}}

'''Konstantinopol qamali (1394-1402)''' – [[Usmoniylar davlati|Usmonlilar]] sultoni [[Boyazid I]] tomonidan sakkiz yil oraliqda (1394—1402) davom etgan. Usmonli imperiyasining armiyasi hali oʻqotar qurollar bilan taʼminlanmagan edi, Boyazid parallel ravishda boshqa harbiy yurishlarni boshqargan, shuning uchun bu sakkiz yil davomida faol harbiy harakatlar boʻlmagan. Quruqlik tomondan Konstantinopol toʻsib qoʻyilgan, ammo Usmonli flotining qudrati pastligi = tufayli shaharga dengiz yoʻli kirishga deyarli hech qanday qarshiliklar boʻlmagan. Konstantinopolni qamal qilish nasroniy hukmdorlarini Usmonli ekspansiyasiga qarshi birgalikda harakat qilishga majbur qildi. Nikopolga [[Salib yurishlari|salib yurishi]] uyushtirildi, u nasroniy qoʻshinlarining magʻlubiyati bilan yakunlandi. Anqara jangida Amirr Temurning Boyazid ustidan qozongan gʻalabasigina shaharni taslim boʻlishdan saqlab qoldi.

== Birinchi qamal ==

1354-yilda Gallipoli egallab olingandan soʻng, Usmonlilar Bolqon davlatlariga doimiy hujumlar uchun uchun qarorgoh tayyorladilar. 1374-yilda [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]] Usmonli sultonining vassaliga aylandi. Vizantiya imperatori Ioann V Paleologos 1391-yil 16-fevralda vafot etdi. Boyazid tomonidan Bursada garovga olingan oʻgʻli Manuel II Palaiologos Vizantiya taxtini egallash uchun qochishga muvaffaq boʻldi. Bu Boyazidning gʻazabini qoʻzgʻatdi va Boyazid tomonidan Konstantinopolning 7 oy davom etgan qamaliga olib keldi&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. Manuel sezilarli darajada Usmonlilar tomonga yon bosganidan keyin qamal toʻxtatildi. Jumladan, Konstantinopolda [[islom]] saroyi tashkil etiladigan boʻldi bundan tashqari, olti ming kishilik Usmonli garnizoni ham shaharda joylashish huquqini qoʻlga kiritdi, shaharning butun bir chorak qismi koʻchmanchi musulmonlar uchun ajratildi&lt;ref&gt;Kinross, lord. Rassvet i upadok Osmanskoy imperii = Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire. – M.: Kron-Press, 1999. – 696 s. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. Tez orada Manuil Boyazidning yurishiga qoʻshilish uchun Anadoludagi Sulton qarorgohiga chaqirildi. Onasini Konstantinopolda oʻz oʻrniga boshqaruvchi sifatida qoldirib, 1391-yil 8-iyunda Manuel sultonning buyrugʻiga boʻysunib Anadoluga yetib bordi. 1392-yil yanvargacha Manuel Boyazid bilan birga jang majbur boʻldi. Uning kuzatganlari, boshidan kechirganlari uyga yuborilgan maktublarda aks etardi. Boyazidning Manuil va uning jiyani Ioann ishtirok etgan yurishi Jandariylarning shaharlari Kastamon va Sinopni egallashga qaratilgan edi. Bu yurishda Manuel Usmonlilar tomonidan zabt etilgan yunon shaharlari nimalarga aylanayotganini, qanday vayronagarchilikka uchraganini koʻrib xulosa chiqarardi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;.

1393/94-yil qishda Boyazid oʻz hokimiyatini qayta tiklash va Palaiologoiylar va ularning Moreadagi siyosatini qoralash uchun Serresda oʻz vassallarini toʻpladi&lt;ref&gt;Bréhier Louis. Vie et mort de Byzance / Albin Michel. – P., 2006.&lt;/ref&gt;. Boyazid nazoratidagi davlatlarning hukmdorlari bu chaqiriqni shaxsan qabul qilishdi va ularning har biri boshqa hukumdorlar chaqirilganini bilmas edi. Ular shunday sharoitda bir-birlarini uchratganlaridan hayron boʻlib, Sulton ularni oʻldirish uchun hammasini toʻplagan, degan xayolga borishdi. Manuel imperatorlik tojini saqlab qolgan holda yigʻilishni tark etdi, lekin Boyaziddan yangi chaqiriq olganida, unga boʻysunishdan bosh tortdi. More despoti Teodorning qarshiligi bilan birgalikda bu sultonning gʻazabini qoʻzgʻatdi, u 1394-yil sentabrda Konstantinopol atrofini vayron qildi va shaharni qamal qilishni boshladi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

== Qamal ==
=== 1394—1396-yilgi salib yurushlari ===

1394—1396-yillarda Konstantinopol quruqlikdan qamal qilingan. Usmonlilar uchun hech kimning shaharga kirishi ham, chiqmaligi ham yetarli edi. 1394- yil boshida Manuel II venetsiyaliklar bilan aloqaga chiqdi, ular shahar turklar tomonidan bosib olingan taqdirda savdo munosabatlarining muvaffaqiyatsizlikka uchrashidan qoʻrqishdi. Venetsiyaliklar Manuelning ushbu qiyin holatidan chiqib ketishiga oʻz yordamlarini berishlarini bildirishib Konstantinopolga don yubordilar, raqibi va dushmani Genuya bilan muzokaralar olib borishga harakat qilishdi. Bundan tashqari, ular Manuelga yordam soʻrab Papaga murojaat qilishni taklif qilishdi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

Konstantinopolni turklar zabt etish xavfi Yevropada, ayniqsa Vengriyada koʻpchilikni harakatga keltirdi, bu esa Usmonlilarning Bolqondagi yurishining navbatdagi magʻlubiyati boʻlishi mumkin edi. Valaxiya hukmdori Mircha I keksa, 1395-yil 17-mayda Rovinj jangida gʻalaba qozonganiga qaramay, Usmonlilarning vassaliga aylanishga majbur boʻldi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;. Moreya despotligi 1394—1395-yillarda turklar bosqinidan omon qoldi. Vizantiya elchilari Bordoda joylashgan Karl VI va Lankaster gertsogi saroyiga borishdi. Natijada, Mezer gertsogi bir necha ming ritsarlarini toʻpladi. Jan de Nevers boshchiligidagi bu armiya tarkibiga marshal Busiko va oʻsha davrning boshqa mashhur va oliyjanob ritsarlari mavjud edi. Ular Sigismund boshchiligidagi [[Vengriya]] armiyasiga qoʻshilishdi. Venetsiyaliklar ikkilanib qolishdi va bu 1396-yil aprelda boshlangan harakatni kechiktirdi. Qoʻshinlar iyul oyida Budada toʻplanishdi. Fransuzlar hujumni qoʻllab-quvvatladilar, Sigismund esa ehtiyotkorlik bilan harakat qilish tarafdori edi, lekin u ittifoqchilarning nuqtai fikriga rozi boʻlishi kerak edi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;. Bu orada Tommaso Mochenigo boshchiligidagi Venetsiya floti ham dengiz orqali Konstantinopolga yetib borishga muvaffaq boʻldi&lt;ref&gt;https://archive.org/details/lafranceenorien00boucgoog/page/n5&lt;/ref&gt;. Bu flot boʻgʻozlarni himoya qilishi Vizantiya va salibchilar oʻrtasidagi aloqani taʼminlashi kerak. Biroq turklarga qarshi bir qancha muvaffaqiyatlarga qaramay, 1396 -yil 25-sentabrda salibchilar Nikopol yaqinida qaqshatqich magʻlubiyatga uchradilar&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;.

Ushbu magʻlubiyatning oqibatlari Konstantinopol uchun dahshatli boʻldi, uning rahbarlari Usmonli qamalidan xalos boʻlish uchun salibchilarning muvaffaqiyatiga ishonishgan edi. Shunday qilib, Boyazid juda tez Vizantiya imperiyasiga qarshi harakatlarini davom ettira oldi va Konstantinopolning chekka hududlari va uning muhum shaharchalaridan biri – Silivrini egallab oldi. Qamal toʻliq holda davom etdi. Bundan tashqari, Mochenigoning ketishi turklarga shahar qamalni kuchaytirishga imkon berdi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. Boyazid qoʻshinlarining koʻp qismi Konstantinopolda edi, Evrenos qoʻmondonligidagi 30 ming kishi bundan mustasno boʻlib, ular Moreani vayron qilish uchun yuborilgandilar&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

Venetsiyaliklar Vizantiya va oʻzlarining tijorat manfaatlari uchun Usmonlilar xavfli kuch ekanliklarini angladilar. 1396-yil oxiriga kelib ular Konstantinopolni mudofaa qilish uchun flotni harniy qudratini kuchaytirish uchun mablagʻ ajratdilar. Galatadagi mustamlakasi allaqachon vayron boʻlgan genuyaliklar ham Venetsiya eskadroniga oʻz kemalarini qoʻshishga rozi boʻlishdi. Manuel shaharni jangsiz taslim qilishdan bosh tortdi. Boyazid bosimni oshirish uchun Bosforning Osiyo qirgʻogʻida Anadoluhisor qal’asini qurdirdi va Manuel II ni taxtdan agʻdarish uchun Ioann VII Palaiologosdan foydalanishni rejalashtirdi. Shaharni oziq ovqat bilan taʼminlash qiyinlashdi, aholi ochlikdan aziyat chekishni boshladi, koʻpchilik qochib ketdi. Manuel II ga kelsak, u hali ham tashqi yordamga umid qildi va yordam soʻrab iltimosnomalar yubordi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;.

== 1397—1399-yillardagi fransuz yordami ==

1397-yilda qamal unchalik jiddiy emas edi, ammo Manuel II yordam soʻrash uchun bir nechta elchilarni yubordi. Konstantinopol patriarxi Polsha va Vengriya qirollarini yangi salib yurishiga chaqirdi. Konstantinopol Patriarxidan yordam soʻrab elchi [[Moskva]] Buyuk Gertsogi Vasiliy huzuriga tashrif buyurdi. Vasiliy [[qoʻshin]] yuborishni rejalashtirmagan boʻlsa-da, u mablagʻ toʻplashni eʼlon qildi. Knyazlar Mixail Tverskoy, Oleg Ryazanskiy va Vitovt pul yigʻish bilan shugʻullangan. Vizantiyaliklar uchun katta miqdorda 20 000 kumush rubl yigʻildi&lt;ref&gt;Vasilev A. A. Puteshestvie vizantiyskogo imperatora Manuila II Paleologa po Zapadnoy Yevrope // Jurnal Ministerstva narodnogo prosveщeniya. – SPb.: Tip. V. S. Balasheva, 1912. – T. XXXIX. – S. may: 41-78, iyun: 260-304.&lt;/ref&gt;. Mish-mishlarga koʻra, 1397-yilda Ioann VII genuyalik vositachilar orqali oʻz unvonini fransuz qiroliga sotishni taklif qilgan. Bonifatse IX katolik knyazlaridan Konstantinopolga indulgensiya evaziga pul berishni soʻrab, Vizantiya imperiyasini moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga harakat qildi. Angliya qiroli Genrix IV taxminan 2000 funt sterling yigʻishga muvaffaq boʻldi, ammo bu Vizantiya poytaxtiga yetib bormadi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Giovanni Andreas Vavassore, Byzantivm sive Costantineopolis.jpg|thumb|right|290px|Konstantinopol va Usmonlilar kurashi]]
Manuel II ning amakisi Teodor Kantakuzenus [[London]] va Parijga elchi sifatida bordi. U bilan uchrashgach, qirol Karl VI Nikopol uchun jangda qatnashgan marshal Busikoni Konstantinopolga yuborishga qaror qildi. Marshal 1399-yil 26-iyunda Eg-Mortni oʻz otryadi (1200 yoki 2000 kishidan iborat&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vasilev A. A. Puteshestvie vizantiyskogo imperatora Manuila II Paleologa po Zapadnoy Yevrope // Jurnal Ministerstva narodnogo prosveщeniya. – SPb.: Tip. V. S. Balasheva, 1912. – T. XXXIX. – S. may: 41-78, iyun: 260-304.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;) bilan tark etdi va Egey dengiziga joʻnadi va u yerda Venetsiya, [[Rodos]] va Lesvos qoʻshma eskadroniga qoʻshildi. Yozda u Konstantinopolga yetib bordi va u yerda deyarli 5 yil qamalda boʻlgan aholi tomonidan kutib olindi. Turklarga qarshi qilingan bir qancha janglar Vizantiyaga vaqtinchalik gʻalabalar keltirdi. Busiko [[Qora dengiz|Qora dengizga]] chiqishni himoya qilgan Riva qal’asini vayron qilishga muvaffaq boʻldi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;.

Biroq Busikoning otryadi yetarli emas edi. Konstantinopol mudofaasini kuchaytirish doirasida marshal Manuel II ni Ioann VII bilan yarashtirishga muvaffaq boʻldi. Keyin Busiko Manuelni katolik knyazlarini yangi salib yurishiga chaqirish uchun Yevropaga birga sayohat qilishga koʻndirdi. Manuel II bu taklifni qabul qildi. U Ioann VI ni oʻrinbosari sifatida qoldirdi, 1399-yil 10-dekabrda Manuel II Gʻarbga ketdi. Busico oʻz oʻrniga oʻzining zobiti Jan de Shatamoranni 100 kishilik otryad bilan qoldirdi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;.

== Diplomatik aloqalar 1399—1402 ==

Manuel Venetsiyada ish boshladi va keyin Milan yoki Padua kabi Italiyaning turli shaharlariga sayohat qildi. Shuningdek, u salib yurishlari va Konstantinopolni moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga chaqirgan papa bilan ham uchrashdi. Oʻsha paytda [[Italiya]] yunon maʼdaniyatiga qiziqa boshlagan va italyan knyazlari Manuelni iliq kutib olishgan. Ammo Manuel harbiy yordam izlayotgan edi, shuning uchun 1400-yil iyun oyida u Parijga joʻnadi va u yerda Charlz VI bilan uchrashdi. Qirol unga marshal Busikoni yangi yurish boshida Konstantinopolga yuborishga vaʼda berdi. Imperator Kastiliya va Aragon qirollari bilan ham aloqaga chiqdi. Xuddi shunday, u 1400-yil oxirida tanishgan Angliya qiroli Genrix IV dan yordam soʻrashga harakat qildi. 1401-yil fevral oyida Angliyaga qilgan safaridan ruhlangan Manuel Genrix IV&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt; tomonidan taqdim etilgan 3000 markadan tashqari hech qanday amaliy yordamsiz qaytdi. Parijga qaytgach, Manuel Aragon va Portugaliyaga maktublar yubordi, ammo u yerdan ham yordam olishning uddasidan chiqmadi. Manuel II ning ishtiyoqi asta-sekin soʻnib bordi, chunki Yevropa hukmdorlarining hech biri Konstantinopolning iltimoslariga va oʻzi ham aralashishdan bosh tortgan Venetsiya iltimoslariga qiziqish bildirishmadi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;.

Konstantinopolda Shatamoran qoʻmondonligi ostida alohida fransuz qoʻshinlari turklarga qarshi, ayniqsa oziq-ovqat izlash uchun bir nechta janglar oʻtkazdilar&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;


Boyazidga kelsak, u Konstantinopolni egallash uchun yetarli darajada tajovuzkor harakatlar qilmadi. Shahar aholisi, 1422-yilda boʻlgani kabi, buni Bibi Maryamning shafoati bilan deb oʻylashdi. Ayrim manbalar Sultonning harakatsizligini Ioann VII va Patriarx Metyu faoliyati bilan bogʻlaydilar. Ioannning 1401-yil yozida Boyazid bilan kelishishga urinishlari haqida shubhali xabarlar bor. Galatadagi genuyaliklar noilojlikdan sultonga har yili oʻlpon toʻlashga rozi boʻlishdi, degan mish-mishlar tarqaldi. Hatto Patriarx Metyu ham dushman bilan yashirin aloqada boʻlganlikda gumon qilingan, lekin u bu ayblovlarni rad etgan&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rebyz_0766-5598_1965_num_23_1_1342&lt;/ref&gt;.

Bu vaqtda Amir Temur Usmonli imperiyasining sharqiy chegaralarida paydo boʻldi. 1399-yilda Sulton Boyazid Temurning vassali Amir Arzinjondan soliq talab qila boshladi. Bu oʻzaro mojaroga sabab boʻldi va [[Amir Temur|Amir temur]] Anadoluga yurish boshladi. 1400-yilda Temur Sivasni egalladi. Vizantiya Amir Temurdan ittifoqchi sifatida foydalanishga umid qilishdi. 1401-yil avgustda Ioann VII Amir Temurga oʻz hurmatini bildirish va Vizantiyaning Boyazid halok boʻlgan taqdirda unga toʻlagan oʻlponini toʻlashni taklif qilish uchun Dominikanlik rohibni elchi sifatida yubordi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. 1402-yil 28-iyulda ikki qoʻshin Anqara yaqinida toʻqnash keldi va Usmonli qoʻshini magʻlubiyatga uchradi Boyazid asirga olinadi. Shunday qilib, 1402-yilning yozida Konstantinopolni qamal qilish toʻxtatildi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;.

== Natijalar ==

Manuel Boyazidning magʻlubiyatini 1402-yil sentabrida [[Parij|Parijda]] Shatamoran Konstantinopoldan qaytib kelganida bildi. Imperator 1403-yil 9-iyunda Konstantinopolga qaytib keldi, xuddi shu kuni Ioann VII Rumelini boshqargan Boyazidning oʻgʻli Sulaymon Chelebiy bilan shartnoma imzoladi. Vizantiya imperiyasi bu qarama-qarshilikda faqat Amir Temurning aralashuvi tufayli magʻlub boʻlmadi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

Qamal oxirida Vizantiya imperiyasi Usmonlilarning qoʻl ostiddan baʼzi shaharlarni, shu jumladan Salonikini qaytarib olish ga muvaffaq boʻldi, ammo muhim siyosiy davlat boʻlish uchun hech qachon tiklana olmadi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;.

Boyazid faol hujumga oʻtmaganining sabablaridan biri oʻqotar qurollarning yoʻqligi edi. Garchi 1394 va 1402-yillarda Usmonlilar toʻpdan foydalanganligi maʼlum boʻlsa-da, qamal vaqtida ularda hech qanday oʻq otar qurollar boʻlmagan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* {{Статья|автор=[[Васильев, Александр Александрович (историк)|Васильев А.А.]]| заглавие= Путешествие византийского императора Мануила II Палеолога по Западной Европе||издание=[[Журнал Министерства народного просвещения]]|год=1912|месяц=|число=|том=&lt;!--5, 6--&gt;XXXIX|страницы=май: 41-78, июнь: 260-304|место=СПб.|издательство={{Тип.}} V. S. Balasheva|ref=Vasilev}}
* {{книга|автор=[[Бальфур, Патрик, 3-й барон Кинросс|Кинросс, лорд]]|заглавие=Расцвет и упадок Османской империи|оригинал=Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire|место=М.|издательство= Крон-Пресс|год=1999|страниц=696|isbn=5-232-00732-7|ref=Кинросс}}
* {{Книга|автор=[[Острогорский, Георгий Александрович|Острогорский Г. А.]]|заглавие=История Византийского государства|ссылка=https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ|ответственный=Пер. с нем.: [[Грацианский, Михаил Вячеславович|М.В. Грацианский]]; ред.: [[Кузенков, Павел Владимирович|П.В. Кузенков]]|издание=|место=М.|издательство=Сибирская благозвонница|год=2011|страницы=|страниц=895|isbn=978-5913624581|isbn2=|ref=Острогорский}}
* {{Книга|автор=[[Пенской, Виталий Викторович|Пенской В. В.]]|часть=Пушки для султана. Османское войско эпохи расцвета (конец XV-1-я половина XVI вв.)|ссылка часть=http://tochka.gerodot.ru/military/glava3_2.htm|заглавие=Великая огнестрельная революция|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Эксмо]]|год=2010|страницы=|страниц=|isbn=978-5-699-40936-5|isbn2=|ref=Пенской}}
* {{Книга|автор=|заглавие=Livre des faits du bon messire Jean le Maingre, dit Bouciquaut, mareschal de France et gouverneur de Jennes.
* {{книга|автор= Bréhier Louis |заглавие=Vie et mort de Byzance|ссылка=https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance|ответственный=Albin Michel
* {{статья|автор=Gautier Paul|заглавие= Un récit inédit du siège de Constantinople par les Turcs (1394-1402)|ссылка= http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rebyz_0766-5598_1965_num_23_1_1342 |издание=Revue des études byzantines|volume=23|год=1965|pages=100—117|ref=Gautier}}{{ref-fr}}
* {{Книга|автор=Nicol D. M.|заглавие=The Last Centuries of Byzantium[[Cambridge University Press]]|год=1972 |pages=296—317|isbn=|isbn2=|ref=Nicol
* {{Книга|автор=Setton K. M.|заглавие=The Papacy and the Levant, 1204-1571: The fifteenth century[[American Philosophical Society]]|год=1976|страниц=608|isbn=9780871691279|ref=Setton}}
* {{Книга|автор=Le Roulx Joseph Delaville|заглавие=La France en Orient au xive siècle}}

[[Turkum:Tarix]]
[[Turkum:Boyazid I]]</text>
      <sha1>s40oyruqcq3dwim42ib3rhtxayavqjo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121566</id>
      <parentid>6121565</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21808" sha1="hsslnb5tztlv2kmr3bzamwtn23hgix9" xml:space="preserve">{{Urush bilgiqutisi
|nomi= Knstantinopol qamali
|qismi=
|tasvir= [[Fayl:Map of Constantinople, Buondelmonti.jpg|290px|Konstantinopol xaritasi]]
|sana= 1394-1402-yillar
|yer= [[Konstantinopol]]
|sabab= 
|natija= Boyazidning Anqaradagi mag'lubiyati tufayli qamal to'xtatilgan
|oʻzgarishlar=
|raqib1= [[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[Vizantiya imperyasi]]
|raqib2= [[Fayl:Ottoman flag by Hieronymus Bosch.svg|35x24px]] [[Usmoniylar Imperyasi]]
|raqib3=
|qomondon1=
[[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[Manuel II Palaiologos]] 
[[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[John VII Palaiologos]]
[[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[Marshal de Boucicaut]]
|qomondon2= [[Fayl:Ottoman flag by Hieronymus Bosch.svg|35x24px]] [[Boyazid I]]
|qomondon3=
|kuch1= 
|kuch2=
|kuch3=
|yoqotishlar1=
|yoqotishlar2=
|yoqotishlar3=
|umumiy_yoʻqotishlar=
|ilova=
}}

'''Konstantinopol qamali (1394-1402)''' – [[Usmoniylar davlati|Usmonlilar]] sultoni [[Boyazid I]] tomonidan sakkiz yil oraliqda (1394—1402) davom etgan. [[Usmonli imperiyasi]]&lt;nowiki/&gt;ning armiyasi hali oʻqotar qurollar bilan taʼminlanmagan edi, Boyazid parallel ravishda boshqa harbiy yurishlarni boshqargan, shuning uchun bu sakkiz yil davomida faol harbiy harakatlar boʻlmagan. Quruqlik tomondan Konstantinopol toʻsib qoʻyilgan, ammo Usmonli flotining qudrati pastligi = tufayli shaharga dengiz yoʻli kirishga deyarli hech qanday qarshiliklar boʻlmagan. Konstantinopolni qamal qilish nasroniy hukmdorlarini Usmonli ekspansiyasiga qarshi birgalikda harakat qilishga majbur qildi. Nikopolga [[Salib yurishlari|salib yurishi]] uyushtirildi, u nasroniy qoʻshinlarining magʻlubiyati bilan yakunlandi. Anqara jangida Amirr Temurning Boyazid ustidan qozongan gʻalabasigina shaharni taslim boʻlishdan saqlab qoldi.

== Birinchi qamal ==

1354-yilda Gallipoli egallab olingandan soʻng, Usmonlilar Bolqon davlatlariga doimiy hujumlar uchun uchun qarorgoh tayyorladilar. 1374-yilda [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]] Usmonli sultonining vassaliga aylandi. Vizantiya imperatori Ioann V Paleologos 1391-yil 16-fevralda vafot etdi. Boyazid tomonidan Bursada garovga olingan oʻgʻli Manuel II Palaiologos Vizantiya taxtini egallash uchun qochishga muvaffaq boʻldi. Bu Boyazidning gʻazabini qoʻzgʻatdi va Boyazid tomonidan Konstantinopolning 7 oy davom etgan qamaliga olib keldi&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. Manuel sezilarli darajada Usmonlilar tomonga yon bosganidan keyin qamal toʻxtatildi. Jumladan, Konstantinopolda [[islom]] saroyi tashkil etiladigan boʻldi bundan tashqari, olti ming kishilik Usmonli garnizoni ham shaharda joylashish huquqini qoʻlga kiritdi, shaharning butun bir chorak qismi koʻchmanchi musulmonlar uchun ajratildi&lt;ref&gt;Kinross, lord. Rassvet i upadok Osmanskoy imperii = Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire. – M.: Kron-Press, 1999. – 696 s. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. Tez orada Manuil Boyazidning yurishiga qoʻshilish uchun Anadoludagi Sulton qarorgohiga chaqirildi. Onasini Konstantinopolda oʻz oʻrniga boshqaruvchi sifatida qoldirib, 1391-yil 8-iyunda Manuel sultonning buyrugʻiga boʻysunib Anadoluga yetib bordi. 1392-yil yanvargacha Manuel Boyazid bilan birga jang majbur boʻldi. Uning kuzatganlari, boshidan kechirganlari uyga yuborilgan maktublarda aks etardi. Boyazidning Manuil va uning jiyani Ioann ishtirok etgan yurishi Jandariylarning shaharlari Kastamon va Sinopni egallashga qaratilgan edi. Bu yurishda Manuel Usmonlilar tomonidan zabt etilgan yunon shaharlari nimalarga aylanayotganini, qanday vayronagarchilikka uchraganini koʻrib xulosa chiqarardi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;.

1393/94-yil qishda Boyazid oʻz hokimiyatini qayta tiklash va Palaiologoiylar va ularning Moreadagi siyosatini qoralash uchun Serresda oʻz vassallarini toʻpladi&lt;ref&gt;Bréhier Louis. Vie et mort de Byzance / Albin Michel. – P., 2006.&lt;/ref&gt;. Boyazid nazoratidagi davlatlarning hukmdorlari bu chaqiriqni shaxsan qabul qilishdi va ularning har biri boshqa hukumdorlar chaqirilganini bilmas edi. Ular shunday sharoitda bir-birlarini uchratganlaridan hayron boʻlib, Sulton ularni oʻldirish uchun hammasini toʻplagan, degan xayolga borishdi. Manuel imperatorlik tojini saqlab qolgan holda yigʻilishni tark etdi, lekin Boyaziddan yangi chaqiriq olganida, unga boʻysunishdan bosh tortdi. More despoti Teodorning qarshiligi bilan birgalikda bu sultonning gʻazabini qoʻzgʻatdi, u 1394-yil sentabrda Konstantinopol atrofini vayron qildi va shaharni qamal qilishni boshladi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

== Qamal ==
=== 1394—1396-yilgi salib yurushlari ===

1394—1396-yillarda Konstantinopol quruqlikdan qamal qilingan. Usmonlilar uchun hech kimning shaharga kirishi ham, chiqmaligi ham yetarli edi. 1394- yil boshida Manuel II venetsiyaliklar bilan aloqaga chiqdi, ular shahar turklar tomonidan bosib olingan taqdirda savdo munosabatlarining muvaffaqiyatsizlikka uchrashidan qoʻrqishdi. Venetsiyaliklar Manuelning ushbu qiyin holatidan chiqib ketishiga oʻz yordamlarini berishlarini bildirishib Konstantinopolga don yubordilar, raqibi va dushmani Genuya bilan muzokaralar olib borishga harakat qilishdi. Bundan tashqari, ular Manuelga yordam soʻrab Papaga murojaat qilishni taklif qilishdi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

Konstantinopolni turklar zabt etish xavfi Yevropada, ayniqsa Vengriyada koʻpchilikni harakatga keltirdi, bu esa Usmonlilarning Bolqondagi yurishining navbatdagi magʻlubiyati boʻlishi mumkin edi. Valaxiya hukmdori Mircha I keksa, 1395-yil 17-mayda Rovinj jangida gʻalaba qozonganiga qaramay, Usmonlilarning vassaliga aylanishga majbur boʻldi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;. Moreya despotligi 1394—1395-yillarda turklar bosqinidan omon qoldi. Vizantiya elchilari Bordoda joylashgan Karl VI va Lankaster gertsogi saroyiga borishdi. Natijada, Mezer gertsogi bir necha ming ritsarlarini toʻpladi. Jan de Nevers boshchiligidagi bu armiya tarkibiga marshal Busiko va oʻsha davrning boshqa mashhur va oliyjanob ritsarlari mavjud edi. Ular Sigismund boshchiligidagi [[Vengriya]] armiyasiga qoʻshilishdi. Venetsiyaliklar ikkilanib qolishdi va bu 1396-yil aprelda boshlangan harakatni kechiktirdi. Qoʻshinlar iyul oyida Budada toʻplanishdi. Fransuzlar hujumni qoʻllab-quvvatladilar, Sigismund esa ehtiyotkorlik bilan harakat qilish tarafdori edi, lekin u ittifoqchilarning nuqtai fikriga rozi boʻlishi kerak edi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;. Bu orada Tommaso Mochenigo boshchiligidagi Venetsiya floti ham dengiz orqali Konstantinopolga yetib borishga muvaffaq boʻldi&lt;ref&gt;https://archive.org/details/lafranceenorien00boucgoog/page/n5&lt;/ref&gt;. Bu flot boʻgʻozlarni himoya qilishi Vizantiya va salibchilar oʻrtasidagi aloqani taʼminlashi kerak. Biroq turklarga qarshi bir qancha muvaffaqiyatlarga qaramay, 1396 -yil 25-sentabrda salibchilar Nikopol yaqinida qaqshatqich magʻlubiyatga uchradilar&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;.

Ushbu magʻlubiyatning oqibatlari Konstantinopol uchun dahshatli boʻldi, uning rahbarlari Usmonli qamalidan xalos boʻlish uchun salibchilarning muvaffaqiyatiga ishonishgan edi. Shunday qilib, Boyazid juda tez Vizantiya imperiyasiga qarshi harakatlarini davom ettira oldi va Konstantinopolning chekka hududlari va uning muhum shaharchalaridan biri – Silivrini egallab oldi. Qamal toʻliq holda davom etdi. Bundan tashqari, Mochenigoning ketishi turklarga shahar qamalni kuchaytirishga imkon berdi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. Boyazid qoʻshinlarining koʻp qismi Konstantinopolda edi, Evrenos qoʻmondonligidagi 30 ming kishi bundan mustasno boʻlib, ular Moreani vayron qilish uchun yuborilgandilar&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

Venetsiyaliklar Vizantiya va oʻzlarining tijorat manfaatlari uchun Usmonlilar xavfli kuch ekanliklarini angladilar. 1396-yil oxiriga kelib ular Konstantinopolni mudofaa qilish uchun flotni harniy qudratini kuchaytirish uchun mablagʻ ajratdilar. Galatadagi mustamlakasi allaqachon vayron boʻlgan genuyaliklar ham Venetsiya eskadroniga oʻz kemalarini qoʻshishga rozi boʻlishdi. Manuel shaharni jangsiz taslim qilishdan bosh tortdi. Boyazid bosimni oshirish uchun Bosforning Osiyo qirgʻogʻida Anadoluhisor qal’asini qurdirdi va Manuel II ni taxtdan agʻdarish uchun Ioann VII Palaiologosdan foydalanishni rejalashtirdi. Shaharni oziq ovqat bilan taʼminlash qiyinlashdi, aholi ochlikdan aziyat chekishni boshladi, koʻpchilik qochib ketdi. Manuel II ga kelsak, u hali ham tashqi yordamga umid qildi va yordam soʻrab iltimosnomalar yubordi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;.

== 1397—1399-yillardagi fransuz yordami ==

1397-yilda qamal unchalik jiddiy emas edi, ammo Manuel II yordam soʻrash uchun bir nechta elchilarni yubordi. Konstantinopol patriarxi Polsha va Vengriya qirollarini yangi salib yurishiga chaqirdi. Konstantinopol Patriarxidan yordam soʻrab elchi [[Moskva]] Buyuk Gertsogi Vasiliy huzuriga tashrif buyurdi. Vasiliy [[qoʻshin]] yuborishni rejalashtirmagan boʻlsa-da, u mablagʻ toʻplashni eʼlon qildi. Knyazlar Mixail Tverskoy, Oleg Ryazanskiy va Vitovt pul yigʻish bilan shugʻullangan. Vizantiyaliklar uchun katta miqdorda 20 000 kumush rubl yigʻildi&lt;ref&gt;Vasilev A. A. Puteshestvie vizantiyskogo imperatora Manuila II Paleologa po Zapadnoy Yevrope // Jurnal Ministerstva narodnogo prosveщeniya. – SPb.: Tip. V. S. Balasheva, 1912. – T. XXXIX. – S. may: 41-78, iyun: 260-304.&lt;/ref&gt;. Mish-mishlarga koʻra, 1397-yilda Ioann VII genuyalik vositachilar orqali oʻz unvonini fransuz qiroliga sotishni taklif qilgan. Bonifatse IX katolik knyazlaridan Konstantinopolga indulgensiya evaziga pul berishni soʻrab, Vizantiya imperiyasini moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga harakat qildi. Angliya qiroli Genrix IV taxminan 2000 funt sterling yigʻishga muvaffaq boʻldi, ammo bu Vizantiya poytaxtiga yetib bormadi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Giovanni Andreas Vavassore, Byzantivm sive Costantineopolis.jpg|thumb|right|290px|Konstantinopol va Usmonlilar kurashi]]
Manuel II ning amakisi Teodor Kantakuzenus [[London]] va Parijga elchi sifatida bordi. U bilan uchrashgach, qirol Karl VI Nikopol uchun jangda qatnashgan marshal Busikoni Konstantinopolga yuborishga qaror qildi. Marshal 1399-yil 26-iyunda Eg-Mortni oʻz otryadi (1200 yoki 2000 kishidan iborat&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vasilev A. A. Puteshestvie vizantiyskogo imperatora Manuila II Paleologa po Zapadnoy Yevrope // Jurnal Ministerstva narodnogo prosveщeniya. – SPb.: Tip. V. S. Balasheva, 1912. – T. XXXIX. – S. may: 41-78, iyun: 260-304.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;) bilan tark etdi va Egey dengiziga joʻnadi va u yerda Venetsiya, [[Rodos]] va Lesvos qoʻshma eskadroniga qoʻshildi. Yozda u Konstantinopolga yetib bordi va u yerda deyarli 5 yil qamalda boʻlgan aholi tomonidan kutib olindi. Turklarga qarshi qilingan bir qancha janglar Vizantiyaga vaqtinchalik gʻalabalar keltirdi. Busiko [[Qora dengiz|Qora dengizga]] chiqishni himoya qilgan Riva qal’asini vayron qilishga muvaffaq boʻldi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;.

Biroq Busikoning otryadi yetarli emas edi. Konstantinopol mudofaasini kuchaytirish doirasida marshal Manuel II ni Ioann VII bilan yarashtirishga muvaffaq boʻldi. Keyin Busiko Manuelni katolik knyazlarini yangi salib yurishiga chaqirish uchun Yevropaga birga sayohat qilishga koʻndirdi. Manuel II bu taklifni qabul qildi. U Ioann VI ni oʻrinbosari sifatida qoldirdi, 1399-yil 10-dekabrda Manuel II Gʻarbga ketdi. Busico oʻz oʻrniga oʻzining zobiti Jan de Shatamoranni 100 kishilik otryad bilan qoldirdi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;.

== Diplomatik aloqalar 1399—1402 ==

Manuel Venetsiyada ish boshladi va keyin Milan yoki Padua kabi Italiyaning turli shaharlariga sayohat qildi. Shuningdek, u salib yurishlari va Konstantinopolni moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga chaqirgan papa bilan ham uchrashdi. Oʻsha paytda [[Italiya]] yunon maʼdaniyatiga qiziqa boshlagan va italyan knyazlari Manuelni iliq kutib olishgan. Ammo Manuel harbiy yordam izlayotgan edi, shuning uchun 1400-yil iyun oyida u Parijga joʻnadi va u yerda Charlz VI bilan uchrashdi. Qirol unga marshal Busikoni yangi yurish boshida Konstantinopolga yuborishga vaʼda berdi. Imperator Kastiliya va Aragon qirollari bilan ham aloqaga chiqdi. Xuddi shunday, u 1400-yil oxirida tanishgan Angliya qiroli Genrix IV dan yordam soʻrashga harakat qildi. 1401-yil fevral oyida Angliyaga qilgan safaridan ruhlangan Manuel Genrix IV&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt; tomonidan taqdim etilgan 3000 markadan tashqari hech qanday amaliy yordamsiz qaytdi. Parijga qaytgach, Manuel Aragon va Portugaliyaga maktublar yubordi, ammo u yerdan ham yordam olishning uddasidan chiqmadi. Manuel II ning ishtiyoqi asta-sekin soʻnib bordi, chunki Yevropa hukmdorlarining hech biri Konstantinopolning iltimoslariga va oʻzi ham aralashishdan bosh tortgan Venetsiya iltimoslariga qiziqish bildirishmadi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;.

Konstantinopolda Shatamoran qoʻmondonligi ostida alohida fransuz qoʻshinlari turklarga qarshi, ayniqsa oziq-ovqat izlash uchun bir nechta janglar oʻtkazdilar&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;


Boyazidga kelsak, u Konstantinopolni egallash uchun yetarli darajada tajovuzkor harakatlar qilmadi. Shahar aholisi, 1422-yilda boʻlgani kabi, buni Bibi Maryamning shafoati bilan deb oʻylashdi. Ayrim manbalar Sultonning harakatsizligini Ioann VII va Patriarx Metyu faoliyati bilan bogʻlaydilar. Ioannning 1401-yil yozida Boyazid bilan kelishishga urinishlari haqida shubhali xabarlar bor. Galatadagi genuyaliklar noilojlikdan sultonga har yili oʻlpon toʻlashga rozi boʻlishdi, degan mish-mishlar tarqaldi. Hatto Patriarx Metyu ham dushman bilan yashirin aloqada boʻlganlikda gumon qilingan, lekin u bu ayblovlarni rad etgan&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rebyz_0766-5598_1965_num_23_1_1342&lt;/ref&gt;.

Bu vaqtda Amir Temur Usmonli imperiyasining sharqiy chegaralarida paydo boʻldi. 1399-yilda Sulton Boyazid Temurning vassali Amir Arzinjondan soliq talab qila boshladi. Bu oʻzaro mojaroga sabab boʻldi va [[Amir Temur|Amir temur]] Anadoluga yurish boshladi. 1400-yilda Temur Sivasni egalladi. Vizantiya Amir Temurdan ittifoqchi sifatida foydalanishga umid qilishdi. 1401-yil avgustda Ioann VII Amir Temurga oʻz hurmatini bildirish va Vizantiyaning Boyazid halok boʻlgan taqdirda unga toʻlagan oʻlponini toʻlashni taklif qilish uchun Dominikanlik rohibni elchi sifatida yubordi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. 1402-yil 28-iyulda ikki qoʻshin Anqara yaqinida toʻqnash keldi va Usmonli qoʻshini magʻlubiyatga uchradi Boyazid asirga olinadi. Shunday qilib, 1402-yilning yozida Konstantinopolni qamal qilish toʻxtatildi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;.

== Natijalar ==

Manuel Boyazidning magʻlubiyatini 1402-yil sentabrida [[Parij|Parijda]] Shatamoran Konstantinopoldan qaytib kelganida bildi. Imperator 1403-yil 9-iyunda Konstantinopolga qaytib keldi, xuddi shu kuni Ioann VII Rumelini boshqargan Boyazidning oʻgʻli Sulaymon Chelebiy bilan shartnoma imzoladi. Vizantiya imperiyasi bu qarama-qarshilikda faqat Amir Temurning aralashuvi tufayli magʻlub boʻlmadi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

Qamal oxirida Vizantiya imperiyasi Usmonlilarning qoʻl ostiddan baʼzi shaharlarni, shu jumladan Salonikini qaytarib olish ga muvaffaq boʻldi, ammo muhim siyosiy davlat boʻlish uchun hech qachon tiklana olmadi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;.

Boyazid faol hujumga oʻtmaganining sabablaridan biri oʻqotar qurollarning yoʻqligi edi. Garchi 1394 va 1402-yillarda Usmonlilar toʻpdan foydalanganligi maʼlum boʻlsa-da, qamal vaqtida ularda hech qanday oʻq otar qurollar boʻlmagan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* {{Статья|автор=[[Васильев, Александр Александрович (историк)|Васильев А.А.]]| заглавие= Путешествие византийского императора Мануила II Палеолога по Западной Европе||издание=[[Журнал Министерства народного просвещения]]|год=1912|месяц=|число=|том=&lt;!--5, 6--&gt;XXXIX|страницы=май: 41-78, июнь: 260-304|место=СПб.|издательство={{Тип.}} V. S. Balasheva|ref=Vasilev}}
* {{книга|автор=[[Бальфур, Патрик, 3-й барон Кинросс|Кинросс, лорд]]|заглавие=Расцвет и упадок Османской империи|оригинал=Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire|место=М.|издательство= Крон-Пресс|год=1999|страниц=696|isbn=5-232-00732-7|ref=Кинросс}}
* {{Книга|автор=[[Острогорский, Георгий Александрович|Острогорский Г. А.]]|заглавие=История Византийского государства|ссылка=https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ|ответственный=Пер. с нем.: [[Грацианский, Михаил Вячеславович|М.В. Грацианский]]; ред.: [[Кузенков, Павел Владимирович|П.В. Кузенков]]|издание=|место=М.|издательство=Сибирская благозвонница|год=2011|страницы=|страниц=895|isbn=978-5913624581|isbn2=|ref=Острогорский}}
* {{Книга|автор=[[Пенской, Виталий Викторович|Пенской В. В.]]|часть=Пушки для султана. Османское войско эпохи расцвета (конец XV-1-я половина XVI вв.)|ссылка часть=http://tochka.gerodot.ru/military/glava3_2.htm|заглавие=Великая огнестрельная революция|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Эксмо]]|год=2010|страницы=|страниц=|isbn=978-5-699-40936-5|isbn2=|ref=Пенской}}
* {{Книга|автор=|заглавие=Livre des faits du bon messire Jean le Maingre, dit Bouciquaut, mareschal de France et gouverneur de Jennes.
* {{книга|автор= Bréhier Louis |заглавие=Vie et mort de Byzance|ссылка=https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance|ответственный=Albin Michel
* {{статья|автор=Gautier Paul|заглавие= Un récit inédit du siège de Constantinople par les Turcs (1394-1402)|ссылка= http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rebyz_0766-5598_1965_num_23_1_1342 |издание=Revue des études byzantines|volume=23|год=1965|pages=100—117|ref=Gautier}}{{ref-fr}}
* {{Книга|автор=Nicol D. M.|заглавие=The Last Centuries of Byzantium[[Cambridge University Press]]|год=1972 |pages=296—317|isbn=|isbn2=|ref=Nicol
* {{Книга|автор=Setton K. M.|заглавие=The Papacy and the Levant, 1204-1571: The fifteenth century[[American Philosophical Society]]|год=1976|страниц=608|isbn=9780871691279|ref=Setton}}
* {{Книга|автор=Le Roulx Joseph Delaville|заглавие=La France en Orient au xive siècle}}

[[Turkum:Tarix]]
[[Turkum:Boyazid I]]</text>
      <sha1>hsslnb5tztlv2kmr3bzamwtn23hgix9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121567</id>
      <parentid>6121566</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21799" sha1="r2krlx75468opj5wloylrmlk0m98mwn" xml:space="preserve">{{Urush bilgiqutisi
|nomi= Knstantinopol qamali
|qismi=
|tasvir= [[Fayl:Map of Constantinople, Buondelmonti.jpg|290px|Konstantinopol xaritasi]]
|sana= 1394-1402-yillar
|yer= [[Konstantinopol]]
|sabab= 
|natija= Boyazidning Anqaradagi mag'lubiyati tufayli qamal to'xtatilgan
|oʻzgarishlar=
|raqib1= [[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[Vizantiya imperyasi]]
|raqib2= [[Fayl:Ottoman flag by Hieronymus Bosch.svg|35x24px]] [[Usmoniylar Imperyasi]]
|raqib3=
|qomondon1=
[[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[Manuel II Palaiologos]] 
[[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[John VII Palaiologos]]
[[Fayl:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|35x24px]] [[Marshal de Boucicaut]]
|qomondon2= [[Fayl:Ottoman flag by Hieronymus Bosch.svg|35x24px]] [[Boyazid I]]
|qomondon3=
|kuch1= 
|kuch2=
|kuch3=
|yoqotishlar1=
|yoqotishlar2=
|yoqotishlar3=
|umumiy_yoʻqotishlar=
|ilova=
}}

'''Konstantinopol qamali (1394-1402)''' – [[Usmoniylar davlati|Usmonlilar]] sultoni [[Boyazid I]] tomonidan sakkiz yil oraliqda (1394—1402) davom etgan. [[Usmonli imperiyasi]]ning armiyasi hali oʻqotar qurollar bilan taʼminlanmagan edi, Boyazid parallel ravishda boshqa harbiy yurishlarni boshqargan, shuning uchun bu sakkiz yil davomida faol harbiy harakatlar boʻlmagan. Quruqlik tomondan Konstantinopol toʻsib qoʻyilgan, ammo Usmonli flotining qudrati pastligi = tufayli shaharga dengiz yoʻli kirishga deyarli hech qanday qarshiliklar boʻlmagan. Konstantinopolni qamal qilish nasroniy hukmdorlarini Usmonli ekspansiyasiga qarshi birgalikda harakat qilishga majbur qildi. Nikopolga [[Salib yurishlari|salib yurishi]] uyushtirildi, u nasroniy qoʻshinlarining magʻlubiyati bilan yakunlandi. Anqara jangida Amirr Temurning Boyazid ustidan qozongan gʻalabasigina shaharni taslim boʻlishdan saqlab qoldi.

== Birinchi qamal ==

1354-yilda Gallipoli egallab olingandan soʻng, Usmonlilar Bolqon davlatlariga doimiy hujumlar uchun uchun qarorgoh tayyorladilar. 1374-yilda [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]] Usmonli sultonining vassaliga aylandi. Vizantiya imperatori Ioann V Paleologos 1391-yil 16-fevralda vafot etdi. Boyazid tomonidan Bursada garovga olingan oʻgʻli Manuel II Palaiologos Vizantiya taxtini egallash uchun qochishga muvaffaq boʻldi. Bu Boyazidning gʻazabini qoʻzgʻatdi va Boyazid tomonidan Konstantinopolning 7 oy davom etgan qamaliga olib keldi&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. Manuel sezilarli darajada Usmonlilar tomonga yon bosganidan keyin qamal toʻxtatildi. Jumladan, Konstantinopolda [[islom]] saroyi tashkil etiladigan boʻldi bundan tashqari, olti ming kishilik Usmonli garnizoni ham shaharda joylashish huquqini qoʻlga kiritdi, shaharning butun bir chorak qismi koʻchmanchi musulmonlar uchun ajratildi&lt;ref&gt;Kinross, lord. Rassvet i upadok Osmanskoy imperii = Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire. – M.: Kron-Press, 1999. – 696 s. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. Tez orada Manuil Boyazidning yurishiga qoʻshilish uchun Anadoludagi Sulton qarorgohiga chaqirildi. Onasini Konstantinopolda oʻz oʻrniga boshqaruvchi sifatida qoldirib, 1391-yil 8-iyunda Manuel sultonning buyrugʻiga boʻysunib Anadoluga yetib bordi. 1392-yil yanvargacha Manuel Boyazid bilan birga jang majbur boʻldi. Uning kuzatganlari, boshidan kechirganlari uyga yuborilgan maktublarda aks etardi. Boyazidning Manuil va uning jiyani Ioann ishtirok etgan yurishi Jandariylarning shaharlari Kastamon va Sinopni egallashga qaratilgan edi. Bu yurishda Manuel Usmonlilar tomonidan zabt etilgan yunon shaharlari nimalarga aylanayotganini, qanday vayronagarchilikka uchraganini koʻrib xulosa chiqarardi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;.

1393/94-yil qishda Boyazid oʻz hokimiyatini qayta tiklash va Palaiologoiylar va ularning Moreadagi siyosatini qoralash uchun Serresda oʻz vassallarini toʻpladi&lt;ref&gt;Bréhier Louis. Vie et mort de Byzance / Albin Michel. – P., 2006.&lt;/ref&gt;. Boyazid nazoratidagi davlatlarning hukmdorlari bu chaqiriqni shaxsan qabul qilishdi va ularning har biri boshqa hukumdorlar chaqirilganini bilmas edi. Ular shunday sharoitda bir-birlarini uchratganlaridan hayron boʻlib, Sulton ularni oʻldirish uchun hammasini toʻplagan, degan xayolga borishdi. Manuel imperatorlik tojini saqlab qolgan holda yigʻilishni tark etdi, lekin Boyaziddan yangi chaqiriq olganida, unga boʻysunishdan bosh tortdi. More despoti Teodorning qarshiligi bilan birgalikda bu sultonning gʻazabini qoʻzgʻatdi, u 1394-yil sentabrda Konstantinopol atrofini vayron qildi va shaharni qamal qilishni boshladi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

== Qamal ==
=== 1394—1396-yilgi salib yurushlari ===

1394—1396-yillarda Konstantinopol quruqlikdan qamal qilingan. Usmonlilar uchun hech kimning shaharga kirishi ham, chiqmaligi ham yetarli edi. 1394- yil boshida Manuel II venetsiyaliklar bilan aloqaga chiqdi, ular shahar turklar tomonidan bosib olingan taqdirda savdo munosabatlarining muvaffaqiyatsizlikka uchrashidan qoʻrqishdi. Venetsiyaliklar Manuelning ushbu qiyin holatidan chiqib ketishiga oʻz yordamlarini berishlarini bildirishib Konstantinopolga don yubordilar, raqibi va dushmani Genuya bilan muzokaralar olib borishga harakat qilishdi. Bundan tashqari, ular Manuelga yordam soʻrab Papaga murojaat qilishni taklif qilishdi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

Konstantinopolni turklar zabt etish xavfi Yevropada, ayniqsa Vengriyada koʻpchilikni harakatga keltirdi, bu esa Usmonlilarning Bolqondagi yurishining navbatdagi magʻlubiyati boʻlishi mumkin edi. Valaxiya hukmdori Mircha I keksa, 1395-yil 17-mayda Rovinj jangida gʻalaba qozonganiga qaramay, Usmonlilarning vassaliga aylanishga majbur boʻldi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;. Moreya despotligi 1394—1395-yillarda turklar bosqinidan omon qoldi. Vizantiya elchilari Bordoda joylashgan Karl VI va Lankaster gertsogi saroyiga borishdi. Natijada, Mezer gertsogi bir necha ming ritsarlarini toʻpladi. Jan de Nevers boshchiligidagi bu armiya tarkibiga marshal Busiko va oʻsha davrning boshqa mashhur va oliyjanob ritsarlari mavjud edi. Ular Sigismund boshchiligidagi [[Vengriya]] armiyasiga qoʻshilishdi. Venetsiyaliklar ikkilanib qolishdi va bu 1396-yil aprelda boshlangan harakatni kechiktirdi. Qoʻshinlar iyul oyida Budada toʻplanishdi. Fransuzlar hujumni qoʻllab-quvvatladilar, Sigismund esa ehtiyotkorlik bilan harakat qilish tarafdori edi, lekin u ittifoqchilarning nuqtai fikriga rozi boʻlishi kerak edi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;. Bu orada Tommaso Mochenigo boshchiligidagi Venetsiya floti ham dengiz orqali Konstantinopolga yetib borishga muvaffaq boʻldi&lt;ref&gt;https://archive.org/details/lafranceenorien00boucgoog/page/n5&lt;/ref&gt;. Bu flot boʻgʻozlarni himoya qilishi Vizantiya va salibchilar oʻrtasidagi aloqani taʼminlashi kerak. Biroq turklarga qarshi bir qancha muvaffaqiyatlarga qaramay, 1396 -yil 25-sentabrda salibchilar Nikopol yaqinida qaqshatqich magʻlubiyatga uchradilar&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;.

Ushbu magʻlubiyatning oqibatlari Konstantinopol uchun dahshatli boʻldi, uning rahbarlari Usmonli qamalidan xalos boʻlish uchun salibchilarning muvaffaqiyatiga ishonishgan edi. Shunday qilib, Boyazid juda tez Vizantiya imperiyasiga qarshi harakatlarini davom ettira oldi va Konstantinopolning chekka hududlari va uning muhum shaharchalaridan biri – Silivrini egallab oldi. Qamal toʻliq holda davom etdi. Bundan tashqari, Mochenigoning ketishi turklarga shahar qamalni kuchaytirishga imkon berdi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. Boyazid qoʻshinlarining koʻp qismi Konstantinopolda edi, Evrenos qoʻmondonligidagi 30 ming kishi bundan mustasno boʻlib, ular Moreani vayron qilish uchun yuborilgandilar&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

Venetsiyaliklar Vizantiya va oʻzlarining tijorat manfaatlari uchun Usmonlilar xavfli kuch ekanliklarini angladilar. 1396-yil oxiriga kelib ular Konstantinopolni mudofaa qilish uchun flotni harniy qudratini kuchaytirish uchun mablagʻ ajratdilar. Galatadagi mustamlakasi allaqachon vayron boʻlgan genuyaliklar ham Venetsiya eskadroniga oʻz kemalarini qoʻshishga rozi boʻlishdi. Manuel shaharni jangsiz taslim qilishdan bosh tortdi. Boyazid bosimni oshirish uchun Bosforning Osiyo qirgʻogʻida Anadoluhisor qal’asini qurdirdi va Manuel II ni taxtdan agʻdarish uchun Ioann VII Palaiologosdan foydalanishni rejalashtirdi. Shaharni oziq ovqat bilan taʼminlash qiyinlashdi, aholi ochlikdan aziyat chekishni boshladi, koʻpchilik qochib ketdi. Manuel II ga kelsak, u hali ham tashqi yordamga umid qildi va yordam soʻrab iltimosnomalar yubordi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;.

== 1397—1399-yillardagi fransuz yordami ==

1397-yilda qamal unchalik jiddiy emas edi, ammo Manuel II yordam soʻrash uchun bir nechta elchilarni yubordi. Konstantinopol patriarxi Polsha va Vengriya qirollarini yangi salib yurishiga chaqirdi. Konstantinopol Patriarxidan yordam soʻrab elchi [[Moskva]] Buyuk Gertsogi Vasiliy huzuriga tashrif buyurdi. Vasiliy [[qoʻshin]] yuborishni rejalashtirmagan boʻlsa-da, u mablagʻ toʻplashni eʼlon qildi. Knyazlar Mixail Tverskoy, Oleg Ryazanskiy va Vitovt pul yigʻish bilan shugʻullangan. Vizantiyaliklar uchun katta miqdorda 20 000 kumush rubl yigʻildi&lt;ref&gt;Vasilev A. A. Puteshestvie vizantiyskogo imperatora Manuila II Paleologa po Zapadnoy Yevrope // Jurnal Ministerstva narodnogo prosveщeniya. – SPb.: Tip. V. S. Balasheva, 1912. – T. XXXIX. – S. may: 41-78, iyun: 260-304.&lt;/ref&gt;. Mish-mishlarga koʻra, 1397-yilda Ioann VII genuyalik vositachilar orqali oʻz unvonini fransuz qiroliga sotishni taklif qilgan. Bonifatse IX katolik knyazlaridan Konstantinopolga indulgensiya evaziga pul berishni soʻrab, Vizantiya imperiyasini moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga harakat qildi. Angliya qiroli Genrix IV taxminan 2000 funt sterling yigʻishga muvaffaq boʻldi, ammo bu Vizantiya poytaxtiga yetib bormadi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Giovanni Andreas Vavassore, Byzantivm sive Costantineopolis.jpg|thumb|right|290px|Konstantinopol va Usmonlilar kurashi]]
Manuel II ning amakisi Teodor Kantakuzenus [[London]] va Parijga elchi sifatida bordi. U bilan uchrashgach, qirol Karl VI Nikopol uchun jangda qatnashgan marshal Busikoni Konstantinopolga yuborishga qaror qildi. Marshal 1399-yil 26-iyunda Eg-Mortni oʻz otryadi (1200 yoki 2000 kishidan iborat&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vasilev A. A. Puteshestvie vizantiyskogo imperatora Manuila II Paleologa po Zapadnoy Yevrope // Jurnal Ministerstva narodnogo prosveщeniya. – SPb.: Tip. V. S. Balasheva, 1912. – T. XXXIX. – S. may: 41-78, iyun: 260-304.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;) bilan tark etdi va Egey dengiziga joʻnadi va u yerda Venetsiya, [[Rodos]] va Lesvos qoʻshma eskadroniga qoʻshildi. Yozda u Konstantinopolga yetib bordi va u yerda deyarli 5 yil qamalda boʻlgan aholi tomonidan kutib olindi. Turklarga qarshi qilingan bir qancha janglar Vizantiyaga vaqtinchalik gʻalabalar keltirdi. Busiko [[Qora dengiz|Qora dengizga]] chiqishni himoya qilgan Riva qal’asini vayron qilishga muvaffaq boʻldi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;.

Biroq Busikoning otryadi yetarli emas edi. Konstantinopol mudofaasini kuchaytirish doirasida marshal Manuel II ni Ioann VII bilan yarashtirishga muvaffaq boʻldi. Keyin Busiko Manuelni katolik knyazlarini yangi salib yurishiga chaqirish uchun Yevropaga birga sayohat qilishga koʻndirdi. Manuel II bu taklifni qabul qildi. U Ioann VI ni oʻrinbosari sifatida qoldirdi, 1399-yil 10-dekabrda Manuel II Gʻarbga ketdi. Busico oʻz oʻrniga oʻzining zobiti Jan de Shatamoranni 100 kishilik otryad bilan qoldirdi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;.

== Diplomatik aloqalar 1399—1402 ==

Manuel Venetsiyada ish boshladi va keyin Milan yoki Padua kabi Italiyaning turli shaharlariga sayohat qildi. Shuningdek, u salib yurishlari va Konstantinopolni moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga chaqirgan papa bilan ham uchrashdi. Oʻsha paytda [[Italiya]] yunon maʼdaniyatiga qiziqa boshlagan va italyan knyazlari Manuelni iliq kutib olishgan. Ammo Manuel harbiy yordam izlayotgan edi, shuning uchun 1400-yil iyun oyida u Parijga joʻnadi va u yerda Charlz VI bilan uchrashdi. Qirol unga marshal Busikoni yangi yurish boshida Konstantinopolga yuborishga vaʼda berdi. Imperator Kastiliya va Aragon qirollari bilan ham aloqaga chiqdi. Xuddi shunday, u 1400-yil oxirida tanishgan Angliya qiroli Genrix IV dan yordam soʻrashga harakat qildi. 1401-yil fevral oyida Angliyaga qilgan safaridan ruhlangan Manuel Genrix IV&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt; tomonidan taqdim etilgan 3000 markadan tashqari hech qanday amaliy yordamsiz qaytdi. Parijga qaytgach, Manuel Aragon va Portugaliyaga maktublar yubordi, ammo u yerdan ham yordam olishning uddasidan chiqmadi. Manuel II ning ishtiyoqi asta-sekin soʻnib bordi, chunki Yevropa hukmdorlarining hech biri Konstantinopolning iltimoslariga va oʻzi ham aralashishdan bosh tortgan Venetsiya iltimoslariga qiziqish bildirishmadi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance&lt;/ref&gt;.

Konstantinopolda Shatamoran qoʻmondonligi ostida alohida fransuz qoʻshinlari turklarga qarshi, ayniqsa oziq-ovqat izlash uchun bir nechta janglar oʻtkazdilar&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;


Boyazidga kelsak, u Konstantinopolni egallash uchun yetarli darajada tajovuzkor harakatlar qilmadi. Shahar aholisi, 1422-yilda boʻlgani kabi, buni Bibi Maryamning shafoati bilan deb oʻylashdi. Ayrim manbalar Sultonning harakatsizligini Ioann VII va Patriarx Metyu faoliyati bilan bogʻlaydilar. Ioannning 1401-yil yozida Boyazid bilan kelishishga urinishlari haqida shubhali xabarlar bor. Galatadagi genuyaliklar noilojlikdan sultonga har yili oʻlpon toʻlashga rozi boʻlishdi, degan mish-mishlar tarqaldi. Hatto Patriarx Metyu ham dushman bilan yashirin aloqada boʻlganlikda gumon qilingan, lekin u bu ayblovlarni rad etgan&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rebyz_0766-5598_1965_num_23_1_1342&lt;/ref&gt;.

Bu vaqtda Amir Temur Usmonli imperiyasining sharqiy chegaralarida paydo boʻldi. 1399-yilda Sulton Boyazid Temurning vassali Amir Arzinjondan soliq talab qila boshladi. Bu oʻzaro mojaroga sabab boʻldi va [[Amir Temur|Amir temur]] Anadoluga yurish boshladi. 1400-yilda Temur Sivasni egalladi. Vizantiya Amir Temurdan ittifoqchi sifatida foydalanishga umid qilishdi. 1401-yil avgustda Ioann VII Amir Temurga oʻz hurmatini bildirish va Vizantiyaning Boyazid halok boʻlgan taqdirda unga toʻlagan oʻlponini toʻlashni taklif qilish uchun Dominikanlik rohibni elchi sifatida yubordi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;. 1402-yil 28-iyulda ikki qoʻshin Anqara yaqinida toʻqnash keldi va Usmonli qoʻshini magʻlubiyatga uchradi Boyazid asirga olinadi. Shunday qilib, 1402-yilning yozida Konstantinopolni qamal qilish toʻxtatildi&lt;ref&gt;https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ&lt;/ref&gt;.

== Natijalar ==

Manuel Boyazidning magʻlubiyatini 1402-yil sentabrida [[Parij|Parijda]] Shatamoran Konstantinopoldan qaytib kelganida bildi. Imperator 1403-yil 9-iyunda Konstantinopolga qaytib keldi, xuddi shu kuni Ioann VII Rumelini boshqargan Boyazidning oʻgʻli Sulaymon Chelebiy bilan shartnoma imzoladi. Vizantiya imperiyasi bu qarama-qarshilikda faqat Amir Temurning aralashuvi tufayli magʻlub boʻlmadi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317.&lt;/ref&gt;.

Qamal oxirida Vizantiya imperiyasi Usmonlilarning qoʻl ostiddan baʼzi shaharlarni, shu jumladan Salonikini qaytarib olish ga muvaffaq boʻldi, ammo muhim siyosiy davlat boʻlish uchun hech qachon tiklana olmadi&lt;ref&gt;Nicol D. M. The Last Centuries of Byzantium. – Cambr.: Cambridge University Press, 1972. – P. 296—317&lt;/ref&gt;.

Boyazid faol hujumga oʻtmaganining sabablaridan biri oʻqotar qurollarning yoʻqligi edi. Garchi 1394 va 1402-yillarda Usmonlilar toʻpdan foydalanganligi maʼlum boʻlsa-da, qamal vaqtida ularda hech qanday oʻq otar qurollar boʻlmagan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* {{Статья|автор=[[Васильев, Александр Александрович (историк)|Васильев А.А.]]| заглавие= Путешествие византийского императора Мануила II Палеолога по Западной Европе||издание=[[Журнал Министерства народного просвещения]]|год=1912|месяц=|число=|том=&lt;!--5, 6--&gt;XXXIX|страницы=май: 41-78, июнь: 260-304|место=СПб.|издательство={{Тип.}} V. S. Balasheva|ref=Vasilev}}
* {{книга|автор=[[Бальфур, Патрик, 3-й барон Кинросс|Кинросс, лорд]]|заглавие=Расцвет и упадок Османской империи|оригинал=Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire|место=М.|издательство= Крон-Пресс|год=1999|страниц=696|isbn=5-232-00732-7|ref=Кинросс}}
* {{Книга|автор=[[Острогорский, Георгий Александрович|Острогорский Г. А.]]|заглавие=История Византийского государства|ссылка=https://books.google.ru/books?id=i1B3kQEACAAJ|ответственный=Пер. с нем.: [[Грацианский, Михаил Вячеславович|М.В. Грацианский]]; ред.: [[Кузенков, Павел Владимирович|П.В. Кузенков]]|издание=|место=М.|издательство=Сибирская благозвонница|год=2011|страницы=|страниц=895|isbn=978-5913624581|isbn2=|ref=Острогорский}}
* {{Книга|автор=[[Пенской, Виталий Викторович|Пенской В. В.]]|часть=Пушки для султана. Османское войско эпохи расцвета (конец XV-1-я половина XVI вв.)|ссылка часть=http://tochka.gerodot.ru/military/glava3_2.htm|заглавие=Великая огнестрельная революция|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Эксмо]]|год=2010|страницы=|страниц=|isbn=978-5-699-40936-5|isbn2=|ref=Пенской}}
* {{Книга|автор=|заглавие=Livre des faits du bon messire Jean le Maingre, dit Bouciquaut, mareschal de France et gouverneur de Jennes.
* {{книга|автор= Bréhier Louis |заглавие=Vie et mort de Byzance|ссылка=https://ru.scribd.com/document/173890687/Brehier-Vie-Et-Mort-Byzance|ответственный=Albin Michel
* {{статья|автор=Gautier Paul|заглавие= Un récit inédit du siège de Constantinople par les Turcs (1394-1402)|ссылка= http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rebyz_0766-5598_1965_num_23_1_1342 |издание=Revue des études byzantines|volume=23|год=1965|pages=100—117|ref=Gautier}}{{ref-fr}}
* {{Книга|автор=Nicol D. M.|заглавие=The Last Centuries of Byzantium[[Cambridge University Press]]|год=1972 |pages=296—317|isbn=|isbn2=|ref=Nicol
* {{Книга|автор=Setton K. M.|заглавие=The Papacy and the Levant, 1204-1571: The fifteenth century[[American Philosophical Society]]|год=1976|страниц=608|isbn=9780871691279|ref=Setton}}
* {{Книга|автор=Le Roulx Joseph Delaville|заглавие=La France en Orient au xive siècle}}

[[Turkum:Tarix]]
[[Turkum:Boyazid I]]</text>
      <sha1>r2krlx75468opj5wloylrmlk0m98mwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maine-coon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739903</id>
    <revision>
      <id>6121679</id>
      <parentid>6049955</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13672" sha1="dar56obq9hzaze1x09hbvs61f6764pb" xml:space="preserve">'''Meyn Kun''' ({{lang-en|Maine Coon}}) - Amerika Qo'shma Shtatlarining shimoli-sharqidagi [[Meyn]] shtati mushuklaridan kelib chiqqan [[Shimoliy Amerika]]ning an'anaviy mushuk zoti hisoblanadi.

&quot;Maine Coon&quot; nomi ikki so'zdan olingan. Birinchisi, Meyn shtatining nomi, ikkinchisi esa {{lang-en|racoon}} so'zidan olingan bo’lib, &quot;rakun&quot; deb tarjima qilinadi.

Bu Meyn shtatining rasmiy shtat ramzidir.

Mushuklarning eng yirik zoti hisoblanib, erkaklarining vazni 5,9 dan 8,2&amp;nbsp;kg gacha (kastratsiyalangan - 15&amp;nbsp;kg gacha), urg'ochilari esa 3,6 dan 5,4&amp;nbsp;kg gacha (kastratsiyalangan - 7,5-8,5&amp;nbsp;kg gacha)&lt;ref name=&quot;Weight&quot;&gt;{{kitob manbasi|title=The Maine Coon Cat|publisher={{Нп3|Capstone Publishers|Capstone Press|en|Capstone Publishers}}|year=2000|location=Minnesota|pages=4|isbn=0-7368-0565-6|author=Mattern, Joanne; Pedley, Carol A.}}&lt;/ref&gt;. Voyaga yetgan Meyn-kun mushuklarining yerdan balandliklari 25 dan 41 sm gacha, dumi bilan qo'shib hisoblaganda umumiy uzunligi 120 sm gacha (dumining uzunligi 36 sm gacha)&lt;ref name=&quot;RoyalCanin&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Maine Coon: A Gentle Giant|nashriyot=[[Royal Canin]]|url=http://www.royalcanin.us/brochures/maine_coon_31_brochure.pdf|format=pdf|kirish sanasi=2008-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110723080912/http://www.royalcanin.us/brochures/maine_coon_31_brochure.pdf|arxivsana=2011-07-23}}&lt;/ref&gt;. Mushukning to'liq potentsial hajmiga 3 yoshdan 5 yoshgacha bo’lgan muddatda yetishadi, boshqa mushuklarning ko'pchiligida esa 1 yoshda o'z hajmini to'liq egallaydi&lt;ref name=&quot;CFF&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Maine Coon Cat|nashriyot=Cat Fanciers Federation|url=http://cffinc.org/files/pdf/MAINECOON.pdf|kirish sanasi=2017-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091229171306/http://cffinc.org/files/pdf/MAINECOON.pdf|arxivsana=2009-12-29}}&lt;/ref&gt;. Biroq boshqa asta-sekin yetiladigan zotlari ham bor, ular kattaligi ham yirik (masalan, Norvegiya o'rmon mushugi). Barcha meyn-kun quloqlari uchlarida mayda tuklarga ega bo'lishadi. Meyn-kun tanasining uzunligi bir metr yoki undan ham uzun bo'ladi,  rasmiy ravishda ro'yxatga olingan eng uzun Meyn-kunning tanasi uzunligi 1 metr 23 santimetrga teng edi.

Yangi tug'ilgan, Meyn Coon mushukchalari oddiy mushukchalarga qaraganda biroz kattaroqdir. Yashab keta oladigan yangi tug'ilgan Meyn-kun mushukchalarining eng kam vazni 80 gramm, Meyn-kun mushukchalarining normal vazni 100-180 gramm.{{manba kerak|22|04|2021}}  Meyn-kundagi [[jinsiy dimorfizm]] sezilarli darajada namoyon bo'ladi. Mushuklar tug'ilishda kattalar kabi urg'ochilari  erkaklarga qaraganda sezilarli darajada kichikroq bo'lishadi. Og'irlikdagi farq uchdan birgacha bo'lishi mumkin, mushuklar o'rtasidagi vaznning o'rtacha to'rtdan bir qismi.

Meyn Kun - uzun yungli mushuk. Jun qoplami yumshoq va ipakdek mayin, jun tuzilishi va rangi zot turiga qarab farq qilishi mumkin. Bosh va yelkalardagi yunglari uzunligi qisqaroq, qorin va yon tomonlarda yunglar uzunroq, ba'zi mushuklarning bo'ynida dekorativ yelka yunglari mavjud. Ko'pgina mahalliy zotlar singari, Meyn Coon juni mavsumiy o'zgarishlarga duchor bo'ladi, yozda u yengilroq va qisqa, qishda yungi biroz uzunroq va zich pastki juni yanada rivojlanadi.

Meyn-kunlar oddiy uy mushuklariga xos boʻlgan har qanday rangda bo'lishi mumkin, ammo shokolad, lavanda, rang-barang  kabi boshqa zotlarning mumkin boʻlgan aralashmasini ko'rsatadigan sun'iy ranglarni barcha federatsiyalar ham qabul qilmaydi. Masalan, Meyn-kun ranglaridagi rang nuqtasi faqat TICAda qabul qilinadi. Zotdagi eng keng tarqalgan naqsh - Rossiyada &quot;jaydari&quot; rang sifatida tanilgan jigarrang. Ko'zning barcha ranglari rang standartlariga muvofiq qabul qilinadi, oq rangdan tashqari jun rangi ko'k boʻlgan mushuklarda (ya'ni, ikki xil rangdagi ko'z) paydo boʻlgan hollar bundan mustasno.

Meyn-kun jun qoplamasi  qalin va sovuq iqlimga juda moslashgan. Qorindagi zich yung va orqa oyoqlarda cho'zilgan yunglar  muz ustida cho'kkalab o'tirishga imkon beradi, zotning doimiy xususiyati boʻlgan panjalar orasidagi polidaktiliya va uzun tuklar qorda yurishni osonlashtiradi. Qorda bu panjalar juda muhim, chunki ular panjalarga sezilarli qo'shimcha vaznsiz barqarorlikni beradi. Ichkaridan oʻsib chiqqan junli va choʻzilgan jun to'plari quloqlarda issiqlikni saqlashga yordam beradi.

[[Yangi Angliya]] hududida yashovchi asl Meyn-kun mushuklarining ko'pchiligi polidaktilizm (bir yoki bir nechta qo'shimcha barmoqlarning mavjudligi) xususiyatiga ega edi. Garchi ba'zi manbalarda bu xususiyat Meyn shtatidagi Meyn-kun mushuklar populatsiyasining taxminan 40 foizida sodir boʻlgan deb hisoblansa-da, polidaktilizm endi kamdan-kam hollarda Meyn Kunda shou rishtalarida uchraydi, chunki bu umumiy me'yorlar bo'yicha qabul qilinishi mumkin emas. Qadimgi mahalliy zotga xos boʻlgan bu xususiyat shou halqalarida avtomatik diskvalifikatsiya boʻlgani sababli zotda deyarli yo'q bo'lib ketgan. Hozirgi vaqtda polidaktiliya geni mushukning sog'lig'iga xavf tug'dirmaydigan asosiy autosomal dominant gen ekanligi isbotlangan. Hozirgi vaqtda xususiy tashkilotlar va selektsionerlar Meyn-Kunlarda polidaktiliyaning yo'qolishining oldini olishni o'z oldiga maqsad qilib qo'ygan va bunday hayvonlarni WCF va OFK tomonidan qabul qilingan asosiy zot liniyalaridan alohida ko'paytirishni maqsad qilgan.

Meyn Kunda polidaktiliyani qabul qiluvchi federatsiyalar: CFA, TICA, CFF, ACFA, NZCF.

== Zotning tarixi ==
[[Fayl:Cosey_the_Maine_Coon_cat,_1895.jpg|left|thumb|221x221px| &lt;small&gt;Kosi ismli mushuk 1895-yilda Nyu-Yorkdagi Madison Square Gardensdagi mushuklar ko'rgazmasida g'olib chiqdi.&lt;/small&gt;]]
Meyn kun  zoti  sovuq iqlim sharoiti ta'siri ostida tabiiy ravishda rivojlangan zot hisoblanadi. Meyn-kunlarning kelib chiqishi haqida &quot;muqobil&quot; versiyalar (turli xil afsonalar) mavjud. Maine Coons adabiyotda birinchi marta 1861-yilda tilga olingan. &quot;Dengiz oti&quot; kemasidan kapitan Jenks ismli mushuk haqidagi ma'lumoti shu vaqtga to'g'ri keladi.

U 1861-yilda Boston va Nyu-Yorkdagi ko'rgazmalarda namoyish etilgan va bu zot mashhurligining boshlanishiga sabab  bo'ldi , ammo 19-20-asrlar oxirida,  uzun yungli  forslar Meyn-kundan oshib ketishdi. Meyn-kunni zot sifatida faqat dehqonlar uning kattaligi va ovchilik fazilatlarini qadrlaganliklari sababli saqlab  qolishdi.

Zamonaviy zot standartlari 1967-yilda qabul qilingan.  1990-yillarda Meyn-kun o'zining  haqiqiy mashhurligiga  erishgan. Ammo Meyn Kunlar birinchi marta 1908-yilda CFA felinologik federatsiyasida zot sifatida ro'yxatga olingan, u yerda Molli Bond ismli Meyn-kun mushugi ushbu federatsiyada ro'yxatga olingan beshinchi mushuk  boʻlgan.

2002-yildan beri WCF Bosh Assambleyasining  Milanda bo'lib o'tgan yig'ilishda ushbu zotning genotipi to'g'risidagi ma'lumotlarga asoslanib, Meyn-kunlarni quyidagi zotlarning mushuklari bilan chatishtirish maqul deb topilgan bu zotlar : Norvegiya o'rmoni mushugi, Turk Angorasi, Sibir mushugi. Bunday chatishtirishning  zarurligi va maqsadga muvofiqligi to'g'risida qaror klub rahbari tomonidan qabul qilingan.                                                                                                                Meyn-kun qishki qattiq iqlim sharoitida omon qolish uchun bir nechta jismoniy moslashuvlarga ega. Ularning suvga chidamli zich mo'ynalari uzunroq va pastki va orqa tomonida dag'alroq bo'lib, ular yurganda yoki qor yoki muzning nam yuzasida o'tirganda qo'shimcha himoya qiladi. Katta panjalar qor ustida yurishni osonlashtiradi va ko'pincha qor tuflisiga qiyoslanadi. Oyoq barmoqlari orasidan o'sib chiqqan uzun mo'ynalari oyoq barmoqlarini issiq ushlab turishga yordam beradi va qor ustida yurishga yordam beradi, bu esa panjalarga ortiqcha vaznsiz qo'shimcha tuzilish beradi. 

=== '''Ranglari''' ===
Meyn-kunlar boshqa mushuklar kabi har qanday rangga ega bo'lishi mumkin. Shokolad, lavanta, siam naqshlari yoki &quot;belgilangan&quot; naqshlar kabi chatishtirishni ko'rsatadigan ranglar ba'zi zot standartlari tomonidan qabul qilinmaydi. Bu universal emas; Belgilangan naqsh, masalan, TICA va CFA tomonidan qabul qilinadi. Zotda eng ko'p uchraydigan naqsh jigarrang tabbydir. Ko'zning barcha ranglari zot standartlari bo'yicha qabul qilinadi, ko'k yoki g'alati ko'zlar bundan mustasno, ya'ni heterokromiya iridiy (turli rangdagi ikkita ko'z), oq rangdan tashqari palto ranglariga ega mushuklarda. 

=== '''Hajmi''' ===
Meyn-kun 1980-yillarning o'rtalarida Savanna mushuki paydo bo'lgunga qadar uy mushuklarining eng katta zoti hisoblangan, ammo u hali ham eng yirik gibrid bo'lmagan zotdir. 10,0 kg gacha), urg'ochilarning vazni 12 dan 15 gacha (5,4 dan 6,8 kg gacha). Voyaga etganlarning bo'yi 10 dan 16 gacha (25 va 41 sm) o'zgarishi mumkin va ularning uzunligi 38 (97 sm) gacha, dumi bilan birga uzunligi 14 (36 sm) ga yetishi mumkin. Uzun va tikka  mo‘ynali bo‘lib, dumi deyarli yenot dumiga o‘xshaydi. Tanasi qattiq va mushaklari baquvvatdir, bu ularning vaznini qo'llab-quvvatlash uchun zarurdir va ko'krak kengdir. Meyn-kunlar to'rtburchak tana shakliga ega va jismonan yetuklikka sekin erishadi; Ularning to'liq hajmi odatda uch yoshdan besh yoshgacha, boshqa mushuklarda esa taxminan bir yil davom etadi.[[Fayl:Мейн-кун_Элвис.jpg|thumb|326x326px| Meyn-kun mushugi]]

== Salomatlik va kasallik ==
Meyn kunlar odatda sog'lom va bardoshli zot hisoblanadi , qishning  sovuq  iqlimiga  moslashgan. Shvetsiyadagi uy mushuklarining hayotini sug'urtalash bo'yicha ma'lumotlarning tahlili (2003-2006) Meyn-kunlarning o'rtacha umr ko'rish davomiyligi 12,5 yil yoki undan ko'proq (ushbu zotdagi ro'yxatga olingan hayvonlarning 74 foizi; yarmidan ko'pi) degan xulosaga kelishimizga imkon beradi.(54  % - 16, 5 yil va undan ortiq yashagan)&lt;ref&gt;{{Статья|title=Mortality of Life-Insured Swedish Cats during 1999–2006: Age, Breed, Sex, and Diagnosis|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1939-1676.2009.0396.x/abstract}}&lt;/ref&gt;.

Meyn-kunga xavf soluvchi jiddiy kasalliklar uy mushuklari va odamlar uchun  xos boʻlgan Gipertrofik kardiyomiyopatiyadir (HCM) zotdor  yoki zotsiz bo'lsin , mushuklarda eng ko'p uchraydigan yurak kasalligidir. Maine Coons uchun bu kadallik  o'rta va keksa yoshdagi mushuklarda o'zini namoyon qiladigan autosomal dominant genning natijasidir, deb hisoblanadi. HCM o'pka shishi, orqa oyoq-qo'llarning to'satdan falajlanishi va o'limga olib keladigan progressiv kasallikdir. Shuning uchun o'z vaqtida tashxis qo'yish juda muhimdir. AQShda HKM uchun mas'ul boʻlgan gen uchun DNK testini o'tkazish amaliyoti mavjud&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx|sarlavha=Cat DNA Test Service from the VCGL at the College of Veterinary Medicine|kirish sanasi=2016-12-06|arxiv-sana=2008-10-15|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20081015072004/http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx|archive-date=2008-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015072004/http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Котенок_Мейн_Кун_питомник_Liger_Cat.JPG|thumb|Meyn-kun mushukchasi]]
Yana bir yuqori sog'liq muammosi - bu [[Orqa miya mushaklarining atrofiyasi|orqa miya mushaklari atrofiyasi]] (SMA), shuningdek, magistral va oyoq-qo'llarning skelet mushaklariga impulslarni o'tkazadigan orqa miya neyronlariga ta'sir qiluvchi genetik jihatdan aniqlangan (autosomal retsessiv) kasallik. Birinchi alomatlar 3-4 oylik mushukchalarda  paydo bo'ladi. Mushukchalar tanasini  orqa qismi yurish paytida chayqaladi; tik turganida tizzalari deyarli  yerga tegadi. 5-6 oyligida hayvon mebeldan bemalol sakrab tusha olmaydi va pastga sakrab tushganda u ko'pincha bemalol tushadi. Biroq, kasal mushukchalar yaxshi ovqatlanishadi va o'ynashadi; ko'p yillar davomida haqiqiy uy, ya'ni tashqariga chiqmaydigan mushuklar sifatida yashaydi. SMA uchun test ham amalga oshirilmoqda&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.mcbfa.org/healthfiles.html|sarlavha=MCBFA Health Issues|kirish sanasi=2016-12-06}}&lt;/ref&gt;.

Hip displazi - uning pastligi, bir yoki ikkala bo'g'imga ta'sir qiladi. Bu kasallik odatda Meyn-kunlar va fors mushuklariga o'xshagan  katta zotlarga  ta'sir qiladi. Kasallik ham genetik jihatdan aniqlanadi, lekin yoshi bilan o'zini namoyon qiladi, ko'pincha mushuklarda osteoartrit shaklida boshlanadi - hayvon oqsoqlana boshlaydi&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

[[Buyrak polikistozi|Buyrak polikistik kasalligi]] (PKD) irsiy, asta-sekin rivojlanib boruvchi, qaytmas kasallik bo'lib, Fors mushugi va unga tegishli zotlar orasida tarqalgan deb  taxmin qilinadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;. So'nggi tadqiqotlardan ma'lum bo'ldiki , buyrak kistalari Meyn-Kunlarda kamroq uchraydi va fors mushuklarida  PKD  bilan bog'liq emas.Kistlari borligi aniqlangan Meyn Kunda PKD uchun genetik test salbiy   natija ko'rsatadi.&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Fayl:3dayMaineCoon.jpg|Meyn-kun mushukchasi 3 kunlik
Fayl:Cat-MaineCoon-Cookie.png|2,5 oylik mushukcha
Fayl:Bertacoon.jpg|Meyn Kun ([[Самка|ayol]])
Fayl:Мейн кун W.Ch.Ais Black Liger Cat.jpg|Qora marmar Meyn-kun mushuki bir yarim yil ichida
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==

* Мэйн-кун / Красносельская С. П. // Монголы — Наноматериалы [Электронный ресурс]. — 2012. — С. 589. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 21). — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85270-355-2&lt;/nowiki&gt;.

== Havolalar ==

* Мэйн-кун / Красносельская С. П. // Большая российская энциклопедия [Электронный ресурс]. — 2017.</text>
      <sha1>dar56obq9hzaze1x09hbvs61f6764pb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121680</id>
      <parentid>6121679</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13685" sha1="niho2klcrj53zo2y6u3bm8clj5upfov" xml:space="preserve">'''Meyn Kun''' ({{lang-en|Maine Coon}}) - [[Amerika Qo'shma Shtatlari]]&lt;nowiki/&gt;ning shimoli-sharqidagi [[Meyn]] shtati mushuklaridan kelib chiqqan [[Shimoliy Amerika]]ning an'anaviy mushuk zoti hisoblanadi.

&quot;Maine Coon&quot; nomi ikki so'zdan olingan. Birinchisi, Meyn shtatining nomi, ikkinchisi esa {{lang-en|racoon}} so'zidan olingan bo’lib, &quot;rakun&quot; deb tarjima qilinadi.

Bu Meyn shtatining rasmiy shtat ramzidir.

Mushuklarning eng yirik zoti hisoblanib, erkaklarining vazni 5,9 dan 8,2&amp;nbsp;kg gacha (kastratsiyalangan - 15&amp;nbsp;kg gacha), urg'ochilari esa 3,6 dan 5,4&amp;nbsp;kg gacha (kastratsiyalangan - 7,5-8,5&amp;nbsp;kg gacha)&lt;ref name=&quot;Weight&quot;&gt;{{kitob manbasi|title=The Maine Coon Cat|publisher={{Нп3|Capstone Publishers|Capstone Press|en|Capstone Publishers}}|year=2000|location=Minnesota|pages=4|isbn=0-7368-0565-6|author=Mattern, Joanne; Pedley, Carol A.}}&lt;/ref&gt;. Voyaga yetgan Meyn-kun mushuklarining yerdan balandliklari 25 dan 41 sm gacha, dumi bilan qo'shib hisoblaganda umumiy uzunligi 120 sm gacha (dumining uzunligi 36 sm gacha)&lt;ref name=&quot;RoyalCanin&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Maine Coon: A Gentle Giant|nashriyot=[[Royal Canin]]|url=http://www.royalcanin.us/brochures/maine_coon_31_brochure.pdf|format=pdf|kirish sanasi=2008-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110723080912/http://www.royalcanin.us/brochures/maine_coon_31_brochure.pdf|arxivsana=2011-07-23}}&lt;/ref&gt;. Mushukning to'liq potentsial hajmiga 3 yoshdan 5 yoshgacha bo’lgan muddatda yetishadi, boshqa mushuklarning ko'pchiligida esa 1 yoshda o'z hajmini to'liq egallaydi&lt;ref name=&quot;CFF&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Maine Coon Cat|nashriyot=Cat Fanciers Federation|url=http://cffinc.org/files/pdf/MAINECOON.pdf|kirish sanasi=2017-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091229171306/http://cffinc.org/files/pdf/MAINECOON.pdf|arxivsana=2009-12-29}}&lt;/ref&gt;. Biroq boshqa asta-sekin yetiladigan zotlari ham bor, ular kattaligi ham yirik (masalan, Norvegiya o'rmon mushugi). Barcha meyn-kun quloqlari uchlarida mayda tuklarga ega bo'lishadi. Meyn-kun tanasining uzunligi bir metr yoki undan ham uzun bo'ladi,  rasmiy ravishda ro'yxatga olingan eng uzun Meyn-kunning tanasi uzunligi 1 metr 23 santimetrga teng edi.

Yangi tug'ilgan, Meyn Coon mushukchalari oddiy mushukchalarga qaraganda biroz kattaroqdir. Yashab keta oladigan yangi tug'ilgan Meyn-kun mushukchalarining eng kam vazni 80 gramm, Meyn-kun mushukchalarining normal vazni 100-180 gramm.{{manba kerak|22|04|2021}}  Meyn-kundagi [[jinsiy dimorfizm]] sezilarli darajada namoyon bo'ladi. Mushuklar tug'ilishda kattalar kabi urg'ochilari  erkaklarga qaraganda sezilarli darajada kichikroq bo'lishadi. Og'irlikdagi farq uchdan birgacha bo'lishi mumkin, mushuklar o'rtasidagi vaznning o'rtacha to'rtdan bir qismi.

Meyn Kun - uzun yungli mushuk. Jun qoplami yumshoq va ipakdek mayin, jun tuzilishi va rangi zot turiga qarab farq qilishi mumkin. Bosh va yelkalardagi yunglari uzunligi qisqaroq, qorin va yon tomonlarda yunglar uzunroq, ba'zi mushuklarning bo'ynida dekorativ yelka yunglari mavjud. Ko'pgina mahalliy zotlar singari, Meyn Coon juni mavsumiy o'zgarishlarga duchor bo'ladi, yozda u yengilroq va qisqa, qishda yungi biroz uzunroq va zich pastki juni yanada rivojlanadi.

Meyn-kunlar oddiy uy mushuklariga xos boʻlgan har qanday rangda bo'lishi mumkin, ammo shokolad, lavanda, rang-barang  kabi boshqa zotlarning mumkin boʻlgan aralashmasini ko'rsatadigan sun'iy ranglarni barcha federatsiyalar ham qabul qilmaydi. Masalan, Meyn-kun ranglaridagi rang nuqtasi faqat TICAda qabul qilinadi. Zotdagi eng keng tarqalgan naqsh - Rossiyada &quot;jaydari&quot; rang sifatida tanilgan jigarrang. Ko'zning barcha ranglari rang standartlariga muvofiq qabul qilinadi, oq rangdan tashqari jun rangi ko'k boʻlgan mushuklarda (ya'ni, ikki xil rangdagi ko'z) paydo boʻlgan hollar bundan mustasno.

Meyn-kun jun qoplamasi  qalin va sovuq iqlimga juda moslashgan. Qorindagi zich yung va orqa oyoqlarda cho'zilgan yunglar  muz ustida cho'kkalab o'tirishga imkon beradi, zotning doimiy xususiyati boʻlgan panjalar orasidagi polidaktiliya va uzun tuklar qorda yurishni osonlashtiradi. Qorda bu panjalar juda muhim, chunki ular panjalarga sezilarli qo'shimcha vaznsiz barqarorlikni beradi. Ichkaridan oʻsib chiqqan junli va choʻzilgan jun to'plari quloqlarda issiqlikni saqlashga yordam beradi.

[[Yangi Angliya]] hududida yashovchi asl Meyn-kun mushuklarining ko'pchiligi polidaktilizm (bir yoki bir nechta qo'shimcha barmoqlarning mavjudligi) xususiyatiga ega edi. Garchi ba'zi manbalarda bu xususiyat Meyn shtatidagi Meyn-kun mushuklar populatsiyasining taxminan 40 foizida sodir boʻlgan deb hisoblansa-da, polidaktilizm endi kamdan-kam hollarda Meyn Kunda shou rishtalarida uchraydi, chunki bu umumiy me'yorlar bo'yicha qabul qilinishi mumkin emas. Qadimgi mahalliy zotga xos boʻlgan bu xususiyat shou halqalarida avtomatik diskvalifikatsiya boʻlgani sababli zotda deyarli yo'q bo'lib ketgan. Hozirgi vaqtda polidaktiliya geni mushukning sog'lig'iga xavf tug'dirmaydigan asosiy autosomal dominant gen ekanligi isbotlangan. Hozirgi vaqtda xususiy tashkilotlar va selektsionerlar Meyn-Kunlarda polidaktiliyaning yo'qolishining oldini olishni o'z oldiga maqsad qilib qo'ygan va bunday hayvonlarni WCF va OFK tomonidan qabul qilingan asosiy zot liniyalaridan alohida ko'paytirishni maqsad qilgan.

Meyn Kunda polidaktiliyani qabul qiluvchi federatsiyalar: CFA, TICA, CFF, ACFA, NZCF.

== Zotning tarixi ==
[[Fayl:Cosey_the_Maine_Coon_cat,_1895.jpg|left|thumb|221x221px| &lt;small&gt;Kosi ismli mushuk 1895-yilda Nyu-Yorkdagi Madison Square Gardensdagi mushuklar ko'rgazmasida g'olib chiqdi.&lt;/small&gt;]]
Meyn kun  zoti  sovuq iqlim sharoiti ta'siri ostida tabiiy ravishda rivojlangan zot hisoblanadi. Meyn-kunlarning kelib chiqishi haqida &quot;muqobil&quot; versiyalar (turli xil afsonalar) mavjud. Maine Coons adabiyotda birinchi marta 1861-yilda tilga olingan. &quot;Dengiz oti&quot; kemasidan kapitan Jenks ismli mushuk haqidagi ma'lumoti shu vaqtga to'g'ri keladi.

U 1861-yilda Boston va Nyu-Yorkdagi ko'rgazmalarda namoyish etilgan va bu zot mashhurligining boshlanishiga sabab  bo'ldi , ammo 19-20-asrlar oxirida,  uzun yungli  forslar Meyn-kundan oshib ketishdi. Meyn-kunni zot sifatida faqat dehqonlar uning kattaligi va ovchilik fazilatlarini qadrlaganliklari sababli saqlab  qolishdi.

Zamonaviy zot standartlari 1967-yilda qabul qilingan.  1990-yillarda Meyn-kun o'zining  haqiqiy mashhurligiga  erishgan. Ammo Meyn Kunlar birinchi marta 1908-yilda CFA felinologik federatsiyasida zot sifatida ro'yxatga olingan, u yerda Molli Bond ismli Meyn-kun mushugi ushbu federatsiyada ro'yxatga olingan beshinchi mushuk  boʻlgan.

2002-yildan beri WCF Bosh Assambleyasining  Milanda bo'lib o'tgan yig'ilishda ushbu zotning genotipi to'g'risidagi ma'lumotlarga asoslanib, Meyn-kunlarni quyidagi zotlarning mushuklari bilan chatishtirish maqul deb topilgan bu zotlar : Norvegiya o'rmoni mushugi, Turk Angorasi, Sibir mushugi. Bunday chatishtirishning  zarurligi va maqsadga muvofiqligi to'g'risida qaror klub rahbari tomonidan qabul qilingan.                                                                                                                Meyn-kun qishki qattiq iqlim sharoitida omon qolish uchun bir nechta jismoniy moslashuvlarga ega. Ularning suvga chidamli zich mo'ynalari uzunroq va pastki va orqa tomonida dag'alroq bo'lib, ular yurganda yoki qor yoki muzning nam yuzasida o'tirganda qo'shimcha himoya qiladi. Katta panjalar qor ustida yurishni osonlashtiradi va ko'pincha qor tuflisiga qiyoslanadi. Oyoq barmoqlari orasidan o'sib chiqqan uzun mo'ynalari oyoq barmoqlarini issiq ushlab turishga yordam beradi va qor ustida yurishga yordam beradi, bu esa panjalarga ortiqcha vaznsiz qo'shimcha tuzilish beradi. 

=== '''Ranglari''' ===
Meyn-kunlar boshqa mushuklar kabi har qanday rangga ega bo'lishi mumkin. Shokolad, lavanta, siam naqshlari yoki &quot;belgilangan&quot; naqshlar kabi chatishtirishni ko'rsatadigan ranglar ba'zi zot standartlari tomonidan qabul qilinmaydi. Bu universal emas; Belgilangan naqsh, masalan, TICA va CFA tomonidan qabul qilinadi. Zotda eng ko'p uchraydigan naqsh jigarrang tabbydir. Ko'zning barcha ranglari zot standartlari bo'yicha qabul qilinadi, ko'k yoki g'alati ko'zlar bundan mustasno, ya'ni heterokromiya iridiy (turli rangdagi ikkita ko'z), oq rangdan tashqari palto ranglariga ega mushuklarda. 

=== '''Hajmi''' ===
Meyn-kun 1980-yillarning o'rtalarida Savanna mushuki paydo bo'lgunga qadar uy mushuklarining eng katta zoti hisoblangan, ammo u hali ham eng yirik gibrid bo'lmagan zotdir. 10,0 kg gacha), urg'ochilarning vazni 12 dan 15 gacha (5,4 dan 6,8 kg gacha). Voyaga etganlarning bo'yi 10 dan 16 gacha (25 va 41 sm) o'zgarishi mumkin va ularning uzunligi 38 (97 sm) gacha, dumi bilan birga uzunligi 14 (36 sm) ga yetishi mumkin. Uzun va tikka  mo‘ynali bo‘lib, dumi deyarli yenot dumiga o‘xshaydi. Tanasi qattiq va mushaklari baquvvatdir, bu ularning vaznini qo'llab-quvvatlash uchun zarurdir va ko'krak kengdir. Meyn-kunlar to'rtburchak tana shakliga ega va jismonan yetuklikka sekin erishadi; Ularning to'liq hajmi odatda uch yoshdan besh yoshgacha, boshqa mushuklarda esa taxminan bir yil davom etadi.[[Fayl:Мейн-кун_Элвис.jpg|thumb|326x326px| Meyn-kun mushugi]]

== Salomatlik va kasallik ==
Meyn kunlar odatda sog'lom va bardoshli zot hisoblanadi , qishning  sovuq  iqlimiga  moslashgan. Shvetsiyadagi uy mushuklarining hayotini sug'urtalash bo'yicha ma'lumotlarning tahlili (2003-2006) Meyn-kunlarning o'rtacha umr ko'rish davomiyligi 12,5 yil yoki undan ko'proq (ushbu zotdagi ro'yxatga olingan hayvonlarning 74 foizi; yarmidan ko'pi) degan xulosaga kelishimizga imkon beradi.(54  % - 16, 5 yil va undan ortiq yashagan)&lt;ref&gt;{{Статья|title=Mortality of Life-Insured Swedish Cats during 1999–2006: Age, Breed, Sex, and Diagnosis|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1939-1676.2009.0396.x/abstract}}&lt;/ref&gt;.

Meyn-kunga xavf soluvchi jiddiy kasalliklar uy mushuklari va odamlar uchun  xos boʻlgan Gipertrofik kardiyomiyopatiyadir (HCM) zotdor  yoki zotsiz bo'lsin , mushuklarda eng ko'p uchraydigan yurak kasalligidir. Maine Coons uchun bu kadallik  o'rta va keksa yoshdagi mushuklarda o'zini namoyon qiladigan autosomal dominant genning natijasidir, deb hisoblanadi. HCM o'pka shishi, orqa oyoq-qo'llarning to'satdan falajlanishi va o'limga olib keladigan progressiv kasallikdir. Shuning uchun o'z vaqtida tashxis qo'yish juda muhimdir. AQShda HKM uchun mas'ul boʻlgan gen uchun DNK testini o'tkazish amaliyoti mavjud&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx|sarlavha=Cat DNA Test Service from the VCGL at the College of Veterinary Medicine|kirish sanasi=2016-12-06|arxiv-sana=2008-10-15|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20081015072004/http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx|archive-date=2008-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015072004/http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Котенок_Мейн_Кун_питомник_Liger_Cat.JPG|thumb|Meyn-kun mushukchasi]]
Yana bir yuqori sog'liq muammosi - bu [[Orqa miya mushaklarining atrofiyasi|orqa miya mushaklari atrofiyasi]] (SMA), shuningdek, magistral va oyoq-qo'llarning skelet mushaklariga impulslarni o'tkazadigan orqa miya neyronlariga ta'sir qiluvchi genetik jihatdan aniqlangan (autosomal retsessiv) kasallik. Birinchi alomatlar 3-4 oylik mushukchalarda  paydo bo'ladi. Mushukchalar tanasini  orqa qismi yurish paytida chayqaladi; tik turganida tizzalari deyarli  yerga tegadi. 5-6 oyligida hayvon mebeldan bemalol sakrab tusha olmaydi va pastga sakrab tushganda u ko'pincha bemalol tushadi. Biroq, kasal mushukchalar yaxshi ovqatlanishadi va o'ynashadi; ko'p yillar davomida haqiqiy uy, ya'ni tashqariga chiqmaydigan mushuklar sifatida yashaydi. SMA uchun test ham amalga oshirilmoqda&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.mcbfa.org/healthfiles.html|sarlavha=MCBFA Health Issues|kirish sanasi=2016-12-06}}&lt;/ref&gt;.

Hip displazi - uning pastligi, bir yoki ikkala bo'g'imga ta'sir qiladi. Bu kasallik odatda Meyn-kunlar va fors mushuklariga o'xshagan  katta zotlarga  ta'sir qiladi. Kasallik ham genetik jihatdan aniqlanadi, lekin yoshi bilan o'zini namoyon qiladi, ko'pincha mushuklarda osteoartrit shaklida boshlanadi - hayvon oqsoqlana boshlaydi&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

[[Buyrak polikistozi|Buyrak polikistik kasalligi]] (PKD) irsiy, asta-sekin rivojlanib boruvchi, qaytmas kasallik bo'lib, Fors mushugi va unga tegishli zotlar orasida tarqalgan deb  taxmin qilinadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;. So'nggi tadqiqotlardan ma'lum bo'ldiki , buyrak kistalari Meyn-Kunlarda kamroq uchraydi va fors mushuklarida  PKD  bilan bog'liq emas.Kistlari borligi aniqlangan Meyn Kunda PKD uchun genetik test salbiy   natija ko'rsatadi.&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Fayl:3dayMaineCoon.jpg|Meyn-kun mushukchasi 3 kunlik
Fayl:Cat-MaineCoon-Cookie.png|2,5 oylik mushukcha
Fayl:Bertacoon.jpg|Meyn Kun ([[Самка|ayol]])
Fayl:Мейн кун W.Ch.Ais Black Liger Cat.jpg|Qora marmar Meyn-kun mushuki bir yarim yil ichida
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==

* Мэйн-кун / Красносельская С. П. // Монголы — Наноматериалы [Электронный ресурс]. — 2012. — С. 589. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 21). — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85270-355-2&lt;/nowiki&gt;.

== Havolalar ==

* Мэйн-кун / Красносельская С. П. // Большая российская энциклопедия [Электронный ресурс]. — 2017.</text>
      <sha1>niho2klcrj53zo2y6u3bm8clj5upfov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121681</id>
      <parentid>6121680</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13676" sha1="qqxksmeicbyu031w9yl300kdcstyz2w" xml:space="preserve">'''Meyn Kun''' ({{lang-en|Maine Coon}}) - [[Amerika Qo'shma Shtatlari]]ning shimoli-sharqidagi [[Meyn]] shtati mushuklaridan kelib chiqqan [[Shimoliy Amerika]]ning an'anaviy mushuk zoti hisoblanadi.

&quot;Maine Coon&quot; nomi ikki so'zdan olingan. Birinchisi, Meyn shtatining nomi, ikkinchisi esa {{lang-en|racoon}} so'zidan olingan bo’lib, &quot;rakun&quot; deb tarjima qilinadi.

Bu Meyn shtatining rasmiy shtat ramzidir.

Mushuklarning eng yirik zoti hisoblanib, erkaklarining vazni 5,9 dan 8,2&amp;nbsp;kg gacha (kastratsiyalangan - 15&amp;nbsp;kg gacha), urg'ochilari esa 3,6 dan 5,4&amp;nbsp;kg gacha (kastratsiyalangan - 7,5-8,5&amp;nbsp;kg gacha)&lt;ref name=&quot;Weight&quot;&gt;{{kitob manbasi|title=The Maine Coon Cat|publisher={{Нп3|Capstone Publishers|Capstone Press|en|Capstone Publishers}}|year=2000|location=Minnesota|pages=4|isbn=0-7368-0565-6|author=Mattern, Joanne; Pedley, Carol A.}}&lt;/ref&gt;. Voyaga yetgan Meyn-kun mushuklarining yerdan balandliklari 25 dan 41 sm gacha, dumi bilan qo'shib hisoblaganda umumiy uzunligi 120 sm gacha (dumining uzunligi 36 sm gacha)&lt;ref name=&quot;RoyalCanin&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Maine Coon: A Gentle Giant|nashriyot=[[Royal Canin]]|url=http://www.royalcanin.us/brochures/maine_coon_31_brochure.pdf|format=pdf|kirish sanasi=2008-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110723080912/http://www.royalcanin.us/brochures/maine_coon_31_brochure.pdf|arxivsana=2011-07-23}}&lt;/ref&gt;. Mushukning to'liq potentsial hajmiga 3 yoshdan 5 yoshgacha bo’lgan muddatda yetishadi, boshqa mushuklarning ko'pchiligida esa 1 yoshda o'z hajmini to'liq egallaydi&lt;ref name=&quot;CFF&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Maine Coon Cat|nashriyot=Cat Fanciers Federation|url=http://cffinc.org/files/pdf/MAINECOON.pdf|kirish sanasi=2017-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091229171306/http://cffinc.org/files/pdf/MAINECOON.pdf|arxivsana=2009-12-29}}&lt;/ref&gt;. Biroq boshqa asta-sekin yetiladigan zotlari ham bor, ular kattaligi ham yirik (masalan, Norvegiya o'rmon mushugi). Barcha meyn-kun quloqlari uchlarida mayda tuklarga ega bo'lishadi. Meyn-kun tanasining uzunligi bir metr yoki undan ham uzun bo'ladi,  rasmiy ravishda ro'yxatga olingan eng uzun Meyn-kunning tanasi uzunligi 1 metr 23 santimetrga teng edi.

Yangi tug'ilgan, Meyn Coon mushukchalari oddiy mushukchalarga qaraganda biroz kattaroqdir. Yashab keta oladigan yangi tug'ilgan Meyn-kun mushukchalarining eng kam vazni 80 gramm, Meyn-kun mushukchalarining normal vazni 100-180 gramm.{{manba kerak|22|04|2021}}  Meyn-kundagi [[jinsiy dimorfizm]] sezilarli darajada namoyon bo'ladi. Mushuklar tug'ilishda kattalar kabi urg'ochilari  erkaklarga qaraganda sezilarli darajada kichikroq bo'lishadi. Og'irlikdagi farq uchdan birgacha bo'lishi mumkin, mushuklar o'rtasidagi vaznning o'rtacha to'rtdan bir qismi.

Meyn Kun - uzun yungli mushuk. Jun qoplami yumshoq va ipakdek mayin, jun tuzilishi va rangi zot turiga qarab farq qilishi mumkin. Bosh va yelkalardagi yunglari uzunligi qisqaroq, qorin va yon tomonlarda yunglar uzunroq, ba'zi mushuklarning bo'ynida dekorativ yelka yunglari mavjud. Ko'pgina mahalliy zotlar singari, Meyn Coon juni mavsumiy o'zgarishlarga duchor bo'ladi, yozda u yengilroq va qisqa, qishda yungi biroz uzunroq va zich pastki juni yanada rivojlanadi.

Meyn-kunlar oddiy uy mushuklariga xos boʻlgan har qanday rangda bo'lishi mumkin, ammo shokolad, lavanda, rang-barang  kabi boshqa zotlarning mumkin boʻlgan aralashmasini ko'rsatadigan sun'iy ranglarni barcha federatsiyalar ham qabul qilmaydi. Masalan, Meyn-kun ranglaridagi rang nuqtasi faqat TICAda qabul qilinadi. Zotdagi eng keng tarqalgan naqsh - Rossiyada &quot;jaydari&quot; rang sifatida tanilgan jigarrang. Ko'zning barcha ranglari rang standartlariga muvofiq qabul qilinadi, oq rangdan tashqari jun rangi ko'k boʻlgan mushuklarda (ya'ni, ikki xil rangdagi ko'z) paydo boʻlgan hollar bundan mustasno.

Meyn-kun jun qoplamasi  qalin va sovuq iqlimga juda moslashgan. Qorindagi zich yung va orqa oyoqlarda cho'zilgan yunglar  muz ustida cho'kkalab o'tirishga imkon beradi, zotning doimiy xususiyati boʻlgan panjalar orasidagi polidaktiliya va uzun tuklar qorda yurishni osonlashtiradi. Qorda bu panjalar juda muhim, chunki ular panjalarga sezilarli qo'shimcha vaznsiz barqarorlikni beradi. Ichkaridan oʻsib chiqqan junli va choʻzilgan jun to'plari quloqlarda issiqlikni saqlashga yordam beradi.

[[Yangi Angliya]] hududida yashovchi asl Meyn-kun mushuklarining ko'pchiligi polidaktilizm (bir yoki bir nechta qo'shimcha barmoqlarning mavjudligi) xususiyatiga ega edi. Garchi ba'zi manbalarda bu xususiyat Meyn shtatidagi Meyn-kun mushuklar populatsiyasining taxminan 40 foizida sodir boʻlgan deb hisoblansa-da, polidaktilizm endi kamdan-kam hollarda Meyn Kunda shou rishtalarida uchraydi, chunki bu umumiy me'yorlar bo'yicha qabul qilinishi mumkin emas. Qadimgi mahalliy zotga xos boʻlgan bu xususiyat shou halqalarida avtomatik diskvalifikatsiya boʻlgani sababli zotda deyarli yo'q bo'lib ketgan. Hozirgi vaqtda polidaktiliya geni mushukning sog'lig'iga xavf tug'dirmaydigan asosiy autosomal dominant gen ekanligi isbotlangan. Hozirgi vaqtda xususiy tashkilotlar va selektsionerlar Meyn-Kunlarda polidaktiliyaning yo'qolishining oldini olishni o'z oldiga maqsad qilib qo'ygan va bunday hayvonlarni WCF va OFK tomonidan qabul qilingan asosiy zot liniyalaridan alohida ko'paytirishni maqsad qilgan.

Meyn Kunda polidaktiliyani qabul qiluvchi federatsiyalar: CFA, TICA, CFF, ACFA, NZCF.

== Zotning tarixi ==
[[Fayl:Cosey_the_Maine_Coon_cat,_1895.jpg|left|thumb|221x221px| &lt;small&gt;Kosi ismli mushuk 1895-yilda Nyu-Yorkdagi Madison Square Gardensdagi mushuklar ko'rgazmasida g'olib chiqdi.&lt;/small&gt;]]
Meyn kun  zoti  sovuq iqlim sharoiti ta'siri ostida tabiiy ravishda rivojlangan zot hisoblanadi. Meyn-kunlarning kelib chiqishi haqida &quot;muqobil&quot; versiyalar (turli xil afsonalar) mavjud. Maine Coons adabiyotda birinchi marta 1861-yilda tilga olingan. &quot;Dengiz oti&quot; kemasidan kapitan Jenks ismli mushuk haqidagi ma'lumoti shu vaqtga to'g'ri keladi.

U 1861-yilda Boston va Nyu-Yorkdagi ko'rgazmalarda namoyish etilgan va bu zot mashhurligining boshlanishiga sabab  bo'ldi , ammo 19-20-asrlar oxirida,  uzun yungli  forslar Meyn-kundan oshib ketishdi. Meyn-kunni zot sifatida faqat dehqonlar uning kattaligi va ovchilik fazilatlarini qadrlaganliklari sababli saqlab  qolishdi.

Zamonaviy zot standartlari 1967-yilda qabul qilingan.  1990-yillarda Meyn-kun o'zining  haqiqiy mashhurligiga  erishgan. Ammo Meyn Kunlar birinchi marta 1908-yilda CFA felinologik federatsiyasida zot sifatida ro'yxatga olingan, u yerda Molli Bond ismli Meyn-kun mushugi ushbu federatsiyada ro'yxatga olingan beshinchi mushuk  boʻlgan.

2002-yildan beri WCF Bosh Assambleyasining  Milanda bo'lib o'tgan yig'ilishda ushbu zotning genotipi to'g'risidagi ma'lumotlarga asoslanib, Meyn-kunlarni quyidagi zotlarning mushuklari bilan chatishtirish maqul deb topilgan bu zotlar : Norvegiya o'rmoni mushugi, Turk Angorasi, Sibir mushugi. Bunday chatishtirishning  zarurligi va maqsadga muvofiqligi to'g'risida qaror klub rahbari tomonidan qabul qilingan.                                                                                                                Meyn-kun qishki qattiq iqlim sharoitida omon qolish uchun bir nechta jismoniy moslashuvlarga ega. Ularning suvga chidamli zich mo'ynalari uzunroq va pastki va orqa tomonida dag'alroq bo'lib, ular yurganda yoki qor yoki muzning nam yuzasida o'tirganda qo'shimcha himoya qiladi. Katta panjalar qor ustida yurishni osonlashtiradi va ko'pincha qor tuflisiga qiyoslanadi. Oyoq barmoqlari orasidan o'sib chiqqan uzun mo'ynalari oyoq barmoqlarini issiq ushlab turishga yordam beradi va qor ustida yurishga yordam beradi, bu esa panjalarga ortiqcha vaznsiz qo'shimcha tuzilish beradi. 

=== '''Ranglari''' ===
Meyn-kunlar boshqa mushuklar kabi har qanday rangga ega bo'lishi mumkin. Shokolad, lavanta, siam naqshlari yoki &quot;belgilangan&quot; naqshlar kabi chatishtirishni ko'rsatadigan ranglar ba'zi zot standartlari tomonidan qabul qilinmaydi. Bu universal emas; Belgilangan naqsh, masalan, TICA va CFA tomonidan qabul qilinadi. Zotda eng ko'p uchraydigan naqsh jigarrang tabbydir. Ko'zning barcha ranglari zot standartlari bo'yicha qabul qilinadi, ko'k yoki g'alati ko'zlar bundan mustasno, ya'ni heterokromiya iridiy (turli rangdagi ikkita ko'z), oq rangdan tashqari palto ranglariga ega mushuklarda. 

=== '''Hajmi''' ===
Meyn-kun 1980-yillarning o'rtalarida Savanna mushuki paydo bo'lgunga qadar uy mushuklarining eng katta zoti hisoblangan, ammo u hali ham eng yirik gibrid bo'lmagan zotdir. 10,0 kg gacha), urg'ochilarning vazni 12 dan 15 gacha (5,4 dan 6,8 kg gacha). Voyaga etganlarning bo'yi 10 dan 16 gacha (25 va 41 sm) o'zgarishi mumkin va ularning uzunligi 38 (97 sm) gacha, dumi bilan birga uzunligi 14 (36 sm) ga yetishi mumkin. Uzun va tikka  mo‘ynali bo‘lib, dumi deyarli yenot dumiga o‘xshaydi. Tanasi qattiq va mushaklari baquvvatdir, bu ularning vaznini qo'llab-quvvatlash uchun zarurdir va ko'krak kengdir. Meyn-kunlar to'rtburchak tana shakliga ega va jismonan yetuklikka sekin erishadi; Ularning to'liq hajmi odatda uch yoshdan besh yoshgacha, boshqa mushuklarda esa taxminan bir yil davom etadi.[[Fayl:Мейн-кун_Элвис.jpg|thumb|326x326px| Meyn-kun mushugi]]

== Salomatlik va kasallik ==
Meyn kunlar odatda sog'lom va bardoshli zot hisoblanadi , qishning  sovuq  iqlimiga  moslashgan. Shvetsiyadagi uy mushuklarining hayotini sug'urtalash bo'yicha ma'lumotlarning tahlili (2003-2006) Meyn-kunlarning o'rtacha umr ko'rish davomiyligi 12,5 yil yoki undan ko'proq (ushbu zotdagi ro'yxatga olingan hayvonlarning 74 foizi; yarmidan ko'pi) degan xulosaga kelishimizga imkon beradi.(54  % - 16, 5 yil va undan ortiq yashagan)&lt;ref&gt;{{Статья|title=Mortality of Life-Insured Swedish Cats during 1999–2006: Age, Breed, Sex, and Diagnosis|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1939-1676.2009.0396.x/abstract}}&lt;/ref&gt;.

Meyn-kunga xavf soluvchi jiddiy kasalliklar uy mushuklari va odamlar uchun  xos boʻlgan Gipertrofik kardiyomiyopatiyadir (HCM) zotdor  yoki zotsiz bo'lsin , mushuklarda eng ko'p uchraydigan yurak kasalligidir. Maine Coons uchun bu kadallik  o'rta va keksa yoshdagi mushuklarda o'zini namoyon qiladigan autosomal dominant genning natijasidir, deb hisoblanadi. HCM o'pka shishi, orqa oyoq-qo'llarning to'satdan falajlanishi va o'limga olib keladigan progressiv kasallikdir. Shuning uchun o'z vaqtida tashxis qo'yish juda muhimdir. AQShda HKM uchun mas'ul boʻlgan gen uchun DNK testini o'tkazish amaliyoti mavjud&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx|sarlavha=Cat DNA Test Service from the VCGL at the College of Veterinary Medicine|kirish sanasi=2016-12-06|arxiv-sana=2008-10-15|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20081015072004/http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx|archive-date=2008-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015072004/http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Котенок_Мейн_Кун_питомник_Liger_Cat.JPG|thumb|Meyn-kun mushukchasi]]
Yana bir yuqori sog'liq muammosi - bu [[Orqa miya mushaklarining atrofiyasi|orqa miya mushaklari atrofiyasi]] (SMA), shuningdek, magistral va oyoq-qo'llarning skelet mushaklariga impulslarni o'tkazadigan orqa miya neyronlariga ta'sir qiluvchi genetik jihatdan aniqlangan (autosomal retsessiv) kasallik. Birinchi alomatlar 3-4 oylik mushukchalarda  paydo bo'ladi. Mushukchalar tanasini  orqa qismi yurish paytida chayqaladi; tik turganida tizzalari deyarli  yerga tegadi. 5-6 oyligida hayvon mebeldan bemalol sakrab tusha olmaydi va pastga sakrab tushganda u ko'pincha bemalol tushadi. Biroq, kasal mushukchalar yaxshi ovqatlanishadi va o'ynashadi; ko'p yillar davomida haqiqiy uy, ya'ni tashqariga chiqmaydigan mushuklar sifatida yashaydi. SMA uchun test ham amalga oshirilmoqda&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.mcbfa.org/healthfiles.html|sarlavha=MCBFA Health Issues|kirish sanasi=2016-12-06}}&lt;/ref&gt;.

Hip displazi - uning pastligi, bir yoki ikkala bo'g'imga ta'sir qiladi. Bu kasallik odatda Meyn-kunlar va fors mushuklariga o'xshagan  katta zotlarga  ta'sir qiladi. Kasallik ham genetik jihatdan aniqlanadi, lekin yoshi bilan o'zini namoyon qiladi, ko'pincha mushuklarda osteoartrit shaklida boshlanadi - hayvon oqsoqlana boshlaydi&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

[[Buyrak polikistozi|Buyrak polikistik kasalligi]] (PKD) irsiy, asta-sekin rivojlanib boruvchi, qaytmas kasallik bo'lib, Fors mushugi va unga tegishli zotlar orasida tarqalgan deb  taxmin qilinadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;. So'nggi tadqiqotlardan ma'lum bo'ldiki , buyrak kistalari Meyn-Kunlarda kamroq uchraydi va fors mushuklarida  PKD  bilan bog'liq emas.Kistlari borligi aniqlangan Meyn Kunda PKD uchun genetik test salbiy   natija ko'rsatadi.&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Fayl:3dayMaineCoon.jpg|Meyn-kun mushukchasi 3 kunlik
Fayl:Cat-MaineCoon-Cookie.png|2,5 oylik mushukcha
Fayl:Bertacoon.jpg|Meyn Kun ([[Самка|ayol]])
Fayl:Мейн кун W.Ch.Ais Black Liger Cat.jpg|Qora marmar Meyn-kun mushuki bir yarim yil ichida
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==

* Мэйн-кун / Красносельская С. П. // Монголы — Наноматериалы [Электронный ресурс]. — 2012. — С. 589. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 21). — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85270-355-2&lt;/nowiki&gt;.

== Havolalar ==

* Мэйн-кун / Красносельская С. П. // Большая российская энциклопедия [Электронный ресурс]. — 2017.</text>
      <sha1>qqxksmeicbyu031w9yl300kdcstyz2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121682</id>
      <parentid>6121681</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13676" sha1="q1mxfwwxamlycrkk2s0op3m36lf7527" xml:space="preserve">'''Meyn Kun''' ({{lang-en|Maine Coon}}) - [[Amerika Qo'shma Shtatlari]]ning shimoli-sharqidagi [[Meyn]] shtati mushuklaridan kelib chiqqan [[Shimoliy Amerika]]ning an'anaviy mushuk zoti hisoblanadi.

&quot;Maine Coon&quot; nomi ikki so'zdan olingan. Birinchisi, Meyn shtatining nomi, ikkinchisi esa {{lang-en|racoon}} so'zidan olingan bo’lib, &quot;rakun&quot; deb tarjima qilinadi.

Bu Meyn shtatining rasmiy shtat ramzidir.

Mushuklarning eng yirik zoti hisoblanib, erkaklarining vazni 5,9 dan 8,2&amp;nbsp;kg gacha (kastratsiyalangan - 15&amp;nbsp;kg gacha), urg'ochilari esa 3,6 dan 5,4&amp;nbsp;kg gacha (kastratsiyalangan - 7,5-8,5&amp;nbsp;kg gacha)&lt;ref name=&quot;Weight&quot;&gt;{{kitob manbasi|title=The Maine Coon Cat|publisher={{Нп3|Capstone Publishers|Capstone Press|en|Capstone Publishers}}|year=2000|location=Minnesota|pages=4|isbn=0-7368-0565-6|author=Mattern, Joanne; Pedley, Carol A.}}&lt;/ref&gt;. Voyaga yetgan Meyn-kun mushuklarining yerdan balandliklari 25 dan 41 sm gacha, dumi bilan qo'shib hisoblaganda umumiy uzunligi 120 sm gacha (dumining uzunligi 36 sm gacha)&lt;ref name=&quot;RoyalCanin&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Maine Coon: A Gentle Giant|nashriyot=[[Royal Canin]]|url=http://www.royalcanin.us/brochures/maine_coon_31_brochure.pdf|format=pdf|kirish sanasi=2008-10-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110723080912/http://www.royalcanin.us/brochures/maine_coon_31_brochure.pdf|arxivsana=2011-07-23}}&lt;/ref&gt;. Mushukning to'liq potentsial hajmiga 3 yoshdan 5 yoshgacha bo’lgan muddatda yetishadi, boshqa mushuklarning ko'pchiligida esa 1 yoshda o'z hajmini to'liq egallaydi&lt;ref name=&quot;CFF&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Maine Coon Cat|nashriyot=Cat Fanciers Federation|url=http://cffinc.org/files/pdf/MAINECOON.pdf|kirish sanasi=2017-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091229171306/http://cffinc.org/files/pdf/MAINECOON.pdf|arxivsana=2009-12-29}}&lt;/ref&gt;. Biroq boshqa asta-sekin yetiladigan zotlari ham bor, ular kattaligi ham yirik (masalan, Norvegiya o'rmon mushugi). Barcha meyn-kun quloqlari uchlarida mayda tuklarga ega bo'lishadi. Meyn-kun tanasining uzunligi bir metr yoki undan ham uzun bo'ladi,  rasmiy ravishda ro'yxatga olingan eng uzun Meyn-kunning tanasi uzunligi 1 metr 23 santimetrga teng edi.

Yangi tug'ilgan, Meyn Coon mushukchalari oddiy mushukchalarga qaraganda biroz kattaroqdir. Yashab keta oladigan yangi tug'ilgan Meyn-kun mushukchalarining eng kam vazni 80 gramm, Meyn-kun mushukchalarining normal vazni 100-180 gramm.{{manba kerak|22|04|2021}}  Meyn-kundagi [[jinsiy dimorfizm]] sezilarli darajada namoyon bo'ladi. Mushuklar tug'ilishda kattalar kabi urg'ochilari  erkaklarga qaraganda sezilarli darajada kichikroq bo'lishadi. Og'irlikdagi farq uchdan birgacha bo'lishi mumkin, mushuklar o'rtasidagi vaznning o'rtacha to'rtdan bir qismi.

Meyn Kun - uzun yungli mushuk. Jun qoplami yumshoq va ipakdek mayin, jun tuzilishi va rangi zot turiga qarab farq qilishi mumkin. Bosh va yelkalardagi yunglari uzunligi qisqaroq, qorin va yon tomonlarda yunglar uzunroq, ba'zi mushuklarning bo'ynida dekorativ yelka yunglari mavjud. Ko'pgina mahalliy zotlar singari, Meyn Coon juni mavsumiy o'zgarishlarga duchor bo'ladi, yozda u yengilroq va qisqa, qishda yungi biroz uzunroq va zich pastki juni yanada rivojlanadi.

Meyn-kunlar oddiy uy mushuklariga xos boʻlgan har qanday rangda bo'lishi mumkin, ammo shokolad, lavanda, rang-barang  kabi boshqa zotlarning mumkin boʻlgan aralashmasini ko'rsatadigan sun'iy ranglarni barcha federatsiyalar ham qabul qilmaydi. Masalan, Meyn-kun ranglaridagi rang nuqtasi faqat TICAda qabul qilinadi. Zotdagi eng keng tarqalgan naqsh - Rossiyada &quot;jaydari&quot; rang sifatida tanilgan jigarrang. Ko'zning barcha ranglari rang standartlariga muvofiq qabul qilinadi, oq rangdan tashqari jun rangi ko'k boʻlgan mushuklarda (ya'ni, ikki xil rangdagi ko'z) paydo boʻlgan hollar bundan mustasno.

Meyn-kun jun qoplamasi  qalin va sovuq iqlimga juda moslashgan. Qorindagi zich yung va orqa oyoqlarda cho'zilgan yunglar  muz ustida cho'kkalab o'tirishga imkon beradi, zotning doimiy xususiyati boʻlgan panjalar orasidagi polidaktiliya va uzun tuklar qorda yurishni osonlashtiradi. Qorda bu panjalar juda muhim, chunki ular panjalarga sezilarli qo'shimcha vaznsiz barqarorlikni beradi. Ichkaridan oʻsib chiqqan junli va choʻzilgan jun to'plari quloqlarda issiqlikni saqlashga yordam beradi.

[[Yangi Angliya]] hududida yashovchi asl Meyn-kun mushuklarining ko'pchiligi polidaktilizm (bir yoki bir nechta qo'shimcha barmoqlarning mavjudligi) xususiyatiga ega edi. Garchi ba'zi manbalarda bu xususiyat Meyn shtatidagi Meyn-kun mushuklar populatsiyasining taxminan 40 foizida sodir boʻlgan deb hisoblansa-da, polidaktilizm endi kamdan-kam hollarda Meyn Kunda shou rishtalarida uchraydi, chunki bu umumiy me'yorlar bo'yicha qabul qilinishi mumkin emas. Qadimgi mahalliy zotga xos boʻlgan bu xususiyat shou halqalarida avtomatik diskvalifikatsiya boʻlgani sababli zotda deyarli yo'q bo'lib ketgan. Hozirgi vaqtda polidaktiliya geni mushukning sog'lig'iga xavf tug'dirmaydigan asosiy autosomal dominant gen ekanligi isbotlangan. Hozirgi vaqtda xususiy tashkilotlar va selektsionerlar Meyn-Kunlarda polidaktiliyaning yo'qolishining oldini olishni o'z oldiga maqsad qilib qo'ygan va bunday hayvonlarni WCF va OFK tomonidan qabul qilingan asosiy zot liniyalaridan alohida ko'paytirishni maqsad qilgan.

Meyn Kunda polidaktiliyani qabul qiluvchi federatsiyalar: CFA, TICA, CFF, ACFA, NZCF.

== Zotning tarixi ==
[[Fayl:Cosey_the_Maine_Coon_cat,_1895.jpg|left|thumb|221x221px| &lt;small&gt;Kosi ismli mushuk 1895-yilda Nyu-Yorkdagi Madison Square Gardensdagi mushuklar ko'rgazmasida g'olib chiqdi.&lt;/small&gt;]]
Meyn kun  zoti  sovuq iqlim sharoiti ta'siri ostida tabiiy ravishda rivojlangan zot hisoblanadi. Meyn-kunlarning kelib chiqishi haqida &quot;muqobil&quot; versiyalar (turli xil afsonalar) mavjud. Maine Coons adabiyotda birinchi marta 1861-yilda tilga olingan. &quot;Dengiz oti&quot; kemasidan kapitan Jenks ismli mushuk haqidagi ma'lumoti shu vaqtga to'g'ri keladi.

U 1861-yilda Boston va Nyu-Yorkdagi ko'rgazmalarda namoyish etilgan va bu zot mashhurligining boshlanishiga sabab  bo'ldi , ammo 19-20-asrlar oxirida,  uzun yungli  forslar Meyn-kundan oshib ketishdi. Meyn-kunni zot sifatida faqat dehqonlar uning kattaligi va ovchilik fazilatlarini qadrlaganliklari sababli saqlab  qolishdi.

Zamonaviy zot standartlari 1967-yilda qabul qilingan.  1990-yillarda Meyn-kun o'zining  haqiqiy mashhurligiga  erishgan. Ammo Meyn Kunlar birinchi marta 1908-yilda CFA felinologik federatsiyasida zot sifatida ro'yxatga olingan, u yerda Molli Bond ismli Meyn-kun mushugi ushbu federatsiyada ro'yxatga olingan beshinchi mushuk  boʻlgan.

2002-yildan beri WCF Bosh Assambleyasining  Milanda bo'lib o'tgan yig'ilishda ushbu zotning genotipi to'g'risidagi ma'lumotlarga asoslanib, Meyn-kunlarni quyidagi zotlarning mushuklari bilan chatishtirish maqul deb topilgan bu zotlar : Norvegiya o'rmoni mushugi, Turk Angorasi, Sibir mushugi. Bunday chatishtirishning  zarurligi va maqsadga muvofiqligi to'g'risida qaror klub rahbari tomonidan qabul qilingan.                                                                                                                Meyn-kun qishki qattiq iqlim sharoitida omon qolish uchun bir nechta jismoniy moslashuvlarga ega. Ularning suvga chidamli zich mo'ynalari uzunroq va pastki va orqa tomonida dag'alroq bo'lib, ular yurganda yoki qor yoki muzning nam yuzasida o'tirganda qo'shimcha himoya qiladi. Katta panjalar qor ustida yurishni osonlashtiradi va ko'pincha qor tuflisiga qiyoslanadi. Oyoq barmoqlari orasidan o'sib chiqqan uzun mo'ynalari oyoq barmoqlarini issiq ushlab turishga yordam beradi va qor ustida yurishga yordam beradi, bu esa panjalarga ortiqcha vaznsiz qo'shimcha tuzilish beradi. 

=== '''Ranglari''' ===
Meyn-kunlar boshqa mushuklar kabi har qanday rangga ega bo'lishi mumkin. Shokolad, lavanta, siam naqshlari yoki &quot;belgilangan&quot; naqshlar kabi chatishtirishni ko'rsatadigan ranglar ba'zi zot standartlari tomonidan qabul qilinmaydi. Bu universal emas; Belgilangan naqsh, masalan, TICA va CFA tomonidan qabul qilinadi. Zotda eng ko'p uchraydigan naqsh jigarrang tabbydir. Ko'zning barcha ranglari zot standartlari bo'yicha qabul qilinadi, ko'k yoki g'alati ko'zlar bundan mustasno, ya'ni heterokromiya iridiy (turli rangdagi ikkita ko'z), oq rangdan tashqari palto ranglariga ega mushuklarda. 

=== '''Hajmi''' ===
Meyn-kun 1980-yillarning o'rtalarida Savanna mushuki paydo bo'lgunga qadar uy mushuklarining eng katta zoti hisoblangan, ammo u hali ham eng yirik gibrid bo'lmagan zotdir. 10,0 kg gacha), urg'ochilarning vazni 12 dan 15 gacha (5,4 dan 6,8 kg gacha). Voyaga etganlarning bo'yi 10 dan 16 gacha (25 va 41 sm) o'zgarishi mumkin va ularning uzunligi 38 (97 sm) gacha, dumi bilan birga uzunligi 14 (36 sm) ga yetishi mumkin. Uzun va tikka  mo‘ynali bo‘lib, dumi deyarli yenot dumiga o‘xshaydi. Tanasi qattiq va mushaklari baquvvatdir, bu ularning vaznini qo'llab-quvvatlash uchun zarurdir va ko'krak kengdir. Meyn-kunlar to'rtburchak tana shakliga ega va jismonan yetuklikka sekin erishadi; Ularning to'liq hajmi odatda uch yoshdan besh yoshgacha, boshqa mushuklarda esa taxminan bir yil davom etadi.[[Fayl:Мейн-кун_Элвис.jpg|thumb|326x326px| Meyn-kun mushugi]]

== Salomatlik va kasallik ==
Meyn kunlar odatda sog'lom va bardoshli zot hisoblanadi , qishning  sovuq  iqlimiga  moslashgan. Shvetsiyadagi uy mushuklarining hayotini sug'urtalash bo'yicha ma'lumotlarning tahlili (2003-2006) Meyn-kunlarning o'rtacha umr ko'rish davomiyligi 12,5 yil yoki undan ko'proq (ushbu zotdagi ro'yxatga olingan hayvonlarning 74 foizi; yarmidan ko'pi) degan xulosaga kelishimizga imkon beradi.(54  % - 16, 5 yil va undan ortiq yashagan)&lt;ref&gt;{{Статья|title=Mortality of Life-Insured Swedish Cats during 1999–2006: Age, Breed, Sex, and Diagnosis|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1939-1676.2009.0396.x/abstract}}&lt;/ref&gt;.

Meyn-kunga xavf soluvchi jiddiy kasalliklar uy mushuklari va odamlar uchun  xos boʻlgan Gipertrofik kardiyomiyopatiyadir (HCM) zotdor  yoki zotsiz bo'lsin , mushuklarda eng ko'p uchraydigan yurak kasalligidir. Maine Coons uchun bu kadallik  o'rta va keksa yoshdagi mushuklarda o'zini namoyon qiladigan autosomal dominant genning natijasidir, deb hisoblanadi. HCM o'pka shishi, orqa oyoq-qo'llarning to'satdan falajlanishi va o'limga olib keladigan progressiv kasallikdir. Shuning uchun o'z vaqtida tashxis qo'yish juda muhimdir. AQShda HKM uchun mas'ul boʻlgan gen uchun DNK testini o'tkazish amaliyoti mavjud&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx|sarlavha=Cat DNA Test Service from the VCGL at the College of Veterinary Medicine|kirish sanasi=2016-12-06|arxiv-sana=2008-10-15|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20081015072004/http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx|archive-date=2008-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015072004/http://www.vetmed.wsu.edu/deptsVCGL/felineTests.aspx}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Котенок_Мейн_Кун_питомник_Liger_Cat.JPG|thumb|Meyn-kun mushukchasi]]
Yana bir yuqori sog'liq muammosi - bu [[Orqa miya mushaklarining atrofiyasi|orqa miya mushaklari atrofiyasi]] (SMA), shuningdek, magistral va oyoq-qo'llarning skelet mushaklariga impulslarni o'tkazadigan orqa miya neyronlariga ta'sir qiluvchi genetik jihatdan aniqlangan (autosomal retsessiv) kasallik. Birinchi alomatlar 3-4 oylik mushukchalarda  paydo bo'ladi. Mushukchalar tanasini  orqa qismi yurish paytida chayqaladi; tik turganida tizzalari deyarli  yerga tegadi. 5-6 oyligida hayvon mebeldan bemalol sakrab tusha olmaydi va pastga sakrab tushganda u ko'pincha bemalol tushadi. Biroq, kasal mushukchalar yaxshi ovqatlanishadi va o'ynashadi; ko'p yillar davomida haqiqiy uy, ya'ni tashqariga chiqmaydigan mushuklar sifatida yashaydi. SMA uchun test ham amalga oshirilmoqda&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.mcbfa.org/healthfiles.html|sarlavha=MCBFA Health Issues|kirish sanasi=2016-12-06}}&lt;/ref&gt;.

Hip displazi - uning pastligi, bir yoki ikkala bo'g'imga ta'sir qiladi. Bu kasallik odatda Meyn-kunlar va fors mushuklariga o'xshagan  katta zotlarga  ta'sir qiladi. Kasallik ham genetik jihatdan aniqlanadi, lekin yoshi bilan o'zini namoyon qiladi, ko'pincha mushuklarda osteoartrit shaklida boshlanadi - hayvon oqsoqlana boshlaydi&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

[[Buyrak polikistozi|Buyrak polikistik kasalligi]] (PKD) irsiy, asta-sekin rivojlanib boruvchi, qaytmas kasallik bo'lib, Fors mushugi va unga tegishli zotlar orasida tarqalgan deb  taxmin qilinadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;. So'nggi tadqiqotlardan ma'lum bo'ldiki , buyrak kistalari Meyn-Kunlarda kamroq uchraydi va fors mushuklarida  PKD  bilan bog'liq emas.Kistlari borligi aniqlangan Meyn Kunda PKD uchun genetik test salbiy   natija ko'rsatadi.&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Fayl:3dayMaineCoon.jpg|Meyn-kun mushukchasi 3 kunlik
Fayl:Cat-MaineCoon-Cookie.png|2,5 oylik mushukcha
Fayl:Bertacoon.jpg|Meyn Kun ([[Самка|ayol]])
Fayl:Мейн кун W.Ch.Ais Black Liger Cat.jpg|Qora marmar Meyn-kun mushuki bir yarim yil ichida
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Adabiyotlar ==

* Мэйн-кун / Красносельская С. П. // Монголы — Наноматериалы [Электронный ресурс]. — 2012. — С. 589. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 21). — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-85270-355-2&lt;/nowiki&gt;.

== Havolalar ==

* Мэйн-кун / Красносельская С. П. // Большая российская энциклопедия [Электронный ресурс]. — 2017.</text>
      <sha1>q1mxfwwxamlycrkk2s0op3m36lf7527</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Lewandowski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740488</id>
    <revision>
      <id>6121659</id>
      <parentid>5833048</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>204</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Mural_ul._Rostka_w_Chorzowie_-_Lewandowski,_Cieślik,_Lubański_-_2_(Lewandowski_cropped).jpg&quot; yoʻqotildi, uni VikiOmbordan [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Mural ul. Rostka w Chorzowie - Lewandowski, Cieślik, Lubański</comment>
      <origin>6121659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111695" sha1="arz1nkmuo0y3sa8sq5rcg9gf946kbg5" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi
 | ism                = Robert Lewandowski
 | tasvir             = 2019147183134 2019-05-27 Fussball 1.FC Kaiserslautern vs FC Bayern München - Sven - 1D X MK II - 0228 - B70I8527 (cropped).jpg
 | izoh               = Lewandowski, 2019-yil
 | toʻliqism          = Robert Lewandowski &lt;br/&gt;
({{talaffuz|Robert Levandovski}})&lt;ref&gt;{{veb manbasi |date=15-iyul 2018-yil |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Poland |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11-iyun 2019-yil |publisher=FIFA |page=22}}&lt;/ref&gt;
 | tavallud_sana      = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1988|8|21|df=y}}&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Robert Lewandowski |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/125824/robert-lewandowski |access-date=21-mart 2020-yil |publisher=ESPN}}&lt;/ref&gt;
 | tavallud_joyi      = [[Varshava]], [[Polsha]]
 | boʻyi              = 1.85 m&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Robert Lewandowski |url=https://fcbayern.com/en/teams/professionals/robert-lewandowski |access-date=21-mart 2020-yil |publisher=FC Bayern Munich |arxivsana=2020-04-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200403181409/https://fcbayern.com/en/teams/professionals/robert-lewandowski }}&lt;/ref&gt;
 | pozitsiya          = [[Hujumchi]]
 | joriyklub          = [[FC Barcelona]]
 | klubraqami         = 9
 | yoshlikyillari1    = 1996—1997
 | yoshlikklublari1   = Partyzant Leszno
 | yoshlikyillari2    = 1997—2004
 | yoshlikklublari2   = MKS Varsovia Warsaw
 | yillar1            = 2005
 | klublar1           = Delta Warsaw
 | isht1              = 17
 | gollar1            = 4
 | yillar2            = 2005—2006
 | klublar2           = [[Legia Warsaw II]]
 | isht2              = 12
 | gollar2            = 2
 | yillar3            = 2006—2007
 | klublar3           = Znicz Pruszków II
 | isht3              = 2
 | gollar3            = 6
 | yillar4            = 2006—2008
 | klublar4           = [[Znicz Pruszków]]
 | isht4              = 59
 | gollar4            = 36
 | yillar5            = 2008—2010
 | klublar5           = [[Lech Poznań]]
 | isht5              = 58
 | gollar5            = 32
 | yillar6            = 2010—2014
 | klublar6           = [[Borussiya Dortmund]]
 | isht6              = 131
 | gollar6            = 74
 | yillar7            = 2014-
 | klublar7           = [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]
 | isht7              = 253
 | gollar7            = 238
 | milliyyillar1      = 2007
 | milliyjamoa1       = [[19 yoshgacha bo'lgan Polsha milliy terma jamoasi|Polsha U19]]
 | milliyisht1        = 1
 | milliygollar1      = 0
 | milliyyillar2      = 2008
 | milliyjamoa2       = [[21 yoshgacha bo'lgan Polsha milliy terma jamoasi|Polsha U21]]
 | milliyisht2        = 3
 | milliygollar2      = 0
 | milliyyillar3      = 2008-
 | milliyjamoa3       = [[Polsha milliy futbol terma jamoasi|Polsha]]
 | milliyisht3        = 132
 | milliygollar3      = [[Robert Levandovski tomonidan kiritilgan xalqaro gollar ro'yxati|76]]
}}

'''Robert Lewandowski''' ([[1988-yil]] [[21-avgust|21-avgustda]] tugʻilgan) — [[Polsha|polshalik]] professional [[Futbol|futbolchi]], Ispaniya La-ligasining „&lt;nowiki/&gt;[[FC Barcelona|Barcelona“]] klubida [[hujumchi|hujumchisi]], [[Polsha milliy futbol terma jamoasi|Polsha terma jamoasi]] sardori. Oʻzining pozitsiyasi, texnikasi va yakuniy mahorati bilan tan olingan Lewandowski barcha davrlarning eng yaxshi hujumchilaridan biri, shuningdek, Bundesliga tarixidagi eng muvaffaqiyatli oʻyinchilardan hisoblanadi. U klub va mamlakati uchun 600 dan ortiq katta gollar kiritgan.

''Znicz Pruszków'' bilan Polsha futbolining uchinchi va ikkinchi darajali toʻpurari boʻlganidan soʻng, Levandovski eng yuqori pogʻonadagi Lex Poznanga yetib olib, jamoaga 2009-10 Ekstraklasada gʻalaba qozonishga yordam beradi. 2010-yilda u Dortmundning „Borussiya“ klubiga oʻtdi va u yerda ketma-ket ikki marta Bundesliga chempionligi va liganing eng yaxshi toʻpurari sovrinini qoʻlga kiritdi. 2013-yilda u Dortmund jamoasi bilan 2013-yilda UEFA Chempionlar Ligasi finalida ham maydonga tushgan. 2014-15 yilgi mavsum boshlanishidan oldin Levandovski Dortmundning ichki raqibi „Bavariya“ga tekinga oʻtishga rozi boʻldi. Myunxenda u oʻzining dastlabki sakkiz mavsumining har birida Bundesliga chempionligini qoʻlga kiritdi. Levandovski 2019-20 yilgi mavsumda „Bavariya“ning [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar Ligasida]] gʻalaba qozonishida treblning bir qismi sifatida ajralmas boʻldi. U Yoxan Kroyff bilan birga Yevropa trebliga erishgan, uchala musobaqada ham eng koʻp gol urgan va birinchi boʻlib yagona toʻpurar boʻlgan ikki futbolchidan biri.

2008-yildan beri Polsha terma jamoasi safida toʻliq tarkibda maydonga tushgan Levandovski 130 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan va [[UEFA Yevropa chempionati 2012|UEFA Evro-2012]], [[UEFA Yevropa chempionati 2016|Yevro-2016]], 2018 FIFA Jahon chempionati va Yevro-2020da oʻz jamoasi aʼzosi boʻlgan. 76 ta gol bilan Levandovski Polsha terma jamoasi tarixidagi eng yaxshi toʻpurar hisoblanadi. U 2015 va 2021-yillarda IFFHS dunyoning eng yaxshi xalqaro gol [[Xalqaro futbol tarixi va statistikasi federatsiyasi|muallifi mukofotini]], 2020 va 2021-yillarda IFFHS dunyoning eng yaxshi gol muallifi mukofotini va 2021-yilda IFFHS dunyoning eng yaxshi divizion gol muallifi mukofotini qoʻlga kiritdi. Shuningdek, u 2020 va 2021-yillarda IFFHS dunyoning eng yaxshi futbolchisi hamda 2020-21 va 2021-22-yilgi mavsumlari uchun Yevropaning „Oltin butsasi“ni qoʻlga kiritdi. Bundan tashqari, Levandovski oʻn marta Polshada yilning eng yaxshi futbolchisi va uch marta Polshada yilning eng yaxshi sportchisi deb topilgan.

2020-yilda Levandovski FIFAning eng yaxshi erkak futbolchisi mukofotini (2021-yilda saqlanib qolgan) va UEFA yilning eng yaxshi erkak futbolchisi mukofotini qoʻlga kiritdi. U ikki marta UEFA tomonidan yilning eng yaxshi jamoasi va toʻrt marta [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar ligasining]] mavsumning eng yaxshi jamoasi deb topilgan va musobaqa tarixidagi uchinchi eng koʻp gol muallifi hisoblanadi. Levandovski besh marta VDV Bundesligada mavsumning eng yaxshi futbolchisi deb topilgan. U Bundesligada 300 dan ortiq gol urdi (Bundesligadagi barcha vaqtlardagi ikkinchi gol muallifi, Gerd Myullerning Bundesligadagi 365 golini ortda qoldirdi), asrga boshqa xorijlik futbolchilarga qaraganda tezroq erishdi va liganing barcha vaqtlaridagi goldir. yetakchi xorijlik gol muallifi. Bundan tashqari, u yetti mavsum davomida Bundesliganing eng yaxshi toʻpurari sovrinini qoʻlga kiritdi, eng muhimi Bundesliganing 2020-21-yillarida, u bir mavsumda 41 ta gol urdi va Gerd Myullerning 1971—1972-yillarda oʻrnatilgan 40 golli Bundesliga rekordini yangiladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=How Robert Lewandowski broke Gerd Müller's 40-goal Bundesliga record|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/can-robert-lewandowski-break-gerd-muller-s-40-goal-record-bayern-munich-7491|ish=Bundesliga|kirish sanasi=19-iyun 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. 2021-yilning 30-noyabrida u &quot;Oltin toʻp&quot; sohibi [[Lionel Messi|Lionel Messidan]] atigi 33 ochko ortda qolgan holda ikkinchi boʻldi.

== Klublardagi faoliyati ==

=== Dastlabki yillar ===
Levandovski Varshavada tugʻilgan va Varshava&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.eurosport.co.uk/football/robert-lewandowski_prs141648/person.shtml|sarlavha=Robert Lewandowski|vebsayt=[[Eurosport]]|qaralgan sana=21-mart 2020-yil}}&lt;/ref&gt; Gʻarbiy okrugidagi Leszno shahrida oʻsgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Gontarczyk |first=Karolina |date=26-aprel 2019-yil |title=Otwarte spotkanie z Robertem Lewandowskim w Lesznie |trans-title=Open meeting with Robert Lewandowski in Leszno |work=Zachodnie Mazowsze |url=http://zachodniemazowsze.info/2019/04/otwarte-spotkanie-robertem-lewandowskim-lesznie/ |access-date=21-mart 2020-yil}}&lt;/ref&gt;. U futboldagi ilk qadamlarini mahalliy „Partyzant Leszno“ klubida roʻyxatdan oʻtmagan futbolchi sifatida qoʻydi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last1=Hurkowski |first1=Rafał |last2=Murawski |first2=Robert |date=25-avgust 2015-yil |title=Śladami Lewandowskiego: Partyzant Leszno |language=polyakcha |trans-title=Lewandowski's Steps: Partyzant Leszno |work=[[Polsat Sport]] |publisher=[[Cyfrowy Polsat]] |location=Warsaw |url=https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2015-08-25/sladami-lewandowskiego-partyzant-leszno/ |access-date=5-iyun 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. 1997-yilda u MKS Varsovia Varshava jamoasiga qoʻshildi va u yerda oʻsmirlik davrida yetti yil oʻynadi&lt;ref name=&quot;bajka2&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Cegliński |first=Łukasz |date=11-sentyabr 2008-yil |title=Bajka o Robercie Lewandowskim |language=polyakcha |trans-title=The Tale of Robert Lewandowski |work=[[Agora (company)#Gazeta.pl|Sport.pl]] |publisher=[[Agora (shirkat)|Agora]] |location=Warsaw |url=http://www.sport.pl/celebrities/1,96810,5686861,Bajka_o_Robercie_Lewandowskim.html |access-date=1-may 2012-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyingi yili u 4-darajali „Delta Varshava“ga oʻtdi va u yerda nihoyat asosiy jamoada oʻynashga muvaffaq boʻldi va mavsum oxirida toʻrtta gol urdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|familiya=Kuna|ism=Tomasz|sarlavha=.: liga polska|url=http://www.90minut.pl/strzelcy.php?id=1357|kirish sanasi=19-noyabr 2012-yil|nashriyot=90minut.pl|til=polyakcha}}&lt;/ref&gt;.

Levandovski 15 ta gol bilan Polsha uchinchi divizionining eng yaxshi toʻpurari boʻlib, Znik Pruskovga koʻtarilishda yordam berdi&lt;ref name=&quot;krol&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Leśniowski |first=Piotr |date=26-may 2008-yil |title=&quot;Kolejorz&quot; walczy o króla |language=polyakcha |work=[[Gazeta Wyborcza]] |url=http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,5158528,20080527PO-DLO_D,Kolejorz_walczy_o_krola,.html |access-date=1-dekabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyingi mavsumda u 21 gol bilan Polsha ikkinchi oliy divizionida eng yaxshi toʻpurar boʻldi&lt;ref name=&quot;krol&quot; /&gt;.
[[Fayl:LewandowskiR.jpg|thumb| Levandovski &quot; Lex Poznan &quot;da oʻynab, 18 gol bilan 2009-10 Ekstraklasaning eng yaxshi toʻpurari boʻlgan.]]
2008-yil iyun oyida Lex Poznan Levandovskini Znikdan 1,5 evaziga sotib oldi.million [[Zlotiy|PLN]].&lt;ref name=&quot;bajka&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Cegliński |first=Łukasz |date=11-sentyabr 2008-yil |title=Bajka o Robercie Lewandowskim |language=polyakcha |trans-title=The Tale of Robert Lewandowski |work=[[Agora (company)#Gazeta.pl|Sport.pl]] |publisher=[[Agora (shirkat)|Agora]] |location=Warsaw |url=http://www.sport.pl/celebrities/1,96810,5686861,Bajka_o_Robercie_Lewandowskim.html |access-date=1-may 2012-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=18-iyun 2008-yil |title=Robert Lewandowski piłkarzem Kolejorza |language=polyakcha |work=[[Lech Poznań]] |url=http://www.lechpoznan.pl/art,9498,robert_lewandowski_pilkarzem_kolejorza_.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917233558/http://www.lechpoznan.pl/art%2C9498%2Crobert_lewandowski_pilkarzem_kolejorza_.htm |archive-date=17-sentyabr 2008-yil}}&lt;/ref&gt; Oʻsha oyning boshida Levandovskining agenti Sezari Kucharski uni Segunda divizionida oʻn yil oʻtkazganidan soʻng Ispaniyaning birinchi divizioni [[La Liga|La Ligasiga]] koʻtarilgan sobiq jamoasi „Sporting Xixon“ga taklif qildi. Biroq, Gixon uni rad etdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=25-aprel 2013-yil|sarlavha=Lewandowski was offered to Preciado's Sporting|url=http://www.resultados-futbol.com/noticia/lewandowski-fue-ofrecido-al-sporting-preciado|kirish sanasi=14-sentyabr 2013-yil|ish=[[Terra Networks|Terra]]}}&lt;/ref&gt;

U 2008-yilning 17-iyulida UYeFA Kubogining birinchi saralash bosqichida [[Ozarbayjon|ozarbayjonlik]] &quot; Xazar Lankaran &quot;ga qarshi kechgan bahsda „Lex“ safida zaxiradan maydonga tushgan va oʻyinning 75-daqiqasida [[Tofiq Bahromov nomidagi respublika stadioni|Tofiq Bahramov nomidagi Respublika stadionida]] kechgan yagona golga mualliflik qilgandi. Mavsumning birinchi oʻyinida Ekstraklasadagi debyuti paytida, GKS Belchatowga qarshi oʻyinda, ikkinchi boʻlim oxirida oʻyinga kirganidan atigi toʻrt daqiqa oʻtgach, toʻpigʻi bilan gol urdi. Polsha oliy divizionidagi birinchi mavsumida u gollar jadvalida ikkinchi boʻldi. Levandovski mavsumni 42 oʻyinda 18 ta gol bilan yakunladi&lt;ref name=&quot;ClubMatches&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Robert Lewandowski » Club matches|url=http://www.worldfootball.net/player_summary/robert-lewandowski/2/|kirish sanasi=6-fevral 2018-yil|nashriyot=World Football}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u 2009-yil 27-iyul kuni Polsha Superkubogida &quot; Visla Krakov &quot; bilan mehmonda 1:1 hisobida durang oʻynadi va penaltilar seriyasida oʻz urinishini golga aylantirdi. Keyingi mavsumda u 18 ta gol bilan eng yaxshi toʻpurarga aylandi va jamoasiga 2009-10 yilgi chempionatda gʻalaba qozonishga yordam berdi&lt;ref name=&quot;ClubMatches&quot; /&gt;.

Ingliz bosh murabbiyi Sem Ellardaysning aytishicha, Levandovski 2010-yilda Premer-liganing &quot; Blekbern Rovers &quot; klubiga oʻtish arafasida edi, ammo 2010-yilda Eyjafjallajökull otilishi natijasida paydo boʻlgan vulqon kul bulutlari Buyuk Britaniyadagi va undan tashqaridagi barcha reyslarni toʻxtatib qoʻygan va boshqa moliyaviy muammolardan tashqari., potentsial transferni oldini oldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=26-aprel 2013-yil|sarlavha=Robert Lewandowski: Sam Allardyce regrets missed signing|url=https://www.bbc.com/sport/football/22305776|ish=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;. Bundan tashqari, Levandovski Italiyaning &quot; Jenoa &quot; klubiga oʻtish arafasida edi, prezident Enriko Preziosi transferni bekor qilishga qaror qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=14-aprel 2020-yil|sarlavha=Lewandowski 'deal was done' for Genoa before president 'pulled the plug'|url=https://www.goal.com/en-om/news/lewandowski-deal-was-done-for-genoa/10mwwby95gq521hrayoljtafbm|ish=Goal.com}}&lt;/ref&gt;.

=== Borussiya Dortmund ===

==== 2010-2012: Liga va kuboklik dubl ====
Matbuotda Levandovski bir qancha klublardan biriga oʻtishi mumkinligi haqidagi taxminlardan soʻng&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Adamoli |first=Gessi |date=14-aprel 2010-yil |title=Accordo con Lewandowski è arrivato il bomber polacco |language=italyancha |work=[[la Repubblica]] |url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2010/04/14/accordo-con-lewandowski-arrivato-il-bomber-polacco.html |access-date=19-may 2010-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=17-aprel 2010-yil|sarlavha=Blackburn target Lewandowski cancels trip to UK|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=772358&amp;cc=5901|kirish sanasi=19-may 2010-yil|ish=[[ESPN FC]]|arxivsana=24-oktyabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121024134945/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=772358&amp;cc=5901}}&lt;/ref&gt;, u 2010-yilning iyun oyida Bundesliganing „ Borussiya Dortmund“ klubiga qoʻshildi va nemis klubi bilan toʻrt yillik shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=11-iyun 2010-yil|sarlavha=Dortmund macht Lewandowski-Transfer perfekt|url=http://www.focus.de/sport/fussball/bundesliga1/bundesliga-dortmund-macht-lewandowski-transfer-perfekt_aid_518537.html|kirish sanasi=11-iyun 2010-yil|ish=Focus|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2018-06-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180627212758/https://www.focus.de/sport/fussball/bundesliga1/bundesliga-dortmund-macht-lewandowski-transfer-perfekt_aid_518537.html}}&lt;/ref&gt;. Qiymati taxminan [[Yevro|€]] 4,5 million&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=18-noyabr 2010-yil|sarlavha=Borussia Dortmund striker Robert Lewandowski hits double as Poland beat Ivory Coast (video)|url=http://www.imscouting.com/global-news-article/Borussia-Dortmund-striker-Robert-Lewandowski-hits-double-as-Poland-beat-Ivory-Coast-/12139/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120330155229/http://www.imscouting.com/global-news-article/Borussia-Dortmund-striker-Robert-Lewandowski-hits-double-as-Poland-beat-Ivory-Coast-/12139/|arxivsana=30-mart 2012-yil|qaralgan sana=1-may 2012-yil|nashriyot=imscouting.com}}&lt;/ref&gt; 19-sentyabr kuni u Bundesligadagi ilk golini „[[Schalke 04|Shalke 04]]“ ga qarshi &quot; Revyerderbi &quot; oʻyinida kiritdi va hisobni 3:0 ga yetkazdi; oʻyin 3:1 hisobida yakunlandi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=19-sentyabr 2010-yil|sarlavha=Schalke 04 1–3 Borussia Dortmund|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=297229&amp;cc=5901|kirish sanasi=1-dekabr 2013-yil|nashriyot=ESPN FC|arxivsana=9-noyabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121109220519/http://soccernet.espn.go.com/match?id=297229}}&lt;/ref&gt;.

2011-12 yilgi Bundesliga kampaniyasida Levandovski Lukas Barriosning jarohatidan foyda koʻrdi va u qishki tanaffusgacha asosiy tarkibda doimiy oʻringa koʻtarildi. Hujumchi bunga javoban Dortmundning DFB-Pokal birinchi raundida Sandxauzen ustidan qozonilgan gʻalabada ikki marta raqib darvozasini ishgʻol qildi&lt;ref&gt;2011-12 DFB-Pokal&lt;/ref&gt;. Levandovski 2011-yil 20-avgustda Nyurnberg ustidan 2:0 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda Mario Götsening uzatmasini yakuniy nuqtani amalga oshirib, oʻz liga hisobini ochdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=20-avgust 2011-yil|sarlavha=Borussia Dortmund 2 – 0 Nurnberg|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=321020&amp;cc=5901|kirish sanasi=17-may 2012-yil|nashriyot=ESPN FC|arxivsana=22-yanvar 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190122044319/http://www.espn.com/soccer/report?id=321020&amp;cc=5901}}&lt;/ref&gt;. 1-oktyabr kuni Levandovski [[UEFA Chempionlar Ligasi 2011/2012. Guruh bosqichi|UEFA Chempionlar Ligasi guruh bosqichida]] &quot; Marsel &quot;ga 0:3 hisobida magʻlub boʻlgan &quot; Augsburg &quot; ustidan qozonilgan gʻalabadan soʻng, klubning 4:0 hisobidagi gʻalabasida xet-trik qayd etdi va golli uzatmani amalga oshirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=1-oktyabr 2011-yil|sarlavha=Borussia Dortmund 4 – 0 FC Augsburg|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=320971&amp;cc=5901|arxivurl=https://archive.today/20120714091732/http://soccernet.espn.go.com/report?id=320971&amp;cc=5901|arxivsana=14-iyul 2012-yil|qaralgan sana=17-may 2012-yil|nashriyot=ESPN FC}}&lt;/ref&gt;. Keyinroq u Chempionlar ligasidagi ilk golini 19-oktyabr kuni safarda „Olimpiakos“ ga qarshi oʻyinda (1:3) kiritdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=1-fevral 2019-yil|sarlavha=All of Robert Lewandowski's #UCL goals|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/video/024e-0e68e5fafae8-e63ef51fb17d-1000--all-of-robert-lewandowski-s-ucl-goals/|nashriyot=UEFA}}&lt;/ref&gt;. Dortmundliklar 22-oktyabr kuni &quot; Kyoln &quot; ustidan 5:0 hisobida qulay gʻalaba qozonib, Bundesligada ikkinchi oʻringa koʻtarilib oldi va Levandovski tanaffusning ikkala tomonida ham raqib darvozasini ishgʻol qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=22-oktyabr 2011-yil|sarlavha=Borussia Dortmund 5–0 Koln: Five-star champions move second in Bundesliga table|url=http://www.goal.com/en-us/match/60749/borussia-dortmund-vs-fc-k%C3%B6ln/report|kirish sanasi=17-may 2012-yil|ish=Goal|nashriyot=Perform Group}}&lt;/ref&gt;. 17-dekabr kuni Dortmund Frayburgga safar qildi va Levandovski ikki marta zarba berdi va Kevin Großkroytsga assistentlik qildi, chunki Dortmundliklar Bundesligadagi ilk xet-trikini 4:1 hisobida gʻalaba qozonishdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=17-dekabr 2011-yil|sarlavha=Report: SC Freiburg 1 – 4 Borussia Dortmund|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=320891&amp;cc=5901|kirish sanasi=17-may 2012-yil|nashriyot=ESPN FC}}{{Oʻlikhavola|date=oktyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Kuchli oʻyinlari tufayli u Polshada yilning eng yaxshi futbolchisi deb topildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=12-dekabr 2011-yil|sarlavha=Lewandowski ist Polens Bester|url=http://www.kicker.de/news/fussball/intligen/startseite/561944/artikel_lewandowski-ist-polens-bester.html|kirish sanasi=10-noyabr 2012-yil|ish=kicker|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;.


Levandovski 22 gol, birorta ham penaltidan gol urgan va 6 golli uzatma bilan uchinchi gol muallifi sifatida yilni yakunladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Goals &amp; Assists|url=http://www.bundesliga.de/en/liga/scorer/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120508204855/http://www.bundesliga.de/en/liga/scorer/|arxivsana=8-may 2012-yil|qaralgan sana=12-may 2012-yil|nashriyot=bundesliga.de}}&lt;/ref&gt;.

12-may kuni Dortmundliklar uchun mavsumning soʻnggi oʻyinida u DFB-Pokal Finalida „Bavariya“ ustidan 5:2 hisobida gʻalaba qozonib, klubga oʻzining birinchi ichki dublini qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=12-may 2012-yil|sarlavha=Dortmund complete double|url=http://www1.skysports.com/football/news/12040/7752618/Dortmund-complete-double|kirish sanasi=17-may 2012-yil|nashriyot=Sky Sports}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=12-may 2012-yil|sarlavha=Borussia Dortmund rout Bayern Munich to claim double|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1069150/borussia-dortmund-rout-bayern-munich-to-claim-historic-double?cc=5901|kirish sanasi=17-may 2012-yil|nashriyot=ESPN FC|arxivsana=15-may 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120515140955/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1069150/borussia-dortmund-rout-bayern-munich-to-claim-historic-double?cc=5901}}&lt;/ref&gt; Levandovski olti oʻyinda 7 ta gol urib, DFB-Pokalning eng yaxshi toʻpurari boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=DFB-Pokal – Torjäger|url=https://www.kicker.de/dfb-pokal/torjaeger/2011-12/6|kirish sanasi=17-may 2012-yil|ish=kicker|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;.

==== 2012-2014: Chempionlar Ligasi ikkinchi oʻrinchisi va liganing eng yaxshi toʻpurari ====
2012-yilning 12-avgustida Levandovski 2012-13-yilgi mavsumni 2012-yilgi DFL-Superkubogi bahsida „Bavariya“ga qarshi oʻyinda gol urish bilan boshladi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Daniel|ism=Chris Punnakkattu|sana=12-avgust 2012-yil|sarlavha=DFL Supercup 2012: FC Bayern Munich 2–1 Borussia Dortmund|url=https://blog.cpdfootball.de/2012/08/12/dfl-supercup-2012-fc-bayern-munich-v-borussia-dortmund/|kirish sanasi=29-aprel 2021-yil|nashriyot=CPD Football|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-04-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210429113018/https://blog.cpdfootball.de/2012/08/12/dfl-supercup-2012-fc-bayern-munich-v-borussia-dortmund/}}&lt;/ref&gt; U 2012-13-yilgi mavsumda Bundesligadagi ilk uchrashuvini mavsumning ochilish kunida Dortmundning &quot; Verder &quot; ustidan qozonilgan 2:1 hisobidagi gʻalabasi bilan oʻtkazdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=24-avgust 2012-yil|sarlavha=Borussia Dortmund 2–1 Werder Bremen|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=346403&amp;cc=5901|kirish sanasi=24-noyabr 2012-yil|nashriyot=ESPN FC|arxivsana=29-avgust 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120829132410/http://soccernet.espn.go.com/match?id=346403}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Robert_Lewandowski_2013_in_Wilhelmshaven.jpeg|left|thumb| Levandovski 2013-yil avgust oyida DFB-Pokalda Wilhelmshavenga qarshi Dortmund uchun oʻynagan.]]
2013-yil 27-iyulda Levandovski 2013-yilgi DFL-Superkubogida Dortmund bilan „Bavariya“ga qarshi 4:2 hisobida gʻalaba qozondi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=27-iyul 2013-yil|sarlavha=Dortmund prevail over Bayern in Supercup thriller|url=http://www.bundesliga.com/en/tournaments/news/2013/0000262446.php|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131106163106/http://www.bundesliga.com/en/tournaments/news/2013/0000262446.php|arxivsana=2013-11-06|kirish sanasi=5-noyabr 2013-yil|nashriyot=bundesliga.com}}&lt;/ref&gt; U mavsumdagi ilk golini 10-avgust kuni Dortmundning Bundesliganing ochilish oʻyinida Augsburgga qarshi oʻyinda (4:0) kiritdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=10-avgust 2013-yil|sarlavha=Aubameyang hat-trick has Dortmund flying|url=http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000264271.php|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130813011953/http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000264271.php|arxivsana=13-avgust 2013-yil|qaralgan sana=1-may 2014-yil|nashriyot=Bundesliga}}&lt;/ref&gt; 1-noyabr kuni u Bundesligada VfB Shtutgartga qarshi oʻyinda (6:1) mavsumdagi oʻzining yagona xet-trikiga erishdi.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=1-noyabr 2013-yil |title=Lewandowski shines as Stuttgart hit for six |publisher=bundesliga.com |url=http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000276334.php |url-status=dead |access-date=5-noyabr 2013-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105001353/http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000276334.php |archive-date=5-noyabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;

2014-yilning 25-fevralida Levandovski [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014 pley-off bosqichi|Chempionlar ligasi 1/8 final bosqichining]] birinchi oʻyinida [[FC Zenit Sankt Peterburg|Sankt-Peterburgning „Zenit“]] iga qarshi oʻyinda ikkita gol urib, Dortmundning yevrokuboklardagi eng yaxshi toʻpurariga aylandi va Stefan Chapuisatning 16 ta golini ortda qoldirdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=25-fevral 2014-yil|sarlavha=Lewandowski najlepszym strzelcem BVB w Europie!|url=http://sport.wp.pl/kat,1752,title,Lewandowski-najlepszym-strzelcem-BVB-w-Europie,wid,16433212,wiadomosc.html?ticaid=112450|kirish sanasi=25-fevral 2014-yil|nashriyot=sport.wp.pl|til=polyakcha}}&lt;/ref&gt; U oʻzining 182-uchrashuvida klub uchun 100-golini kiritdi, chunki Dortmund 2013-14 DFB-Pokal yarim finalida VfL Wolfsburgni 2:0 hisobida magʻlub etdi va bayram paytida 100-raqamli futbolkani namoyish etdi.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=16-aprel 2014-yil |title=Lewandowski scores 100th goal for Borussia Dortmund |publisher=[[Polskie Radio]] |url=http://www.thenews.pl/1/5/Artykul/168448,Lewandowski-scores-100th-goal-for-Borussia-Dortmund |access-date=24-oktyabr 2014-yil |archive-date=2019-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418131140/http://www.thenews.pl/1/5/Artykul/168448,Lewandowski-scores-100th-goal-for-Borussia-Dortmund |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Levandovski 2013-14 yilgi mavsumni 20 ta gol bilan Bundesliganing eng yaxshi toʻpurari sifatida yakunladi va bu unga taqdim etdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=10-may 2014-yil|sarlavha=Lewandowski top of the charts as Dortmund thrash Hertha|url=http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000293681.php|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140511003549/http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000293681.php|arxivsana=11-may 2014-yil|qaralgan sana=11-may 2014-yil|nashriyot=Bundesliga}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Chempionlar ligasida 6 ta gol urdi, chunki Dortmundliklar chorak finalga chiqdi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Robert Lewandowski |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2014/clubs/player=250002096/index.html |access-date=11-may 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. „Borussiya Dortmund“ — „Zenit“ oʻrtasidagi 1/8 final javob oʻyinida Levandovski ikkinchi sariq kartochkani olib, „Real“ga qarshi [[UEFA Chempionlar ligasi 2013/2014 pley-off bosqichi|chorak final birinchi oʻyinida]] diskvalifikatsiya qilindi.

Levandovski Dortmund uchun soʻnggi oʻyinini 2014-yilgi DFB-Pokal finalida 17-may kuni „Bavariya“ga qarshi oʻtkazdi. Bosh murabbiy [[Jürgen Klopp|Yurgen Klopp]] uni jarohati sabab final oldidan mashgʻulotlardan ozod qilgan edi; Garchi Levandovski finalning barcha 120 daqiqasini oʻynagan boʻlsa-da, Dortmund 0:2 hisobida magʻlub boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=16-may 2014-yil|sarlavha=Bayern Munich and Borussia Dortmund set for German Cup final|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/27446201|kirish sanasi=16-may 2014-yil|ish=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt;. U mavsumni 48 uchrashuvda 28 gol bilan yakunlagan&lt;ref name=&quot;2013 German Super Cup&quot;&gt;{{veb manbasi|sana=27-iyul 2013-yil|sarlavha=Dortmund prevail over Bayern in Supercup thriller|url=http://www.bundesliga.com/en/tournaments/news/2013/0000262446.php|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131106163106/http://www.bundesliga.com/en/tournaments/news/2013/0000262446.php|arxivsana=6-noyabr 2013-yil|qaralgan sana=5-noyabr 2013-yil|nashriyot=bundesliga.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Robert Lewandowski|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2013-14/51570/vereinsspieler_robert-lewandowski.html|kirish sanasi=6-fevral 2018-yil|ish=kicker|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;.

=== Bavariya ===
2013-yilning noyabrida Levandovski Dortmundning „Borussiya“ raqibi „Bavariya“ bilan shartnoma oldidan shartnoma imzolashini tasdiqladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Smith |first=Paul |date=10-noyabr 2013-yil |title=Bayern Munich win the race to sign Borussia Dortmund striker Robert Lewandowski |work=Daily Mirror |url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/robert-lewandowski-bayern-munich-win-2715710 |access-date=5-yanvar 2014-yil}}&lt;/ref&gt;, bu rasman 2014-yilning 3-yanvarida, 2014-15-yilgi mavsum boshidan boshlab besh yillik shartnoma imzolaganida sodir boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=4-yanvar 2014-yil|sarlavha=Robert Lewandowski to join Bayern Munich from Borussia Dortmund|url=https://www.bbc.com/sport/football/25605262|kirish sanasi=20-iyul 2017-yil|ish=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;. Levandovski 2014-yilning 9-iyulida rasman „Bavariya“ futbolchisi sifatida taqdim etildi&lt;ref name=&quot;Unveiled&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Badger |first=Jake |date=9-iyul 2014-yil |title=In pictures: Bayern Munich introduce Robert Lewandowski |work=The National |url=https://www.thenational.ae/sport/in-pictures-bayern-munich-introduce-robert-lewandowski-1.477970 |access-date=7-iyun 2020-yil}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:CSKA-Bavaria_(4).jpg|thumb| Levandovski Chempionlar ligasida 2014-yil oktyabr oyida Moskvaning SSKA jamoasiga qarshi oʻynagan]]
Levandovskining ikkinchi mavsumi 2015-yil 1-avgustda DFL-Superkubogi bilan boshlandi, „Bavariya“ VfL Volfsburg mehmoni boʻlgan penaltilar seriyasida magʻlub boʻldi; U 72-daqiqada Rafinya oʻrniga almashtirilgan edi&lt;ref name=&quot;supercup&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Dunbar |first=Ross |date=1-avgust 2015-yil |title=Bendtner leads Wolfsburg over Bayern Munich on penalties in German Super Cup clash |work=Fox Sports |url=http://www.foxsports.com/soccer/story/bendtner-leads-wolfsburg-over-bayern-munich-on-penalties-in-german-super-cup-clash-080115?vid=null |access-date=3-avgust 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Sakkiz kundan keyin DFB-Pokal birinchi davra oʻyinida u Oberliga Baden-Vürtemberg klubi Nöttingenga qarshi 3:1 hisobida gʻalaba qozongan soʻnggi golni kiritdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=9-avgust 2015-yil|sarlavha=Nottingen 1–3 Bayern Munich: Vidal off the mark in cup win|url=http://www.goal.com/en/match/n%C3%B6ttingen-vs-bayern-m%C3%BCnchen/2038931/report?ICID=MP_MS_5|kirish sanasi=14-avgust 2015-yil|ish=Goal|nashriyot=Perform Group}}&lt;/ref&gt;. 14-avgust kuni Bundesliganing yangi mavsumining ochilish oʻyinida u Gamburg ustidan 5:0 hisobida gʻalaba qozongan ikkinchi golni kiritdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=14-avgust 2015-yil|sarlavha=Bayern Munich 5–0 Hamburg: Bavarians begin Bundesliga campaign in ominous fashion|url=http://www.goal.com/en-gb/match/bayern-m%C3%BCnchen-vs-hamburger-sv/2054191?ICID=HP_HN_HP_RI_1_1|kirish sanasi=14-avgust 2015-yil|ish=Goal|nashriyot=Perform Group}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Robert_Lewandowski_Training_2019-04-10_FC_Bayern_Muenchen-2.jpg|thumb| Levandovski „Bavariya“ bilan mashgʻulot paytida, 2019-yil]]
Toʻrt kundan soʻng, u &quot; Maynts &quot;da 3:0 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda ikkita gol urdi, birinchi gol uning Bundesligadagi 100-goli boʻlib, 168-uchrashuvida xorijlik futbolchi uchun liga rekordi boʻldi. Shuningdek, u ushbu dubl bilan dastlabki 7 oʻyinda 10 ta gol kiritdi, bunga faqat Gerd Myuller erishgan edi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=26-sentyabr 2015-yil|sarlavha=1. FSV Mainz 05 0–3 Bayern Munich|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/34351078|kirish sanasi=26-sentyabr 2015-yil|ish=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; 29-sentyabr kuni u Chempionlar ligasi doirasida Zagrebning „Dinamo“siga (5:0) qarshi oʻyinda xet-trik qayd etib, haftasiga uchta oʻyinda oʻnta gol urdi.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=29-sentyabr 2015-yil |title=Bayern Munich 5–0 Dinamo Zagreb |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/34275527 |access-date=30-sentyabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt; U 5 kundan soʻng Dortmundga 5:1 hisobida magʻlub boʻlgan ikkita golni qoʻshib, soʻnggi toʻrtta oʻyinda jami 12 ta gol kiritdi.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=4-oktyabr 2015-yil |title=Bayern Munich 5–1 Borussia Dortmund |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/34381544 |access-date=5-oktyabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt; 24-oktyabr kuni Levandovski oʻz maydonida 4:0 hisobida 1 hisobida gʻalaba qozondi. FC Kyoln, natijada „Bavariya“ Bundesligada mavsumning dastlabki 10 oʻyinida gʻalaba qozongan birinchi jamoa boʻldi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=24-oktyabr 2015-yil|sarlavha=Bayern Munich 4–0 1. FC Köln|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/34619451|kirish sanasi=24-oktyabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt; Kyolndagi gʻalaba „Bavariya“ning Bundesligadagi 1000-gʻalabasi ham boʻldi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=24-oktyabr 2015-yil|sarlavha=Erfolg gegen Köln: Bayern feiert 1000. Sieg in der Bundesliga|url=https://www.spiegel.de/sport/fussball/bayern-muenchen-feiert-1000-bundesliga-sieg-a-1059451.html|kirish sanasi=31-oktyabr 2015-yil|ish=Der Spiegel|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt; 2016-yil 11-yanvarda u 2015-yilgi FIFA &quot;Oltin toʻp &quot; mukofotlarida toʻrtinchi oʻrinni egalladi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=20-oktyabr 2015-yil|sarlavha=Men's Football shortlists for FIFA Ballon d'Or 2015 revealed|url=https://www.fifa.com/ballon-dor/news/y=2015/m=10/news=men-s-football-shortlists-for-fifa-ballon-d-or-2015-revealed-2719188.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151021220908/http://www.fifa.com/ballon-dor/news/y=2015/m=10/news=men-s-football-shortlists-for-fifa-ballon-d-or-2015-revealed-2719188.html|arxivsana=21-oktyabr 2015-yil|nashriyot=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

2016-yilning 19-martida Levandovski „Kyoln“ga qarshi oʻyinda (1:0) yagona gol kiritib, oʻz chempionatidagi gollari sonini 25 taga yetkazdi; yangi shaxsiy eng yaxshi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=19-mart 2016-yil|sarlavha=1. FC Koln 0–1 Bayern Munich|url=https://www.bbc.com/sport/football/35803485|kirish sanasi=19-mart 2016-yil|ish=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; U 2012-13 yilgi mavsumda Dortmundning „Borussiya“ klubi safida 24 ta gol urgan.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=19-mart 2016-yil |title=Robert Lewandowski takes Bayern Munich eight clear with win over Köln |work=The Guardian |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/football/2016/mar/19/koln-bayern-munich-bundesliga-match-report |access-date=20-mart 2016-yil}}&lt;/ref&gt; Shuningdek, u 16-mart kuni 1/8 finalning javob oʻyinida „[[Juventus|Yuventus]]“ ni 0:2 hisobida ortda qoldirgan „Bavariya“ning 73-daqiqada boshi bilan zarbasi bilan boshladi, qoʻshimcha boʻlimlarda Myunxen 4:2, umumiy hisobda esa 6:4 hisobida gʻalaba qozondi..&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Lewis |first=Aimee |date=16-mart 2016-yil |title=Bayern Munich 4-2 Juventus (agg 6-4) |work=[[BBC Sport]] |location=[[City of Salford|Salford]] |url=https://www.bbc.com/sport/football/35814918 |access-date=20-avgust 2021-yil}}&lt;/ref&gt; Uning 3-may kuni „Bavariya“ning Chempionlar ligasi yarim finali javob oʻyinida „[[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]“ darvozasiga urgan goli u mavsumdagi musobaqani toʻqqizta gol bilan yakunladi.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=3-may 2016-yil |title=Griezmann's away goal sends Atletico into final |work=Capital FM |url=http://www.capitalfm.co.ke/sports/2016/05/03/griezmanns-away-goal-sends-atletico-into-final/ |access-date=14-may 2016-yil}}&lt;/ref&gt;

Levandovski oʻtgan mavsumda ketgan joyidan boshladi va 2017-18 Bundesliganing dastlabki bosqichlarida yana bir bor eng yaxshi toʻpurar boʻldi. 13-dekabr kuni „Kyoln“ga qarshi liga bahsida u oʻyindagi yagona golni urdi va Bundesliganing barcha davrlardagi eng yaxshi toʻpurarlari oʻntaligiga kirdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=13-dekabr 2017-yil|sarlavha=Robert Lewandowski moves into the top 10 on the Bundesliga's all-time goalscoring list|url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/robert-lewandowski-into-top-10-on-the-bundesliga-s-all-time-goalscoring-list-464867.jsp|kirish sanasi=15-dekabr 2017-yil|nashriyot=Bundesliga|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2020-08-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200806172802/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/robert-lewandowski-into-top-10-on-the-bundesliga-s-all-time-goalscoring-list-464867.jsp}}&lt;/ref&gt; Oradan bir necha oy oʻtib, 22-turda Levandovski yana &quot; [[Allianz Arena|Alyans Arena]] &quot;da „Shalke-04“ga qarshi oʻyinda raqib darvozasini ishgʻol qildi va bir mavsumda ketma-ket 11 ta uy oʻyinida gol urish rekordini yangiladi, bu rekord ham „Bavariya“ bosh murabbiyi Yuppga tegishli edi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=10-fevral 2018-yil |title=Robert Lewandowski equals record of scoring in 11 successive home games |work=Marca |location=Spain |url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2018/02/10/5a7f3d72e2704eee108b459f.html |access-date=11-fevral 2018-yil}}&lt;/ref&gt;. U „Gamburg“ga qarshi oʻyinda xet-trik qayd etib, gol urish shaklini davom ettirdi, chunki qochib ketgan etakchilar 6:0 hisobida gʻalaba qozondi, shu bilan birga u kunning toʻrtinchi goli boʻlishi mumkin boʻlgan nuqtadan zarbani oʻtkazib yubordi. Bu uning Bundesligada „Bavariya“ darvozasiga oʻtkazib yuborilgan birinchi penalti boʻldi, ammo u ikkinchi nuqtadan zarbani amalga oshirib, oʻzining xet-trikini yakunladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=10-mart 2018-yil |title=Bundesliga round-up: Robert Lewandowski's hat-trick edges Bayern Munich closer to the title |work=Sky sports |url=https://www.skysports.com/football/news/11881/11285045/bundesliga-round-up-robert-lewandowskis-hat-trick-edges-bayern-munich-closer-to-the-title |access-date=11-mart 2018-yil}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Robert_Lewandowski_Training_2017-03_FC_Bayern_Muenchen-3.jpg|thumb| Levandovski 2017-yilning mart oyida mashgʻulotlarda]]
2022-yilning 15-yanvarida Levandovski 16-xet-trikini va Bundesligadagi 300-golini mehmonda 4-0 hisobida 1-ga teng qildi. FK Kyoln.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lewandowski scores 300th Bundesliga goal as Bayern rout Cologne|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/60008495|ish=BBC Sport|sana=15-yanvar 2022-yil|qaralgan sana=16-yanvar 2022-yil}}&lt;/ref&gt; 8-mart kuni Levandovski Chempionlar ligasi 1/8 final javob oʻyinida &quot; Red Bull Zalsburg &quot; ustidan 7:1 hisobida gʻalaba qozonib, xet-trik qayd etdi. Uchrashuvning dastlabki 23-daqiqasida Levandovskining xet-triki Chempionlar ligasi oʻyinining boshidanoq oʻyinchi tomonidan kiritilgan eng erta gol boʻldi. Birinchi goldan oxirgi golgacha bor-yoʻgʻi 11 daqiqa vaqt oʻtgach, Levandovskining „Zalsburg“ darvozasiga 3ta gol urgani ham Chempionlar ligasining pley-off bosqichida kiritilgan eng tezkor xet-trik boʻldi. Bu gollar bilan u ketma-ket ettinchi mavsumda barcha musobaqalarda 40 goldan oshib ketdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=9-mart 2022-yil|sarlavha=Lewandowski smashes Champions League hat trick records in win over Salzburg|url=https://www.espn.com/soccer/blog-the-toe-poke/story/4612704/lewandowski-smashes-champions-league-hat-trick-records-in-win-over-salzburg|nashriyot=ESPN}}&lt;/ref&gt; Biroq, Levandovski ketma-ket beshinchi mavsum toʻpurar sifatida 35 gol bilan ligani yakunladi va Gerd Myullerning rekordini takrorladi. Shuningdek, u 19 ta gol bilan bir mavsumda mehmonda eng koʻp gol urish boʻyicha Bundesliga rekordini yangiladi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/robert-lewandowski-wins-2021-22-bundesliga-top-scorer-bayern-munich-19935|sarlavha=Robert Lewandowski wins 2021/22 Bundesliga top scorer's cannon|ish=Bundesliga|sana=14-may 2022-yil}}&lt;/ref&gt; Bundan tashqari, u ketma-ket ikkinchi mavsumda ikkinchi marta „Oltin butsa“ sovrinini qoʻlga kiritdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.neogol.com/clasificacion-bota-de-oro/|sarlavha=Clasificación Bota de Oro 2022. ¡Actualizada!|ish=neogol.com|til=ispancha|sana=22-may 2022-yil}}&lt;/ref&gt;

2022-yil 30-may kuni Levandovski „Bavariya“ni tark etish istagini bildirdi va shunday dedi: „Mening „Bavariya“ bilan hikoyam oʻz nihoyasiga yetdi, bundan keyingi yaxshi hamkorlikni tasavvur qila olmayman… Umid qilamanki, ular meni (ketishimga) faqat qoʻlidan kelgani uchun toʻxtatmaydilar. Transfer hamma uchun eng yaxshi yechimdir.“&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Whitehead|ism=Jacob|sarlavha=Lewandowski admits Bayern story 'at end'|url=https://theathletic.com/news/robert-lewandowski-my-bayern-story-at-end/GTLY1OxvUrWo/|kirish sanasi=30-may 2022-yil|ish=The Athletic|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;.

=== Barcelona ===
2022-yilning yozgi transfer mavsumida 33 yoshli „Bavariya“ hujumchisi Bundesliganing „Bavariya“ klubidan La Ligaganing „Barselona“ klubiga koʻchib oʻtdi. Barselona klubi oʻzining rasmiy saytida polshalik forvardni transferi boʻyicha Bavariya klubi bilan kelishuvga erishganini rasman eʼlon qildi. Lewandowskiy bilan 2025-yilgacha shartnoma imzolandi.

„Barselona“ ushbu transferi uchun Myunxenliklarga 45 million yevro, shuningdek, yana 5 mln yevroni bonus sifatida toʻlab beradi&lt;ref&gt;https://kun.uz/uz/news/2022/07/17/robert-levandovski-barselona-hujumchisiga-aylandi&lt;/ref&gt;. Lewandowskiy soliqlardan tashqari yiliga 9 million yevro maosh olishi belgilangan&lt;ref&gt;https://daryo.uz/2022/07/17/robert-levandovski-xavida-barselonani-yuqori-choqqiga-olib-chiqish-uchun-aniq-reja-bor/&lt;/ref&gt;.

Robert Levandovski „Barselona“ klubiga oʻtganidan soʻng taassurotlari bilan oʻrtoqlashdi:
{{Quote|1=Xavi birgalikda muvaffaqiyatli ishlashimiz va sovrinlar qoʻlga kiritishimiz mumkinligini aytdi. Unda “Barselona”ni yuqori choʻqqiga olib chiqish uchun aniq reja bor. Bu yerga sovrinlarga erishish uchun keldim. Bilaman, tez orada 34 yoshga kiraman. Shunday boʻlsa-da, oʻzimni jismoniy va aqliy jihatdan ham kuchli his qilmoqdaman.|4=Robert Levandovski}}

== Xalqaro maydonlarda ==

=== 2007-2013: Yoshlar darajasi va ilk xalqaro oʻyinlar ===
Levandovski xalqaro faoliyatini 2007-yilda 19 yoshgacha boʻlgan Polsha terma jamoasida boshlagan. Shuningdek, u Polsha U21 terma jamoasi safida Angliya, Belarus va Finlandiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinlarida uchta oʻyinda maydonga tushdi.

Uning kattalar terma jamoasidagi debyuti 2008-yil 10-sentyabrda, 20 yoshga toʻlganidan uch hafta oʻtib, San-Marinoga qarshi oʻyinda boʻlib oʻtdi, u yerda u zaxiradan maydonga tushdi va 2010 FIFA Jahon chempionati saralashida mehmonda 2:0 hisobida gʻalaba qozondi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=10-sentyabr 2008-yil|sarlavha=San Marino – Poland 0:2 (0:1)|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/preliminaries/europe/matches/round=250471/match=300040521/report.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120608041512/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/preliminaries/europe/matches/round=250471/match=300040521/report.html|arxivsana=8-iyun 2012-yil|qaralgan sana=1-dekabr 2013-yil|nashriyot=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=11-sentyabr 2008-yil|sarlavha=San Marino-Poland 0:2. A Torture For Fans|url=http://poland.worldcupblog.org/1/san-marino-poland-02-a-torture-for-fans.html|arxivurl=https://archive.today/20130416053637/http://poland.worldcupblog.org/1/san-marino-poland-02-a-torture-for-fans.html|arxivsana=16-aprel 2013-yil|qaralgan sana=1-dekabr 2013-yil|nashriyot=World Cup Blog}}&lt;/ref&gt;. Faqatgina Vłodzimerz Lubanski milliy terma jamoadagi debyutida Levandovskidan yoshroq, oʻsha paytda 16 yoshda gol urgan. Levandovski 2009-yilning 1-aprelida xuddi shu jamoa darvozasiga 10:0 hisobida gʻalaba qozongan holda yana bir saralash golini urdi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Mole |first=Giles |date=2-aprel 2009-yil |title=European World Cup qualifying round-up: Poland put 10 past woeful San Marino |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/5093242/European-World-Cup-qualifying-round-up-Poland-put-10-past-woeful-San-Marino.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=13-may 2015-yil |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/5093242/European-World-Cup-qualifying-round-up-Poland-put-10-past-woeful-San-Marino.html |archive-date=10-yanvar 2022-yil}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Robert_Lewandowski_2011_(3).jpg|thumb| Levandovski 2011-yil noyabr oyida [[Polsha milliy futbol terma jamoasi|Polsha]] terma jamoasida Vengriyaga qarshi oʻynagan]]
Varshavada [[UEFA Yevropa chempionati 2012|Yevro-2012]] turnirining ochilish oʻyinida Gretsiyaga qarshi oʻynagan Levandovski oʻsha vaqtdagi Dortmundlik jamoadoshi Yakub Blashchikovskining golli uzatmasidan soʻng musobaqadagi birinchi golni urdi va „Uchrashuvning eng yaxshi odami“ deb topildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Hart|ism=Simon|sana=8-iyun 2012-yil|sarlavha=Greece fightback foils Poland|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15172/match=2003319/postmatch/report/index.html|kirish sanasi=1-dekabr 2013-yil|nashriyot=UEFA}}&lt;/ref&gt;. U turnirda Polsha terma jamoasi uchun uchta oʻyinda ham ishtirok etdi, chunki mezbonlar ikki ochko jamgʻarib, guruh bosqichidan chiqib ketishdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Holyman|ism=Ian|sana=16-iyun 2012-yil|sarlavha=Czechs through as Poland check out|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15172/match=2003336/postmatch/report/index.html|kirish sanasi=1-dekabr 2013-yil|nashriyot=UEFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=O'Henley|ism=Alex|sana=17-iyun 2012-yil|sarlavha=Over and out for Poland|url=http://www.uefa.com/news/newsid=1804253.html|kirish sanasi=1-dekabr 2013-yil|nashriyot=UEFA}}&lt;/ref&gt;.

=== 2013-2017: sardorlikni qabul qilish ===
Levandovski 2013-yil 26-mart kuni JCh-2014 saralash bosqichida San-Marinoga qarshi oʻyinda (5:0) ikkita penalti tepdi, bu sardor sifatidagi birinchi oʻyin&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=26-mart 2013-yil |title=Lewandowski-inspired Poland beat San Marino |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/worldcup/season=2014/matches/round=2000294/match=2008742/postmatch/report/index.html |access-date=13-may 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik, 6-sentyabr kuni u Chernogoriyaga qarshi oʻyinda 1:1 hisobida durang oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Olkowicz|ism=Łukasz|sana=6-sentyabr 2013-yil|sarlavha=Polska – Czarnogóra 1:1. Futbol po raz kolejny okazał się okrutny|url=http://pilka-nozna.przegladsportowy.pl/Pilka-nozna-Polska-Czarnogora-1-1-w-eliminacjach-Ms-2014,artykul,180555,1,291.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130927132434/http://pilka-nozna.przegladsportowy.pl/Pilka-nozna-Polska-Czarnogora-1-1-w-eliminacjach-Ms-2014,artykul,180555,1,291.html|arxivsana=27-sentyabr 2013-yil|qaralgan sana=1-dekabr 2013-yil|ish=[[Przegląd Sportowy]]|til=polyakcha}}&lt;/ref&gt;. Polsha [[FIFA Jahon chempionati 2014|2014-yilda Braziliyada boʻlib oʻtadigan jahon chempionatiga]] chiqa olmadi.

L2014-yil 7-sentyabr kuni Polshaning birinchi UEFA Evro-2016 saralashida Gibraltarga qarshi safarda Levandovski 7:0 hisobida gʻalaba qozonib, toʻrtta gol urib, oʻzining ilk xalqaro xet-trikini qayd etdi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=7-sentyabr 2014-yil |title=Poland's Robert Lewandowski scores four in seven-goal rout of Gibraltar |work=[[The Guardian]] |agency=[[Press Association]] |url=https://www.theguardian.com/football/2014/sep/07/poland-gibraltar-euro-2016--match-report |access-date=11-oktyabr 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. 2015-yilning 13-iyunida u Polshaning Gruziyaga qarshi oʻyinda (4:0) navbatdagi xet-trik qayd etdi va toʻrt daqiqa ichida uchta gol kiritdi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=13-iyun 2015-yil |title=Drei Tore von Lewandowski bei Polens 4:0 |work=Neue Zürcher Zeitung |url=http://www.nzz.ch/sport/drei-tore-von-lewandowski-bei-polens-40-1.18561613}}&lt;/ref&gt;. 8-oktyabr kuni u Shotlandiyaga qarshi safarda 2:2 hisobida durang oʻynagan holda ikkita gol urdi va oʻyinning soʻnggi zarbasi bilan hisobni tenglashtirdi va mezbonlarni magʻlub etdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Lamont|ism=Alasdair|sana=8-oktyabr 2015-yil|sarlavha=Scotland 2–2 Poland|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/33543822|kirish sanasi=12-oktyabr 2015-yil|ish=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;. Uch kundan soʻng u Irlandiya Respublikasiga qarshi 2:1 hisobida gʻalaba qozonib, Polshani Fransiyadagi turnir finaliga yoʻllanma oldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Koźmiński|ism=Piotr|sana=11-oktyabr 2015-yil|sarlavha=Lewandowski's latest takes Poland to France|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/season=2016/matches/round=2000446/match=2014050/postmatch/report/index.html|kirish sanasi=15-oktyabr 2015-yil|nashriyot=UEFA}}&lt;/ref&gt;. Levandovski mavsumni 13 ta gol bilan yakunladi, bu Yevropa Chempionati saralashidagi qoʻshma rekord Devid Xilining UEFA Evro-2008 saralashida Shimoliy Irlandiya terma jamoasi safida qayd etishi bilan yakunlandi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=12-oktyabr 2015-yil|sarlavha=Lewandowski equals Healy's scoring record|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/news/newsid=2292506.html|kirish sanasi=12-oktyabr 2015-yil|nashriyot=UEFA}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Robert_Lewandowski_2018.jpg|thumb| Levandovski 2018-yilgi Jahon chempionatida Polsha terma jamoasi safida oʻynaydi.]]
Fransiyada boʻlib oʻtgan [[UEFA Yevropa chempionati 2016|UEFA Evro-2016 musobaqasida]] Levandovski [[Saint-Étienne|Sent-Etenda]] [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariyaga]] qarshi 1/8 final oʻyiniga qadar darvozaga aniq zarba bera olmadi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Brassell |first=Andy |date=25-iyun 2016-yil |title=Poland hold nerve after Switzerland's Granit Xhaka blazes penalty wide |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/25/switzerland-poland-euro-2016-match-report |access-date=30-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. 1:1 hisobidagi durangdan soʻng, u jamoasining penaltilar seriyasida gʻalaba qozonishdagi birinchi urinishini amalga oshirdi va bu ularni birinchi marta chorak finalga olib chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Johnston|ism=Neil|sana=25-iyun 2016-yil|sarlavha=Switzerland 1–1 Poland|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36566078|kirish sanasi=30-iyun 2016-yil|ish=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;. „Velodrom“ stadionida boʻlib oʻtgan chorak finalda [[Portugaliya milliy futbol terma jamoasi|Portugaliyaga]] qarshi oʻyinning 100-soniyasida u Komil Grosickining uzatmasini yakunlab, yana 1:1 hisobida durang oʻynadi va polshaliklar magʻlubiyatga uchragan boʻlsa-da, seriyada yana gol urdi&lt;ref name=&quot;portugal&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Dawkes|ism=Phil|sana=30-iyun 2016-yil|sarlavha=Poland 1–1 Portugal|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36603665|kirish sanasi=30-iyun 2016-yil|ish=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;. Polsha terma jamoasini tark etgan vaqtda Levandovski turnirdagi boshqa oʻyinchilarga qaraganda koʻproq qoidabuzarliklarga uchragan edi&lt;ref name=&quot;portugal&quot; /&gt;.

=== 2017-yildan hozirgacha: Polsha tarixidagi eng yaxshi toʻpurar ===
2017-yilning 5-oktyabr kuni Levandovski Armanistonga qarshi oʻyinda (6:1) xet-trik qayd etib, Polsha termasi uchun gollari sonini 50taga yetkazdi va Vlodzimej Lubanski tomonidan oʻrnatilgan 48 gollik oldingi rekordni ortda qoldirib, Polsha tarixidagi eng yaxshi toʻpurarga aylandi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=5-oktyabr 2017-yil |title=Robert Lewandowski becomes Poland's all-time leading scorer |work=[[ESPN FC]] |publisher=ESPN Inc. |url=http://www.espnfc.com/poland/story/3221099/robert-lewandowski-becomes-polands-all-time-leading-scorer |access-date=5-oktyabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lewandowski breaks Ronaldo's European Qualifiers goal record|url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/newsid=2497563.html}}&lt;/ref&gt;. 2017-yil 8-oktyabrda Levandovski Chernogoriya ustidan 4:2 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda gol urdi va Polsha uchun gollari sonini 51 taga yetkazdi&lt;ref name=&quot;Bundesliga&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=10-oktyabr 2017-yil |title=Bayern Munich's Robert Lewandowski sets European scoring record for Poland |work=Bundesliga.com |publisher=Bundesliga |url=http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/robert-lewandowski-sets-world-cup-qualifying-goal-record-ahead-of-ronaldo-461228.jsp |access-date=10-oktyabr 2017-yil |archive-date=2021-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128050128/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/robert-lewandowski-sets-world-cup-qualifying-goal-record-ahead-of-ronaldo-461228.jsp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U 2018-yilgi FIFA Jahon chempionati saralash kampaniyasini jami 16 ta gol bilan yakunladi, bu Yevropa jahon chempionati saralashidagi rekorddir&lt;ref name=&quot;Bundesliga&quot; /&gt;.

Levandovski 2018-yilda Rossiyada boʻlib oʻtadigan futbol boʻyicha jahon chempionati uchun Polsha terma jamoasining 23 nafar futbolchisiga chaqirilgan edi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Poland World Cup squad guide: Full fixtures, group, ones to watch, odds|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/poland-world-cup-squad-profile-russia-2018-fixtures-group-team-news-schedule-a8393021.html|kirish sanasi=8-iyul 2018-yil|ish=The Independent}}&lt;/ref&gt; Levandovski Senegal, Kolumbiya va [[Yaponiya milliy futbol terma jamoasi|Yaponiyaga]] qarshi uchta oʻyinda har daqiqada oʻynadi. Polsha pley-off bosqichiga chiqa olmagani uchun Levandovski gol ura olmadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Poland|url=https://www.fifa.com/worldcup/teams/team=43962/index.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20071129220613/http://www.fifa.com/worldcup/teams/team=43962/index.html|arxivsana=29-noyabr 2007-yil|qaralgan sana=8-iyul 2018-yil|nashriyot=FIFA}}&lt;/ref&gt;.

2021-yil 19-iyun kuni Polshaning [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniyaga]] qarshi Yevro-2020 guruh bosqichidagi ikkinchi oʻyinida Levandovski 1:1 hisobidagi durang natijani qayd etgan golni urdi; Shunday qilib, u ketma-ket uchta Yevropa chempionatida gol urgan birinchi polshalik futbolchiga aylandi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=19-iyun 2021-yil |title=Lewandowski scores as Poland hold Spain |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/51197624 |access-date=19-iyun 2021-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=19-iyun 2021-yil |title=Poland duo make history against Spain to take Euro 2020 Group E to an exciting final day |work=Squawka |url=https://www.squawka.com/en/euro-2020-group-e-second-round-spain-poland-sweden-slovakia/}}&lt;/ref&gt;. 23-iyun kuni u Shvetsiyaga qarshi oʻyinda (2:3) dubl qayd etdi; ammo Polsha oʻz guruhida oxirgi oʻrinni egalladi va guruh bosqichidan chiqib ketdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.euronews.com/2021/06/23/lewandowski-poland-out-of-euro-2020-with-3-2-loss-to-sweden|sarlavha=Lewandowski, Poland out of Euro 2020 with 3–2 loss to Sweden|ish=Euronews|sana=23-iyun 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Oʻyin uslubi ==
Levandovski koʻpchilik tomonidan dunyoning eng yaxshi hujumchilaridan biri&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=22-oktyabr 2019-yil |title=Robert Lewandowski: Is the Bayern Munich player the world's best striker right now? |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50145108 |access-date=20-avgust 2020-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Veth|ism=Manuel|sarlavha=Lewandowski Underlines Status As World's Best Striker In Win Over Chelsea|url=https://www.forbes.com/sites/manuelveth/2020/08/08/lewandowski-underlines-status-as-worlds-best-striker-in-win-over-chelsea/|kirish sanasi=20-avgust 2020-yil|ish=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Gheerbrant |first=James |title=Robert Lewandowski – the planet's best striker – deserves European glory with Bayern Munich |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/robert-lewandowski-the-planet-s-best-striker-deserves-european-glory-with-bayern-munich-7bqrhtxlw |access-date=20-avgust 2020-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Bayern Munich's Robert Lewandowski the world's best striker?|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-s-robert-lewandowski-world-s-best-striker-456853.jsp|kirish sanasi=20-avgust 2020-yil|ish=bundesliga.com}}{{Oʻlikhavola|date=oktyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=27-noyabr 2019-yil|sarlavha=Ranked! The 10 best strikers in the world|url=https://www.fourfourtwo.com/features/best-strikers-in-the-world-ronaldo-lewandowski-harry-kane|kirish sanasi=20-avgust 2020-yil|ish=FourFourTwo}}&lt;/ref&gt; sifatida eʼtirof etiladi va koʻpchilik uni barcha davrlarning eng zoʻr markaziy hujumchilaridan biri deb biladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.90min.com/posts/robert-lewandowski-football-great-record-bayern-opinion|sarlavha=Robert Lewandowski continues to cement his record as one of the greats|nashriyot=90min.com|muallif=Jackson|ism=Ross|sana=22-may 2021-yil|qaralgan sana=19-iyun 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Boshi va ikkala oyogʻi bilan aniq va samarali yakunlovchi, Levandovski sermahsul toʻpurar boʻlib, uni ''Levangoalski'' deb atalishiga olib keldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=LewanGOALski Nickname - What does it mean and how did it come about? - Player Biography and Profile|url=https://www.sports-king.com/nicknames.php?q=lewangoalski|kirish sanasi=30-may 2022-yil|ish=www.sports-king.com}}&lt;/ref&gt;. Har tomonlama rivojlangan [[hujumchi]], u anʼanaviy toʻqqizinchi raqamning deyarli barcha zarur fazilatlariga ega ekanligi aytiladi: boʻy, kuch, muvozanat, sur’at, aqlli harakat va ikki oyogʻi bilan mahorat&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Haugstad|ism=Thore|sana=10-oktyabr 2015-yil|sarlavha=How Robert Lewandowski became this season's deadliest striker|url=http://www.espnfc.co.uk/blog/tactics-and-analysis/67/post/2653540/how-robert-lewandowski-became-this-seasons-deadliest-striker|kirish sanasi=16-iyul 2016-yil|ish=ESPN FC}}&lt;/ref&gt;. Garchi u birinchi navbatda jarima maydonchasida darvozabon sifatida harakat qilsa-da, pozitsion tuygʻusi, birinchi marta zarba bera olishi, havodagi kuchi va ikkala oyogʻi bilan kuchli zarbasi, mukammal texnik mahorati, tezkor oyoqlari, mohir driblingi, koʻrish qobiliyati tufayli. va jismoniy ham unga toʻpni orqasi bilan darvozaga ushlab turish va jamoadoshlarini oʻyinga jalb qilish yoki foydali pozitsiyalarda jamoasi uchun qoidabuzarliklarni yutish imkonini beradi; koʻpincha yolgʻiz [[Hujumchi|markaziy hujumchi]] yoki hujumchi sifatida faoliyat yuritishiga qaramay. U, shuningdek, oʻzining ish tezligi va toʻpni himoya qilishdagi hissasi bilan ajralib turadi va oʻz harakati bilan jamoadoshlariga joy yaratish yoki kech va toʻsatdan hujum qilish orqali himoyachilarni hayratda qoldirish uchun maydonda chuqurroq rollarni oʻynashga qodir. hududga. Levandovski penaltini aniq tepuvchi va bir necha bor joyida sovuqqonlik va sovuqqonlik koʻrsatdi; u uzoq masofadan ham gol urishga qodir va jarima zarbalarini tepishi bilan mashhur. Oʻyin qobiliyatidan tashqari, Levandovski ham maydonda ham, mashgʻulotlarda ham ajoyib ish etikasi, jismoniy tayyorgarligi, mentaliteti va intizomi uchun ekspertlar, futbolchilar va menejerlar tomonidan maqtovga sazovor boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Bull|ism=JJ|sana=20-oktyabr 2015-yil|sarlavha=Robert Lewandowski: how he became the most prolific striker in Europe|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/bayern-munich/11928742/Robert-Lewandowski-how-he-became-the-most-prolific-striker-in-Europe.html|arxivurl=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/bayern-munich/11928742/Robert-Lewandowski-how-he-became-the-most-prolific-striker-in-Europe.html|arxivsana=10-yanvar 2022-yil|qaralgan sana=19-dekabr 2016-yil|ish=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Koźmiński|sana=17-noyabr 2016-yil|sarlavha=How brilliant is Bayern's Robert Lewandowski?|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2422428.html|kirish sanasi=19-dekabr 2016-yil|nashriyot=UEFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fortitude&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Christenson|ism=Marcus|sana=24-may 2013-yil|sarlavha=Robert Lewandowski brings goals and fortitude to Borussia Dortmund|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/24/robert-lewandowski-goals-borussia-dortmund|kirish sanasi=19-dekabr 2016-yil|ish=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Rapp|ism=Timothy|sana=4-yanvar 2014-yil|sarlavha=Robert Lewandowski to Bayern Munich: FC Bayern Sign Polish Striker|url=https://bleacherreport.com/articles/1653304-robert-lewandowski-to-bayern-munich-fc-bayern-reportedly-sign-polish-striker|kirish sanasi=25-aprel 2021-yil|nashriyot=Bleacher Report}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Philippe Coutinho, Robert Lewandowski and David Alaba: Do Bayern Munich have the best free-kick takers?|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/philippe-coutinho-lewandowski-alaba-bayern-munich-best-free-kick-takers-7654|kirish sanasi=25-aprel 2021-yil|nashriyot=bundesliga.com}}&lt;/ref&gt;.

== Futboldan tashqarida ==

=== Shaxsiy hayoti ===
Levandovskining otasi professional futbolchi sifatida chet elga koʻchib oʻtishini osonlashtirish uchun unga Robert ismini qoʻygan&lt;ref name=&quot;Fortitude&quot;/&gt;. Levandovskining otasi Kshishtof (2005-yilda vafot etgan)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Michalak|ism=Przemysław|sana=16-iyun 2013-yil|sarlavha=Lewandowski: Ojciec zmarł w 2005 roku. Wszystkie gole dedykuję jemu|url=http://www.2x45.info/aktualnosci/17751/lewandowski-ojciec-zmarl-w-2005-roku-wszystkie-gole-dedykuje-jemu/|nashriyot=2x45 Info}}&lt;/ref&gt; [[Dzudo|dzyudo boʻyicha]] Polsha chempioni boʻlgan, shuningdek, ikkinchi divizionda Xutnik Varshava jamoasida futbol oʻynagan&lt;ref name=&quot;background&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Schuth |first=Joachim |last2=Weiler |first2=Jörg |date=7-iyul 2010-yil |title=Ricken und Sammer sind meine Idole |language=olmoncha |work=[[Bild]] |url=http://www.bild.de/BILD/sport/fussball/bundesliga/vereine/dortmund/2010/07/08/bvb-star-robert-lewandowski/lars-ricken-und-matthias-sammer-sind-meine-idole.html |access-date=13-iyul 2010-yil |archive-date=2010-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722145035/http://www.bild.de/BILD/sport/fussball/bundesliga/vereine/dortmund/2010/07/08/bvb-star-robert-lewandowski/lars-ricken-und-matthias-sammer-sind-meine-idole.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Uning onasi Ivona AZS Varshavaning sobiq [[Voleybol|voleybolchisi]], keyinchalik Partyzant Leszno vitse-prezidenti&lt;ref name=&quot;background&quot; /&gt;. Uning singlisi Milena ham voleybol oʻynaydi va U21 terma jamoasini himoya qilgan&lt;ref name=&quot;background&quot; /&gt;.

Uning rafiqasi Anna Levandovska 2009-yilda [[karate]] boʻyicha Jahon kubogida bronza medalini qoʻlga kiritgan&lt;ref name=&quot;background&quot;/&gt;. Ular 2013-yil 22-iyunda Serok shahridagi Bibi Maryamning eʼlon qilish cherkovida turmush qurishdi. Ularning ikkita qizi bor: Klara (2017-yil may oyida tugʻilgan)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=4-may 2017-yil|sarlavha=Stolzer Papa von Klara|url=http://www.spiegel.de/panorama/leute/fc-bayern-muenchen-robert-lewandowski-ist-vater-geworden-a-1146126.html|kirish sanasi=4-may 2017-yil|ish=Der Spiegel|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt; va Laura (2020-yil may oyida tugʻilgan)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=6-may 2020-yil|sarlavha=Robert Lewandowski: Second daughter born – 'Welcome to the world, Laura'|url=https://www.en24.news/en/2020/05/robert-lewandowski-second-daughter-born-welcome-to-the-world-laurahtml|kirish sanasi=6-may 2020-yil|ish=En24 News}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Levandovski amaldagi katolik&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=12-iyun 2018-yil |title=Famous football player Robert Lewandowski is not ashamed of Jesus. Video in 8 languages |work=Polonia Christiana |publisher=Father Piotr Skarga Association for Christian Culture |location=Kraków |url=https://www.eng.pch24.pl/famous-football-player-robert-lewandowski-is-not-ashamed-of-jesus--video-in-8-languages-,60911,i.html |access-date=10-aprel 2019-yil |archive-date=6-avgust 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806194016/https://www.eng.pch24.pl/famous-football-player-robert-lewandowski-is-not-ashamed-of-jesus--video-in-8-languages-,60911,i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U [[Francis|Rim papasi Fransisk]] bilan 2014-yil oktyabr oyida, [[UEFA Chempionlar ligasi 2014/2015 guruh bosqichi|UEFA Chempionlar Ligasi]] doirasidagi „[[Roma (futbol klubi)|Roma]]“ ustidan 7:1 hisobida gʻalaba qozongan „Bavariya“ [[Vatikan shahri|Vatikanga]] tashrif buyurganida uchrashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=22-oktyabr 2014-yil|sarlavha=Bayern Munich: Pope praises German club after win over Roma|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/29729737|kirish sanasi=24-oktyabr 2014-yil|ish=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;.

2017-yil oktyabr oyida, Polshaga 2018-yilgi Jahon chempionatiga yoʻllanma olish uchun gol urgan kunning ertasiga Levandovski jismoniy tarbiya bakalavriatini (BPhEd) Varshavadagi Sport taʼlimi akademiyasida murabbiylik va menejment boʻyicha tamomladi va oʻn yillik oʻqishni yakunladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Burton |first=Chris |date=10-oktyabr 2017-yil |title=Bayern striker Lewandowski gets a degree... after writing about himself |work=Goal |publisher=Perform Group |location=Leeds |url=https://www.goal.com/en/news/bayern-striker-lewandowski-gets-a-bachelors-degree-after-writing-/jl5t25q4k2bk10hcjfkh6r0fc |access-date=5-iyun 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=10-oktyabr 2017-yil |title=School's out for Robert Lewandowski as Bayern Munich striker completes decade-long university studies |publisher=Bundesliga |location=Frankfurt |url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/bayern-munich-s-robert-lewandowski-completes-university-course-461260.jsp |access-date=7-sentyabr 2018-yil |archive-date=2021-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523203812/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/bayern-munich-s-robert-lewandowski-completes-university-course-461260.jsp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=8-oktyabr 2017-yil|sarlavha=Lewandowski: Wczoraj awansował do mundialu, dziś obronił pracę licencjacką|url=https://www.przegladsportowy.pl/pilka-nozna/reprezentacja-polski/lewandowski-dzis-awans-jutro-licencjat/1ph2exn|ish=Przegląd Sportowy}}&lt;/ref&gt;.

Levandovski ona [[Polyak tili|polyak]] tilidan tashqari ingliz va nemis tillarini ham bilad&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Leadership League: Robert Lewandowski {{!}} Leadership League|url=https://www.youtube.com/watch?v=Eep--Dny8oc|kirish sanasi=19-iyul 2020-yil|ish=CNBC International TV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=FC Bayern Press Conference w/ Robert Lewandowski {{!}} ReLive|url=https://www.youtube.com/watch?v=Sp_Yk5d8I1Y|kirish sanasi=19-iyul 2020-yil|ish=FC Bayern Munich}}&lt;/ref&gt;.

=== Xayriya va biznes ===
Levandovski va uning rafiqasi Anna oʻz faoliyati davomida turli xayriya tashkilotlari va bolalar uchun, shu jumladan Varshavadagi Memorial salomatlik institutini qoʻllab-quvvatlagan, xayriya qilgan va pul yigʻishgan, buning uchun 2018-yillar 25-avgust kuni Annaning tugʻilgan kunida 150 000 [[Zlotiy|PLN yigʻgan]]&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Halicki |first=Piotr |date=29-avgust 2018-yil |title=Wiemy, ile Lewandowscy zebrali na balu urodzinowym i na co pójdą pieniądze |language=polyakcha |trans-title=We know, how much Lewandowscy raised at the birthday party and on what the money goes for |work=[[Onet.pl]] |publisher=[[Ringier#Joint Venture with Axel Springer in Eastern Europe|Ringier Axel Springer Polska]] |location=Warsaw |url=https://wiadomosci.onet.pl/kraj/wiemy-ile-lewandowscy-zebrali-na-balu-urodzinowym-i-na-co-pojda-pieniadze/5nv6ysp |access-date=5-iyun 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Levandovski, shuningdek, Hel shahridan uch yoshli Kipr Gavelni davolash uchun 100 000 PLN xayriya qildi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=11-dekabr 2016-yil |title=Piękny gest Lewandowskiego. Przekazał 100 tys. zł na leczenie chorego chłopca |language=polyakcha |trans-title=Beautiful gesture from Lewandowski. He donated 100 thousand zł for the ill boy's treatment |work=[[Onet.pl]] |publisher=[[Ringier#Joint Venture with Axel Springer in Eastern Europe|Ringier Axel Springer Polska]] |location=Warsaw |url=https://sport.onet.pl/ofsajd/faceci/piekny-gest-lewandowskiego-przekazal-100-tys-zl-na-leczenie-chorego-chlopca/2vkmt4 |access-date=5-iyun 2019-yil}}&lt;/ref&gt; va har yili Buyuk Rojdestvo xayriya orkestri uchun mablagʻ yigʻishga yordam beradi, shaxsiy buyumlarini yoki onlayn auktsionlarda sotiladigan shaxsiy uchrashuvlarini sovgʻa qiladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=9-yanvar 2016-yil |title=Bilet VIP na Polaków, buty Lewandowskiego, trening z Jędrzejczyk. Sportowcy z WOŚP |language=polyakcha |trans-title=VIP ticket for Poles, Lewandowski's boots, training with Jędrzejczyk. Sportspeople with WOŚP |work=Przegląd Sportowy |publisher=[[Ringier#Joint Venture with Axel Springer in Eastern Europe|Ringier Axel Springer Polska]] |location=Warsaw |url=https://www.przegladsportowy.pl/inne-dyscypliny/sportowcy-graja-z-24-wosp/wdesdcy |access-date=5-iyun 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Czekała |first=Filip |date=14-yanvar 2018-yil |title=Lewandowski wystawił... siebie. Z 70 tysięcy klocków |language=polyakcha |trans-title=Lewandowski listed... himself. From 70 thousand bricks |work=[[TVN24]] |publisher=[[TVN Group]] |location=Warsaw |url=https://www.tvn24.pl/wosp-2018/lewandowski-wystawil-siebie-z-70-tysiecy-klockow,805157.html |access-date=5-iyun 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Kubiak |first=Igor |date=24-yanvar 2019-yil |title=Aukcja WOŚP: olbrzymie pieniądze za spotkanie i lunch z Robertem Lewandowskim |language=polyakcha |trans-title=WOŚP auction: Huge money for meeting and lunch with Robert Lewandowski |work=[[Wirtualna Polska|WP SportoweFakty]] |location=Warsaw |url=https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/801117/aukcja-wosp-olbrzymie-pieniadze-za-spotkanie-i-lunch-z-robertem-lewandowskim |access-date=5-iyun 2019-yil}}&lt;/ref&gt;.

2014-yil mart oyida u UNICEFning yaxshi niyat elchisi etib tayinlandi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Goodwill Ambassadors &amp; Advocates: National|url=https://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html|kirish sanasi=5-iyun 2019-yil|ish=[[UNICEF]]}}&lt;/ref&gt;.

2020-yil mart oyida Levandovski va uning rafiqasi Anna COVID-19 pandemiyasi davrida 1 million yevro xayriya qilishdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Bayern Munich's Robert Lewandowski donates 1 million Euros to combat coronavirus pandemic|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayern-munich-s-robert-lewandowski-donates-1-million-euro-combat-coronavirus-10642|kirish sanasi=29-mart 2020-yil}}&lt;/ref&gt;.

Xayriyadan tashqari, Levandovski asosan oʻzi aktsiyadori boʻlgan Protos Venture Capital orqali [[Startap|startaplar]], [[elektron tijorat]] va veb-saytlarga sarmoya kiritadi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Szewczak |first=Natalia |date=1-sentyabr 2017-yil |title=Biznesowa jedenastka Roberta Lewandowskiego. W co inwestuje polski piłkarz? |language=polyakcha |trans-title=Robert Lewandowski's business eleven. What Polish footballer invests in? |work=[[Business Insider]] Polska |publisher=[[Ringier#Joint Venture with Axel Springer in Eastern Europe|Ringier Axel Springer Polska]] |location=Warsaw |url=https://businessinsider.com.pl/finanse/na-czym-zarabia-robert-lewandowski/tcvgyyq |access-date=5-iyun 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. U, shuningdek, marketing kommunikatsiyalari boʻyicha ixtisoslashgan Stor9_ agentligiga egalik qiladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Domaradzki |first=Krzysztof |date=21-iyun 2017-yil |title=Lewandowscy stawiają na marketing. Nowy biznes najlepszego polskiego piłkarza |language=polyakcha |trans-title=Lewandowscy bet on marketing. New business of the best Polish footballer |work=[[Forbes]] |publisher=[[Ringier#Joint Venture with Axel Springer in Eastern Europe|Ringier Axel Springer Polska]] |location=Warsaw |url=https://www.forbes.pl/wiadomosci/stor9_-firma-roberta-lewandowskiego-marketing-roberta-i-anny-lewandowskich/pbfjs0y |access-date=5-iyun 2019-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Homiylik va ommaviy axborot vositalarida chiqishlar ===
2013-yilda Levandovski [[Nike]] bilan homiylik shartnomasini imzoladi.

2022-yil mart oyida Levandovski Xitoyning Huawei telekom kompaniyasi bilan homiylik shartnomasini Rossiyaning [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini (2022)|Ukrainaga bostirib kirishi]] ortidan kompaniya Rossiyaga yordam bergani haqida xabar berganidan keyin bekor qildi. Levandovski 2015-yil noyabr oyida hamkorlikka rozi boʻlgach, Huawei kompaniyasining global elchisi sifatida imzolangan edi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/lewandowski-sponsor-huawei-russia-ukraine-26406843|sarlavha=Robert Lewandowski drops sponsor Huawei in stand against Russia amid Ukraine attacks|sana=7-mart 2022-yil|qaralgan sana=8-mart 2022-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/988970/zdecydowana-reakcja-lewego-to-koniec-wspolpracy|sarlavha=Zdecydowana reakcja &quot;Lewego&quot;. To koniec współpracy|sana=7-mart 2022-yil|qaralgan sana=8-mart 2022-yil}}&lt;/ref&gt;.

Levandovski EA Sports kompaniyasining ''FIFA 15'' videooʻyinining Polsha nashri muqovasida [[Lionel Messi]] bilan birga suratga tushgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Kosman |first=Marcin |date=14-avgust 2014-yil |title=Robert Lewandowski na okładce FIFA 15, a Szpakowski i Szaranowicz na stanowisku komentatorskim |language=polyakcha |trans-title=Robert Lewandowski on the cover of FIFA 15, with Szpakowski and Szaranowicz on commentary |work=Polygamia |url=http://polygamia.pl/Polygamia/1,107162,16476830,Robert_Lewandowski_na_okladce_FIFA_15__a_Szpakowski.html |access-date=3-iyul 2015-yil |archive-date=21-yanvar 2016-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121212249/http://polygamia.pl/Polygamia/1,107162,16476830,Robert_Lewandowski_na_okladce_FIFA_15__a_Szpakowski.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Levandovskining „X“ nishoni — qoʻllarini bogʻlash va koʻrsatkich barmoqlarini yuqoriga koʻrsatish — FIFA ''18'' da paydo boʻladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=How to do the 12 new FIFA 18 celebrations – plus more of our favourites |work=FourFourTwo |url=https://www.fourfourtwo.com/features/how-do-12-new-fifa-18-celebrations-plus-more-our-favourites |access-date=21-fevral 2022-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==

=== Klublarda ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha koʻrinish va gollar
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Milliy kubok
! colspan=&quot;2&quot; |Yevropa
! colspan=&quot;2&quot; |Boshqa
! colspan=&quot;2&quot; |Umumiy
|-
!Divizion
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
|-
|Delta Warsaw
|2004-05
|IV liga
|17
|4
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|19
|4
|-
|Legia Warsaw II
|2005-06
|III liga
|12
|2
|1
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|13
|4
|-
|Znicz II Pruszków
|2006-07
|Klasa A
|2
|6
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|2
|6
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Znicz Pruszków
|2006-07
|III liga
|27
|15
|5
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|32
|17
|-
|2007-08
|II liga
|32
|21
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|34
|21
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Umumiy
!59
!36
!7
!2
! colspan=&quot;2&quot; |—
! colspan=&quot;2&quot; |—
!66
!38
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Lech Poznań
|2008-09
|Ekstraklasa
|30
|14
|6
|2
|12
|4
| colspan=&quot;2&quot; |—
|48
|20
|-
|2009-10
|Ekstraklasa
|28
|18
|1
|0
|4
|2
|1
|1
|34
|21
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Umumiy
!58
!32
!7
!2
!16
!6
!1
!1
!82
!41
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |Borussia Dortmund
|2010-11
|Bundesliga
|33
|8
|2
|0
|8
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|43
|9
|-
|2011-12
|Bundesliga
|34
|22
|6
|7
|6
|1
|1
|0
|47
|30
|-
|2012-13
|Bundesliga
|31
|24
|4
|1
|13
|10
|1
|1
|49
|36
|-
|2013-14
|Bundesliga
|33
|20
|5
|2
|9
|6
|1
|0
|48
|28
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Umumiy
!131
!74
!17
!10
!36
!18
!3
!1
!187
!103
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]
|2014-15
|Bundesliga
|31
|17
|5
|2
|12
|6
|1
|0
|49
|25
|-
|2015-16
|Bundesliga
|32
|30
|6
|3
|12
|9
|1
|0
|51
|42
|-
|2016-17
|Bundesliga
|33
|30
|4
|5
|9
|8
|1
|0
|47
|43
|-
|2017-18
|Bundesliga
|30
|29
|6
|6
|11
|5
|1
|1
|48
|41
|-
|2018-19
|Bundesliga
|33
|22
|5
|7
|8
|8
|1
|3
|47
|40
|-
|2019-20
|Bundesliga
|31
|34
|5
|6
|10
|15
|1
|0
|47
|55
|-
|2020-21
|Bundesliga
|29
|41
|1
|0
|6
|5
|4
|2
|40
|48
|-
|2021-22
|Bundesliga
|34
|35
|1
|0
|10
|13
|1
|2
|46
|50
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Umumiy
!253
!238
!33
!29
!78
!69
!11
!8
!375
!344
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|[[FC Barcelona|Barcelona]]
|2022-23
|LaLiga
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
!colspan=&quot;2&quot; |Umumiy
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
|-
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;3&quot; |Umumiy faoliyat
!531
!392
!67
!45
!130
!93
!15
!10
!745
!540
|}
{{Notelist}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Terma jamoa va yil boʻyicha koʻrinish va gollar
! Milliy terma jamoa
! Yil
! Oʻyinlar
! Gollar
|-
| rowspan=&quot;15&quot; | [[Polsha milliy futbol terma jamoasi|Polsha]]
| 2008-yil
| 4
| 2
|-
| 2009-yil
| 12
| 1
|-
| 2010-yil
| 13
| 6
|-
| 2011-yil
| 11
| 3
|-
| 2012-yil
| 10
| 2
|-
| 2013-yil
| 10
| 3
|-
| 2014-yil
| 6
| 5
|-
| 2015-yil
| 7
| 11
|-
| 2016-yil
| 12
| 8
|-
| 2017-yil
| 6
| 9
|-
| 2018-yil
| 11
| 4
|-
| 2019
| 10
| 6
|-
| 2020
| 4
| 2
|-
| 2021-yil
| 12
| 11
|-
| 2022
| 4
| 2
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
! 132
! 76
|}

== Sovrinlar ==
'''Znicz Pruszków (Znik Pruskov)'''

* III liga : 2006—2007-yil

'''Lech Poznan'''&lt;ref name=&quot;Soccerway&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=R. Lewandowski|url=https://int.soccerway.com/players/robert-lewandowski/41310/|kirish sanasi=18-iyul 2014-yil|ish=Soccerway}}&lt;/ref&gt;

* Ekstraklasa : 2009-10-yil
* Polsha kubogi : 2008-09-yil
* Polsha Superkubogi : 2009-yil

* Bundesliga : 2010-11, 2011-12-yillar
* DFB-Pokal : 2011-12-yil
* DFL-Superkubogi : 2013-yil
* [[UEFA Chempionlar Ligasi]] 2-oʻrinchisi: [[UEFA Chempionlar Ligasi 2012-2013|2012-13-yil]]

* Bundesliga: 2014-15, 2015-16, 2016-17-yillar, 2017-18, 2018-19, 2019-20, 2020-21, 2021-22-yillar
* DFB-Pokal: 2015-16, 2018-19, 2019-20-yil
* DFL-Superkubogi: 2016, 2017, 2018, 2020,&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.thescore.com/deu_fed/news/2032473|sarlavha=Bayern Munich win DFL-Supercup to claim 5th trophy of 2020|ish=thescore.com|til=inglizcha|qaralgan sana=17-yanvar 2022-yil}}&lt;/ref&gt; 2021-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=17-avgust 2021-yil |title=Two goals from Robert Lewandowski helped Bayern to a 3-1 win over Borussia Dortmund in the DFL-Supercup 2021 |publisher=eurosport.com |url=https://www.eurosport.com/football/dfl-supercup/2021-2022/bayern-munich-lift-second-successive-super-cup-with-robert-lewandowski-inspired-win-over-borussia-do_sto8494848/story.shtml |access-date=17-avgust 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
* UEFA Chempionlar Ligasi: 2019-20-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=23-iyul 2020-yil|sarlavha=Bayern win the Champions League|url=https://www.espn.com/soccer/uefa-champions-league/story/4165270/bayern-munich-win-the-champions-league-how-social-media-reacted-to-the-bavarians-being-kings-of-europe|kirish sanasi=23-iyul 2020-yil|nashriyot=ESPN}}&lt;/ref&gt;
* [[UEFA superkubogi|UEFA Superkubogi]] : 2020-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=24-sentyabr 2020-yil|sarlavha=Super Cup: Bayern Munich complete quadruple amid coronavirus concerns|url=https://www.dw.com/en/super-cup-bayern-munich-complete-quadruple-amid-coronavirus-concerns/a-55040165|kirish sanasi=25-sentyabr 2020-yil|nashriyot=Deutsche Welle}}&lt;/ref&gt;
* FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionati : 2020-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=11-fevral 2021-yil |title=Pavard completes sextuple for dominant Bayern |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/pavard-completes-sextuple-for-dominant-bayern |access-date=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;

'''Shaxsiy sovrinlari'''

* Ballon d’Or Striker of the Year: 2021-yil&lt;ref name=&quot;Best Striker&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Murray |first=Scott |date=29-noyabr 2021-yil |title=Ballon d’Or 2021 – live updates! |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/live/2021/nov/29/ballon-dor-2021-live-updates |access-date=29-noyabr 2021-yil |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
* European Golden Shoe: 2020-21-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=24-may 2021-yil |title=European Golden Shoe 2020/21: Lewandowski wins with Messi &amp; Ronaldo on podium |work=Football Critic |url=https://www.footballcritic.com/news/european-golden-shoe-2020-21-lewandowski-messi-haaland-ronaldo/1611 |access-date=24-may 2021-yil}}&lt;/ref&gt;, 2021-22-yil&lt;ref name=&quot;neogol&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.neogol.com/clasificacion-bota-de-oro/|sarlavha=Clasificación Bota de Oro 2022. ¡Actualizada!|ish=neogol.com|til=ispancha|sana=22-may 2022-yil}}&lt;/ref&gt;;
* The Best FIFA Menʼs Player: 2020-yil&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Ben Church|sana=17-dekabr 2020-yil|sarlavha=Lewandowski and Bronze named players of the year at Best FIFA Football Awards|url=https://edition.cnn.com/2020/12/17/football/robert-lewandowski-lucy-bronze-fifa-best-award-spt-intl/index.html|kirish sanasi=17-dekabr 2020-yil|nashriyot=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{veb manbasi|sana=17-dekabr 2020-yil|sarlavha=The Best FIFA Football Awards™ – The Best FIFA Men's Player|url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/best-fifa-mens-player/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161107113413/http://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/best-fifa-mens-player/|arxivsana=7-noyabr 2016-yil|qaralgan sana=17-dekabr 2020-yil|nashriyot=FIFA}}&lt;/ref&gt;, 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Robert Lewandowski beats Lionel Messi to Best FIFA Men’s Player award|url=https://www.eurosport.com/football/robert-lewandowski-beats-lionel-messi-to-best-fifa-mens-player-award_sto8717611/story.shtml|sana=17-yanvar 2022-yil|qaralgan sana=17-yanvar 2022-yil|ish=Eurosport}}&lt;/ref&gt;;
* FIFA FIFPro World11: 2020-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=17-dekabr 2020-yil |title=Lucy Bronze and Robert Lewandowski are The Best of 2020 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/lucy-bronze-and-robert-lewandowski-are-the-best-of-2020 |url-status=dead |access-date=17-dekabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217195406/https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/lucy-bronze-and-robert-lewandowski-are-the-best-of-2020 |archive-date=17-dekabr 2020-yil}}&lt;/ref&gt;, 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://fifpro.org/en/industry/world-11/2020-2021-men-s-fifa-fifpro-world-11-revealed|sarlavha=2020-2021 Men's FIFA FIFPRO World 11 revealed|ish=fifpro.org|sana=17-yanvar 2022-yil|qaralgan sana=17-yanvar 2022-yil|arxivsana=2022-01-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220118005811/https://www.fifpro.org/en/industry/world-11/2020-2021-men-s-fifa-fifpro-world-11-revealed}}&lt;/ref&gt;;
* FIFA Club World Cup Golden Ball: 2020-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=FIFA Club World Cup Qatar 2020™ – Awards|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/awards/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190325085927/https://www.fifa.com/clubworldcup/awards/|arxivsana=25-mart 2019-yil|qaralgan sana=2-mart 2021-yil|nashriyot=FIFA}}&lt;/ref&gt;
* IFFHS World’s Best Man Player: 2020-yil, 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=31-dekabr 2020-yil|sarlavha=THE WORLD'S BEST MAN PLAYER 2020 : ROBERT LEWANDOWSKI (POLAND/FC BAYERN MÜNCHEN)|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/880|kirish sanasi=1-yanvar 2021-yil|ish=IFFHS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=25-noyabr 2021-yil|sarlavha=IFFHS MEN'S WORLD BEST PLAYER 2021 - ROBERT LEWANDOWSKI|url=https://www.iffhs.com/posts/1484|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211125082308/https://www.iffhs.com/posts/1484|arxivsana=25-noyabr 2021-yil|qaralgan sana=25-noyabr 2021-yil|ish=www.iffhs.com}}&lt;/ref&gt;;
* IFFHS World’s Best Top Goal Scorer: 2020-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=31-dekabr 2020-yil|sarlavha=THE WORLD'S BEST TOP GOAL SCORER 2020 : ROBERT LEWANDOWSKI (POLAND/FC BAYERN MÜNCHEN)|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/868|kirish sanasi=1-yanvar 2021-yil|ish=IFFHS}}&lt;/ref&gt;, 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=1-yanvar 2022-yil|sarlavha=IFFHS WORLD'S BEST TOP GOALSCORER 2021|url=https://www.iffhs.com/posts/1555|ish=IFFHS}}&lt;/ref&gt;;
* IFFHS World’s Best International Goal Scorer: 2015-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Former Results|url=http://www.iffhs.de/former-results/|kirish sanasi=13-noyabr 2016-yil|ish=IFFHS|arxiv-sana=15-iyun 2018-yil|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20180615214702/https://iffhs.de/former-results/|archive-date=2018-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615214702/https://iffhs.de/former-results/}}&lt;/ref&gt;, 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=1-yanvar 2022-yil|sarlavha=IFFHS MEN'S WORLD INTERNATIONAL GOALSCORER 2021|url=https://www.iffhs.com/posts/1554|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220102044719/https://www.iffhs.com/posts/1554|arxivsana=2-yanvar 2022-yil|qaralgan sana=4-yanvar 2022-yil|ish=www.iffhs.com}}&lt;/ref&gt;;
* IFFHS World’s Best Top Division Goal Scorer: 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=1-yanvar 2022-yil|sarlavha=IFFHS MEN'S WORLD BEST TOP DIVISION GOALSCORER 2021|url=https://www.iffhs.com/posts/1553|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220103010644/https://www.iffhs.com/posts/1553|arxivsana=3-yanvar 2022-yil|qaralgan sana=5-yanvar 2022-yil|ish=www.iffhs.com}}&lt;/ref&gt;
* IFFHS Menʼs World Team: 2020-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=4-dekabr 2020-yil|sarlavha=IFFHS WORLD AWARDS 2020 – THE WINNERS|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/809|kirish sanasi=4-dekabr 2020-yil|ish=IFFHS}}&lt;/ref&gt;, 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://iffhs.com/posts/1510|sarlavha=IFFHS MEN’S WORLD TEAM OF THE YEAR 2021|ish=iffhs.com|sana=7-dekabr 2021-yil|qaralgan sana=7-dekabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;;
* IFFHS World Team of the Decade: 2011—2020-yillar&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=IFFHS (International Federation of Football for History &amp; Statistics|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/919|kirish sanasi=31-yanvar 2021-yil|ish=IFFHS}}&lt;/ref&gt;;
* IFFHS UEFA Team of the Decade: 2011—2020-yil;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=IFFHS (International Federation of Football for History &amp; Statistics|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/932|kirish sanasi=31-yanvar 2021-yil|ish=IFFHS}}&lt;/ref&gt;
* UEFA Menʼs Player of the Year: 2019-20-yillar&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=1-oktyabr 2020-yil |title=Robert Lewandowski wins UEFA Men's Player of the Year award |publisher=UEFA |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0262-1081df1ad49c-10605b589d53-1000--lewandowski-named-player-of-the-year/ |access-date=1-oktyabr 2020-yil}}&lt;/ref&gt;;
* UEFA Champions League Forward of the Season: 2019-20-yillar&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=1-oktyabr 2020-yil |title=Robert Lewandowski: Champions League Forward of the Season |publisher=UEFA |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0262-1081d47b929e-9fc4a040616e-1000--lewandowski-forward-of-2019-20/ |access-date=1-oktyabr 2020-yil}}&lt;/ref&gt;;
* UEFA Champions League top goalscorer: 2019-20-yillar&lt;ref name=&quot;UEFA Champions League in numbers&quot;&gt;{{veb manbasi|sana=23-avgust 2020-yil|sarlavha=UEFA Champions League in numbers|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/statistics/|kirish sanasi=23-avgust 2020-yil|nashriyot=UEFA}}&lt;/ref&gt;;
* [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Champions League]] top assist provider: 2019-20-yillar&lt;ref name=&quot;UEFA Champions League in numbers&quot; /&gt;;
* [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Champions League]] Squad of the Season: [[UEFA Chempionlar ligasi 2015/2016|2015-16]], 2016-17-yillar, 2019-20-yillar, 2020-21&lt;ref name=&quot;SOTS 2016&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=30-may 2016-yil |title=UEFA Champions League Squad of the Season |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2369627.html |access-date=9-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SOTS 2017&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=5-iyun 2017-yil |title=UEFA Champions League Squad of the Season |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2476068.html |access-date=6-iyun 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=28-avgust 2020-yil |title=UEFA Champions League Squad of the Season |publisher=UEFA |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0260-103d6b6179e6-7a1932c7a58c-1000--uefa-champions-league-squad-of-the-season |access-date=28-avgust 2020-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=31-may 2021-yil |title=UEFA Champions League Squad of the Season |publisher=UEFA |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0269-12688c451cdd-b6efcb4ce948-1000--champions-league-all-star-squad/ |access-date=1-iyun 2021-yil}}&lt;/ref&gt;;
* UEFA Team of the Year: 2019-yil, 2020-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=15-yanvar 2020-yil |title=UEFA.com fans' Team of the Year 2019 revealed |publisher=UEFA |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2637433.html |access-date=15-yanvar 2020-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=20-yanvar 2021-yil |title=UEFA.com fans' Team of the Year 2020 revealed |publisher=UEFA |url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/0265-1160a803540f-283794ce2b95-1000--uefa-com-fans-teams-of-the-year-2020-announced/ |access-date=20-yanvar 2021-yil}}&lt;/ref&gt;;
* UEFA Euro qualifying Best Player: 2016-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=14-oktyabr 2015-yil |title=The best of UEFA Euro 2016 qualifying |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/news/newsid=2293656.html |access-date=15-oktyabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;;
* Laureus World Sports Awards — Exceptional Achievement Award (2022)&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=24-aprel 2022-yil |title=Lewandowski wins Exceptional Achievement Award at Laureus Sports awards as Italy named Team of the Year for winning Euro 2020 |publisher=Goal.com |url=https://www.goal.com/en-gb/news/lewandowski-wins-exceptional-achievement-award-laureus/blt507d2f3ac0c3eea6 |access-date=6-may 2022-yil}}&lt;/ref&gt;;
* ESM Team of the Year: 2019-20-yil, 2020-21-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=ESM reveal Team of the Year for 2019/20|url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/08/31/5f4d437d268e3e985e8b4577.html|kirish sanasi=31-avgust 2020-yil|ish=Marca|sana=31-avgust 2020-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.worldsoccer.com/esm-golden-shoe/esm-team-of-the-season-2020-21-412505|sarlavha=ESM Team of the Season – 2020–21|ish=World Soccer|sana=7-iyun 2021-yil}}&lt;/ref&gt;;
* European Sportsperson of the Year: 2020-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=1-yanvar 2021-yil|sarlavha=Lewandowski European Sportsperson of the Year|url=https://www.polskieradio24.pl/395/7790/Artykul/2647948,Football-player-Robert-Lewandowski-named-European-athlete-of-the-year-in-poll-held-by-Polish-news-agency|kirish sanasi=7-yanvar 2021-yil|ish=Polskie Radio 24|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-01-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210109184419/https://www.polskieradio24.pl/395/7790/Artykul/2647948,Football-player-Robert-Lewandowski-named-European-athlete-of-the-year-in-poll-held-by-Polish-news-agency}}&lt;/ref&gt;
* Player of the Year: 2020-yil 2021-yil
* Player of the Year: 2020-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Robert Lewandowski voted Player of the Year in FourFourTwo Awards|url=http://www.fourfourtwo.com/features/robert-lewandowski-voted-player-of-the-year-fourfourtwo-awards-2020-ballon-dor/|ish=FourFourTwo|sana=7-dekabr 2020-yil|qaralgan sana=8-dekabr 2020-yil}}&lt;/ref&gt; 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Pope|ism=Conor|sana=31-dekabr 2021-yil|sarlavha=RANKED! The 50 best players in the world, 2021|url=https://www.fourfourtwo.com/features/50-best-players-in-the-world-2021|kirish sanasi=14-yanvar 2022-yil|ish=fourfourtwo.com|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;;
* [[Tuttosport|''Tuttosport'' Golden Player]]: 2020-yil, 2021-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=14-dekabr 2020-yil |title=Lewandowski and Rummenigge win awards at Golden Boy Gala |publisher=FC Bayern Munich |url=https://fcbayern.com/en/news/2020/12/lewandowski-and-rummenigge-win-awards-at-golden-boy-gala |access-date=1-yanvar 2021-yil}}&lt;/ref&gt;;
* Best Footballer in the World: 2020-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=24-dekabr 2020-yil|sarlavha=Lewandowski Guardian Player of the Season 2020|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2020/dec/21/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2020|kirish sanasi=24-dekabr 2020-yil|ish=The Guardian}}&lt;/ref&gt;, 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=24-dekabr 2021-yil|sarlavha=Lewandowski Guardian Player of the Season 2021|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2021/dec/21/the-100-best-male-footballers-in-the-world-2021|kirish sanasi=24-dekabr 2021-yil|ish=The Guardian}}&lt;/ref&gt;;
* Goal 50: 2019-20-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=10-noyabr 2020-yil |title=Robert Lewandowski and Pernille Harder win Goal 50 best player awards |work=Goal.com |publisher=Perform Group |url=https://www.goal.com/en/news/robert-lewandowski-pernille-harder-win-goal-50/1g3dx0d38yfiw1jidcqf5pfsoa |access-date=10-noyabr 2020-yil}}&lt;/ref&gt;
* Globe Soccer Best Player of the Year: 2020-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Wall of Fame 2020 |work=Globe Soccer |url=https://www.globesoccer.com/awards/walloffame/?awarding_year=2020 |access-date=28-dekabr 2020-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Lewandowski beats Ronaldo and Messi to be named Player of 2020 |url=https://www.footballcritic.com/news/lewandowski-beats-ronaldo-and-messi-to-be-named-player-of-2020/2637 |access-date=1-yanvar 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
* Globe Soccer Fans' Player of the Year: 2021-yil
* Globe Soccer Maradona Award: 2021-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Lewandowski wins Maradona Award for best goalscorer of the year |url=https://www.globesoccer.com/winners/robert-lewandowski-maradona-award-for-best-goal-scorer-of-the-year |access-date=28-dekabr 2021-yil }}{{Oʻlikhavola|date=sentyabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;;
* Ekstraklasa Best Player: 2009-yil
* Ekstraklasa top goalscorer: 2009-10-yillar
* Ekstraklasa Goal of the Season: 2008-09-yillar&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Ekstraklasa Goal of the Season|url=https://www.youtube.com/watch?v=dD1I5du5oBQ|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220621151434/https://www.youtube.com/watch?v=dD1I5du5oBQ|arxivsana=2022-06-21|kirish sanasi=21-iyun 2022-yil}}&lt;/ref&gt;;
* II liga top goalscorer: 2007-08-yillar
* III liga top goalscore (2006—2007-yillar)
* Polish Footballer of the Year: 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019, 2020, 2021-yil
* Polish Sports Personality of the Year: 2015, 2020, 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=9-yanvar 2016-yil|sarlavha=Lewandowski named Polish Sports Personality of the Year|url=http://www.fcbayern.de/en/news/news/2016/lewandowski-named-polish-sports-personality-090116.php|kirish sanasi=10-yanvar 2016-yil|nashriyot=FC Bayern Munich}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lewandowski bierze wszystko! Został najlepszym sportowcem Polski 2020 roku!|url=https://www.onet.pl/sport/przeglad-sportowy/gala-mistrzow-sportu-robert-lewandowski-sportowcem-roku-w-plebiscycie-ps/85k1y3c,5e4c2379|kirish sanasi=10-yanvar 2021-yil|til=polyakcha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Hat tricki nie tylko na boiskach. Lewandowski najlepszym Sportowcem Polski!|url=https://www.onet.pl/sport/przeglad-sportowy/hat-tricki-nie-tylko-na-boiskach-lewandowski-najlepszym-sportowcem-polski/n2qckrf,5e4c2379|kirish sanasi=9-yanvar 2022-yil|til=polyakcha}}&lt;/ref&gt;
* Polish Young Player of the Year: 2008-yil
* VDV Bundesliga Player of the Season: 2012-13, 2016-17, 2017-18, 2019-20, 2020-21-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2012/2013 – Lewandowski, Kruse und Heynckes vorn|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/38.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-05-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210523203812/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/38.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2016/2017 – Profis wählen Lewandowski, Dembélé und Nagelsmann|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/706.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-05-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210521074317/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/706.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2017/2018 – Robert Lewandowski erneut VDV-Spieler der Saison|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/919.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-05-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210521074338/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/919.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2019/2020 – Robert Lewandowski zum VDV-Spieler der Saison gewählt|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-01-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210118223031/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Robert Lewandowski zum VDV-Spieler der Saison gewählt|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/VDV/Aktuelles/Detail/1347/Aktuelles-%7C-Meldung-%7C-VDV-11-2020%2F2021.htm|sana=2-iyun 2021-yil|qaralgan sana=2-iyun 2021-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|arxivsana=2021-06-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210602214747/https://www.spielergewerkschaft.de/de/VDV/Aktuelles/Detail/1347/Aktuelles-%7C-Meldung-%7C-VDV-11-2020%2F2021.htm}}&lt;/ref&gt;
* VDV Bundesliga Team of the Season: 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2018-19, 2019-20, 2020-21, 2021-22-yil&lt;ref name=&quot;13VDV&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2012/2013 – Lewandowski, Kruse und Heynckes vorn|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/38.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-05-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210523203812/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/38.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2013/2014 – Trophäen gehen an Reus, Weinzierl und Hahn|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/68.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-05-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210521074232/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/68.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2014/2015 – De Bruyne, Sané und Favre auf dem Thron|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/69.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-05-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210523203814/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/69.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2015/2016 – Aubameyang ist VDV-Spieler der Saison|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/499.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-05-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210523203815/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/499.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;17VDV&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2016/2017 – Profis wählen Lewandowski, Dembélé und Nagelsmann|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/706.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-05-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210521074317/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/706.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;18VDV&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2017/2018 – Robert Lewandowski erneut VDV-Spieler der Saison|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/919.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-05-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210521074338/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/919.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2018/2019 – Marco Reus zum VDV-Spieler der Saison gewählt|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/1054.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-05-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210521074359/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11/Detail/1054.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;20VDV&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Die VDV 11 2019/2020 – Robert Lewandowski zum VDV-Spieler der Saison gewählt|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11.htm|kirish sanasi=2-sentyabr 2020-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-01-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210118223031/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;21VDV&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Robert Lewandowski zum VDV-Spieler der Saison gewählt|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/VDV/Aktuelles/Detail/1347/Aktuelles-%7C-Meldung-%7C-VDV-11-2020%2F2021.htm|sana=2-iyun 2021-yil|qaralgan sana=2-iyun 2021-yil|nashriyot=VDV|til=olmoncha|arxivsana=2021-06-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210602214747/https://www.spielergewerkschaft.de/de/VDV/Aktuelles/Detail/1347/Aktuelles-%7C-Meldung-%7C-VDV-11-2020%2F2021.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.spielergewerkschaft.de/de/VDV/Aktuelles/Detail/1487/Christopher%20Nkunku%20zum%20VDV-Spieler%20der%20Saison%20gew%C3.htm|sarlavha=Christopher Nkunku zum VDV-Spieler der Saison gewählt|nashriyot=VDV|til=olmoncha|sana=25-may 2022-yil|qaralgan sana=25-may 2022-yil|arxivsana=2023-02-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230204201638/https://www.spielergewerkschaft.de/de/VDV/Aktuelles/Detail/1487/Christopher%20Nkunku%20zum%20VDV-Spieler%20der%20Saison%20gew%C3.htm}}&lt;/ref&gt;
* Bundesliga Player of the Season: 2016-17, 2019-20-yil&lt;ref name=&quot;POTY 2017&quot;&gt;{{veb manbasi|sana=5-iyun 2017-yil|sarlavha=Das sagen die Profis: Lewandowski ist der Beste|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/679546/artikel_das-sagen-die-profis_lewandowski-ist-der-beste.html|kirish sanasi=20-iyul 2017-yil|ish=kicker|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;POTY 2020&quot;&gt;{{veb manbasi|sana=26-iyun 2020-yil|sarlavha=Robert Lewandowski voted Player of the Season for 2019/20!|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/awards/player-of-the-season/2019-2020|nashriyot=Bundesliga|kirish sanasi=24-dekabr 2020-yil|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2020-10-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201023222247/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/awards/player-of-the-season/2019-2020}}&lt;/ref&gt;
* Bundesliga Goal of the Month: Mart 2019-yil,&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Bayern Munich's Franck Ribery wins Goal of the Month for May |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/goal-of-the-month-2018-19-bayern-munich-borussia-dortmund-schalke-rb-leipzig-2747-1210 |access-date=2-mart 2021-yil}}&lt;/ref&gt; Avgust 2019-yil,&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Andre Silva's back-heel voted Bundesliga Goal of the Month for June! |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/goal-of-the-month-2019-20-bayern-munich-borussia-dortmund-rb-leipzig-6796 |access-date=2-mart 2021-yil}}&lt;/ref&gt; May 2021-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Robert Lewandowski wins May Goal of the Month! |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/goal-of-the-month-2020-21-bayern-munich-borussia-dortmund-rb-leipzig-13923 |access-date=15-iyun 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
* Bundesliga top goalscorer: 2013-14, 2015-16, 2017-18, 2018-19, 2019-20, 2020-21, 2021-22;
* Bundesliga Team of the Season: 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2018-19, 2020-21, 2021-22-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=9-may 2013-yil|sarlavha=Finalistas da Champions, Borussia e Bayern dominam seleção do Alemão|url=http://globoesporte.globo.com/futebol/futebol-internacional/futebol-alemao/noticia/2013/05/finalistas-da-champions-borussia-e-bayern-dominam-selecao-do-alemao.html|kirish sanasi=3-iyul 2020-yil|nashriyot=Globo Esporte|til=portugalcha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=11-may 2015-yil|sarlavha=2014/15 Team of the Season|url=http://www.bundesliga.com/en/watch/galleries/0000320167.jsp|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170514135204/http://www.bundesliga.com/en/watch/galleries/0000320167.jsp|arxivsana=14-may 2017-yil|qaralgan sana=30-may 2017-yil|nashriyot=Bundesliga}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Team of the Season 1516 Results|url=http://www.bundesliga.com/en/fanzone/Team-of-the-season-1516-results/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160715055012/http://www.bundesliga.com/en/fanzone/Team-of-the-season-1516-results/|arxivsana=15-iyul 2016-yil|qaralgan sana=30-may 2017-yil|nashriyot=Bundesliga}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=26-may 2017-yil|sarlavha=Official Bundesliga Team of the Season for 2016/17|url=http://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp|kirish sanasi=30-may 2017-yil|nashriyot=Bundesliga|arxivsana=12-iyun 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180612184358/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=30-may 2018-yil|sarlavha=Confirmed 2017/18 Bundesliga FIFA 18 Team of the Season!|url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/fifa-18-ultimate-team-of-the-season-james-rodriguez-reus-lewandowski-pulisic-479371.jsp|kirish sanasi=30-may 2018-yil|nashriyot=Bundesliga|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2020-04-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200409080737/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/fifa-18-ultimate-team-of-the-season-james-rodriguez-reus-lewandowski-pulisic-479371.jsp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=27-may 2019-yil |title=2018/19 Bundesliga Team of the Season |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/2018-19-team-of-the-season-ea-sports-fifa-fut-19-sancho-lewandowski-4790 |access-date=27-may 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=15-may 2021-yil |title=The 2020/21 Bundesliga Team of the Season! |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/team-of-the-season-2021-vote-fifa-21-ea-sports-haaland-lewandowski-overview-4204 |access-date=17-may 2021-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=13-may 2022-yil |title=The EA Sports Bundesliga Team of the Season 2021/22 is here! |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/ea-sports-team-of-the-season-2021-22-overview-19624 |access-date=13-may 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
* Bundesliga Fantasy Team of the Season: 2019-20, 2020-21, 2021-22-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=28-avgust 2020-yil |title=Bundesliga Fantasy Manager Team of the Season 2019/20 |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/fantasy-manager-team-of-the-season-2019-20-lewandowski-sancho-werner-11789 |access-date=2-sentyabr 2020-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=25-may 2021-yil |title=Bundesliga Fantasy Team of the Season |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/official-fantasy-manager-team-of-the-season-lewandowski-16006 |access-date=25-may 2021-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=19-may 2022-yil |title=Bundesliga Fantasy Team of the Season |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/official-fantasy-manager-team-of-the-season-so-far-17521 |access-date=19-may 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
* Bundesliga Player of the Month: Avgust 2019, Oktabr 2020-yil&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=20-sentyabr 2019-yil |title=Lewandowski named Bundesliga Player of the Month for August |work=BuliNews.com |url=https://bulinews.com/news/3487/lewandowski-named-bundesliga-player-of-the-month-for-august |access-date=20-sentyabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Bundesliga Player of the Month|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/player-of-the-month-vote-fifa-21-ea-sports-20-21-season-13184|kirish sanasi=26-noyabr 2020-yil|nashriyot=Bundesliga}}&lt;/ref&gt;
* Footballer of the Year in Germany: 2020-yil, 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=30-avgust 2020-yil|sarlavha=Robert Lewandowski ist Fußballer des Jahres 2020|url=https://www.kicker.de/783111/artikel/robert_lewandowski_ist_fussballer_des_jahres_2020|kirish sanasi=30-avgust 2020-yil|ish=kicker.de|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=25-iyul 2021-yil|sarlavha=Robert Lewandowski ist Fußballer des Jahres 2021|url=https://www.kicker.de/robert-lewandowski-ist-fussballer-des-jahres-2021-866356/artikel|kirish sanasi=25-iyul 2021-yil|ish=kicker.de|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;
* ''kicker'' Bundesliga Team of the Season: 2013-14, 2015-16, 2017-18, 2018-19, 2019-20, 2020-21-yillar&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=15-may 2014-yil|sarlavha=Das ist die kicker-Elf des Jahres (2013/14)|url=https://www.kicker.de/604523/slideshow|kirish sanasi=3-sentyabr 2020-yil|ish=kicker.de|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=20-may 2016-yil|sarlavha=Vier Klubs vertreten: Die kicker-Elf des Jahres (2015/16)|url=https://www.kicker.de/652245/slideshow|kirish sanasi=3-sentyabr 2020-yil|ish=kicker.de|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=16-may 2018-yil|sarlavha=Casteels und Co.: Die Elf der Saison (2017/18)|url=https://www.kicker.de/723871/slideshow|kirish sanasi=3-sentyabr 2020-yil|ish=kicker.de|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=21-may 2019-yil|sarlavha=Die kicker-Elf des Jahres – mit Sancho und vier Bayern (2018/19)|url=https://www.kicker.de/749699/slideshow|kirish sanasi=3-iyul 2020-yil|ish=kicker.de|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=3-iyul 2020-yil|sarlavha=Sechsmal Bayern, einmal Gladbach: Die kicker-Elf der Saison (2019/20)|url=https://www.kicker.de/778646/slideshow|kirish sanasi=3-sentyabr 2020-yil|ish=kicker.de|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=1-iyun 2021-yil|sarlavha=Sechs Klubs dabei: Die kicker-Elf der Saison (2020/21)|url=https://www.kicker.de/sechs-klubs-dabei-die-kicker-elf-der-saison-2020-21-805773/slideshow|kirish sanasi=2-iyun 2021-yil|ish=kicker.de|til=olmoncha}}&lt;/ref&gt;
* DFB-Pokal top goalscorer: 2011-12-yil, 2016-17-yil, 2017-18-yil, 2018-19-yil, 2019-20-yil
* [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] Player of the Season: 2019-20-yillar&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=16-sentyabr 2020-yil |title=Robert Lewandowski is FC Bayern's 2019/20 Player of the Season |publisher=FC Bayern Munich |url=https://fcbayern.com/en/news/2020/09/robert-lewandowski-is-fcbs-2019-20-player-of-the-season |access-date=16-sentyabr 2020-yil}}&lt;/ref&gt;

'''Ordenlar'''

* [[Fayl:POL_Polonia_Restituta_Komandorski_BAR.svg|62x62px]][[Polonia Restituta ordeni]], qoʻmondon xochi: 2021-yil&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=22-mart 2021-yil|sarlavha=Prezydent odznaczył Roberta Lewandowskiego|url=https://www.prezydent.pl/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,614,krzyz-komandorski-orderu-odrodzenia-polski-dla-roberta-lewandowskiego.html|kirish sanasi=22-mart 2021-yil|ish=prezydent.pl|til=polyakcha|qaralgan sana=2022-06-21|arxivsana=2021-05-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210523203822/https://www.prezydent.pl/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,614,krzyz-komandorski-orderu-odrodzenia-polski-dla-roberta-lewandowskiego.html}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==

* [[UEFA Chempionlar Ligasida 100 yoki undan ortiq o'yin o'tkazgan futbolchilar ro'yxati]]
* [[Mamlakatlar bo'yicha eng yaxshi xalqaro erkaklar futbol to'purarlari ro'yxati]]
* [[100 yoki undan ortiq xalqaro o'yinda qatnashgan erkaklar futbolchilari ro'yxati]]
* [[50 va undan ortiq xalqaro golga ega erkaklar futbolchilari ro'yxati]]
* [[500 va undan ortiq gol urgan erkaklar futbolchilari ro'yxati]]
* [[UEFA Chempionlar ligasining eng yaxshi to'purarlari ro'yxati]]
* [[Bundesliganing eng yaxshi to'purarlari ro'yxati]]
* [[Bundesliga rekordlari va statistikasi]]
* [[Polshalik shaxslar ro'yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{FC Barcelona tarkibi}}
{{Bundesliganing eng yaxshi toʻpurarlari}}
{{UEFA Chempionlar Ligasining eng yaxshi toʻpurarlari}}
{{La Ligada yilning eng yaxshi hujumchisi}}
{{UEFA tomonidan yilning eng yaxshi erkak futbolchisi}}
{{IFFHS 2011—2020-yillardagi oʻn yillikning eng yaxshi erkaklar jamoasi}}
{{IFFHS 2011—2020-yillardagi oʻn yillikning eng yaxshi erkaklar jamoasi}}
{{UEFA klub futboli mukofotlari}}
{{UEFA Oltin butsa mukofoti sohiblari}}
{{Polsha tarkibi 2024-yilgi UEFA Yevropa chempionati}}

{{DEFAULTSORT:Lewandowski, Robert}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Polshalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Bundesliga futbolchilari]]
[[Turkum:Polshalik muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Germaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Ispaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]]</text>
      <sha1>arz1nkmuo0y3sa8sq5rcg9gf946kbg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chilonzor (futbol klubi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>745512</id>
    <revision>
      <id>6121654</id>
      <parentid>5198476</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T01:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4828" sha1="3d5479jx8ydfsn6nwtaekov6n6juo26" xml:space="preserve">{{Futbol klubi
 |nomi            = Chilonzor
 |amaldagi mavsum = 
 |logotip         =
 |toʻliq nomi     = „Chilonzor“ futbol klubi
 |laqabi          = 
 |asos solingan   = {{Start date and age|1993}}
 |tugatilgan      ={{Start date and age|1999}} 
 |stadion         = 
 |maydon hajmi    = 
 |egasi           = 
 |prezidenti      = 
 |direktori       = 
 |bosh drektori   = 
 |murabbiyi       = 
 |sardori         = 
 |reytingi        = 
 |budjeti        = 
 |musobaqasi      =[[Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Birinchi ligasi]] 
 |mavsum          = 
 |mavqei          = 
 |sayti           = 
}}

'''&quot;Chilonzor''' ({{Lang-ru|Футбольний Клуб «Чиланзар» (Ташкент)}}) – [[Toshkent]] shahrining sobiq oʻzbek futbol klubi. 1993-yil mobaynida tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/tableso/oezfound.html|title=Узбекистан - Таблиця дат заснування - RSSSF|accessdate=27 квітня 2016|archive-date=20 березня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160320004923/http://www.rsssf.com/tableso/oezfound.html}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
[[Futbol boʻyicha 1994-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi|1994-yilda]] [[Oʻzbekiston ikkinchi ligasi|Oʻzbekiston chempionati ikkinchi ligasi]] final bosqichida gʻoliblikni qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/tableso/oezall.html|title=Узбекистан - Таблиця футбольних ліг - RSSSF|accessdate=27 квітня 2016|archive-date=19 березня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319235454/http://www.rsssf.com/tableso/oezall.html}}&lt;/ref&gt;. [[Futbol boʻyicha 1995-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1995-yilgi mavsumdan]] boshlab [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi ligada]] oʻynay boshlagan. [[Futbol boʻyicha 1996-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1996-yilda]] turnirda 2-oʻrinni egallagan va [[Oʻzbekiston Superligasi|Oliy liga]]&lt;nowiki/&gt;ga yoʻl olgan.

[[Futbol boʻyicha 1997-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi|1997-yilgi]] mavsumda Oliy ligada debyut qildi, biroq muvaffaqiyatsiz (16-oʻrin) oʻynadi va ligani tark etdi. [[Futbol boʻyicha 1998-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi|1998-yilda]] klub Birinchi ligani tark etgan, 1999-yilda esa moliyaviy muammolar tufayli Oʻzbekiston chempionati va Kubogida ishtirok etishdan bosh tortgan.

2012-yilgi mavsum avvalida Chilonzor klubi qoshida bazasi qoshida „Paxtakor“ jamoasining yangi farm jamoasi tashkil etilgan. 2012-yilgi mavsum boshlanishidan oldin „[[Paxtakor-2|Paxtakor II-Chilonzor]]“ ([[Toshkent]]) nomini oldi va yana [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Birinchi liga]]&lt;nowiki/&gt;da oʻynay boshlagan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pfl.uz/index.php?act=news&amp;section=11&amp;subsec=7&amp;news_id=2524|title=«Пахтакор-2» теперь будет именоваться «Пахтакор-2-Чиланзар» - Ўзбекистон Профессионал футбол Лигаси расмий вебсайти|accessdate=27 квітня 2016|archive-date=31 березня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331173459/http://pfl.uz/index.php?act=news&amp;section=11&amp;subsec=7&amp;news_id=2524}}&lt;/ref&gt;.

== Stadion ==
Klub o'z uy uchrashuvlarini Toshkentdagi 16 500 tomoshabinga mo'ljallangan [[MHSK stadioni]]&lt;nowiki/&gt;da o'tkazgan.

== Yutuqlari ==
* {{oltin}} Ikkinchi liga gʻolibi (1994).
* {{kumush}} Birinchi liga kumush medali sovrindori (1996).
* Oliy ligada 16-oʻrin (1997).
* [[Oʻzbekiston Kubogi]]: 1/4 final (1996).

== Mashhur futbolchilar ==
* [[Otabek Doʻsumov]]
* [[Aleksey Jdanov ]]
* [[Shuhrat Jabborov]]
* [[Konstantin Kuznetsov]]
* [[Abdurashid Mamatqulov]]
* [[Bahodir Sayyidkamolov]]
* [[Shavkat Abdurahmonov]]
* [[Maruf Poʻlatov]]
* [[Vladimir Anikeev]]
* [[Oleg Tyulkin]]
* [[Dmitriy Shirshov]]
* [[Aleksandr Kojuxov]]
* [[Bahrom Aliyev]]
* [[Sarvar Sharipov]]
* Sherzod Sharipov

== Murabbiylar ==
* 1993–1996 [[Rauf Inileyev]]
* 1997  [[Ravshan Yunusov]]
* [[Mustafa Belyalov]]
* [[Birodar Abduraimov]]
* [[Bahodir Toshmuhammedov]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://footballfacts.ru/clubs/39203-chilanzar-tashkent#tab49_39203r FC Chilonzor] Futbol klubi faktlari
* [http://wildstat.ru/p/2096/club/UZB_Chilanzar_Tashkent FC Chilonzor]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20160601212448/http://lena-dvorkina.narod.ru/FOOTBALL_2013/FC_SNG_2013/Uzbek.html#m191 FC Chilonzor] MDH futbol klublari tarixi
{{Oʻzbekiston Pro ligasi}}

[[Turkum:Oʻzbekiston futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda faoliyati tugatilgan futbol klublari]]
[[Turkum:Toshkent futbol klublari]]
[[Turkum:Toshkentda sport]]
[[Turkum:1993-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]]
[[Turkum:1993-yilda tashkil etilgan futbol klublari]]</text>
      <sha1>3d5479jx8ydfsn6nwtaekov6n6juo26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chirchiq (futbol klubi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>747769</id>
    <revision>
      <id>6121657</id>
      <parentid>5198475</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1930" sha1="0du63wi3ayo82yackkos2ptcltvd3a0" xml:space="preserve">{{Futbol klubi
 |nomi            = Chirchiq
 |amaldagi mavsum = 
 |logotip         = [[Fayl:Chirchiq-1990 Logo.gif|250px]]
 |toʻliq nomi     = “Chirchiq” futbol klubi
 |laqabi          = 
 |asos solingan   = 1988-yil
 |tugatilgan      = 1995-yil
 |stadion         = 
 |maydon hajmi    = 
 |egasi           = 
 |prezidenti      = 
 |direktori       = 
 |bosh drektori   = 
 |murabbiyi       = 
 |sardori         = 
 |reytingi        = 
 |budjeti        = 
 |musobaqasi      = 
 |mavsum          = 
 |mavqei          = 
 |sayti           = 
}}

'''&quot;Chirchiq&quot;''' – sobiq sovet va oʻzbek futbol klubi. 1988-yilda tashkil etilgan.

== Nomlanishi ==
* 1988—1989-yillar – „Selmashevets“.
* 1990—1995-yillar – „Chirchiq“.

== Yutuqlar ==
* Oʻzbekiston Oliy ligasi – 12-oʻrin (1992).
* SSSR Ikkinchi ligasi (zonal turnir) – 19-oʻrin (1989).
* Oʻzbekiston SSR chempioni (1988).
Jamoani oʻsha paytda [[Gennadiy Mixaylutsa]] boshqargan.

== Nomdor oʻyinchilari ==
* [[Oleg Belyakov]];
* [[Pavel Bugalo]];
* [[Yuriy Galkin]];
* [[Stanislav Dubrovin]];
* [[Denis Ivankov]];
* [[Vyacheslav Klochkov]].

== Havolalar ==
* [http://footballfacts.ru/clubs/40297-chirchik-chirchik FK Chirchiq] Futbol faktlari bazasidagi klub oʻyinlari
* [http://wildstat.ru/p/2096/club/URS_Selmashevets_Chirchik FK Chirchiq]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Klub oʻyinlari Wildstat maʼlumotlar bazasida
* [https://web.archive.org/web/20160601212448/http://lena-dvorkina.narod.ru/FOOTBALL_2013/FC_SNG_2013/Uzbek.html#m255 FK Chirchiq] Futbol klublari tarixi

[[Turkum:Oʻzbekiston futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR futbol klublari]]
[[Turkum:Toshkent viloyati futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda faoliyati tugatilgan futbol klublari]]
[[Turkum:1988-yilda tashkil etilgan futbol klublari]]
[[Turkum:Chirchiq futbol klublari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]]</text>
      <sha1>0du63wi3ayo82yackkos2ptcltvd3a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cheryl Foster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>749032</id>
    <revision>
      <id>6121644</id>
      <parentid>5763624</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T00:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10824" sha1="c7ol7te85xkculkklt9ffal82t6ould" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Cheryl Foster|tasvir=Cheryl Foster 20181101.jpg|toʻliqism=Cheryl Foster|tavallud_sana={{tugʻilgan sanasi va yoshi|df=yes|1980|10|04}}|tavallud_joyi=[[Bangor, Gwynedd|Bangor]], [[Uels]]|boʻyi=168&amp;nbsp;cm|pozitsiya=Hujumchi|joriyklub=|klubraqami=|yoshlikyillari1=|yoshlikklublari1=Conwy Devils|yillar1={{0|0000}}–2003|yillar2=2003—2012|yillar3=2010|yillar4=2013|klublar1=Bangor City|klublar2=[[Liverpool L.F.C.|Liverpool]]|klublar3=→ [[St Francis L.F.C.|St Francis]] '' (Ijara)''|klublar4=[[Doncaster Rovers Belles L.F.C.|Doncaster Rovers Belles]]|isht1=|gollar1=|isht2=|gollar2=|isht3=|gollar3=|isht4=3|gollar4=1|milliyyillar1=1997—2011|milliyjamoa1=[[Wales women's national football team|Uels]]|milliyisht1=63|milliygollar1=9|pcupdate=4-may 2010-yil (UTC)|ntupdate=4-may 2010-yil (UTC)}}

'''Cheryl „Fozzy“&lt;ref name=&quot;pool&quot;/&gt; Foster''' (1980-yil 4-oktyabrda tugʻilgan) — [[Uels (hudud)|Uelslik]] [[futbol]] hakami va sobiq futbolchi. U 1997-yilda katta xalqaro debyut qilganidan soʻng, 2009-yilda Uels milliy terma jamoasining barcha vaqtlardagi oʻyin rekordchisiga aylandi&lt;ref name=&quot;chester&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.chesterchronicle.co.uk/chester-sport/cheshire-football/2009/11/12/ladies-football-chester-schoolteacher-cheryl-foster-become-most-capped-player-in-welsh-women-s-football-history-59067-25147178/|sarlavha=Ladies football: Chester schoolteacher Cheryl Foster become most capped player in Welsh women's football history|nashriyot=The Chester Chronicle|qaralgan sana=4-may 2010-yil|arxivsana=2012-03-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120312092917/http://www.chesterchronicle.co.uk/chester-sport/cheshire-football/2009/11/12/ladies-football-chester-schoolteacher-cheryl-foster-become-most-capped-player-in-welsh-women-s-football-history-59067-25147178/}}&lt;/ref&gt;. Klub darajasida Foster „Liverpool“ da toʻqqiz yil oʻtkazdi 2011 va 2012-yillarda FA WSLning dastlabki ikki mavsumida oʻynadi. U 2013-yil yanvarida Liverpoolning FA WSL raqibi Donkaster Rovers Belles bilan shartnoma imzolagan va shu mavsum oxirida faoliyatini yakunlagan.

== Oʻyin karyerasi ==

=== Klubdagi karyerasi ===
Faoliyatini “Konvi Devils”da boshlaganidan soʻng&lt;ref name=&quot;pool&quot;/&gt;.. Foster “Bangor City”ga koʻchib oʻtdi va 1999–00 dan 2002–03gacha har mavsumda klubning Shimoliy divizioni toʻpurari boʻlgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://freespace.virgin.net/gillsmith.gillsmith/score2.htm|sarlavha=Bangor City Girls Football Club|nashriyot=Bangor City Girls Football Club|qaralgan sana=4-may 2010-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080706075354/http://freespace.virgin.net/gillsmith.gillsmith/score2.htm#|arxivsana=6-iyul 2008-yil}}&lt;/ref&gt;. U shuningdek, UEFA ayollar kubogida klub sharafini himoya qilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.uefa.com/womensworldcup/teams/player=43285/index.html|sarlavha=Cheryl Foster|nashriyot=UEFA.com|qaralgan sana=4-may 2010-yil}}&lt;/ref&gt;.

2003-yil yozida Foster „Bangor City“ni tark etib, „Liverpool“ ga koʻchib oʻtgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://freespace.virgin.net/gillsmith.gillsmith/bcgnews.htm|sarlavha=Bangor City Girls Football Club|nashriyot=Bangor City Girls Football Club|qaralgan sana=4-may 2010-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080514211732/http://freespace.virgin.net/gillsmith.gillsmith/bcgnews.htm|arxivsana=14-may 2008-yil}}&lt;/ref&gt;. 2009-10-yilgi mavsumda u Liverpool xonimlarining eng uzoq vaqt oʻynagan futbolchisi boʻldi&lt;ref name=&quot;pool&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.liverpoolladiesfc.co.uk/Pages/ContactsDirectory.aspx?id=139|sarlavha=Players|nashriyot=Liverpool Ladies FC|qaralgan sana=4-may 2010-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100328080156/http://www.liverpoolladiesfc.co.uk/Pages/ContactsDirectory.aspx?id=139|arxivsana=28-mart 2010-yil}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha mavsumda u 16 ta gol bilan Shimoliy divizionning eng yaxshi toʻpurari boʻlgan, „Liverpul“ chempionlikka erishgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.thefa.com/GetIntoFootball/Players/PlayersPages/WomensAndGirls/NewsandFeatures/2010/FAWFA10|sarlavha=Key figures honoured at Women's awards|nashriyot=TheFA.com|qaralgan sana=5-sentabr 2010-yil}}&lt;/ref&gt; Foster va Liverpuldagi jamoadoshi Kelli Jons 2010-yil avgust oyida 2010–11-yilgi UEFA Ayollar Chempionlar Ligasi saralash turnirida FAI ayollar kubogi gʻolibi Sent-Frensiskga ijara asosida qoʻshilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.shekicks.net/news/view/1460|sarlavha=St Francis overhaul three-goal deficit|nashriyot=She Kicks|qaralgan sana=26-avgust 2010-yil|sana=10-avgust 2010-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20101010132910/http://shekicks.net/news/view/1460#|arxivsana=10-oktabr 2010-yil}}&lt;/ref&gt;.

Foster 30 yoshida nafaqaga chiqishni rejalashtirgan edi, ammo FA WSLda oʻynash uchun fikrini oʻzgartirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/no-longer-in-it-for-kicks-womens-football-turns-pro-2077570.html|sarlavha=No longer in it for kicks: women's football turns pro|ish=[[The Independent]]|qaralgan sana=15-sentabr 2010-yil|sana=13-sentabr 2010-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin u „Liverpool“ning yangi musobaqadagi birinchi golini urdi va birinchi kungi mahalliy raqib „Everton“ga qarshi 3:3 hisobida durang oʻynashga yordam bergan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.thefa.com/Leagues/SuperLeague/NewsAndFeatures/2011/liverpool-everton-reaction-150411|sarlavha=Reds boss praises battling spirit|nashriyot=TheFA.com|qaralgan sana=16-aprel 2011-yil|sana=15-aprel 2011-yil|muallif=Liam Chronnell}}&lt;/ref&gt;.

2012-yil oktabr oyida Foster „Liverpool“ tomonidan qoʻyib yuborilgan oʻnta futbolchi qatoriga kirdi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=17-oktabr 2012-yil |title=Ladies release 10 players |publisher=Liverpool Ladies FC |url=http://www.liverpoolladiesfc.com/news/ladies_release_10_players.html |url-status=dead |access-date=17-oktabr 2012-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20130720001557/http://www.liverpoolladiesfc.com/news/ladies_release_10_players.html |archive-date=20-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. U 2013-yil yanvar oyida Doncaster Rovers Belles bilan shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Paterson |first=Hayley |date=10-yanvar 2013-yil |title=Belles snap up talented duo |publisher=Doncaster Free Press |url=http://www.doncasterfreepress.co.uk/sport/football/belles-snap-up-talented-duo-1-5296661 |access-date=3-fevral 2013-yil |archive-date=20-aprel 2013-yil |archive-url=https://archive.today/20130420004750/http://www.doncasterfreepress.co.uk/sport/football/belles-snap-up-talented-duo-1-5296661 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2013-yil oʻrtasidagi tanaffusda Foster Donkasterni tark etdi. U murabbiylik faoliyatini boshlash niyati borligini va oʻynashni davom ettirish yoki yoʻqligini oʻylab koʻrishini ma’lum qilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.doncasterroversbelles.co.uk/news/fozzy_leaves_the_belles.html|sarlavha=Fozzy leaves the Belles|nashriyot=[[Doncaster Rovers Belles L.F.C.]]|qaralgan sana=14-avgust 2011-yil|sana=11-avgust 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150221213659/http://www.doncasterroversbelles.co.uk/news/fozzy_leaves_the_belles.html|arxivsana=21-fevral 2015-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Xalqaro karyera ===
Foster Uelsni yoshlar darajasida himoya qilgan, U16 oʻyinida beshta, U18da toʻrtta oʻyinda gʻalaba qozondi va U20 oʻrtasidagi bitta oʻyinda bitta gol urdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.faw.org.uk/teams/5/64|sarlavha=Women – A Squad – Cheryl Foster|nashriyot=FAW.org.uk|qaralgan sana=4-may 2010-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090321111455/http://www.faw.org.uk/teams/5/64|arxivsana=21-mart 2009-yil}}&lt;/ref&gt;.

Uning toʻliq debyuti 1997-yilda boʻlgan&lt;ref name=&quot;chester&quot;/&gt; va u 50-uchrashuvida, 2009-yilning avgustida Llanellida Sloveniya ustidan 3:0 hisobida gʻalaba qozongan jamoa sardori boʻlgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.faw.org.uk/fixtures-events/results/match/448|arxivurl=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20091112011157/http://www.faw.org.uk/fixtures-events/results/match/448|arxivsana=12-noyabr 2009-yil|sarlavha=Match Report – Wales 3 – 0 Slovenia|nashriyot=FAW.org.uk|qaralgan sana=4-may 2010-yil}}&lt;/ref&gt;. Foster 2009-yil oktyabr oyida Ozarbayjonda Uelsga 2:1 hisobida magʻlub boʻlgan oʻyinda rekord darajadagi 52-oʻyinni oʻtkazgan&lt;ref name=&quot;chester&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.faw.org.uk/fixtures-events/results/match/442|sarlavha=Match Report – Azerbaijan 2 – 1 Wales|nashriyot=FAW.org.uk|qaralgan sana=4-may 2010-yil}}&lt;/ref&gt;.

2014-yil may oyida [[Uels futbol assotsiatsiyasi]] (FAW) Fosterning 63 ta oʻyinini eʼtirof etdi va Bangorda Chernogoriya ustidan 4:0 hisobida gʻalaba qozonilgan oʻyinning tanaffusida uni taqdirladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=8-may 2014-yil |title=Wales v Montenegro - Wales Win With Ease |publisher=Football Association of Wales |url=http://www.faw.org.uk/news/Wales-v-Montenegro-Wales-Win-With-Ease/96533/ |access-date=21-fevral 2015-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Hakamlik ==
2013-yilda futbolchilik faoliyatini uzaytirmaslikka qaror qilgan Foster hakam sifatida mashgʻulotlarni boshladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=14-may 2014-yil |title=Golden girl Foster will train as ref and coach |work=[[North Wales Daily Post]] |url=http://www.thefreelibrary.com/Golden+girl+Foster+will+train+as+ref+and+coach.-a0368036027 |access-date=21-fevral 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. U 2013-14-yilgi Uels ayollar kubogi finalida yordamchi hakam boʻlgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=13-aprel 2014-yil |title=Brown fires Cardiff Met to Women's Cup Glory |publisher=[[Football Association of Wales]] |url=http://www.faw.org.uk/news/FAW96418.ink |access-date=13-dekabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. 2015-yilning dekabr oyida, uchinchi hakamlik mavsumida Foster [[FIFA]] xalqaro roʻyxatiga kiritilgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=3-dekabr 2015-yil |title=Welsh referees make FIFA international list |publisher=[[Football Association of Wales]] |url=http://www.faw.org.uk/news/WELSH-REFEREES-MAKE-FIFA-INTERNATIONAL-LIST/102070/ |access-date=13-dekabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;.

2018-yil 18-avgustda u Uels Premer-ligasi oʻyinini boshqargan birinchi ayol hakamga aylangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.pressreader.com/uk/wales-on-sunday/20180819/282192241831441|nashriyot=[[PressReader]]|sana=19-avgust 2018-yil|qaralgan sana=19-avgust 2018-yil|sarlavha=WELSH PREMIER}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Foster [[Liverpool F.C.|&quot;Liverpool&quot; klubi]]ga muhlislik qiladi&lt;ref name=&quot;pool&quot;/&gt; va Chesterda jismoniy tarbiya oʻqituvchisi boʻlib ishlaydi&lt;ref name=&quot;chester&quot;/&gt;.

== Yutuqlar ==

=== Klub ===

; Liverpool

* FA Ayollar Premer-ligasi Shimoliy divizioni : 2003–04, 2006–07, 2009–10

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Foster, Cheryl}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Uelslik ayol futbolchilar]]</text>
      <sha1>c7ol7te85xkculkklt9ffal82t6ould</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chernagoriya iqtisodiyoti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>749811</id>
    <revision>
      <id>6121642</id>
      <parentid>5788920</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T23:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22405" sha1="p22ydc4qjebsir71bl6i4yte169jozz" xml:space="preserve">1997-yilda Milo Dukanovich DPSni qabul qildi va [[Serbiya|Serbiyadan]] ajralib chiqish siyosatini yurita boshladi. Chernogoriya hukumati inflyatsiyaga qarshi kurash bahonasida [[Marka (pul birligi)|nemis markasi]] va serb dinorini toʻlov vositasi sifatida bir vaqtda muomalada boʻlishini maʼqulladi. 2000-yilda bu belgi [[Chernogoriya]]ning yagona valyutasi sifatida tasdiqlandi va 2002-yilda respublika [[yevro]]ga oʻtdi. Bundan tashqari, Chernogoriya hukumati federal hukumatdan Chernogoriyadagi barcha iqtisodiy hokimiyatni unga topshirishni talab qildi. Bularning barchasi Serbiya va Chernogoriya — ikki respublika konfederatsiyasining shakllanishiga olib keldi, unda Chernogoriya hukumati sezilarli darajada koʻproq iqtisodiy erkinlikka ega boʻldi.

== Tarixi ==

=== Oldingi davr ===
Chernogoriya Knyazligida sanoatlashtirish faqat XX asrning boshlarida boshlangan. Buning sababi aholining kamligi, yirik foydali qazilma konlarining yoʻqligi va yomon infratuzilma sabab boʻlgan. Biroq, iqtisodiy qoloqlik ijobiy taʼsir koʻrsatdi — Chernogoriya ekologiyasi sanoat chiqindilari bilan buzilmadi. Mamlakatda birinchi zavodlar XX asrning birinchi oʻn yilligida paydo boʻlgan. Biroq, sanoatning oʻsishi [[Bolqon urushlari]], Birinchi va [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi]] [[Birinchi jahon urushi|Jahon]] urushlari bilan yana toʻxtab qoldi. Jahon urushlari sabab Chernagoriya iqtisodiyot tarkibida sanoat yuqori ulushda emas, balki yuqori ulushni qishloq xoʻjaligi saqlab qoldi.

=== Yugoslaviyaning bir qismi sifatida ===
Iqtisodiyotning tez oʻsishi Ikkinchi Jahon urushidan keyin, Chernogoriya [[Yugoslaviya]] tarkibiga kirgunga qadar boshlandi. Chernagoriya davlati sanoatlashuvni boshidan kechirishni boshladi. Sanoat tarmogʻi elektr energiyasi ishlab chiqarish, qora metallurgiya, koʻmir qazib olishga asoslangan boʻlsa, XX asrning 80-yillarning oxirida xalqaro dengiz transporti va ayniqsa turizm rivojlana boshlandi.

=== 1991-yildan keyingi holat ===
Yugoslaviya parchalanganidan keyin ilgari kafolatlangan bozorlar va isteʼmolchilarning yoʻqolishi sanoatning pasayishiga olib keldi, chunki ishlab chiqarish qisqardi va 1989-yilda boshlangan xususiylashtirish dasturi toʻxtatildi. Yugoslaviya bozorining qulashi va 1992-yil may oyida Birlashgan Millatlar Tashkilotining iqtisodiy sanksiyalarini joriy etish Chernogoriya Ikkinchi Jahon urushidan keyingi eng yirik iqtisodiy va moliyaviy inqirozga sabab boʻldi. 1993-yilda chernogoriyaliklarning 2/3 qismi qashshoqlik chegarasida isteʼqomat qildi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining sanksiyalari qoʻllanilishidan koʻrilgan moliyaviy yoʻqotishlar taxminan 6,39 milliard AQSh dollarni tashkil etdi. Bu davr insoniyat tarixida ikkinchi oʻrinni egallagan [[giperinflyatsiya]] bilan kechdi (1994-yil yanvar oyida 3 000 000 % ni tashkil etdi).

Geografik joylashuvining oʻziga xos xususiyatlari tufayli (Chernogoriya [[Adriatika dengizi|Adriatik dengiziga]] va [[Skadar koʻli|Skadar koʻli]] boʻylab [[Albaniya]] bilan suv chegarasiga ega) mamlakat kontrabandachilar faoliyati markaziga aylandi. Chernogoriyadagi ishlab chiqarish deyarli butunlay toʻxtab qoldi, respublikadagi asosiy iqtisodiy faoliyat esa narxlari keskin koʻtarilgan asosiy mahsulotlar kontrabandasiga toʻgʻri keldi. Bu [[De facto|amalda]] qonuniylashtirilgan amaliyotga aylandi va yillar davomida davom etib keldi.

=== Serbiya bilan ittifoqdan chiqish ===
1997-yilda Milo Dukanovich DPSni qabul qildi va [[Serbiya|Serbiyadan]] ajralib chiqish siyosatini yurita boshladi. Chernogoriya hukumati inflyatsiyaga qarshi kurash bahonasida [[Marka (pul birligi)|nemis markasi]] va serb dinorini toʻlov vositasi sifatida bir vaqtda muomalada boʻlishini maʼqulladi. 2000-yilda bu belgi Chernogoriyaning yagona valyutasi sifatida tasdiqlandi va 2002-yilda respublika yevroga oʻtdi. Bundan tashqari, Chernogoriya hukumati federal hukumatdan Chernogoriyadagi barcha iqtisodiy hokimiyatni unga topshirishni talab qildi. Bularning barchasi Serbiya va Chernogoriya — ikki respublika konfederatsiyasining shakllanishiga olib keldi, unda Chernogoriya hukumati sezilarli darajada koʻproq iqtisodiy erkinlikka ega boʻldi.

Buning ortidan xususiylashtirish, huquqiy islohotlar va [[Qoʻshilgan qiymat soligʻi|QQS]] joriy etildi. Koʻrilgan chora-tadbirlarga qaramay, oʻsha davrda respublikada turmush darajasi keskin oʻzgarmadi. Jukanovich boshchiligidagi Chernogoriya hukumati sekin rivojlanishda Serbiyani aybladi. Ularning dalillari shundan iboratki, Serbiyada [[tashqi qarz]] Chernogoriyaga qaraganda uchdan bir necha barobarga koʻp, Chernogoriyadagi [[ishsizlik]] esa ancha past. Bundan tashqari, Serbiya hukumati va Gaaga tribunali oʻrtasida davom etayotgan sud jarayoni, shuningdek, hal etilmagan Kosovo muammosi Chernogoriyaning investorlar uchun jozibadorligini pasaytirdi va uning [[Yevropa Ittifoqi]] va [[NATO|NATOga]] kirishiga toʻsqinlik qilmoqda deb aytib oʻtdi.

2006-yil 21-mayda referendum boʻlib oʻtdi, unda Chernogoriya mustaqillikka erishdi.

=== Mustaqillik davri ===
Mustaqillikka erishgandan soʻng, Chernogoriya turizm kurort markaziga aylanish va [[Yevropa Ittifoqi|Yevropa Ittifoqiga]] kirishni maqsad qilib, oʻz iqtisodiyotini turizm faoliyatiga yoʻnaltirishni davom ettirdi. Turizm sohasiga, shuningdek, infratuzilmani rivojlantirishga xorijiy sarmoyalarni jalb etish boʻyicha saʼy-harakatlar amalga oshirdi.

2006—2007-yillarda Chernogoriya koʻchmas mulk uchun talab yuqori edi. Koʻpgina yevropaliklar, shu jumladan ruslar, mamlakat qirgʻogʻida mulklarni sotib oldilar. 2008-yilda Chernogoriya jon boshiga boshqa Yevropa davlatlariga qaraganda koʻproq sarmoya kiritdi. Soʻnggi yillarda Chernogoriya juda yuqori oʻsish sur’atlarini koʻrsatdi. Biroq, moliyaviy inqiroz iqtisodiy oʻsishning sekinlashishiga va hatto tanazzulga olib keldi: investitsiyalar kamaydi, sayyohlar soni kamaydi, sanoat ham jiddiy qiyinchiliklarni boshdan kechirdi.

== Sanoat ==
Anʼanaga koʻra, Chernogoriya iqtisodiyoti qora metallurgiya (markazi — Niksic), [[Aluminiy|alyuminiy]] ishlab chiqarish (Podgoritsa), elektrotexnika sanoati (Cetinje), kauchuk, kimyo va podshipnik sanoati (Kotor), [[Mato|toʻqimachilik]] sanoati (Bielo Pole), kemasozlik va kemalarni taʼmirlashga asoslangan edi. Eng muhim minerallar boksit, [[Temir rudalari|temir rudasi]] va koʻmir hisoblanadi. Sanoatning asosiy faoliyati tamakichilik, tuz qazib olish va alyuminiy ishlab chiqarishdir.

== Qishloq xoʻjaligi ==
Chernogoriyaning iqlim sharoiti qishloq xoʻjaligini rivojlantirishga yordam beradi. Bu yerda don ekinlari, turli xil mevalar (sitrus mevalar, uzum, [[anjir]] va boshqalar) va sabzavotlar, tamaki.yetishtiriladi. Mamlakatda chorvachilik, goʻsht va sut mahsulotlari yetishtirish ham yaxshi rivojlangan. Ekologik toza yerlar yuqori sifatli tabiiy mahsulotlar ishlab chiqarish imkonini beradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Ekonomika Chernogorii |url=https://blog.sitngo.me/o-chernogorii/ekonomika/ |qaralgan sana=2022-07-14 |arxivsana=2019-02-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190201065603/https://blog.sitngo.me/o-chernogorii/ekonomika/ }}&lt;/ref&gt;.

== Turizm ==
[[Fayl:Crkva_Gospa_od_Zdravlja_(Kotor).jpg|right|thumb|392x392px|Kotor]]
Chernagoriya iqtisodiyoti turizm orqali yana qaytadan rivojlana boshladi, uning baland togʻ hududlari dengiz va koʻllar bilan tutashganligi, maʼdaniy meros obyektlari sabab Chernagoriya oʻziga turizm sohasida xorijiy investitsiyalarni jalb qila boshladi.

== Moliya ==
Chernogoriya bir tomonlama ravishda yevroni milliy valyuta sifatida muomalaga kiritdi. Biroq, yevrozona aʼzosi boʻlmagani uchun, mamlakat yevro chiqarish huquqiga ega emas va xorijdan (xususan, chet ellik sayyohlardan) keladigan mablagʻlar bilan kifoyalanishga majbur. boʻlib qoldi. Bunday sharoitda mamlakat Markaziy banki [[Yevropa markaziy banki|ECB]] siyosatiga amal qilishga majbur.

Chernogoriya fond birjasi [[Podgoritsa|Podgoritsada]] joylashgan.

== Tashqi savdo ==
2014-yil uchun tashqi savdo hajmi 2806 million dollarni tashkil etadi&lt;ref&gt;Maksakova M. A. Tendensii razvitiya ekonomicheskogo sotrudnichestva Rossii i stran Zapadnix Balkan. Dissertatsiya na soiskanie uchenoy stepeni kandidata ekonomicheskix nauk. — M., 2015. — S. 40. Rejim dostupa: http://mgimo.ru/science/diss/maksakova-ma.php {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160815011247/http://mgimo.ru/science/diss/maksakova-ma.php |date=2016-08-15 }}&lt;/ref&gt;. Chernogoriya tashqi savdosida davlatlarning geografik taqsimoti (2014-yil uchun)&lt;ref&gt;Maksakova M. A. Tendensii razvitiya ekonomicheskogo sotrudnichestva Rossii i stran Zapadnix Balkan. Dissertatsiya na soiskanie uchenoy stepeni kandidata ekonomicheskix nauk. — M., 2015. — S. 40 — 41. Rejim dostupa: http://mgimo.ru/science/diss/maksakova-ma.php {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160815011247/http://mgimo.ru/science/diss/maksakova-ma.php |date=2016-08-15 }}&lt;/ref&gt;:

Yevropa Ittifoqi — 44,00 % (1238 mln AQSh dollari)

Rossiya — 0,3 % (10 mln AQSh dollari)

Xitoy Xalq Respublikasi — 6,4 % (179 mln AQSh dollari)

Turkiya — 2,0 % (55 mln AQSh dollari)

Amerika davlatlari — 1,9 % (53 mln AQSh dollari)

Afrika mamlakatlari — 0,15 % (0,5 mln AQsh dollari).

== Transport ==
Chernogoriya hududidan bir qator trans-yevropa magistrallari oʻtadi: Mamlakatda 6 ta aeroport mavjud, ulardan 2 tasi xalqaro (Podgoritsa, Tivat). Poytaxt Podgorista [[Belgrad]] va Shkoder bilan temir yoʻl orqali bogʻlangan.

== Ish kuchi va bandlik ==
Eng katta muammo, har yili mehnatga layoqatli ishchi kuchining taqchilligi va nafaqaxoʻrlar sonining koʻpayishi, bu tugʻilishning pastligi asosiy muommolaridan biri hisoblanadi. Yevropa va Osiyoning koʻplab rivojlanayotgan mamlakatlarida: Chernogoriya, Moldova, Belarusiya, Ukraina, Rossiya, Xitoy, Tailand va boshqalarda oʻsib borayotgan demografik inqiroz bilan ayniqsa qiyin vaziyatga tushib qolgan. Ushbu mamlakatlarda rivojlangan mamlakatlarga xos boʻlgan odatiy demografik inqiroz, koʻpincha, keng norasmiy, yashirin iqtisodiyot, tugʻilishning pastligi, ishsizlikning yanada yuqoriligi, hatto mehnatga layoqatli aholining rasman ishlaydigan ulushining yanada keskin kamayishi bilan kuchaydi. Yosh, iqtisodiy faol va mehnatga layoqatli aholining dunyoning boy mamlakatlariga faol emigratsiyasi bilan birgalikda, iqtisodiy oʻsish sur’atlarining sekinlashishiga olib keladigan faol mehnat hayotining sogʻlom yillari qisqarishi tufayli pensionerlarning katta oʻsishi, mamlakatlarning turmush darajasi va buning natijasida mamlakatlarda ish haqi va turmush darajasi oʻsishining sekinlashishiga olib keldi, bu esa oʻz navbatida rivojlanayotgan mamlakatlarda turmush darajasining rivojlangan mamlakatlarning turmush darajasiga yaqinlashishini sekinlashtirdi&lt;ref&gt;[https://www.cirsd.org/en/young-contributors/the-demographic-decay-of-the-modern-europe The Demographic Decay of the Modern Europe — CIRSD]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://qz.com/1325640/the-european-countries-that-desperately-need-migrants-to-avoid-demographic-decline-and-those-that-dont/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cor.europa.eu&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://cor.europa.eu/en/engage/studies/Documents/The%20impact%20of%20demographic%20change%20on%20European%20regions/Impact_demographic_change_european_regions.pdf |qaralgan sana=2022-07-14 |arxivsana=2019-06-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190615202425/https://cor.europa.eu/en/engage/studies/Documents/The%20impact%20of%20demographic%20change%20on%20European%20regions/Impact_demographic_change_european_regions.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://piie.com/blogs/realtime-economic-issues-watch/eastern-europes-lethargic-economies Eastern Europeʼs Lethargic Economies | PIIE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.huffpost.com/entry/economic-europe-refugees_b_8128288 Immigration Is Good for Economic Growth. If Europe Gets It Right, Refugees Can Be Too. | HuffPost]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.imf.org/external/pubs/ft/sdn/2016/sdn1607.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nber.org/digest/jul09/w14820.html The Cost of Low Fertility in Europe | NBER]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ceedinstitute.org/menu/45] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190413220732/http://ceedinstitute.org/menu/45|date=2019-04-13}}{{Недоступная ссылка|date=июля 2021|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.persee.fr/doc/pop_1634-2941_2003_num_58_4_18452 Re-Emerging Diversity: Rapid Fertility Changes in Central and Eastern Europe After the Collapse of the Communist Regimes — Persée]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;demoscope.ru&quot;&gt;http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/epc/EPC2003.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://csis-prod.s3.amazonaws.com/s3fs-public/legacy_files/files/publication/110307_Global_Aging_Future_of_Emerging_Markets.pdf] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170222053314/https://csis-prod.s3.amazonaws.com/s3fs-public/legacy_files/files/publication/110307_Global_Aging_Future_of_Emerging_Markets.pdf|date=2017-02-22}}{{Недоступная ссылка|date=июля 2021|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://arxiv.org/pdf/1610.08956&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.net4society.eu/_media/the-world-in-2025_contributions-from-an-expert-group_2009.pdf|sarlavha=Архивированная копия|kirish sanasi=2019-05-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150922140218/http://www.net4society.eu/_media/the-world-in-2025_contributions-from-an-expert-group_2009.pdf|arxivsana=2015-09-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://emerging-europe.com/voices/the-competitive-edge-in-central-and-eastern-europe/ The Competitive Edge in Central and Eastern Europe — Emerging Europe | Intelligence, Community, News]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3496551/ European Regional Populations: Current Trends, Future Pathways, and Policy Options]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.worldbank.org/en/country/thailand/publication/thailand-economic-monitor-june-2016-aging-society-and-economy Thailand Economic Monitor — June 2016: Aging Society and Economy]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.nast.ph/images/pdf%20files/Publications/NAST%20Transactions/NAST%202003%20Transactions%20Volume%2025%20Issue%20No.%202/4.%20The%20Economic%20Impact%20of%20the%20Demographic%20Crisis%20%20Its%20Implications%20on%20Public%20Policy%20%20%20%20%20%20Felipe%20M.%20Medalla%202003%202.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.nast.ph/images/pdf%20files/Publications/NAST%20Transactions/NAST%202003%20Transactions%20Volume%2025%20Issue%20No.%202/4.%20The%20Economic%20Impact%20of%20the%20Demographic%20Crisis%20%20Its%20Implications%20on%20Public%20Policy%20%20%20%20%20%20Felipe%20M.%20Medalla%202003%202.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0305750X78900153 Economic policy and population change in Thailand — ScienceDirect]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/22535/EconomicImpactOfDemographicChangeInThailand1993%5Bpdfa%5D.PDF |kirish sanasi=2022-07-14 |arxivsana=2020-06-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200614100825/https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/22535/EconomicImpactOfDemographicChangeInThailand1993%5Bpdfa%5D.PDF }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Thailand’s Demography Challenge {{!}} The Asia Foundation |url=https://asiafoundation.org/2017/08/23/thailands-demography-challenge/ |qaralgan sana=2022-07-14 |arxivsana=2019-05-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190530090829/https://asiafoundation.org/2017/08/23/thailands-demography-challenge/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1160181.pdf&lt;/ref&gt;. Yevropa va Osiyoning boy rivojlangan mamlakatlari koʻpincha demografik inqiroz muammosini shunchaki koʻproq chet el ishchi kuchi importi uchun kvotani koʻpaytirish yoʻli bilan hal qiladilar, bu esa oʻz navbatida kambagʻal, iqtisodiy jihatdan noqulaydir, malakali va malakasiz xorijiy ishchi kuchi, rivojlanayotgan va rivojlanayotgan xorijiy ishchilar uchun ham iqtisodiy jihatdan noqulaydir. Misol tariqasida, Chernogoriya iqtisodiyoti keng muhokama qilinadigan muammoga duch kelishi mumkin, Chernogoriya aholisi boyib ketganidan koʻra tezroq qarishi mumkin, bu Chernogoriyada turmush darajasining oʻsishining sekinlashishiga va uning boshqa rivojlangan va boy iqtisodiyotlari bilan ish haqining yaqinlashishiga olib kelishi mumkin. Osiyo va Yevropada: Yaponiya, Koreya Respublikasi, Xitoy Respublikasi, [[Shveysariya]], [[Germaniya]], Fransiya, Norvegiya, Sloveneng yomon holatlar saqlanib qolmoqda.

== Aholi daromadlari ==
2013-yildan beri eng kam ish haqi 288,05 [[yevro]] (yalpi) va 193 [[yevro]] (sof)daromadlarni tashkil etadi&lt;ref&gt;[http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&amp;init=1&amp;language=en&amp;pcode=tps00155&amp;plugin=1 Eurostat — Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=earn_mw_cur&amp;lang=en]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.google.com/publicdata/overview?ds=ml9s8a132hlg_ Minimum Wage in Europe — Google Public Data Explorer]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.poreskauprava.gov.me/vijesti/122181/OBAVJEsTENJE.html?alphabet=cyr|sarlavha=Детаљи|nashriyot=Poreskauprava.gov.me|sana=|kirish sanasi=2014-03-04|arxivsana=2018-08-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180826113723/http://www.poreskauprava.gov.me/vijesti/122181/OBAVJEsTENJE.html?alphabet=cyr}}&lt;/ref&gt;. 2018-yil noyabr holatiga koʻra, Chernogoriyadagi oʻrtacha ish haqi oyiga 769 yevro (863.79 dollar, yalpi) va 512 yevro&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://monstat.org/eng/novosti.php?id=2698|sarlavha=Statistical Office of Montenegro, Average earnings (wages) November 2018|nashriyot=Monstat.org|sana=|kirish sanasi=2018-12-28}}&lt;/ref&gt; shundan (575.11 dollar, sof) ni tashkil qiladi. 2019-yil 1-iyuldan boshlab eng kam ish haqi (sof) 15 % ga oshdi va 222 [[Yevro|yevroni]] tashkil etdi&lt;ref&gt;[http://balkans.aljazeera.net/vijesti/crna-gora-od-1-jula-minimalna-zarada-222-eura Crna Gora: Od 1. jula minimalna zarada 222 eura | Crna Gora | Al Jazeera Balkans]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.novosti.rs/vesti/planeta.300.html:795259-Minimalna-zarada-od-1-jula-222-evra Minimalna zarada od 1. jula 222 evra | Novosti.RS]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraf.rs/vesti/jugosfera/3061972-crnogorci-povecali-minimalac-na-222-evra Crnogorci povećali minimalac na 222 € — Biznis Telegraf.rs]&lt;/ref&gt;. Chernogoriyadagi Keitz indeksi (mamlakatdagi eng kam va oʻrtacha ish haqi oʻrtasidagi nisbat). 2013-yilda 193 [[Yevro|€]] ga koʻtarilgan eng kam ish haqi 40,3 % ni tashkil etgan boʻlsa, 2019-yilga kelib bu koʻrsatkich 38 % ga kamaydi. Keitz indeksi 2019-yil 1-iyuldan boshlab oʻsdi va (oʻrtacha [[Yevro|€]] 512 va minimal [[Yevro|€]] 222&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.cdm.me/ekonomija/dobra-vijest-za-zaposlene-minimalac-od-1-jula-222-eura/ Dobra vijest za zaposlene: Minimalac od 1. jula 222 eura — CdM]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rtcg.me/vijesti/ekonomija/240871/od-1-jula-minimalna-zarada-222-eura.html RTCG — Radio Televizija Crne Gore — Nacionalni javni servis :: Ekonomija :: Od 1. jula minimalna zarada 222 eura]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.mina.news/minabusiness/povecanje-minimalne-zarade-ce-bitno-popraviti-status-zaposlenih/ Povećanje minimalne zarade će bitno popraviti status zaposlenih | MINA]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.blic.rs/biznis/vesti/minimalna-zarada-u-crnoj-gori-povecana-na-222-evra/5ecwx53 Minimalna zarada u Crnoj Gori povećana na 222 evra]&lt;/ref&gt; taxminan 43 % ni tashkil qiladi. 2021-yil may holatiga koʻra, Chernogoriyadagi oʻrtacha ish haqi oyiga 792 [[yevro]] (yalpi 938,84 [[AQSh dollari|dollar]]) va 530 [[Yevro|yevroni]] (sof 628,26 [[AQSh dollari|dollar]]) tashkil qiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Uprava za statistiku — MONSTAT |url=https://www.monstat.org/cg/novosti.php?id=3575 |qaralgan sana=2022-07-14 |arxivsana=2021-07-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210709182325/https://www.monstat.org/cg/novosti.php?id=3575 }}&lt;/ref&gt;. 2021-yil 1-iyuldan boshlab eng kam ish haqi (sof) [[Yevro|€]] 250&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;[https://www.vijesti.me/vijesti/ekonomija/509087/minimalna-zarada-od-jula-bice-uvecana-na-250-eura Minimalna zarada od jula biće uvećana na 250 eura]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot;&gt;[https://investitor.me/2021/02/03/minimalna-zarada-povecana-na-250-eura/ Minimalna zarada povećana na 250 eura — Investitor]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;[https://www.aa.com.tr/ba/balkan/crna-gora-pove%C4%87an-iznos-minimalne-zarade-na-250-eura/2256305]&lt;/ref&gt; Keitz indeksini tashkil etadi. 2022-yil 1-yanvardan boshlab eng kam ish haqi 567,54 [[yevro]] (yalpi) va 450 [[yevro]] (sof) ni tashkil qiladi&lt;ref&gt;[https://www.slobodnaevropa.org/a/crna-gora-plate/31631825.html Od januara 2022. u Crnoj Gori najniža plata 450 eura]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rs.n1info.com/biznis/sada-i-zvanicno-minimalac-u-crnoj-gori-450-evra/ Sada i zvanično — minimalac u Crnoj Gori 450 evra]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2021/12/29/u-crnoj-gori-od-1-januara-minimalna-zarada-450-eura play]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.vijesti.me/vijesti/ekonomija/583173/minimalna-zarada-450-eura-od-januara-2022 Minimalna zarada 450 eura od januara 2022]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.gov.me/mif/evropa-sad?fbclid=IwAR3KMdfc57OHDJEiErT4hd52IWaLzdU29x5RYMMJANioAA4BkhwtBP-Kz3I Yevropa sad! — Ministarstvo finansija i socijalnog staranja]&lt;/ref&gt;. 2022-yil fevral holatiga koʻra, Chernogoriyadagi oʻrtacha ish haqi oyiga 875 [[yevro]] (951.69 [[AQSh dollari|dollar]], yalpi) va 706 [[yevro]] (767.88 [[AQSh dollari|dollar]], sof) ni tashkil qiladi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20110405040504/http://www.montenegro365.com/economic-business-financial-news-montenegro.html Iqtisodiyot va moliyaviy yangiliklar]
* [https://web.archive.org/web/20070104140925/http://www.njegoskij.org/menu_today/menu_countryProfile.php Njegoskij jamgʻarmasi jamoat loyihasi &gt;&gt; Mamlakat haqida umumiy maʼlumot]
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mj.html CIA World Factbook — Chernogoriya] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090912043835/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mj.html |date=2009-09-12 }}
[[Turkum:Chernogoriya]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>p22ydc4qjebsir71bl6i4yte169jozz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>749949</id>
    <revision>
      <id>6121894</id>
      <parentid>6119982</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oyning eng yaxshilari */</comment>
      <origin>6121894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151097" sha1="8dz4a0o4o56ekfyeg0hnsdz6ow6qarh" xml:space="preserve">{{futbol liga mavsumi bilgiqutisi
| image                      = Coca-Cola Uzbekistan Super League1 2022.jpg
| pixels                     = 300px
| caption                    = Logotipi
| winners                    = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
| premiers                   = 
| promoted                   = 
| relegated                  = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]&lt;br&gt;[[Qoʻqon 1912]]&lt;br&gt;[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
| Dissolved                  = 
| continentalcup1            = [[AFC Osiyo chempionlar ligasi 2023/2024|Osiyo chempionlar ligasi 2023/2024]]
| continentalcup1 qualifiers = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]&lt;br&gt;[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]&lt;br&gt;[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]&lt;br&gt;[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
| continentalcup2            = 
| continentalcup2 qualifiers = 
| matches                    = 182
| total goals                = 428
| average goals              = 
| league topscorer           = [[Dragan Ćeran]] (20)
| biggest home win           = AGMK '''6–0''' Olimpik (7-noyabr 2022)&lt;br&gt;Paxtakor '''6–0''' Qizilqum (7-noyabr 2022)
| biggest away win           = Surxon '''0–5''' Olimpik (1-avgust 2022)
| highest scoring            = Surxon '''2–4''' Soʻgʻdiyona (18-may 2022)
| longest wins               = Paxtakor
| longest unbeaten           = 
| longest winless            = Dinamo
| longest losses             = Surxon
| highest attendance         = '''26231''' (6 May 2022, Navbahor 2-1 Bunyodkor, Namangan)
| lowest attendance          = '''208''' (29 June 2022, Surxon 1-1 Neftchi, OKMK)
| attendance                 = 660165
| average attendance         = 
| prevseason = [[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
| nextseason = [[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
}}
'''Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi''' (&lt;nowiki&gt;Футбол бўйича 2022-йилги Ўзбекистон Суперлигаси&lt;/nowiki&gt;) – [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkazilgan futbol boʻyicha [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oʻzbekiston chempionatining]] 32-mavsumi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/341731|sarlavha=Черан, Юсупов, Ҳасанов. Суперлиганинг бу йилги &quot;капитан&quot;лари кимлар?|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230422060533/https://championat.asia/uz/news/341731|arxivsana=2023-04-22|qaralgan sana=2023-04-22}}&lt;/ref&gt;.

Joriy mavsumda 14 ta klub ishtirok etdi. Turnir anʼanaviy tarzda „bahor-kuz“ tizimi bo‘yicha o‘tkazildi. Iyul oyida ligada birinchi va ikkinchi davralar oʻrtasida yozgi tanaffus boʻlgan. Chempionat 2 davrada (26 tur)da o‘tkazildi. Oʻyinlar haftaning soʻnggi kunlarida ([[juma]], [[shanba]] va [[yakshanba]]) kechki payt oʻtkazildi. Superligaga klublar uchun barcha talab qilinadigan litsenziyalash shartlarini toʻliq bajargan jamoalargina yoʻl oldi.

2022-yilgi Superligada xorijlik oʻyinchilar chegarasi 4+1 boʻlgan. Barcha o‘yinlari „[[Sport (telekanal)|Sport]]“ davlat telekanali orqali namoyish etildi.

== Jamoalar ==
{{Location map+|Uzbekistan|width=530|float=right|caption=Jamoalarning joylashuvi|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379  |long=69.26743  |label=Toshkent|position=left}}
 {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.84531  |long=69.59999  |label= [[AGMK|AGMK]] }}
 {{Location map~ |Uzbekistan |lat=39.671785 |long=66.96572  |label= [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]}}
 {{location map~ |Uzbekistan |lat=40.31430  |long=70.5633   |label= [[Qoʻqon 1912]]|position=top}}
 {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.21337  |long=69.27914  |label= [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]|position=bottom}}
 {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.83824  |long=65.81386  |label= [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]}}
 {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.99963  |long=71.59382  |label= [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]|position=top }}
 {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.386389 |long=71.786389 |label= [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]}}
 {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.57057  |long=64.20712  |label= [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]}}
 {{location map~ |Uzbekistan |lat=40.11404  |long=67.82897  |label= [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]|position=top}}
 {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.216667 |long=67.283333 |label= [[Surxon (futbol klubi)|Surxon Termiz]]|position=left}}
 {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label='''Toshkent&amp;nbsp;jamoalari:'''&lt;br&gt;[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]]&lt;br&gt;[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv Toshkent]]&lt;br&gt;[[Olimpik]]&lt;br&gt;[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]}}}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|+
!Klub
!Murabbiy&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/serbiya-ispaniya-ruminiya-tanishing-superligada-ishlaydigan-xorijlik-murabbiylar|sarlavha=Сербия, Испания, Руминия. Танишинг — Суперлигада ишлайдиган хорижлик мураббийлар|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230511151301/https://championat.asia/uz/news/serbiya-ispaniya-ruminiya-tanishing-superligada-ishlaydigan-xorijlik-murabbiylar|arxivsana=2023-05-11|qaralgan sana=2023-05-11}}&lt;/ref&gt;
!Manzil
!Stadion
!Sigʻimi
!Forma homiysi
!Jamoa homiysi
|-
|[[AGMK]]
|{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]]
|[[Olmaliq]]
|[[OKMK (stadion)|OKMK]]
|12,000
|{{flagicon|GER}} [[Jako (shirkat)|Jako]]
|[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati]]
|-
|[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]]
|{{flagicon|MNE}} [[Ivan Bošković]]
|[[Toshkent]]
|[[Milliy stadioni]]
|34,000
|{{flagicon|GER}} [[Jako (shirkat)|Jako]]
|[[Oʻzbekneftgaz]]
|-
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]
|{{flagicon|UZB}} [[Vadim Abramov]]
|[[Samarqand]]
|[[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]]
|16,000
|{{flagicon|ESP}} [[Joma]]
|Agromir Buildings
|-
|[[Qoʻqon 1912]]
|{{flagicon|UZB}} [[Baxtiyor Ashurmatov]]
|[[Qoʻqon]]
|[[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni]]
|10,500
|{{flagicon|GER}} [[Jako (shirkat)|Jako]]
|Bazis&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv Toshkent]]
|{{flagicon|UZB}} [[Denis Korostichenko]]
|[[Toshkent]]
|[[Lokomotiv stadioni (Toshkent)]]
|8,000
|{{flagicon|GER}} [[Adidas]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=&quot;Lokomotiv&quot; &quot;Adidas&quot; bilan hamkorlikni yo’lga qo’ydi|url=http://lokomotiv.uz/?p=10690&amp;lang=uz|website=lokomotiv.uz/|publisher=PFC Lokomotiv Tashkent|access-date=18-yanvar 2022-yil|language=oʻzbekcha|date=21-dekabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
|{{nobreak|Orient Finance Bank, [[Uztelecom]] &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, Drivers Village &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;}}
|-
|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|{{flagicon|ESP}} [[Luisma Hernández]]
|[[Bekobod]]
|[[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]]
|15,000
|{{flagicon|GER}} [[Adidas]]
|[[Oʻzbekiston metallurgiya kombinati aksiyadorlik birlashmasi|Oʻzmetkombinat]]
|-
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|{{flagicon|UZB}} [[Roʻziqul Berdiyev]]
|[[Qarshi]]
|[[Qarshi markaziy stadioni]]
|16,000
|{{flagicon|GER}} [[Adidas]]
|[[Oʻzbekiston GTL|Uzbekistan GTL SGCC]], ENTER Engineering&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|{{flagicon|UZB}} [[Samvel Babayan]]
|[[Namangan]]
|[[Navbahor markaziy stadioni]]
|22,000
|{{flagicon|GER}} [[Jako (shirkat)|Jako]]
|[[Namangan]]
|-
|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|{{flagicon|TJK}} [[Vitaliy Levchenko]]
|[[Fargʻona]]
|[[Istiqlol (stadion)]]
|20,000
|{{flagicon|ESP}} [[Joma]]
|[[Fargʻona neftni qayta ishlash zavodi|FNQIZ]]
|-
|[[Olimpik]]
|{{flagicon|UZB}} [[Temur Kapadze]]
|[[Toshkent]]
|[[Jar (sport majmuasi)|JAR Stadioni]]
|8,500
|{{flagicon|ESP}} [[Joma]]
|Trustbank
|-
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|{{flagicon|UZB}} [[Maksim Shatskix]]
|[[Toshkent]]
|[[Paxtakor markaziy stadioni]]
|35,000
|{{flagicon|GER}} [[Adidas]]
|[[Akfa]]
|-
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|{{flagicon|SRB}} [[Nikola Lazarevic]]
|[[Navoiy]]
|[[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar Stadioni]]
|12,500
|{{flagicon|GER}} [[Jako (shirkat)|Jako]]
|[[Navoiy kon-metallurgiya kombinati]]
|-
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]]
|[[Jizzax (shahar)|Jizzax]]
|[[Soʻgʻdiyona (stadion)]]
|11,650
|{{flagicon|ESP}} [[Joma]]
|BMB Energo
|-
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon Termez]]
|{{flagicon|ESP}} [[Miguel Álvarez]]
|[[Termiz]]
|[[Surxon sport majmuasi|Surxon stadioni]]
|6,000
|{{flagicon|GER}} [[Adidas]]
|Oʻzbekgidrenergo
|}

=== Murabbiylar almashinuvi ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Jamoalar
!Lavozimdan olingan murabbiy
!Ketish uslubi
!Shartnoma muddati
!Jadvaldagi joylashuv
!Yangi murabbiy
!Shartnoma muddati
!Eslatma
|-
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]
|{{flagicon|TJK}} [[Hakim Fuzaylov]]
|Shartnomaning tugashi
|{{dts|2021|12|23|format=dmy}}
| rowspan=&quot;6&quot; |Mavsum oldi
|{{flagicon|SRB}} [[Predrag Rogan]]
|{{dts|2022|01|08|format=dmy}}
| &lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=&quot;Раҳмати калон, Ҳаким ака!&quot;. &quot;Динамо&quot; мухлислари Ҳаким Фузайловга омад тилашди|url=http://www.fcdinamo.uz/news/sections/other/4053|website=fcdinamo.uz/|publisher=FC Dinamo Samarqand|access-date=18-yanvar 2022-yil|language=oʻzbekcha|date=23-dekabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Предраг Роган - &quot;Динамо&quot; бош мураббийи|url=http://www.fcdinamo.uz/news/sections/liga/4055|website=fcdinamo.uz/|publisher=FC Dinamo Samarqand|access-date=18-yanvar 2022-yil|language=oʻzbekcha|date=8-yanvar 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|{{flagicon|POR}} [[Micael Sequeira]]
|
|&lt;!----{{dts|format=dmy|2020|8|28}}---&gt;
|{{flagicon|UZB}} [[Denis Korostichenko]]
|{{dts|2021|12|15|format=dmy}}
| &lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Denis Korostichenko – &quot;Lokomotiv&quot; bosh murabbiyi|url=http://lokomotiv.uz/?p=10670&amp;lang=uz|website=lokomotiv.uz/|publisher=PFC Lokomotiv Tashkent|access-date=18-yanvar 2022-yil|language=oʻzbekcha|date=15-dekabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|{{flagicon|NED}} [[Pieter Huistra]]
|Shartnomaning tugashi
|{{dts|2022|01|10|format=dmy}}
|{{flagicon|MKD}} [[Slavche Vojneski]]
|{{dts|2022|01|11|format=dmy}}
| &lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=СОТРУДНИЧЕСТВО С ПИТЕРОМ ХЮИСТРОЙ ЗАВЕРШИЛОСЬ|url=http://www.pakhtakor.uz/news/cnews/5999|website=pakhtakor.uz/|publisher=Pakhtakor Tashkent FK|access-date=18-yanvar 2022-yil|language=oʻzbekcha|date=10-yanvar 2022-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=СЛАВЧЕ ВОЙНЕСКИ – ТРЕНЕР &quot;ПАХТАКОРА&quot;|url=http://www.pakhtakor.uz/news/cnews/6001|website=pakhtakor.uz/|publisher=Pakhtakor Tashkent FK|access-date=18-yanvar 2022-yil|language=oʻzbekcha|date=11-yanvar 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|{{flagicon|UZB}} [[Xamidjon Aktamov|Hamidjon Aktamov]]
|
|&lt;!---{{dts|format=dmy|2022|01|10}}---&gt;
|{{flagicon|SRB}} [[Nikola Lazarevic]]
|{{dts|2022|01|20|format=dmy}}
|
|-
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon Termez]]
|{{flagicon|UZB}} [[Rifat Akramxoʻjayev]]
|
|&lt;!---{{dts|format=dmy|2022|01|10}}---&gt;
|{{flagicon|ESP}} [[Jordi Fabregat]]
|{{dts|2022|01|20|format=dmy}}
|
|-
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon Termez]]
|{{flagicon|ESP}} [[Jordi Fabregat]]
|
|&lt;!---{{dts|format=dmy|2022|01|}}---&gt;
|{{flagicon|ESP}} [[Angel Lopez Perez|Ángel López]]
|{{dts|2022|02||format=dmy}}
|
|-
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|{{flagicon|MKD}} [[Slavche Vojneski]]
|Oʻzaro tugatish
|2022-yil 7-iyun
|3
|{{flagicon|UZB}} [[Maksim Shatskix]]
|{{dts|2022|07|15|format=dmy}}
|&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=СЛАВЧЕ ВОЙНЕСКИ БИЛАН ШАРТНОМА ИККИ ТОМОН КЕЛИШУВИ АСОСИДА БЕКОР ҚИЛИНДИ|url=http://www.pakhtakor.uz/news/cnews/6377|website=pakhtakor.uz/|publisher=Pakhtakor Tashkent FK|access-date=6-iyul 2022-yil|language=oʻzbekcha|date=6-iyul 2022-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=МАКСИМ ШАЦКИХ - &quot;ПАХТАКОР&quot; БОШ МУРАББИЙИ!|url=http://www.pakhtakor.uz/news/cnews/6385|website=pakhtakor.uz/|publisher=Pakhtakor Tashkent FK|access-date=21-iyul 2022-yil|language=oʻzbekcha|date=15-iyul 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|{{flagicon|UZB}} [[Ilhom Moʻminjonov]]
|Isteʼfoga chiqdi
|{{dts|2022|07|02|format=dmy}}
|13
|{{flagicon|TJK}} [[Vitaliy Levchenko]]
|{{dts|2022|07|02|format=dmy}}
| &lt;ref&gt;{{veb manbasi|title=Виталий Левченко – «Нефтчи» ПФК бош мураббийи!|url=http://fcneftchi.uz/archives/6066|website=fcneftchi.uz|publisher=FC Neftchi Fergana|access-date=29-iyul 2022-yil|language=oʻzbekcha|date=2-iyul 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bunyodkor]]
|{{flagicon|UZB}} [[Shuhrat Maqsudov]]
|Isteʼfoga chiqdi
|&lt;!---{{dts|format=dmy|2022}}---&gt;
|
|{{flagicon|UZB}} [[Viktor Karpenko]]
|{{dts|2022|format=dmy}}
|
|-
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]
|{{flagicon|SRB}} [[Predrag Rogan]]
|Isteʼfoga chiqdi
|&lt;!---{{dts|format=dmy|2022}}---&gt;
|14
|{{flagicon|UZB}} [[Vadim Abramov]]
|{{dts|2022|||format=dmy}}
|
|-
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon Termez]]
|{{flagicon|ESP}} [[Angel Lopez Perez|Ángel López]]
|Isteʼfoga chiqdi
|&lt;!---{{dts|format=dmy|2022|9|8}}---&gt;
|13
|{{flagicon|ESP}} [[Migel Alvares]]
|{{dts|2022|9|9|format=dmy}}
|
|-
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv Toshkent]]
|{{flagicon|UZB}} [[Denis Korostichenko]]
|Isteʼfoga chiqdi
|&lt;!---{{dts|format=dmy|2022}}---&gt;
|11
|{{flagicon|UZB}} [[Server Jeparov]]
|{{dts|2022|format=dmy}}
|
|-
|[[Bunyodkor]]
|{{flagicon|UZB}} [[Viktor Karpenko]]
|Isteʼfoga chiqdi
|&lt;!---{{dts|format=dmy|2022}}---&gt;
|10
|{{flagicon|MNE}} [[Ivan Bošković]]
|{{dts|2022|format=dmy}}
|
|-
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv Toshkent]]
|{{flagicon|UZB}} [[Server Jeparov]]
|Isteʼfoga chiqdi
|
|13
|{{flagicon|UZB}} [[Denis Korostichenko]]
|
|
|-
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]]
|Isteʼfoga chiqdi
|
|7
|{{flagicon|UZB}} [[Yorqin Nazarov]]
|
|
|}

== Chet ellik futbolchilar ==
'''''Qoʻshimcha maʼlumot:''' [[O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar]]''

Chet ellik oʻyinchilar soni har bir jamoa uchun beshtadan iborat. Bir jamoa har bir oʻyinda maydonda faqat besh nafar xorijlik futbolchidan foydalanishi mumkin.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
!Klub
!Futbolchi1
!Futbolchi2
!Futbolchi3
!Futbolchi4
!Futbolchi AFC
!Sobiq futbolchilar
|-
|[[AGMK]]
|{{fbicon|GEO}} [[Giorgi Papava]]
|{{fbicon|IRN}} [[Siavush Haq Nazari]]
|{{fbicon|ITA}} [[Martin Boakye]]
|{{fbicon|MDA}} '''[[Dan Spătaru]]'''
|{{fbicon|TJK}} '''[[Alisher Jalilov]]'''
|''{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kasyan]]''&lt;br /&gt;{{fbicon|UKR}} ''[[Andriy Mishchenko]]''
|-
|[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]]
|{{fbicon|GHA}} [[Francis Narh]]
|{{fbicon|NGR}} [[Ibrohim Tomiva]]
|{{fbicon|RUS}} '''[[Pavel Mogilevets]]'''
|{{fbicon|SRB}} [[Dimitrije Pobulić]]
|{{fbicon|TJK}} [[Davronjon Ergashev]]
|{{fbicon|KGZ}} '''''[[Odiljon Abdurahmonov]]'''''
|-
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]
|{{fbicon|GEO}} [[Elguja Grigalashvili]]
|{{fbicon|SRB}} [[Miloje Preković]]
|{{fbicon|SRB}} [[Mixaylo Yovanovich]]
|{{fbicon|UKR}} [[Yevgeniy Chumak]]
|
|''{{fbicon|BIH}} [[Aleksandar Glišić]]''
|-
|[[Qoʻqon 1912]]
|{{fbicon|SRB}} [[Ivan Josović]]
|{{fbicon|SRB}} [[Slavko Lukich|Slavko Lukić]]
|
|
|
|
|-
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv Toshkent]]
|{{fbicon|CMR}} [[Jerome Etame]]
|{{fbicon|GEO}} [[Kaxa Maxaradze]]
|{{fbicon|NGR}} [[Samuel Opeh]]
|
|{{fbicon|TJK}} [[Manuchehr Safarov]]
|
|-
|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|{{fbicon|BIH}} [[Kerim Palić]]
|
|
|
|
|
|-
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|{{fbicon|BRA}} [[Mateus Lima]]
|{{fbicon|RUS}} [[Ivan Solovyov]]
|{{fbicon|SRB}} [[Marko Stanojević]]
|{{fbicon|SRB}} [[Alen Mašović]]
|
|{{fbicon|BIH}} ''[[Semir Smajlagić]]''
|-
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|{{fbicon|SRB}} [[Bojan Ciger]]
|{{fbicon|SRB}} [[Jovan Đokić]]
|{{fbicon|SRB}} [[Zoran Marushich]]
|{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Kasyan]]
|{{fbicon|KGZ}} [[Mirlan Murzaev]]
|{{fbicon|TJK}} ''[[Ehson Panjshanbe]]''
{{fbicon|GEO}} [[Elguja Grigalashvili|''Elguja Grigalashvili'']]
|-
|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|{{fbicon|RUS}} [[Yevgeniy Konyuxov]]
|{{fbicon|SRB}} [[Darko Stanojević]]
|{{fbicon|UKR}} [[Andriy Mishchenko]]
|{{fbicon|UKR}} [[Oleksiy Larin]]
|
|''{{fbicon|SRB}} [[Marko Šarić]]''&lt;br /&gt;{{fbicon|SRB}} ''[[Aleksandar Ješić]]''

{{fbicon|SRB}} ''[[Danijel Stojković]]''
|-
|[[Olimpik]]
|
|
|
|
|
|
|-
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|{{fbicon|MNE}} '''[[Iliya Martinovich|Ilija Martinović]]'''
|{{fbicon|POL}} [[Przemysław  Banaszak]]
|{{fbicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]
|{{fbicon|UKR}} [[Oleksandr Nasonov]]
|
|{{fbicon|BUL}} '''''[[Kamen Hadzhiev]]'''''
{{fbicon|UKR}} ''[[Oleksiy Larin]]''

{{fbicon|MNE}} ''[[Oliver Sarkic]]''
|-
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|{{fbicon|EST}} '''[[Artjom Dmitrijev]]'''
|{{fbicon|NGR}} [[:de:Paul Komolafe|Paul Komolafe]]
|{{fbicon|RUS}} [[Oleg Tolmasov]]
|{{fbicon|SRB}} [[Aleksandar Stanisavljević]]
|
|{{fbicon|ARG}} ''[[:es:Gonzalo Ritacco|Gonzalo Ritacco]]''
|-
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|{{fbicon|CRO}} [[Jure Obšivač]]
|{{fbicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]]
|{{fbicon|SRB}} [[Luka Čermelj]]
|{{fbicon|SRB}} [[Marko Kolaković]]
|
|
|-
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon Termiz]]
|{{fbicon|DOM}} '''[[Luismi Kezada]]'''
|{{fbicon|ESP}} [[Ruben Sanches]]
|{{fbicon|ESP}} [[Sergio Rodríguez]]
|{{fbicon|ESP}} [[Manel Martines|Manel Martínez]]
|{{fbicon|TJK}} [[Zoir Joʻraboyev]]
|''{{fbicon|SRB}} [[Miroslav Marković]]''
{{fbicon|ESP}} ''[[Javier Ximenes (futbolchi)|Javier Ximenes]]'' 
|}
'''Qalin:''' oʻz terma jamoasi uchun oʻynagan futbolchilar.

== Turnir jadvali ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! # !! Jamoa !! Oʻyin !! Gʻalaba !! Durang !! Magʻlubiyat !! Toʻplar&lt;br/&gt;nisbati !! Ochko
|-
| 1 || [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] || 26 || 15 || 9 || 2 || 47-18 || 54
|-
| 2 || [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] || 26 || 15 || 8 || 3 || 33-15 || 53
|-
| 3 || [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] || 26 || 13 || 10 || 3 || 37-16 || 49
|-
| 4 || [[AGMK]] || 26 || 13 || 5 || 8 || 44-23 || 44
|-
| 5 || [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] || 26 || 12 || 3 || 11 || 34-36 || 39
|-
| 6 || [[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]] || 26 || 7 || 14 || 5 || 31-28 || 35
|-
| 7 || [[So'g'diyona (futbol klubi)|So‘g‘diyona]] || 26 || 9 || 7 || 10 || 31-31 || 34
|-
| 8 || [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] || 26 || 9 || 7 || 10 || 29-37 || 34
|-
| 9 || [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] || 26 || 8 || 8 || 10 || 31-32 || 32
|-
| 10 || [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] || 26 || 8 || 8 || 10 || 19-27 || 32
|-
| 11 || [[Surxon (futbol klubi)#U21|Surxon]] || 26 || 7 || 5 || 14 || 25-44 || 26
|-
| 12 || [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] || 26 || 6 || 6 || 14 || 22-36 || 24
|-
| 13 || [[Qoʻqon 1912]] || 26 || 4 || 10 || 12 || 21-38 || 22
|-
| 14 || [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]|| 26 || 3 || 6 || 17 || 24-47 || 15
|}
=== 1-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|2|df=y}}
|round = 1
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5cce0573-b8f9-474f-82df-4bef70b298c9-7cf90f51-a68e-4314-8b7f-f9e3bbbc11a2.pdf Hisobot]
|team1 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =
* [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|89}}
|team2 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
|stadium =[[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=[[Ahrol Risqullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|2|df=y}}
|round = 2
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/81879611-d301-47f5-9899-3ead5a0cfdb5-20ca7529-2bd3-4bac-97d8-b564da9061a7.pdf Hisobot]
|team1 =[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals1 =
|team2 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
|stadium =[[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Asker Najafaliyev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|3|df=y}}
|round = 3
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2df47354-c875-422b-86f8-42101a32d152-71119eef-0940-4833-a4af-f5002b5ead95.pdf Hisobot]
|team1 =[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =
|team2 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
|stadium =Lokomotiv
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Shavkat Nasibullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|3|df=y}}
|round = 4
|score = 0–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f20b57eb-172f-4454-846e-782bf88c271d-07999213-5813-42f7-9cac-38cba694be2d.pdf Hisobot]
|team1 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
|team2 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|31}}
* [[Hojimat Erkinov|Erkinov]] {{goal|34}}
|stadium =[[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]]
|location =[[Samarqand]]
|attendance =
|referee=[[Shavkat Nasibullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|3|df=y}}
|round = 5
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5d1a2d29-f527-4669-b175-c01e10620b50-4910f8e4-6770-4ade-a700-20ace8840643.pdf Hisobot]
|team1 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
|team2 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
|stadium =[[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]]
|location =[[Namangan]]
|attendance =
|referee=[[Ilgiz Tantashev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|4|df=y}}
|round = 6
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5d1a2d29-f527-4669-b175-c01e10620b50-4910f8e4-6770-4ade-a700-20ace8840643.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
* [[Erkin Boydullayev|Boydullayev]] {{goal|57}}
* [[Aleksandar Stanisavljević|Stanisavljević]] {{goal|73}}
|team2 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
|stadium =[[OKMK (stadion)|OKMK]]
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=[[Rustam Lutfullin]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|4|df=y}}
|round = 7
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/403d1335-ecc9-4200-9bc9-0fb4400b3c54-609e05b3-3883-4ee5-86d7-165f55a53008.pdf Hisobot]
|team1 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
* [[Shohnazar Norbekov|Norbekov]] {{goal|23}}
|team2 =[[AGMK]]
|goals2 =
|stadium =[[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]]
|location =[[Bekobod]]
|attendance =
|referee=
}}
=== 2-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|9|df=y}}
|round = 1
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/4589ff5d-d75b-4fdd-8373-dfd47952de38-039fa7b0-0c4a-4164-8757-99b164eb2bd3.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
* [[Murod Xolmuhammedov|Xolmuhammedov]] {{goal|16|o.g.}}
|team2 =[[Olimpik]]
|goals2 =
|stadium =Oʻzbekiston
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=[[Aziz Asimov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|9|df=y}}
|round = 2
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8477f8a2-b6de-4bda-a4a6-d30891382719-27cb58f9-c22c-40b7-a534-a839a9c77f7e.pdf Hisobot]
|team1 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
* [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|80}}
|team2 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
* [[Abror Toshqoʻziyev|Toshqoʻziyev]] {{goal|90}}
|stadium =Qarshi
|location =[[Qarshi]]
|attendance =
|referee=[[Aziz Asimov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|9|df=y}}
|round = 3
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8477f8a2-b6de-4bda-a4a6-d30891382719-27cb58f9-c22c-40b7-a534-a839a9c77f7e.pdf Hisobot]
|team1 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|52}}
|team2 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
|stadium =Paxtakor
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Rustam Lutfullin]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|10|df=y}}
|round = 4
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c6bb54cc-538e-443f-9383-9ac5d49ee975-235bcfb2-83c4-4c44-9646-8e3942fd46a4.pdf Hisobot]
|team1 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
* [[Miroslav Marković|Marković]] {{goal|89}}
|team2 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
* [[Elguja Grigalashvili|Grigalashvili]] {{goal|6}}
* [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|54}}
|stadium =[[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]]
|location =[[Samarqand]]
|attendance =
|referee=[[Akobirxoʻja Shukurullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|10|df=y}}
|round = 5
|score = 3–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d9006096-42a5-4d8c-871d-e1305cf74eb4-74d6337c-85fe-4c07-9d2a-4300b0b5abb7.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
* [[Sherali Joʻrayev (futbolchi, 1988)|Joʻrayev]] {{goal|45+1}}
* [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|47}}
* [[Aleksandar Stanisavljević|Stanisavljević]] {{goal|75}}
|team2 =[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
* [[Dilshod Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|90+2}}
|stadium =OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=[[Akobirxoʻja Shukurullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|11|df=y}}
|round = 6
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/214300cb-c016-4382-b3e2-17ab5857db43-d0b2b9ce-dced-4798-bd5a-3dfe1b09648c.pdf Hisobot]
|team1 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
* [[Gʻulom-Haydar Gʻulomov|Gʻulomov]] {{goal|42}}
* [[Sanjar Qodirqulov|Qodirqulov]] {{goal|70}}
|team2 =[[AGMK]]
|goals2 =
* [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|41}}
|stadium =[[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Elyor Tursunov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|11|df=y}}
|round = 7
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/1eaa08ea-a67b-45e4-b5aa-06371f57af15-4d268b06-c5b4-427e-adff-1234436cc976.pdf Hisobot]
|team1 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
* [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|66}}
|team2 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
|stadium =Soʻgʻdiyona
|location =[[Jizzax]]
|attendance =
|referee=[[Rahimbek Karimov]]
}}
=== 3-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|16|df=y}}
|round = 1
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/10f130e1-491b-4d2c-8611-1fda8db1f614-419b2b2f-7e5c-4f37-a5fb-126a0c04d6c5.pdf Hisobot]
|team1 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
|team2 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
|stadium =Metallurg
|location =[[Bekobod]]
|attendance =
|referee=[[Vadim Agishev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|16|df=y}}
|round = 2
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/58efdb7e-ae0c-47be-9922-a84f77327f60-7071700c-9cdf-411a-b101-d4c89d40ee9b.pdf Hisobot]
|team1 =[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals1 =
* [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|5}}
|team2 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Farrux Sayfiyev|Sayfiyev]] {{goal|22}}
|stadium =[[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Elyor Tursunov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|17|df=y}}
|round = 3
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8ecc6e44-b176-4cc5-b927-5df0a2fb91c8-c0d582c7-a0c0-43cb-a57d-0bb923b8fd7f.pdf Hisobot]
|team1 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
* [[Elguja Grigalashvili|Grigalashvili]] {{goal|45}}
* [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|81}}
|team2 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
|stadium =Navbahor
|location =[[Namangan]]
|attendance =
|referee=[[Rahimbek Karimov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|17|df=y}}
|round = 4
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/bfa8be56-27bf-425d-89a8-7243cebd0a24-b4119e63-cd5d-4fe3-b0a6-0253fe58b2d1.pdf Hisobot]
|team1 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
|team2 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
|stadium =Dinamo
|location =[[Samarqand]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|18|df=y}}
|round = 5
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5bb8c02c-0b0d-404c-b1ba-c107df2c7907-88fb6163-b10d-466a-b6c2-33e104ce981b.pdf Hisobot]
|team1 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =
* [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|81}}
|team2 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
* [[Shahboz Joʻrabekov|Joʻrabekov]] {{goal|9}}
* [[Luka Čermelj|Čermelj]] {{goal|38}}
|stadium =Navbahor
|location =[[Namangan]]
|attendance =
|referee=[[Akobirxoʻja Shukurullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|18|df=y}}
|round = 6
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f8d27e98-85d0-400d-810c-8c3138eccb0b-0f080315-d423-45a0-a321-90103d06c851.pdf Hisobot]
|team1 =[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =
* [[Ibrohim Tomiva|Tomiva]] {{goal|64||79}}
* [[Avazbek Oʻlmasaliyev|Oʻlmasaliyev]] {{goal|90+2|o.g.}}
|team2 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
|stadium =[[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Ahrol Risqullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|26|df=y}}
|round = 7
|score = 2–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6bfe6d4b-2853-45f7-a059-0cef0d937c22-7aaf9986-43c9-493c-b0c7-b8215b30b3ee.pdf Hisobot]
|team1 =[[AGMK]]
|goals1 =
* [[Siavash Hagh Nazari|Hagh Nazari]] {{goal|66}}
* [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|75}}
|team2 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
* [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|26}}
* [[Bahrom Abdurahimov|Abdurahimov]] {{goal|82}}
|stadium =OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=[[Ilgiz Tantashev]]
}}
=== 4-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|31|df=y}}
|round = 1
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f898d1db-c8da-411e-b1b5-a35a91474a8b-66c00cd0-b3e5-4953-9952-8019b55e1d79.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
* [[Javohir Siddiqov|Siddiqov]] {{goal|74}}
|team2 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
|stadium =Oʻzbekiston
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=[[Ilgiz Tantashev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|3|31|df=y}}
|round = 2
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/75e577f5-6976-4ab4-ace9-5a7226bbabf0-7d5c5bb4-1cf6-4847-a876-933cba810ff9.pdf Hisobot]
|team1 =[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|goals1 =
* [[Umarali Rahmonaliyev|Rahmonaliyev]] {{goal|84}}
* [[Avazbek Oʻlmasaliyev|Oʻlmasaliyev]] {{goal|90+3}}
|team2 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
* [[Sahob Rashidov|Rashidov]] {{goal|16}}
|stadium =[[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Rustam Lutfullin]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|1|df=y}}
|round = 3
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/200c2a14-9c7c-4bec-8ed6-8f4e5c67ff06-7e7d90bc-35c7-453f-89a2-5313f8d65e26.pdf Hisobot]
|team1 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
* [[Miroslav Marković|Marković]] {{goal|51}}
|team2 =[[AGMK]]
|goals2 =
* [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|15}}
* [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|75}}
|stadium =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|location =[[Samarqand]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|1|df=y}}
|round = 4
|score = 3–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9707bd54-21cc-4f53-9ed7-15b1ce860b12-b1b64ed6-ba4f-4c0f-a655-4a6f05c50ce5.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
* [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|50||66}}
* [[Aleksandar Stanisavljević|Stanisavljević]] {{goal|29}}
|team2 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
|stadium =OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|1|df=y}}
|round = 5
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/92fb1579-7b32-445c-bce3-c00676bf6660-e09e6eee-ca43-403f-b2bc-72a1cf1e8f9b.pdf Hisobot]
|team1 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|83}}
|team2 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
|stadium =Paxtakor
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|2|df=y}}
|round = 6
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/88d439d9-050a-424b-ad56-eb6421ff2a90-9b1e802d-4d92-4239-b2dc-bc1d0159c5d4.pdf Hisobot]
|team1 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
* [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|90+3}}
|team2 =[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals2 =
* [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|78}}
|stadium =Soʻgʻdiyona
|location =[[Jizzax]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|2|df=y}}
|round = 7
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f3fc1132-195f-44d8-80b1-d4cfc941f542-8121112c-d0d7-43ba-afba-3a44bdb4de11.pdf Hisobot]
|team1 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
|team2 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
* [[Suhrob Nurulloyev|Nurulloyev]] {{goal|59}}
|stadium =Lokomotiv
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=
}}
=== 5-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|25|df=y}}
|round = 1
|score = 1–3
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6c803892-81d7-4e3f-b24b-25f7fe23f8e8-2d978a35-60ff-4f5c-9484-72037962b766.pdf Hisobot]
|team1 =[[Neftchi (futbol klubi)|Nefchi]]
|goals1 =
* [[Aleksandar Ješić|Ješić]] {{goal|51}}
|team2 =[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
* [[Francis Narh|Narh]] {{goal|56}}
* [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|63}}
* [[Umarali Rahmonaliyev|Rahmonaliyev]] {{goal|70}}
|stadium =[[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|25|df=y}}
|round = 2
|score = 3–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/86f0a6e1-8715-4627-80b0-2041f567dcad-3bcaa84a-f593-4350-9882-d75dc9294690.pdf Hisobot]
|team1 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
* [[Mixaylo Yovanovich|Yovanovich]] {{goal|13}}
* [[Sahob Rashidov|Rashidov]] {{goal|59}}
* [[Fahriddin Alimov|Alimov]] {{goal|97}}
|team2 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
* [[Muhammadanas Hasanov|Hasanov]] {{goal|19}}
|stadium =Dinamo
|location =[[Samarqand]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|26|df=y}}
|round = 3
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e212fc67-4f29-46d9-a191-bf2040c93027-71747634-8c9b-4fdc-a6c2-2d9520fc3865.pdf Hisobot]
|team1 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
* [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|32}}
|team2 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
* [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|12}}
* [[Doniyor Abdumannopov|Abdumannopov]] {{goal|90+2}}
|stadium =Navbahor
|location =[[Namangan]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|26|df=y}}
|round = 4
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0f775da2-48ce-45b4-8276-939f2e4eb339-1d31839b-ccca-4814-876b-75d91c287641.pdf Hisobot]
|team1 =[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals1 =
|team2 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
* [[Sanjar Shoahmedov|Shoahmedov]] {{goal|28}}
|stadium =Lokomotiv
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|27|df=y}}
|round = 5
|score = 3–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/79351483-4a87-4bb7-a78c-c2a83af3489e-4aa22049-f662-4c48-a59a-c0e69a74a1aa.pdf Hisobot]
|team1 =[[AGMK]]
|goals1 =
* [[Sanjar Tursunov|Tursunov]] {{goal|22}}
* [[Sanʼat Shixov|Shixov]] {{goal|49|o.g.}}
* [[Siavash Hagh Nazari|Hagh Nazari]] {{goal|90+2}}
|team2 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
|stadium =OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=Asker Najafaliyev
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|7|4|df=y}}
|round = 6
|score = 0–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e4f3c81d-e65b-416f-8b65-8c23b601fe91-608fa6db-fba7-4989-a160-7917358ba7af.pdf Hisobot]
|team1 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
|team2 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Azizbek Turgʻunboyev|Turg‘unboyev]] {{goal|65}}
* [[Abbosbek Fayzullayev|Fayzullayev]] {{goal|67}}
|stadium =[[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]]
|location =[[Bekobod]]
|attendance =
|referee=Elyor Tursunov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|7|4|df=y}}
|round = 7
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2bed36ac-4360-481a-a410-85fe3b0556dd-c3eb3f8c-5e92-4bf2-8874-451442c7db61.pdf Hisobot]
|team1 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
* [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|28}}
* [[Ivan Solovyov|Solovyov]] {{goal|50}}
|team2 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
|stadium =Qarshi
|location =[[Qarshi]]
|attendance =
|referee=Akobirxoʻja Shukurullayev
}}
=== 6-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|30|df=y}}
|round = 1
|score = 1–5
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/22ad1419-74f9-4f41-90ac-e5a536bc0790-1a2d4f92-4f97-40db-9bbe-2d301c4fc65b.pdf Hisobot]
|team1 =[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals1 =
* [[Ibrohim Tomiva|Tomiva]] {{goal|49}}
|team2 =[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
* [[Abdurauf Boʻriyev|Boʻriyev]] {{goal|9}}
* [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|29}}
* [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|37}}
* [[Davron Anvarov|Anvarov]] {{goal|73}}
* [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov|Xoldorxonov]] {{goal|90+1}}
|stadium =[[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=Elyor Tursunov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|4|30|df=y}}
|round = 2
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/599e8f16-2d9d-4c21-8316-d1b6eb430ef2-c0d56d20-07a0-4e92-8ec7-37de09c1404d.pdf Hisobot]
|team1 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
* [[Jasur Umarov|Umarov]] {{goal|36}}
|team2 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
* [[Abror Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|10}}
|stadium =Dinamo
|location =[[Samarqand]]
|attendance =
|referee=Temurbek Toʻxtasinov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|1|df=y}}
|round = 3
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7ef342ea-1815-482a-9742-0d4a071e643a-3e423481-a82c-4e3e-ada3-8d23a0c45cf2.pdf Hisobot]
|team1 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
* [[Diyor Turopov|Turopov]] {{goal|45+2}}
* [[Kaxa Maxaradze|Maxaradze]] {{goal|86}}
|team2 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
|stadium =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=Akobirxoʻja Shukurullayev
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|1|df=y}}
|round = 4
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/af2866dd-d483-4678-aaa4-72f1d680e7a5-20cbe38a-161e-4aef-8ac0-16bc445c9d51.pdf Hisobot]
|team1 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
* [[Jasur Hasanov|Hasanov]] {{goal|29}}
* [[Doniyor Abdumannopov|Abdumannopov]] {{goal|56}}
|team2 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
|stadium =Soʻgʻdiyona
|location =[[Jizzax]]
|attendance =
|referee=Aziz Asimov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|2|df=y}}
|round = 5
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/06898d82-2ce8-433a-93b2-eaadf264eeb7-d2784e9b-10ef-457f-a6ad-cb7e4a87dc2e.pdf Hisobot]
|team1 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
|team2 =[[AGMK]]
|goals2 =
|stadium =[[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=Firdavs Norsafarov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|2|df=y}}
|round = 6
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/1aca4181-eea1-4078-9695-55d64b0b9e62-c1c911e8-a708-43b5-9e8d-82f7a07a9ece.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
|team2 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
* [[Umar Eshmurodov|Eshmurodov]] {{goal|87}}
|stadium =[[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=Rustam Lutfullin
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|2|df=y}}
|round = 7
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/65aebf2e-a2fb-433c-96b8-ce6b183904f0-58316ae7-4d24-4658-9911-37a752bf7406.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
* [[Paul Komolafe|Komolafe]] {{goal|76}}
|team2 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
* [[Azim Ahmedov|Ahmedov]] {{goal|33}}
* [[Rustam Ashurmatov|Ashurmatov]] {{goal|90+2}}
|stadium =OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=[[Ilgiz Tantashev]]
}}
=== 7-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|5|df=y}}
|round = 1
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5ea8ae15-cf82-4306-b259-9e9887d2c246-bcaa37ae-f16e-4d9e-8843-bcc215b7b732.pdf Hisobot]
|team1 =[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals1 =
* [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|8}}
|team2 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
* [[Shohmalik Komilov|Komilov]] {{goal|3}}
|stadium =Paxtakor
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Asker Najafaliyev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|5|df=y}}
|round = 2
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/b327594d-cb6c-4c56-8f7e-804c13887122-56759393-657b-4a73-aca0-e7f56b57f44d.pdf Hisobot]
|team1 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =
|team2 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
* [[Jerome Mpacko Etame|Etame]] {{goal|58}}
|stadium =Oʻzbekiston
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=[[Shavkat Nasibullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|6|df=y}}
|round = 3
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5828a76c-5dc3-43fc-958a-2f0e3ff9ad31-056afd60-25d9-4b8d-bc9a-015f407d38b4.pdf Hisobot]
|team1 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
* [[Xudoyshukur Sattorov|Sattorov]] {{goal|23}}
|team2 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
* [[Jasur Azimov|Azimov]] {{goal|90+6}}
|stadium =[[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]]
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|6|df=y}}
|round = 4
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/af2866dd-d483-4678-aaa4-72f1d680e7a5-20cbe38a-161e-4aef-8ac0-16bc445c9d51.pdf Hisobot]
|team1 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
* [[Iqboljon Malikjonov|Malikjonov]] {{goal|52}}
|team2 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
|stadium =[[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|6|df=y}}
|round = 5
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5c88221d-597c-49dc-9e9f-afff2088448a-ab0aa582-964e-416d-a109-57221d102ea4.pdf Hisobot]
|team1 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
* [[Azim Ahmedov|Ahmedov]] {{goal|41}}
* [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|64}}
|team2 =[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|goals2 =
* [[Ibrohim Tomiva|Tomiva]] {{goal|83}}
|stadium =[[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]]
|location =[[Namangan]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|7|df=y}}
|round = 6
|score = 3–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/dfcdbf83-4ce0-4ac8-8c7b-0345c1860015-b415d8ac-2cf3-4fcd-8ef1-429a4120403f.pdf Hisobot]
|team1 =[[AGMK]]
|goals1 =
* [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|45+1}}
* [[Shohrux Gadoyev|Gadoyev]] {{goal|72}}
* [[Ayubxon Noʻmonov|Noʻmonov]] {{goal|50|o.g.}}
|team2 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
* [[Shahboz Joʻrabekov|Jo‘rabekov]] {{goal|27}}
* [[Doniyor Abdumannopov|Abdumannopov]] {{goal|46}}
|stadium =[[OKMK (stadion)|OKMK]]
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|7|df=y}}
|round = 7
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c8924969-3da4-4572-b541-91e5868d88ae-eb477677-49c2-4b68-aeae-eafe0eda8012.pdf Hisobot]
|team1 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
|team2 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
|stadium =Qarshi
|location =[[Qarshi]]
|attendance =
|referee=Akobirxoʻja Shukurullayev
}}
=== 8-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|10|df=y}}
|round = 1
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/930666ea-ad78-45b5-9603-f4354165f55a-45b6c486-9b52-4edc-b00e-7a35700609c3.pdf Hisobot]
|team1 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =
|team2 =[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals2 =
|stadium =Oʻzbekiston
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|10|df=y}}
|round = 2
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/633378ce-9a1d-4b2a-9941-200102a99869-740744d1-fa6a-464b-99c7-944ea107138b.pdf Hisobot]
|team1 =[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =
* [[Umarali Rahmonaliyev|Rahmonaliyev]] {{goal|17}}
|team2 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
* [[Damir Temirov|Temirov]] {{goal|67}}
|stadium =[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|11|df=y}}
|round = 3
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ed428758-4eaa-417e-ba06-022e3fa0a8d9-262f7263-f9e5-4d41-b248-844c40327352.pdf Hisobot]
|team1 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
|team2 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
* [[Rustam Ashurmatov|Ashurmatov]] {{goal|90+4}}
|stadium =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|location =[[Samarqand]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|11|df=y}}
|round = 4
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5e4088f3-6fd9-45be-9865-f2fc4c31e42f-0c3b28b5-f4cf-4e41-891f-625bdb91fe11.pdf Hisobot]
|team1 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
* [[Xurshid Muxtorov|Muxtorov]] {{goal|52}}
|team2 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
* [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|19}}
* [[Javohir Siddiqov|Siddiqov]] {{goal|90+4}}
|stadium =[[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|11|df=y}}
|round = 5
|score = 1–4
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/076d8b07-1c79-4448-8ae2-c533a2629ae2-5331f935-6e99-476f-bf9a-5afaa566077d.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
* [[Paul Komolafe|Komolafe]] {{goal|55}}
|team2 =[[AGMK]]
|goals2 =
* [[Sardor Rahmonov|Rahmonov]] {{goal|54}}
* [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|}}
* [[Siavash Hagh Nazari|Hagh Nazari]] {{goal|83}}
* [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|90+9}}
|stadium =OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=[[Shavkat Nasibullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|12|df=y}}
|round = 6
|score = 2–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/b285f23e-a25a-48e8-8368-4507f2f4d830-9e13b0a5-8b66-43c2-b4e1-f2725a8b6acb.pdf Hisobot]
|team1 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
* [[Oliver Sarkic|Sarkic]] {{goal|54||66}}
|team2 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
* [[Nuriddin Hasanov|Hasanov]] {{goal|22}}
* [[Baxtiyor Qosimov|Qosimov]] {{goal|58}}
|stadium =[[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Ilgiz Tantashev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|12|df=y}}
|round = 7
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7e166b1c-3b90-4073-9d0e-b0cb27198e87-93029806-d656-4313-a0ac-d87d366451f4.pdf Hisobot]
|team1 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
* [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|58}}
|team2 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
* [[Oybek Bozorov|Bozorov]] {{goal|37||74}}
|stadium =[[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]]
|location =[[Jizzax]]
|attendance =
|referee=[[Elyor Tursunov]]
}}
=== 9-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|16|df=y}}
|round = 1
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/1147b431-e3ec-42e4-9803-7d82a0e01fa0-a78a3d09-5b21-4560-94fd-133330af2201.pdf Hisobot]
|team1 =[[AGMK]]
|goals1 =
|team2 =[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
|stadium =OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=[[Asker Najafaliyev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|16|df=y}}
|round = 2
|score = 0–3
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/664f35d6-1ba2-421e-b31b-3b71cd6900bc-c1eac89b-b3f1-46b6-8a78-312d0bff44ce.pdf Hisobot]
|team1 =[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals1 =
|team2 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
* [[Jerome Mpacko Etame|Etame]] {{goal|17||20}}
* [[Diyor Turopov|Turopov]] {{goal|80}}
|stadium =Lokomotiv
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Ilgiz Tantashev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|17|df=y}}
|round = 3
|score = 5–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f05078c5-5d51-4db8-9179-6533e2176aa8-5a8d81e6-6d83-4dbf-9763-57ce9c427bb8.pdf Hisobot]
|team1 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
* [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|17}}
* [[Dilshod Saidov|Saitov]] {{goal|20}}
* [[Oybek Bozorov|Bozorov]] {{goal|61}}
* [[Husniddin Aliqulov|Aliqulov]] {{goal|80}}
* [[Ivan Solovyov|Solovyov]] {{goal|90+4}}
|team2 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
|stadium =[[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]]
|location =[[Qarshi]]
|attendance =
|referee=[[Rahimbek Karimov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|17|df=y}}
|round = 4
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e12e46a3-27fa-4dfe-9bc9-0dc80ed8a306-dcf28c63-5a15-42b1-81eb-e040ab399bdb.pdf Hisobot]
|team1 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
* [[Damir Temirov|Temirov]] {{goal|90+7}}
* [[Jasur Jumayev (futbolchi)|Jumayev]] {{goal|90+4}}
|team2 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
* [[Oybek Nurmatov|Nurmatov]] {{goal|45+2}}
|stadium =[[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]]
|location =[[Bekobod]]
|attendance =
|referee=[[Ilgiz Tantashev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|17|df=y}}
|round = 5
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/32be00fb-577c-4f28-bc95-19a17174649c-10010742-394b-4431-a50c-a951ca7273eb.pdf Hisobot]
|team1 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
|team2 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
|stadium =[[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]]
|location =[[Namangan]]
|attendance =
|referee=[[Firdavs Norsafarov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|17|df=y}}
|round = 6
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/3b367b97-31a6-4ac6-bbdc-dab62832bc55-95866cf7-f0c3-46ce-b399-559480e6b5a0.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
* [[Murod Xolmuhammedov|Xolmuhammedov]] {{goal|2|o.g.}}
* [[Ivan Josović|Josović]] {{goal|90+9}}
|team2 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|86}}
|stadium =[[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|18|df=y}}
|round = 7
|score = 2–4
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/717d9c30-d144-4a0c-b064-dbc55565bd7d-02a9aa8e-e004-4d72-a7eb-baed932e1483.pdf Hisobot]
|team1 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
* [[Murodbek Bobojonov|Bobojonov]] {{goal|35}}
* [[Miroslav Marković|Marković]] {{goal|86|o.g.}}
|team2 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
* [[Xislat Halilov|Halilov]] {{goal|40}}
* [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|45}}
* [[Javohir Qahramonov|Qahramonov]] {{goal|75||90}}
* [[Sardor Qulmatov|Qulmatov]] {{goal|90+7}}
|stadium =[[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=
}}
=== 10-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|22|df=y}}
|round = 1
|score = 3–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e31b00e0-d5bc-41c3-9715-4340c2a267c5-8ad30d4f-0413-4e44-ae71-81c22c6fcd86.pdf Hisobot]
|team1 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =
* [[Sirojiddin Qoʻziyev|Qoʻziyev]] {{goal|76}}
* [[Abror Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|88}}
* [[Ulugʻbek Hoshimov|Hoshimov]] {{goal|90+1}}
|team2 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
|stadium = [[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=Gʻayrat Joʻrayev
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|23|df=y}}
|round = 2
|score = 0–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/b7fb4fc4-5cdf-4ccc-8e06-ad5a405681d7-4adc101d-09d2-4aff-b2bc-24dbe573aa1c.pdf Hisobot]
|team1 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
|team2 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|28}}
* [[Oliver Sarkic|Sarkic]] {{goal|48}}
|stadium = [[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=Rahimbek Karimov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|23|df=y}}
|round = 3
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f36dce44-3836-4550-a264-277010fee81c-9413d7da-4a9d-4717-aa2c-952696bf3e37.pdf Hisobot]
|team1 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
* [[Shohmalik Komilov|Komilov]] {{goal|35}}
|team2 =[[AGMK]]
|goals2 =
* [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|57}}
* [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|87}}
|stadium = Dinamo
|location =[[Samarqand]]
|attendance =
|referee=Akobirxoʻja Shukurullayev
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|23|df=y}}
|round = 4
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d3abca9b-26f0-4709-95c9-23b03cda3279-233cd4e2-569b-4d29-9016-c4fcbfdde33e.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
* [[Paul Komolafe|Komolafe]] {{goal|21}}
* [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|51}}
|team2 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
|stadium = Yoshlar
|location =[[Navoiy]]
|attendance =
|referee=[[Temurbek Toʻxtasinov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|24|df=y}}
|round = 5
|score = 3–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5d7e3162-6a09-4638-b048-e20e930081fc-bf94337b-7c62-4803-b08c-13c84855d5ac.pdf Hisobot]
|team1 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
* [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|53}}
* [[Xislat Halilov|Halilov]] {{goal|61}}
* [[Doniyor Abdumannopov|Abdumannopov]] {{goal|83}}
|team2 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
|stadium = [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]]
|location =[[Jizzax]]
|attendance =
|referee=Firdavs Norsafarov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|24|df=y}}
|round = 6
|score = 1–4
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6ff9d3a9-a582-4109-8fc7-88844222e0f3-08bae053-4959-49b4-91ee-f3fce1275391.pdf Hisobot]
|team1 =[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =
* [[Ibrohim Tomiva|Tomiva]] {{goal|24}}
|team2 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
* [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|41}}
* [[Oybek Bozorov|Bozorov]] {{goal|36||54}}
* [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|69}}
|stadium = [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]]
|location =[[Jizzax]]
|attendance =
|referee=[[Shavkat Nasibullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|7|5|df=y}}
|round = 7
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6948e29d-d397-49c7-9207-1169e7394c29-df40eadf-61d0-421a-abb9-fb41a577be2c.pdf Hisobot]
|team1 =[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals1 =
* [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov|Xoldorxonov]] {{goal|39}}
|team2 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
* [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|2}}
|stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=Rahimbek Karimov
}}
=== 11-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|27|df=y}}
|round = 1
|score = 3–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e31b00e0-d5bc-41c3-9715-4340c2a267c5-8ad30d4f-0413-4e44-ae71-81c22c6fcd86.pdf Hisobot]
|team1 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
* [[Elguja Grigalashvili|Grigalashvili]] {{goal|57}}
* [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|72}}
|team2 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
|stadium = Navbahor
|location =[[Namangan]]
|attendance =
|referee=Akobirxoʻja Shukurullayev
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|27|df=y}}
|round = 2
|score = 3–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e06915f9-8f09-4285-a0ae-3ce18b9f4c57-e4981eb2-e169-4cbf-85fb-c9ad07c0e97b.pdf Hisobot]
|team1 =[[AGMK]]
|goals1 =
* [[Murodjon Toshmatov|Toshmatov]] {{goal|12}}
* [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|70}}
* [[Muhsinjon Ubaydullayev|Muhsinjon Ubaydullayev]] {{goal|29|o.g.}}
|team2 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
* [[Sirojiddin Qoʻziyev|Qoʻziyev]] {{goal|31}}
|stadium = OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=Rahimbek Karimov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|28|df=y}}
|round = 3
|score = 1–3
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/27484aca-0257-4dc7-bdb8-a7445c94aeb6-f8242cfa-0fd7-4799-a321-541f3e9f7598.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
* [[Javohir Siddiqov|Siddiqov]] {{goal|82}}
|team2 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
* [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|29}}
* [[Paul Komolafe|Komolafe]] {{goal|52}}
* [[Aleksandar Stanisavljević|Stanisavljević]] {{goal|60}}
|stadium = Oʻzbekiston
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=Ilya Ilyin
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|5|29|df=y}}
|round = 4
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ed160130-fd69-472b-94f4-e9f0dbac1e77-f91bf539-00b6-473f-9dd7-c125445cac0d.pdf Hisobot]
|team1 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
* [[Zoir Joʻraboyev|Joʻraboyev]] {{goal|27}}
|team2 =[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
|stadium = OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=Firdavs Norsafarov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|26|df=y}}
|round = 5
|score = 1–3
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/27484aca-0257-4dc7-bdb8-a7445c94aeb6-f8242cfa-0fd7-4799-a321-541f3e9f7598.pdf Hisobot]
|team1 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
|team2 =[[Olimpik]]
|goals2 =
|stadium = Metallurg
|location =[[Bekobod]]
|attendance =
|referee=Rahimbek Karimov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|8|6|df=y}}
|round = 6
|score = 2–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cee6c8d6-c975-4ac6-acc6-7c3a02ea4891-89e35e68-abc9-4f06-827b-0cfcc423f176.pdf Hisobot]
|team1 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
* [[Marko Kolaković|Kolaković]] {{goal|45+1}}
* [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|90+14}}
|team2 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Sardor Sobirxoʻjayev|Sobirxoʻjayev]] {{goal|8}}
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|19}}
|stadium = [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]]
|location =[[Jizzax]]
|attendance =
|referee=[[Vadim Agishev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|8|7|df=y}}
|round = 7
|score = 0–4
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/5239dc01-2815-4ea2-8d47-6fcb230f795c-a2cc41a7-9885-420f-96e8-ad9618c964e4.pdf Hisobot]
|team1 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
|team2 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
* [[Alen Mašović|Mašović]] {{goal|30}}
* [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|45}}
* [[Dilshod Saitov|Saitov]] {{goal|52}}
* [[Gʻolib Gʻaybullayev|Gʻaybullayev]] {{goal|79}}
|stadium = Dinamo
|location =[[Samarqand]]
|attendance =
|referee=Temurbek Toʻxtasinov
}}
=== 12-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|12|df=y}}
|round = 1
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cee6c8d6-c975-4ac6-acc6-7c3a02ea4891-89e35e68-abc9-4f06-827b-0cfcc423f176.pdf Hisobot]
|team1 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
|team2 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
* [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|18}}
|stadium = [[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Asker Najafaliyev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|18|df=y}}
|round = 2
|score = 1–3
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ac63bb4c-5c21-4ae7-adee-8084c347dff7-4fb3e573-b95d-45c9-be31-a290e3fa93a9.pdf Hisobot]
|team1 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
* [[Yevgeniy Chumak|Chumak]] {{goal|31}}
|team2 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
* [[Bobur Akbarov|Akbarov]] {{goal|3}}
* [[Abdul Aziz Yusupov|Yusupov]] {{goal|77}}
* [[Baxtiyor Qosimov|Qosimov]] {{goal|90+2}}
|stadium = Dinamo
|location =[[Samarqand]]
|attendance =
|referee=[[Ahrol Risqullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|21|df=y}}
|round = 3
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/b3fb12db-b211-40e2-bfdf-b2d6b84de8ff-becb8002-3dd5-4dd7-b419-150f40e3cb83.pdf Hisobot]
|team1 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
|team2 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
|stadium = Navbahor
|location =[[Namangan]]
|attendance =
|referee=[[Ilgiz Tantashev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|21|df=y}}
|round = 4
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/23627511-9a54-4d9b-ba88-89c67a0ed41b-2066047f-91a0-438a-bf78-b9557c777253.pdf Hisobot]
|team1 =[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =
* [[Davronjon Ergashev|Ergashev]] {{goal|90+5}}
|team2 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
* [[Ivan Josović|Josović]] {{goal|90}}
|stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Rahimbek Karimov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|22|df=y}}
|round = 5
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fcd182af-e4f4-413e-96c1-44c3dbe5b67f-10549ce8-6baa-4d7f-a93e-777702b47f42.pdf Hisobot]
|team1 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =
* [[Sirojiddin Qoʻziyev|Qoʻziyev]] {{goal|26}}
|team2 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
* [[Akmal Mozgovoy|Mozgovoy]] {{goal|32}}
|stadium = [[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=[[Rustam Lutfullin]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|22|df=y}}
|round = 6
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/1a47a3aa-fa54-42c6-b259-5f89cdaa6398-e6b0b783-a69c-4a40-9abf-86f2d738e11c.pdf Hisobot]
|team1 =[[Olimpik]]
|goals1 =
* [[Muhammadali Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|50}}
|team2 =[[AGMK]]
|goals2 =
|stadium = Lokomotiv
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Firdavs Norsafarov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|23|df=y}}
|round = 7
|score = 0–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/bda33699-24c4-453e-bbb3-9e2a9a532ed9-002ec333-7e10-45fe-8b7c-9dd816ecaf76.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
|team2 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Sardor Rashidov|Rashidov]] {{goal|69}}
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|90+2}}
|stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]]
|location =[[Navoiy]]
|attendance =
|referee=[[Shavkat Nasibullayev]]
}}
=== 13-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|28|df=y}}
|round = 1
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/477fa5e0-85cf-4030-82e5-17eb10ce6aed-98e3c56c-9ab4-4b5f-9c54-89d54a564a18.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
* [[Jamshid Hasanov|Hasanov]] {{goal|39}}
|team2 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
* [[Shohmalik Komilov|Komilov]] {{goal|87}}
|stadium = [[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=[[Vadim Agishev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|29|df=y}}
|round = 2
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/1c9b9da1-6337-4e82-9815-1006649b4a82-f9906509-076d-4a88-9f21-20b29c067125.pdf Hisobot]
|team1 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
* [[Sirojiddin Qoʻziyev|Qoʻziyev]] {{goal|11}}
|team2 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
* [[Sirojiddin Qoʻziyev|Qoʻziyev]] {{goal|4|o.g.}}
|stadium = OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=[[Aziz Asimov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|29|df=y}}
|round = 3
|score = 2–3
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cc7652d4-8baa-401a-b26c-39a755c7dea1-858d48e6-b127-489b-9778-18c9c7c5ceaf.pdf Hisobot]
|team1 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
* [[Abbosbek Fayzullayev|Fayzullayev]] {{goal|18}}
* [[Farrux Sayfiyev|Sayfiyev]] {{goal|86}}
|team2 =[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|goals2 =
* [[Jasur Hakimov|Hakimov]] {{goal|51}}
* [[Umarali Rahmonaliyev|Rahmonaliyev]] {{goal|81||90+4}}
|stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Ilgiz Tantashev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|30|df=y}}
|round = 4
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a3046ba2-5ea6-49af-87d9-ce3f91434e16-0d9ab9b6-c435-466d-9d84-7044de93bcea.pdf Hisobot]
|team1 =[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
* [[Damir Temirov|Temirov]] {{goal|90+9}}
|team2 =[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
* [[Ali Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|90+5}}
|stadium = Metallurg
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=[[Shavkat Nasibullayev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|6|30|df=y}}
|round = 5
|score = 2–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/cc7652d4-8baa-401a-b26c-39a755c7dea1-858d48e6-b127-489b-9778-18c9c7c5ceaf.pdf Hisobot]
|team1 =[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
* [[Sharof Muhiddinov|Muhiddinov]] {{goal|3}}
* [[Marko Stanojević|Stanojević]] {{goal|76}}
|team2 =[[Olimpik]]
|goals2 =
* [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov|Xoldorxonov]] {{goal|61}}
* [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamraliyev]] {{goal|71}}
|stadium = Qarshi
|location =[[Qarshi]]
|attendance =
|referee=[[Asker Najafaliyev]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|7|1|df=y}}
|round = 6
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ab57a308-a7b8-4e25-9d81-ecf7b044a4ba-66ecf6d4-a24c-4cd6-afae-011e04bdf028.pdf Hisobot]
|team1 =[[AGMK]]
|goals1 =
* [[Shohrux Gadoyev|Gadoyev]] {{goal|48}}
|team2 =[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
* [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|11}}
* [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|82}}
|stadium = OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=Akobirxo'ja Shukurullayev
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|7|5|df=y}}
|round = 7
|score = 0–3
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/64a32ffc-dfad-44c6-9ae7-df39147dffdc-677a401f-aa2a-41ff-9513-a69f870609be.pdf Hisobot]
|team1 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
|team2 =[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
* [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|14||18}}
* [[Aleksandar Stanisavljević|Stanisavljević]] {{goal|26}}
|stadium = [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] 
|location =[[Jizzax]]
|attendance =
|referee=[[Asker Najafaliyev]]
}}
=== 14-tur ===
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|8|1|df=y}}
|round = 1
|score = 0–5
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6964697a-390a-44f7-92eb-91bd97e1a8c1-e7e934e9-e7eb-4d3b-9975-a7801c5f4ce6.pdf Hisobot]
|team1 =[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
|team2 =[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals2 =
* [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|35||45}}
* [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|61}}
* [[Saidazamat Mirsaidov|Mirsaidov]] {{goal|66}}
* [[Alisher Odilov|Odilov]] {{goal|78}}
|stadium = OKMK
|location =[[Olmaliq]]
|attendance =
|referee=Viktor Seraziddinov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|8|1|df=y}}
|round = 2
|score = 3–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/dc43afe2-4bac-4d2d-ba09-0a769856035d-1dc0199b-d377-4d47-8c35-c6fdd622996e.pdf Hisobot]
|team1 =[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
* [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|28}}
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|46}}
* [[Przemysław Banaszak|Banaszak]] {{goal|80}}
|team2 =[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
* [[Marat Bikmayev|Marat Bikmayev]] {{goal|19||70}}
|stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]]
|location =[[Toshkent]]
|attendance =
|referee=[[Aziz Asimov]]
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|8|1|df=y}}
|round = 3
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8b940fce-86a7-47ce-a622-9339d27c6fb1-e92697c8-bd1d-499c-8754-ccd01a27dde8.pdf Hisobot]
|team1 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
* [[Javohir Qahramonov|Qahramonov]] {{goal|17}}
* [[Avazbek Oʻlmasaliyev|Oʻlmasaliyev]] {{goal|73|o.g.}}
|team2 =[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
|stadium = [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] 
|location =[[Jizzax]]
|attendance =
|referee=Rahimbek Karimov
}}
{{Football box collapsible
|date = {{Start date|2022|8|2|df=y}}
|round = 4
|score = 3–3
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c2ab64de-a957-42e5-8979-d1560bdc60ce-6d2164b5-d335-4bf7-b288-633bb2a2d55b.pdf Hisobot]
|team1 =[[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
* [[Anvar Xojimirzayev|Xojimirzayev]] {{goal|55}}
* [[Andrey Sidorov|Sidorov]] {{goal|57}}
* [[Shohnazar Norbekov|Norbekov]] {{goal|87}}
|team2 =[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
* [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|10}}
* [[Lutfulla Toʻrayev|Toʻrayev]] {{goal|76}}
* [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|79}}
|stadium = [[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location =[[Fargʻona]]
|attendance =
|referee=[[Temurbek Toʻxtasinov]]
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|2|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/19e7d337-b4b1-499c-adcb-13b93846cfca-7780dc0b-ff3b-4c42-a14e-eb70a7229d7d.pdf Hisobot]
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
|team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
* [[Asadbek Sobirjonov|Sobirjonov]] {{goal|7}}
|stadium = Qarshi
|location = [[Qarshi]]
|attendance = 
|referee = [[Vadim Agishev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|3|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/1108b4d2-a68a-4010-a485-a3cc316609bf-f298d757-eb3a-406f-9d4e-26a443cd8188.pdf Hisobot]
|team1 = [[AGMK]]
|goals1 =
|team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
* [[Damir Temirov|Temirov]] {{goal|33}}
|stadium = OKMK
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee = [[Ahrol Risqullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|3|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0a8f504f-a983-4306-95ee-f883cc9a8bc4-c2aacf7f-ae2f-485f-8928-7985e85b2ef2.pdf Hisobot]
|team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
* [[Javohir Alijonov|Alijonov]] {{goal|83}}
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
|stadium = [[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = [[Abdurashid Xudoyberganov]]
|result = 
}}
=== 15-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|10|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 4–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/bff960fc-b05a-44c6-a89e-fef4c0b987dc-6dfbfad1-ece2-4d4c-9abb-51dd40040917.pdf Hisobot]
|team1 = [[AGMK]]
|goals1 =
* [[Siavash Hagh Nazari|Hagh Nazari]] {{goal|3}}
* [[Anzur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|13}}
* [[Mirjahon Mirahmadov|Mirahmadov]] {{goal|47||60}}
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
|stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]]
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee = [[Shavkat Nasibullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|10|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/94a05b34-4b07-4ed9-9262-ba641737f3c4-1be3e075-b39b-4fed-ba32-f9965f0a77b5.pdf Hisobot]
|team1 = [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|goals1 =
* [[Jasur Hakimov|Hakimov]] {{goal|79}}
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
* [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|10||54}}
|stadium = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = [[Temurbek Toʻxtasinov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|11|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/261a7264-5ea3-498b-ae92-61d7b27c2e23-cc56963f-791d-4639-b422-18164e9fd595.pdf Hisobot]
|team1 = [[Olimpik]]
|goals1 =
* [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|13}}
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
* [[Shohnazar Norbekov|Norbekov]] {{goal|36}}
|stadium = Jar
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = G'ayrat Jo'rayev
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|11|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/65e0ca0b-22cc-46c0-854c-7088a4ef7b99-ba950c17-a7bf-44a8-ae35-b73e480a8a35.pdf Hisobot]
|team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
* [[Marat Bikmayev|Bikmayev]] {{goal|19}}
|team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
* [[Javohir Qahramonov|Qahramonov]] {{goal|25}}
* [[Jasur Hasanov|Hasanov]] {{goal|87}}
|stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]]
|location = [[Samarqand]]
|attendance = 
|referee = G'ayrat Jo'rayev
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|11|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fd3c96fe-0e9d-4f1e-8596-ababaf4c46b0-f7367e62-418e-410b-b968-117e19dc4154.pdf Hisobot]
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
* [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|37}}
* [[Jasurbek Yaxshiboyev|Yaxshiboyev]] {{goal|78}}
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
|stadium = Navbahor
|location = [[Namangan]]
|attendance = 
|referee = Aziz Asimov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|12|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 0–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/bda1cae9-dc1c-46bc-8715-6dca8c91ee88-7706686b-4e04-41aa-86cc-efbacd0bf047.pdf Hisobot]
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
|team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
* [[Oybek Bozorov|Bozorov]] {{goal|37}}
* [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|86}}
|stadium = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|location = [[Bekobod]]
|attendance = 
|referee = Asker Najafaliyev
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|12|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fd3c96fe-0e9d-4f1e-8596-ababaf4c46b0-f7367e62-418e-410b-b968-117e19dc4154.pdf Hisobot]
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
* [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|37}}
* [[Jasurbek Yaxshiboyev|Yaxshiboyev]] {{goal|78}}
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
|stadium = [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]]
|location = [[Namangan]]
|attendance = 
|referee = Aziz Asimov
|result = 
}}
=== 16-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|16|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d7b190ce-65af-432a-89db-a411571d8226-0d30c145-9ebd-4a6c-84ac-6168a909742d.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
* [[Shohnazar Norbekov|Norbekov]] {{goal|83}}
|team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Igor Golban|Golban]] {{goal|41}}
|stadium = Oʻzbekiston
|location = [[Fargʻona]]
|attendance = 
|referee = Ahrol Risqullayev
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|16|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/29e4c65f-7e0a-4664-9eab-bafd52f2ba4e-bee82948-d077-41ff-8eb5-520afd62e2f5.pdf Hisobot]
|team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
|team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
|stadium = Lokomotiv
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = Asker Najafaliyev
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|17|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a0f910ac-bc11-42f5-88b5-cbe0ae79c888-c115119e-a1bc-4625-9a65-7578f049912b.pdf Hisobot]
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
* [[Przemysław Banaszak|Banaszak]] {{goal|46}}
|team2 = [[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals2 =
* [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|61}}
|stadium = Jar
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = Shavkat Nasibullayev
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|17|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/1d513ab7-16e3-41b9-ad87-e1e9573bc536-e4c19211-d1f6-433e-b752-b031680df390.pdf Hisobot]
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
|team2 = [[AGMK]]
|goals2 =
|stadium = [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]]
|location = [[Qarshi]]
|attendance = 
|referee = [[Aziz Asimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|18|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/1d513ab7-16e3-41b9-ad87-e1e9573bc536-e4c19211-d1f6-433e-b752-b031680df390.pdf Hisobot]
|team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
* [[Ruben Sanches|Sanches]] {{goal|90}}
|team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
* [[Jasur Xoltoʻrayev|Xoltoʻrayev]] {{goal|33}}
* [[Bobur Farhodov|Farhodov]] {{goal|87}}
|stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]]
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee = [[Rahimbek Karimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|18|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 4–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7c72058a-5f8b-47be-a5ba-3031acf2f609-b13f9d99-98a9-4a50-93a9-fa467e92e51b.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
* [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|25}}
* [[Paul Komolafe|Komolafe]] {{goal|33}}
* [[Islom Kenjaboyev|Kenjaboyev]] {{goal|45+1}}
* [[Aleksandar Stanisavljević|Stanisavljević]] {{goal|54}}
|team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
* [[Ibrohim Yoʻldoshev|Yoʻldoshev]] {{goal|61}}
|stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]]
|location = [[Navoiy]]
|attendance = 
|referee = [[Vadim Agishev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|14|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c82053a7-5bf8-450e-8cbd-5c21965e735d-f12314d7-0c35-441c-a879-924e51e18ebd.pdf Hisobot]
|team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
|team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
|stadium = Soʻgʻdiyona
|location = [[Jizzax]]
|attendance = 
|referee = [[Firdavs Norsafarov]]
|result = 
}}
=== 17-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|28|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/868fbd9d-4f16-4b86-a6e9-04eee96b2c74-7af0a575-0dd0-468c-a994-b944bce474cc.pdf Hisobot]
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
* [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|47}}
|team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Hojiakbar Alijonov|Alijonov]] {{goal|52}}
|stadium = [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]]
|location = [[Namangan]]
|attendance = 
|referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|28|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a9f38b2f-c49e-4e25-95bd-b4937e81ddb0-8cae769f-e9da-4777-97ce-57219a2ee099.pdf Hisobot]
|team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
* [[Shohruxbek Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|25}}
|team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
* [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|57}}
* [[Dimitrije Pobulić|Pobulić]] {{goal|62}}
|stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]]
|location = [[Samarqand]]
|attendance = 
|referee = [[Firdavs Norsafarov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|29|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/03391a29-c768-4478-bd69-ef3eaad60642-bcb294dc-aa81-4be8-b5e1-e5d1ad07edc6.pdf Hisobot]
|team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =
* [[Abror Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|45||55}}
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
* [[Islom Kenjaboyev|Islom Kenjaboyev]] {{goal|42}}
|stadium = [[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location = [[Fargʻona]]
|attendance = 
|referee = [[Sultonmurod Abdurahmonov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|29|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/251b3708-7170-4321-8b6c-45551075d1dc-e57f9edb-ead7-427d-803d-2f0fc3f1f2d3.pdf Hisobot]
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
|stadium = Qarshi
|location = [[Qarshi]]
|attendance = 
|referee = [[Ahrol Risqullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|29|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/48257db4-caee-4d13-ada7-29dc33de4a03-231f70b9-0402-4e50-953f-6cdd49dfd7b5.pdf Hisobot]
|team1 = [[AGMK]]
|goals1 =
* [[Alisher Jalilov|Jalilov]] {{goal|6}}
* [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|56}}
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
* [[Ruben Sanches|Sanches]] {{goal|60}}
|stadium = OKMK
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee = Temurbek To'xtasinov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|29|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f4b6cb46-d81e-4f9f-bd10-d530d1432661-93f83078-3fc2-4674-af8a-ad63c0079b64.pdf Hisobot]
|team1 = [[Olimpik]]
|goals1 =
* [[Poʻlatxoʻja Xoldorxonov|Xoldorxonov]] {{goal|}}
|team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
|stadium = [[Jar (sport majmuasi)|Jar]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = Abdurashid Xudoyberganov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|8|30|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fbcc9e7c-f207-4281-959f-46ca35cc1185-593e59d3-774d-44b2-b93b-1e1eee969de6.pdf Hisobot]
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
|stadium = [[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]]
|location = [[Bekobod]]
|attendance = 
|referee = [[Ilgiz Tantashev]]
|result = 
}}
=== 18-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|8|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/1eb52fb4-9e3a-4141-88be-88a13bec3d17-e2346fd5-0f92-4ad6-ab2a-e63c9da4e598.pdf Hisobot]
|team1 = [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|goals1 =
* [[|]] {{goal|}}
|team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
* [[Fozil Musayev|Musayev]] {{goal|45+2}}
* [[Mirzohid Gʻofurov|Gʻofurov]] {{goal|55}}
|stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]]
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee = [[Aziz Asimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|8|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2c3abb5a-5756-4e4f-a5d9-a8fddd7c666f-d39df5e8-1324-4446-9ad0-393271a10463.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
* [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|33}}
* [[Islom Kenjaboyev|Kenjaboyev]] {{goal|49}}
|team2 = [[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals2 =
* [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|63}}
|stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]]
|location = [[Navoiy]]
|attendance = 
|referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|9|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c88cf1ff-ec36-477d-9987-3f5c34d9891c-f41d4c18-7f16-43c3-acfe-eff535a1b13e.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
|team2 = [[AGMK]]
|goals2 =
|stadium = [[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location = [[Fargʻona]]
|attendance = 
|referee = Rahimbek Karimov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|9|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/92987cab-460c-482c-ba07-a28b5f4a7edc-bda422f6-62df-4f83-9a40-46e8fa0849e8.pdf Hisobot]
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
* [[Przemysław Banaszak|Banaszak]] {{goal|34}}
* [[Abbosbek Fayzullayev|Fayzullayev]] {{goal|56}}
|team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
* [[Zabihillo Oʻrinboyev|Oʻrinboyev]] {{goal|24}}
|stadium = Paxtakor
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = [[Firdavs Norsafarov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|10|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 0–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e7b84ef9-2538-456c-9717-faaf2d09a583-447b411b-7578-485c-a226-8025922eb76e.pdf Hisobot]
|team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
|team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
* [[Umar Eshmurodov|Eshmurodov]] {{goal|42}}
* [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|69}}
|stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]]
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee = [[Ilgiz Tantashev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|10|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c45ebc2f-4490-409e-bef4-90d747e501c3-9dee627b-8a2f-4e8c-8c69-e81015209874.pdf Hisobot]
|team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
* [[Islom Rashidxonov|Rashidxonov]] {{goal|79}}
|team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
* [[Marat Bikmayev|Bikmayev]] {{goal|34}}
|stadium = [[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = [[Doston Mirzaraimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|10|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f493eb9f-3eee-4689-a378-0ac0097527fa-f723f232-6a6a-4f0b-88b6-796cac44e436.pdf Hisobot]
|team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
|team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
|stadium = Soʻgʻdiyona
|location = [[Jizzax]]
|attendance = 
|referee = [[Vadim Agishev]]
|result = 
}}
=== 19-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|15|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 0–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/04d716f2-bdc7-44e6-b935-219f18d096db-d8645c0f-574b-4c9a-a5ae-9483fb31b877.pdf Hisobot]
|team1 = [[AGMK]]
|goals1 =
|team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Hojiakbar Alijonov|Alijonov]] {{goal|54}}
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|84}}
|stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]]
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee = [[Ahrol Risqullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|15|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/07d7201f-31f4-4e8c-91da-e2a57ddc1885-4d2b542f-fea3-474b-a730-ae4b83afad51.pdf Hisobot]
|team1 = [[Olimpik]]
|goals1 =
* [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroaliyev]] {{goal|90}}
|team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
* [[Francis Narh|Narh]] {{goal|45+3}}
|stadium = [[Jar (sport majmuasi)|Jar]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = Temurbek To'xtasinov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|16|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fe223ea7-176a-4357-a774-d3ab6c89ec2d-926c5e5d-2f2a-4b20-9b43-e930b44a5aa9.pdf Hisobot]
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
* [[Dilshod Saitov|Saitov]] {{goal|26}}
* [[Husniddin Aliqulov|Aliqulov]] {{goal|90+4}}
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
* [[Shohnazar Norbekov|Norbekov]] {{goal|72}}
|stadium = Qarshi
|location = [[Qarshi]]
|attendance = 
|referee = Ilya Ilyin
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|16|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8b096f91-bc35-4248-bc42-64f237734323-87598d22-531d-4d64-a509-7a408eaf8c93.pdf Hisobot]
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
* [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|60}}
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
|stadium = [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]]
|location = [[Namangan]]
|attendance = 
|referee = Abdurashid Xudoyberganov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|17|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/56a6ae09-ca62-48e4-9759-f8b76b3b2fc0-74bb3fb6-59d8-4da8-8e0b-90156171e018.pdf Hisobot]
|team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
* [[Ruben Sanches|Sanches]] {{goal|18}}
* [[Abdul Aziz Yusupov|Yusupov]] {{goal|40}}
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
* [[Moʻminjon Meliyev|Meliyev]] {{goal|21}}
|stadium = OKMK
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee = Aziz Asimov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|18|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0ab7217e-a61c-4d22-a1c7-fe132b6efc39-776e7d9e-87a4-47ee-b8cc-7c85ac3d355f.pdf Hisobot]
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
* [[Bektemir Abdumannonov|Abdumannonov]] {{goal|29||90+6}}
|team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
* [[Abdujalil Manazarov|Manazarov]] {{goal|45+1}}
|stadium = [[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]]
|location = [[Bekobod]]
|attendance = 
|referee = Asker Najafaliyev
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|18|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 4–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/da6f7e7f-0f6b-48ab-9a3f-46ce369882d4-a9bc1990-e62b-4e9a-b1fc-a70395998662.pdf Hisobot]
|team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =
* [[Ulugʻbek Hoshimov|Hoshimov]] {{goal|13}}
* [[Abror Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|57}}
* [[Lutfulla Toʻrayev|Toʻrayev]] {{goal|65}}
* [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|85}}
|team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
* [[Elguja Grigalashvili|Grigalashvili]] {{goal|35}}
|stadium = [[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location = [[Fargʻona]]
|attendance = 
|referee = [[Ilgiz Tantashev]]
|result = 
}}
=== 20-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|29|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d1e7b44c-f8c5-45fd-a0c5-ccf647f04615-f5b2ccd4-38a3-4a22-891b-206628222684.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
|team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
* [[Zabihillo Oʻrinboyev|Oʻrinboyev]] {{goal|51}}
|stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]]
|location = [[Navoiy]]
|attendance = 
|referee = [[Rahimbek Karimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|9|30|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 0–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fa03ec34-7433-4549-b626-b5979c99283a-00b77c58-9284-4a5d-b8ba-e2217e010cf6.pdf Hisobot]
|team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
|team2 = [[AGMK]]
|goals2 =
* [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|18}}
* [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|61}}
|stadium = Soʻgʻdiyona
|location = [[Jizzax]]
|attendance = 
|referee = Akobirxoʻja Shukurullayev
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|1|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fa03ec34-7433-4549-b626-b5979c99283a-00b77c58-9284-4a5d-b8ba-e2217e010cf6.pdf Hisobot]
|team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =
* [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|7}}
* [[Jasur Hakimov|Hakimov]] {{goal|90}}
|team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
* [[Jasurbek Yaxshiboyev|Yaxshiboyev]] {{goal|42}}
|stadium = [[Jar (sport majmuasi)|Jar]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = [[Ilgiz Tantashev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|2|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/941d796b-e1d2-4233-bdb3-00a90344a5c0-d4ec1749-05fe-46bf-8cce-978abf6dce35.pdf Hisobot]
|team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
* [[Marat Bikmayev|Bikmayev]] {{goal|35}}
|team2 = [[Olimpik]]
|goals2 =
* [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|45+5}}
|stadium = Dinamo
|location = [[Samarqand]]
|attendance = 
|referee = [[Ilya Ilyin]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|2|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7bebf8f1-66be-48ec-9f67-9cf98a1f90ba-2ecb443a-1c64-4508-8a2c-dc0f4c812c45.pdf Hisobot]
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
|team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
* [[Dilshod Saitov|Saitov]] {{goal|27}}
|stadium = Paxtakor
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = Temurbek To'xtasinov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|3|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 2–3
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/aef433ed-800d-4b09-96be-fcc809ecb5f3-1c0de4ac-262d-4ce4-942f-d3e1b3bc25b1.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
* [[Murod Xolmuhammedov|Xolmuhammedov]] {{goal|18}}
* [[Shohnazar Norbekov|Norbekov]] {{goal|51}}
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
* [[Islom Toshpoʻlatov|Toshpo‘latov]] {{goal|74}}
* [[Murodbek Bobojonov|Bobojonov]] {{goal|80}}
* [[Ruben Sanches|Sanches]] {{goal|89}}
|stadium = [[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location = [[Fargʻona]]
|attendance = 
|referee = Firdavs Norsafarov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|3|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 1–3
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d3bdbfd5-7cb1-47a7-a23a-1eb6edfb56f7-c1297c98-0b66-4f1c-b5af-2281d427d91a.pdf Hisobot]
|team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
* [[Jaloliddin Jumaboyev|Jumaboyev]] {{goal|90+1}}
|team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
* [[Izzatilla Abdullayev|Abdullayev]] {{goal|35}}
* [[Sunnatulla Abdullajonov|Abdullajonov]] {{goal|75}}
* [[Sirojiddin Qoʻziyev|Qoʻziyev]] {{goal|89}}
|stadium = [[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee = Vadim Agishev
|result = 
}}
=== 21-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|7|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fbb2242d-d371-4919-a64f-5408c9a01217-0fcb8e45-9fe5-438c-98d2-2f42f426bb9b.pdf Hisobot]
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
* [[Farruxjon Ibrohimov|Ibrohimov]] {{goal|35}}
|team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
* [[Jasur Hakimov|Hakimov]] {{goal|41}}
* [[Umid Sultonov|Sultonov]] {{goal|77}}
|stadium = Metallurg
|location = [[Bekobod]]
|attendance = 
|referee = G'ayrat Jo'rayev
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|8|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 0–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f120885b-9c94-4baa-ac06-6c3c1b9bb039-7d642427-9aac-4992-8851-fd60d1997188.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
|stadium = Oʻzbekiston
|location = [[Fargʻona]]
|attendance = 
|referee = Akobirxo'ja Shukurullayev
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|8|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/68ce0ccb-0a60-4324-bbfe-a9c3e1169cea-e19337f7-f657-49f3-b7cd-3358aaf90015.pdf Hisobot]
|team1 = [[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals1 =
* [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|17}}
|team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
* [[Izzatilla Abdullayev|Abdullayev]] {{goal|2}}
|stadium = [[Jar (sport majmuasi)|Jar]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Akmal Rahimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|8|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/4c74c7f9-03b3-4b39-9039-eb9552816b5c-e58ac877-8720-4f2c-b08c-86b9d598a479.pdf Hisobot]
|team1 = [[AGMK]]
|goals1 =
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
* [[Oleg Tolmasov|Tolmasov]] {{goal|9}}
|stadium = OKMK
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee =[[Aziz Asimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|9|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/b407a1cc-c8c0-46db-ab49-1b67a7f6de15-967b708f-d0a9-43e5-94d0-14d333971b46.pdf Hisobot]
|team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
* [[Ruben Sanches|Sanches]] {{goal|2}}
|team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Abbosbek Fayzullayev|Fayzullayev]] {{goal|31}}
|stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Akmal Rahimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|9|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/74e6dfb2-62b1-4f40-b2f0-09a9d9f8c2b5-320de566-d5e1-4647-abb7-80238732474f.pdf Hisobot]
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
* [[Bojan Ciger|Ciger]] {{goal|18}}
* [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|34}}
|team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
|stadium = [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]]
|location = [[Namangan]]
|attendance = 
|referee =[[Akmal Rahimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|9|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fec4d309-c10e-4ef2-8cd7-b9266bd6cb9c-e61224dd-e8f5-42ec-9934-5ebe7c676b36.pdf Hisobot]
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
* [[Mateus Lima|Lima]] {{goal|50}}
|team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
* [[Javohir Qahramonov|Qahramonov]] {{goal|81}}
|stadium = [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]]
|location = [[Qarshi]]
|attendance = 
|referee =[[Ilgiz Tantashev]]
|result = 
}}
=== 22-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|17|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/4454d9c8-75d0-4aeb-b1a1-403b55ebfd1a-0b05aab3-5453-4a20-afc3-3d4c64750774.pdf Hisobot]
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
|team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
* [[Bektemir Abdumannonov|Abdumannonov]] {{goal|18}}
|stadium = Dinamo
|location = [[Samarqand]]
|attendance = 
|referee =[[Rustam Lutfullin]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|17|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/3e0f5727-fb40-43c2-b9aa-2f8d574169fc-38111665-fa2d-41fd-b052-5d852fab2b4d.pdf Hisobot]
|team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
* [[Jerome Mpacko Etame|Etame]] {{goal|4}}
|team2 = [[Olimpik]]
|goals2 =
* [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|64}}
* [[Temur Mamasidiqov|Mamasiddiqov]] {{goal|75}}
|stadium = [[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Firdavs Norsafarov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|18|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ebe27101-f959-4476-9335-07d5e6d4771d-edf92923-e9a5-41ce-858a-45d5e3d5ea60.pdf Hisobot]
|team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =
* [[Fozil Musayev|Musayev]] {{goal|4}}
|team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
* [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|29}}
* [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|64}}
|stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]]
|location = [[Fargʻona]]
|attendance = 
|referee =Temurbek To'xtasinov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|18|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 5–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/70140416-1304-4685-9670-24eed7b62e27-7763d11d-965c-4e4f-a984-e14e03f9695e.pdf Hisobot]
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|35||39||50||78}}
* [[Sardor Sobirxoʻjayev|Sobirxoʻjayev]] {{goal|59}}
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
* [[Javohir Siddiqov|Sidiqov]] {{goal|29}}
* [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|45+2}}
|stadium = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Ravshan Abduvohidov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|18|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/972b0817-d7e5-4f3d-aa05-a37a9440c8fb-489799d1-087c-441a-b7ad-11127a97c80c.pdf Hisobot]
|team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
* [[Komron Saydazimov|Saydazimov]] {{goal|6}}
|stadium = [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]]
|location = [[Jizzax]]
|attendance = 
|referee =[[Rahimbek Karimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|19|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 1–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/b7814938-a05d-44d3-afe7-e1e9e4ac48e6-53f02801-3ac2-4aaa-953e-a1d5a883079e.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
* [[Dilshod Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|78}}
|team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
* [[Dilshod Saitov|Saitov]] {{goal|60}}
* [[Mateus Lima|Lima]] {{goal|90+3}}
|stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]]
|location = [[Navoiy]]
|attendance = 
|referee =Akobirxoʻja Shukurullayev
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|19|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2a838b90-6e91-43e4-9bdd-5b4900300ce7-51a5167c-0680-4729-8046-3cb14aff5de6.pdf Hisobot]
|team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =
|team2 = [[AGMK]]
|goals2 =
* [[Giorgi Papava|Papava]] {{goal|7}}
|stadium = [[Jar (sport majmuasi)|Jar]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =Akobirxoʻja Shukurullayev
|result = 
}}
=== 23-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|24|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/d7042f60-7444-4129-80c2-c35a3b830724-c2572cee-d0f5-4665-97fb-f58275b526a4.pdf Hisobot]
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|26}}
* [[Abbosbek Fayzullayev|Fayzullayev]] {{goal|38}}
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
|stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =Rustam Lutfullin
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|24|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/3caa9179-be66-4994-95f8-6eac6dc81e2a-641caf24-b827-4e37-a8d4-9a9852b529ce.pdf Hisobot]
|team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
* [[Ruben Sanches|Sanches]] {{goal|61}}
* [[Ulugʻbek Abdullayev|Abdullayev]] {{goal|62}}
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
|stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]]
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee =Aziz Asimov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|25|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b8e389c-82bc-4352-8198-1529c20da43c-b8896d17-1ae0-4b6b-b9c2-6b583a5869da.pdf Hisobot]
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
* [[Husayin Norchayev|Norchayev]] {{goal|47}}
|team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
* [[Jasur Hakimov|Hakimov]] {{goal|23}}
|stadium = [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]]
|location = [[Qarshi]]
|attendance = 
|referee =Temurbek Toʻxtasinov
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|25|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f1aa9471-5616-4b52-85bf-3ad8aeaa8509-4052fbdc-9297-4289-be47-381358cad442.pdf Hisobot]
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
* [[Bektemir Abdumannonov|Abdumannonov]] {{goal|44}}
|team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
|stadium = [[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]]
|location = [[Bekobod]]
|attendance = 
|referee =[[Shavkat Nasibullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|25|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/68c3a404-f7eb-4d39-acfc-2bc8d455e090-140def0f-9750-441e-8efc-a14b5f6731c3.pdf Hisobot]
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
* [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|86}}
|team2 = [[Olimpik]]
|goals2 =
* [[Muhammadqodir Hamroliyev|Hamroliyev]] {{goal|42}}
|stadium = [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]]
|location = [[Namangan]]
|attendance = 
|referee =[[Ahrol Risqullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|26|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 4–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/68c3a404-f7eb-4d39-acfc-2bc8d455e090-140def0f-9750-441e-8efc-a14b5f6731c3.pdf Hisobot]
|team1 = [[AGMK]]
|goals1 =
* [[Siavash Hagh Nazari|Nazari]] {{goal|12}}
* [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|20}}
* [[Anzur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|30}}
* [[Alisher Jalilov|Jalilov]] {{goal|61}}
|team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
|stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]]
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee =[[Rahimbek Karimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|10|26|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a5af05f9-208f-4c7c-b51e-5b2234bf696c-dddcac87-b5c4-4fc4-9e0c-3ced8994f464.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
* [[Shohnazar Norbekov|Norbekov]] {{goal|63}}
* [[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|90+5}}
|team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
* [[Husniddin Gʻofurov|Gʻofurov]] {{goal|76}}
|stadium = [[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location = [[Fargʻona]]
|attendance = 
|referee =[[Abdurashid Xudoyberganov]]
|result = 
}}
=== 24-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|2|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8a278eb2-6f3c-4d87-8c76-548dcb12316a-11773fd2-32d1-4873-bd59-ab25718ef99d.pdf Hisobot]
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
* [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|5}}
* [[Hojiakbar Alijonov|Alijonov]] {{goal|48}}
|team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
|stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Temurbek Toʻxtasinov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|2|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/4c62b1ef-f663-43e4-99a8-eb2356ed8ff6-7212cb65-63ce-47be-b27d-2ca51624025d.pdf Hisobot]
|team1 = [[Olimpik]]
|goals1 =
* [[Ruslanbek Jiyanov|Jiyanov]] {{goal|45+1}}
* [[Bektemir Abdumannonov|Abdumannonov]] {{goal|45+1}}
|team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
* [[Bektemir Abdumannonov|Abdumannonov]] {{goal|89}}
|stadium = [[Jar (sport majmuasi)|Jar]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Viktor Serazitdinov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|2|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 1–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0870e3af-9118-40e7-bab0-e010624804fc-d88403b7-22d9-4dd8-b1fe-04c2ac4f6145.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
* [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|61}}
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
* [[Ilhomjon Vahobov|Vahobov]] {{goal|48}}
|stadium = Yoshlar
|location = [[Navoiy]]
|attendance = 
|referee =[[Firdavs Norsafarov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|2|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 1–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c708f2c5-28b9-4de8-a006-aebbabdedc19-6d7ace08-2650-4144-9c70-ca4c345ea23a.pdf Hisobot]
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
* [[Ivan Solovyov|Solovyov]] {{goal|4}}
|team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
|stadium = [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]]
|location = [[Qarshi]]
|attendance = 
|referee =[[Shavkat Nasibullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|2|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 1–3
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/28b20764-973a-4295-8c12-395b63a8312a-e8f82511-c657-4f10-92be-0724746b1da1.pdf Hisobot]
|team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =
* [[Oleksiy Larin|Larin]] {{goal|10}}
|team2 = [[AGMK]]
|goals2 =
* [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|64||85}}
* [[Eldorbek Begimov|Begimov]] {{goal|90+3}}
|stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]]
|location = [[Fargʻona]]
|attendance = 
|referee =[[Abdurashid Xudoyberganov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|3|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 0–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/be1ee393-e82e-47d4-acf4-fb425d1bab10-256049c1-8bca-4c6f-9c9a-a0cd3f577385.pdf Hisobot]
|team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
|team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
* [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|64||76}}
|stadium = [[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Rahimbek Karimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|3|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9826d791-92f5-46ed-a91c-8e9e4ea41ee9-d69b751f-4bdc-4d42-9f3f-eeca719a8141.pdf Hisobot]
|team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =
* [[Usmonali Ismonaliyev|Ismonaliyev]] {{goal|12}}
* [[Farrux Ikromov|Ikromov]] {{goal|70}}
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
* [[Ruben Sanches|Sanches]] {{goal|76}}
|stadium = [[Jar (sport majmuasi)|Jar]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Akobirxoʻja Shukurullayev]]
|result = 
}}
=== 25-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|7|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 1–4
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/928bd5ae-8164-414b-878f-2369f8935474-094967c1-8a7b-41c4-8db8-8df2778ee94d.pdf Hisobot]
|team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =
* [[Ruben Sanches|Sanches]] {{goal|88}}
|team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals2 =
* [[Abdujamol Isroilov|Isroilov]] {{goal|20}}
* [[Marat Bikmayev|Bikmayev]] {{goal|28||40||57}}
|stadium = [[Jar (sport majmuasi)|Jar]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Vadim Agishev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|7|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 6–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/c35ad3b0-0248-4ec9-91cc-fb76d88afc91-b0a12320-1623-4054-8752-2fce8fc6b4c3.pdf Hisobot]
|team1 = [[AGMK]]
|goals1 =
* [[Martin Boakye|Boakye]] {{goal|21||57}}
* [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|28}}
* [[Doston Tursunov|Tursunov]] {{goal|60}}
* [[Shohrux Gadoyev|Gadoyev]] {{goal|74}}
* [[Mirjahon Mirahmadov|Mirahmadov]] {{goal|90}}
|team2 = [[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals2 =
|stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]]
|location = [[Olmaliq]]
|attendance = 
|referee =[[Asker Najafaliyev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|7|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 2–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b222ebb-6bcb-4ed4-bfad-463d8f17fc13-31bcf3b0-2961-4c16-833a-2042267cdd30.pdf Hisobot]
|team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =
* [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|6}}
* [[Jerome Mpacko Etame|Etame]] {{goal|21}}
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals2 =
* [[Jasur Hasanov|Hasanov]] {{goal|2}}
* [[Jaloliddin Jumaboyev|Jumaboyev]] {{goal|40}}
|stadium = Soʻgʻdiyona
|location = [[Jizzax]]
|attendance = 
|referee =[[Ahrol Risqullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|7|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/26ca927c-acbd-4bf4-b8ad-e5981e0850ed-07e0428e-93fa-471f-984f-1ad0db40b177.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =
|team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals2 =
* [[Umarali Rahmonaliyev|Rahmonaliyev]] {{goal|81}}
|stadium = [[Oʻzbekiston stadioni|Oʻzbekiston]]
|location = [[Fargʻona]]
|attendance = 
|referee =[[Aziz Asimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|7|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9b222ebb-6bcb-4ed4-bfad-463d8f17fc13-31bcf3b0-2961-4c16-833a-2042267cdd30.pdf Hisobot]
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
|team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals2 =
* [[Zoran Marušić|Marušić]] {{goal|60}}
|stadium = [[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]]
|location = [[Bekobod]]
|attendance = 
|referee =[[Firdavs Norsafarov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|7|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 0–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/2773f394-7662-4a96-9860-a9f59abdc995-41982f58-a9f5-4c4b-b55d-3c166361f0bc.pdf Hisobot]
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =
|team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals2 =
* [[Izzatilla Abdullayev|Abdullayev]] {{goal|61}}
|stadium = Qarshi
|location = [[Qarshi]]
|attendance = 
|referee =[[Rahimbek Karimov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|7|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 6–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/b8f104a2-5ddb-4797-acee-f57cc8ee0149-98f3ecd9-4aa5-414f-b0c5-b10c416a4e4c.pdf Hisobot]
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|3||20||53||63||69}}
* [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|60}}
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals2 =
|stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Akobirxoʻja Shukurullayev]]
|result = 
}}
=== 26-tur ===
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|12|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =1
|score = 0–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e0925cb9-b1fc-49bd-ab6e-8bf43f6033a2-7b4cdf0d-9f19-46f7-bf24-86d7ffef1d81.pdf Hisobot]
|team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =
|team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals2 =
* [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|14}}
* [[Azizbek Turgʻunboyev|Turgʻunboyev]] {{goal|16}}
|stadium = [[Jar (sport majmuasi)|Jar]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Ahrol Risqullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|12|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =2
|score = 0–2
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/a7b6faf7-ea36-450b-9b01-ee48a8d2f18b-c5c5c710-df2d-4915-ab2e-d33115fb207e.pdf Hisobot]
|team1 = [[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|goals1 =
* [[Otabek Joʻraqoʻziyev|Joʻraqoʻziyev]] {{goal|24||71}}
|team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals2 =
|stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Akobirxoʻja Shukurullayev]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|12|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =3
|score = 2–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/9a369f9a-4c80-4ffe-b1e2-6ad6468a2234-9af88e69-07b5-438f-86f5-9607bf40e78f.pdf Hisobot]
|team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =
* [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|62}}
* [[Dilshod Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|80}}
|team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals2 =
* [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|50}}
|stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]]
|location = [[Navoiy]]
|attendance = 
|referee =[[Husan Muzaffarov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|12|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =4
|score = 2–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/7fd42dce-25f1-46c5-adbe-abcac1187daa-bad19b1d-6ec3-44e5-aeba-7f9ee05227ec.pdf Hisobot]
|team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =
* [[Elguja Grigalashvili|Grigalashvili]] {{goal|34}}
* [[Islom Sharipov|Sharipov]] {{goal|77}}
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals2 =
|stadium = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|location = [[Samarqand]]
|attendance = 
|referee =[[Temurbek Toʻxtasinov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|12|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =5
|score = 3–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8e9aef7c-00cc-46a6-b57a-a1202254d1d7-a5c7d1a2-9320-4995-bdff-9c49bd853a2e.pdf Hisobot]
|team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
* [[Islom Rashidxonov|Rashidxonov]] {{goal|34}}
* [[Xurshid Muxtorov|Muxtorov]] {{goal|64}}
* [[Sanjar Qodirqulov|Qodirqulov]] {{goal|68}}
|team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals2 =
* [[Zabihillo Oʻrinboyev|Oʻrinboyev]] {{goal|46}}
|stadium = [[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]]
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 
|referee =[[Rustam Lutfullin]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|12|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =6
|score = 3–0
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/e0706d52-d874-4083-b349-9447a09ab5dd-a90440a5-e177-4d0a-95b5-a8ee0e93fa9f.pdf Hisobot]
|team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =
* [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|15}}
* [[Lutfulla Toʻrayev|Toʻrayev]] {{goal|52}}
* [[Izzatilla Abdullayev|Abdullayev]] {{goal|77}}
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals2 =
|stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]]
|location = [[Fargʻona]]
|attendance = 
|referee =[[Ibrohim Ismoilov]]
|result = 
}}
{{football box collapsible
|id = 
|date = {{Start date|2022|11|12|df=y}}
|time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]])
|round =7
|score = 3–1
|report = [https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/1f82be71-50f7-4876-9874-e5da1cc08edb-8ea45bf4-dc1b-42a6-934d-7725c30663ec.pdf Hisobot]
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =
* [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|11}}
* [[Doniyor Abdumannopov|Abdumannopov]] {{goal|53}}
* [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|77}}
|team2 = [[AGMK]]
|goals2 =
* [[Mirjahon Mirahmadov|Mirahmadov]] {{goal|82}}
|stadium = [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]]
|location = [[Namangan]]
|attendance = 
|referee =[[Vadim Agishev]]
|result = 
}}

== Natijalar ==
=== Natijalar jadvali ===
{{#invoke:sports results|main
| source = [http://www.pfl.uz Uzbekistan Professional Football League]
| update = 12-noyabr 2022-yil
| matches_style = FBR

|team1=AGM |team2=BUN |team3=DIN |team4=KOK |team5=LOK |team6=MET |team7=NAS |team8=NAV |team9=NEF |team10=OLY |team11=PAK |team12=QIZ |team13=SOG |team14=SUR

&lt;!--Team definitions (wikilinks in table)--&gt;
|name_AGM=[[AGMK|AGMK]]
|name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|name_KOK=[[Qoʻqon 1912|Qoʻqon 1912]]
|name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|name_OLY=[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik ]]
|name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor ]]
|name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona ]]
|name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]

| match_AGM_BUN = 0–0
| match_AGM_DIN = 4–0
| match_AGM_KOK = 3–0
| match_AGM_LOK = 4–0
| match_AGM_MET = 0–1
| match_AGM_NAS = 2–2
| match_AGM_NAV = 1–2
| match_AGM_NEF = 3–1
| match_AGM_OLY = 6–0
| match_AGM_PAK = 0–2
| match_AGM_QIZ = 0–1
| match_AGM_SOG = 3–2
| match_AGM_SUR = 2–1

| match_BUN_AGM = 0–1
| match_BUN_DIN = 2–1
| match_BUN_KOK = 1–1
| match_BUN_LOK = 2–1
| match_BUN_MET = 1–1
| match_BUN_NAS = 1–4
| match_BUN_NAV = 2–1
| match_BUN_NEF = 1–2
| match_BUN_OLY = 1–5
| match_BUN_PAK = 0–2
| match_BUN_QIZ = 1–2
| match_BUN_SOG = 0–0
| match_BUN_SUR = 2–1

| match_DIN_AGM = 1–2
| match_DIN_BUN = 1–2
| match_DIN_KOK = 2–0
| match_DIN_LOK = 3–1
| match_DIN_MET = 0–1
| match_DIN_NAS = 0–4
| match_DIN_NAV = 0–1
| match_DIN_NEF = 1–1
| match_DIN_OLY = 1–1
| match_DIN_PAK = 0–2
| match_DIN_QIZ = 0–0
| match_DIN_SOG = 1–2
| match_DIN_SUR = 1–3

| match_KOK_AGM = 0–0
| match_KOK_BUN = 0–1
| match_KOK_DIN = 1–1
| match_KOK_LOK = 0–0
| match_KOK_MET = 1–0
| match_KOK_NAS = 0–1
| match_KOK_NAV = 1–1
| match_KOK_NEF = 3–3
| match_KOK_OLY = 1–0
| match_KOK_PAK = 1–1
| match_KOK_QIZ = 1–3
| match_KOK_SOG = 2–1
| match_KOK_SUR = 2–3

| match_LOK_AGM = 2–1
| match_LOK_DIN = 1–1
| match_LOK_BUN = 0–0
| match_LOK_KOK = 1–2
| match_LOK_MET = 3–1
| match_LOK_NAS = 0–1
| match_LOK_NAV = 0–2
| match_LOK_NEF = 1–3
| match_LOK_OLY = 1–2
| match_LOK_PAK = 0–2
| match_LOK_QIZ = 1–0
| match_LOK_SOG = 0–1
| match_LOK_SUR = 2–0

| match_MET_AGM = 1–0
| match_MET_BUN = 1–2
| match_MET_DIN = 2–1
| match_MET_KOK = 0–0
| match_MET_LOK = 1–1
| match_MET_NAS = 0–2
| match_MET_NAV = 0–1
| match_MET_NEF = 1–0
| match_MET_OLY = 0–0
| match_MET_PAK = 0–2
| match_MET_QIZ = 1–1
| match_MET_SOG = 2–1
| match_MET_SUR = 0–0

| match_NAS_AGM = 0–0
| match_NAS_BUN = 1–1
| match_NAS_DIN = 1–0
| match_NAS_KOK = 2–1
| match_NAS_LOK = 0–0
| match_NAS_MET = 1–1
| match_NAS_NAV = 0–1
| match_NAS_NEF = 0–1
| match_NAS_OLY = 2–2
| match_NAS_PAK = 0–0
| match_NAS_QIZ = 5–0
| match_NAS_SOG = 1–1
| match_NAS_SUR = 2–0

| match_NAV_AGM = 3–1
| match_NAV_BUN = 2–1
| match_NAV_DIN = 2–0
| match_NAV_KOK = 2–0
| match_NAV_LOK = 2–0
| match_NAV_MET = 0–0
| match_NAV_NAS = 0–0
| match_NAV_NEF = 0–0
| match_NAV_OLY = 1–1
| match_NAV_PAK = 1–1
| match_NAV_QIZ = 1–0
| match_NAV_SOG = 1–2
| match_NAV_SUR = 2–0

| match_NEF_AGM = 1–3
| match_NEF_BUN = 1–3
| match_NEF_DIN = 4–1
| match_NEF_KOK = 1–0
| match_NEF_LOK = 0–1
| match_NEF_MET = 3–0
| match_NEF_NAS = 1–1
| match_NEF_NAV = 1–2
| match_NEF_OLY = 0–0
| match_NEF_PAK = 0–2
| match_NEF_QIZ = 2–1
| match_NEF_SOG = 1–2
| match_NEF_SUR = 3–0

| match_OLY_AGM = 1–0
| match_OLY_BUN = 1–1
| match_OLY_DIN = 1–1
| match_OLY_KOK = 1–1
| match_OLY_LOK = 0–3
| match_OLY_MET = 2–1
| match_OLY_NAS = 2–0
| match_OLY_NAV = 1–1
| match_OLY_NEF = 1–1
| match_OLY_PAK = 1–1
| match_OLY_QIZ = 0–1
| match_OLY_SOG = 1–0
| match_OLY_SUR = 0–0

| match_PAK_AGM = 0–0
| match_PAK_BUN = 2–3
| match_PAK_DIN = 3–2
| match_PAK_KOK = 5–2
| match_PAK_LOK = 2–0
| match_PAK_MET = 2–1
| match_PAK_NAS = 0–1
| match_PAK_NAV = 1–0
| match_PAK_NEF = 1–0
| match_PAK_OLY = 1–1
| match_PAK_QIZ = 6–0
| match_PAK_SOG = 2–0
| match_PAK_SUR = 2–2

| match_QIZ_AGM = 1–4
| match_QIZ_BUN = 3–1
| match_QIZ_DIN = 4–1
| match_QIZ_KOK = 1–1
| match_QIZ_LOK = 2–0
| match_QIZ_MET = 0–1
| match_QIZ_NAS = 1–2
| match_QIZ_NAV = 1–2
| match_QIZ_NEF = 3–0
| match_QIZ_OLY = 2–1
| match_QIZ_PAK = 0–2
| match_QIZ_SOG = 2–1
| match_QIZ_SUR = 2–0

| match_SOG_AGM = 0–2
| match_SOG_BUN = 2–0
| match_SOG_DIN = 1–0
| match_SOG_KOK = 3–0
| match_SOG_LOK = 2–2
| match_SOG_NAS = 1–2
| match_SOG_MET = 2–0
| match_SOG_NAV = 0–0
| match_SOG_NEF = 0–0
| match_SOG_OLY = 1–1
| match_SOG_PAK = 2–2
| match_SOG_QIZ = 0–3
| match_SOG_SUR = 0–1

| match_SUR_AGM = 1–2
| match_SUR_BUN = 1–0
| match_SUR_DIN = 1–4
| match_SUR_KOK = 1–0
| match_SUR_LOK = 2–1
| match_SUR_MET = 1–2
| match_SUR_NAS = 0–2
| match_SUR_NAV = 1–2
| match_SUR_NEF = 1–1
| match_SUR_OLY = 0–5
| match_SUR_PAK = 1–1
| match_SUR_QIZ = 2–0
| match_SUR_SOG = 2–4
}}

=== Oʻyinlarga koʻra natijalar ===
{{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y
 
|team1=AGM |team2=BUN |team3=DIN |team4=KOK |team5=LOK |team6=MET |team7=NAS |team8=NAV |team9=NEF |team10=OLY |team11=PAK |team12=QIZ |team13=SOG |team14=SUR 
 
&lt;!--Team definitions (wikilinks in table)--&gt;
|name_AGM=[[AGMK|AGMK]]
|name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|name_KOK=[[Qoʻqon 1912|Qoʻqon 1912]]
|name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|name_OLY=[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik ]]
|name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor ]]
|name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona ]]
|name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]

&lt;!--Update team results here. Dont forget to update the date (update parameter)--&gt;
|update   = 12-noyabr 2022-yil
|res_AGM  = L/L/D/W/W/D/W/W/D/W/W/L/L/L/W/D/W/D/L/W/L/W/W/W/W/L
|res_BUN  = D/L/W/W/W/L/L/D/D/L/L/D/W/L/L/D/W/L/D/W/W/L/D/W/W/L
|res_DIN  = L/L/D/L/W/D/D/L/L/L/P/L/D/L/L/L/L/D/L/D/L/L/L/L/W/W
|res_KOK  = L/W/L/W/L/L/L/W/D/L/L/D/D/D/D/D/D/D/L/L/D/L/W/D/L/L
|res_LOK  = L/W/L/L/L/W/W/L/W/L/L/L/D/W/L/D/D/D/L/L/D/L/L/L/D/W
|res_MET  = W/D/D/L/L/L/D/D/W/L/D/D/D/W/L/W/D/L/W/W/L/W/W/L/L/L
|res_NAS  = D/D/D/W/W/W/D/W/W/W/P/D/D/L/W/D/D/W/W/W/D/W/D/W/L/L
|res_NAV  = D/W/W/L/L/W/W/W/D/D/W/D/W/W/W/D/D/D/W/L/W/W/D/W/W/W
|res_NEF  = W/L/L/L/L/D/L/D/D/W/L/D/D/D/L/D/W/W/W/W/D/L/L/L/W/W
|res_OLY  = D/L/D/D/L/W/D/D/L/D/D/W/D/W/D/D/W/L/D/D/D/W/D/W/L/W
|res_PAK  = W/W/D/W/W/D/D/D/D/W/P/W/L/W/W/D/D/W/W/L/D/W/W/W/W/W
|res_QIZ  = W/W/D/W/W/L/D/L/L/W/W/L/W/L/W/W/L/W/L/L/W/L/L/D/L/W
|res_SOG  = D/W/W/D/W/W/L/L/W/W/P/W/L/W/W/D/L/D/L/L/D/L/L/L/D/L
|res_SUR  = D/L/D/L/L/L/W/D/L/L/W/W/D/L/L/L/L/L/W/W/D/W/W/L/L/L
 
|legendpos = b
|color_W   = green1
|color_D   = yellow1
|color_L   = red1
|color_P   = grey
|text_W    = Win
|text_D    = Draw
|text_L    = Loss
|text_P    = Postponed
|source    =[http://Championat.asia Championat.asia]
}}

=== Positions by round ===
{{#invoke:sports rbr table|table|sortable = y|legendpos = br|update =7-noyabr 2022-yil

&lt;!--Update team positions here--&gt;
|team1=AGM |team2=BUN |team3=DIN |team4=KOK |team5=LOK |team6=MET |team7=NAS |team8=NAV |team9=NEF |team10=OLY |team11=PAK |team12=QIZ |team13=SOG |team14=SUR
 
|pos_AGM  = 11/13/14/11/ 6/ 7/ 5/ 5/ 4/ 3/	//////////////4/4
|pos_BUN  =  8/12/ 6/ 5/ 3/ 4/ 6/ 7/ 8/ 8///////////////7/8
|pos_DIN  = 14/14/13/14/10/12/11/12/12/13////////////14/14/14/14/14
|pos_KOK  = 12/ 7/ 9/ 6/ 7/10/10/ 9/10/ 9///////////////12/13
|pos_LOK  = 13/ 8/ 8/10/12/ 9/ 8/ 8/ 7/ 7///////////////13/12
|pos_MET  =  4/ 3/ 5/ 7/ 9/11/12/11/ 9/10///////////////9/10
|pos_NAS  =  7/ 9/10/ 8/ 8/ 6/ 7/ 6/ 3/ 2//////////////1/3/3
|pos_NAV  =  6/ 4/ 3/ 4/ 5/ 5/ 3/ 1/ 2/ 4//////////////3/2/2
|pos_NEF  =  3/ 6/ 7/12/13/13/14/14/14/11///////////////10/9
|pos_OLY  =  9/11/11/ 9/11/ 8/ 9/10/11/12///////////////8/6
|pos_PAK  =  2/ 2/ 2/ 2/ 4/ 3/ 4/ 4/ 5/ 4//////////////2/1/1
|pos_QIZ  =  1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 2/ 1/ 2/ 6/ 6///////////////5/5
|pos_SOG  = 10/ 5/ 4/ 3/ 2/ 1/ 2/ 3/ 1/ 1///////////////6/7
|pos_SUR  =  5/10/11/13/14/14/13/13/13/14///////////////11/11

&lt;!--Update team qualifications here (defined below)--&gt;
|result1  =
&lt;!--Depending on cup winners--&gt;
&lt;!--|result=--&gt; |result2 =
|result12 = |result13 = |result14 =

&lt;!--Team definitions (wikilinks in table)--&gt;
|name_AGM=[[AGMK|AGMK]]
|name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|name_KOK=[[Qoʻqon 1912|Qoʻqon 1912]]
|name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|name_OLY=[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik ]]
|name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor ]]
|name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona ]]
|name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
| color_1  = gold    |text_1  = Leader and qualification to [[2023-24 AFC Champions League#Group stage|AFC Champions League group stage]]
| color_2  = green1  |text_2  = Qualification to [[2023-24 AFC Champions League#Group stage|AFC Champions League group stage]]
| color_3-4  = green3  |text_3-4  = Qualification to the [[2023-24 AFC Champions League#Preliminary round|AFC Champions League preliminary round]]
| color_12  = red2  |text_12  = Relegation  to [[Oʻzbekiston Pro ligasi|Oʻzbekiston Pro ligasi#Relegation play off]]
| color_13 = red1    |text_13 = Relegation to [[Oʻzbekiston Pro ligasi]]
| color_red | [[Oʻzbekiston Pro ligasi]]  
| color_14 = red1    |text_14 
| source = [http://www.pfl.uz Uzbekistan Professional Football League]
}}

&lt;!---
==Relegation play-off==
{{OneLegStart}}
{{OneLegResult
| || || ||winner=1}}
|}
---&gt;

== Oʻtish turniri ==
2022-yilning 25-noyabrida quyi ligaga chiqish uchun pley-off o‘yinlari bo‘lib o‘tdi.
{{Football box
|id     = Turon v Lokomotiv
|date   = 25-noyabr 2022-yil
|time   = 15:00
|team1  = [[Turon (futbol klubi)|Turon Yaypan]]
|score  = 2–1
|report =
|team2  = '''[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv Toshkent]]'''
|goals1 = * [[Humoyun Murtozoyev|Murtozoev]] {{goal|12}}
* [[Sardor Abdunabiyev]] {{goal|76}}
|goals2 = * [[Sanjar Qodirqulov|Qodirkulov]] {{goal|37}}
|stadium=[[Oʻzbekiston stadioni]], [[Yaypan]]
|attendance = 3,500
|referee    = [[Asker Najafaliyev]]
|penalties1 =
|penalties2 = }}
''&quot;[[Turon (futbol klubi)|Turon]]&quot; umumiy hisobda 2:1 hisobida gʻalaba qozondi va 2023-yilgi Superligaga yoʻl oldi.''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/335460|sarlavha=&quot;Турон&quot; Супрелигага йўл олди, &quot;Локомотив&quot; эса Про-лигага равона бўлди!|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230421063947/https://championat.asia/uz/news/335460|arxivsana=2023-04-21|qaralgan sana=2023-04-21}}&lt;/ref&gt;

== Toʻpurarlar ==
Mavsumdagi ilk goli: [[Shaxzod Ubaydullaev]] Fargʻonaning „[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]“ jamoasida „[[Qoʻqon 1912]]“ga qarshi oʻyinda (2022-yil 2-mart)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Coca-Cola Superliga. &quot;Neftchi&quot; mavsumni g'alaba bilan boshladi|url=https://pfl.uz/uzb/news/detail/14027|website=pfl.uz/|publisher=Uzbekistan Super League|access-date=2 March 2022|language=Uzbek|date=2 March 2022}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Gol mualliflari ===
2022-yil 12-noyabrda boʻlib oʻtgan oʻyin holatiga koʻra
{| class=&quot;wikitable&quot;
!№
!Ism
!Jamoa
!Gollar
|-
|1.
|{{Flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran|Dragan Cheran]]
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|20&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/15026 |sarlavha=Dragan Ćeran finishes the season as Top Goalscorer of Super League |sana=30.11.2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|2.
|{{Flagicon|UZB}} [[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|12
|-
|3.
|{{Flagicon|ITA}} [[Martin Boakye]]
|[[AGMK]]
|12
|-
|4.
|{{Flagicon|SRB}} [[Zoran Marushich]]
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|11
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |5.
|{{Flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]]
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
| rowspan=&quot;2&quot; |10
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Otabek Joʻraqoʻziyev]]
|[[Olimpik]]
|-
|6.
|{{Flagicon|UZB}} [[Husayin Norchaev|Husayn Norchayev]]
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|9
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |7.
|{{Flagicon|ESP}} [[Rubén Sánchez|Ruben Sanchez]]
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
| rowspan=&quot;2&quot; |8
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Marat Bikmayev]]
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |8.
|{{Flagicon|UZB}} [[Shohnazar Norbekov]]
|[[Qoʻqon 1912]]
| rowspan=&quot;4&quot; |7
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Xurshid G‘iyosov]]
|[[AGMK]]
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]]
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor Namangan]]
|-
|{{Flagicon|UZB}} [[Umarali Rahmonaliyev]]
|[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|}

====Xet-triklar====
{{main|Oʻzbekiston Superligasidagi xet-triklar roʻyxati}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Futbolchi !! Jamoasi !! Raqib !! Natija !! Sana
|-
|{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
|Paxtakor
|Qoʻqon 1912
|5–2 (U)
|2022-yil 18-oktyabr&lt;ref&gt;[https://championat.asia/news/dragan-cheran-superligada-ushbu-mavsumdagi-ilk-pokerni-qayd-etdi Dragan Cheran Superligada ushbu mavsumdagi ilk pokerni qayd etdi]&lt;/ref&gt;
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Marat Bikmayev]]
|Dinamo
|Surxon
|1–4 (M)
|2022-yil 7-noyabr
|-
|}
;Izoh
&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; Futbolchi 4 ta gol urgan; (U) – Uy ; (M) – Mehmon

== Muhlislar tashrifi ==

=== Turlar boʻyicha ===

{{updated|2022-yil 5-iyul kuni boʻlib oʻtgan oʻyin holatiga koʻra}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=2022 Superliga |url=https://pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/1/30 |website=pfl.uz/ |publisher=Uzbekistan Professional Football League |access-date=17 November 2022 |arxivsana=2022-10-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221026090809/https://www.pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/1/30 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi ishtirokchilari
|-
!Round
!Total
!{{Tooltip|GP.|Games played}}
!Avg. Per Game
|-
!scope='row' | Round 1
| {{formatnum:{{#expr: (((5250+952+10985+19720+1001+5200+375)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((5250+952+10985+19720+1001+5200+375)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 2
| {{formatnum:{{#expr: (((8346+1462+5130+652+478+1003+1105)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((8346+1462+5130+652+478+1003+1105)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 3
| {{formatnum:{{#expr: (((3125+543+1558+12870+1155+1107+3200)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((3125+543+1558+12870+1155+1107+3200)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 4
| {{formatnum:{{#expr: (((1240+1910+320+945+12767+11651+861)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((1240+1910+320+945+12767+11651+861)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 5
| {{formatnum:{{#expr: (((1077+2843+4520+658+2452+3212+3654)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((1077+2843+4520+658+2452+3212+3654)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 6
| {{formatnum:{{#expr: (((864+4105+681+1430+2066+3883+1538)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((864+4105+681+1430+2066+3883+1538)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 7
| {{formatnum:{{#expr: (((946+383+1297+4512+26231+4675+15500)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((946+383+1297+4512+26231+4675+15500)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 8
| {{formatnum:{{#expr: (((861+2400+7507+792+571+1122+4083)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((861+2400+7507+792+571+1122+4083)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 9
| {{formatnum:{{#expr: (((1250+4389+4200+17320+5203+835+5702)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((1250+4389+4200+17320+5203+835+5702)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 10
| {{formatnum:{{#expr: (((537+2786+3266+5432+11000+2251+4343)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((537+2786+3266+5432+11000+2251+4343)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 11
| {{formatnum:{{#expr: (((15200+1199+471+255+3252+7256+3640)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((15200+1199+471+255+3252+7256+3640)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 12
| {{formatnum:{{#expr: (((470+1745+1565+8900+1205+505+8223)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((470+1745+1565+8900+1205+505+8223)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 13
| {{formatnum:{{#expr: (((606+1852+208+3521+5064+3507+3804)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((606+1852+208+3521+5064+3507+3804)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 14
| {{formatnum:{{#expr: (((215+1057+4572+1622+8114+3450+1923)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((215+1057+4572+1622+8114+3450+1923)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 15
| {{formatnum:{{#expr: (((2610+248+3821+1210+12750+2400+5232)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((2610+248+3821+1210+12750+2400+5232)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 16
| {{formatnum:{{#expr: (((7271+1056+1212+6235+340+3612+3210)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((7271+1056+1212+6235+340+3612+3210)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 17
| {{formatnum:{{#expr: (((3210+16950+821+1417+7198+1819+3521)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((3210+16950+821+1417+7198+1819+3521)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 18
| {{formatnum:{{#expr: (((428+5214+823+712+315+1107+6556)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((428+5214+823+712+315+1107+6556)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 19
| {{formatnum:{{#expr: (((2235+1540+10240+5657+335+4215+1421)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((2235+1540+10240+5657+335+4215+1421)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 20
| {{formatnum:{{#expr: (((3825+1700+5827+1720+11260+1124+567)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((3825+1700+5827+1720+11260+1124+567)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 21
| {{formatnum:{{#expr: (((4511+1177+3457+2183+849+8400+5962)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((4511+1177+3457+2183+849+8400+5962)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 22
| {{formatnum:{{#expr: (((4321+860+10206+1141+1042+1033+4611)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((4321+860+10206+1141+1042+1033+4611)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 23
| {{formatnum:{{#expr: (((351+311+8424+3227+3221+895+544)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((351+311+8424+3227+3221+895+544)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 24
| {{formatnum:{{#expr: (((2350+837+483+1620+2003+2867+1255)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((2350+837+483+1620+2003+2867+1255)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 25
| {{formatnum:{{#expr: (((192+403+837+1443+876+3956+2502)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((192+403+837+1443+876+3956+2502)/7) round 0)}}}}
|-
!scope='row' | Round 26
| {{formatnum:{{#expr: (((760+23121+1571+2342+7614+622+1231)) round 0)}}}} || 7 || {{formatnum:{{#expr: (((760+23121+1571+2342+7614+622+1231)/7) round 0)}}}}
|-
|-style=&quot;background:#f4faff;&quot;
| Total
| {{formatnum:{{#expr: (((43483+18176+23558+29694+18416+14567+53544+17336+38899+29615+31273+22613+18562+20953+28271+22936+34936+15155+25643+26023+26539+23214+16973+11415+10209+37261)) round 0)}}}}
| 182
| {{formatnum:{{#expr: (((43483+18176+23558+29694+18416+14567+53544+17336+38899+29615+31273+22613+18562+20953+28271+22936+34936+15155+25643+26023+26539+23214+16973+11415+10209+37261)/182) round 0)}}}}
|}
{{notelist}}

=== Jamoalar hisobi boʻyicha ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Pos
!Jamoa
!&lt;abbr&gt;Umumiy&lt;/abbr&gt;
!&lt;abbr&gt;Yuqori&lt;/abbr&gt;
!&lt;abbr&gt;Eng past&lt;/abbr&gt;
!&lt;abbr&gt;Oʻrtacha&lt;/abbr&gt;
!&lt;abbr&gt;Oʻzgarish&lt;/abbr&gt;
|-
|1
|AGMK
|11,516
|4,675
|2,452
|3,839
|n/a
|-
|2
|Bunyodkor
|7,330
|2,400
|864
|1,466
|n/a
|-
|3
|Dinamo
|26,998
|10,985
|1,558
|5,400
|n/a
|-
|4
|Kokand
|12,287
|5,702
|1,240
|3,072
|n/a
|-
|5
|Lokomotiv
|3,439
|1,105
|681
|860
|n/a
|-
|6
|Metallurg
|17,037
|5,200
|3,125
|4,259
|n/a
|-
|7
|Nasaf
|29,049
|15,500
|5,203
|9,683
|n/a
|-
|8
|Navbahor
|80,661
|26,231
|4,520
|16,132
|n/a
|-
|9
|Neftchi
|9,241
|5,250
|861
|1,848
|n/a
|-
|10
|Olympic
|3,786
|1,250
|383
|757
|n/a
|-
|11
|Pakhtakor
|20,557
|12,767
|1,122
|5,139
|n/a
|-
|12
|Qizilqum
|3,973
|1,430
|375
|795
|n/a
|-
|13
|Sogdiana
|16,737
|11,651
|1,003
|5,579
|n/a
|-
|14
|Surkhon
|2,930
|1,297
|320
|733
|n/a
|-
!
!Ligada umumiy
!245,541
!26,231
!320
!3,720
!n/a
|}

== Mukofotlar ==

=== Oyning eng yaxshilari ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Oy
! colspan=&quot;2&quot; |Oyning eng yaxshi murabbiyi
! colspan=&quot;2&quot; |Oyning eng yaxshi futbolchisi
! colspan=&quot;2&quot; |Oyning eng chiroyli goli
|-
!Murabbiy
!Klub
!Futbolchi
!Klub
!Futbolchi
!Klub
|-
!Mart
|{{flagicon|SRB}} [[Nikola Lazarevic]]
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum Zarafshon]]
|{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|{{flagicon|UZB}} [[Javohir Sidiqov]]
|[[Qoʻqon 1912]]
|-
!April
|{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]]
|[[AGMK]]
|{{flagicon|UZB}} [[Ignatiy Nesterov]]
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum Zarafshon]]
|{{flagicon|UZB}} [[Doniyor Abdumannopov]]
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|-
!May
|{{flagicon|UZB}} [[Roʻziqul Berdiyev]]
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|{{flagicon|UZB}} [[Oybek Bozorov]] 
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|{{flagicon|UZB}} [[Sirojiddin Qoʻziyev]]
|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]] 
|-
!Iyun/Iyul
|{{flagicon|UZB}} [[Temur Kapadze]]
|[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]] 
|{{flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] 
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] 
|{{flagicon|UZB}} [[Sharof Muhiddinov]]
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|-
!Avgust
|{{flagicon|UZB}} [[Temur Kapadze]]
|[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]] 
|{{flagicon|UZB}} [[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum Zarafshon]]
|{{flagicon|UZB}} [[Xojiakbar Alijanov]] 
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|-
!Sentabr
|{{flagicon|UZB}} [[Roʻziqul Berdiyev]]
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|{{flagicon|UZB}} [[Hojiakbar Alijonov]]
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|{{flagicon|UZB}} [[Husayin Norchayev]]
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|-
!Oktabr
|{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]]
|[[AGMK]]
|{{flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] 
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] 
|{{flagicon|UZB}} [[Islomjon Toshpoʻlatov]]
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|-
!Noyabr
|{{flagicon|UZB}} {{flagicon|UKR}} [[Maksim Shatskix]]
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|{{flagicon|UZB}} [[Umarali Rahmonaliyev]]
|[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|}

=== Yillik mukofotlar ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Mukofot
!G'olib
!Klub
|-
|Coca-Cola Superligada mavsumning eng yaxshi murabbiyi
|{{flagicon|UZB}} [[Roʻziqul Berdiyev]]
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://championat.asia/uz/news/335520|sarlavha=&quot;Энг зўр-2022&quot; тақдирлаш маросими якунланди. Про лига ва Суперлиганинг энг яхшилари, йил футболчиси ва мураббийи эълон қилинди|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230421063948/https://championat.asia/uz/news/335520|arxivsana=2023-04-21|qaralgan sana=2023-04-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|Coca-Cola Superligada mavsumning eng yaxshi futbolchisi
|{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|-
|Coca-Cola Superliganing mavsumdagi eng yaxshi gol
|{{flagicon|UZB}} [[Islomjon Toshpoʻlatov]]
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|-
|Coca-Cola Superliganing eng yaxshi yosh futbolchisi
|{{flagicon|UZB}} [[Abbosbek Fayzullayev]]
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;12&quot; |[[Oʻzbekiston PFL yil jamoasi|OʻzPFL yil jamoasi]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=AEP0jA3MlyI|sarlavha=Mavsum-2022 yakunlari|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230421063947/https://www.youtube.com/watch?v=AEP0jA3MlyI|arxivsana=2023-04-21|qaralgan sana=2023-04-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
!Darvozabon
| colspan=&quot;11&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Oʻtkir Yusupov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Navbahor]] )
|-
!Himoyachilar
| colspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Dilshod Saitov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]])
| colspan=&quot;3&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Husniddin Aliqulov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]])
| colspan=&quot;3&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Rustam Ashurmatov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]])
|{{flagicon|UZB}} [[Farruh Sayfiyev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]])
|-
!Yarim himoyachilar
|{{flagicon|UZB}} [[Otabek Joʻraqoʻziyev]] ([[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]])
| colspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Abdurauf Boʻriyev]] ([[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]])
| colspan=&quot;3&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]])
|{{flagicon|UZB}} [[Sardor Sobirxoʻjaev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]])
| colspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|UZB}} [[Xurshid G‘iyosov]] (AGMK)
|-
!Hujumchilar
| colspan=&quot;11&quot; |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran|Dragan Ćeran (]][[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]])
|-
!Bosh murabbiy
| colspan=&quot;11&quot; |{{flagicon|UZB}} {{flagicon|UKR}}[[Maksim Shatskix]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]])
|- style=&quot;visibility:collapse&quot;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|}

== Yana qarang ==

* [[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Kubogi]]
* [[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]]

== Manbalar ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
== Havolalar ==

* [https://pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/superliga Pfl.uz] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230610052200/https://pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/superliga |date=2023-06-10 }} Oʻzbekiston Superligasi 2022
{{Oʻzbekiston Superligasi}}{{Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari}}{{Oʻzbekiston Superligasi chempionlari}}

[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston futbol ligalari 2022-yilda]]
[[Turkum:2022-yilda Oʻzbekiston futboli]]</text>
      <sha1>8dz4a0o4o56ekfyeg0hnsdz6ow6qarh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Camilla Belle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>751864</id>
    <revision>
      <id>6121498</id>
      <parentid>6096327</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14995" sha1="onf5fjr5r1oj2r5jngs2p2dibtnfk2w" xml:space="preserve">'''Camilla Belle Routh''' (1986-yil 2-oktyabrda tugʻilgan), professional sifatida '''Camilla Belle''' nomi bilan tanilgan, amerikalik [[aktrisa]], [[rejissor]] va [[produser]].&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=22-yanvar 2009-yil|ism=Rennie|muallif=Dyball|sarlavha=Camilla Belle Dishes on Twilight 'Nonsense'|url=https://people.com/celebrity/camilla-belle-dishes-on-twilight-nonsense/|kirish sanasi=26-fevral 2022-yil|ish=people.com|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;
{{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=CamillaBelleJun09.jpg|tavsif=Camilla Belle, 2009-yil, iyun oyi|tugʻilgan paytidagi ismi=Camilla Belle Routh|tavallud sanasi={{tugʻilgan sanasi va yoshi|mf=yes|1986|10|2}}&lt;ref&gt;{{veb manbasi|publisher=DashFUN|title=Jurassic Park 2: what becomes of Camilla Belle, the child attacked at the beginning of the film?|url=https://dashfun.net/jurassic-park-2-what-becomes-of-camilla-belle-the-child-attacked-at-the-beginning-of-the-film/|date=September 25, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=http://www.fortunecity.com/lavendar/diaz/474/bio.html |title=Camilla Belle Biography and Facts |publisher=Fortunecity.com |date=2-oktabr 1986-yil |access-date=22-avgust 2010-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100911075347/http://www.fortunecity.com/lavendar/diaz/474/bio.html |archive-date=11-sentabr 2010-yil}}&lt;/ref&gt;|tavallud joyi=[[Los Angeles]], [[California]], [[AQSh]]|kasbi=[[Aktrisa]]|faoliyat_yillari=1993-hozirgacha}}

== Yoshligi ==
Belle Deborah Cristina Gould&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/deborah-cristina-gould-and-camilla-belle-attend-louis-news-photo/609110188|sarlavha=Deborah Cristina Gould and Camilla Belle attend Louis Vuitton &amp; Teen|qaralgan sana=2022-07-18|arxivsana=2022-07-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220718173410/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/deborah-cristina-gould-and-camilla-belle-attend-louis-news-photo/609110188}}&lt;/ref&gt; hamda [[Country|country musiqasi]] ijrochisi va bastakor Jack Wesley Routh oilasida tugʻilgan. U Los Angelesdagi Marlboro maktabida oʻqigan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=O'Connor|ism=Pauline|sarlavha=Starlet Behaving... Nicely? (Published 2006)|url=https://www.nytimes.com/2006/02/12/fashion/sundaystyles/starlet-behaving-nicely.html|ish=The New York Times|qaralgan sana=5-fevral 2021-yil|sana=12-fevral 2006-yil}}&lt;/ref&gt;. U [[ingliz]] va [[portugal]] tillarida gaplashib ulgʻaygan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Who Is Camilla Belle? 5 Facts About the 'Rip Girls' Actress|url=http://www.entitymag.com/camilla-belle-5-must-know-facts/|ish=Entity Mag|muallif=Madilyn Smith|qaralgan sana=19-iyul 2018-yil|sana=30-avgust 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. Bolaligida u [[Braziliya]]dagi onasining oilasiga tez-tez tashrif buyurgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Uma americana bem brasileira|url=http://www.terra.com.br/istoegente/edicoes/445/artigo74578-1.htm|ish=[[ISTOÉ]]|til=portugalcha|qaralgan sana=17-mart 2008-yil|arxivsana=18-iyul 2022-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220718173416/http://www.terra.com.br/istoegente/edicoes/445/artigo74578-1.htm}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==
Faoliyatining boshida Belle Eli Lilly Pharmaceutical, Cabbage Patch Kids, Campbellʼs Soup va [[PBS|Public Broadcasting System]] kabi taniqli brendlar uchun koʻplab televizion reklama roliklarida suratga tushgan. 1992-yilda u oʻzining birinchi filmi — [[NBC]] telekanalida uzatilgan „''Trapped Beneath the Earth“'' trillerida bosh rolni ijro etgan&lt;ref name=&quot;Oct2&quot;&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100911075347/http://www.fortunecity.com/lavendar/diaz/474/bio.html „Camilla Belle Biography and Facts“]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. Belle oʻz faoliyatini ''&quot;[[A Little Princess]]''&quot; (1995) romanining film versiyasidagi kichik rol bilan boshlagan. ''&quot;[[The Lost World: Jurassic Park]]&quot;'' (1997) filmida u Compsognathus toʻdasi tomonidan hujumga uchragan yosh boyvachcha britaniyalik qiz Cathy Bowmen rolini oʻynaydi. 1998-yilda u Aubrey Shepard rolini „''[[Focus on the Family]]''“ markazida ''[[Adventures in Odyssey]]'' radiodramasida rol oʻynaydi. ''The Patriot'' (1998) filmidagi Stiven Seagalning qizi rolini oʻynagach, u „''[[Practical Magic]]“'' (1998) filmida Sandra Bullockning qiz obrazini tasvirlagani uchun 1999-yilda „Kino yoʻnalishida yosh aktrisa“ mukofotiga, shuningdek, boshqa nominatsiyaga sazovor boʻlgan. Oʻsha yili ''[[Walker: Texas Ranger]]'' teleserialida mehmon sifatida ishtirok etgan.
[[Fayl:Camilla_Belle_2,_2009.jpg|alt=|thumb| Belle, 2009-yilda]]

== Jamiyat fokusida rasmlar ==
Bellening tashqi koʻrinishi va moda tanlovi ommaviy axborot vositalarining diqqat markazida boʻladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=31-iyul 2014-yil|sarlavha=Style Files: Camilla Belle|url=https://www.hellomagazine.com/fashion/celebrity-style/gallery/2014073150701/camilla-belle-style-files/1/|kirish sanasi=15-iyul 2021-yil|ish=Hello!|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=9-noyabr 2015-yil|sarlavha=When to Go Lighter or Darker With Your Brows???Here's One Makeup-Artist Tip|url=https://www.glamour.com/story/when-to-go-lighter-or-darker-w|kirish sanasi=15-iyul 2021-yil|ish=Glamour|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;. U ''Teen Vogue'', ''Elle'', ''Harperʼs Bazaar'', ''Tatler'', ''Ocean Drive'', ''Glamour'', ''Nylon'', ''Vanidades'', ''Lucky'', ''ES Magazine'' va ''Genlux'' kabi koʻplab moda jurnallarining muqovasini bezaydi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Camilla Belle Magazine Cover Photos - List of magazine covers featuring Camilla Belle - FamousFix|url=https://www.famousfix.com/topic/camilla-belle/magazines|kirish sanasi=15-iyul 2021-yil|ish=FamousFix.com}}&lt;/ref&gt;. U boshqa moda tadbirlari qatorida New York moda haftaligida tez-tez mehmon boʻlib turadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=16-fevral 2016-yil|sarlavha=American Classics: Our Favorite Front Row Fashion Icons at Michael Kors|url=https://www.vogue.com/article/michael-kors-spring-2015-fashion-show-front-row|kirish sanasi=15-iyul 2021-yil|ish=Vogue|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;. U, shuningdek, [[Alberta Ferretti]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=12-yanvar 2011-yil|ism=Sharon|muallif=Clott Kanter|sarlavha=Check Out Camilla Belle on the Runway!|url=https://www.instyle.com/news/check-out-camilla-belle-runway|kirish sanasi=26-fevral 2022-yil|ish=InStyle|til=inglizcha|arxivsana=26-fevral 2022-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220226202411/https://www.instyle.com/news/check-out-camilla-belle-runway}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=20-dekabr 2010-yil|sarlavha=Alberta Ferretti to Send Camilla Belle and Other 'Real Women' Down the Runway|url=https://people.com/style/alberta-ferretti-to-send-camilla-belle-and-other-real-women-down-the-runway/|kirish sanasi=26-fevral 2022-yil|ish=people.com|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt; va [[The Heart Truth]] 's Red Dress Collection uchun model sifatida faoliyat olib borgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=31-mart 2015-yil|sarlavha=Fashion Week Transformation|url=https://www.instyle.com/awards-events/fall-fashion-week/fashion-week-transformation|kirish sanasi=26-fevral 2022-yil|ish=InStyle|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;.

Uning uslubi ''Cosmopolitan, InStyle'' va ''People'' kabi davriy nashrlardan eʼtiborga loyiq maqtovga sazovor boʻladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Nagi|ism=Ariel|sana=1-mart 2013-yil|sarlavha=Camilla Belle: Born a Fashionista|url=https://www.cosmopolitan.com/cosmo-latina/camilla-belle-interview|kirish sanasi=15-iyul 2021-yil|ish=Cosmopolitan|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=28-aprel 2015-yil|sarlavha=Camilla Belle|url=https://www.instyle.com/celebrity/camilla-belle-dress|kirish sanasi=26-fevral 2022-yil|ish=InStyle|til=inglizcha|qaralgan sana=2022-07-18|arxivsana=2022-02-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220226202411/https://www.instyle.com/celebrity/camilla-belle-dress}}&lt;/ref&gt;. 2007-yilda „''People''“ jurnali uni [[New York (shahar)|New Yorkdagi]] Mercedes Benz kuzgi moda haftaligida „Hafta moda yulduzi“ deb nomlanadi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{veb manbasi|sana=9-fevral 2007-yil|sarlavha=Camilla Belle: Fashionista of the Week|url=https://people.com/style/camilla-belle-fashionista-of-the-week/|kirish sanasi=26-fevral 2022-yil|ish=people.com|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;. Odamlar Belle „''bu haftada borgan har bir tadbirda, jumladan Maks Azria, Oskar de la Renta va Miss Oltmishda munosib va modaga mos koʻrinishga muvaffaq boʻlgan''“ deb yozishgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Belle hech qachon professional stilist bilan ishlamagan va uning oʻrniga onasini stilist deb hisoblaydi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=This 31-year-old actress still lets her mother dress her up|url=https://www.yahoo.com/lifestyle/31-old-actress-still-lets-slideshow-wp-161203851.html|kirish sanasi=15-iyul 2021-yil|ish=www.yahoo.com|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;. Oʻzining moda tanlovlarida Belle va uning onasi [[Elizabeth Taylor]] va Old Hollywooddan ilhomlangan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=12-fevral 2019-yil|sarlavha=Camilla Belle Spills the Crucial Beauty Tip She Got From Her Grandmother|url=https://www.usmagazine.com/stylish/news/camilla-belle-on-family-beauty-and-fashion-tricks/|kirish sanasi=26-fevral 2022-yil|ish=Us Weekly|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Belle [[Joe Jonas]] bilan 2008-yilning oxiridan 2009-yilning oʻrtalariga qadar uchrashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Joe Jonas Has a New Girlfriend|url=https://people.com/celebrity/joe-jonas-has-a-new-girlfriend/|kirish sanasi=6-iyul 2020-yil|ish=people.com|til=EN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=It's Official: Joe Jonas and Camilla Belle Have Split|url=https://people.com/celebrity/its-official-joe-jonas-and-camilla-belle-have-split/|kirish sanasi=6-iyul 2020-yil|ish=people.com|til=EN}}&lt;/ref&gt;. Ular [[Jonas Brothers]] guruhining „Lovebug“ klipida paydo boʻlganida uchrashishadi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. [[Taylor Swift]] Jonas uni Bellega tashlab ketganidan soʻng, ularning munosabatlari haqida „Better than Revenge“ qoʻshigʻini yozgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/ex-factor-taylor-swifts-best-songs-about-former-boyfriends-19644/better-than-revenge-39364/|sarlavha=Ex-Factor: Taylor Swift's Best Songs About Former Boyfriends|ish=[[Rolling Stone]]|sana=22-avgust 2016-yil|qaralgan sana=12-aprel 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiyasi ==
[[Fayl:Camilla_Belle_2009.jpg|thumb|Belle 2009-yil yanvar oyida Los Angelesdagi ''Push'' kinofilmi premyerasiga keladi.]]

=== Film ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Yil
!Sarlavha
!Rol
! class=&quot;unsortable&quot; |Izohlar
|-
|1995
|''{{Sortname|A|Little Princess|A Little Princess (1995 film)}}''
|Jane
|
|-
|1996
|''Poison Ivy II: Lily''
|Daphna Falk
|
|-
|1997
|''{{Sortname|The|Lost World: Jurassic Park}}''
|Cathy Bowman
|
|-
|1998
|''Practical Magic''
|Young Sally Owens
|
|-
|1998
|''{{Sortname|The|Patriot|The Patriot (1998 film)}}''
|Holly McClaren
|
|-
|1998
|''Secret of the Andes''
|Diana Willings
|
|-
|1999
|''{{Sortname|The|Invisible Circus|The Invisible Circus (film)}}''
|Phoebe OʻConnor, age 10-12
|
|-
|1999
|''Back to the Secret Garden''
|Elizabeth „Lizzy“ Buscana
|
|-
|2005
|''{{Sortname|The|Ballad of Jack and Rose}}''
|Rose Slavin
|
|-
|2005
|''{{Sortname|The|Chumscrubber}}''
|Crystal Falls
|
|-
|2005
|''{{Sortname|The|Quiet}}''
|Dot
|
|-
|2006
|''When a Stranger Calls''
|Jill Johnson
|
|-
|2007
|''The Trap''
|Hermia
|[[Qisqa metrajli film]]
|-
|2008
|''10,000 BC''
|Evolet
|
|-
|2009
|''Push''
|Kira Hollis
|
|-
|2009
|''Adrift''
|Ângela
|''À Deriva'' (Braziliyacha sarlavhasi)
|-
|2010
|''Father of Invention''
|Claire Axle
|
|-
|2010
|''Dirty Dancing 3: Capoeira Nights''
|Baby
|Qisqa metrajli film
|-
|2011
|''From Prada to Nada''
|Nora Dominguez
|
|-
|2011
|''Breakaway''
|Melissa Winters
|''Speedy Singhs'' (Hindcha sarlavhasi)
|-
|2012
|''Lovelocked''
|Cyd
|Qisqa metrajli film
|-
|2013
|''Open Road''
|Angie
|
|-
|2013
|''Zero Hour''
|Paula
|Qisqa metrajli film
|-
|2014
|''Cavemen''
|Tess
|
|-
|2014
|''Amapola''
|Ama
|
|-
|2014
|''Bald''
|Linda
|Qisqa metrajli film
|-
|2015
|''Diablo''
|Alexsandra
|
|-
|2016
|''The American Side''
|Emily Chase
|
|-
|2016
|''Sundown''
|Gaby
|
|-
|2017
|''The Mad Whale''
|Isabel Wallace
|
|-
|2022
|''10 Truths About Love''
|Carina Franklin&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Camilla Belle Finds Unexpected Romance in Trailer For Tubi Rom-Com '10 Truths About Love'|url=https://toofab.com/2022/02/08/camilla-belle-10-truths-about-love-trailer-tubi-rom-com/|kirish sanasi=25-fevral 2022-yil|ish=Toofab|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;
| &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{veb manbasi|sana=11-fevral 2022-yil|sarlavha=ʻ10 Truths About Love’: Watch the ʻtimeless’ rom-com on Tubi for Valentine’s Day|url=https://www.fox13news.com/news/10-truths-about-love-watch-the-timeless-rom-com-on-tubi-for-valentines-day|kirish sanasi=25-fevral 2022-yil|ish=Fox TV Digital Team|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Televizion rollari ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Yil
!Sarlavha
!Rol
! class=&quot;unsortable&quot; |Izohlar
|-
|1993
|''Empty Cradle''
|Sally
|[[Televizion film]]
|-
|1993
|''Trouble Shooters: Trapped Beneath the Earth''
|Jennifer Gates
|Televizion film
|-
|1994
|''Deconstructing Sarah''
|Young Elizabeth
|Televizion film
|-
|1995
|''Annie: A Royal Adventure!''
|Molly
|Televizion film
|-
|1996
|''Marshal Law''
|Boot Coleman
|Televizion film
|-
|1998
|''Walker, Texas Ranger''
|Cindy Morgan
|Epizod: „Code of the West“
|-
|1999
|''Replacing Dad''
|Mandy
|Televizion film
|-
|2000
|''The Wild Thornberrys''
|Calf (dublyaj)
|Epizod: „Where the Gauchos Roam“
|-
|2000
|''Rip Girls''
|Sydney Miller
|Televizion film
|-
|2001
|''Back to the Secret Garden''
|Lizzie Buscana
|Televizion film
|-
|2018-2019
|''[[Mickey va poygachilar|Mickey and the Roadster Racers]]''
|Almanda (dublyaj)
|Epizod: „Daisy’s Photo Finish!/Super-Charged: Daisy’s Grande Goal“&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mickey’s Thanksgiving Family Fun Race
|-
|2019
|''Dollface''
|Melyssa
|
|}

== Mukofotlar va nominatsiyalar ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; |Mukofot
! scope=&quot;col&quot; |Kategoriya
! scope=&quot;col&quot; |Nomzod film
! scope=&quot;col&quot; |Natija
|-
|1999
|Young Artist Award
|Best Performance in a TV Drama Series — Guest Starring Young Actress
|''Walker, Texas Ranger''
|{{Nom}}
|-
|1999
|Young Artist Award
|Best Performance in a Feature Film — Supporting Young Actress
|''Practical Magic''
|{{Nom}}
|-
|2000
|Young Artist Award
|Best Performance in a TV Movie or Pilot — Supporting Young Actress
|''Replacing Dad''
|{{Nom}}
|-
|2001
|Young Artist Award
|Best Performance in a TV Movie (Drama) — Leading Young Actress
|''Rip Girls''
|{{Nom}}
|-
|2005
|Gotham Awards
|Breakthrough Actor
|''The Ballad of Jack and Rose''
|{{Nom}}
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==

* {{IMDbda kishi|0004741}}
* [http://instagram.com/camillabelle Camilla Belle [[Instagram]] sahifasi ]

{{DEFAULTSORT:Belle, Camilla}}
[[Turkum:Amerikalik televideniye aktrisalari]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Amerikalik aktrisalar]]
[[Turkum:Amerikalik bola aktrisalar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktrisalar]]</text>
      <sha1>onf5fjr5r1oj2r5jngs2p2dibtnfk2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chris Sutton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753522</id>
    <revision>
      <id>6121734</id>
      <parentid>5765802</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9924" sha1="rp2fps81o9r0y9hy39g6ak4wf5du3fv" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Chris Sutton|tasvir=Sutton, Chris.jpg|izoh=Sutton, 2019|toʻliqism=Christopher Roy Sutton{{Hugman|19077|accessdate=12 March 2017}}&lt;/ref&gt;|tavallud_sana={{birth date and age|1973|3|10|df=y}}|tavallud_joyi=[[Nottingham]], England|boʻyi=6 ft 3 in&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0,,12306~6845,00.html |title=Player profile: Chris Sutton |publisher=Premier League |access-date=10 August 2011 |arxivsana=2012-10-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20121004141923/http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0,,12306~6845,00.html }}&lt;/ref&gt;|pozitsiya=Hujumchi|yoshlikklublari1=|yoshlikyillari1=|yillar1=1991–1994|klublar1=[[Norwich City F.C.|Norwich City]]|isht1=102|gollar1=35|yillar2=1994–1999|klublar2=[[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]]|isht2=130|gollar2=47|yillar3=1999–2000|klublar3=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|isht3=28|gollar3=1|yillar4=2000–2006|klublar4=[[Celtic F.C.|Celtic]]|isht4=130|gollar4=63|klublar5=[[Birmingham City F.C.|Birmingham City]]|yillar5=2006|isht5=10|gollar5=1|yillar6=2006–2007|klublar6=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|isht6=8|gollar6=1|yillar7=2012|klublar7=[[Wroxham F.C.|Wroxham]]|isht7=1|gollar7=0|milliyyillar1=1992–1994|milliyyillar2=1994|milliyyillar3=1997|milliyjamoa1=[[England national under-21 football team|England U21]]|milliyjamoa2=[[England B national football team|England B]]|milliyjamoa3=[[England national football team|England]]|milliyisht1=13|milliyisht2=2|milliyisht3=1|milliygollar1=1|milliygollar2=0|milliygollar3=0|medallar=|boshliqyillar1=2009–2010|boshliqklublar1=[[Lincoln City F.C.|Lincoln City]]}}

'''Christopher Roy Sutton''' (1973-yil 10-martda tug'ilgan) - ingliz sobiq professional [[Futbol|futbolchisi]] va murabbiyi. Keyinchalik u BT Sport uchun pundit va sharhlovchi bo'lib, muntazam ravishda Shotlandiya futbolini yoritish ustida ishladi. U hozirda [[BBC]] Radio 5 Liveda ekspert va vaqti-vaqti bilan o'yin sharhlovchisi hisoblanadi.

U 1991-yildan 2007-yilgacha [[:en:Norwich_City_F.C.|Norwich City]], [[:en:Blackburn_Rovers_F.C.|Blackburn Rovers]], [[:en:Chelsea_F.C.|Chelsea]], [[:en:Celtic_F.C.|Celtic]], [[:en:Birmingham_City_F.C.|Birmingham City]] va [[:en:Aston_Villa_F.C.|Aston Villa]] klublarida hujumchi sifatida o'ynagan. Sutton Angliya va Shotlandiya Premer-ligalarida 16 yil davomida 400 dan ortiq liga o'yinlarida 150 dan ortiq gol urgan. U bir marta [[Angliya milliy futbol terma jamoasi|Angliya terma]] jamoasida o'ynagan.

Sutton asosan yarim himoyada yoki hujumda o'ynadi. Juda jismoniy o'yinchi bo'lgan Sutton butun faoliyati davomida juda sermahsul gol muallifi bo'lgan va Angliya Premer-ligasining 1997-98-yilgi mavsumida ( Dion Dublin va Maykl Ouen bilan) birgalikda eng yaxshi to'purar bo'lgan.

2009-yil sentabr oyida Sutton Linkoln City menejeri etib tayinlandi, biroq o'n ikki oy o'tib shaxsiy sabablarga ko'ra iste'foga chiqdi. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=28 September 2010 |title=Manager Chris Sutton leaves Lincoln City |publisher=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/lincoln_city/9043871.stm |access-date=28 September 2010}}&lt;/ref&gt; 2012-yilda u qisqa muddatga nafaqaga chiqdi va ligaga kirmaydigan Wroxham uchun maydonga tushdi. &lt;ref name=&quot;edp&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=8 October 2012 |title=Wroxham 2, Tilbury 3: Former Norwich City striker Chris Sutton back in action with Yachtsmen |work=Eastern Daily Press |url=https://www.edp24.co.uk/sport/wroxham-2-tilbury-3-former-norwich-city-striker-chris-sutton-533448 |access-date=9 January 2021}}&lt;/ref&gt;

== O'yin karyerasi ==

=== Norvich City (1991–1994) ===
U o'z faoliyatini Norvich Cityda, dastlab [[Yarim himoyachi|markaziy yarim himoyachi]] sifatida boshlagan, undan oldin menejer Deyv Stringer tomonidan hujumchiga aylantirilgan. U 1991-yil 4-may kuni birinchi divizionda &quot;Kuinz Park Reynjers&quot; ga qarshi o'yinda (1:0) debyut qilgan.
Stringerning 1991–92-yillardagi so'nggi mavsumida &quot;Norvich&quot; [[Angliya kubogi|Angliya kubogining]] yarim finalchisi bo'ldi va Sutton asta-sekin asosiy jamoaga aylandi. O'sha mavsumda Sutton 21 ta o'yinda maydonga tushib, 2 ta gol urgan. &lt;ref name=&quot;sporting-heroes1&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sporting-heroes.net/football-heroes/displayhero_club.asp?HeroID=43920|sarlavha=Chris Sutton - Norwich City FC - Football-Heroes.net|nashriyot=Sporting-heroes.net|kirish sanasi=13 January 2010}}&lt;/ref&gt;

== Shaxsiy hayoti ==
Sutton [[Nottingem|Nottingemda]] tug'ilgan, ilgari Norwich City futbolchisi Mayk Suttonning o'g'li. &lt;ref name=&quot;Sutton - the facts&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=9 July 2000 |title=Sutton – the facts |publisher=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/celtic/825710.stm |access-date=4 February 2009}}&lt;/ref&gt; Uning ukasi Jon ham futbolchi bo'ldi va Angliya va Shotlandiyada bir qator klublarda o'ynadi. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Gordon |first=Phil |date=8 April 2007 |title=Rangers wary of the Sutton curse |work=The Independent on Sunday |location=London |url=https://link.gale.com/apps/doc/A161712029/STND?u=wikipedia&amp;sid=bookmark-STND&amp;xid=cc135c13 |url-access=subscription |access-date=12 August 2021 |via=Gale OneFile: News}}&lt;/ref&gt; Bolaligida u Nottingemshirdagi Sharqiy Leykdan Norfolkdagi Horsfordga ko'chib o'tgan. &lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=eBMjAwAAQBAJ&amp;pg=PT21|title=Paradise And Beyond: My Autobiography|first=Chris|last=Sutton|publisher=Black &amp; White|location=Edinburgh|date=2011|page=21|isbn=978-1-84502-401-7}}&lt;/ref&gt;

2007-yil fevral holatiga ko'ra, Sutton uylangan, besh farzandi bor. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Fletcher |first=Paul |date=14 February 2007 |title=Sutton to play again, says agent |publisher=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/aston_villa/6361097.stm |access-date=4 February 2009}}&lt;/ref&gt;

Futboldan ketganidan so'ng, Sutton sportchi bo'lib qoldi va EAPLda Norvich Kriket klubida kriket o'ynadi. &lt;ref name=&quot;Sutton regrets no Norwich return&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=22 May 2008 |title=Sutton regrets no Norwich return |publisher=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/n/norwich/7414606.stm |access-date=4 February 2009}}&lt;/ref&gt;

2000-yil iyul oyida Sutton umumiy hujumda ikkita ayblovda ayblangan va restoran tashqarisida boshqa odamning yuziga tupurgan voqeadan keyin 300 funt sterling miqdorida jarimaga tortilgan. &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=12 July 2000 |title=Soccer player spat at trainee lawyer |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1348068/Soccer-player-spat-at-trainee-lawyer.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=14 December 2012 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1348068/Soccer-player-spat-at-trainee-lawyer.html |archive-date=12 January 2022}}&lt;/ref&gt;

== Karyera statistikasi ==

=== Klub ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Mavsum, yil va turnir bo'yicha urilgan gollar
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Milliy kubok
! colspan=&quot;2&quot; |Liga kubogi
! colspan=&quot;2&quot; |Yevropa
! colspan=&quot;2&quot; |Boshqa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Bo'linma
!O'yinlar
!Gollar
!O'yinlar
!Gollar
!O'yinlar
!Gollar
!O'yinlar
!Gollar
!O'yinlar
!Gollar
!O'yinlar
!Gollar
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |Norwich City
|1990–91&lt;ref name=&quot;ENFA&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.enfa.co.uk/playersearch.php|sarlavha=Player search: Sutton, CR (Chris)|ish=English National Football Archive|kirish sanasi=1 March 2020|qaralgan sana=2022-07-21|arxivsana=2021-01-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210102130637/http://www.enfa.co.uk/playersearch.php}}&lt;/ref&gt;
|First Division
|2
|0
|0
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|0
|0
|2
|0
|-
|1991–92&lt;ref name=&quot;ENFA&quot; /&gt;
|First Division
|21
|2
|6
|3
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|0
|0
|29
|5
|-
|1992–93&lt;ref name=&quot;ENFA&quot; /&gt;
|Premier League
|38
|8
|2
|0
|3
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|43
|10
|-
|1993–94&lt;ref name=&quot;ENFA&quot; /&gt;
|Premier League
|41
|25
|2
|2
|4
|1
|6
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|53
|28
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!102
!35
!10
!5
!9
!3
!6
!0
! colspan=&quot;2&quot; |—
!127
!43
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |Blackburn Rovers
|1994–95&lt;ref name=&quot;ENFA&quot; /&gt;
|Premier League
|40
|15
|2
|2
|4
|3
|2
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|48
|21
|-
|1995–96&lt;ref name=&quot;ENFA&quot; /&gt;
|Premier League
|13
|0
|0
|0
|3
|1
|6
|1
|0
|23
|1
|-
|1996–97
|Premier League
|25
|11
|2
|0
|2
|1
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|29
|12
|-
|1997–98
|Premier League
|35
|18
|4
|2
|2
|1
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|41
|21
|-
|1998–99
|Premier League
|17
|3
|1
|0
|1
|1
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|20
|4
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!130
!47
!9
!4
!12
!7
!9
!1
!1
!0
!161
!59
|-
|[[Chelsea F.C.|Chelsea]]
|1999–2000
|Premier League
|28
|1
|4
|1
|0
|0
|7
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|39
|3
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |Celtic
|2000–01
|Scottish Premier League
|24
|11
|4
|0
|3
|2
|4
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|35
|14
|-
|2001–02
|Scottish Premier League
|18
|4
|2
|0
|2
|0
|8
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
|30
|7
|-
|2002–03
|Scottish Premier League
|28
|15
|1
|0
|2
|0
|12
|4
| colspan=&quot;2&quot; |—
|43
|19
|-
|2003–04
|Scottish Premier League
|25
|19
|4
|2
|1
|0
|14
|7
| colspan=&quot;2&quot; |—
|44
|28
|-
|2004–05
|Scottish Premier League
|27
|12
|5
|3
|0
|0
|5
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|37
|16
|-
|2005–06
|Scottish Premier League
|8
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|10
|2
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!130
!63
!16
!5
!9
!2
!44
!16
! colspan=&quot;2&quot; |—
!199
!86
|-
|Birmingham City
|2005–06
|Premier League
|10
|1
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|11
|1
|-
|Aston Villa
|2006–07
|Premier League
|8
|1
|0
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|9
|1
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!
!408
!148
!40
!15
!31
!12
!66
!18
!1
!0
!546
!193
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Sutton, Chris}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Angliyalik erkak futbolchilari]]</text>
      <sha1>rp2fps81o9r0y9hy39g6ak4wf5du3fv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simão Sabrosa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>756666</id>
    <revision>
      <id>6121947</id>
      <parentid>6087436</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tewayev</username>
        <id>117920</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kichik tuzatish: imlo standartlashtirildi</comment>
      <origin>6121947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9554" sha1="saqpzgduvwsm2fo6pynn364nnmtct6m" xml:space="preserve">
'''Simão Pedro Fonseca Sabrosa''' (1979-yil 31-oktyabrda tugʻilgan), Simão nomi bilan tanilgan - portugaliyalik sobiq [[Futbol|futbolchi]], u asosan [[Yarimhimoyachi (futbol)|chap qanot himoyachisi]] sifatida oʻynagan.

Oʻz mamlakatida mamlakatning uchta eng yirik jamoalaridan ikkitasi - Benfika va [[Sporting (futbol klubi)|Sporting]]&lt;nowiki/&gt;da oʻynagan, u professional faoliyatining bir necha yilini Ispaniyada, xususan, [[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]]&lt;nowiki/&gt;da oʻtkazgan. U birinchi klub bilan 2004-05-yilgi milliy chempionatda va 2010-yilgi Yevropa ligasida uchinchi oʻrinda gʻalaba qozondi va boshqa mukofotlar qatorida; U 9 mavsum davomida Primeirada jami 225 ta oʻyin oʻtkazdi va 87 ta gol urdi, [[La Liga|La Ligada]] 219 ta oʻyin oʻtkazdi va [[FC Barcelona|Barselona]], Atletiko va Espanyol safida 26 ta gol kiritdi.

== Jamoalardagi faoliyati ==

=== Sporting ===
Vila Realda tugʻilgan Simão oʻz faoliyatini [[Sporting (futbol klubi)|Sporting]] CPda boshlagan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Farinha |first=Rui |date=30 March 2007 |title=Da Escola Diogo Cão para o estrelato da Luz |language=pt |trans-title=From the Diogo Cão School to the Luz stardom |work=[[Jornal de Notícias]] |url=https://www.jn.pt/arquivo/2007/da-escola-diogo-cao-para-o-est-relato-da-luz-696418.html |access-date=7 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://rr.sapo.pt/2016/09/13/sporting/figo-destaca-valor-da-academia-de-alcochete/noticia/63536/|sarlavha=Figo destaca valor da academia de Alcochete|nashriyot=[[Rádio Renascença]]|til=pt|sana=13 September 2016|kirish sanasi=8 April 2020}}&lt;/ref&gt;.

Ikki yillik faoliyati davomida u asosiy jamoa bilan 62 ta raqobatli oʻyin oʻtkazdi, uning birinchi goli debyutida bor-yoʻgʻi 17 tasida Salgueirosga qarshi safarda 3:0 hisobida gʻalaba qozondi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.uefa.com/news/newsid=180023.html|sarlavha=City diary: Lisbon|nashriyot=UEFA|ism=Hugo|muallif=Pietra|sana=17 May 2004|kirish sanasi=2 January 2010|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170131232431/http://www.uefa.com/news/newsid=180023.html|arxivsana=31 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://maisfutebol.iol.pt/geral/benfica/simao-100-jogos-na-i-liga-a-estreia-de-sonho-1996-97|sarlavha=Simão, 100 jogos na I Liga: a estreia de sonho (1996/97)|nashriyot=Mais Futebol|til=pt|sana=14 February 2003|kirish sanasi=8 April 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== Barselona ===
Simão 1999-yili mavsum oraligʻida 10 million funt sterling evaziga [[FC Barcelona|Barselona]]&lt;nowiki/&gt;ga koʻchib oʻtdi.

2001-yilda, Lui van Gal boshchiligidagi ispan klubida nisbatan past darajadagi ishlaganidan soʻng, Simão Sportingga qaytish istagi haqida gapirdi&lt;ref name=&quot;Ultimatum&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/840227.stm|sarlavha=Sabrosa offers Barcelona ultimatum|nashriyot=[[BBC Sport]]|sana=18 July 2000|kirish sanasi=2 January 2010|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100611012002/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/840227.stm|arxivsana=11 June 2010}}&lt;/ref&gt;. Biroq u shahardagi raqibi SL Benfika bilan 12 million yevro evaziga shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=332756.html|sarlavha=Miccoli to lead Benfica line|nashriyot=UEFA|sana=31 August 2005|kirish sanasi=15 April 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121110011505/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=332756.html|arxivsana=10 November 2012}}&lt;/ref&gt;.

=== Benfika ===
Simão bir zumda yangi jamoasi sifatida muxlislarning sevimlisiga aylandi va tezda sardorlik maqomiga ega boʻldi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=27 July 2001 |title=O Benfica de Simão |language=pt |trans-title=Simãoʻs Benfica |work=[[Record (newspaper)|Record]] |url=http://www.record.xl.pt/opiniao/interior.aspx?content_id=93939 |url-status=live |access-date=25 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630073653/http://www.record.xl.pt/opiniao/interior.aspx?content_id=93939 |archive-date=30 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 September 2003 |title=Simão é o capitão |language=pt |trans-title=Simão is the captain |work=Record |url=http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=174105 |url-status=live |access-date=25 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630073809/http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=174105 |archive-date=30 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=19 March 2007 |title=Simão até ao fim |language=pt |trans-title=Simão until the end |work=Record |url=http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=300040 |url-status=live |access-date=25 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630073740/http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=300040 |archive-date=30 June 2015}}&lt;/ref&gt;. Bundan tashqari, olti yillik faoliyati davomida u har doim ularning eng yaxshi toʻpurari sifatida yakunlandi, shuningdek, global ichki jadvallarda yuqori oʻrinlarni egalladi, ayniqsa 2002-03-yilgi mavsumida u Primeira Liga va karyerasidagi eng yaxshi 18 ta gol urdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 June 2003 |title=Em nome de Simão |language=pt |trans-title=In the name of Simão |work=Record |url=http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=162613 |url-status=live |access-date=25 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630074109/http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=162613 |archive-date=30 June 2015}}&lt;/ref&gt;.


== Karyera statistikasi ==

=== Klub ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Cup
! colspan=&quot;2&quot; |Boshqa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Boʻlinma
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyinlar
!Gollar
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Sporting (futbol klubi)|Sporting]]
|1996–97
| rowspan=&quot;3&quot; |Primeira Liga
|2
|1
|1
|0
|0
|0
|3
|1
|-
|1997–98
|21
|1
|3
|0
|2
|0
|26
|1
|-
|1998–99
|30
|10
|1
|0
|2
|0
|33
|10
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!53
!12
!5
!0
!4
!0
!62
!12
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[FC Barcelona|Barcelona]]
|1999–2000&lt;ref name=&quot;BD&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.bdfutbol.com/en/j/j2515.html|sarlavha=Simao: Simao Pedro Fonseca Sabrosa|nashriyot=BDFutbol|kirish sanasi=28 June 2015|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150518205533/http://www.bdfutbol.com/en/j/j2515.html|arxivsana=18 May 2015}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[La Liga]]
|21
|1
|4
|0
|7
|0
|32
|1
|-
|2000–01&lt;ref name=&quot;BD&quot; /&gt;
|25
|2
|4
|1
|9
|0
|38
|3
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!46
!3
!8
!1
!16
!0
!70
!4
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |Benfica
|2001–02
| rowspan=&quot;6&quot; |Primeira Liga
|26
|11
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|27
|11
|-
|2002–03
|33
|18
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|33
|18
|-
|2003–04
|31
|12
|4
|1
|10
|2
|45
|15
|-
|2004–05
|34
|15
|4
|3
|10
|4
|48
|22
|-
|2005–06
|24
|8
|3
|2
|8
|2
|35
|12
|-
|2006–0
|24
|11
|3
|1
|12
|4
|39
|16
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!172
!75
!15
!7
!40
!12
!227
!94
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Atlético Madrid]]
|2007–08&lt;ref name=&quot;BD&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |La Liga
|30
|7
|3
|0
|8
|3
|41
|10
|-
|2008–09&lt;ref name=&quot;BD&quot; /&gt;
|33
|7
|3
|0
|8
|2
|44
|9
|-
|2009–10&lt;ref name=&quot;BD&quot; /&gt;
|34
|2
|8
|3
|17
|2
|59
|7
|-
|2010–11&lt;ref name=&quot;BD&quot; /&gt;
|16
|4
|1
|1
|7
|1
|24
|6
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!113
!20
!15
!4
!40
!8
!168
!32
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Beşiktaş
|2010–11
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Turkiya oliy ligasi|Süper Lig]]
|15
|5
|5
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
|20
|8
|-
|2011–12
|31
|3
|2
|0
|9
|2
|42
|5
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!46
!8
!7
!3
!9
!2
!62
!13
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Espanyol
|2012–13&lt;ref name=&quot;BD&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |La Liga
|26
|3
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|27
|3
|-
|2013–14
|34
|0
|2
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
|36
|2
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!60
!3
!3
!2
! colspan=&quot;2&quot; |—
!63
!5
|-
|NorthEast United
|2015
|[[Hindiston Superligasi|Indian Super League]]
|10
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|10
|3
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!
!500
!124
!53
!18
!103
!19
!656
!161
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar == 
{{Commons category}}
*{{ForaDeJogo}}
*{{BDFutbol}}
*{{NFT player}}
*{{FIFA player}}

{{Portugaliya toʻpurarlari}}

{{DEFAULTSORT:Simao Sabrosa}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1979-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Portugaliyalik erkak futbolchilari]]
[[Turkum:Futboldagi erkak qanot yarim himoyachilari]]
[[Category:FC Barcelona futbolchilari]]
[[Category:Atlético Madrid futbolchilari]]
[[Category:RCD Espanyol futbolchilari]]
[[Category:Sporting CP futbolchilari]]
[[Category:S.L. Benfica futbolchilari]]
[[Category:Beşiktaş J.K. futbolchilari]]
[[Category:NorthEast United FC futbolchilari]]
[[Turkum:Hindiston Superligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Turkiya Super Ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:La Liga oʻyinchilari]]
[[Turkum:Primeira Liga futbolchilari]]
[[Turkum:UEFA Yevropa Ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar]]
[[Turkum:Portugaliya terma jamoasi futbolchilari]]
[[Turkum:Portugaliya U21 terma jamoasi futbolchilari]]
[[Turkum:Portugaliya yoshlar terma jamoasi futbolchilari]]
[[Turkum:UEFA Yevro 2004 oʻyinchilari]]
[[Turkum:UEFA Yevro 2008 oʻyinchilari]]
[[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2006 oʻyinchilari]]
[[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2010 oʻyinchilari]]
[[Turkum:Portugaliyalik muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Ispaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Turkiyadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Hindistondagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]</text>
      <sha1>saqpzgduvwsm2fo6pynn364nnmtct6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karen Fukuhara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>757730</id>
    <revision>
      <id>6121649</id>
      <parentid>6079373</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T00:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PaulLim11</username>
        <id>263353</id>
      </contributor>
      <comment>Image</comment>
      <origin>6121649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10257" sha1="1qrwsno1u5g6tkfrdry0chr5mweufh0" xml:space="preserve">'''Karen Fukuhara''' ([[yaponcha]]: 福原かれん, ''Fukuhara Karen''; 10-fevral, 1992-yilda tugʻilgan)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Regensdorf |first=Laura |date=5-avgust 2016-yil |title=Meet Karen Fukuhara, ''Suicide Squad''{{'s}} Karate-Trained Breakout Star |work=[[Vogue (jurnal)|Vogue]] |url=https://www.vogue.com/article/suicide-squad-actress-karen-fukuhara-fitness-karate-martial-arts-skin-care |access-date=20-avgust 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Andrea|ism=Mandell|sana=15-fevral 2017-yil|sarlavha=Attention, Hollywood: It's time to give these 11 Asian stars their due|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/02/15/hollywood-oscars-asian-breakout-stars-diversity/97858328/|kirish sanasi=15-sentabr 2020-yil|ish=USA TODAY|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt; — amerikalik aktrisa, 2016-yilda „[[Suicide Squad (film)|Suicide Squad]]“ nomi superqahramon filmidagi Tatsu Yamashiro/Katana va Amazon Primening „The Boys“ (2019-yildan hozirgacha) original serialidagi Kimiko Miyashiro rollari bilan tanilgan. Fukuhara shuningdek, Netflixdagi „She-Ra and the Princesses of Power“ serialida Glimmer va „Kipo and the Age of Wonderbeasts“da Kipo obrazlariga ovoz berganligi bilan tanilgan.

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Karen Fukuhara
 | izoh                 = Fukuhara 2026-yilda
 | portret              = Karen Fukuhara at 53rd Saturn Awards 2026.jpg
 | tavsif               = Fukuhara 2016-yil [[San Diego Comic-Con]]da
 | tavallud sanasi      = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1992|02|10}}
 | tavallud joyi        = [[Los Anjeles]], [[Kaliforniya]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]
 | bilimi               = [[Kaliforniya Universiteti]], [[Los Anjeles]] (Sanʼat bakalavri: BA)
 | kasbi                = Aktrisa
 | faoliyat_yillari     = 2016-yildan hozirgacha
 | turmush oʻrtogʻi     = 
}}

== Yoshlik va taʼlimi ==
Fukuhara [[Los Anjeles|Los-Anjelesda]] yapon ota-ona oilasida tugʻilgan. Uning [[Ona tili|birinchi tili]] [[Yapon tili|yapon]] tili boʻlib, u shanba kunlari yapon tili maktabiga 11 yil davomida qatnashgan&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;. Uning ukasi bor&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Fukuhara oʻrta maktabda [[karate]] bilan shugʻullana boshladi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; va kollejga borishdan oldin jigarrang kamarga ega boʻldi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Fukuhara Yaponiyadagi [[Enechkey|NHK]] telekanalida sport shousida muxbir sifatida ishlagan vaqtida Los-Anjelesdagi Kaliforniya universitetida (UCLA) tahsil olgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.mochimag.com/mochi-magazine/young-superstar-karen-fukuhara-joins-suicide-squad-with-a-mission|sarlavha=Young Superstar Karen Fukuhara Joins Suicide Squad with a Mission|ish=Mochi Magazine|til=inglizcha|qaralgan sana=15-dekabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. U Medleys a capella guruhining aʼzosi edi, uning bitiruvchilari hamkasbi aktrisa Kelli Mari Tranni oʻz ichiga oladi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Next Big Thing: 'Suicide Squad's' Karen Fukuhara Explains Her Tattoo From Margot Robbie|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/next-big-thing-suicide-squads-912173|kirish sanasi=15-dekabr 2019-yil|ish=The Hollywood Reporter|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Karen Fukuhara '14 {{!}}|url=https://alumni.ucla.edu/class-notes/karen-fukuhara-14/|kirish sanasi=15-dekabr 2019-yil|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;. Fukuhara 2014-yilda UCLAni sotsiologiyada sanʼat bakalavri va teatr yoʻnalishi boʻyicha tamomlagan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Faoliyati ==
[[Fayl:Karen Fukuhara - LACC 2023.jpg|thumb|Fukuhara 2023-yilda]]
Fukuhara oʻrta maktabda koʻngilochar industriyada oʻz karyerasini [[Disney Channel|Disney kanalida]] qisqa shakldagi koʻngilochar yangiliklar dasturi boʻlgan ''Movie Surfers'' dasturiga boshlovchi sifatida tayinlanganida boshlagan&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

Aktyorlik debyutidan oldin Fukuhara turli xil yarim kunlik ishlarda, jumladan [[Tarjima|tarjimon]], [[taglavha]]lar muharriri va reggi mavzusidagi sushi restoranida ofitsiant sifatida ishlagan.

2016-yilda Fukuharaning 2016-yil avgust oyida chiqqan [[DC Comics]] superqahramoni „''[[Suicide Squad (film)|Suicide Squad]]''“ filmidagi Katana rolida debyuti suratga olindi&lt;ref name=&quot;CastTelegraph&quot;&gt;{{Veb manbasi|ism=Rebecca|muallif=Hawkes|sarlavha=Suicide Squad: everything you need to know|url=https://www.telegraph.co.uk/film/suicide-squad/spoilers-rumours-news-cast-jared-leto-margot-robbie/|nashriyot=[[The Daily Telegraph]]|ish=telegraph.co.uk|sana=26-may 2015-yil|qaralgan sana=26-yanvar 2016-yil|arxivsana=6-iyun 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150606161013/http://www.telegraph.co.uk/film/suicide-squad/spoilers-rumours-news-cast-jared-leto-margot-robbie/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CastCollider&quot;&gt;{{Veb manbasi|ism=Dave|muallif=Trumbore|sarlavha=Suicide Squad Cast Reveals First Trailer At Comic-Con|url=https://collider.com/suicide-squad-comic-con-panel-recap-trailer/#trailer-description|nashriyot=[[Collider (vebsayt)|Collider]]|sana=11-iyul 2015-yil|qaralgan sana=26-yanvar 2016-yil|arxivsana=12-iyul 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150712215842/http://collider.com/suicide-squad-comic-con-panel-recap-trailer/}}&lt;/ref&gt;. Oldin jang sanʼatlari boʻyicha tajribaga ega boʻlsa-da, Fukuhara qilichni toʻgʻri ishlatishni oʻrganish uchun ikki oygacha tayyorgarlikdan oʻtgan&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;.

2019-yilda Fukuhara ''Stray''da paydo boʻldi (Kristin Vuds, Miyavi va Ross Partridge bilan birga)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Hipes|ism=Patrick|sarlavha=Christine Woods, 'Suicide Squad's Karen Fukuhara &amp; More Join 'Sleight' Team's 'Stray'|url=https://www.facebook.com/KarenFukuharaOfficial/posts/377121449295367|ish=Deadline Hollywood|qaralgan sana=4-dekabr 2016-yil|sana=2-dekabr 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

Fukuhara „Craig of the Creek“ [[Cartoon Network|multfilmlar tarmogʻi]] seriyasida kanalizatsiya malikasi va Alexis qahramonlariga ovoz berdi. 2018-yilda u 1985-yilgi animatsion teleserialning qayta boshlangan „''She-Ra and the Princesses of Power“'' filmida Glimmer ovozini berishni boshladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://deadline.com/2018/05/she-ra-and-the-princesses-of-power-aimee-carrero-karen-fukuhara-sandra-oh-cast-1202394185/|sarlavha='She-Ra And the Princesses Of Power': Aimee Carrero, Karen Fukuhara, Sandra Oh Among Voice Cast|muallif=Petski|ism=Denise|sana=18-may 2018-yil|ish=Deadline|til=inglizcha|qaralgan sana=3-sentabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt;.

2019-yilda u xuddi shu nomdagi komiksga asoslangan Amazon Prime seriali „''The Boys“da'' Kimiko rolini o‘ynay boshladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Petski|ism=Denise|sana=21-mart 2018-yil|sarlavha='The Boys': 'Suicide Squad's Karen Fukuhara Cast In Amazon's Superhero Drama Series|url=https://deadline.com/2018/03/the-boys-karen-fukuhara-cast-amazon-superhero-drama-series-1202350607/|kirish sanasi=3-sentabr 2019-yil|ish=Deadline}}&lt;/ref&gt;.

2020-yilda u „''Kipo and the Age of Wonderbeasts“da'' bosh qahramonini ijro etdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Ramos|ism=Dino-Ray|sana=12-dekabr 2019-yil|sarlavha='Kipo And The Age Of Wonderbeasts': Karen Fukuhara, Sterling K. Brown, Dan Stevens And More Set For Animated Series|url=https://deadline.com/2019/12/kipo-and-the-age-of-wonderbeasts-karen-fukuhara-sterling-k-brown-dan-stevens-netflix-animated-series-dreamworks-animation-1202808149/|kirish sanasi=15-sentabr 2020-yil|ish=Deadline|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;. Serial Kipo nomli qisqa muddatli [[veb-komiks]]ga asoslangan edi.

== Filmografiyasi ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Film
|-
! Yil
! Sarlavha
! Rol
! class=&quot;unsortable&quot; | Izohlar
|-
| 2016
| ''[[Suicide Squad (film)|Suicide Squad]]''
| Tatsu Yamashiro/Katana
|
|-
| 2017
| ''The Lost''
| Laura Baker
| Qisqa metrajli film
|-
| 2019
| ''Stray''
| Nori
|
|-
| 2020
| ''Bobbleheads: The Movie''
| Ikioi (ovoz)
| Toʻgʻridan-toʻgʻri DVDga
|-
| 2022
| ''Bullet Train''
|
| Post-ishlab chiqarish
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Televizion
! Yil
! Sarlavha
! Rol
! class=&quot;unsortable&quot; | Izohlar
|-
| 2018-present
| ''Craig of the Creek''
| Kanalizatsiya malikasi, Alexis (ovoz)
| Takroriy; 11 epizod
|-
| 2018-2020
| ''She-Ra and the Princesses of Power''
| Glimmer (ovoz)&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://ew.com/tv/2018/05/18/she-ra-netflix-cast-photo-reveal/|title=She-Ra gets a makeover! A first look at the new Netflix series and meet the cast|publisher=Entertainment Weekly|access-date=18-may 2018-yil|arxivsana=19-may 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180519012337/https://ew.com/tv/2018/05/18/she-ra-netflix-cast-photo-reveal/}}&lt;/ref&gt;
| Doimiy seriallar; 48 epizod
|-
| 2019-present
| ''The Boys''
| Kimiko Miyashiro/Ayol&lt;ref name=&quot;Kimiko&quot;&gt;{{veb manbasi|last1= Petski|first1=Denise|title='The Boys': 'Suicide Squad's Karen Fukuhara Cast In Amazon's Superhero Drama Series|url=https://deadline.com/2018/03/the-boys-karen-fukuhara-cast-amazon-superhero-drama-series-1202350607/|website=Deadline|access-date=March 21, 2018|date=21-mart 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
| Doimiy seriallar; 21 epizod
|-
| 2020
| ''Kipo and the Age of Wonderbeasts''
| Kipo Oak (ovoz)
| Bosh rol; 30 epizod
|-
| 2021
| ''Star Wars: Visions''
| F (ovoz)
| Qisqa metrajli film: ''The Village Bride'': Ingliz tilidagi dublyaj&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|date=17-avgust 2021-yil|title=Stunning New Star Wars: Visions Trailer Debuts|url=https://www.starwars.com/news/star-wars-visions-trailer-and-cast|access-date=August 17, 2021|website=StarWars.com|language=inglizcha}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ''Archer''
| Reiko (ovoz)
| 1 epizod: Dingo, baby, et cetera
|}

=== Videooʻyinlar ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Yil
! Sarlavha
! Ovoz roli
! class=&quot;unsortable&quot; | Izohlar
|-
| 2022
| ''The Callisto Protocol''
| Danny Nakamura
| &lt;ref&gt;{{veb manbasi |date=1-iyul 2022-yil|title='THE CALLISTO PROTOCOL' CREATOR SAYS IT'S WAY SCARIER THAN 'DEAD SPACE'|access-date=12-iyul 2022-yil| url = https://www.inverse.com/gaming/callisto-protocol-scarier-than-dead-space}}&lt;/ref&gt;
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* {{IMDbda kishi|7250922}}
* {{Twitter}}
{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Fukuhara, Karen}}
[[Turkum:Amerikalik ovoz aktrisalari]]
[[Turkum:Amerikalik televideniye aktrisalari]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1992-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktrisalar]]
[[Turkum:Amerikalik aktrisalar]]</text>
      <sha1>1qrwsno1u5g6tkfrdry0chr5mweufh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christian Wilhelmsson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>758540</id>
    <revision>
      <id>6121742</id>
      <parentid>6076301</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14250" sha1="bguxhglslip40z7g4uymdaaxhgj0y0t" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Christian Wilhelmsson|tasvir=Christian Wilhelmsson Euro 2012 vs France.jpg|izoh=|toʻliqism=Christian Ulf Wilhelmsson|tavallud_sana={{birth date and age|1979|12|8|df=y}}|tavallud_joyi=[[Malmö]], Shvetsiya|boʻyi=1.77 m|pozitsiya=[[Yarim himoyachi]]|joriyklub=|klubraqami=|yoshlikyillari1=1988—1997|yoshlikklublari1=[[Mjällby AIF]]|yillar1=1997—1999|klublar1=[[Mjällby AIF]]|isht1=52|gollar1=11|yillar2=2000—2003|klublar2=[[Stabæk Fotball|Stabæk]]|isht2=84|gollar2=25|yillar3=2003—2006|klublar3=[[R.S.C. Anderlecht|Anderlecht]]|isht3=90|gollar3=13|yillar4=2006—2008|klublar4=[[FC Nantes|Nantes]]|isht4=13|gollar4=0|yillar5=2007|klublar5=→ [[A.S. Roma|Roma]] (Ijara)|isht5=19|gollar5=1|yillar6=2007—2008|klublar6=→ [[Bolton Wanderers F.C.|Bolton Wanderers]] (Ijara)|isht6=8|gollar6=0|yillar7=2008|klublar7=→ [[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]] (Ijara)|isht7=15|gollar7=1|yillar8=2008—2012|klublar8=[[Al-Hilal FC|Al-Hilal]]|isht8=69|gollar8=24|yillar9=2011—2012|klublar9=→ [[Al Ahli SC (Doha)|Al Ahli]] (Ijara)|isht9=11|gollar9=0|yillar10=2012|klublar10=[[LA Galaxy]]|isht10=5|gollar10=1|milliyyillar1=2000—2001|milliyjamoa1=[[Shvetsiya U21]]|milliyisht1=16|milliygollar1=2|milliyyillar2=2001—2012|milliyjamoa2=[[Shvetsiya]]|milliyisht2=79|milliygollar2=9}}

'''Christian Ulf Wilhelmsson''' ({{Talaffuz|Kristian Vilxelmsson}}) (1979-yil 8-dekabrda tugʻilgan), shved sobiq professional [[Futbol|futbolchisi]], [[Yarimhimoyachi (futbol)|qanot himoyachisi]] sifatida oʻynagan. Faoliyatini 1990-yillarning oxirida Mjällby AIF bilan boshlagan, u Norvegiya, Belgiya, [[Fransiya]], Italiya, Ispaniya, Angliya, Saudiya Arabistoni, AQSH va Qatar klublarida 2015-yilda Mjällbyda nafaqaga chiqqan. Vilgelmsson 2001—2012-yillar oraligʻida Shvetsiya terma jamoasi safida 79 ta oʻyinda gʻalaba qozongan va oʻz mamlakatini [[Futbol boʻyicha jahon chempionati 2006|2006-yilgi FIFA Jahon chempionatida]] va uchta Yevropa chempionatlarida (2004, 2008 va [[UEFA Yevropa chempionati 2012|2012]]) himoya qilgan.

== Jamoalardagi faoliyati ==

=== Dastlabki yillar va Anderlext ===
Malmyo shahrida tugʻilgan [[Malmö|Vilgelmsson]] oʻz faoliyatini 1997-yilda Mjällby AIF bilan boshlagan va klub bilan ikkinchi divizionda uchta mavsumda oʻynagan. Keyin qoʻshni [[Norvegiya|Norvegiyada]] Stabæk jamoasi bilan shuncha yil oʻtkazgan.

2003-yilning yozida Vilgelmsson Belgiyaning RSC Anderlext jamoasiga qoʻshilgan, u oʻz faoliyati davomida [[Brussel Poytaxt Regioni|poytaxt]] jamoasining 2004 va 2006-yilgi ligadagi gʻalabalarida toʻqqizta gol urgan.

=== Nant ===
2006-yilda Vilgelmsson Fransiya 1- ligasining „Nant“ jamoasiga oʻtgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=&quot;Chippen&quot; klar för Nantes|url=https://www.expressen.se/nyheter/chippen-klar-for-nantes/|kirish sanasi=2021-03-01|ish=www.expressen.se|til=sv}}&lt;/ref&gt;.

==== Roma ijara ====
Biroq, keyingi yilning 10-yanvarida u &quot; [[Roma (futbol klubi)|Roma]] &quot;ga mavsum oxirigacha ijara asosida qoʻshilgan, oʻshanda italiyaliklar 3 million [[Yevro|yevroga]] sotib olish imkoniyatiga ega boʻlgan. U [[Serie A|A Seriyadagi]] debyutini 14-yanvar kuni Messina FC ga qarshi oʻtkazgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.football-lineups.com/wiki/_match3288.php|sarlavha=Tactical Formation|nashriyot=Football-Lineups|kirish sanasi=18-yanvar 2007-yil}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; „Roma“ sotib olish imkoniyatidan foydalanmagan va Vilgelmsson mavsumdan soʻng Nantga qaytgan.

==== Bolton Uonderers ijara ====
Premer-liganing turli klublari yoki Shotlandiyaning &quot; Seltik &quot; klubiga oʻtish haqidagi mish-mishlardan soʻng&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://home.skysports.com/list.aspx?hlid=476375&amp;CPID=8&amp;clid=25&amp;lid=&amp;title=Prem+trio+battle+for+winger|sarlavha=Prem trio battle for winger|nashriyot=Sky Sports|muallif=Graeme Bailey|sana=11-iyul 2007-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070713181851/http://home.skysports.com/list.aspx?hlid=476375&amp;CPID=8&amp;clid=25&amp;lid=&amp;title=Prem+trio+battle+for+winger|arxivsana=13-iyul 2007-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.celtic.vitalfootball.co.uk/article.asp?a=72417|sarlavha=Celtic monitor winger Wilhelmsson|nashriyot=Vital Football|sana=8-iyul 2007-yil|kirish sanasi=12-iyul 2007-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140914041320/http://www.celtic.vitalfootball.co.uk/article.asp?a=72417|arxivsana=14-sentabr 2014-yil}}&lt;/ref&gt; u Bolton Wanderersga 12 oylik ijaraga shartnmasiga imzo chekgan va 20ta oʻyindan keyin shartnomani doimiy qiilish toʻgʻrisida bandlar ham mavjud boʻlgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/b/bolton_wanderers/6917262.stm|sarlavha=Wilhelmsson completes Bolton move|nashriyot=[[BBC Sport]]|sana=27-iyul 2007-yil|kirish sanasi=31-dekabr 2009-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Al-Hilol ===
2008-yilda Vilgelmsson [[Saudiya Arabistoni|Saudiyaning]] „ [[Al-Hilol|Al-Hilol“ klubi]] bilan taxminan 9 million yevro evaziga uch yillik shartnoma imzolagan. U oʻzining ikkinchi yilida klubga chempionlikni qoʻlga kiritishga yordam bergan, 20ta oʻyinda 9ta gol urgan va 10ta golli uzatmani amalga oshirgan; u mavsumning eng yaxshi oʻyinchisi sovrinini qoʻlga kiritgan.

==== Al Ahli ijara ====
Vilgelmsson 2011-12-yilning birinchi yarmini [[Qatar|Qatarning]] „ Al Ahli“ jamoasida ijara asosida oʻtgan.
[[Fayl:Christian_wilhelmsson.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Christian_wilhelmsson.jpg/200px-Christian_wilhelmsson.jpg|right|thumb|253x253px| Vilgelmsson 2011-yilda &quot; Al Ahli &quot;da oʻynagan.]]

=== LA Galaxy ===
Vilgelmsson 2012-yil 5-sentabrda Los- Angeles Galaxy futbolchisi sifatida eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.lagalaxy.com/news/2012/09/la-galaxy-sign-swedish-international-midfielder-christian-wilhelmsson|sarlavha=LA Galaxy sign Swedish international midfielder Christian Wilhelmsson|nashriyot=LA Galaxy|sana=5-sentabr 2012-yil|kirish sanasi=2022-07-29|arxivsana=2012-10-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121021083621/http://www.lagalaxy.com/news/2012/09/la-galaxy-sign-swedish-international-midfielder-christian-wilhelmsson}}&lt;/ref&gt;. U toʻqqiz kun oʻtib, Kolorado Rapidsga qarshi 2:0 hisobida gʻalaba qozonib, Oliy ligadagi debyutida gol urgan.

=== Baniyas ===
2013-yil 14-yanvarda Vilgelmsson Baniyas SC bilan bir yarim yillik shartnoma imzolagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sana=2013-01-13|sarlavha=Chippen klar för Abu Dhabi|url=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/blekinge/abu-dhabi-nasta-for-chippen-wilhelmsson|kirish sanasi=2021-03-01|ish=SVT Nyheter|til=sv}}&lt;/ref&gt;.

== Xalqaro faoliyati ==
2001-yilda oʻzining birinchi chempionligini qoʻlga kiritgan Vilgelmsson Shvetsiyani UEFA Yevro-2004, Yevro-2008, [[UEFA Yevropa chempionati 2012|Yevro-2012]] va [[Futbol boʻyicha jahon chempionati 2006|2006 FIFA Jahon Chempionatida]] himoya qilgan, milliy terma jamoaning oxirgi turnirdagi toʻrtta oʻyinining har birini asosiy tarkibda boshlagan.

2006-yil 4-sentabrda u tungi vaqtda komendantlik soatini buzgani uchun uyiga joʻnatilgan uchta xalqaro oʻyinchidan biri boʻlgan, qolgan ikkitasi Olof Mellberg va [[Zlatan Ibragimovich|Zlatan Ibrahimovich]] edi&lt;ref&gt;[http://www.thelocal.se/4783/20060905/ Swedish football stars booted out of national squad]; The Local, 5 September 2006&lt;/ref&gt;.

Vilgelmsson Shvetsiya termasi uchun ilk dublini Yevro-2012 saralashida 2011-yil 6-sentabrda San-Marinoga qarshi oʻyinda kiritgan&lt;ref&gt;[http://www.uefa.com/uefaeuro2012/matches/season=2012/round=15171/match=2002076/index.html Five star Sweden too good for ten-man San Marino]; UEFA.com, 6 September 2011&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u [[Polsha]] va [[Ukraina|Ukrainada]] boʻlib oʻtadigan final bosqichiga murabbiy Erik Hamren tomonidan tanlab olingan va guruh bosqichidan chiqishda uchta oʻyinda zahiradan maydonga tushgan.

== Shaxsiy hayot ==
Vilgelmsson 2010-yil may oyida Las-Vegasda rossiyalik model Oksana Andersson bilan oila qurgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=25-may 2010-yil |title=Chippen Wilhelmsson och Oksana Andersson gifta i Las Vegas |language=sv |trans-title=Chippen Wilhelmsson and Oksana Andersson married in Las Vegas |publisher=[[Expressen]] |url=http://www.expressen.se/noje/extra/1.1999893/chippen-wilhelmsson-och-oksana-andersson-gifta-i-las-vegas |url-status=dead |access-date=9-sentabr 2011-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820195209/http://www.expressen.se/noje/extra/1.1999893/chippen-wilhelmsson-och-oksana-andersson-gifta-i-las-vegas |archive-date=20-avgust 2010-yil}}&lt;/ref&gt;. Shved tilidan tashqari, u ingliz tilida ham yaxshi gapiradi.

== Faoliyat statistikasi ==

=== Klub ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Mamlakat kubogi
! colspan=&quot;2&quot; |Liga kubogi
! colspan=&quot;2&quot; |Qitʼa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Divizion
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Mjällby
|1997
|Division 1 Södra
|6
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|6
|0
|-
|1998
|Division 1 Södra
|21
|4
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|21
|4
|-
|1999
|Division 1 Södra
|25
|7
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|25
|7
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!52
!11
!0
!0
! colspan=&quot;2&quot; |-
! colspan=&quot;2&quot; |-
!52
!11
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |Stabæk
|2000
|Tippeligaen
|24
|9
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|24
|9
|-
|2001
|Tippeligaen
|25
|6
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|25
|6
|-
|2002
|Tippeligaen
|26
|6
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|
|
|26
|6
|-
|2003
|Tippeligaen
|9
|4
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|9
|4
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!84
!25
!0
!0
! colspan=&quot;2&quot; |-
!
!
!84
!25
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Anderlecht
|2003—2004
|Belgiya Pro Ligasi
|27
|5
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|
|
|27
|5
|-
|2004—2005
|Belgiya Pro Ligasi
|32
|4
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|
|
|32
|4
|-
|2005—2006
|Belgiya Pro Ligasi
|31
|5
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|
|
|31
|5
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!90
!14
!0
!0
! colspan=&quot;2&quot; |-
!
!
!90
!14
|-
|Nantes
|2006—2007
|1 Liga
|13
|0
|0
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|14
|0
|-
|[[Roma (futbol klubi)|Roma]] (Ijara)
|2006—2007
|A Seriya
|19
|1
|0
|0
|3
|0
|3
|0
|25
|1
|-
|Bolton (Ijara)
|2007—2008
|Premyer Liga
|8
|0
|1
|0
|1
|0
|3
|0
|13
|0
|-
|Deportivo (Ijara)
|2007—2008
|[[La Liga]]
|15
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|15
|1
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Al-Hilol|Al-Hilal]]
|2008—2009
|Saudiya Proffesional Ligasi
|18
|4
|9
|4
| colspan=&quot;2&quot; |-
|4
|0
|31
|8
|-
|2009—2010
|Saudiya Proffesional Ligasi
|21
|9
|8
|3
| colspan=&quot;2&quot; |-
|9
|3
|38
|15
|-
|20101201
|Saudiya Proffesional Ligasi
|22
|6
|6
|2
| colspan=&quot;2&quot; |-
|4
|2
|32
|10
|-
|2011—2012
|Saudiya Proffesional Ligasi
|8
|5
|1
|1
| colspan=&quot;2&quot; |-
|4
|2
|13
|8
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!69
!24
!24
!10
! colspan=&quot;2&quot; |-
!21
!7
!114
!41
|-
|Al Ahli (Ijara)
|2011—2012
|Qatar Yulduzlari Ligasi
|11
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|11
|0
|-
|LA Galaxy
|2012
|MLS
|5
|1
|0
|0
|4
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|9
|1
|-
|Baniyas
|2013—2014
|BAA Divizoni
|8
|3
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|8
|3
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Mjällby
|2014
|Allsvenskan
|12
|5
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|12
|5
|-
|2015
|Superettan
|3
|1
|1
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|6
|1
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!15
!6
!1
!0
!2
!0
! colspan=&quot;2&quot; |-
!18
!6
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Karyerada jami
!389
!86
!26
!10
!11
!0
!27
!7
!453
!103
|}

=== Xalqaro ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Terma jamoada yil boʻyicha oʻyin va gollar
!Milliy terma jamoa
! Yil
!Oʻyin
! Gollar
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | Shvetsiya
| 2001
| 1
| 0
|-
| 2002
| 0
| 0
|-
| 2003
| 3
| 0
|-
| 2004
| 14
| 1
|-
| 2005
| 8
| 1
|-
| 2006
| 12
| 1
|-
| 2007
| 10
| 1
|-
| 2008
| 6
| 0
|-
| 2009
| 5
| 0
|-
| 2010
| 5
| 1
|-
| 2011
| 8
| 3
|-
| 2012
| 7
| 1
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
! 79
! 9
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Christian Wilhelmsson tomonidan kiritilgan xalqaro gollar roʻyxati
! #
! Sana
! Joy
! Raqib
! Hisob
! Natija
! Musobaqa
|-
| 1.
|13.10.2004
| Laugardalsvollur, [[Reykyavik]], Islandiya
|{{Fb|Iceland}}
| align=&quot;center&quot; | 4-0
| align=&quot;center&quot; | 4-1
| 2006-yilgi FIFA Jahon chempionati saralashi
|-
| 2.
|4.06.2005
| Ullevi, [[Gyoteborg|Gothenburg]], Shvetsiya
|{{Fb|Malta}}
| align=&quot;center&quot; | 3-0
| align=&quot;center&quot; | 6-0
| 2006-yilgi FIFA Jahon chempionati saralashi
|-
| 3.
|11.10.2006
| Laugardalsvollur, Reykyavik, Islandiya
|{{Fb|Iceland}}
| align=&quot;center&quot; | 2-1
| align=&quot;center&quot; | 2-1
| UEFA Yevro-2008 saralashi
|-
| 4.
|13.10.2007
| Reynpark, [[Vaduts|Vaduz]], Lixtenshteyn
|{{Fb|Liechtenstein}}
| align=&quot;center&quot; | 2-0
| align=&quot;center&quot; | 3-0
| UEFA Yevro-2008 saralashi
|-
| 5.
|2.06.2010
| „Dinamo“ stadioni, [[Minsk]], Belarus
|{{Fb|Belarus}}
| align=&quot;center&quot; | 1-0
| align=&quot;center&quot; | 1-0
|Oʻrtoqlik
|-
| 6.
|2.09.2011
| Ferens Pushkash, [[Budapesht]], Vengriya
|{{Fb|Hungary}}
| align=&quot;center&quot; | 1-1
| align=&quot;center&quot; | 1-2
| UEFA Yevro-2012 saralashi
|-
| 7.
| rowspan=&quot;2&quot; |6.09.2011
| rowspan=&quot;2&quot; | [[San Marino stadioni|Stadio Olimpiko]], Serravalle, San-Marino
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Fb|San Marino}}
| align=&quot;center&quot; | 2-0
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | 5-0
| rowspan=&quot;2&quot; | UEFA Yevro-2012 saralashi
|-
| 8.
| align=&quot;center&quot; | 5-0
|-
| 9.
|30.05.2012
| Gamla Ullevi, Gothenburg, Shvetsiya
|{{Fb|Iceland}}
| align=&quot;center&quot; | 3-1
| align=&quot;center&quot; | 3-2
|Oʻrtoqlik
|}

== Yutuqlari ==
'''Anderlecht'''

* Belgiya Pro-ligasi : 2003—2004, 2005—2006

'''Roma'''

* Italiya kubogi : 2006—2007

'''Al-Hilol'''

* Saudiya Arabistoni Professional Ligasi : 20091200, 2010—2011
* Saudiya valiahd shahzodasi kubogi : 2009—2010, 2010—2011, 2011—2012

'''LA Galaxy'''

* MLS kubogi : 2012-yil

'''Baniyas'''

* GCC Chempionlar Ligasi : 2012—2013

'''Shvetsiya'''

* Qirol kubogi : 2003-yil

'''Shaxsiy yutuqlar'''

* Stor Grabb : 2005&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Stora Grabbars Märke - Svensk fotboll|url=https://www.svenskfotboll.se/landslag/herr/historik-herr/stora-grabbar/|kirish sanasi=2021-09-29|ish=www.svenskfotboll.se|til=sv}}&lt;/ref&gt;
* Saudiya Professional ligasi : Kumush butsa 2009—2010, 2010—2011

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

{{DEFAULTSORT:Wilhelmsson, Christian}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Shvetsiyalik erkak futbolchilar]]</text>
      <sha1>bguxhglslip40z7g4uymdaaxhgj0y0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crawling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>759157</id>
    <revision>
      <id>6121956</id>
      <parentid>6101695</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4343" sha1="llmzmic90fud3uv29tj2gcutxo9x45s" xml:space="preserve">{{Qoʻshiq bilgiqutisi
| nomi              = Crawling
| muqova            = 
| alt               = 
| turi              = singl
| artist            = [[Linkin Park]]
| albom             = [[Hybrid Theory]]
| B-tomon           = Papercut
| chiqarilgan       = October 24, 2000 A.D.yil&lt;ref name=RIAA /&gt;
| yozib_olingan     = [[New Orleans]], [[Louisiana]], 1996-2000
| studiya           = 
| joy               = 
| janr              = {{flatlist|
* [[Nu metal]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.kerrang.com/video/linkin-park-reveal-powerful-live-video-of-crawling/|title=Linkin Park Reveal Powerful Live Video For Crawling|website=Kerrang!|date=December 4, 2017|access-date=October 29, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Green&quot; /&gt; 
* [[rap metal]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.thisisdig.com/feature/best-linkin-park-songs/|title=Best Linkin Park Songs: 20 Classics That Launched A Nu-metal Revolution|publisher=Dig!|last=Edwards|first=Luke|date=March 20, 2022|access-date=March 20, 2022|arxivsana=2022-04-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220417221439/https://www.thisisdig.com/feature/best-linkin-park-songs/}}&lt;/ref&gt;
* [[rap rock]]&lt;ref name=&quot;Green&quot;&gt;{{veb manbasi |url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/linkin-park-nu-metal-band-launch-venture-capital-company-10346101.html |title=Linkin Park have launched a venture capital brand, but can such a company ever be rock n' roll? |work=The Independent |last=Green |first=Chris|date=25 June 2015 }} ({{sana|June 25th, 2015}}). Qaraldi: {{sana|October 11th, 2015}}&lt;/ref&gt;
}}
| davomiyligi       = 3:29
| leybl             = Warner Bros.
| shoir             = [[Linkin Park]]
| prodyuser         = Don Gilmore
| prev_title        = [[One Step Closer]]
| prev_year         = 2000
| next_title        = [[Papercut]]
| next_year         = 2001
| yana              = {{External music video|{{YouTube|Gd9OhYroLN0|„Crawling“}}}}
}}
„'''Crawling'''“ AQShda tuzilgan [[Linkin Park]] [[rok]] guruhi ijro etgan qoʻshiqdir. Guruhning ''[[Hybrid Theory]]'' nomli ilk albomiga beshinchi qoʻshiq sifatida kiritilgan. Octiber 24, 2000 albomning uchinchi singli sifatida chiqarilgan. 2002-yili „Eng yaxshi hard rock-ijro“ nominatsiyasida [[Grammy]] mukofotini olgan. 2011-yilning yanvarida „Crawling“ qoʻshigʻi ''Rock Band 3'' [[videooʻyin]]iga kiritilgan.

== Jamoa ==
* [[Chester Bennington]] — vokal
* [[Mike Shinoda]] — ritm-gitara, vokal
* [[Joe Hahn]] — sempler
* [[Brad Delson]] — solo-gitara, bas
* [[Rob Bourdon]] — dovullar

== Trek-list ==
{{Tracklist
| headline = CD  
|all_writing = Linkin Park
|title1  = Crawling
|note1   = Albom versiyasi
|length1 = 3:29
|title2  = Papercut
|note2   =  
|length2 = 3:08
|title3  =  
|note3   = Video
|length3 = 9:56
}}

{{Tracklist
| headline = DVD  
|title1  = Crawling
|note1   = Live Video
|length1 = 3:31
|title2  = Crawling
|note2   = Albom versiyasi
|length2 = 3:29
|title3  =  
|length3 = 2:00
}}

== Reliz tarixi ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Mamlakat
!Sana
!Format
! scope=&quot;col&quot; |Manba(lar)
|-
| scope=&quot;row&quot;|{{US}}
| 1-mart 2001-yil
| [[CD]]
| {{center|&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;&gt;{{veb manbasi |title=American single certifications – Linkin Park – Crawling |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&amp;ar=Linkin+Park&amp;ti=Crawling&amp;format=Single&amp;type=#search_section |publisher=Amerika ovoz yozish assotsiatsiyasi}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| scope=&quot;row&quot;|{{UK}}
| 9-aprel 2001-yil
| {{hlist|CD|[[DVD]]|[[kasseta]]}}
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-Week/2001/Music-Week-2001-04-07.pdf|title=New Releases - For Week Starting April 9, 2001/In-Store Next Week|magazine=Music Week|page=22, 26|date=October 6, 2001|access-date=June 13, 2022}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |{{US}}
| rowspan=&quot;3&quot; |17-aprel 2001-yil
| {{hlist|[[:en:Mainstream rock|Rock radio]]|[[:en:Active rock|active rock radio]]|[[:en:Alternative radio|alternative radio]]}}
| {{center|&lt;ref name=&quot;radio&quot;&gt;{{cite magazine|title=Going For Adds|magazine=Radio &amp; Records|page=109, 112, 119|date=April 2001}}&lt;/ref&gt;}}
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{YouTube|Gd9OhYroLN0|„Crawling“}}
{{Linkin park qoʻshiqlari}}
{{Tashqi havolalar}}
{{song-stub}}

[[Turkum:2000-yil qoʻshiqlari]]
[[Turkum:Linkin Park qoʻshiqlari]]
[[Turkum:Ingliz tilidagi qoʻshiqlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqlar]]</text>
      <sha1>llmzmic90fud3uv29tj2gcutxo9x45s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cristian Gamboa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>759271</id>
    <revision>
      <id>6121963</id>
      <parentid>6079961</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18836" sha1="1gkcij7c8flphbh0wwxm2vra5yb46my" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Cristian Gamboa|tasvir=Cristian Gamboa 2018 (cropped).jpg|izoh=|toʻliqism=Cristian Esteban Gamboa Luna|boʻyi=1.75 m&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF|title=2018 FIFA World Cup: List of players|publisher=FIFA|page=6|date=24 June 2018|access-date=24 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF|archive-date=19 June 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|tavallud_sana={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1989|10|24|df=y}}|tavallud_joyi=[[Liberia, Costa Rica|Liberia]], Kosta-Rika|joriyklub=[[VfL Bochum]]|klubraqami=2|pozitsiya=[[Himoyachi]]|yillar1=2006—2010|klublar1=[[Municipal Liberia]]|isht1=68|gollar1=0|yillar2=2010—2011|klublar2=[[Fredrikstad FK|Fredrikstad]]|isht2=27|gollar2=1|yillar3=2011—2012|klublar3=[[F.C. Copenhagen|Copenhagen]]|isht3=0|gollar3=0|yillar4=2012|klublar4=→ [[Rosenborg BK|Rosenborg]] (Ijara)|isht4=10|gollar4=0|yillar5=2013—2014|klublar5=[[Rosenborg BK|Rosenborg]]|isht5=30|gollar5=0|yillar6=2014—2016|klublar6=[[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]]|isht6=11|gollar6=0|yillar7=2016—2019|klublar7=[[Celtic F.C.|Celtic]]|isht7=20|gollar7=0|yillar8=2019|klublar8=[[VfL Bochum]]|isht8=69|gollar8=2|milliyyillar1=2010|milliyjamoa1=[[Kosta-Rika]]|milliyisht1=79|milliygollar1=3|club-update=12:55, 20 February 2022 (UTC)}}

'''Cristian Esteban Gamboa Luna''' ({{Talaffuz|Kristian Esteban Gamboa}}) (1989-yil 24-oktyabrda tugʻilgan), odatda '''Cristian Gamboa''' nomi bilan tanilgan, [[Kosta-Rika]]lik professional [[futbol]]chi, [[Bundesliga]] klubi VfL Bochum va [[Kosta Rika milliy futbol terma jamoasi|Kosta-Rika terma jamoasida]] oʻng qanot himoyachisi sifatida oʻynaydi.

Gamboa [[Kosta Rika milliy futbol terma jamoasi|Kosta-Rika]] terma jamoasining xalqaro oʻyinchisi boʻlib, [[FIFA Jahon chempionati 2014|2014-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatida]] chorak finalgacha yetib borgan jamoa tarkibida oʻynagan.

== Jamoalardagi faoliyati ==
Gamboa Liberiyada, Kosta-Rikada tugʻilgan. 15 yoshida u Kosta-Rikaning &quot; Saprissa &quot; va &quot; Alajuelense &quot; klublarida oʻynash uchun yetarlicha tajribaga ega emas deb topilgan. U 2006—2007-yilgi mavsumdan boshlab oʻz shahrining Municipal Liberiya klubida oʻynagan. Keyin u chet elga koʻchib oʻtgan va 2010-yilning yozida [[Norvegiya|Norvegiyaning]] &quot; Fredrikstad &quot; jamoasiga qoʻshilgaan. U yerda ikki yarim mavsum oʻynagan. 2011-yil yozida &quot; Copenhagen &quot;ga qoʻshilgan. U [[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA Yevropa ligasida]] &quot; Standart Liej &quot;ga qarshi oʻyinda (0:1) debyut qilgan.

Gamboa &quot; Rusenborg &quot;ga 2012-yilning avgust oyida Norvegiya klubi bilan sotib olish majburiyatiga ega boʻlgan uch oylik ijara shartnomasini imzolagan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Sagbakken |first=Ole Kristian |date=23-avgust 2012-yil |title=Gamboa klar for Rosenborg |language=no |work=Aften Posten |url=http://www.aftenposten.no/100Sport/fotball/eliteserien/Gamboa-klar-for-Rosenborg-204103_1.snd |access-date=30-avgust 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. U debyutini 2012-yil 3-sentabrda Tippeligaenga qarshi oʻyinda Stabaekda boʻlib, 2:0 hisobida gʻalaba qozongan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Christian Gamboa|url=http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&amp;personId=251167&amp;tournamentId=1&amp;seasonId=334#video|ish=Altom Fotball|kirish sanasi=30-avgust 2016-yil|qaralgan sana=2022-08-01|arxivsana=2023-08-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230803025201/https://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&amp;personId=251167&amp;tournamentId=1&amp;seasonId=334#video}}&lt;/ref&gt;. Noyabrga kelib, u „Rusenborg“da oʻynagan oʻnta oʻyinda yetarlicha taassurot qoldirgan va ular unga doimiy shartnoma taklif qilgan hamda u klub bilan besh yillik shartnoma imzolagan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Vikan |first=Tore |date=3-noyabr 2012-yil |title=Gamboa blir i fem år |language=no |work=Trønderavisa |url=http://www.t-a.no/sport/article6607623.ece |access-date=3-noyabr 2012-yil |archive-date=2014-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202105446/http://www.t-a.no/sport/article6607623.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Stenseth |first=Jørgen |date=8-noyabr 2012-yil |title=Gamboa med 5-årskontrakt |work=RBK |url=http://www.rbk.no/news/article/4j921r74jbp41fbxli9yhdqoa/title/gamboa-med-5-arskontrakt |url-status=dead |access-date=30-avgust 2016-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915010014/http://www.rbk.no/news/article/4j921r74jbp41fbxli9yhdqoa/title/gamboa-med-5-arskontrakt |archive-date=15-sentabr 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

2014-yil iyul oyi oxirida [[Angliya Premyer-ligasi|Angliya Premer-ligasining]] „ West Bromwich Albion“ klubi Gamboani OAVda taxminan 2 million funt sterling evaziga sotib olishga rozi boʻlgan. Oʻyinchi ishga ruxsatnoma avtomatik ravishda berilishi uchun soʻnggi paytlarda xalqaro oʻyinlarda yetarlicha ishtirok etmaganligi sababli, kelishuvning yakunlanishi Futbol Assotsiatsiyasiga murojaat qilishga bogʻliq boʻlib, bu 5-avgust kuni tasdiqlangan. Futbolchi 3 yillik shartnoma imzolagan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=30-iyul 2014-yil |title=West Brom face snag on Cristian Gamboa |work=[[Express &amp; Star]] |url=https://www.expressandstar.com/sport/west-bromwich-albion-fc/2014/07/30/west-brom-face-snag-on-cristian-gamboa/ |access-date=31-iyul 2014-yil |archive-date=2023-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230514202959/https://www.expressandstar.com/sport/west-bromwich-albion-fc/2014/07/30/west-brom-face-snag-on-cristian-gamboa/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=5-avgust 2014-yil |title=West Brom: Jason Davidson and Cristian Gamboa join Baggies |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/28663853 |access-date=5-avgust 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/cristian-gamboa|sarlavha=Premier League Player Profile Cristian Gamboa|sana=2015|ish=Premier League|nashriyot=Barclays Premier League|kirish sanasi=23-yanvar 2015-yil|arxivsana=2016-03-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160329210210/http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/cristian-gamboa}}&lt;/ref&gt;.

U 2014-yilning 26-avgustida debyutini oʻtkazgan va Liga kubogi doirasidagi Oksford Unitedga qarshi oʻyinda ikkinchi boʻlimda zaxiradan maydonga tushgan&lt;ref name=&quot;sway&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=C. Gamboa|url=https://int.soccerway.com/players/cristian-gamboa-luna/44104/|nashriyot=Soccerway|kirish sanasi=30-avgust 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. U Ligadagi debyutini bir necha kundan soʻng &quot; [[Swansea City]] „ga qarshi oʻtkazgan, shundan soʻng keyingi oʻrinbosarlar tarkibida paydo boʻlgan&lt;ref name=&quot;sway&quot; /&gt;. Gamboa nihoyat 4-oktabr kuni ligada [[Liverpool F.C.|“Liverpool&quot; mehmoni]] boʻlib, 2:1 hisobida magʻlub boʻlgan. Magʻlubiyatga qaramay, u ajoyib oʻyin koʻrsatgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=4-oktabr 2014-yil |title=Liverpool v West Bromwich Albion, Premier League: as it happened |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/11140621/Liverpool-vs-West-Bromwich-Albion-Premier-League-as-it-happened.html |access-date=30-avgust 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Dick |first=Brian |date=4-oktabr 2014-yil |title=Liverpool 2 West Bromwich Albion 1 - Brian Dick's on-the-whistle report with stats and pictures |work=Birmingham Mail |url=http://www.birminghammail.co.uk/sport/football/match-reports/updated-liverpool-2-west-bromwich-7883318 |access-date=30-avgust 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Dick Brian |date=7-oktabr 2014-yil |title=West Bromwich Albion defender reveals his dream to play against Manchester United |work=Birmingham Mail |url=http://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/west-bromwich-albion-defender-reveals-7893065 |access-date=30-avgust 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. Biroq, bu Gamboaning oʻsha mavsumdagi yagona liga starti boʻlishi kerak edi&lt;ref name=&quot;sway&quot; /&gt; va dekabr oyida murabbiy Alan Irvine ishdan boʻshatilib&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=30-dekabr 2014-yil |title=Alan Irvine: West Brom sack manager after Stoke defeat |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/30619419 |access-date=30-avgust 2016-yil}}&lt;/ref&gt; va uning oʻrniga Toni Pulis tayinlanganida, u koʻproq eʼtibordan chetda qolgan&lt;ref name=&quot;pulis&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Jones |first=Dean |date=14-mart 2015-yil |title=West Brom's Cristian Gamboa reckons he is TOO SHORT to be picked by new boss Tony Pulis |work=The Mirror |url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/west-broms-cristian-gamboa-reckons-5334802 |access-date=30-avgust 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. 2015-yilning fevralida Angliya Kubogining 5-raundida „ West Xem“ ga qarshi oʻyinda jamoadoshi jarohat olgan zahoti oʻrinbosar sifatida maydonga tushgan va asosiy jamoada bor-yoʻgʻi bir daqiqa oʻynagan&lt;ref name=&quot;sway&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pulis&quot; /&gt;.

Gamboa Angliyadagi ikkinchi mavsumida ham birinchi oʻrinni egallash uchun kurashni davom ettirgan va mavsum boshida atigi ikkita oʻyin oʻtkazgan. Keyin u 2016-yil fevral oyida Angliya kubogi 4-raundida Peterboro Unitedga qarshi oʻyinda maydonga qaytgunga qadar, besh oy davomida asosiy jamoada maydonga tushmagan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Suart |first=Paul |date=18-fevral 2016-yil |title=West Brom: Tony Pulis cheers me up, says Cristian Gamboa |work=Birmingham Mail |url=http://www.birminghammail.co.uk/sport/football/football-news/west-brom-tony-pulis-cheers-10904054 |access-date=30-avgust 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

2016-yilning 30-avgustida Gamboa Shotlandiya Premyer-ligasining &quot;Celtik&quot; klubi bilan 3 yillik shartnoma imzolagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://stv.tv/sport/football/1365563-celtic-complete-deal-for-costa-rica-international-cristian-gamboa/|ish=STV Sport|sana=30-avgust 2016-yil|kirish sanasi=30-avgust 2016-yil|sarlavha=Celtic complete deal for Costa Rica international Cristian Gamboa|ism=Scott|muallif=McClymont|arxivsana=2016-09-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160902214002/http://stv.tv/sport/football/1365563-celtic-complete-deal-for-costa-rica-international-cristian-gamboa/}}&lt;/ref&gt;.

2019-yil 27-avgustda Gamboa VfL Bochumga ikki yillik shartnoma asosida qoʻshilgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.vfl-bochum.de/news/uebersicht/profis/vfl-verpflichtet-cristian-gamboa/|sarlavha=VfL verpflichtet Cristian Gamboa|til=de|nashriyot=VfL Bochum|sana=27-avgust 2019-yil|kirish sanasi=27-avgust 2019-yil|qaralgan sana=2022-08-01|arxivsana=2019-08-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190827094432/https://www.vfl-bochum.de/news/uebersicht/profis/vfl-verpflichtet-cristian-gamboa/}}&lt;/ref&gt;.

== Xalqaro faoliyati ==
U 2009-yilgi FIFA U-20 Jahon chempionatida Kosta-Rika terma jamoasi tarkibida&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/10/28/62/fwyc_2009_squadlists.pdf|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091006222607/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/10/28/62/fwyc_2009_squadlists.pdf|arxivsana=6-oktabr 2009-yil|sarlavha=FIFA U-20 World Cup Egypt 2009 List of Players|ish=[[FIFA]]|kirish sanasi=9-iyun 2010-yil}}&lt;/ref&gt; qatnashgan va u yerda ular toʻrtinchi oʻrinni egallagan. U boshqa xalqaro oʻyinlarda Kosta-Rika sharafini himoya qilmagan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Slovakia beats Costa Rica 3–0 in World Cup warmup |work=Kitsap Sun |url=http://www.kitsapsun.com/news/2010/jun/05/slovakia-beats-costa-rica-3-0-in-world-cup/ |url-status=dead |access-date=9-iyun 2010-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308122053/http://www.kitsapsun.com/news/2010/jun/05/slovakia-beats-costa-rica-3-0-in-world-cup/ |archive-date=8-mart 2012-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Valbuena nets winner as France beat Costa Rica |work=[[Gulf News]] |url=http://gulfnews.com/sport/football/valbuena-nets-winner-as-france-beat-costa-rica-1.633246 |url-status=dead |access-date=9-iyun 2010-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20150922111343/http://gulfnews.com/sport/football/valbuena-nets-winner-as-france-beat-costa-rica-1.633246 |archive-date=22-sentabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=France v Costa Rica – 26th May 2010 |work=[[Sky Sports]] |url=http://www.skysports.com/football/match_commentary/0,19764,11065_3252557,00.html |access-date=9-iyun 2010-yil}}&lt;/ref&gt;.

U [[Kosta Rika milliy futbol terma jamoasi|Kosta-Rika milliy futbol jamoasi]] uchun 2010-yilning yanvarida Argentinaga qarshi [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|oʻrtoqlik uchrashuvida]] debyut qilgan. Gamboa oʻzining ilk golini 2014-yilgi Jahon chempionati saralashida Gayanaga qarshi oʻz uyida 7:0 hisobida gʻalaba qozonilgan oʻyinda kiritgan.

2018-yil may oyida u Kosta-Rika jamoasining 2018-yilda Rossiyada yutqazib musobaqani tark etgann futbol boʻyicha Jahon chempionati uchun [[Kosta Rika milliy futbol terma jamoasi|23 kishilik tarkibiga kiritilgan]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Arnold|ism=Jon|sarlavha=Keylor Navas &amp; six MLS players named in Costa Rica's 23-man World Cup squad|url=https://www.goal.com/en/news/costa-rica-names-23-man-world-cup-squad-featuring-keylor/1bw2iz8pkma5614bzushqyyo7g|ish=Goal|kirish sanasi=25-noyabr 2020-yil|sana=14-may 2018-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==

=== Klub ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Kubok
! colspan=&quot;2&quot; |Liga kubogi
! colspan=&quot;2&quot; |Yevropa
! colspan=&quot;2&quot; |Boshqa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Divizion
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |Municipal Liberia
|2006—2007
| rowspan=&quot;4&quot; |Primera División
|16
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|16
|0
|-
|2007—2008
|26
|0
|
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|26
|0
|-
|2008—2009
|13
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|13
|0
|-
|2009—2010
|13
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|13
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
!68
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!68
!0
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Fredrikstad
|2010
|Adeccoligaen
|11
|1
|0
|0
|-
|
|-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|3
|0
|14
|1
|-
|2011
|Tippeligaen
|16
|0
|1
|0
|-
|-
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|17
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
!27
!1
!1
!0
!0
!0
!0
!0
!3
!0
!31
!1
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Copenhagen
|2011—2012
| rowspan=&quot;2&quot; |Superliga
|0
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|1
|0
|-
|2012—2013
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!0
!0
!1
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!1
!0
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Rosenborg
|2012
| rowspan=&quot;3&quot; |Tippeligaen
|10
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|6
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|16
|0
|-
|2013
|28
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|4
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|34
|0
|-
|2014
|2
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|2
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!40
!0
!2
!0
!0
!0
!10
!0
!0
!0
!52
!0
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |West Bromwich Albion
|2014—2015
| rowspan=&quot;2&quot; |Premier League
|10
|0
|1
|0
|3
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|14
|0
|-
|2015—2016
|1
|0
|1
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
| colspan=&quot;2&quot; |-
|3
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!11
!0
!2
!0
!4
!0
!0
!0
!0
!0
!17
!0
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Celtic
|2016—2017
| rowspan=&quot;3&quot; |Scottish Premiership
|17
|0
|1
|0
|1
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|21
|0
|-
|2017—2018
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|3
|0
|-
|2018—2019
|1
|0
|0
|0
|1
|0
|5
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|7
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!20
!0
!1
!0
!2
!0
!8
!0
!0
!0
!31
!0
|-
|VfL Bochum
|2019—2020
|2. Bundesliga
|26
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |-
|26
|1
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Karyerada jami
!192
!2
!7
!0
!6
!0
!18
!0
!3
!0
!226
!2
|}

=== Xalqaro ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Terma jamoada yil boʻyicha oʻyin va gollar
! Milliy terma jamoa
! Yil
! Oʻyin
! Gol
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | [[Kosta Rika milliy futbol terma jamoasi|Kosta-Rika]]
| 2010
| 4
| 0
|-
| 2011
| 4
| 0
|-
| 2012
| 3
| 1
|-
| 2013
| 12
| 0
|-
| 2014
| 10
| 0
|-
| 2015
| 12
| 1
|-
| 2016
| 7
| 1
|-
| 2017
| 11
| 0
|-
| 2018
| 11
| 0
|-
| 2019
| 4
| 0
|-
| 2020
| 1
| 0
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
! 79
! 3
|}

=== Xalqaro maydondagi gollar ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Cristian Gamboa tomonidan kiritilgan xalqaro gollar roʻyxati
! scope=&quot;col&quot; | Yoʻq.
! scope=&quot;col&quot; | Sana
! scope=&quot;col&quot; | Joy
! scope=&quot;col&quot; | Raqib
! scope=&quot;col&quot; | Hisob
! scope=&quot;col&quot; | Natija
! scope=&quot;col&quot; | Musobaqa
|-
| 1
| 2014-yil 16-noyabr
| Estadio Nacional de Kosta-Rika, [[San-Xose|San-Jose]]
|{{Fb|GUY}}
|{{Center|2–0}}
|{{Center|7–0}}
| 2014-yilgi jahon chempionati saralashi
|-
| 2
| 2015-yil 13-noyabr
| Estadio Nacional de Kosta-Rika, San-Xose
|{{Fb|HAI}}
|{{Center|1–0}}
|{{Center|1–0}}
| [[FIFA Jahon chempionati 2018 saralash bosqichi – CONCACAF Toʻrtinchi round|JCH-2018 saralashi]]
|-
| 3
| 2016-yil 28-may
| Estadio Nacional de Kosta-Rika, San-Xose
|{{Fb|VEN}}
|{{Center|2–1}}
|{{Center|2–1}}
| Oʻrtoqlik
|}

== Yutuqlari ==

=== Klub ===
'''Munitsipal Liberiya'''

* Kosta-Rika Primera divizioni : Klausura 2009

; Kopengagen

* Daniya kubogi : 2011—2012&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2012/05/17/denmark/dbu-pokalen/ac-horsens/fc-kobenhavn/1282350/|sarlavha=Horsens vs. København - 17-may 2012-yil|nashriyot=Uk.soccerway.com|kirish sanasi=24-iyul 2014-yil}}&lt;/ref&gt;

'''Keltlar'''

* Shotlandiya Premer-ligasi : 2016—2017, 2017—2018
* Shotlandiya Liga kubogi : 2016—2017&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Aberdeen 0–3 Celtic|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/38110297|nashriyot=BBC Sport|muallif=English|ism=Tom|sana=27-noyabr 2016-yil|kirish sanasi=2-yanvar 2017-yil}}&lt;/ref&gt; 2018—2019
* Shotlandiya kubogi : 2016—2017

'''VfL Bochum'''

* 2. Bundesliga : 2020—2021

=== Xalqaro ===
'''Kosta-Rika'''

* [[KONKAKAF oltin kubogi|KONKAKAF Oltin Kubogi]] : Bronza medali 2017
* Copa Centroamericana : 2011-yilgi ikkinchi oʻrin&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.rsssf.com/tablesg/gold-cam2011.html|sarlavha=Copa Centroamericana 2011 (UNCAF Nations Cup)|nashriyot=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]|kirish sanasi=30-yanvar 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
* FIFA U-20 Jahon chempionati : 4-oʻrin 2009-yil
* KONKAKAF U-20 chempionati : 2009-yil

=== Shaxsiy yutuqlari ===

* KONKAKAFning eng yaxshi oʻnligi: 2017&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=2017 CONCACAF Award Winners Announced|url=https://awards.concacaf.com/en/article/2017-concacaf-award-winners-announced|ish=CONCACAF|kirish sanasi=19-dekabr 2017-yil|sana=19-dekabr 2017-yil|arxivsana=2017-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171222051433/https://awards.concacaf.com/en/article/2017-concacaf-award-winners-announced}}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

{{DEFAULTSORT:Gamboa, Cristian}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Kosta-Rikalik erkak futbolchilar]]</text>
      <sha1>1gkcij7c8flphbh0wwxm2vra5yb46my</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lee Jong-suk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>760197</id>
    <revision>
      <id>6121578</id>
      <parentid>6089727</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22392" sha1="b105xfcxditnxwjy2czcaig5xmyo6hi" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=Lee Jong-suk March 2018.png|tavsif=Lee in March 2018|tavallud sanasi=14-sentabr 1989-yil,32 yosh|tavallud joyi=Yongin,Gyeongi provensiyasi,Janubiy Koreya|faoliyat_yillari=2005–hozirgacha|sayt=rasmiy sahifa{{!}}http://lee-jongsuk.com|kasbi=Aktyor/Model|bilimi=Konkuk universiteti,2016-yilda taʼmomlagan|ismi=Lee Jong Suk|fuqaroligi=Janubiy Koreya|turmush oʻrtogʻi=Turmush qurmagan|otasi=Li Xan Kyu|onasi=Oshkor etilmagan}}
'''Lee Jong Suk''' ({{lang-ko|이종석}} , 1989-yil 14-sentyabrda tugʻilgan) — Janubiy Koreyalik [[aktyor]] va model. U 2005-yilda baland yoʻlagi modeli sifatida debyut qildi va [[Seul]] moda haftaligida ishtirok etgan eng yosh erkak modelga aylandi. Lining yutuq roli ''2013-yil (2012-yil) maktabida'' boʻlgan. U, shuningdek, ''„Ovozingizni eshita olaman“'' (2013), ''&quot;Notanish doktor'' &quot; (2014), &quot; ''Pinokkio'' &quot; (2014), &quot; ''W'' „ (2016), ''“Sen uxlayotgan payting&quot;'' (2017), ''„Oʻlim madhiyasi“'' (2018) va ''Romantika — bu bonusli kitob'' (2019). filmlaridagi rollari bilan ham mashhur.

== Taʼlim ==
Li Konkuk universitetida professional kinofilmlar va sanʼat yoʻnalishida ixtisoslashgan fakultetda oʻqigan va 2016-yilda universitetni tamomlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|ism=Ji-young|muallif=Kim|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201602211405057850370_2|sarlavha=Lee Jong-suk graduates Konkuk Univ.|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=21-fevral 2016-yil|kirish sanasi=26-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;

== Karyera ==

=== 2005–2010: Boshlangʻich ===
Li oʻzining modellik faoliyatini (15 yosh) 2005-yilda Seul kolleksiyasi yoʻlagida boshlagan va u Seul moda haftaligida,Seul kolleksiyasi dasturida debyut qilgan eng yosh erkak modelga aylandi. Oʻshandan beri u koʻplab moda namoyishlarida qatnashdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/03/135_153806.html|sarlavha=Models rushing to small screen|ish=[[The Korea Times]]|sana=21-mart 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/05/135_158072.html|sarlavha=Lee Jong-suk emerging as new Asian star|ish=[[Korea Times]]|sana=28-may 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.

Li uch oy davomida „idol“ guruhi aʼzosi sifatida mashq qildi va debyut qilish uchun agentlik bilan shartnoma imzoladi. Biroq, agentlik uning aktyor sifatida debyut qilinishi haqidagi vaʼdasini buzganidan keyin, isteʼfoga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|sarlavha=Lee Jong Seok Says He Can't Call Himself an Actor Yet|ish=enewsWorld|sana=2-sentabr 2012-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160306185934/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|arxivsana=6-mart 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻrta maktabda oʻqib yurganida [[Seoul Broadcasting System|SBS]] telekanalida aktyorlar tanlovida qatnashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://news.nate.com/view/20110201n00662?mid=e0101|nashriyot=[[Nate (web portal)|Nate]]|sana=1-fevral 2011-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

2010-yilda Li Janubiy Koreyaning „''Prokuror Malika“'' teleserialida rasmiy aktyorlik debyutini oʻtkazdi. Shuningdek, u Arvoh nomli dahshatli filmda oʻzining katta ekranli debyutini oʻtkazdi.

=== 2011–2013: Mashhurlik ortishi ===
Li „''Bogʻ sirlari''“ hit dramasidagi yordamchi rolidan soʻng eʼtirof etila boshladi, u yerda isteʼdodli yosh bastakor bilan qoʻpol munosabatda boʻlgan va bosh rol taqiqlab qoʻyilgan&lt;ref name=&quot;secret&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010120709493375171|sarlavha=[INTERVIEW] Actor Lee Jong-suk|sana=7-dekabr 2010-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/actor-lee-jong-suk-s-song-picks-27118.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's Song Picks|sana=7-yanvar 2011-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;. 2011-yilda u [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] ning ''Kuchli zarba,3-mavsum'' sitkomida paydo boʻldi va u yerda yanada mashhur boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.imbc.com/broad/tv/ent/highkick3/index.html|sarlavha=MBC 일일시트콤 하이킥! 짧은 다리의 역습 메인 페이지|ish=Imbc.com|til=ko|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kick&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|sarlavha=Lee Jong Seok Says 'High Kick 3' was the Jewel of His Life|sana=29-mart 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033853/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, 2012-yilda ''R2B: Bazaga qaytish,'' 1986-yilda suratga olingan &quot;''Top miltiq'' &quot; filmining erkin remeyk filmida ham rol oʻynagan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|sarlavha=[Interview Part I] The Pretty Boy Lee Jong Seok Takes a Turn with 'R2B'|sana=2-sentabr 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033424/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion's_Night_Out03.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg/170px-Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg|left|thumb| ''Vogue'' Fashionʼs Night Out-da, 2013-yil]]
Li Jong Suk oʻrta maktab oʻquvchisi sifatida ''2013-yil „Maktab“ oʻsmirlar dramasida r''ol oʻynagan&lt;ref name=&quot;school&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Ho|ism=Stewart|sarlavha=Lee Jong Seok, Kim Woo Bin, Park Se Young, 5dolls' Hyoyoung Cast as Main Students for ''School 5''|url=http://enewsworld.mnet.com/enews/contents.asp?idx=19096|ish=enewsWorld|sana=29-oktabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170819100334/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/19096/lee-jong-seok-kim-woo-bin-park-se-young-5dolls-hyoyoung-cast-as-main-students-for-school-5|arxivsana=19-avgust 2017-yil|kirish sanasi=28-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/12631|sarlavha=Lee Jong-suk Unveils Still-shots from KBS &quot;School 2013&quot;|sana=27-noyabr 2012-yil|ish=10Asia|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2019-12-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191202211750/http://en.tenasia.com/archives/12631}}&lt;/ref&gt;. U roli uchun oʻzining birinchi aktyorlik mukofotini 2012-yilda KBS Drama mukofotlarida „Eng yaxshi yangi aktyor“ nominatsiyasida oldi&lt;ref name=&quot;kbs&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Big Winners of 2012 Announced at Drama Awards Ceremonies of Major Broadcasters|url=http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140415192928/http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|arxivsana=15-aprel 2014-yil|sana=1-yanvar 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Gallup Korea tomonidan oʻtkazilgan „2013-yilda yonib turgan aktyorlar“ soʻroviga koʻra beshinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://star.mt.co.kr/view/stview.php?no=2013121711412971934&amp;type=1&amp;outlink=1|ish=Star News|til=ko|sana=17-dekabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

''Maktab 2013'' muvaffaqiyatidan soʻng, Li tanqidchilar tomonidan eʼtirof etilgan &quot;''Men sizning ovozingizni eshita olaman'' &quot; serialida Li Bo Yon bilan birga rol oʻynadi. U ongni oʻqiy oladigan aqlli yigit Park Su Xa rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;voice&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Drama gives 'Voice' to unique storylines|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2974065|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=5-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Dastlab 16 qismga moʻljallangan drama muvaffaqiyatli reytinglari tufayli ikki qismga uzaytirildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Lee|ism=Eun-ah|sarlavha=Lee Jong-suk's ''I Can Hear Your Voice'' Extended by 2 Episodes|url=http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140328130905/http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|arxivsana=28-mart 2014-yil|sana=17-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻz ijrosi uchun Korea Drama Awards marosimida erkaklar nominatsiyasida Excellence Award mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;kda&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk, Kim Dong-wan and Seo Hyeon-jin receive awards|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-kim-dong-wan-and-seo-hyun-jin-receive-awards-61135.html|ish=Hancinema|nashriyot=TV Daily|sana=2-oktabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li &quot;''Nafas olmaslik'' &quot; filmida rol oʻynadi va „''The Face Reader“'' filmida esa yordamchi rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;breathing&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Sunwoo|ism=Carla|sarlavha=Actors take plunge into swimming roles|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=25-oktabr 2013-yil|kirish sanasi=8-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140202160416/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|arxivsana=2-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;face&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Tae|ism=Sang-joon|sarlavha=Director and Stars Gather for THE FACE READER Press Conference|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&amp;seq=2634|ish=[[Korean Film Council]]|sana=14-avgust 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== 2014-yildan hozirgi kungacha: Asosiy mashhurlik ===
[[Fayl:160718_한효주_이종석_W_제작발표회_(3).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg/170px-160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg|right|thumb| ''W'' matbuot anjumanida, avgust 2016-yil]]
2014-yilda u oʻsmirlar uchun &quot;''Olovdek yosh qonlar'' &quot; romantik komediyasida bosh rolni oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2013/08/398_140701.html|sarlavha=Lee, Park to star in 'Boiling Youth'|sana=8-avgust 2013-yil|ish=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2014/01/25/2014012500512.html|sarlavha=Lee Jong-suk Sets Hearts Racing as Country Bumpkin in New Comedy|sana=24-avgust 2014-yil|ish=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreyada]] shifokor boʻlib ishlaydigan Shimoliy Koreyalik rolini oʻynagan &quot;''Notanish doktor'' &quot; tibbiy dramasida rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;doctor&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/76935|sarlavha=Lee Jong-suk to Play Doctor in New Drama|ish=10Asia|sana=5-fevral 2014-yil|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2020-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024092751/http://en.tenasia.com/archives/76935}}&lt;/ref&gt;. Drama Xitoyda muvaffaqiyat qozonib, 400 million tomoshani yigʻdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Doctor Stranger' gets nearly 400 million views in China|url=http://english.yonhapnews.co.kr/full/2014/07/07/3/1200000000AEN20140707003100315F.html|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=7-iyul 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Li navbatdagi &quot;''Pinokkio'' &quot; filmida aktrisa [[Park Shin-hye|Park Shin Xe]] bilan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2997044|sarlavha=Actors picked for 'Pinocchioʻ|sana=8-noyabr 2014-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; rol oʻynadi (bosh qahramon Choy Dalpo rolida).Choy Dalpo Koreya teleradiokompaniyasining yosh muxbiri, oʻz hayotini yashirishni istaydigan, dunyoda adolat va haqiqat gʻoyasi bilan kurashayotgan yigit&lt;ref name=&quot;pinocchio&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk Finds Acting Harder as He Gets More Famous|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2015/02/21/2015022100135.html|ish=[[The Chosun Ilbo]]|kirish sanasi=6-mart 2015-yil|sana=21-fevral 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. ''Pinokkio'' yana bir mashxur film boʻldi, bir yil ichida u 6,2 milliard von (5,62 million AQSH dollari) daromad keltirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Cultural Exports to Surpass 1 Trillion Won This Year|url=http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year|ish=Business Korea|sana=26-dekabr 2014-yil|qaralgan sana=2022-08-02|arxivsana=2017-09-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170901072249/http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Pinocchioʻ sells distribution rights to China for record price|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201411241750324868840_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=24-noyabr 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining „ Notanish Doktor“ va &quot;''Pinokkio'' &quot; dramalaridagi rollari unga aktyor sifatida mashxurlikka erishtirdi, jumladan, 8-Koreya dramasi mukofotlaridagi eng yaxshi erkak mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;korea&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-and-kim-tae-hee-win-best-actor-best-actress-awards-respectively-korea-drama-awards-2015-87385.html|sarlavha=Lee Jong-suk and Kim Tae-hee win Best Actor, Best Actress awards respectively: Korea Drama Awards 2015|sana=9-oktabr 2015-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Star News}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u televideniye kinematograflari tomonidan tanlab olingan 27- Grimae mukofotlari marosimida eng yaxshi erkak roli uchun mukofotni qoʻlga kiritgan birinchi eng yosh aktyor boʻldi&lt;ref name=&quot;grimae&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-the-youngest-to-the-grimae-awards-76271.html|sarlavha=Lee Jong-suk, the youngest to the Grimae Awards|sana=8-dekabr 2014-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Sports Donga}}&lt;/ref&gt;.

Shundan soʻng Li Osiyo boʻylab muxlislar uchrashuvi gastrolini boshladi va toʻqqiz oylik gastrol davomida Lining Osiyoning yettita shahrida muxlislari bilan boʻlgan uchrashuvlaridan olingan suratlarni oʻz ichiga olgan ''2014-2015 Osiyoga sayohat hikoyasi „With“'' nomli fotokitobni chiqardi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's photo book to go on sale overseas|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20150729003300315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=29-iyul 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, aktrisa Chjen Shuang bilan birga oʻzining birinchi xitoy dramasi &quot;''Jade sevuvchilar'' &quot; filmida rol oʻynagan. Shanxayda suratga olingan bu drama 1930-yillarda boʻlib oʻtgan fantaziya-romantik serial sifatida tasvirlangan&lt;ref name=&quot;jade&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk cast for S. Korean-Chinese drama|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20151223002500315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=23-dekabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining Xitoydagi muvaffaqiyati tufayli uning mumdan yasalgan figurasi Gonkongdagi Madam Tyusso muzeyida namoyish etildi, aktyor uni tantanali ravishda ochib berdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's wax figure to be unveiled in Hong Kong|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20160121005600315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=21-yanvar 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. 2015-yil dekabr oyida Li oʻzining avvalgi agentligi Wellmade Yedangni tark etdi va 2016-yil 10-mayda [[YG Entertainment]] bilan tezda shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3018535|sarlavha=Actor Lee Jong-suk signs with YG|sana=11-may 2016-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;

2016-yil iyul oyida Li Koreya ekranlariga Xan Xyo-ju bilan birga [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBCning]] ''W'' fantastik trilleri bilan qaytdi&lt;ref name=&quot;ww&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Lee Jong-suk and Han Hyo-joo in new drama 'W'|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201603291313144179756_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/news/2016/07/18/52/0200000000AEN20160718010400315F.html|sarlavha=Cartoon hero meets doctor in new sci-fi drama|sana=18-iyul 2016-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;. Bu drama Koreyadagi mashhurlik chartlarida birinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=2-avgust 2016-yil |title=Sci-fi drama 'W' takes top spot on CPI chart |work=[[Yonhap News Agency]] |url=http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2016/08/02/0701000000AEN20160802001900315.html}}&lt;/ref&gt; va Li yil yakuni boʻyicha MBC Drama Awards tanlovida ''Daesang'' (Bosh mukofot)ni qoʻlga kiritdi&lt;ref name=&quot;daesang&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=31-dekabr 2016-yil |title=[MBC 연기대상] 맥락 있는 시청자 선택=이종석…안방점령 'W' 7관왕(종합) |language=ko |work=[[JoongAng Ilbo]] |url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=21063435&amp;cloc=}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yili u Lotte Duty Free uchun &quot;''Birinchi yetti oʻpishlar'' &quot; reklama veb-dramasida birga rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;kiss&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |script-title=ko:[단독]이종석·이준기·지창욱·박해진 뭉쳤다…'첫키스만 여섯번째' 출연 |language=ko |work=News1 |url=http://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0002368636 |access-date=2-noyabr 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

2018-yilda Li 1991-yilda suratga olingan „ ''Oʻlim qoʻshigʻi“'' filmining remeyki boʻlgan ''„Oʻlim madhiyasi“'' uch epizodli dramasida rol oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201811020849214530273_2|sarlavha=Lee Jong-suk, Shin Hye-sun to appear in 'Hymn of Death'|sana=2-noyabr 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hymn&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201803130959091366587_2|sarlavha=Lee Jong-suk to star in new two-part SBS series|sana=13-mart 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;. YG Entertainment bilan shartnomasi 2018-yil 31-martda&lt;ref name=&quot;aman&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1004696270|sarlavha=Lee Jong Suk to Set Up His Own Agency Partnering with YNK Entertainment|sana=3-aprel 2018-yil|ish=SBS News}}&lt;/ref&gt; tugaganidan soʻng Li yangi boshqaruv agentligi YNK Entertainment bilan imzoladi, ammo besh oydan keyin shartnomasini bekor qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3054272&amp;cloc=joongangdaily|sarlavha=Lee Jong-suk walks away from YNK|sana=16-oktabr 2018-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;. va oʻzining „A-man Project“ agentligini tuzdi&lt;ref name=&quot;aman&quot; /&gt;

2019-yilda u oʻzining birinchi romantik komediya dramasida Li Na-yong bilan birga „ ''Romantika — bu bonus kitob“'' da rol oʻynadi.&lt;ref name=&quot;supply&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/kwave/2018/09/28/3001000000AEN20180928001500315.html|sarlavha=Lee Jong-suk cast for new tvN series set to air early next year|sana=28-sentabr 2018-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201901211803589658066_2|sarlavha=Lee Na-young and Lee Jong-suk to show romance in publishing industry in new rom-com|sana=21-yanvar 2019-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayot ==
Li oʻrtoq model-aktyor va ''2013-yilda maktabda'' rol ijro etgan Kim Vu Bin bilan yaxshi doʻst boʻlib, uni modellik davridan beri biladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|sarlavha=Lee Jong Suk says Kim Woo Bin is the Only Friend He Can Lean On|sana=22-oktabr 2013-yil|ish=enewsWorld|muallif=Choi|ism=EunHwa|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140208233733/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|arxivsana=8-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Strong friendships among male celebrities|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201606231434429624390_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=23-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

U 89Mansion ovqatlanish kafesining egasi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://news.abs-cbn.com/life/03/06/18/look-korean-actor-lee-jong-suk-has-a-cafe-in-seoul|sarlavha=LOOK: Korean actor Lee Jong-suk has a cafe in Seoul|sana=6-mart 2018-yil|ish=ABS CBN}}&lt;/ref&gt;.

=== Harbiy roʻyxatga olish ===
Li majburiy harbiy xizmatni 2019-yil 8-martda boshlagan. Li 16 yoshida avtohalokatga uchragani va oldingi xoch bolamini yirtilishi natijasida harbiy xizmatga yaroqsiz deb topildi. Shu sababli, u davlat xizmati xodimi sifatida ishlashi majburiyati yuklandi va 2020-yil 31-dekabrda ishdan boʻshatilishi kerak edi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3059874|sarlavha=Lee Jong-suk is reporting for duty|sana=27-fevral 2019-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/03/688_265051.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk leaves for alternative military service|sana=8-mart 2018-yil|ish=The Korea Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Jin-suk|url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23395732&amp;cloc=|ish=IS Plus|sana=26-fevral 2019-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt; Nihoyat u 2021-yil 2-yanvarda buni yakunladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kyeong|ism=Ji-Min|sana=2-yanvar 2021-yil|sarlavha=이종석, 오늘(2일) 소집해제..'마녀2' 특별 출연으로 만날까|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004334140}}&lt;/ref&gt;.

=== Xayriya ===
2022-yil 7-martda Li Kyongbukning Uljin shahrida boshlangan va Gangvonning Samcheok shahriga yoyilgan yirik yongʻin qurbonlariga yordam berish uchun „Umid koʻprigi“ tabiiy ofatlarga yordam berish uyushmasiga 100 million von xayriya qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&amp;aid=0000280706|muallif=Kang Seon-ae|sarlavha=이종석, 산불 피해 이재민 지원 위해 1억원 기부|nashriyot=SBS|sana=6-mart 2022-yil|kirish sanasi=6-mart 2022-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1989-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]</text>
      <sha1>b105xfcxditnxwjy2czcaig5xmyo6hi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121579</id>
      <parentid>6121578</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22405" sha1="2m6z2g0b2q61wy07igfgotz1mbhn5df" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=Lee Jong-suk March 2018.png|tavsif=Lee in March 2018|tavallud sanasi=14-sentabr 1989-yil,32 yosh|tavallud joyi=Yongin,Gyeongi provensiyasi,Janubiy Koreya|faoliyat_yillari=2005–hozirgacha|sayt=rasmiy sahifa{{!}}http://lee-jongsuk.com|kasbi=Aktyor/Model|bilimi=Konkuk universiteti,2016-yilda taʼmomlagan|ismi=Lee Jong Suk|fuqaroligi=Janubiy Koreya|turmush oʻrtogʻi=Turmush qurmagan|otasi=Li Xan Kyu|onasi=Oshkor etilmagan}}
'''Lee Jong Suk''' ({{lang-ko|이종석}} , 1989-yil 14-sentyabrda tugʻilgan) — [[Janubiy Koreya]]&lt;nowiki/&gt;lik [[aktyor]] va model. U 2005-yilda baland yoʻlagi modeli sifatida debyut qildi va [[Seul]] moda haftaligida ishtirok etgan eng yosh erkak modelga aylandi. Lining yutuq roli ''2013-yil (2012-yil) maktabida'' boʻlgan. U, shuningdek, ''„Ovozingizni eshita olaman“'' (2013), ''&quot;Notanish doktor'' &quot; (2014), &quot; ''Pinokkio'' &quot; (2014), &quot; ''W'' „ (2016), ''“Sen uxlayotgan payting&quot;'' (2017), ''„Oʻlim madhiyasi“'' (2018) va ''Romantika — bu bonusli kitob'' (2019). filmlaridagi rollari bilan ham mashhur.

== Taʼlim ==
Li Konkuk universitetida professional kinofilmlar va sanʼat yoʻnalishida ixtisoslashgan fakultetda oʻqigan va 2016-yilda universitetni tamomlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|ism=Ji-young|muallif=Kim|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201602211405057850370_2|sarlavha=Lee Jong-suk graduates Konkuk Univ.|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=21-fevral 2016-yil|kirish sanasi=26-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;

== Karyera ==

=== 2005–2010: Boshlangʻich ===
Li oʻzining modellik faoliyatini (15 yosh) 2005-yilda Seul kolleksiyasi yoʻlagida boshlagan va u Seul moda haftaligida,Seul kolleksiyasi dasturida debyut qilgan eng yosh erkak modelga aylandi. Oʻshandan beri u koʻplab moda namoyishlarida qatnashdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/03/135_153806.html|sarlavha=Models rushing to small screen|ish=[[The Korea Times]]|sana=21-mart 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/05/135_158072.html|sarlavha=Lee Jong-suk emerging as new Asian star|ish=[[Korea Times]]|sana=28-may 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.

Li uch oy davomida „idol“ guruhi aʼzosi sifatida mashq qildi va debyut qilish uchun agentlik bilan shartnoma imzoladi. Biroq, agentlik uning aktyor sifatida debyut qilinishi haqidagi vaʼdasini buzganidan keyin, isteʼfoga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|sarlavha=Lee Jong Seok Says He Can't Call Himself an Actor Yet|ish=enewsWorld|sana=2-sentabr 2012-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160306185934/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|arxivsana=6-mart 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻrta maktabda oʻqib yurganida [[Seoul Broadcasting System|SBS]] telekanalida aktyorlar tanlovida qatnashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://news.nate.com/view/20110201n00662?mid=e0101|nashriyot=[[Nate (web portal)|Nate]]|sana=1-fevral 2011-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

2010-yilda Li Janubiy Koreyaning „''Prokuror Malika“'' teleserialida rasmiy aktyorlik debyutini oʻtkazdi. Shuningdek, u Arvoh nomli dahshatli filmda oʻzining katta ekranli debyutini oʻtkazdi.

=== 2011–2013: Mashhurlik ortishi ===
Li „''Bogʻ sirlari''“ hit dramasidagi yordamchi rolidan soʻng eʼtirof etila boshladi, u yerda isteʼdodli yosh bastakor bilan qoʻpol munosabatda boʻlgan va bosh rol taqiqlab qoʻyilgan&lt;ref name=&quot;secret&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010120709493375171|sarlavha=[INTERVIEW] Actor Lee Jong-suk|sana=7-dekabr 2010-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/actor-lee-jong-suk-s-song-picks-27118.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's Song Picks|sana=7-yanvar 2011-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;. 2011-yilda u [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] ning ''Kuchli zarba,3-mavsum'' sitkomida paydo boʻldi va u yerda yanada mashhur boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.imbc.com/broad/tv/ent/highkick3/index.html|sarlavha=MBC 일일시트콤 하이킥! 짧은 다리의 역습 메인 페이지|ish=Imbc.com|til=ko|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kick&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|sarlavha=Lee Jong Seok Says 'High Kick 3' was the Jewel of His Life|sana=29-mart 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033853/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, 2012-yilda ''R2B: Bazaga qaytish,'' 1986-yilda suratga olingan &quot;''Top miltiq'' &quot; filmining erkin remeyk filmida ham rol oʻynagan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|sarlavha=[Interview Part I] The Pretty Boy Lee Jong Seok Takes a Turn with 'R2B'|sana=2-sentabr 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033424/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion's_Night_Out03.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg/170px-Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg|left|thumb| ''Vogue'' Fashionʼs Night Out-da, 2013-yil]]
Li Jong Suk oʻrta maktab oʻquvchisi sifatida ''2013-yil „Maktab“ oʻsmirlar dramasida r''ol oʻynagan&lt;ref name=&quot;school&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Ho|ism=Stewart|sarlavha=Lee Jong Seok, Kim Woo Bin, Park Se Young, 5dolls' Hyoyoung Cast as Main Students for ''School 5''|url=http://enewsworld.mnet.com/enews/contents.asp?idx=19096|ish=enewsWorld|sana=29-oktabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170819100334/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/19096/lee-jong-seok-kim-woo-bin-park-se-young-5dolls-hyoyoung-cast-as-main-students-for-school-5|arxivsana=19-avgust 2017-yil|kirish sanasi=28-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/12631|sarlavha=Lee Jong-suk Unveils Still-shots from KBS &quot;School 2013&quot;|sana=27-noyabr 2012-yil|ish=10Asia|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2019-12-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191202211750/http://en.tenasia.com/archives/12631}}&lt;/ref&gt;. U roli uchun oʻzining birinchi aktyorlik mukofotini 2012-yilda KBS Drama mukofotlarida „Eng yaxshi yangi aktyor“ nominatsiyasida oldi&lt;ref name=&quot;kbs&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Big Winners of 2012 Announced at Drama Awards Ceremonies of Major Broadcasters|url=http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140415192928/http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|arxivsana=15-aprel 2014-yil|sana=1-yanvar 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Gallup Korea tomonidan oʻtkazilgan „2013-yilda yonib turgan aktyorlar“ soʻroviga koʻra beshinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://star.mt.co.kr/view/stview.php?no=2013121711412971934&amp;type=1&amp;outlink=1|ish=Star News|til=ko|sana=17-dekabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

''Maktab 2013'' muvaffaqiyatidan soʻng, Li tanqidchilar tomonidan eʼtirof etilgan &quot;''Men sizning ovozingizni eshita olaman'' &quot; serialida Li Bo Yon bilan birga rol oʻynadi. U ongni oʻqiy oladigan aqlli yigit Park Su Xa rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;voice&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Drama gives 'Voice' to unique storylines|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2974065|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=5-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Dastlab 16 qismga moʻljallangan drama muvaffaqiyatli reytinglari tufayli ikki qismga uzaytirildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Lee|ism=Eun-ah|sarlavha=Lee Jong-suk's ''I Can Hear Your Voice'' Extended by 2 Episodes|url=http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140328130905/http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|arxivsana=28-mart 2014-yil|sana=17-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻz ijrosi uchun Korea Drama Awards marosimida erkaklar nominatsiyasida Excellence Award mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;kda&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk, Kim Dong-wan and Seo Hyeon-jin receive awards|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-kim-dong-wan-and-seo-hyun-jin-receive-awards-61135.html|ish=Hancinema|nashriyot=TV Daily|sana=2-oktabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li &quot;''Nafas olmaslik'' &quot; filmida rol oʻynadi va „''The Face Reader“'' filmida esa yordamchi rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;breathing&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Sunwoo|ism=Carla|sarlavha=Actors take plunge into swimming roles|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=25-oktabr 2013-yil|kirish sanasi=8-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140202160416/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|arxivsana=2-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;face&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Tae|ism=Sang-joon|sarlavha=Director and Stars Gather for THE FACE READER Press Conference|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&amp;seq=2634|ish=[[Korean Film Council]]|sana=14-avgust 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== 2014-yildan hozirgi kungacha: Asosiy mashhurlik ===
[[Fayl:160718_한효주_이종석_W_제작발표회_(3).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg/170px-160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg|right|thumb| ''W'' matbuot anjumanida, avgust 2016-yil]]
2014-yilda u oʻsmirlar uchun &quot;''Olovdek yosh qonlar'' &quot; romantik komediyasida bosh rolni oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2013/08/398_140701.html|sarlavha=Lee, Park to star in 'Boiling Youth'|sana=8-avgust 2013-yil|ish=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2014/01/25/2014012500512.html|sarlavha=Lee Jong-suk Sets Hearts Racing as Country Bumpkin in New Comedy|sana=24-avgust 2014-yil|ish=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreyada]] shifokor boʻlib ishlaydigan Shimoliy Koreyalik rolini oʻynagan &quot;''Notanish doktor'' &quot; tibbiy dramasida rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;doctor&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/76935|sarlavha=Lee Jong-suk to Play Doctor in New Drama|ish=10Asia|sana=5-fevral 2014-yil|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2020-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024092751/http://en.tenasia.com/archives/76935}}&lt;/ref&gt;. Drama Xitoyda muvaffaqiyat qozonib, 400 million tomoshani yigʻdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Doctor Stranger' gets nearly 400 million views in China|url=http://english.yonhapnews.co.kr/full/2014/07/07/3/1200000000AEN20140707003100315F.html|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=7-iyul 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Li navbatdagi &quot;''Pinokkio'' &quot; filmida aktrisa [[Park Shin-hye|Park Shin Xe]] bilan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2997044|sarlavha=Actors picked for 'Pinocchioʻ|sana=8-noyabr 2014-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; rol oʻynadi (bosh qahramon Choy Dalpo rolida).Choy Dalpo Koreya teleradiokompaniyasining yosh muxbiri, oʻz hayotini yashirishni istaydigan, dunyoda adolat va haqiqat gʻoyasi bilan kurashayotgan yigit&lt;ref name=&quot;pinocchio&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk Finds Acting Harder as He Gets More Famous|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2015/02/21/2015022100135.html|ish=[[The Chosun Ilbo]]|kirish sanasi=6-mart 2015-yil|sana=21-fevral 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. ''Pinokkio'' yana bir mashxur film boʻldi, bir yil ichida u 6,2 milliard von (5,62 million AQSH dollari) daromad keltirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Cultural Exports to Surpass 1 Trillion Won This Year|url=http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year|ish=Business Korea|sana=26-dekabr 2014-yil|qaralgan sana=2022-08-02|arxivsana=2017-09-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170901072249/http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Pinocchioʻ sells distribution rights to China for record price|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201411241750324868840_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=24-noyabr 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining „ Notanish Doktor“ va &quot;''Pinokkio'' &quot; dramalaridagi rollari unga aktyor sifatida mashxurlikka erishtirdi, jumladan, 8-Koreya dramasi mukofotlaridagi eng yaxshi erkak mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;korea&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-and-kim-tae-hee-win-best-actor-best-actress-awards-respectively-korea-drama-awards-2015-87385.html|sarlavha=Lee Jong-suk and Kim Tae-hee win Best Actor, Best Actress awards respectively: Korea Drama Awards 2015|sana=9-oktabr 2015-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Star News}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u televideniye kinematograflari tomonidan tanlab olingan 27- Grimae mukofotlari marosimida eng yaxshi erkak roli uchun mukofotni qoʻlga kiritgan birinchi eng yosh aktyor boʻldi&lt;ref name=&quot;grimae&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-the-youngest-to-the-grimae-awards-76271.html|sarlavha=Lee Jong-suk, the youngest to the Grimae Awards|sana=8-dekabr 2014-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Sports Donga}}&lt;/ref&gt;.

Shundan soʻng Li Osiyo boʻylab muxlislar uchrashuvi gastrolini boshladi va toʻqqiz oylik gastrol davomida Lining Osiyoning yettita shahrida muxlislari bilan boʻlgan uchrashuvlaridan olingan suratlarni oʻz ichiga olgan ''2014-2015 Osiyoga sayohat hikoyasi „With“'' nomli fotokitobni chiqardi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's photo book to go on sale overseas|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20150729003300315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=29-iyul 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, aktrisa Chjen Shuang bilan birga oʻzining birinchi xitoy dramasi &quot;''Jade sevuvchilar'' &quot; filmida rol oʻynagan. Shanxayda suratga olingan bu drama 1930-yillarda boʻlib oʻtgan fantaziya-romantik serial sifatida tasvirlangan&lt;ref name=&quot;jade&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk cast for S. Korean-Chinese drama|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20151223002500315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=23-dekabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining Xitoydagi muvaffaqiyati tufayli uning mumdan yasalgan figurasi Gonkongdagi Madam Tyusso muzeyida namoyish etildi, aktyor uni tantanali ravishda ochib berdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's wax figure to be unveiled in Hong Kong|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20160121005600315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=21-yanvar 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. 2015-yil dekabr oyida Li oʻzining avvalgi agentligi Wellmade Yedangni tark etdi va 2016-yil 10-mayda [[YG Entertainment]] bilan tezda shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3018535|sarlavha=Actor Lee Jong-suk signs with YG|sana=11-may 2016-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;

2016-yil iyul oyida Li Koreya ekranlariga Xan Xyo-ju bilan birga [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBCning]] ''W'' fantastik trilleri bilan qaytdi&lt;ref name=&quot;ww&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Lee Jong-suk and Han Hyo-joo in new drama 'W'|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201603291313144179756_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/news/2016/07/18/52/0200000000AEN20160718010400315F.html|sarlavha=Cartoon hero meets doctor in new sci-fi drama|sana=18-iyul 2016-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;. Bu drama Koreyadagi mashhurlik chartlarida birinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=2-avgust 2016-yil |title=Sci-fi drama 'W' takes top spot on CPI chart |work=[[Yonhap News Agency]] |url=http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2016/08/02/0701000000AEN20160802001900315.html}}&lt;/ref&gt; va Li yil yakuni boʻyicha MBC Drama Awards tanlovida ''Daesang'' (Bosh mukofot)ni qoʻlga kiritdi&lt;ref name=&quot;daesang&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=31-dekabr 2016-yil |title=[MBC 연기대상] 맥락 있는 시청자 선택=이종석…안방점령 'W' 7관왕(종합) |language=ko |work=[[JoongAng Ilbo]] |url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=21063435&amp;cloc=}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yili u Lotte Duty Free uchun &quot;''Birinchi yetti oʻpishlar'' &quot; reklama veb-dramasida birga rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;kiss&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |script-title=ko:[단독]이종석·이준기·지창욱·박해진 뭉쳤다…'첫키스만 여섯번째' 출연 |language=ko |work=News1 |url=http://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0002368636 |access-date=2-noyabr 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

2018-yilda Li 1991-yilda suratga olingan „ ''Oʻlim qoʻshigʻi“'' filmining remeyki boʻlgan ''„Oʻlim madhiyasi“'' uch epizodli dramasida rol oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201811020849214530273_2|sarlavha=Lee Jong-suk, Shin Hye-sun to appear in 'Hymn of Death'|sana=2-noyabr 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hymn&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201803130959091366587_2|sarlavha=Lee Jong-suk to star in new two-part SBS series|sana=13-mart 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;. YG Entertainment bilan shartnomasi 2018-yil 31-martda&lt;ref name=&quot;aman&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1004696270|sarlavha=Lee Jong Suk to Set Up His Own Agency Partnering with YNK Entertainment|sana=3-aprel 2018-yil|ish=SBS News}}&lt;/ref&gt; tugaganidan soʻng Li yangi boshqaruv agentligi YNK Entertainment bilan imzoladi, ammo besh oydan keyin shartnomasini bekor qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3054272&amp;cloc=joongangdaily|sarlavha=Lee Jong-suk walks away from YNK|sana=16-oktabr 2018-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;. va oʻzining „A-man Project“ agentligini tuzdi&lt;ref name=&quot;aman&quot; /&gt;

2019-yilda u oʻzining birinchi romantik komediya dramasida Li Na-yong bilan birga „ ''Romantika — bu bonus kitob“'' da rol oʻynadi.&lt;ref name=&quot;supply&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/kwave/2018/09/28/3001000000AEN20180928001500315.html|sarlavha=Lee Jong-suk cast for new tvN series set to air early next year|sana=28-sentabr 2018-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201901211803589658066_2|sarlavha=Lee Na-young and Lee Jong-suk to show romance in publishing industry in new rom-com|sana=21-yanvar 2019-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayot ==
Li oʻrtoq model-aktyor va ''2013-yilda maktabda'' rol ijro etgan Kim Vu Bin bilan yaxshi doʻst boʻlib, uni modellik davridan beri biladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|sarlavha=Lee Jong Suk says Kim Woo Bin is the Only Friend He Can Lean On|sana=22-oktabr 2013-yil|ish=enewsWorld|muallif=Choi|ism=EunHwa|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140208233733/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|arxivsana=8-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Strong friendships among male celebrities|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201606231434429624390_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=23-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

U 89Mansion ovqatlanish kafesining egasi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://news.abs-cbn.com/life/03/06/18/look-korean-actor-lee-jong-suk-has-a-cafe-in-seoul|sarlavha=LOOK: Korean actor Lee Jong-suk has a cafe in Seoul|sana=6-mart 2018-yil|ish=ABS CBN}}&lt;/ref&gt;.

=== Harbiy roʻyxatga olish ===
Li majburiy harbiy xizmatni 2019-yil 8-martda boshlagan. Li 16 yoshida avtohalokatga uchragani va oldingi xoch bolamini yirtilishi natijasida harbiy xizmatga yaroqsiz deb topildi. Shu sababli, u davlat xizmati xodimi sifatida ishlashi majburiyati yuklandi va 2020-yil 31-dekabrda ishdan boʻshatilishi kerak edi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3059874|sarlavha=Lee Jong-suk is reporting for duty|sana=27-fevral 2019-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/03/688_265051.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk leaves for alternative military service|sana=8-mart 2018-yil|ish=The Korea Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Jin-suk|url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23395732&amp;cloc=|ish=IS Plus|sana=26-fevral 2019-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt; Nihoyat u 2021-yil 2-yanvarda buni yakunladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kyeong|ism=Ji-Min|sana=2-yanvar 2021-yil|sarlavha=이종석, 오늘(2일) 소집해제..'마녀2' 특별 출연으로 만날까|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004334140}}&lt;/ref&gt;.

=== Xayriya ===
2022-yil 7-martda Li Kyongbukning Uljin shahrida boshlangan va Gangvonning Samcheok shahriga yoyilgan yirik yongʻin qurbonlariga yordam berish uchun „Umid koʻprigi“ tabiiy ofatlarga yordam berish uyushmasiga 100 million von xayriya qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&amp;aid=0000280706|muallif=Kang Seon-ae|sarlavha=이종석, 산불 피해 이재민 지원 위해 1억원 기부|nashriyot=SBS|sana=6-mart 2022-yil|kirish sanasi=6-mart 2022-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1989-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]</text>
      <sha1>2m6z2g0b2q61wy07igfgotz1mbhn5df</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121580</id>
      <parentid>6121579</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22406" sha1="hk5n1g2wvzalbc7l0v921zkx54ho42r" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=Lee Jong-suk March 2018.png|tavsif=Lee in March 2018|tavallud sanasi=14-sentabr 1989-yil,32 yosh|tavallud joyi=Yongin,Gyeongi provensiyasi,Janubiy Koreya|faoliyat_yillari=2005–hozirgacha|sayt=rasmiy sahifa{{!}}http://lee-jongsuk.com|kasbi=Aktyor/Model|bilimi=Konkuk universiteti,2016-yilda taʼmomlagan|ismi=Lee Jong Suk|fuqaroligi=Janubiy Koreya|turmush oʻrtogʻi=Turmush qurmagan|otasi=Li Xan Kyu|onasi=Oshkor etilmagan}}

'''Lee Jong Suk''' ({{lang-ko|이종석}} , 1989-yil 14-sentyabrda tugʻilgan) — [[Janubiy Koreya]]&lt;nowiki/&gt;lik [[aktyor]] va model. U 2005-yilda baland yoʻlagi modeli sifatida debyut qildi va [[Seul]] moda haftaligida ishtirok etgan eng yosh erkak modelga aylandi. Lining yutuq roli ''2013-yil (2012-yil) maktabida'' boʻlgan. U, shuningdek, ''„Ovozingizni eshita olaman“'' (2013), ''&quot;Notanish doktor'' &quot; (2014), &quot; ''Pinokkio'' &quot; (2014), &quot; ''W'' „ (2016), ''“Sen uxlayotgan payting&quot;'' (2017), ''„Oʻlim madhiyasi“'' (2018) va ''Romantika — bu bonusli kitob'' (2019). filmlaridagi rollari bilan ham mashhur.

== Taʼlim ==
Li Konkuk universitetida professional kinofilmlar va sanʼat yoʻnalishida ixtisoslashgan fakultetda oʻqigan va 2016-yilda universitetni tamomlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|ism=Ji-young|muallif=Kim|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201602211405057850370_2|sarlavha=Lee Jong-suk graduates Konkuk Univ.|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=21-fevral 2016-yil|kirish sanasi=26-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;

== Karyera ==

=== 2005–2010: Boshlangʻich ===
Li oʻzining modellik faoliyatini (15 yosh) 2005-yilda Seul kolleksiyasi yoʻlagida boshlagan va u Seul moda haftaligida,Seul kolleksiyasi dasturida debyut qilgan eng yosh erkak modelga aylandi. Oʻshandan beri u koʻplab moda namoyishlarida qatnashdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/03/135_153806.html|sarlavha=Models rushing to small screen|ish=[[The Korea Times]]|sana=21-mart 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/05/135_158072.html|sarlavha=Lee Jong-suk emerging as new Asian star|ish=[[Korea Times]]|sana=28-may 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.

Li uch oy davomida „idol“ guruhi aʼzosi sifatida mashq qildi va debyut qilish uchun agentlik bilan shartnoma imzoladi. Biroq, agentlik uning aktyor sifatida debyut qilinishi haqidagi vaʼdasini buzganidan keyin, isteʼfoga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|sarlavha=Lee Jong Seok Says He Can't Call Himself an Actor Yet|ish=enewsWorld|sana=2-sentabr 2012-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160306185934/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|arxivsana=6-mart 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻrta maktabda oʻqib yurganida [[Seoul Broadcasting System|SBS]] telekanalida aktyorlar tanlovida qatnashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://news.nate.com/view/20110201n00662?mid=e0101|nashriyot=[[Nate (web portal)|Nate]]|sana=1-fevral 2011-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

2010-yilda Li Janubiy Koreyaning „''Prokuror Malika“'' teleserialida rasmiy aktyorlik debyutini oʻtkazdi. Shuningdek, u Arvoh nomli dahshatli filmda oʻzining katta ekranli debyutini oʻtkazdi.

=== 2011–2013: Mashhurlik ortishi ===
Li „''Bogʻ sirlari''“ hit dramasidagi yordamchi rolidan soʻng eʼtirof etila boshladi, u yerda isteʼdodli yosh bastakor bilan qoʻpol munosabatda boʻlgan va bosh rol taqiqlab qoʻyilgan&lt;ref name=&quot;secret&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010120709493375171|sarlavha=[INTERVIEW] Actor Lee Jong-suk|sana=7-dekabr 2010-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/actor-lee-jong-suk-s-song-picks-27118.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's Song Picks|sana=7-yanvar 2011-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;. 2011-yilda u [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] ning ''Kuchli zarba,3-mavsum'' sitkomida paydo boʻldi va u yerda yanada mashhur boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.imbc.com/broad/tv/ent/highkick3/index.html|sarlavha=MBC 일일시트콤 하이킥! 짧은 다리의 역습 메인 페이지|ish=Imbc.com|til=ko|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kick&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|sarlavha=Lee Jong Seok Says 'High Kick 3' was the Jewel of His Life|sana=29-mart 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033853/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, 2012-yilda ''R2B: Bazaga qaytish,'' 1986-yilda suratga olingan &quot;''Top miltiq'' &quot; filmining erkin remeyk filmida ham rol oʻynagan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|sarlavha=[Interview Part I] The Pretty Boy Lee Jong Seok Takes a Turn with 'R2B'|sana=2-sentabr 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033424/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion's_Night_Out03.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg/170px-Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg|left|thumb| ''Vogue'' Fashionʼs Night Out-da, 2013-yil]]
Li Jong Suk oʻrta maktab oʻquvchisi sifatida ''2013-yil „Maktab“ oʻsmirlar dramasida r''ol oʻynagan&lt;ref name=&quot;school&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Ho|ism=Stewart|sarlavha=Lee Jong Seok, Kim Woo Bin, Park Se Young, 5dolls' Hyoyoung Cast as Main Students for ''School 5''|url=http://enewsworld.mnet.com/enews/contents.asp?idx=19096|ish=enewsWorld|sana=29-oktabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170819100334/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/19096/lee-jong-seok-kim-woo-bin-park-se-young-5dolls-hyoyoung-cast-as-main-students-for-school-5|arxivsana=19-avgust 2017-yil|kirish sanasi=28-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/12631|sarlavha=Lee Jong-suk Unveils Still-shots from KBS &quot;School 2013&quot;|sana=27-noyabr 2012-yil|ish=10Asia|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2019-12-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191202211750/http://en.tenasia.com/archives/12631}}&lt;/ref&gt;. U roli uchun oʻzining birinchi aktyorlik mukofotini 2012-yilda KBS Drama mukofotlarida „Eng yaxshi yangi aktyor“ nominatsiyasida oldi&lt;ref name=&quot;kbs&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Big Winners of 2012 Announced at Drama Awards Ceremonies of Major Broadcasters|url=http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140415192928/http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|arxivsana=15-aprel 2014-yil|sana=1-yanvar 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Gallup Korea tomonidan oʻtkazilgan „2013-yilda yonib turgan aktyorlar“ soʻroviga koʻra beshinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://star.mt.co.kr/view/stview.php?no=2013121711412971934&amp;type=1&amp;outlink=1|ish=Star News|til=ko|sana=17-dekabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

''Maktab 2013'' muvaffaqiyatidan soʻng, Li tanqidchilar tomonidan eʼtirof etilgan &quot;''Men sizning ovozingizni eshita olaman'' &quot; serialida Li Bo Yon bilan birga rol oʻynadi. U ongni oʻqiy oladigan aqlli yigit Park Su Xa rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;voice&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Drama gives 'Voice' to unique storylines|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2974065|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=5-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Dastlab 16 qismga moʻljallangan drama muvaffaqiyatli reytinglari tufayli ikki qismga uzaytirildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Lee|ism=Eun-ah|sarlavha=Lee Jong-suk's ''I Can Hear Your Voice'' Extended by 2 Episodes|url=http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140328130905/http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|arxivsana=28-mart 2014-yil|sana=17-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻz ijrosi uchun Korea Drama Awards marosimida erkaklar nominatsiyasida Excellence Award mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;kda&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk, Kim Dong-wan and Seo Hyeon-jin receive awards|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-kim-dong-wan-and-seo-hyun-jin-receive-awards-61135.html|ish=Hancinema|nashriyot=TV Daily|sana=2-oktabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li &quot;''Nafas olmaslik'' &quot; filmida rol oʻynadi va „''The Face Reader“'' filmida esa yordamchi rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;breathing&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Sunwoo|ism=Carla|sarlavha=Actors take plunge into swimming roles|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=25-oktabr 2013-yil|kirish sanasi=8-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140202160416/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|arxivsana=2-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;face&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Tae|ism=Sang-joon|sarlavha=Director and Stars Gather for THE FACE READER Press Conference|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&amp;seq=2634|ish=[[Korean Film Council]]|sana=14-avgust 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== 2014-yildan hozirgi kungacha: Asosiy mashhurlik ===
[[Fayl:160718_한효주_이종석_W_제작발표회_(3).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg/170px-160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg|right|thumb| ''W'' matbuot anjumanida, avgust 2016-yil]]
2014-yilda u oʻsmirlar uchun &quot;''Olovdek yosh qonlar'' &quot; romantik komediyasida bosh rolni oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2013/08/398_140701.html|sarlavha=Lee, Park to star in 'Boiling Youth'|sana=8-avgust 2013-yil|ish=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2014/01/25/2014012500512.html|sarlavha=Lee Jong-suk Sets Hearts Racing as Country Bumpkin in New Comedy|sana=24-avgust 2014-yil|ish=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreyada]] shifokor boʻlib ishlaydigan Shimoliy Koreyalik rolini oʻynagan &quot;''Notanish doktor'' &quot; tibbiy dramasida rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;doctor&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/76935|sarlavha=Lee Jong-suk to Play Doctor in New Drama|ish=10Asia|sana=5-fevral 2014-yil|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2020-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024092751/http://en.tenasia.com/archives/76935}}&lt;/ref&gt;. Drama Xitoyda muvaffaqiyat qozonib, 400 million tomoshani yigʻdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Doctor Stranger' gets nearly 400 million views in China|url=http://english.yonhapnews.co.kr/full/2014/07/07/3/1200000000AEN20140707003100315F.html|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=7-iyul 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Li navbatdagi &quot;''Pinokkio'' &quot; filmida aktrisa [[Park Shin-hye|Park Shin Xe]] bilan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2997044|sarlavha=Actors picked for 'Pinocchioʻ|sana=8-noyabr 2014-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; rol oʻynadi (bosh qahramon Choy Dalpo rolida).Choy Dalpo Koreya teleradiokompaniyasining yosh muxbiri, oʻz hayotini yashirishni istaydigan, dunyoda adolat va haqiqat gʻoyasi bilan kurashayotgan yigit&lt;ref name=&quot;pinocchio&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk Finds Acting Harder as He Gets More Famous|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2015/02/21/2015022100135.html|ish=[[The Chosun Ilbo]]|kirish sanasi=6-mart 2015-yil|sana=21-fevral 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. ''Pinokkio'' yana bir mashxur film boʻldi, bir yil ichida u 6,2 milliard von (5,62 million AQSH dollari) daromad keltirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Cultural Exports to Surpass 1 Trillion Won This Year|url=http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year|ish=Business Korea|sana=26-dekabr 2014-yil|qaralgan sana=2022-08-02|arxivsana=2017-09-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170901072249/http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Pinocchioʻ sells distribution rights to China for record price|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201411241750324868840_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=24-noyabr 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining „ Notanish Doktor“ va &quot;''Pinokkio'' &quot; dramalaridagi rollari unga aktyor sifatida mashxurlikka erishtirdi, jumladan, 8-Koreya dramasi mukofotlaridagi eng yaxshi erkak mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;korea&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-and-kim-tae-hee-win-best-actor-best-actress-awards-respectively-korea-drama-awards-2015-87385.html|sarlavha=Lee Jong-suk and Kim Tae-hee win Best Actor, Best Actress awards respectively: Korea Drama Awards 2015|sana=9-oktabr 2015-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Star News}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u televideniye kinematograflari tomonidan tanlab olingan 27- Grimae mukofotlari marosimida eng yaxshi erkak roli uchun mukofotni qoʻlga kiritgan birinchi eng yosh aktyor boʻldi&lt;ref name=&quot;grimae&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-the-youngest-to-the-grimae-awards-76271.html|sarlavha=Lee Jong-suk, the youngest to the Grimae Awards|sana=8-dekabr 2014-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Sports Donga}}&lt;/ref&gt;.

Shundan soʻng Li Osiyo boʻylab muxlislar uchrashuvi gastrolini boshladi va toʻqqiz oylik gastrol davomida Lining Osiyoning yettita shahrida muxlislari bilan boʻlgan uchrashuvlaridan olingan suratlarni oʻz ichiga olgan ''2014-2015 Osiyoga sayohat hikoyasi „With“'' nomli fotokitobni chiqardi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's photo book to go on sale overseas|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20150729003300315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=29-iyul 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, aktrisa Chjen Shuang bilan birga oʻzining birinchi xitoy dramasi &quot;''Jade sevuvchilar'' &quot; filmida rol oʻynagan. Shanxayda suratga olingan bu drama 1930-yillarda boʻlib oʻtgan fantaziya-romantik serial sifatida tasvirlangan&lt;ref name=&quot;jade&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk cast for S. Korean-Chinese drama|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20151223002500315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=23-dekabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining Xitoydagi muvaffaqiyati tufayli uning mumdan yasalgan figurasi Gonkongdagi Madam Tyusso muzeyida namoyish etildi, aktyor uni tantanali ravishda ochib berdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's wax figure to be unveiled in Hong Kong|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20160121005600315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=21-yanvar 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. 2015-yil dekabr oyida Li oʻzining avvalgi agentligi Wellmade Yedangni tark etdi va 2016-yil 10-mayda [[YG Entertainment]] bilan tezda shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3018535|sarlavha=Actor Lee Jong-suk signs with YG|sana=11-may 2016-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;

2016-yil iyul oyida Li Koreya ekranlariga Xan Xyo-ju bilan birga [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBCning]] ''W'' fantastik trilleri bilan qaytdi&lt;ref name=&quot;ww&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Lee Jong-suk and Han Hyo-joo in new drama 'W'|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201603291313144179756_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/news/2016/07/18/52/0200000000AEN20160718010400315F.html|sarlavha=Cartoon hero meets doctor in new sci-fi drama|sana=18-iyul 2016-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;. Bu drama Koreyadagi mashhurlik chartlarida birinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=2-avgust 2016-yil |title=Sci-fi drama 'W' takes top spot on CPI chart |work=[[Yonhap News Agency]] |url=http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2016/08/02/0701000000AEN20160802001900315.html}}&lt;/ref&gt; va Li yil yakuni boʻyicha MBC Drama Awards tanlovida ''Daesang'' (Bosh mukofot)ni qoʻlga kiritdi&lt;ref name=&quot;daesang&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=31-dekabr 2016-yil |title=[MBC 연기대상] 맥락 있는 시청자 선택=이종석…안방점령 'W' 7관왕(종합) |language=ko |work=[[JoongAng Ilbo]] |url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=21063435&amp;cloc=}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yili u Lotte Duty Free uchun &quot;''Birinchi yetti oʻpishlar'' &quot; reklama veb-dramasida birga rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;kiss&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |script-title=ko:[단독]이종석·이준기·지창욱·박해진 뭉쳤다…'첫키스만 여섯번째' 출연 |language=ko |work=News1 |url=http://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0002368636 |access-date=2-noyabr 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

2018-yilda Li 1991-yilda suratga olingan „ ''Oʻlim qoʻshigʻi“'' filmining remeyki boʻlgan ''„Oʻlim madhiyasi“'' uch epizodli dramasida rol oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201811020849214530273_2|sarlavha=Lee Jong-suk, Shin Hye-sun to appear in 'Hymn of Death'|sana=2-noyabr 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hymn&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201803130959091366587_2|sarlavha=Lee Jong-suk to star in new two-part SBS series|sana=13-mart 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;. YG Entertainment bilan shartnomasi 2018-yil 31-martda&lt;ref name=&quot;aman&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1004696270|sarlavha=Lee Jong Suk to Set Up His Own Agency Partnering with YNK Entertainment|sana=3-aprel 2018-yil|ish=SBS News}}&lt;/ref&gt; tugaganidan soʻng Li yangi boshqaruv agentligi YNK Entertainment bilan imzoladi, ammo besh oydan keyin shartnomasini bekor qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3054272&amp;cloc=joongangdaily|sarlavha=Lee Jong-suk walks away from YNK|sana=16-oktabr 2018-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;. va oʻzining „A-man Project“ agentligini tuzdi&lt;ref name=&quot;aman&quot; /&gt;

2019-yilda u oʻzining birinchi romantik komediya dramasida Li Na-yong bilan birga „ ''Romantika — bu bonus kitob“'' da rol oʻynadi.&lt;ref name=&quot;supply&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/kwave/2018/09/28/3001000000AEN20180928001500315.html|sarlavha=Lee Jong-suk cast for new tvN series set to air early next year|sana=28-sentabr 2018-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201901211803589658066_2|sarlavha=Lee Na-young and Lee Jong-suk to show romance in publishing industry in new rom-com|sana=21-yanvar 2019-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayot ==
Li oʻrtoq model-aktyor va ''2013-yilda maktabda'' rol ijro etgan Kim Vu Bin bilan yaxshi doʻst boʻlib, uni modellik davridan beri biladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|sarlavha=Lee Jong Suk says Kim Woo Bin is the Only Friend He Can Lean On|sana=22-oktabr 2013-yil|ish=enewsWorld|muallif=Choi|ism=EunHwa|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140208233733/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|arxivsana=8-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Strong friendships among male celebrities|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201606231434429624390_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=23-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

U 89Mansion ovqatlanish kafesining egasi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://news.abs-cbn.com/life/03/06/18/look-korean-actor-lee-jong-suk-has-a-cafe-in-seoul|sarlavha=LOOK: Korean actor Lee Jong-suk has a cafe in Seoul|sana=6-mart 2018-yil|ish=ABS CBN}}&lt;/ref&gt;.

=== Harbiy roʻyxatga olish ===
Li majburiy harbiy xizmatni 2019-yil 8-martda boshlagan. Li 16 yoshida avtohalokatga uchragani va oldingi xoch bolamini yirtilishi natijasida harbiy xizmatga yaroqsiz deb topildi. Shu sababli, u davlat xizmati xodimi sifatida ishlashi majburiyati yuklandi va 2020-yil 31-dekabrda ishdan boʻshatilishi kerak edi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3059874|sarlavha=Lee Jong-suk is reporting for duty|sana=27-fevral 2019-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/03/688_265051.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk leaves for alternative military service|sana=8-mart 2018-yil|ish=The Korea Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Jin-suk|url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23395732&amp;cloc=|ish=IS Plus|sana=26-fevral 2019-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt; Nihoyat u 2021-yil 2-yanvarda buni yakunladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kyeong|ism=Ji-Min|sana=2-yanvar 2021-yil|sarlavha=이종석, 오늘(2일) 소집해제..'마녀2' 특별 출연으로 만날까|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004334140}}&lt;/ref&gt;.

=== Xayriya ===
2022-yil 7-martda Li Kyongbukning Uljin shahrida boshlangan va Gangvonning Samcheok shahriga yoyilgan yirik yongʻin qurbonlariga yordam berish uchun „Umid koʻprigi“ tabiiy ofatlarga yordam berish uyushmasiga 100 million von xayriya qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&amp;aid=0000280706|muallif=Kang Seon-ae|sarlavha=이종석, 산불 피해 이재민 지원 위해 1억원 기부|nashriyot=SBS|sana=6-mart 2022-yil|kirish sanasi=6-mart 2022-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1989-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]</text>
      <sha1>hk5n1g2wvzalbc7l0v921zkx54ho42r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121581</id>
      <parentid>6121580</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22397" sha1="r3fystzkx20ns91q9hp01zserxr1c8h" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=Lee Jong-suk March 2018.png|tavsif=Lee in March 2018|tavallud sanasi=14-sentabr 1989-yil,32 yosh|tavallud joyi=Yongin,Gyeongi provensiyasi,Janubiy Koreya|faoliyat_yillari=2005–hozirgacha|sayt=rasmiy sahifa{{!}}http://lee-jongsuk.com|kasbi=Aktyor/Model|bilimi=Konkuk universiteti,2016-yilda taʼmomlagan|ismi=Lee Jong Suk|fuqaroligi=Janubiy Koreya|turmush oʻrtogʻi=Turmush qurmagan|otasi=Li Xan Kyu|onasi=Oshkor etilmagan}}

'''Lee Jong Suk''' ({{lang-ko|이종석}} , 1989-yil 14-sentyabrda tugʻilgan) — [[Janubiy Koreya]]lik [[aktyor]] va model. U 2005-yilda baland yoʻlagi modeli sifatida debyut qildi va [[Seul]] moda haftaligida ishtirok etgan eng yosh erkak modelga aylandi. Lining yutuq roli ''2013-yil (2012-yil) maktabida'' boʻlgan. U, shuningdek, ''„Ovozingizni eshita olaman“'' (2013), ''&quot;Notanish doktor'' &quot; (2014), &quot; ''Pinokkio'' &quot; (2014), &quot; ''W'' „ (2016), ''“Sen uxlayotgan payting&quot;'' (2017), ''„Oʻlim madhiyasi“'' (2018) va ''Romantika — bu bonusli kitob'' (2019). filmlaridagi rollari bilan ham mashhur.

== Taʼlim ==
Li Konkuk universitetida professional kinofilmlar va sanʼat yoʻnalishida ixtisoslashgan fakultetda oʻqigan va 2016-yilda universitetni tamomlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|ism=Ji-young|muallif=Kim|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201602211405057850370_2|sarlavha=Lee Jong-suk graduates Konkuk Univ.|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=21-fevral 2016-yil|kirish sanasi=26-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;

== Karyera ==

=== 2005–2010: Boshlangʻich ===
Li oʻzining modellik faoliyatini (15 yosh) 2005-yilda Seul kolleksiyasi yoʻlagida boshlagan va u Seul moda haftaligida,Seul kolleksiyasi dasturida debyut qilgan eng yosh erkak modelga aylandi. Oʻshandan beri u koʻplab moda namoyishlarida qatnashdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/03/135_153806.html|sarlavha=Models rushing to small screen|ish=[[The Korea Times]]|sana=21-mart 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/05/135_158072.html|sarlavha=Lee Jong-suk emerging as new Asian star|ish=[[Korea Times]]|sana=28-may 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.

Li uch oy davomida „idol“ guruhi aʼzosi sifatida mashq qildi va debyut qilish uchun agentlik bilan shartnoma imzoladi. Biroq, agentlik uning aktyor sifatida debyut qilinishi haqidagi vaʼdasini buzganidan keyin, isteʼfoga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|sarlavha=Lee Jong Seok Says He Can't Call Himself an Actor Yet|ish=enewsWorld|sana=2-sentabr 2012-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160306185934/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|arxivsana=6-mart 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻrta maktabda oʻqib yurganida [[Seoul Broadcasting System|SBS]] telekanalida aktyorlar tanlovida qatnashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://news.nate.com/view/20110201n00662?mid=e0101|nashriyot=[[Nate (web portal)|Nate]]|sana=1-fevral 2011-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

2010-yilda Li Janubiy Koreyaning „''Prokuror Malika“'' teleserialida rasmiy aktyorlik debyutini oʻtkazdi. Shuningdek, u Arvoh nomli dahshatli filmda oʻzining katta ekranli debyutini oʻtkazdi.

=== 2011–2013: Mashhurlik ortishi ===
Li „''Bogʻ sirlari''“ hit dramasidagi yordamchi rolidan soʻng eʼtirof etila boshladi, u yerda isteʼdodli yosh bastakor bilan qoʻpol munosabatda boʻlgan va bosh rol taqiqlab qoʻyilgan&lt;ref name=&quot;secret&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010120709493375171|sarlavha=[INTERVIEW] Actor Lee Jong-suk|sana=7-dekabr 2010-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/actor-lee-jong-suk-s-song-picks-27118.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's Song Picks|sana=7-yanvar 2011-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;. 2011-yilda u [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] ning ''Kuchli zarba,3-mavsum'' sitkomida paydo boʻldi va u yerda yanada mashhur boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.imbc.com/broad/tv/ent/highkick3/index.html|sarlavha=MBC 일일시트콤 하이킥! 짧은 다리의 역습 메인 페이지|ish=Imbc.com|til=ko|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kick&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|sarlavha=Lee Jong Seok Says 'High Kick 3' was the Jewel of His Life|sana=29-mart 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033853/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, 2012-yilda ''R2B: Bazaga qaytish,'' 1986-yilda suratga olingan &quot;''Top miltiq'' &quot; filmining erkin remeyk filmida ham rol oʻynagan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|sarlavha=[Interview Part I] The Pretty Boy Lee Jong Seok Takes a Turn with 'R2B'|sana=2-sentabr 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033424/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion's_Night_Out03.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg/170px-Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg|left|thumb| ''Vogue'' Fashionʼs Night Out-da, 2013-yil]]
Li Jong Suk oʻrta maktab oʻquvchisi sifatida ''2013-yil „Maktab“ oʻsmirlar dramasida r''ol oʻynagan&lt;ref name=&quot;school&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Ho|ism=Stewart|sarlavha=Lee Jong Seok, Kim Woo Bin, Park Se Young, 5dolls' Hyoyoung Cast as Main Students for ''School 5''|url=http://enewsworld.mnet.com/enews/contents.asp?idx=19096|ish=enewsWorld|sana=29-oktabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170819100334/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/19096/lee-jong-seok-kim-woo-bin-park-se-young-5dolls-hyoyoung-cast-as-main-students-for-school-5|arxivsana=19-avgust 2017-yil|kirish sanasi=28-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/12631|sarlavha=Lee Jong-suk Unveils Still-shots from KBS &quot;School 2013&quot;|sana=27-noyabr 2012-yil|ish=10Asia|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2019-12-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191202211750/http://en.tenasia.com/archives/12631}}&lt;/ref&gt;. U roli uchun oʻzining birinchi aktyorlik mukofotini 2012-yilda KBS Drama mukofotlarida „Eng yaxshi yangi aktyor“ nominatsiyasida oldi&lt;ref name=&quot;kbs&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Big Winners of 2012 Announced at Drama Awards Ceremonies of Major Broadcasters|url=http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140415192928/http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|arxivsana=15-aprel 2014-yil|sana=1-yanvar 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Gallup Korea tomonidan oʻtkazilgan „2013-yilda yonib turgan aktyorlar“ soʻroviga koʻra beshinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://star.mt.co.kr/view/stview.php?no=2013121711412971934&amp;type=1&amp;outlink=1|ish=Star News|til=ko|sana=17-dekabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

''Maktab 2013'' muvaffaqiyatidan soʻng, Li tanqidchilar tomonidan eʼtirof etilgan &quot;''Men sizning ovozingizni eshita olaman'' &quot; serialida Li Bo Yon bilan birga rol oʻynadi. U ongni oʻqiy oladigan aqlli yigit Park Su Xa rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;voice&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Drama gives 'Voice' to unique storylines|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2974065|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=5-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Dastlab 16 qismga moʻljallangan drama muvaffaqiyatli reytinglari tufayli ikki qismga uzaytirildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Lee|ism=Eun-ah|sarlavha=Lee Jong-suk's ''I Can Hear Your Voice'' Extended by 2 Episodes|url=http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140328130905/http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|arxivsana=28-mart 2014-yil|sana=17-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻz ijrosi uchun Korea Drama Awards marosimida erkaklar nominatsiyasida Excellence Award mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;kda&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk, Kim Dong-wan and Seo Hyeon-jin receive awards|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-kim-dong-wan-and-seo-hyun-jin-receive-awards-61135.html|ish=Hancinema|nashriyot=TV Daily|sana=2-oktabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li &quot;''Nafas olmaslik'' &quot; filmida rol oʻynadi va „''The Face Reader“'' filmida esa yordamchi rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;breathing&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Sunwoo|ism=Carla|sarlavha=Actors take plunge into swimming roles|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=25-oktabr 2013-yil|kirish sanasi=8-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140202160416/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|arxivsana=2-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;face&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Tae|ism=Sang-joon|sarlavha=Director and Stars Gather for THE FACE READER Press Conference|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&amp;seq=2634|ish=[[Korean Film Council]]|sana=14-avgust 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== 2014-yildan hozirgi kungacha: Asosiy mashhurlik ===
[[Fayl:160718_한효주_이종석_W_제작발표회_(3).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg/170px-160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg|right|thumb| ''W'' matbuot anjumanida, avgust 2016-yil]]
2014-yilda u oʻsmirlar uchun &quot;''Olovdek yosh qonlar'' &quot; romantik komediyasida bosh rolni oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2013/08/398_140701.html|sarlavha=Lee, Park to star in 'Boiling Youth'|sana=8-avgust 2013-yil|ish=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2014/01/25/2014012500512.html|sarlavha=Lee Jong-suk Sets Hearts Racing as Country Bumpkin in New Comedy|sana=24-avgust 2014-yil|ish=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreyada]] shifokor boʻlib ishlaydigan Shimoliy Koreyalik rolini oʻynagan &quot;''Notanish doktor'' &quot; tibbiy dramasida rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;doctor&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/76935|sarlavha=Lee Jong-suk to Play Doctor in New Drama|ish=10Asia|sana=5-fevral 2014-yil|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2020-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024092751/http://en.tenasia.com/archives/76935}}&lt;/ref&gt;. Drama Xitoyda muvaffaqiyat qozonib, 400 million tomoshani yigʻdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Doctor Stranger' gets nearly 400 million views in China|url=http://english.yonhapnews.co.kr/full/2014/07/07/3/1200000000AEN20140707003100315F.html|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=7-iyul 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Li navbatdagi &quot;''Pinokkio'' &quot; filmida aktrisa [[Park Shin-hye|Park Shin Xe]] bilan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2997044|sarlavha=Actors picked for 'Pinocchioʻ|sana=8-noyabr 2014-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; rol oʻynadi (bosh qahramon Choy Dalpo rolida).Choy Dalpo Koreya teleradiokompaniyasining yosh muxbiri, oʻz hayotini yashirishni istaydigan, dunyoda adolat va haqiqat gʻoyasi bilan kurashayotgan yigit&lt;ref name=&quot;pinocchio&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk Finds Acting Harder as He Gets More Famous|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2015/02/21/2015022100135.html|ish=[[The Chosun Ilbo]]|kirish sanasi=6-mart 2015-yil|sana=21-fevral 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. ''Pinokkio'' yana bir mashxur film boʻldi, bir yil ichida u 6,2 milliard von (5,62 million AQSH dollari) daromad keltirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Cultural Exports to Surpass 1 Trillion Won This Year|url=http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year|ish=Business Korea|sana=26-dekabr 2014-yil|qaralgan sana=2022-08-02|arxivsana=2017-09-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170901072249/http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Pinocchioʻ sells distribution rights to China for record price|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201411241750324868840_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=24-noyabr 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining „ Notanish Doktor“ va &quot;''Pinokkio'' &quot; dramalaridagi rollari unga aktyor sifatida mashxurlikka erishtirdi, jumladan, 8-Koreya dramasi mukofotlaridagi eng yaxshi erkak mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;korea&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-and-kim-tae-hee-win-best-actor-best-actress-awards-respectively-korea-drama-awards-2015-87385.html|sarlavha=Lee Jong-suk and Kim Tae-hee win Best Actor, Best Actress awards respectively: Korea Drama Awards 2015|sana=9-oktabr 2015-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Star News}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u televideniye kinematograflari tomonidan tanlab olingan 27- Grimae mukofotlari marosimida eng yaxshi erkak roli uchun mukofotni qoʻlga kiritgan birinchi eng yosh aktyor boʻldi&lt;ref name=&quot;grimae&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-the-youngest-to-the-grimae-awards-76271.html|sarlavha=Lee Jong-suk, the youngest to the Grimae Awards|sana=8-dekabr 2014-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Sports Donga}}&lt;/ref&gt;.

Shundan soʻng Li Osiyo boʻylab muxlislar uchrashuvi gastrolini boshladi va toʻqqiz oylik gastrol davomida Lining Osiyoning yettita shahrida muxlislari bilan boʻlgan uchrashuvlaridan olingan suratlarni oʻz ichiga olgan ''2014-2015 Osiyoga sayohat hikoyasi „With“'' nomli fotokitobni chiqardi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's photo book to go on sale overseas|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20150729003300315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=29-iyul 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, aktrisa Chjen Shuang bilan birga oʻzining birinchi xitoy dramasi &quot;''Jade sevuvchilar'' &quot; filmida rol oʻynagan. Shanxayda suratga olingan bu drama 1930-yillarda boʻlib oʻtgan fantaziya-romantik serial sifatida tasvirlangan&lt;ref name=&quot;jade&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk cast for S. Korean-Chinese drama|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20151223002500315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=23-dekabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining Xitoydagi muvaffaqiyati tufayli uning mumdan yasalgan figurasi Gonkongdagi Madam Tyusso muzeyida namoyish etildi, aktyor uni tantanali ravishda ochib berdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's wax figure to be unveiled in Hong Kong|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20160121005600315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=21-yanvar 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. 2015-yil dekabr oyida Li oʻzining avvalgi agentligi Wellmade Yedangni tark etdi va 2016-yil 10-mayda [[YG Entertainment]] bilan tezda shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3018535|sarlavha=Actor Lee Jong-suk signs with YG|sana=11-may 2016-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;

2016-yil iyul oyida Li Koreya ekranlariga Xan Xyo-ju bilan birga [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBCning]] ''W'' fantastik trilleri bilan qaytdi&lt;ref name=&quot;ww&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Lee Jong-suk and Han Hyo-joo in new drama 'W'|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201603291313144179756_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/news/2016/07/18/52/0200000000AEN20160718010400315F.html|sarlavha=Cartoon hero meets doctor in new sci-fi drama|sana=18-iyul 2016-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;. Bu drama Koreyadagi mashhurlik chartlarida birinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=2-avgust 2016-yil |title=Sci-fi drama 'W' takes top spot on CPI chart |work=[[Yonhap News Agency]] |url=http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2016/08/02/0701000000AEN20160802001900315.html}}&lt;/ref&gt; va Li yil yakuni boʻyicha MBC Drama Awards tanlovida ''Daesang'' (Bosh mukofot)ni qoʻlga kiritdi&lt;ref name=&quot;daesang&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=31-dekabr 2016-yil |title=[MBC 연기대상] 맥락 있는 시청자 선택=이종석…안방점령 'W' 7관왕(종합) |language=ko |work=[[JoongAng Ilbo]] |url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=21063435&amp;cloc=}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yili u Lotte Duty Free uchun &quot;''Birinchi yetti oʻpishlar'' &quot; reklama veb-dramasida birga rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;kiss&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |script-title=ko:[단독]이종석·이준기·지창욱·박해진 뭉쳤다…'첫키스만 여섯번째' 출연 |language=ko |work=News1 |url=http://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0002368636 |access-date=2-noyabr 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

2018-yilda Li 1991-yilda suratga olingan „ ''Oʻlim qoʻshigʻi“'' filmining remeyki boʻlgan ''„Oʻlim madhiyasi“'' uch epizodli dramasida rol oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201811020849214530273_2|sarlavha=Lee Jong-suk, Shin Hye-sun to appear in 'Hymn of Death'|sana=2-noyabr 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hymn&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201803130959091366587_2|sarlavha=Lee Jong-suk to star in new two-part SBS series|sana=13-mart 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;. YG Entertainment bilan shartnomasi 2018-yil 31-martda&lt;ref name=&quot;aman&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1004696270|sarlavha=Lee Jong Suk to Set Up His Own Agency Partnering with YNK Entertainment|sana=3-aprel 2018-yil|ish=SBS News}}&lt;/ref&gt; tugaganidan soʻng Li yangi boshqaruv agentligi YNK Entertainment bilan imzoladi, ammo besh oydan keyin shartnomasini bekor qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3054272&amp;cloc=joongangdaily|sarlavha=Lee Jong-suk walks away from YNK|sana=16-oktabr 2018-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;. va oʻzining „A-man Project“ agentligini tuzdi&lt;ref name=&quot;aman&quot; /&gt;

2019-yilda u oʻzining birinchi romantik komediya dramasida Li Na-yong bilan birga „ ''Romantika — bu bonus kitob“'' da rol oʻynadi.&lt;ref name=&quot;supply&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/kwave/2018/09/28/3001000000AEN20180928001500315.html|sarlavha=Lee Jong-suk cast for new tvN series set to air early next year|sana=28-sentabr 2018-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201901211803589658066_2|sarlavha=Lee Na-young and Lee Jong-suk to show romance in publishing industry in new rom-com|sana=21-yanvar 2019-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayot ==
Li oʻrtoq model-aktyor va ''2013-yilda maktabda'' rol ijro etgan Kim Vu Bin bilan yaxshi doʻst boʻlib, uni modellik davridan beri biladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|sarlavha=Lee Jong Suk says Kim Woo Bin is the Only Friend He Can Lean On|sana=22-oktabr 2013-yil|ish=enewsWorld|muallif=Choi|ism=EunHwa|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140208233733/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|arxivsana=8-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Strong friendships among male celebrities|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201606231434429624390_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=23-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

U 89Mansion ovqatlanish kafesining egasi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://news.abs-cbn.com/life/03/06/18/look-korean-actor-lee-jong-suk-has-a-cafe-in-seoul|sarlavha=LOOK: Korean actor Lee Jong-suk has a cafe in Seoul|sana=6-mart 2018-yil|ish=ABS CBN}}&lt;/ref&gt;.

=== Harbiy roʻyxatga olish ===
Li majburiy harbiy xizmatni 2019-yil 8-martda boshlagan. Li 16 yoshida avtohalokatga uchragani va oldingi xoch bolamini yirtilishi natijasida harbiy xizmatga yaroqsiz deb topildi. Shu sababli, u davlat xizmati xodimi sifatida ishlashi majburiyati yuklandi va 2020-yil 31-dekabrda ishdan boʻshatilishi kerak edi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3059874|sarlavha=Lee Jong-suk is reporting for duty|sana=27-fevral 2019-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/03/688_265051.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk leaves for alternative military service|sana=8-mart 2018-yil|ish=The Korea Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Jin-suk|url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23395732&amp;cloc=|ish=IS Plus|sana=26-fevral 2019-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt; Nihoyat u 2021-yil 2-yanvarda buni yakunladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kyeong|ism=Ji-Min|sana=2-yanvar 2021-yil|sarlavha=이종석, 오늘(2일) 소집해제..'마녀2' 특별 출연으로 만날까|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004334140}}&lt;/ref&gt;.

=== Xayriya ===
2022-yil 7-martda Li Kyongbukning Uljin shahrida boshlangan va Gangvonning Samcheok shahriga yoyilgan yirik yongʻin qurbonlariga yordam berish uchun „Umid koʻprigi“ tabiiy ofatlarga yordam berish uyushmasiga 100 million von xayriya qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&amp;aid=0000280706|muallif=Kang Seon-ae|sarlavha=이종석, 산불 피해 이재민 지원 위해 1억원 기부|nashriyot=SBS|sana=6-mart 2022-yil|kirish sanasi=6-mart 2022-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1989-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]</text>
      <sha1>r3fystzkx20ns91q9hp01zserxr1c8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121582</id>
      <parentid>6121581</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22401" sha1="5ybzus2ufxcaqd4fpm2kqtkmiubwmxx" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=Lee Jong-suk March 2018.png|tavsif=Lee in March 2018|tavallud sanasi=14-sentabr 1989-yil,32 yosh|tavallud joyi=Yongin,Gyeongi provensiyasi,Janubiy Koreya|faoliyat_yillari=2005–hozirgacha|sayt=rasmiy sahifa{{!}}http://lee-jongsuk.com|kasbi=Aktyor/Model|bilimi=Konkuk universiteti,2016-yilda taʼmomlagan|ismi=Lee Jong Suk|fuqaroligi=Janubiy Koreya|turmush oʻrtogʻi=Turmush qurmagan|otasi=Li Xan Kyu|onasi=Oshkor etilmagan}}

'''Lee Jong Suk''' ({{lang-ko|이종석}} , 1989-yil 14-sentyabrda tugʻilgan) — [[Janubiy Koreya]]lik [[aktyor]] va [[model]]. U 2005-yilda baland yoʻlagi modeli sifatida debyut qildi va [[Seul]] moda haftaligida ishtirok etgan eng yosh erkak modelga aylandi. Lining yutuq roli ''2013-yil (2012-yil) maktabida'' boʻlgan. U, shuningdek, ''„Ovozingizni eshita olaman“'' (2013), ''&quot;Notanish doktor'' &quot; (2014), &quot; ''Pinokkio'' &quot; (2014), &quot; ''W'' „ (2016), ''“Sen uxlayotgan payting&quot;'' (2017), ''„Oʻlim madhiyasi“'' (2018) va ''Romantika — bu bonusli kitob'' (2019). filmlaridagi rollari bilan ham mashhur.

== Taʼlim ==
Li Konkuk universitetida professional kinofilmlar va sanʼat yoʻnalishida ixtisoslashgan fakultetda oʻqigan va 2016-yilda universitetni tamomlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|ism=Ji-young|muallif=Kim|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201602211405057850370_2|sarlavha=Lee Jong-suk graduates Konkuk Univ.|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=21-fevral 2016-yil|kirish sanasi=26-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;

== Karyera ==

=== 2005–2010: Boshlangʻich ===
Li oʻzining modellik faoliyatini (15 yosh) 2005-yilda Seul kolleksiyasi yoʻlagida boshlagan va u Seul moda haftaligida,Seul kolleksiyasi dasturida debyut qilgan eng yosh erkak modelga aylandi. Oʻshandan beri u koʻplab moda namoyishlarida qatnashdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/03/135_153806.html|sarlavha=Models rushing to small screen|ish=[[The Korea Times]]|sana=21-mart 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/05/135_158072.html|sarlavha=Lee Jong-suk emerging as new Asian star|ish=[[Korea Times]]|sana=28-may 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.

Li uch oy davomida „idol“ guruhi aʼzosi sifatida mashq qildi va debyut qilish uchun agentlik bilan shartnoma imzoladi. Biroq, agentlik uning aktyor sifatida debyut qilinishi haqidagi vaʼdasini buzganidan keyin, isteʼfoga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|sarlavha=Lee Jong Seok Says He Can't Call Himself an Actor Yet|ish=enewsWorld|sana=2-sentabr 2012-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160306185934/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|arxivsana=6-mart 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻrta maktabda oʻqib yurganida [[Seoul Broadcasting System|SBS]] telekanalida aktyorlar tanlovida qatnashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://news.nate.com/view/20110201n00662?mid=e0101|nashriyot=[[Nate (web portal)|Nate]]|sana=1-fevral 2011-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

2010-yilda Li Janubiy Koreyaning „''Prokuror Malika“'' teleserialida rasmiy aktyorlik debyutini oʻtkazdi. Shuningdek, u Arvoh nomli dahshatli filmda oʻzining katta ekranli debyutini oʻtkazdi.

=== 2011–2013: Mashhurlik ortishi ===
Li „''Bogʻ sirlari''“ hit dramasidagi yordamchi rolidan soʻng eʼtirof etila boshladi, u yerda isteʼdodli yosh bastakor bilan qoʻpol munosabatda boʻlgan va bosh rol taqiqlab qoʻyilgan&lt;ref name=&quot;secret&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010120709493375171|sarlavha=[INTERVIEW] Actor Lee Jong-suk|sana=7-dekabr 2010-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/actor-lee-jong-suk-s-song-picks-27118.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's Song Picks|sana=7-yanvar 2011-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;. 2011-yilda u [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] ning ''Kuchli zarba,3-mavsum'' sitkomida paydo boʻldi va u yerda yanada mashhur boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.imbc.com/broad/tv/ent/highkick3/index.html|sarlavha=MBC 일일시트콤 하이킥! 짧은 다리의 역습 메인 페이지|ish=Imbc.com|til=ko|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kick&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|sarlavha=Lee Jong Seok Says 'High Kick 3' was the Jewel of His Life|sana=29-mart 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033853/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, 2012-yilda ''R2B: Bazaga qaytish,'' 1986-yilda suratga olingan &quot;''Top miltiq'' &quot; filmining erkin remeyk filmida ham rol oʻynagan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|sarlavha=[Interview Part I] The Pretty Boy Lee Jong Seok Takes a Turn with 'R2B'|sana=2-sentabr 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033424/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion's_Night_Out03.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg/170px-Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg|left|thumb| ''Vogue'' Fashionʼs Night Out-da, 2013-yil]]
Li Jong Suk oʻrta maktab oʻquvchisi sifatida ''2013-yil „Maktab“ oʻsmirlar dramasida r''ol oʻynagan&lt;ref name=&quot;school&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Ho|ism=Stewart|sarlavha=Lee Jong Seok, Kim Woo Bin, Park Se Young, 5dolls' Hyoyoung Cast as Main Students for ''School 5''|url=http://enewsworld.mnet.com/enews/contents.asp?idx=19096|ish=enewsWorld|sana=29-oktabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170819100334/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/19096/lee-jong-seok-kim-woo-bin-park-se-young-5dolls-hyoyoung-cast-as-main-students-for-school-5|arxivsana=19-avgust 2017-yil|kirish sanasi=28-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/12631|sarlavha=Lee Jong-suk Unveils Still-shots from KBS &quot;School 2013&quot;|sana=27-noyabr 2012-yil|ish=10Asia|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2019-12-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191202211750/http://en.tenasia.com/archives/12631}}&lt;/ref&gt;. U roli uchun oʻzining birinchi aktyorlik mukofotini 2012-yilda KBS Drama mukofotlarida „Eng yaxshi yangi aktyor“ nominatsiyasida oldi&lt;ref name=&quot;kbs&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Big Winners of 2012 Announced at Drama Awards Ceremonies of Major Broadcasters|url=http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140415192928/http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|arxivsana=15-aprel 2014-yil|sana=1-yanvar 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Gallup Korea tomonidan oʻtkazilgan „2013-yilda yonib turgan aktyorlar“ soʻroviga koʻra beshinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://star.mt.co.kr/view/stview.php?no=2013121711412971934&amp;type=1&amp;outlink=1|ish=Star News|til=ko|sana=17-dekabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

''Maktab 2013'' muvaffaqiyatidan soʻng, Li tanqidchilar tomonidan eʼtirof etilgan &quot;''Men sizning ovozingizni eshita olaman'' &quot; serialida Li Bo Yon bilan birga rol oʻynadi. U ongni oʻqiy oladigan aqlli yigit Park Su Xa rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;voice&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Drama gives 'Voice' to unique storylines|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2974065|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=5-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Dastlab 16 qismga moʻljallangan drama muvaffaqiyatli reytinglari tufayli ikki qismga uzaytirildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Lee|ism=Eun-ah|sarlavha=Lee Jong-suk's ''I Can Hear Your Voice'' Extended by 2 Episodes|url=http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140328130905/http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|arxivsana=28-mart 2014-yil|sana=17-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻz ijrosi uchun Korea Drama Awards marosimida erkaklar nominatsiyasida Excellence Award mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;kda&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk, Kim Dong-wan and Seo Hyeon-jin receive awards|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-kim-dong-wan-and-seo-hyun-jin-receive-awards-61135.html|ish=Hancinema|nashriyot=TV Daily|sana=2-oktabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li &quot;''Nafas olmaslik'' &quot; filmida rol oʻynadi va „''The Face Reader“'' filmida esa yordamchi rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;breathing&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Sunwoo|ism=Carla|sarlavha=Actors take plunge into swimming roles|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=25-oktabr 2013-yil|kirish sanasi=8-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140202160416/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|arxivsana=2-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;face&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Tae|ism=Sang-joon|sarlavha=Director and Stars Gather for THE FACE READER Press Conference|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&amp;seq=2634|ish=[[Korean Film Council]]|sana=14-avgust 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== 2014-yildan hozirgi kungacha: Asosiy mashhurlik ===
[[Fayl:160718_한효주_이종석_W_제작발표회_(3).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg/170px-160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg|right|thumb| ''W'' matbuot anjumanida, avgust 2016-yil]]
2014-yilda u oʻsmirlar uchun &quot;''Olovdek yosh qonlar'' &quot; romantik komediyasida bosh rolni oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2013/08/398_140701.html|sarlavha=Lee, Park to star in 'Boiling Youth'|sana=8-avgust 2013-yil|ish=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2014/01/25/2014012500512.html|sarlavha=Lee Jong-suk Sets Hearts Racing as Country Bumpkin in New Comedy|sana=24-avgust 2014-yil|ish=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreyada]] shifokor boʻlib ishlaydigan Shimoliy Koreyalik rolini oʻynagan &quot;''Notanish doktor'' &quot; tibbiy dramasida rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;doctor&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/76935|sarlavha=Lee Jong-suk to Play Doctor in New Drama|ish=10Asia|sana=5-fevral 2014-yil|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2020-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024092751/http://en.tenasia.com/archives/76935}}&lt;/ref&gt;. Drama Xitoyda muvaffaqiyat qozonib, 400 million tomoshani yigʻdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Doctor Stranger' gets nearly 400 million views in China|url=http://english.yonhapnews.co.kr/full/2014/07/07/3/1200000000AEN20140707003100315F.html|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=7-iyul 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Li navbatdagi &quot;''Pinokkio'' &quot; filmida aktrisa [[Park Shin-hye|Park Shin Xe]] bilan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2997044|sarlavha=Actors picked for 'Pinocchioʻ|sana=8-noyabr 2014-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; rol oʻynadi (bosh qahramon Choy Dalpo rolida).Choy Dalpo Koreya teleradiokompaniyasining yosh muxbiri, oʻz hayotini yashirishni istaydigan, dunyoda adolat va haqiqat gʻoyasi bilan kurashayotgan yigit&lt;ref name=&quot;pinocchio&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk Finds Acting Harder as He Gets More Famous|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2015/02/21/2015022100135.html|ish=[[The Chosun Ilbo]]|kirish sanasi=6-mart 2015-yil|sana=21-fevral 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. ''Pinokkio'' yana bir mashxur film boʻldi, bir yil ichida u 6,2 milliard von (5,62 million AQSH dollari) daromad keltirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Cultural Exports to Surpass 1 Trillion Won This Year|url=http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year|ish=Business Korea|sana=26-dekabr 2014-yil|qaralgan sana=2022-08-02|arxivsana=2017-09-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170901072249/http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Pinocchioʻ sells distribution rights to China for record price|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201411241750324868840_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=24-noyabr 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining „ Notanish Doktor“ va &quot;''Pinokkio'' &quot; dramalaridagi rollari unga aktyor sifatida mashxurlikka erishtirdi, jumladan, 8-Koreya dramasi mukofotlaridagi eng yaxshi erkak mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;korea&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-and-kim-tae-hee-win-best-actor-best-actress-awards-respectively-korea-drama-awards-2015-87385.html|sarlavha=Lee Jong-suk and Kim Tae-hee win Best Actor, Best Actress awards respectively: Korea Drama Awards 2015|sana=9-oktabr 2015-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Star News}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u televideniye kinematograflari tomonidan tanlab olingan 27- Grimae mukofotlari marosimida eng yaxshi erkak roli uchun mukofotni qoʻlga kiritgan birinchi eng yosh aktyor boʻldi&lt;ref name=&quot;grimae&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-the-youngest-to-the-grimae-awards-76271.html|sarlavha=Lee Jong-suk, the youngest to the Grimae Awards|sana=8-dekabr 2014-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Sports Donga}}&lt;/ref&gt;.

Shundan soʻng Li Osiyo boʻylab muxlislar uchrashuvi gastrolini boshladi va toʻqqiz oylik gastrol davomida Lining Osiyoning yettita shahrida muxlislari bilan boʻlgan uchrashuvlaridan olingan suratlarni oʻz ichiga olgan ''2014-2015 Osiyoga sayohat hikoyasi „With“'' nomli fotokitobni chiqardi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's photo book to go on sale overseas|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20150729003300315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=29-iyul 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, aktrisa Chjen Shuang bilan birga oʻzining birinchi xitoy dramasi &quot;''Jade sevuvchilar'' &quot; filmida rol oʻynagan. Shanxayda suratga olingan bu drama 1930-yillarda boʻlib oʻtgan fantaziya-romantik serial sifatida tasvirlangan&lt;ref name=&quot;jade&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk cast for S. Korean-Chinese drama|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20151223002500315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=23-dekabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining Xitoydagi muvaffaqiyati tufayli uning mumdan yasalgan figurasi Gonkongdagi Madam Tyusso muzeyida namoyish etildi, aktyor uni tantanali ravishda ochib berdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's wax figure to be unveiled in Hong Kong|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20160121005600315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=21-yanvar 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. 2015-yil dekabr oyida Li oʻzining avvalgi agentligi Wellmade Yedangni tark etdi va 2016-yil 10-mayda [[YG Entertainment]] bilan tezda shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3018535|sarlavha=Actor Lee Jong-suk signs with YG|sana=11-may 2016-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;

2016-yil iyul oyida Li Koreya ekranlariga Xan Xyo-ju bilan birga [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBCning]] ''W'' fantastik trilleri bilan qaytdi&lt;ref name=&quot;ww&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Lee Jong-suk and Han Hyo-joo in new drama 'W'|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201603291313144179756_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/news/2016/07/18/52/0200000000AEN20160718010400315F.html|sarlavha=Cartoon hero meets doctor in new sci-fi drama|sana=18-iyul 2016-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;. Bu drama Koreyadagi mashhurlik chartlarida birinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=2-avgust 2016-yil |title=Sci-fi drama 'W' takes top spot on CPI chart |work=[[Yonhap News Agency]] |url=http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2016/08/02/0701000000AEN20160802001900315.html}}&lt;/ref&gt; va Li yil yakuni boʻyicha MBC Drama Awards tanlovida ''Daesang'' (Bosh mukofot)ni qoʻlga kiritdi&lt;ref name=&quot;daesang&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=31-dekabr 2016-yil |title=[MBC 연기대상] 맥락 있는 시청자 선택=이종석…안방점령 'W' 7관왕(종합) |language=ko |work=[[JoongAng Ilbo]] |url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=21063435&amp;cloc=}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yili u Lotte Duty Free uchun &quot;''Birinchi yetti oʻpishlar'' &quot; reklama veb-dramasida birga rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;kiss&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |script-title=ko:[단독]이종석·이준기·지창욱·박해진 뭉쳤다…'첫키스만 여섯번째' 출연 |language=ko |work=News1 |url=http://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0002368636 |access-date=2-noyabr 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

2018-yilda Li 1991-yilda suratga olingan „ ''Oʻlim qoʻshigʻi“'' filmining remeyki boʻlgan ''„Oʻlim madhiyasi“'' uch epizodli dramasida rol oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201811020849214530273_2|sarlavha=Lee Jong-suk, Shin Hye-sun to appear in 'Hymn of Death'|sana=2-noyabr 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hymn&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201803130959091366587_2|sarlavha=Lee Jong-suk to star in new two-part SBS series|sana=13-mart 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;. YG Entertainment bilan shartnomasi 2018-yil 31-martda&lt;ref name=&quot;aman&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1004696270|sarlavha=Lee Jong Suk to Set Up His Own Agency Partnering with YNK Entertainment|sana=3-aprel 2018-yil|ish=SBS News}}&lt;/ref&gt; tugaganidan soʻng Li yangi boshqaruv agentligi YNK Entertainment bilan imzoladi, ammo besh oydan keyin shartnomasini bekor qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3054272&amp;cloc=joongangdaily|sarlavha=Lee Jong-suk walks away from YNK|sana=16-oktabr 2018-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;. va oʻzining „A-man Project“ agentligini tuzdi&lt;ref name=&quot;aman&quot; /&gt;

2019-yilda u oʻzining birinchi romantik komediya dramasida Li Na-yong bilan birga „ ''Romantika — bu bonus kitob“'' da rol oʻynadi.&lt;ref name=&quot;supply&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/kwave/2018/09/28/3001000000AEN20180928001500315.html|sarlavha=Lee Jong-suk cast for new tvN series set to air early next year|sana=28-sentabr 2018-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201901211803589658066_2|sarlavha=Lee Na-young and Lee Jong-suk to show romance in publishing industry in new rom-com|sana=21-yanvar 2019-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayot ==
Li oʻrtoq model-aktyor va ''2013-yilda maktabda'' rol ijro etgan Kim Vu Bin bilan yaxshi doʻst boʻlib, uni modellik davridan beri biladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|sarlavha=Lee Jong Suk says Kim Woo Bin is the Only Friend He Can Lean On|sana=22-oktabr 2013-yil|ish=enewsWorld|muallif=Choi|ism=EunHwa|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140208233733/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|arxivsana=8-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Strong friendships among male celebrities|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201606231434429624390_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=23-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

U 89Mansion ovqatlanish kafesining egasi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://news.abs-cbn.com/life/03/06/18/look-korean-actor-lee-jong-suk-has-a-cafe-in-seoul|sarlavha=LOOK: Korean actor Lee Jong-suk has a cafe in Seoul|sana=6-mart 2018-yil|ish=ABS CBN}}&lt;/ref&gt;.

=== Harbiy roʻyxatga olish ===
Li majburiy harbiy xizmatni 2019-yil 8-martda boshlagan. Li 16 yoshida avtohalokatga uchragani va oldingi xoch bolamini yirtilishi natijasida harbiy xizmatga yaroqsiz deb topildi. Shu sababli, u davlat xizmati xodimi sifatida ishlashi majburiyati yuklandi va 2020-yil 31-dekabrda ishdan boʻshatilishi kerak edi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3059874|sarlavha=Lee Jong-suk is reporting for duty|sana=27-fevral 2019-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/03/688_265051.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk leaves for alternative military service|sana=8-mart 2018-yil|ish=The Korea Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Jin-suk|url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23395732&amp;cloc=|ish=IS Plus|sana=26-fevral 2019-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt; Nihoyat u 2021-yil 2-yanvarda buni yakunladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kyeong|ism=Ji-Min|sana=2-yanvar 2021-yil|sarlavha=이종석, 오늘(2일) 소집해제..'마녀2' 특별 출연으로 만날까|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004334140}}&lt;/ref&gt;.

=== Xayriya ===
2022-yil 7-martda Li Kyongbukning Uljin shahrida boshlangan va Gangvonning Samcheok shahriga yoyilgan yirik yongʻin qurbonlariga yordam berish uchun „Umid koʻprigi“ tabiiy ofatlarga yordam berish uyushmasiga 100 million von xayriya qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&amp;aid=0000280706|muallif=Kang Seon-ae|sarlavha=이종석, 산불 피해 이재민 지원 위해 1억원 기부|nashriyot=SBS|sana=6-mart 2022-yil|kirish sanasi=6-mart 2022-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1989-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]</text>
      <sha1>5ybzus2ufxcaqd4fpm2kqtkmiubwmxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121583</id>
      <parentid>6121582</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22416" sha1="ffmllv7rcx5anq43qxgbi4n27g3zrjf" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=Lee Jong-suk March 2018.png|tavsif=Lee in March 2018|tavallud sanasi=14-sentabr 1989-yil,32 yosh|tavallud joyi=Yongin,Gyeongi provensiyasi,Janubiy Koreya|faoliyat_yillari=2005–hozirgacha|sayt=rasmiy sahifa{{!}}http://lee-jongsuk.com|kasbi=Aktyor/Model|bilimi=Konkuk universiteti,2016-yilda taʼmomlagan|ismi=Lee Jong Suk|fuqaroligi=Janubiy Koreya|turmush oʻrtogʻi=Turmush qurmagan|otasi=Li Xan Kyu|onasi=Oshkor etilmagan}}

'''Lee Jong Suk''' ({{lang-ko|이종석}} , 1989-yil 14-sentyabrda tugʻilgan) — [[Janubiy Koreya]]lik [[aktyor]] va [[model]]. U 2005-yilda baland yoʻlagi modeli sifatida debyut qildi va [[Seul]] moda haftaligida ishtirok etgan eng yosh erkak modelga aylandi. Lining yutuq roli ''2013-yil (2012-yil) maktabida'' boʻlgan. U, shuningdek, ''„Ovozingizni eshita olaman“'' (2013), ''&quot;Notanish doktor'' &quot; (2014), &quot; ''Pinokkio'' &quot; (2014), &quot; ''W'' „ (2016), ''“Sen uxlayotgan payting&quot;'' (2017), ''„Oʻlim madhiyasi“'' (2018) va ''Romantika — bu bonusli kitob'' (2019). filmlaridagi rollari bilan ham mashhur.

== Taʼlim ==
Li Konkuk universitetida professional kinofilmlar va sanʼat yoʻnalishida ixtisoslashgan fakultetda oʻqigan va 2016-yilda universitetni tamomlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|ism=Ji-young|muallif=Kim|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201602211405057850370_2|sarlavha=Lee Jong-suk graduates Konkuk Univ.|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=21-fevral 2016-yil|kirish sanasi=26-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;

== Karyera ==

=== 2005–2010: Boshlangʻich ===
Li oʻzining modellik faoliyatini (15 yosh) 2005-yilda Seul kolleksiyasi yoʻlagida boshlagan va u Seul moda haftaligida,Seul kolleksiyasi dasturida debyut qilgan eng yosh erkak modelga aylandi. Oʻshandan beri u koʻplab moda namoyishlarida qatnashdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/03/135_153806.html|sarlavha=Models rushing to small screen|ish=[[The Korea Times]]|sana=21-mart 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/05/135_158072.html|sarlavha=Lee Jong-suk emerging as new Asian star|ish=[[Korea Times]]|sana=28-may 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.

Li uch oy davomida „idol“ guruhi aʼzosi sifatida mashq qildi va debyut qilish uchun agentlik bilan shartnoma imzoladi. Biroq, agentlik uning aktyor sifatida debyut qilinishi haqidagi vaʼdasini buzganidan keyin, isteʼfoga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|sarlavha=Lee Jong Seok Says He Can't Call Himself an Actor Yet|ish=enewsWorld|sana=2-sentabr 2012-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160306185934/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|arxivsana=6-mart 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻrta maktabda oʻqib yurganida [[Seoul Broadcasting System|SBS]] telekanalida aktyorlar tanlovida qatnashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://news.nate.com/view/20110201n00662?mid=e0101|nashriyot=[[Nate (web portal)|Nate]]|sana=1-fevral 2011-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

2010-yilda Li Janubiy Koreyaning „''Prokuror Malika“'' teleserialida rasmiy aktyorlik debyutini oʻtkazdi. Shuningdek, u Arvoh nomli dahshatli filmda oʻzining katta ekranli debyutini oʻtkazdi.

=== 2011–2013: Mashhurlik ortishi ===
Li „''Bogʻ sirlari''“ hit dramasidagi yordamchi rolidan soʻng eʼtirof etila boshladi, u yerda isteʼdodli yosh bastakor bilan qoʻpol munosabatda boʻlgan va bosh rol taqiqlab qoʻyilgan&lt;ref name=&quot;secret&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010120709493375171|sarlavha=[INTERVIEW] Actor Lee Jong-suk|sana=7-dekabr 2010-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/actor-lee-jong-suk-s-song-picks-27118.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's Song Picks|sana=7-yanvar 2011-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;. 2011-yilda u [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] ning ''Kuchli zarba,3-mavsum'' sitkomida paydo boʻldi va u yerda yanada mashhur boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.imbc.com/broad/tv/ent/highkick3/index.html|sarlavha=MBC 일일시트콤 하이킥! 짧은 다리의 역습 메인 페이지|ish=Imbc.com|til=ko|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kick&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|sarlavha=Lee Jong Seok Says 'High Kick 3' was the Jewel of His Life|sana=29-mart 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033853/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, 2012-yilda ''R2B: Bazaga qaytish,'' 1986-yilda suratga olingan &quot;''Top miltiq'' &quot; filmining erkin remeyk filmida ham rol oʻynagan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|sarlavha=[Interview Part I] The Pretty Boy Lee Jong Seok Takes a Turn with 'R2B'|sana=2-sentabr 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033424/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion's_Night_Out03.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg/170px-Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg|left|thumb| ''Vogue'' Fashionʼs Night Out-da, 2013-yil]]
Li Jong Suk oʻrta maktab oʻquvchisi sifatida ''2013-yil „Maktab“ oʻsmirlar dramasida r''ol oʻynagan&lt;ref name=&quot;school&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Ho|ism=Stewart|sarlavha=Lee Jong Seok, Kim Woo Bin, Park Se Young, 5dolls' Hyoyoung Cast as Main Students for ''School 5''|url=http://enewsworld.mnet.com/enews/contents.asp?idx=19096|ish=enewsWorld|sana=29-oktabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170819100334/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/19096/lee-jong-seok-kim-woo-bin-park-se-young-5dolls-hyoyoung-cast-as-main-students-for-school-5|arxivsana=19-avgust 2017-yil|kirish sanasi=28-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/12631|sarlavha=Lee Jong-suk Unveils Still-shots from KBS &quot;School 2013&quot;|sana=27-noyabr 2012-yil|ish=10Asia|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2019-12-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191202211750/http://en.tenasia.com/archives/12631}}&lt;/ref&gt;. U roli uchun oʻzining birinchi aktyorlik mukofotini 2012-yilda KBS Drama mukofotlarida „Eng yaxshi yangi aktyor“ nominatsiyasida oldi&lt;ref name=&quot;kbs&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Big Winners of 2012 Announced at Drama Awards Ceremonies of Major Broadcasters|url=http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140415192928/http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|arxivsana=15-aprel 2014-yil|sana=1-yanvar 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Gallup Korea tomonidan oʻtkazilgan „2013-yilda yonib turgan aktyorlar“ soʻroviga koʻra beshinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://star.mt.co.kr/view/stview.php?no=2013121711412971934&amp;type=1&amp;outlink=1|ish=Star News|til=ko|sana=17-dekabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

''Maktab 2013'' muvaffaqiyatidan soʻng, Li tanqidchilar tomonidan eʼtirof etilgan &quot;''Men sizning ovozingizni eshita olaman'' &quot; serialida Li Bo Yon bilan birga rol oʻynadi. U ongni oʻqiy oladigan aqlli yigit Park Su Xa rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;voice&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Drama gives 'Voice' to unique storylines|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2974065|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=5-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Dastlab 16 qismga moʻljallangan drama muvaffaqiyatli reytinglari tufayli ikki qismga uzaytirildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Lee|ism=Eun-ah|sarlavha=Lee Jong-suk's ''I Can Hear Your Voice'' Extended by 2 Episodes|url=http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140328130905/http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|arxivsana=28-mart 2014-yil|sana=17-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻz ijrosi uchun Korea Drama Awards marosimida erkaklar nominatsiyasida Excellence Award mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;kda&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk, Kim Dong-wan and Seo Hyeon-jin receive awards|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-kim-dong-wan-and-seo-hyun-jin-receive-awards-61135.html|ish=Hancinema|nashriyot=TV Daily|sana=2-oktabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li &quot;''Nafas olmaslik'' &quot; filmida rol oʻynadi va „''The Face Reader“'' filmida esa yordamchi rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;breathing&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Sunwoo|ism=Carla|sarlavha=Actors take plunge into swimming roles|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=25-oktabr 2013-yil|kirish sanasi=8-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140202160416/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|arxivsana=2-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;face&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Tae|ism=Sang-joon|sarlavha=Director and Stars Gather for THE FACE READER Press Conference|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&amp;seq=2634|ish=[[Korean Film Council]]|sana=14-avgust 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== 2014-yildan hozirgi kungacha: Asosiy mashhurlik ===
[[Fayl:160718_한효주_이종석_W_제작발표회_(3).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg/170px-160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg|right|thumb| ''W'' matbuot anjumanida, avgust 2016-yil]]
2014-yilda u oʻsmirlar uchun &quot;''Olovdek yosh qonlar'' &quot; romantik komediyasida bosh rolni oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2013/08/398_140701.html|sarlavha=Lee, Park to star in 'Boiling Youth'|sana=8-avgust 2013-yil|ish=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2014/01/25/2014012500512.html|sarlavha=Lee Jong-suk Sets Hearts Racing as Country Bumpkin in New Comedy|sana=24-avgust 2014-yil|ish=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreyada]] shifokor boʻlib ishlaydigan Shimoliy Koreyalik rolini oʻynagan &quot;''Notanish doktor'' &quot; tibbiy dramasida rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;doctor&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/76935|sarlavha=Lee Jong-suk to Play Doctor in New Drama|ish=10Asia|sana=5-fevral 2014-yil|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2020-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024092751/http://en.tenasia.com/archives/76935}}&lt;/ref&gt;. Drama Xitoyda muvaffaqiyat qozonib, 400 million tomoshani yigʻdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Doctor Stranger' gets nearly 400 million views in China|url=http://english.yonhapnews.co.kr/full/2014/07/07/3/1200000000AEN20140707003100315F.html|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=7-iyul 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Li navbatdagi &quot;''Pinokkio'' &quot; filmida aktrisa [[Park Shin-hye|Park Shin Xe]] bilan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2997044|sarlavha=Actors picked for 'Pinocchioʻ|sana=8-noyabr 2014-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; rol oʻynadi (bosh qahramon Choy Dalpo rolida).Choy Dalpo Koreya teleradiokompaniyasining yosh muxbiri, oʻz hayotini yashirishni istaydigan, dunyoda adolat va haqiqat gʻoyasi bilan kurashayotgan yigit&lt;ref name=&quot;pinocchio&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk Finds Acting Harder as He Gets More Famous|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2015/02/21/2015022100135.html|ish=[[The Chosun Ilbo]]|kirish sanasi=6-mart 2015-yil|sana=21-fevral 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. ''Pinokkio'' yana bir mashxur film boʻldi, bir yil ichida u 6,2 milliard von (5,62 million AQSH dollari) daromad keltirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Cultural Exports to Surpass 1 Trillion Won This Year|url=http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year|ish=Business Korea|sana=26-dekabr 2014-yil|qaralgan sana=2022-08-02|arxivsana=2017-09-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170901072249/http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Pinocchioʻ sells distribution rights to China for record price|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201411241750324868840_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=24-noyabr 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining „ Notanish Doktor“ va &quot;''Pinokkio'' &quot; dramalaridagi rollari unga aktyor sifatida mashxurlikka erishtirdi, jumladan, 8-Koreya dramasi mukofotlaridagi eng yaxshi erkak mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;korea&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-and-kim-tae-hee-win-best-actor-best-actress-awards-respectively-korea-drama-awards-2015-87385.html|sarlavha=Lee Jong-suk and Kim Tae-hee win Best Actor, Best Actress awards respectively: Korea Drama Awards 2015|sana=9-oktabr 2015-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Star News}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u televideniye kinematograflari tomonidan tanlab olingan 27- Grimae mukofotlari marosimida eng yaxshi erkak roli uchun mukofotni qoʻlga kiritgan birinchi eng yosh aktyor boʻldi&lt;ref name=&quot;grimae&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-the-youngest-to-the-grimae-awards-76271.html|sarlavha=Lee Jong-suk, the youngest to the Grimae Awards|sana=8-dekabr 2014-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Sports Donga}}&lt;/ref&gt;.

Shundan soʻng Li Osiyo boʻylab muxlislar uchrashuvi gastrolini boshladi va toʻqqiz oylik gastrol davomida Lining Osiyoning yettita shahrida muxlislari bilan boʻlgan uchrashuvlaridan olingan suratlarni oʻz ichiga olgan ''2014-2015 Osiyoga sayohat hikoyasi „With“'' nomli fotokitobni chiqardi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's photo book to go on sale overseas|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20150729003300315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=29-iyul 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, aktrisa Chjen Shuang bilan birga oʻzining birinchi xitoy dramasi &quot;''Jade sevuvchilar'' &quot; filmida rol oʻynagan. Shanxayda suratga olingan bu drama 1930-yillarda boʻlib oʻtgan fantaziya-romantik serial sifatida tasvirlangan&lt;ref name=&quot;jade&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk cast for S. Korean-Chinese drama|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20151223002500315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=23-dekabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining Xitoydagi muvaffaqiyati tufayli uning mumdan yasalgan figurasi Gonkongdagi Madam Tyusso muzeyida namoyish etildi, aktyor uni tantanali ravishda ochib berdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's wax figure to be unveiled in Hong Kong|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20160121005600315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=21-yanvar 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. 2015-yil dekabr oyida Li oʻzining avvalgi agentligi Wellmade Yedangni tark etdi va 2016-yil 10-mayda [[YG Entertainment]] bilan tezda shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3018535|sarlavha=Actor Lee Jong-suk signs with YG|sana=11-may 2016-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;

2016-yil iyul oyida Li Koreya ekranlariga Xan Xyo-ju bilan birga [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBCning]] ''W'' fantastik trilleri bilan qaytdi&lt;ref name=&quot;ww&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Lee Jong-suk and Han Hyo-joo in new drama 'W'|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201603291313144179756_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/news/2016/07/18/52/0200000000AEN20160718010400315F.html|sarlavha=Cartoon hero meets doctor in new sci-fi drama|sana=18-iyul 2016-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;. Bu drama Koreyadagi mashhurlik chartlarida birinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=2-avgust 2016-yil |title=Sci-fi drama 'W' takes top spot on CPI chart |work=[[Yonhap News Agency]] |url=http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2016/08/02/0701000000AEN20160802001900315.html}}&lt;/ref&gt; va Li yil yakuni boʻyicha MBC Drama Awards tanlovida ''Daesang'' (Bosh mukofot)ni qoʻlga kiritdi&lt;ref name=&quot;daesang&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=31-dekabr 2016-yil |title=[MBC 연기대상] 맥락 있는 시청자 선택=이종석…안방점령 'W' 7관왕(종합) |language=ko |work=[[JoongAng Ilbo]] |url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=21063435&amp;cloc=}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yili u Lotte Duty Free uchun &quot;''Birinchi yetti oʻpishlar'' &quot; reklama veb-dramasida birga rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;kiss&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |script-title=ko:[단독]이종석·이준기·지창욱·박해진 뭉쳤다…'첫키스만 여섯번째' 출연 |language=ko |work=News1 |url=http://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0002368636 |access-date=2-noyabr 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

2018-yilda Li 1991-yilda suratga olingan „ ''Oʻlim qoʻshigʻi“'' filmining remeyki boʻlgan ''„Oʻlim madhiyasi“'' uch epizodli dramasida rol oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201811020849214530273_2|sarlavha=Lee Jong-suk, Shin Hye-sun to appear in 'Hymn of Death'|sana=2-noyabr 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hymn&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201803130959091366587_2|sarlavha=Lee Jong-suk to star in new two-part SBS series|sana=13-mart 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;. YG Entertainment bilan shartnomasi 2018-yil 31-martda&lt;ref name=&quot;aman&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1004696270|sarlavha=Lee Jong Suk to Set Up His Own Agency Partnering with YNK Entertainment|sana=3-aprel 2018-yil|ish=SBS News}}&lt;/ref&gt; tugaganidan soʻng Li yangi boshqaruv agentligi YNK Entertainment bilan imzoladi, ammo besh oydan keyin shartnomasini bekor qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3054272&amp;cloc=joongangdaily|sarlavha=Lee Jong-suk walks away from YNK|sana=16-oktabr 2018-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;. va oʻzining „A-man Project“ agentligini tuzdi&lt;ref name=&quot;aman&quot; /&gt;

2019-yilda u oʻzining birinchi romantik komediya dramasida Li Na-yong bilan birga „ ''Romantika — bu bonus kitob“'' da rol oʻynadi.&lt;ref name=&quot;supply&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/kwave/2018/09/28/3001000000AEN20180928001500315.html|sarlavha=Lee Jong-suk cast for new tvN series set to air early next year|sana=28-sentabr 2018-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201901211803589658066_2|sarlavha=Lee Na-young and Lee Jong-suk to show romance in publishing industry in new rom-com|sana=21-yanvar 2019-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayot ==
Li oʻrtoq model-aktyor va ''2013-yilda maktabda'' rol ijro etgan Kim Vu Bin bilan yaxshi doʻst boʻlib, uni modellik davridan beri biladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|sarlavha=Lee Jong Suk says Kim Woo Bin is the Only Friend He Can Lean On|sana=22-oktabr 2013-yil|ish=enewsWorld|muallif=Choi|ism=EunHwa|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140208233733/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|arxivsana=8-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Strong friendships among male celebrities|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201606231434429624390_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=23-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

U 89Mansion ovqatlanish kafesining egasi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://news.abs-cbn.com/life/03/06/18/look-korean-actor-lee-jong-suk-has-a-cafe-in-seoul|sarlavha=LOOK: Korean actor Lee Jong-suk has a cafe in Seoul|sana=6-mart 2018-yil|ish=ABS CBN}}&lt;/ref&gt;.

=== Harbiy roʻyxatga olish ===
Li majburiy harbiy xizmatni 2019-yil 8-martda boshlagan. Li 16 yoshida avtohalokatga uchragani va oldingi xoch bolamini yirtilishi natijasida harbiy xizmatga yaroqsiz deb topildi. Shu sababli, u davlat xizmati xodimi sifatida ishlashi majburiyati yuklandi va 2020-yil 31-dekabrda ishdan boʻshatilishi kerak edi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3059874|sarlavha=Lee Jong-suk is reporting for duty|sana=27-fevral 2019-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/03/688_265051.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk leaves for alternative military service|sana=8-mart 2018-yil|ish=The Korea Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Jin-suk|url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23395732&amp;cloc=|ish=IS Plus|sana=26-fevral 2019-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt; Nihoyat u 2021-yil 2-yanvarda buni yakunladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kyeong|ism=Ji-Min|sana=2-yanvar 2021-yil|sarlavha=이종석, 오늘(2일) 소집해제..'마녀2' 특별 출연으로 만날까|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004334140}}&lt;/ref&gt;.

=== Xayriya ===
2022-yil 7-martda Li Kyongbukning Uljin shahrida boshlangan va Gangvonning Samcheok shahriga yoyilgan yirik yongʻin qurbonlariga yordam berish uchun „Umid koʻprigi“ tabiiy ofatlarga yordam berish uyushmasiga 100 million von xayriya qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&amp;aid=0000280706|muallif=Kang Seon-ae|sarlavha=이종석, 산불 피해 이재민 지원 위해 1억원 기부|nashriyot=SBS|sana=6-mart 2022-yil|kirish sanasi=6-mart 2022-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1989-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]</text>
      <sha1>ffmllv7rcx5anq43qxgbi4n27g3zrjf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121584</id>
      <parentid>6121583</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22429" sha1="32muk4rsdio3k5yb8xjkikpv7fawm5r" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=Lee Jong-suk March 2018.png|tavsif=Lee in March 2018|tavallud sanasi=14-sentabr 1989-yil,32 yosh|tavallud joyi=Yongin,Gyeongi provensiyasi,Janubiy Koreya|faoliyat_yillari=2005–hozirgacha|sayt=rasmiy sahifa{{!}}http://lee-jongsuk.com|kasbi=Aktyor/Model|bilimi=Konkuk universiteti,2016-yilda taʼmomlagan|ismi=Lee Jong Suk|fuqaroligi=Janubiy Koreya|turmush oʻrtogʻi=Turmush qurmagan|otasi=Li Xan Kyu|onasi=Oshkor etilmagan}}

'''Lee Jong Suk''' ({{lang-ko|이종석}} , 1989-yil 14-sentyabrda tugʻilgan) — [[Janubiy Koreya]]lik [[aktyor]] va [[model]]. U 2005-yilda baland yoʻlagi modeli sifatida debyut qildi va [[Seul]] moda haftaligida ishtirok etgan eng yosh erkak modelga aylandi. Lining yutuq roli ''2013-yil (2012-yil) maktabida'' boʻlgan. U, shuningdek, ''„Ovozingizni eshita olaman“'' (2013), ''&quot;Notanish doktor'' &quot; (2014), &quot; ''Pinokkio'' &quot; (2014), &quot; ''W'' „ (2016), ''“Sen uxlayotgan payting&quot;'' (2017), ''„Oʻlim madhiyasi“'' (2018) va ''Romantika — bu bonusli kitob'' (2019). filmlaridagi rollari bilan ham mashhur.

== Taʼlim ==
Li Konkuk universitetida professional kinofilmlar va sanʼat yoʻnalishida ixtisoslashgan fakultetda oʻqigan va 2016-yilda universitetni tamomlagan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|ism=Ji-young|muallif=Kim|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201602211405057850370_2|sarlavha=Lee Jong-suk graduates Konkuk Univ.|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=21-fevral 2016-yil|kirish sanasi=26-fevral 2016-yil}}&lt;/ref&gt;

== Karyera ==

=== 2005–2010: Boshlangʻich ===
Li oʻzining modellik faoliyatini (15 yosh) 2005-yilda Seul kolleksiyasi yoʻlagida boshlagan va u Seul moda haftaligida,Seul kolleksiyasi dasturida debyut qilgan eng yosh erkak modelga aylandi. Oʻshandan beri u koʻplab moda namoyishlarida qatnashdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/03/135_153806.html|sarlavha=Models rushing to small screen|ish=[[The Korea Times]]|sana=21-mart 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/culture/2014/05/135_158072.html|sarlavha=Lee Jong-suk emerging as new Asian star|ish=[[Korea Times]]|sana=28-may 2014-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.

Li uch oy davomida „idol“ guruhi aʼzosi sifatida mashq qildi va debyut qilish uchun agentlik bilan shartnoma imzoladi. Biroq, agentlik uning aktyor sifatida debyut qilinishi haqidagi vaʼdasini buzganidan keyin, isteʼfoga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|sarlavha=Lee Jong Seok Says He Can't Call Himself an Actor Yet|ish=enewsWorld|sana=2-sentabr 2012-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160306185934/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/13636/interview-part-ii-lee-jong-seok-says-he-cant-call-himself-an-actor-yet|arxivsana=6-mart 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻrta maktabda oʻqib yurganida [[Seoul Broadcasting System|SBS]] telekanalida aktyorlar tanlovida qatnashgan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://news.nate.com/view/20110201n00662?mid=e0101|nashriyot=[[Nate (web portal)|Nate]]|sana=1-fevral 2011-yil|kirish sanasi=9-mart 2017-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

2010-yilda Li Janubiy Koreyaning „''Prokuror Malika“'' teleserialida rasmiy aktyorlik debyutini oʻtkazdi. Shuningdek, u Arvoh nomli dahshatli filmda oʻzining katta ekranli debyutini oʻtkazdi.

=== 2011–2013: Mashhurlik ortishi ===
Li „''Bogʻ sirlari''“ hit dramasidagi yordamchi rolidan soʻng eʼtirof etila boshladi, u yerda isteʼdodli yosh bastakor bilan qoʻpol munosabatda boʻlgan va bosh rol taqiqlab qoʻyilgan&lt;ref name=&quot;secret&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010120709493375171|sarlavha=[INTERVIEW] Actor Lee Jong-suk|sana=7-dekabr 2010-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/actor-lee-jong-suk-s-song-picks-27118.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's Song Picks|sana=7-yanvar 2011-yil|ish=10Asia}}&lt;/ref&gt;. 2011-yilda u [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] ning ''Kuchli zarba,3-mavsum'' sitkomida paydo boʻldi va u yerda yanada mashhur boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.imbc.com/broad/tv/ent/highkick3/index.html|sarlavha=MBC 일일시트콤 하이킥! 짧은 다리의 역습 메인 페이지|ish=Imbc.com|til=ko|kirish sanasi=9-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kick&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|sarlavha=Lee Jong Seok Says 'High Kick 3' was the Jewel of His Life|sana=29-mart 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033853/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/4870/lee-jong-seok-on-high-kick|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, 2012-yilda ''R2B: Bazaga qaytish,'' 1986-yilda suratga olingan &quot;''Top miltiq'' &quot; filmining erkin remeyk filmida ham rol oʻynagan&lt;ref name=&quot;return&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|sarlavha=[Interview Part I] The Pretty Boy Lee Jong Seok Takes a Turn with 'R2B'|sana=2-sentabr 2012-yil|ish=enewsWorld|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170907033424/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/13631/interview-part-i-the-pretty-boy-lee-jong-seok-takes-a-turn-with-r2b|arxivsana=7-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion's_Night_Out03.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg/170px-Lee_Jong-suk_at_the_2013_Vogue_Fashion%27s_Night_Out03.jpg|left|thumb| ''Vogue'' Fashionʼs Night Out-da, 2013-yil]]
Li Jong Suk oʻrta maktab oʻquvchisi sifatida ''2013-yil „Maktab“ oʻsmirlar dramasida r''ol oʻynagan&lt;ref name=&quot;school&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Ho|ism=Stewart|sarlavha=Lee Jong Seok, Kim Woo Bin, Park Se Young, 5dolls' Hyoyoung Cast as Main Students for ''School 5''|url=http://enewsworld.mnet.com/enews/contents.asp?idx=19096|ish=enewsWorld|sana=29-oktabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170819100334/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/19096/lee-jong-seok-kim-woo-bin-park-se-young-5dolls-hyoyoung-cast-as-main-students-for-school-5|arxivsana=19-avgust 2017-yil|kirish sanasi=28-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/12631|sarlavha=Lee Jong-suk Unveils Still-shots from KBS &quot;School 2013&quot;|sana=27-noyabr 2012-yil|ish=10Asia|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2019-12-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191202211750/http://en.tenasia.com/archives/12631}}&lt;/ref&gt;. U roli uchun oʻzining birinchi aktyorlik mukofotini 2012-yilda KBS Drama mukofotlarida „Eng yaxshi yangi aktyor“ nominatsiyasida oldi&lt;ref name=&quot;kbs&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Big Winners of 2012 Announced at Drama Awards Ceremonies of Major Broadcasters|url=http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140415192928/http://www.tenasia.com/big-winners-of-2012-announced-at-drama-awards-ceremonies-of-major-broadcasters/|arxivsana=15-aprel 2014-yil|sana=1-yanvar 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Gallup Korea tomonidan oʻtkazilgan „2013-yilda yonib turgan aktyorlar“ soʻroviga koʻra beshinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://star.mt.co.kr/view/stview.php?no=2013121711412971934&amp;type=1&amp;outlink=1|ish=Star News|til=ko|sana=17-dekabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

''Maktab 2013'' muvaffaqiyatidan soʻng, Li tanqidchilar tomonidan eʼtirof etilgan &quot;''Men sizning ovozingizni eshita olaman'' &quot; serialida Li Bo Yon bilan birga rol oʻynadi. U ongni oʻqiy oladigan aqlli yigit Park Su Xa rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;voice&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Drama gives 'Voice' to unique storylines|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2974065|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=5-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Dastlab 16 qismga moʻljallangan drama muvaffaqiyatli reytinglari tufayli ikki qismga uzaytirildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Lee|ism=Eun-ah|sarlavha=Lee Jong-suk's ''I Can Hear Your Voice'' Extended by 2 Episodes|url=http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|ish=10Asia|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140328130905/http://www.tenasia.com/lee-jong-suks-i-can-hear-your-voice-extended-by-2-episodes/|arxivsana=28-mart 2014-yil|sana=17-iyul 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻz ijrosi uchun Korea Drama Awards marosimida erkaklar nominatsiyasida Excellence Award mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;kda&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk, Kim Dong-wan and Seo Hyeon-jin receive awards|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-kim-dong-wan-and-seo-hyun-jin-receive-awards-61135.html|ish=Hancinema|nashriyot=TV Daily|sana=2-oktabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li &quot;''Nafas olmaslik'' &quot; filmida rol oʻynadi va „''The Face Reader“'' filmida esa yordamchi rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;breathing&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Sunwoo|ism=Carla|sarlavha=Actors take plunge into swimming roles|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|ish=[[Korea JoongAng Daily]]|sana=25-oktabr 2013-yil|kirish sanasi=8-mart 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140202160416/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2979375|arxivsana=2-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;face&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Tae|ism=Sang-joon|sarlavha=Director and Stars Gather for THE FACE READER Press Conference|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&amp;seq=2634|ish=[[Korean Film Council]]|sana=14-avgust 2013-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== 2014-yildan hozirgi kungacha: Asosiy mashhurlik ===
[[Fayl:160718_한효주_이종석_W_제작발표회_(3).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg/170px-160718_%ED%95%9C%ED%9A%A8%EC%A3%BC_%EC%9D%B4%EC%A2%85%EC%84%9D_W_%EC%A0%9C%EC%9E%91%EB%B0%9C%ED%91%9C%ED%9A%8C_%283%29.jpg|right|thumb| ''W'' matbuot anjumanida, avgust 2016-yil]]
2014-yilda u oʻsmirlar uchun &quot;''Olovdek yosh qonlar'' &quot; romantik komediyasida bosh rolni oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2013/08/398_140701.html|sarlavha=Lee, Park to star in 'Boiling Youth'|sana=8-avgust 2013-yil|ish=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2014/01/25/2014012500512.html|sarlavha=Lee Jong-suk Sets Hearts Racing as Country Bumpkin in New Comedy|sana=24-avgust 2014-yil|ish=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt;. Keyin Li [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreyada]] shifokor boʻlib ishlaydigan Shimoliy Koreyalik rolini oʻynagan &quot;''Notanish doktor'' &quot; tibbiy dramasida rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;doctor&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://en.tenasia.com/archives/76935|sarlavha=Lee Jong-suk to Play Doctor in New Drama|ish=10Asia|sana=5-fevral 2014-yil|kirish sanasi=2022-08-02|arxivsana=2020-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201024092751/http://en.tenasia.com/archives/76935}}&lt;/ref&gt;. Drama Xitoyda muvaffaqiyat qozonib, 400 million tomoshani yigʻdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Doctor Stranger' gets nearly 400 million views in China|url=http://english.yonhapnews.co.kr/full/2014/07/07/3/1200000000AEN20140707003100315F.html|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=7-iyul 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Li navbatdagi &quot;''Pinokkio'' &quot; filmida aktrisa [[Park Shin-hye|Park Shin Xe]] bilan&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2997044|sarlavha=Actors picked for 'Pinocchioʻ|sana=8-noyabr 2014-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; rol oʻynadi (bosh qahramon Choy Dalpo rolida).Choy Dalpo Koreya teleradiokompaniyasining yosh muxbiri, oʻz hayotini yashirishni istaydigan, dunyoda adolat va haqiqat gʻoyasi bilan kurashayotgan yigit&lt;ref name=&quot;pinocchio&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Lee Jong-suk Finds Acting Harder as He Gets More Famous|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2015/02/21/2015022100135.html|ish=[[The Chosun Ilbo]]|kirish sanasi=6-mart 2015-yil|sana=21-fevral 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. ''Pinokkio'' yana bir mashxur film boʻldi, bir yil ichida u 6,2 milliard von (5,62 million AQSH dollari) daromad keltirdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Cultural Exports to Surpass 1 Trillion Won This Year|url=http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year|ish=Business Korea|sana=26-dekabr 2014-yil|qaralgan sana=2022-08-02|arxivsana=2017-09-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170901072249/http://www.businesskorea.co.kr/english/news/lifestyle/8231-culture-trade-balance-cultural-exports-surpass-1-trillion-won-year}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha='Pinocchioʻ sells distribution rights to China for record price|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201411241750324868840_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=24-noyabr 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining „ Notanish Doktor“ va &quot;''Pinokkio'' &quot; dramalaridagi rollari unga aktyor sifatida mashxurlikka erishtirdi, jumladan, 8-Koreya dramasi mukofotlaridagi eng yaxshi erkak mukofotiga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;korea&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-and-kim-tae-hee-win-best-actor-best-actress-awards-respectively-korea-drama-awards-2015-87385.html|sarlavha=Lee Jong-suk and Kim Tae-hee win Best Actor, Best Actress awards respectively: Korea Drama Awards 2015|sana=9-oktabr 2015-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Star News}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u televideniye kinematograflari tomonidan tanlab olingan 27- Grimae mukofotlari marosimida eng yaxshi erkak roli uchun mukofotni qoʻlga kiritgan birinchi eng yosh aktyor boʻldi&lt;ref name=&quot;grimae&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/lee-jong-suk-the-youngest-to-the-grimae-awards-76271.html|sarlavha=Lee Jong-suk, the youngest to the Grimae Awards|sana=8-dekabr 2014-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Sports Donga}}&lt;/ref&gt;.

Shundan soʻng Li Osiyo boʻylab muxlislar uchrashuvi gastrolini boshladi va toʻqqiz oylik gastrol davomida Lining Osiyoning yettita shahrida muxlislari bilan boʻlgan uchrashuvlaridan olingan suratlarni oʻz ichiga olgan ''2014-2015 Osiyoga sayohat hikoyasi „With“'' nomli fotokitobni chiqardi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's photo book to go on sale overseas|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20150729003300315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=29-iyul 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Li, shuningdek, aktrisa Chjen Shuang bilan birga oʻzining birinchi xitoy dramasi &quot;''Jade sevuvchilar'' &quot; filmida rol oʻynagan. Shanxayda suratga olingan bu drama 1930-yillarda boʻlib oʻtgan fantaziya-romantik serial sifatida tasvirlangan&lt;ref name=&quot;jade&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk cast for S. Korean-Chinese drama|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20151223002500315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=23-dekabr 2015-yil}}&lt;/ref&gt;. Lining Xitoydagi muvaffaqiyati tufayli uning mumdan yasalgan figurasi Gonkongdagi Madam Tyusso muzeyida namoyish etildi, aktyor uni tantanali ravishda ochib berdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Actor Lee Jong-suk's wax figure to be unveiled in Hong Kong|url=http://english.yonhapnews.co.kr/search1/2603000000.html?cid=AEN20160121005600315|ish=[[Yonhap News Agency]]|sana=21-yanvar 2016-yil}}&lt;/ref&gt;. 2015-yil dekabr oyida Li oʻzining avvalgi agentligi Wellmade Yedangni tark etdi va 2016-yil 10-mayda [[YG Entertainment]] bilan tezda shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3018535|sarlavha=Actor Lee Jong-suk signs with YG|sana=11-may 2016-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;

2016-yil iyul oyida Li Koreya ekranlariga Xan Xyo-ju bilan birga [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBCning]] ''W'' fantastik trilleri bilan qaytdi&lt;ref name=&quot;ww&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Lee Jong-suk and Han Hyo-joo in new drama 'W'|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201603291313144179756_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/news/2016/07/18/52/0200000000AEN20160718010400315F.html|sarlavha=Cartoon hero meets doctor in new sci-fi drama|sana=18-iyul 2016-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;. Bu drama Koreyadagi mashhurlik chartlarida birinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=2-avgust 2016-yil |title=Sci-fi drama 'W' takes top spot on CPI chart |work=[[Yonhap News Agency]] |url=http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2016/08/02/0701000000AEN20160802001900315.html}}&lt;/ref&gt; va Li yil yakuni boʻyicha MBC Drama Awards tanlovida ''Daesang'' (Bosh mukofot)ni qoʻlga kiritdi&lt;ref name=&quot;daesang&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |date=31-dekabr 2016-yil |title=[MBC 연기대상] 맥락 있는 시청자 선택=이종석…안방점령 'W' 7관왕(종합) |language=ko |work=[[JoongAng Ilbo]] |url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=21063435&amp;cloc=}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yili u Lotte Duty Free uchun &quot;''Birinchi yetti oʻpishlar'' &quot; reklama veb-dramasida birga rol oʻynadi&lt;ref name=&quot;kiss&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |script-title=ko:[단독]이종석·이준기·지창욱·박해진 뭉쳤다…'첫키스만 여섯번째' 출연 |language=ko |work=News1 |url=http://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0002368636 |access-date=2-noyabr 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

2018-yilda Li 1991-yilda suratga olingan „ ''Oʻlim qoʻshigʻi“'' filmining remeyki boʻlgan ''„Oʻlim madhiyasi“'' uch epizodli dramasida rol oʻynadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201811020849214530273_2|sarlavha=Lee Jong-suk, Shin Hye-sun to appear in 'Hymn of Death'|sana=2-noyabr 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hymn&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201803130959091366587_2|sarlavha=Lee Jong-suk to star in new two-part SBS series|sana=13-mart 2018-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;. YG Entertainment bilan shartnomasi 2018-yil 31-martda&lt;ref name=&quot;aman&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1004696270|sarlavha=Lee Jong Suk to Set Up His Own Agency Partnering with YNK Entertainment|sana=3-aprel 2018-yil|ish=SBS News}}&lt;/ref&gt; tugaganidan soʻng Li yangi boshqaruv agentligi YNK Entertainment bilan imzoladi, ammo besh oydan keyin shartnomasini bekor qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3054272&amp;cloc=joongangdaily|sarlavha=Lee Jong-suk walks away from YNK|sana=16-oktabr 2018-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;. va oʻzining „A-man Project“ agentligini tuzdi&lt;ref name=&quot;aman&quot; /&gt;

2019-yilda u oʻzining birinchi romantik komediya dramasida Li Na-yong bilan birga „ ''Romantika — bu bonus kitob“'' da rol oʻynadi.&lt;ref name=&quot;supply&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://english.yonhapnews.co.kr/kwave/2018/09/28/3001000000AEN20180928001500315.html|sarlavha=Lee Jong-suk cast for new tvN series set to air early next year|sana=28-sentabr 2018-yil|ish=Yonhap News Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201901211803589658066_2|sarlavha=Lee Na-young and Lee Jong-suk to show romance in publishing industry in new rom-com|sana=21-yanvar 2019-yil|ish=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayot ==
Li oʻrtoq model-aktyor va ''2013-yilda maktabda'' rol ijro etgan Kim Vu Bin bilan yaxshi doʻst boʻlib, uni modellik davridan beri biladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|sarlavha=Lee Jong Suk says Kim Woo Bin is the Only Friend He Can Lean On|sana=22-oktabr 2013-yil|ish=enewsWorld|muallif=Choi|ism=EunHwa|kirish sanasi=7-aprel 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140208233733/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/48741/lee-jong-suk-talks-about-kim-woo-bin|arxivsana=8-fevral 2014-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Soo-hyang|sarlavha=Strong friendships among male celebrities|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201606231434429624390_2|ish=[[The Korea Herald|Kpop Herald]]|sana=23-iyun 2016-yil}}&lt;/ref&gt;.

U 89Mansion ovqatlanish kafesining egasi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://news.abs-cbn.com/life/03/06/18/look-korean-actor-lee-jong-suk-has-a-cafe-in-seoul|sarlavha=LOOK: Korean actor Lee Jong-suk has a cafe in Seoul|sana=6-mart 2018-yil|ish=ABS CBN}}&lt;/ref&gt;.

=== Harbiy roʻyxatga olish ===
Li majburiy harbiy xizmatni 2019-yil 8-martda boshlagan. Li 16 yoshida avtohalokatga uchragani va oldingi xoch bolamini yirtilishi natijasida harbiy xizmatga yaroqsiz deb topildi. Shu sababli, u davlat xizmati xodimi sifatida ishlashi majburiyati yuklandi va 2020-yil 31-dekabrda ishdan boʻshatilishi kerak edi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3059874|sarlavha=Lee Jong-suk is reporting for duty|sana=27-fevral 2019-yil|ish=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/03/688_265051.html|sarlavha=Actor Lee Jong-suk leaves for alternative military service|sana=8-mart 2018-yil|ish=The Korea Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kim|ism=Jin-suk|url=http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23395732&amp;cloc=|ish=IS Plus|sana=26-fevral 2019-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt; Nihoyat u 2021-yil 2-yanvarda buni yakunladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Kyeong|ism=Ji-Min|sana=2-yanvar 2021-yil|sarlavha=이종석, 오늘(2일) 소집해제..'마녀2' 특별 출연으로 만날까|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004334140}}&lt;/ref&gt;.

=== Xayriya ===
2022-yil 7-martda Li Kyongbukning Uljin shahrida boshlangan va Gangvonning Samcheok shahriga yoyilgan yirik yongʻin qurbonlariga yordam berish uchun „Umid koʻprigi“ tabiiy ofatlarga yordam berish uyushmasiga 100 million von xayriya qildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=416&amp;aid=0000280706|muallif=Kang Seon-ae|sarlavha=이종석, 산불 피해 이재민 지원 위해 1억원 기부|nashriyot=SBS|sana=6-mart 2022-yil|kirish sanasi=6-mart 2022-yil|til=ko}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1989-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]</text>
      <sha1>32muk4rsdio3k5yb8xjkikpv7fawm5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James MacGregor Burns</title>
    <ns>0</ns>
    <id>766127</id>
    <revision>
      <id>6121672</id>
      <parentid>6077545</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19448" sha1="ou52is5fgea7wasf9tqxdw26mmtjbgt" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=James MacGregor Burns|tavallud sanasi={{birth date|1918|8|3}}|tavallud joyi=Melrose, Massachusetts, U.S.|vafot sanasi={{Death date and age|2014|7|15|1918|8|3}}|vafot joyi=Williamstown, Massachusetts, AQSH|partiyasi=Demokrat|turmush oʻrtogʻi={{plainlist|
* Janet Thompson (May 1942, div.)
* Joan Simpson Meyers (1968–1990) }}|bolalari=David (deceased), Stewart, Deborah, and Mecca Antonia &lt;br /&gt; Stepchildren: Trienah Anne Meyers, Peter Alexander Meyers|onasi=Mildred Bunce Burns|otasi=Robert A. Burns|mukofotlari=Pulitzer Prize, 1971|dipnotlar=&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT_obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tobias&quot;&gt;{{cite web |title=James MacGregor Burns Oral History Interview: Audio &amp; Transcripts |publisher=Tobias Leadership Center: Indiana University|date=June 24, 2009 |first=Philip |last=Scarpino |url=https://tobiascenter.iu.edu/research/oral-history/audio-transcripts/macgregor-burns-james.html  |access-date=July 8, 2018}}&lt;/ref&gt;}}
Jeyms Makgregor Berns (3-avgust, 1918 –yil,15-iyul 2014-yil) amerikalik tarixchi va siyosatshunos, prezident biografi va yetakchilikni oʻrganish boʻyicha vakolat ega boʻldi. U endi Vudro Uilson hukumat Emeritusi professori da Uilyams kolleji va taniqli yetakchilik boʻyicha olim Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasida Davlat siyosati maktabida Merilend universiteti, kollej parki ishlaydi. 1971-yilda Berns Pulitser mukofoti oldi va Tarix bilan Biografiya boʻyicha Milliy kitob mukofoti uning ishi uchun Amerikaning 32-prezidenti, Ruzvelt: Ozodlik askari&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940–45''. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1970&lt;/ref&gt;.

Berns yetakchilikni oʻrganish markazini buyuk odamlarning xususiyatlari va harakatlaridan rahbarlar va ularning saylov okruglarining oʻzaro manfaat yoʻlida ishlaydigan sheriklar sifatida oʻzaro munosabatlarni bogʻlagan. U yetakchilik nazariyasining tranzaktsion, transformatsion, aspiratsion va vizyoner maktablariga qoʻshgan hissalari bilan tanilgan.

== Hayoti ==

=== Harbiy xizmat foaliyati ===
Uilyams kollejini tugatgandan soʻng, Berns bir yil Vashingtonda [[Yuta|Utah]] kongressmeni  uchun stajyor boʻlib ishladi . U Garvardda bir yil, keyin olti oy Koloradoda urush mehnat Kengashida ishladi. 

Berns xizmat qilish uchun chaqirilgan tinch okeani teatri AQSh armiyasining jangovar tarixchisi sifatida roʻyxatga olingan va bronza yulduzi va toʻrtta jangovar Yulduz bilan taqdirlangan. Berns oʻzining harbiy sarguzashtlari davomida yetakchilik haqida gap ketganda, bu ofitserlarning xususiyatlari va fazilatlari nuqtai nazaridan ekanligini payqadi, ammo askarlar emas.

=== Akademik foaliyati ===
Berns fakultetga qoʻshildi Uilyams kolleji 1947-yilda va u yerda qariyb 40 yil dars bergan va 1986-yilda nafaqaga chiqqan. A'zosi Amerika san'at va Fanlar Akademiyasi, u prezident sifatida ishlagan Amerika siyosiy Fanlar assotsiatsiyasi va xalqaro siyosiy psixologiya jamiyatida. 1990-yillarning boshlarida u Merilend universitetida dars bergan, u yerda u kiritilgan Omicron Delta Kappa (ODK) va Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasining nomlanishi bilan sharaflangan. 2004-yilda u Odkning eng yuqori sharafi boʻlgan Laurel tojli doira mukofotiga sazovor boʻldi. 2010-yilda u Artur M.ustidan gʻolib boʻldi. Shlezinger, kichik mukofoti Ruzvelt instituti va Amerika tarixchilari jamiyati tomonidan birgalikda taqdim etilgan doimiy jamoat ahamiyatiga ega boʻlgan Amerika tarixidagi taniqli yozuv uchun.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150310041731/http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivsana=March 10, 2015|sarlavha=James MacGregor Burns Wins History Award {{!}} Roosevelt Institute|sana=March 10, 2015|kirish sanasi=February 3, 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Siyosiy foaliyati ===
Liberal, 1958-yilda Berns muvaffaqiyatsizlikka uchradi demokratik [[Massachusets]] shtatidagi nomzod 1-Kongress okrugi, oʻsha paytdagi AQSh senatori bilan uchrashish jon F. Kennedi va unga qayta saylanish uchun protestantlarning qoʻllab-quvvatlashiga yordam berish, Kennedi esa katolik tomonidan qoʻllab-quvvatlanishiga yordam berdi. Berns shaxsiy kirish huquqini qoʻlga kiritdi, bu unga Kennedining tarjimai holini yozishga imkon berdi, 1960-yilda nashr etilgan boʻlib, unda JFK &quot;kassa sifatida tasodifiy&quot;, &quot;jim, tarang, samarali—ba'zan, ehtimol, hatto zerikarli&quot; va umuman juda miya va yurak etishmayapti. Bu Kennedining xotini Jackie dargʻazab, Berns uni &quot;jiddiy&quot; dedi.

=== Shaxsiy hayoti ===
U borishdan oldin Uilyams kolleji professor boʻlish uchun Berns bitirgan Leksington Oʻrta maktabi yilda Massachusets shtati 1935-yilda. Berns oʻzini jamoatchi qildi. Uning birinchi rafiqasi bilan toʻrtta farzandi bor edi, ulardan uchtasi omon qoldi. 1964-yilda u taniqli paleontologning qizi Joan Simpson Meyers bilan uchrashdi Jorj Geylord Simpson, yilda Nyu-York shahri u Prezident haqidagi eng koʻp sotilgan kitobi uchun u bilan suhbatlashganda jon Fitsjerald Kennedi; toʻrt yildan soʻng Berns va Meyers turmush qurishdi yuqori oʻroq, oilaviy uy Uilyamstaun, ular birgalikda yashagan joyda keyingi chorak asr. Umrining oxirida u birinchi rafiqasi bilan doʻst boʻlgan, ammo hamkasbi va uzoq yillik hamrohi, Professor Syuzan Dann bilan yashagan.

Berns 2014-yil 15-iyul kuni Massachusets shtatining Uilyamstaun shahrida 95 yoshida 20 dan ortiq kitoblarni nashr etganidan keyin vafot etdi&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Tony Dobrowolski |date=July 15, 2014 |title=James MacGregor Burns, historian and FDR biographer, dies at age 95 |work=The Berkshire Eagle |url=http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |access-date=2022-08-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054301/http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Hukumat haqidagi qarashlar ==
Oq uydagi kuchli yetakchining muxlisi sifatida Berns AQSh hukumatining nazorat va muvozanat tizimini tanqid qildi, u boʻlingan yoki muxolifat Kongress davrida taraqqiyotga toʻsiq sifatida qaradi. ''“Demokratiya boshi berk koʻchaga chiqishi”'' (1963) va ''“Sudni yigʻish: sud hokimiyatining yuksalishi va Oliy sudning yaqinlashib kelayotgan inqirozi”'' (2009) asarlarida u Oliy sud sudyalarining muddatlarini cheklash, oraliq saylovlarni tugatish, oraliq saylovlarni toʻxtatish va aholiga asoslangan Senat&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;. Berns, shuningdek , Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasiga AQShning samarali prezidentlariga uch yoki undan koʻp muddatga xizmat qilishiga ruxsat beruvchi yigirma ikkinchi tuzatishni bekor qilishni yoqladi&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Running Alone: Presidential Leadership—JFK to Bush II : Why It Has Failed and How We Can Fix It''. New York: Basic Books, 2006.&lt;/ref&gt;.

== Yetakchilik nazariyasi ==
Berns' ''Leadership'' (1978) yetakchilikni oʻrganish sohasiga asos solgan boʻlib, unda etakchilikning ikki turi mavjud: liderlar yetakchi va izdosh oʻrtasidagi munosabatlarga e'tibor qaratadigan tranzaktsion yetakchilik va liderlar e'tiqodlari, ehtiyojlari va ehtiyojlariga e'tibor qaratadigan transformatsion yetakchilik . ularning izdoshlarining qadriyatlari&lt;ref&gt;Turan, S. &amp; Sny, C. (1996). An exploration of transformational leadership and its role in strategic planning: A conceptual framework.&lt;/ref&gt;.

Iqtiboslar:

* ''Insonlar ustidan yetakchilik, ma'lum motivlar va maqsadlarga ega boʻlgan shaxslar boshqalar bilan raqobatda yoki ziddiyatda, institutsional, siyosiy, psixologik va boshqa resurslarni safarbar qilganda amalga oshiriladi, shunda izdoshlarning motivlarini uygʻotish, jalb qilish va qondirishRahbarlar va izdoshlar oʻzaro bogʻlaydigan maqsadlarni amalga oshirish.'' ''.'' ''.'' ''.''
* ''Transformatsion yetakchilik bir yoki bir nechta odamlar boshqalar bilan shunday aloqada boʻlganda yuzaga keladi, shunda rahbarlar va izdoshlar bir-birlarini yuqori motivatsiya va axloqiy darajaga koʻtaradilar.''
* ''Odamlarni oʻzlarining yaxshi qiyofasiga koʻtarishlari yetakchilikni oʻzgartirishning siri va bu ishning axloqiy va amaliy mavzusidir.''

Jeyms MakGregor Berns yetakchilikning umumiy nazariyasiga intilish bilan qiziqdi. Bernsning soʻzlariga koʻra, &quot;boshqalar biz individual liderlarning rolini va ularning xususiyatlarini tushunishimiz uchun yetakchilikning umumiy nazariyasini yaratishimiz kerak, deb ta'kidlashadi&quot;&lt;ref&gt;Burns, J. M. (2003). Transforming Leadership: The Pursuit of Happiness (1st ed.). Atlantic Monthly Press.&lt;/ref&gt;. Kellogg Leadership Studies Project (KLSP) dan boshlab, 4 yillik (1994–1998) tashabbus, dastlabki bosqichlarda 25 dan ortiq olim bilan uchrashuvlar uchun barcha yetakchilikni qamrab oladigan umumiy nazariyani izladi. Yetakchi olim, prezidentlik biografi va Pulitser mukofoti sovrindori Jeyms MakGregor Berns boshchiligidagi guruh katta hissa qoʻshdi, ammo tan olish kerakki, bu maqsadga erisha olmadi&lt;ref&gt;Goethals, G., &amp; Sorenson, G. (2006). The quest for a general theory of leadership. Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781847202932&lt;/ref&gt;.

Uning ishi Bernard Bass, Bryus Avolio va Kennet Leytvud kabi boshqa transformatsion etakchilik nazariyotchilariga ta'sir koʻrsatdi.  va Jorjiya Jons Sorensonni &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806|sarlavha=Sorenson, Georgia – SAGE Publications Inc|sana=May 29, 2021|qaralgan sana=2022-08-04|arxivsana=2015-07-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150704214958/http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806}}&lt;/ref&gt; Merilend universitetida Siyosiy yetakchilik va ishtirok etish markazini yaratishga ilhomlantirdi, Berns 1993-yilda unga qoʻshildi va markaz 1997-yilda uning sharafiga Jeyms MakGregor Berns nomini oldi. Yetakchilik akademiyasi&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;.

== Kitoblari ==

* ''Congress on Trial: The Legislative Process and the Administrative State'' (Harper, 1949)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=soyWngEACAAJ|sarlavha=Congress on Trial, by James Macgregor Burns|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1949}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People'' (textbook) (1952; 20th ed. 2003), Prentice-Hall&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.amazon.com/James-MacGregor-Burns/e/B000AQ3AVK|sarlavha=Amazon.com: James MacGregor Burns: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Lion and the Fox, 1882-1940'' (first volume of two-volume set) (Harcourt, Brace, 1956)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=W4cGAQAAIAAJ|title=Roosevelt: the lion and the fox|isbn=978-0-15-178869-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1956}}&lt;/ref&gt;.
* ''John Kennedy: A Political Profile'' (Harcourt, Brace, 1960)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=qRl3AAAAMAAJ|sarlavha=John Kennedy|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1960}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Deadlock of Democracy: Four-Party Politics in America'' (Prentice Hall, 1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=BWgbAAAAIAAJ|title=The Deadlock of Democracy|last=Burns|first=James Macgregor|year=1963|isbn=978-0-7145-0188-8}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People: The Dynamics of American National Government'' (1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://www.amazon.com/Government-People-Dynamics-American-National/dp/B000F5M030/|title=Government By the People; the Dynamics of American National Government: J et al MacGregor Burns: Amazon.com: Books|date=January 1963|publisher=Prentice-Hall}}&lt;/ref&gt;.
* ''Presidential Government: The Crucible of Leadership'' (Houghton-Mifflin, 1965)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IzQtQwAACAAJ|sarlavha={{sic|Presid|ental|nolink=y}} Government|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1965}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940-1945'' (second volume of two-volume set) (Harcourt Brace Jovanovich, 1970) (1971 Pulitzer Prize for History, 1971 Francis Parkman Prize).({{ISBN|978-0-15-602757-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=jaXZAAAAMAAJ|title=Roosevelt, the Soldier of Freedom|isbn=978-1-56852-091-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1970}}&lt;/ref&gt;.
* ''Uncommon Sense'' (1972)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=5BfBgjvF5f8C|title=Uncommon sense|isbn=978-0-06-010584-6|last=Burns|first=James Macgregor|year=1972}}&lt;/ref&gt;.
* ''Edward Kennedy and the Camelot Legacy'' (1976)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=NTtDGQAACAAJ|title=Edward Kennedy and the Camelot Legacy|isbn=978-0-393-33184-4|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 1976}}&lt;/ref&gt;.
* ''Leadership'' ([[HarperCollins|Harper Collins]], 1978) ({{ISBN|978-0-06-010588-4}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=lhrPS_s7EawC|title=Leadership|isbn=978-1-4532-4517-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Vineyard of Liberty, 1787-1863'' (The American Experiment Book 1 of 3) (Alfred A. Knopf, 1982) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=sYV-YBZ-VZ8C|title=The Vineyard of Liberty|isbn=978-1-4532-4518-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Power to Lead: The Crisis of the American Presidency'' ([[Simon &amp; Schuster|Touchstone Books]], 1984)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IBOgGQAACAAJ|title=Power to Lead|isbn=978-0-671-60462-2|last=Burns|first=James Mcgregor|date=September 23, 1985}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Workshop of Democracy, 1863-1932'' (The American Experiment Book 2 of 3) (Alfred A. Knopf, 1985) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://play.google.com/store/books/details/James_MacGregor_Burns_The_Workshop_of_Democracy?id=8hnOqFtAr0EC&amp;hl=en|title=The Workshop of Democracy – Books on Google Play|date=April 10, 2012|publisher=Open Road Media|isbn=978-1-4532-4519-4}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Crosswinds of Freedom, 1932-1988'' (The American Experiment Book 3 of 3) (Alfred A. Knopf, 1989) ({{ISBN|978-0-394-51276-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=YGOJcfBSdMsC|title=The Crosswinds of Freedom|isbn=978-1-4532-4520-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power'' (University of [[Oklaxoma|Oklahoma]] Press, 1990)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power (Julian J Rothbaum Distinguished Lecture Series): James MacGregor Burns: 9780806123141: Amazon.com: Books|url=https://archive.org/details/cobblestoneleade0000burn|isbn=0-8061-2314-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1990}}&lt;/ref&gt;.
* ''A People's Charter: The Pursuit of Rights in America'' (with Stewart Burns) (Knopf, 1991)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=A People's Charter: The Pursuit of Rights in America: James MacGregor Burns, Stewart Burns: 9780394577630: Amazon.com: Books|isbn=0-394-57763-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1991}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party'' (with William Crotty) (1992)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party|isbn=0-8133-1570-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 7, 1992}}&lt;/ref&gt;.
* ''Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation'' (with [[Jorjiya|Georgia]] Jones Sorenson) (1999)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation: James Macgregor Burns, Georgia Jones Sorenson: 9780684837789: Amazon.com: Books|isbn=0-684-83778-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1999}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Three Roosevelts: Patrician Leaders Who Transformed America,'' with Susan Dunn (Atlantic Monthly Press, 2001) ({{ISBN|978-0-8021-3872-9}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=fLCopwAACAAJ|title=The Three Roosevelts|isbn=978-0-7567-6579-8|last=Burns|first=James Macgregor|date=October 2000}}&lt;/ref&gt;.
* ''Transforming Leadership: A New Pursuit of Happiness'' (Atlantic Monthly Press, 2003) ({{ISBN|978-0-87113-866-8}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=QGS87yO4TiIC|title=Transforming Leadership|isbn=978-1-84354-168-4|last=Burns|first=James Macgregor|year=2003}}&lt;/ref&gt;.
* ''George Washington'' (with Susan Dunn) (ed. Arthur M. Schlesinger, Jr.) (Times Books, 2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Amazon.com: George Washington (The American Presidents Series) (9780805069365): James MacGregor Burns, Susan Dunn, Arthur M. Schlesinger: Books|url=https://archive.org/details/georgewashington00burn|isbn=0-8050-6936-4|last=MacGregor|first=James|date=January 7, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Encyclopedia of Leadership'' (with Georgia Jones Sorenson and George R. Goethals) (2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Encyclopedia of Leadership 4 vol. set: George R. (EDT)/ Sorenson, Georgia Jones (EDT)/ Burns, James MacGregor (EDT) Goethals: 9780761925972: Amazon.com: Books|isbn=0-7619-2597-X|last=Goethals|first=George R.|date=March 19, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Running Alone: Presidential Leadership — JFK to Bush II: Why It Has Failed and How We Can Fix It'' (Basic Books, 2006)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Gh9FEEzW-gIC&amp;q=james+macgregor+burns+congress+on+trial&amp;pg=1|title=Running Alone|isbn=978-0-7867-4857-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 16, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Packing the Court: The Rise of Judicial Power and the Coming Crisis of the Supreme Court'' (Penguin Press, 2009) ({{ISBN|978-1-59420-219-3}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=rn-Sno8bf34C|title=Packing the Court|isbn=978-1-101-08190-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 25, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Fire and Light: How the Enlightenment Transformed Our World'' (St. Martin's Press, 2013) ({{ISBN|978-1-250-02489-3}})&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?vid=ISBN9781250024893|sarlavha=Fire and Light}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* {{YouTube|bugXWk820B8|Video: James MacGregor Burns on Leadership}}
* [https://web.archive.org/web/20160304000427/http://www.academy.umd.edu/ University of Maryland's James MacGregor Burns Academy of Leadership]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part I (1985)&quot; is available at the [[Internet Archive]]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part II (1985)&quot; is available at the Internet Archive
* Appearances on C-SPAN
* James MacGregor Burns at Find a Grave 
* [https://archivesspace.williams.edu/repositories/2/resources/178 James MacGregor Burns Papers] at Williams College Archives &amp; Special Collections
{{DEFAULTSORT:Burns, James}}
[[Turkum:Harvard universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:2014-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>ou52is5fgea7wasf9tqxdw26mmtjbgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121673</id>
      <parentid>6121672</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19492" sha1="pjfh9p6vfh636836ybr53t4njv6669k" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=James MacGregor Burns|tavallud sanasi={{birth date|1918|8|3}}|tavallud joyi=Melrose, Massachusetts, U.S.|vafot sanasi={{Death date and age|2014|7|15|1918|8|3}}|vafot joyi=Williamstown, Massachusetts, AQSH|partiyasi=Demokrat|turmush oʻrtogʻi={{plainlist|
* Janet Thompson (May 1942, div.)
* Joan Simpson Meyers (1968–1990) }}|bolalari=David (deceased), Stewart, Deborah, and Mecca Antonia &lt;br /&gt; Stepchildren: Trienah Anne Meyers, Peter Alexander Meyers|onasi=Mildred Bunce Burns|otasi=Robert A. Burns|mukofotlari=Pulitzer Prize, 1971|dipnotlar=&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT_obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tobias&quot;&gt;{{cite web |title=James MacGregor Burns Oral History Interview: Audio &amp; Transcripts |publisher=Tobias Leadership Center: Indiana University|date=June 24, 2009 |first=Philip |last=Scarpino |url=https://tobiascenter.iu.edu/research/oral-history/audio-transcripts/macgregor-burns-james.html  |access-date=July 8, 2018}}&lt;/ref&gt;}}
Jeyms Makgregor Berns (3-avgust, 1918 –yil,15-iyul 2014-yil) [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]&lt;nowiki/&gt;lik [[tarixchi]] va siyosatshunos, prezident biografi va yetakchilikni oʻrganish boʻyicha vakolat ega boʻldi. U endi Vudro Uilson hukumat Emeritusi professori da Uilyams kolleji va taniqli yetakchilik boʻyicha olim Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasida Davlat siyosati maktabida Merilend universiteti, kollej parki ishlaydi. 1971-yilda Berns Pulitser mukofoti oldi va Tarix bilan Biografiya boʻyicha Milliy kitob mukofoti uning ishi uchun Amerikaning 32-prezidenti, Ruzvelt: Ozodlik askari&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940–45''. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1970&lt;/ref&gt;.

Berns yetakchilikni oʻrganish markazini buyuk odamlarning xususiyatlari va harakatlaridan rahbarlar va ularning saylov okruglarining oʻzaro manfaat yoʻlida ishlaydigan sheriklar sifatida oʻzaro munosabatlarni bogʻlagan. U yetakchilik nazariyasining tranzaktsion, transformatsion, aspiratsion va vizyoner maktablariga qoʻshgan hissalari bilan tanilgan.

== Hayoti ==

=== Harbiy xizmat foaliyati ===
Uilyams kollejini tugatgandan soʻng, Berns bir yil Vashingtonda [[Yuta|Utah]] kongressmeni  uchun stajyor boʻlib ishladi . U Garvardda bir yil, keyin olti oy Koloradoda urush mehnat Kengashida ishladi. 

Berns xizmat qilish uchun chaqirilgan tinch okeani teatri AQSh armiyasining jangovar tarixchisi sifatida roʻyxatga olingan va bronza yulduzi va toʻrtta jangovar Yulduz bilan taqdirlangan. Berns oʻzining harbiy sarguzashtlari davomida yetakchilik haqida gap ketganda, bu ofitserlarning xususiyatlari va fazilatlari nuqtai nazaridan ekanligini payqadi, ammo askarlar emas.

=== Akademik foaliyati ===
Berns fakultetga qoʻshildi Uilyams kolleji 1947-yilda va u yerda qariyb 40 yil dars bergan va 1986-yilda nafaqaga chiqqan. A'zosi Amerika san'at va Fanlar Akademiyasi, u prezident sifatida ishlagan Amerika siyosiy Fanlar assotsiatsiyasi va xalqaro siyosiy psixologiya jamiyatida. 1990-yillarning boshlarida u Merilend universitetida dars bergan, u yerda u kiritilgan Omicron Delta Kappa (ODK) va Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasining nomlanishi bilan sharaflangan. 2004-yilda u Odkning eng yuqori sharafi boʻlgan Laurel tojli doira mukofotiga sazovor boʻldi. 2010-yilda u Artur M.ustidan gʻolib boʻldi. Shlezinger, kichik mukofoti Ruzvelt instituti va Amerika tarixchilari jamiyati tomonidan birgalikda taqdim etilgan doimiy jamoat ahamiyatiga ega boʻlgan Amerika tarixidagi taniqli yozuv uchun.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150310041731/http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivsana=March 10, 2015|sarlavha=James MacGregor Burns Wins History Award {{!}} Roosevelt Institute|sana=March 10, 2015|kirish sanasi=February 3, 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Siyosiy foaliyati ===
Liberal, 1958-yilda Berns muvaffaqiyatsizlikka uchradi demokratik [[Massachusets]] shtatidagi nomzod 1-Kongress okrugi, oʻsha paytdagi AQSh senatori bilan uchrashish jon F. Kennedi va unga qayta saylanish uchun protestantlarning qoʻllab-quvvatlashiga yordam berish, Kennedi esa katolik tomonidan qoʻllab-quvvatlanishiga yordam berdi. Berns shaxsiy kirish huquqini qoʻlga kiritdi, bu unga Kennedining tarjimai holini yozishga imkon berdi, 1960-yilda nashr etilgan boʻlib, unda JFK &quot;kassa sifatida tasodifiy&quot;, &quot;jim, tarang, samarali—ba'zan, ehtimol, hatto zerikarli&quot; va umuman juda miya va yurak etishmayapti. Bu Kennedining xotini Jackie dargʻazab, Berns uni &quot;jiddiy&quot; dedi.

=== Shaxsiy hayoti ===
U borishdan oldin Uilyams kolleji professor boʻlish uchun Berns bitirgan Leksington Oʻrta maktabi yilda Massachusets shtati 1935-yilda. Berns oʻzini jamoatchi qildi. Uning birinchi rafiqasi bilan toʻrtta farzandi bor edi, ulardan uchtasi omon qoldi. 1964-yilda u taniqli paleontologning qizi Joan Simpson Meyers bilan uchrashdi Jorj Geylord Simpson, yilda Nyu-York shahri u Prezident haqidagi eng koʻp sotilgan kitobi uchun u bilan suhbatlashganda jon Fitsjerald Kennedi; toʻrt yildan soʻng Berns va Meyers turmush qurishdi yuqori oʻroq, oilaviy uy Uilyamstaun, ular birgalikda yashagan joyda keyingi chorak asr. Umrining oxirida u birinchi rafiqasi bilan doʻst boʻlgan, ammo hamkasbi va uzoq yillik hamrohi, Professor Syuzan Dann bilan yashagan.

Berns 2014-yil 15-iyul kuni Massachusets shtatining Uilyamstaun shahrida 95 yoshida 20 dan ortiq kitoblarni nashr etganidan keyin vafot etdi&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Tony Dobrowolski |date=July 15, 2014 |title=James MacGregor Burns, historian and FDR biographer, dies at age 95 |work=The Berkshire Eagle |url=http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |access-date=2022-08-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054301/http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Hukumat haqidagi qarashlar ==
Oq uydagi kuchli yetakchining muxlisi sifatida Berns AQSh hukumatining nazorat va muvozanat tizimini tanqid qildi, u boʻlingan yoki muxolifat Kongress davrida taraqqiyotga toʻsiq sifatida qaradi. ''“Demokratiya boshi berk koʻchaga chiqishi”'' (1963) va ''“Sudni yigʻish: sud hokimiyatining yuksalishi va Oliy sudning yaqinlashib kelayotgan inqirozi”'' (2009) asarlarida u Oliy sud sudyalarining muddatlarini cheklash, oraliq saylovlarni tugatish, oraliq saylovlarni toʻxtatish va aholiga asoslangan Senat&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;. Berns, shuningdek , Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasiga AQShning samarali prezidentlariga uch yoki undan koʻp muddatga xizmat qilishiga ruxsat beruvchi yigirma ikkinchi tuzatishni bekor qilishni yoqladi&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Running Alone: Presidential Leadership—JFK to Bush II : Why It Has Failed and How We Can Fix It''. New York: Basic Books, 2006.&lt;/ref&gt;.

== Yetakchilik nazariyasi ==
Berns' ''Leadership'' (1978) yetakchilikni oʻrganish sohasiga asos solgan boʻlib, unda etakchilikning ikki turi mavjud: liderlar yetakchi va izdosh oʻrtasidagi munosabatlarga e'tibor qaratadigan tranzaktsion yetakchilik va liderlar e'tiqodlari, ehtiyojlari va ehtiyojlariga e'tibor qaratadigan transformatsion yetakchilik . ularning izdoshlarining qadriyatlari&lt;ref&gt;Turan, S. &amp; Sny, C. (1996). An exploration of transformational leadership and its role in strategic planning: A conceptual framework.&lt;/ref&gt;.

Iqtiboslar:

* ''Insonlar ustidan yetakchilik, ma'lum motivlar va maqsadlarga ega boʻlgan shaxslar boshqalar bilan raqobatda yoki ziddiyatda, institutsional, siyosiy, psixologik va boshqa resurslarni safarbar qilganda amalga oshiriladi, shunda izdoshlarning motivlarini uygʻotish, jalb qilish va qondirishRahbarlar va izdoshlar oʻzaro bogʻlaydigan maqsadlarni amalga oshirish.'' ''.'' ''.'' ''.''
* ''Transformatsion yetakchilik bir yoki bir nechta odamlar boshqalar bilan shunday aloqada boʻlganda yuzaga keladi, shunda rahbarlar va izdoshlar bir-birlarini yuqori motivatsiya va axloqiy darajaga koʻtaradilar.''
* ''Odamlarni oʻzlarining yaxshi qiyofasiga koʻtarishlari yetakchilikni oʻzgartirishning siri va bu ishning axloqiy va amaliy mavzusidir.''

Jeyms MakGregor Berns yetakchilikning umumiy nazariyasiga intilish bilan qiziqdi. Bernsning soʻzlariga koʻra, &quot;boshqalar biz individual liderlarning rolini va ularning xususiyatlarini tushunishimiz uchun yetakchilikning umumiy nazariyasini yaratishimiz kerak, deb ta'kidlashadi&quot;&lt;ref&gt;Burns, J. M. (2003). Transforming Leadership: The Pursuit of Happiness (1st ed.). Atlantic Monthly Press.&lt;/ref&gt;. Kellogg Leadership Studies Project (KLSP) dan boshlab, 4 yillik (1994–1998) tashabbus, dastlabki bosqichlarda 25 dan ortiq olim bilan uchrashuvlar uchun barcha yetakchilikni qamrab oladigan umumiy nazariyani izladi. Yetakchi olim, prezidentlik biografi va Pulitser mukofoti sovrindori Jeyms MakGregor Berns boshchiligidagi guruh katta hissa qoʻshdi, ammo tan olish kerakki, bu maqsadga erisha olmadi&lt;ref&gt;Goethals, G., &amp; Sorenson, G. (2006). The quest for a general theory of leadership. Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781847202932&lt;/ref&gt;.

Uning ishi Bernard Bass, Bryus Avolio va Kennet Leytvud kabi boshqa transformatsion etakchilik nazariyotchilariga ta'sir koʻrsatdi.  va Jorjiya Jons Sorensonni &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806|sarlavha=Sorenson, Georgia – SAGE Publications Inc|sana=May 29, 2021|qaralgan sana=2022-08-04|arxivsana=2015-07-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150704214958/http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806}}&lt;/ref&gt; Merilend universitetida Siyosiy yetakchilik va ishtirok etish markazini yaratishga ilhomlantirdi, Berns 1993-yilda unga qoʻshildi va markaz 1997-yilda uning sharafiga Jeyms MakGregor Berns nomini oldi. Yetakchilik akademiyasi&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;.

== Kitoblari ==

* ''Congress on Trial: The Legislative Process and the Administrative State'' (Harper, 1949)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=soyWngEACAAJ|sarlavha=Congress on Trial, by James Macgregor Burns|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1949}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People'' (textbook) (1952; 20th ed. 2003), Prentice-Hall&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.amazon.com/James-MacGregor-Burns/e/B000AQ3AVK|sarlavha=Amazon.com: James MacGregor Burns: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Lion and the Fox, 1882-1940'' (first volume of two-volume set) (Harcourt, Brace, 1956)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=W4cGAQAAIAAJ|title=Roosevelt: the lion and the fox|isbn=978-0-15-178869-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1956}}&lt;/ref&gt;.
* ''John Kennedy: A Political Profile'' (Harcourt, Brace, 1960)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=qRl3AAAAMAAJ|sarlavha=John Kennedy|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1960}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Deadlock of Democracy: Four-Party Politics in America'' (Prentice Hall, 1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=BWgbAAAAIAAJ|title=The Deadlock of Democracy|last=Burns|first=James Macgregor|year=1963|isbn=978-0-7145-0188-8}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People: The Dynamics of American National Government'' (1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://www.amazon.com/Government-People-Dynamics-American-National/dp/B000F5M030/|title=Government By the People; the Dynamics of American National Government: J et al MacGregor Burns: Amazon.com: Books|date=January 1963|publisher=Prentice-Hall}}&lt;/ref&gt;.
* ''Presidential Government: The Crucible of Leadership'' (Houghton-Mifflin, 1965)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IzQtQwAACAAJ|sarlavha={{sic|Presid|ental|nolink=y}} Government|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1965}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940-1945'' (second volume of two-volume set) (Harcourt Brace Jovanovich, 1970) (1971 Pulitzer Prize for History, 1971 Francis Parkman Prize).({{ISBN|978-0-15-602757-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=jaXZAAAAMAAJ|title=Roosevelt, the Soldier of Freedom|isbn=978-1-56852-091-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1970}}&lt;/ref&gt;.
* ''Uncommon Sense'' (1972)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=5BfBgjvF5f8C|title=Uncommon sense|isbn=978-0-06-010584-6|last=Burns|first=James Macgregor|year=1972}}&lt;/ref&gt;.
* ''Edward Kennedy and the Camelot Legacy'' (1976)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=NTtDGQAACAAJ|title=Edward Kennedy and the Camelot Legacy|isbn=978-0-393-33184-4|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 1976}}&lt;/ref&gt;.
* ''Leadership'' ([[HarperCollins|Harper Collins]], 1978) ({{ISBN|978-0-06-010588-4}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=lhrPS_s7EawC|title=Leadership|isbn=978-1-4532-4517-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Vineyard of Liberty, 1787-1863'' (The American Experiment Book 1 of 3) (Alfred A. Knopf, 1982) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=sYV-YBZ-VZ8C|title=The Vineyard of Liberty|isbn=978-1-4532-4518-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Power to Lead: The Crisis of the American Presidency'' ([[Simon &amp; Schuster|Touchstone Books]], 1984)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IBOgGQAACAAJ|title=Power to Lead|isbn=978-0-671-60462-2|last=Burns|first=James Mcgregor|date=September 23, 1985}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Workshop of Democracy, 1863-1932'' (The American Experiment Book 2 of 3) (Alfred A. Knopf, 1985) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://play.google.com/store/books/details/James_MacGregor_Burns_The_Workshop_of_Democracy?id=8hnOqFtAr0EC&amp;hl=en|title=The Workshop of Democracy – Books on Google Play|date=April 10, 2012|publisher=Open Road Media|isbn=978-1-4532-4519-4}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Crosswinds of Freedom, 1932-1988'' (The American Experiment Book 3 of 3) (Alfred A. Knopf, 1989) ({{ISBN|978-0-394-51276-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=YGOJcfBSdMsC|title=The Crosswinds of Freedom|isbn=978-1-4532-4520-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power'' (University of [[Oklaxoma|Oklahoma]] Press, 1990)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power (Julian J Rothbaum Distinguished Lecture Series): James MacGregor Burns: 9780806123141: Amazon.com: Books|url=https://archive.org/details/cobblestoneleade0000burn|isbn=0-8061-2314-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1990}}&lt;/ref&gt;.
* ''A People's Charter: The Pursuit of Rights in America'' (with Stewart Burns) (Knopf, 1991)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=A People's Charter: The Pursuit of Rights in America: James MacGregor Burns, Stewart Burns: 9780394577630: Amazon.com: Books|isbn=0-394-57763-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1991}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party'' (with William Crotty) (1992)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party|isbn=0-8133-1570-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 7, 1992}}&lt;/ref&gt;.
* ''Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation'' (with [[Jorjiya|Georgia]] Jones Sorenson) (1999)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation: James Macgregor Burns, Georgia Jones Sorenson: 9780684837789: Amazon.com: Books|isbn=0-684-83778-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1999}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Three Roosevelts: Patrician Leaders Who Transformed America,'' with Susan Dunn (Atlantic Monthly Press, 2001) ({{ISBN|978-0-8021-3872-9}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=fLCopwAACAAJ|title=The Three Roosevelts|isbn=978-0-7567-6579-8|last=Burns|first=James Macgregor|date=October 2000}}&lt;/ref&gt;.
* ''Transforming Leadership: A New Pursuit of Happiness'' (Atlantic Monthly Press, 2003) ({{ISBN|978-0-87113-866-8}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=QGS87yO4TiIC|title=Transforming Leadership|isbn=978-1-84354-168-4|last=Burns|first=James Macgregor|year=2003}}&lt;/ref&gt;.
* ''George Washington'' (with Susan Dunn) (ed. Arthur M. Schlesinger, Jr.) (Times Books, 2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Amazon.com: George Washington (The American Presidents Series) (9780805069365): James MacGregor Burns, Susan Dunn, Arthur M. Schlesinger: Books|url=https://archive.org/details/georgewashington00burn|isbn=0-8050-6936-4|last=MacGregor|first=James|date=January 7, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Encyclopedia of Leadership'' (with Georgia Jones Sorenson and George R. Goethals) (2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Encyclopedia of Leadership 4 vol. set: George R. (EDT)/ Sorenson, Georgia Jones (EDT)/ Burns, James MacGregor (EDT) Goethals: 9780761925972: Amazon.com: Books|isbn=0-7619-2597-X|last=Goethals|first=George R.|date=March 19, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Running Alone: Presidential Leadership — JFK to Bush II: Why It Has Failed and How We Can Fix It'' (Basic Books, 2006)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Gh9FEEzW-gIC&amp;q=james+macgregor+burns+congress+on+trial&amp;pg=1|title=Running Alone|isbn=978-0-7867-4857-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 16, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Packing the Court: The Rise of Judicial Power and the Coming Crisis of the Supreme Court'' (Penguin Press, 2009) ({{ISBN|978-1-59420-219-3}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=rn-Sno8bf34C|title=Packing the Court|isbn=978-1-101-08190-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 25, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Fire and Light: How the Enlightenment Transformed Our World'' (St. Martin's Press, 2013) ({{ISBN|978-1-250-02489-3}})&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?vid=ISBN9781250024893|sarlavha=Fire and Light}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* {{YouTube|bugXWk820B8|Video: James MacGregor Burns on Leadership}}
* [https://web.archive.org/web/20160304000427/http://www.academy.umd.edu/ University of Maryland's James MacGregor Burns Academy of Leadership]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part I (1985)&quot; is available at the [[Internet Archive]]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part II (1985)&quot; is available at the Internet Archive
* Appearances on C-SPAN
* James MacGregor Burns at Find a Grave 
* [https://archivesspace.williams.edu/repositories/2/resources/178 James MacGregor Burns Papers] at Williams College Archives &amp; Special Collections
{{DEFAULTSORT:Burns, James}}
[[Turkum:Harvard universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:2014-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>pjfh9p6vfh636836ybr53t4njv6669k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121674</id>
      <parentid>6121673</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19493" sha1="npn06jhlz0bjqnls1dd7h2wqtcfx6mz" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=James MacGregor Burns|tavallud sanasi={{birth date|1918|8|3}}|tavallud joyi=Melrose, Massachusetts, U.S.|vafot sanasi={{Death date and age|2014|7|15|1918|8|3}}|vafot joyi=Williamstown, Massachusetts, AQSH|partiyasi=Demokrat|turmush oʻrtogʻi={{plainlist|
* Janet Thompson (May 1942, div.)
* Joan Simpson Meyers (1968–1990) }}|bolalari=David (deceased), Stewart, Deborah, and Mecca Antonia &lt;br /&gt; Stepchildren: Trienah Anne Meyers, Peter Alexander Meyers|onasi=Mildred Bunce Burns|otasi=Robert A. Burns|mukofotlari=Pulitzer Prize, 1971|dipnotlar=&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT_obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tobias&quot;&gt;{{cite web |title=James MacGregor Burns Oral History Interview: Audio &amp; Transcripts |publisher=Tobias Leadership Center: Indiana University|date=June 24, 2009 |first=Philip |last=Scarpino |url=https://tobiascenter.iu.edu/research/oral-history/audio-transcripts/macgregor-burns-james.html  |access-date=July 8, 2018}}&lt;/ref&gt;}}

Jeyms Makgregor Berns (3-avgust, 1918 –yil,15-iyul 2014-yil) [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]&lt;nowiki/&gt;lik [[tarixchi]] va siyosatshunos, prezident biografi va yetakchilikni oʻrganish boʻyicha vakolat ega boʻldi. U endi Vudro Uilson hukumat Emeritusi professori da Uilyams kolleji va taniqli yetakchilik boʻyicha olim Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasida Davlat siyosati maktabida Merilend universiteti, kollej parki ishlaydi. 1971-yilda Berns Pulitser mukofoti oldi va Tarix bilan Biografiya boʻyicha Milliy kitob mukofoti uning ishi uchun Amerikaning 32-prezidenti, Ruzvelt: Ozodlik askari&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940–45''. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1970&lt;/ref&gt;.

Berns yetakchilikni oʻrganish markazini buyuk odamlarning xususiyatlari va harakatlaridan rahbarlar va ularning saylov okruglarining oʻzaro manfaat yoʻlida ishlaydigan sheriklar sifatida oʻzaro munosabatlarni bogʻlagan. U yetakchilik nazariyasining tranzaktsion, transformatsion, aspiratsion va vizyoner maktablariga qoʻshgan hissalari bilan tanilgan.

== Hayoti ==

=== Harbiy xizmat foaliyati ===
Uilyams kollejini tugatgandan soʻng, Berns bir yil Vashingtonda [[Yuta|Utah]] kongressmeni  uchun stajyor boʻlib ishladi . U Garvardda bir yil, keyin olti oy Koloradoda urush mehnat Kengashida ishladi. 

Berns xizmat qilish uchun chaqirilgan tinch okeani teatri AQSh armiyasining jangovar tarixchisi sifatida roʻyxatga olingan va bronza yulduzi va toʻrtta jangovar Yulduz bilan taqdirlangan. Berns oʻzining harbiy sarguzashtlari davomida yetakchilik haqida gap ketganda, bu ofitserlarning xususiyatlari va fazilatlari nuqtai nazaridan ekanligini payqadi, ammo askarlar emas.

=== Akademik foaliyati ===
Berns fakultetga qoʻshildi Uilyams kolleji 1947-yilda va u yerda qariyb 40 yil dars bergan va 1986-yilda nafaqaga chiqqan. A'zosi Amerika san'at va Fanlar Akademiyasi, u prezident sifatida ishlagan Amerika siyosiy Fanlar assotsiatsiyasi va xalqaro siyosiy psixologiya jamiyatida. 1990-yillarning boshlarida u Merilend universitetida dars bergan, u yerda u kiritilgan Omicron Delta Kappa (ODK) va Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasining nomlanishi bilan sharaflangan. 2004-yilda u Odkning eng yuqori sharafi boʻlgan Laurel tojli doira mukofotiga sazovor boʻldi. 2010-yilda u Artur M.ustidan gʻolib boʻldi. Shlezinger, kichik mukofoti Ruzvelt instituti va Amerika tarixchilari jamiyati tomonidan birgalikda taqdim etilgan doimiy jamoat ahamiyatiga ega boʻlgan Amerika tarixidagi taniqli yozuv uchun.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150310041731/http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivsana=March 10, 2015|sarlavha=James MacGregor Burns Wins History Award {{!}} Roosevelt Institute|sana=March 10, 2015|kirish sanasi=February 3, 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Siyosiy foaliyati ===
Liberal, 1958-yilda Berns muvaffaqiyatsizlikka uchradi demokratik [[Massachusets]] shtatidagi nomzod 1-Kongress okrugi, oʻsha paytdagi AQSh senatori bilan uchrashish jon F. Kennedi va unga qayta saylanish uchun protestantlarning qoʻllab-quvvatlashiga yordam berish, Kennedi esa katolik tomonidan qoʻllab-quvvatlanishiga yordam berdi. Berns shaxsiy kirish huquqini qoʻlga kiritdi, bu unga Kennedining tarjimai holini yozishga imkon berdi, 1960-yilda nashr etilgan boʻlib, unda JFK &quot;kassa sifatida tasodifiy&quot;, &quot;jim, tarang, samarali—ba'zan, ehtimol, hatto zerikarli&quot; va umuman juda miya va yurak etishmayapti. Bu Kennedining xotini Jackie dargʻazab, Berns uni &quot;jiddiy&quot; dedi.

=== Shaxsiy hayoti ===
U borishdan oldin Uilyams kolleji professor boʻlish uchun Berns bitirgan Leksington Oʻrta maktabi yilda Massachusets shtati 1935-yilda. Berns oʻzini jamoatchi qildi. Uning birinchi rafiqasi bilan toʻrtta farzandi bor edi, ulardan uchtasi omon qoldi. 1964-yilda u taniqli paleontologning qizi Joan Simpson Meyers bilan uchrashdi Jorj Geylord Simpson, yilda Nyu-York shahri u Prezident haqidagi eng koʻp sotilgan kitobi uchun u bilan suhbatlashganda jon Fitsjerald Kennedi; toʻrt yildan soʻng Berns va Meyers turmush qurishdi yuqori oʻroq, oilaviy uy Uilyamstaun, ular birgalikda yashagan joyda keyingi chorak asr. Umrining oxirida u birinchi rafiqasi bilan doʻst boʻlgan, ammo hamkasbi va uzoq yillik hamrohi, Professor Syuzan Dann bilan yashagan.

Berns 2014-yil 15-iyul kuni Massachusets shtatining Uilyamstaun shahrida 95 yoshida 20 dan ortiq kitoblarni nashr etganidan keyin vafot etdi&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Tony Dobrowolski |date=July 15, 2014 |title=James MacGregor Burns, historian and FDR biographer, dies at age 95 |work=The Berkshire Eagle |url=http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |access-date=2022-08-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054301/http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Hukumat haqidagi qarashlar ==
Oq uydagi kuchli yetakchining muxlisi sifatida Berns AQSh hukumatining nazorat va muvozanat tizimini tanqid qildi, u boʻlingan yoki muxolifat Kongress davrida taraqqiyotga toʻsiq sifatida qaradi. ''“Demokratiya boshi berk koʻchaga chiqishi”'' (1963) va ''“Sudni yigʻish: sud hokimiyatining yuksalishi va Oliy sudning yaqinlashib kelayotgan inqirozi”'' (2009) asarlarida u Oliy sud sudyalarining muddatlarini cheklash, oraliq saylovlarni tugatish, oraliq saylovlarni toʻxtatish va aholiga asoslangan Senat&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;. Berns, shuningdek , Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasiga AQShning samarali prezidentlariga uch yoki undan koʻp muddatga xizmat qilishiga ruxsat beruvchi yigirma ikkinchi tuzatishni bekor qilishni yoqladi&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Running Alone: Presidential Leadership—JFK to Bush II : Why It Has Failed and How We Can Fix It''. New York: Basic Books, 2006.&lt;/ref&gt;.

== Yetakchilik nazariyasi ==
Berns' ''Leadership'' (1978) yetakchilikni oʻrganish sohasiga asos solgan boʻlib, unda etakchilikning ikki turi mavjud: liderlar yetakchi va izdosh oʻrtasidagi munosabatlarga e'tibor qaratadigan tranzaktsion yetakchilik va liderlar e'tiqodlari, ehtiyojlari va ehtiyojlariga e'tibor qaratadigan transformatsion yetakchilik . ularning izdoshlarining qadriyatlari&lt;ref&gt;Turan, S. &amp; Sny, C. (1996). An exploration of transformational leadership and its role in strategic planning: A conceptual framework.&lt;/ref&gt;.

Iqtiboslar:

* ''Insonlar ustidan yetakchilik, ma'lum motivlar va maqsadlarga ega boʻlgan shaxslar boshqalar bilan raqobatda yoki ziddiyatda, institutsional, siyosiy, psixologik va boshqa resurslarni safarbar qilganda amalga oshiriladi, shunda izdoshlarning motivlarini uygʻotish, jalb qilish va qondirishRahbarlar va izdoshlar oʻzaro bogʻlaydigan maqsadlarni amalga oshirish.'' ''.'' ''.'' ''.''
* ''Transformatsion yetakchilik bir yoki bir nechta odamlar boshqalar bilan shunday aloqada boʻlganda yuzaga keladi, shunda rahbarlar va izdoshlar bir-birlarini yuqori motivatsiya va axloqiy darajaga koʻtaradilar.''
* ''Odamlarni oʻzlarining yaxshi qiyofasiga koʻtarishlari yetakchilikni oʻzgartirishning siri va bu ishning axloqiy va amaliy mavzusidir.''

Jeyms MakGregor Berns yetakchilikning umumiy nazariyasiga intilish bilan qiziqdi. Bernsning soʻzlariga koʻra, &quot;boshqalar biz individual liderlarning rolini va ularning xususiyatlarini tushunishimiz uchun yetakchilikning umumiy nazariyasini yaratishimiz kerak, deb ta'kidlashadi&quot;&lt;ref&gt;Burns, J. M. (2003). Transforming Leadership: The Pursuit of Happiness (1st ed.). Atlantic Monthly Press.&lt;/ref&gt;. Kellogg Leadership Studies Project (KLSP) dan boshlab, 4 yillik (1994–1998) tashabbus, dastlabki bosqichlarda 25 dan ortiq olim bilan uchrashuvlar uchun barcha yetakchilikni qamrab oladigan umumiy nazariyani izladi. Yetakchi olim, prezidentlik biografi va Pulitser mukofoti sovrindori Jeyms MakGregor Berns boshchiligidagi guruh katta hissa qoʻshdi, ammo tan olish kerakki, bu maqsadga erisha olmadi&lt;ref&gt;Goethals, G., &amp; Sorenson, G. (2006). The quest for a general theory of leadership. Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781847202932&lt;/ref&gt;.

Uning ishi Bernard Bass, Bryus Avolio va Kennet Leytvud kabi boshqa transformatsion etakchilik nazariyotchilariga ta'sir koʻrsatdi.  va Jorjiya Jons Sorensonni &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806|sarlavha=Sorenson, Georgia – SAGE Publications Inc|sana=May 29, 2021|qaralgan sana=2022-08-04|arxivsana=2015-07-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150704214958/http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806}}&lt;/ref&gt; Merilend universitetida Siyosiy yetakchilik va ishtirok etish markazini yaratishga ilhomlantirdi, Berns 1993-yilda unga qoʻshildi va markaz 1997-yilda uning sharafiga Jeyms MakGregor Berns nomini oldi. Yetakchilik akademiyasi&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;.

== Kitoblari ==

* ''Congress on Trial: The Legislative Process and the Administrative State'' (Harper, 1949)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=soyWngEACAAJ|sarlavha=Congress on Trial, by James Macgregor Burns|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1949}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People'' (textbook) (1952; 20th ed. 2003), Prentice-Hall&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.amazon.com/James-MacGregor-Burns/e/B000AQ3AVK|sarlavha=Amazon.com: James MacGregor Burns: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Lion and the Fox, 1882-1940'' (first volume of two-volume set) (Harcourt, Brace, 1956)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=W4cGAQAAIAAJ|title=Roosevelt: the lion and the fox|isbn=978-0-15-178869-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1956}}&lt;/ref&gt;.
* ''John Kennedy: A Political Profile'' (Harcourt, Brace, 1960)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=qRl3AAAAMAAJ|sarlavha=John Kennedy|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1960}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Deadlock of Democracy: Four-Party Politics in America'' (Prentice Hall, 1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=BWgbAAAAIAAJ|title=The Deadlock of Democracy|last=Burns|first=James Macgregor|year=1963|isbn=978-0-7145-0188-8}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People: The Dynamics of American National Government'' (1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://www.amazon.com/Government-People-Dynamics-American-National/dp/B000F5M030/|title=Government By the People; the Dynamics of American National Government: J et al MacGregor Burns: Amazon.com: Books|date=January 1963|publisher=Prentice-Hall}}&lt;/ref&gt;.
* ''Presidential Government: The Crucible of Leadership'' (Houghton-Mifflin, 1965)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IzQtQwAACAAJ|sarlavha={{sic|Presid|ental|nolink=y}} Government|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1965}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940-1945'' (second volume of two-volume set) (Harcourt Brace Jovanovich, 1970) (1971 Pulitzer Prize for History, 1971 Francis Parkman Prize).({{ISBN|978-0-15-602757-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=jaXZAAAAMAAJ|title=Roosevelt, the Soldier of Freedom|isbn=978-1-56852-091-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1970}}&lt;/ref&gt;.
* ''Uncommon Sense'' (1972)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=5BfBgjvF5f8C|title=Uncommon sense|isbn=978-0-06-010584-6|last=Burns|first=James Macgregor|year=1972}}&lt;/ref&gt;.
* ''Edward Kennedy and the Camelot Legacy'' (1976)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=NTtDGQAACAAJ|title=Edward Kennedy and the Camelot Legacy|isbn=978-0-393-33184-4|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 1976}}&lt;/ref&gt;.
* ''Leadership'' ([[HarperCollins|Harper Collins]], 1978) ({{ISBN|978-0-06-010588-4}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=lhrPS_s7EawC|title=Leadership|isbn=978-1-4532-4517-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Vineyard of Liberty, 1787-1863'' (The American Experiment Book 1 of 3) (Alfred A. Knopf, 1982) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=sYV-YBZ-VZ8C|title=The Vineyard of Liberty|isbn=978-1-4532-4518-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Power to Lead: The Crisis of the American Presidency'' ([[Simon &amp; Schuster|Touchstone Books]], 1984)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IBOgGQAACAAJ|title=Power to Lead|isbn=978-0-671-60462-2|last=Burns|first=James Mcgregor|date=September 23, 1985}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Workshop of Democracy, 1863-1932'' (The American Experiment Book 2 of 3) (Alfred A. Knopf, 1985) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://play.google.com/store/books/details/James_MacGregor_Burns_The_Workshop_of_Democracy?id=8hnOqFtAr0EC&amp;hl=en|title=The Workshop of Democracy – Books on Google Play|date=April 10, 2012|publisher=Open Road Media|isbn=978-1-4532-4519-4}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Crosswinds of Freedom, 1932-1988'' (The American Experiment Book 3 of 3) (Alfred A. Knopf, 1989) ({{ISBN|978-0-394-51276-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=YGOJcfBSdMsC|title=The Crosswinds of Freedom|isbn=978-1-4532-4520-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power'' (University of [[Oklaxoma|Oklahoma]] Press, 1990)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power (Julian J Rothbaum Distinguished Lecture Series): James MacGregor Burns: 9780806123141: Amazon.com: Books|url=https://archive.org/details/cobblestoneleade0000burn|isbn=0-8061-2314-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1990}}&lt;/ref&gt;.
* ''A People's Charter: The Pursuit of Rights in America'' (with Stewart Burns) (Knopf, 1991)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=A People's Charter: The Pursuit of Rights in America: James MacGregor Burns, Stewart Burns: 9780394577630: Amazon.com: Books|isbn=0-394-57763-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1991}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party'' (with William Crotty) (1992)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party|isbn=0-8133-1570-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 7, 1992}}&lt;/ref&gt;.
* ''Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation'' (with [[Jorjiya|Georgia]] Jones Sorenson) (1999)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation: James Macgregor Burns, Georgia Jones Sorenson: 9780684837789: Amazon.com: Books|isbn=0-684-83778-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1999}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Three Roosevelts: Patrician Leaders Who Transformed America,'' with Susan Dunn (Atlantic Monthly Press, 2001) ({{ISBN|978-0-8021-3872-9}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=fLCopwAACAAJ|title=The Three Roosevelts|isbn=978-0-7567-6579-8|last=Burns|first=James Macgregor|date=October 2000}}&lt;/ref&gt;.
* ''Transforming Leadership: A New Pursuit of Happiness'' (Atlantic Monthly Press, 2003) ({{ISBN|978-0-87113-866-8}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=QGS87yO4TiIC|title=Transforming Leadership|isbn=978-1-84354-168-4|last=Burns|first=James Macgregor|year=2003}}&lt;/ref&gt;.
* ''George Washington'' (with Susan Dunn) (ed. Arthur M. Schlesinger, Jr.) (Times Books, 2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Amazon.com: George Washington (The American Presidents Series) (9780805069365): James MacGregor Burns, Susan Dunn, Arthur M. Schlesinger: Books|url=https://archive.org/details/georgewashington00burn|isbn=0-8050-6936-4|last=MacGregor|first=James|date=January 7, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Encyclopedia of Leadership'' (with Georgia Jones Sorenson and George R. Goethals) (2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Encyclopedia of Leadership 4 vol. set: George R. (EDT)/ Sorenson, Georgia Jones (EDT)/ Burns, James MacGregor (EDT) Goethals: 9780761925972: Amazon.com: Books|isbn=0-7619-2597-X|last=Goethals|first=George R.|date=March 19, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Running Alone: Presidential Leadership — JFK to Bush II: Why It Has Failed and How We Can Fix It'' (Basic Books, 2006)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Gh9FEEzW-gIC&amp;q=james+macgregor+burns+congress+on+trial&amp;pg=1|title=Running Alone|isbn=978-0-7867-4857-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 16, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Packing the Court: The Rise of Judicial Power and the Coming Crisis of the Supreme Court'' (Penguin Press, 2009) ({{ISBN|978-1-59420-219-3}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=rn-Sno8bf34C|title=Packing the Court|isbn=978-1-101-08190-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 25, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Fire and Light: How the Enlightenment Transformed Our World'' (St. Martin's Press, 2013) ({{ISBN|978-1-250-02489-3}})&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?vid=ISBN9781250024893|sarlavha=Fire and Light}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* {{YouTube|bugXWk820B8|Video: James MacGregor Burns on Leadership}}
* [https://web.archive.org/web/20160304000427/http://www.academy.umd.edu/ University of Maryland's James MacGregor Burns Academy of Leadership]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part I (1985)&quot; is available at the [[Internet Archive]]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part II (1985)&quot; is available at the Internet Archive
* Appearances on C-SPAN
* James MacGregor Burns at Find a Grave 
* [https://archivesspace.williams.edu/repositories/2/resources/178 James MacGregor Burns Papers] at Williams College Archives &amp; Special Collections
{{DEFAULTSORT:Burns, James}}
[[Turkum:Harvard universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:2014-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>npn06jhlz0bjqnls1dd7h2wqtcfx6mz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121675</id>
      <parentid>6121674</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19499" sha1="ts59vgttrj3976dbzz39ejgq0g7nah5" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=James MacGregor Burns|tavallud sanasi={{birth date|1918|8|3}}|tavallud joyi=Melrose, Massachusetts, U.S.|vafot sanasi={{Death date and age|2014|7|15|1918|8|3}}|vafot joyi=Williamstown, Massachusetts, AQSH|partiyasi=Demokrat|turmush oʻrtogʻi={{plainlist|
* Janet Thompson (May 1942, div.)
* Joan Simpson Meyers (1968–1990) }}|bolalari=David (deceased), Stewart, Deborah, and Mecca Antonia &lt;br /&gt; Stepchildren: Trienah Anne Meyers, Peter Alexander Meyers|onasi=Mildred Bunce Burns|otasi=Robert A. Burns|mukofotlari=Pulitzer Prize, 1971|dipnotlar=&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT_obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tobias&quot;&gt;{{cite web |title=James MacGregor Burns Oral History Interview: Audio &amp; Transcripts |publisher=Tobias Leadership Center: Indiana University|date=June 24, 2009 |first=Philip |last=Scarpino |url=https://tobiascenter.iu.edu/research/oral-history/audio-transcripts/macgregor-burns-james.html  |access-date=July 8, 2018}}&lt;/ref&gt;}}

'''Jeyms Makgregor Berns''' (3-avgust, 1918 –yil,15-iyul 2014-yil) [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]&lt;nowiki/&gt;lik [[tarixchi]] va siyosatshunos, prezident biografi va yetakchilikni oʻrganish boʻyicha vakolat ega boʻldi. U endi Vudro Uilson hukumat Emeritusi professori da Uilyams kolleji va taniqli yetakchilik boʻyicha olim Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasida Davlat siyosati maktabida Merilend universiteti, kollej parki ishlaydi. 1971-yilda Berns Pulitser mukofoti oldi va Tarix bilan Biografiya boʻyicha Milliy kitob mukofoti uning ishi uchun Amerikaning 32-prezidenti, Ruzvelt: Ozodlik askari&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940–45''. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1970&lt;/ref&gt;.

Berns yetakchilikni oʻrganish markazini buyuk odamlarning xususiyatlari va harakatlaridan rahbarlar va ularning saylov okruglarining oʻzaro manfaat yoʻlida ishlaydigan sheriklar sifatida oʻzaro munosabatlarni bogʻlagan. U yetakchilik nazariyasining tranzaktsion, transformatsion, aspiratsion va vizyoner maktablariga qoʻshgan hissalari bilan tanilgan.

== Hayoti ==

=== Harbiy xizmat foaliyati ===
Uilyams kollejini tugatgandan soʻng, Berns bir yil Vashingtonda [[Yuta|Utah]] kongressmeni  uchun stajyor boʻlib ishladi . U Garvardda bir yil, keyin olti oy Koloradoda urush mehnat Kengashida ishladi. 

Berns xizmat qilish uchun chaqirilgan tinch okeani teatri AQSh armiyasining jangovar tarixchisi sifatida roʻyxatga olingan va bronza yulduzi va toʻrtta jangovar Yulduz bilan taqdirlangan. Berns oʻzining harbiy sarguzashtlari davomida yetakchilik haqida gap ketganda, bu ofitserlarning xususiyatlari va fazilatlari nuqtai nazaridan ekanligini payqadi, ammo askarlar emas.

=== Akademik foaliyati ===
Berns fakultetga qoʻshildi Uilyams kolleji 1947-yilda va u yerda qariyb 40 yil dars bergan va 1986-yilda nafaqaga chiqqan. A'zosi Amerika san'at va Fanlar Akademiyasi, u prezident sifatida ishlagan Amerika siyosiy Fanlar assotsiatsiyasi va xalqaro siyosiy psixologiya jamiyatida. 1990-yillarning boshlarida u Merilend universitetida dars bergan, u yerda u kiritilgan Omicron Delta Kappa (ODK) va Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasining nomlanishi bilan sharaflangan. 2004-yilda u Odkning eng yuqori sharafi boʻlgan Laurel tojli doira mukofotiga sazovor boʻldi. 2010-yilda u Artur M.ustidan gʻolib boʻldi. Shlezinger, kichik mukofoti Ruzvelt instituti va Amerika tarixchilari jamiyati tomonidan birgalikda taqdim etilgan doimiy jamoat ahamiyatiga ega boʻlgan Amerika tarixidagi taniqli yozuv uchun.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150310041731/http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivsana=March 10, 2015|sarlavha=James MacGregor Burns Wins History Award {{!}} Roosevelt Institute|sana=March 10, 2015|kirish sanasi=February 3, 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Siyosiy foaliyati ===
Liberal, 1958-yilda Berns muvaffaqiyatsizlikka uchradi demokratik [[Massachusets]] shtatidagi nomzod 1-Kongress okrugi, oʻsha paytdagi AQSh senatori bilan uchrashish jon F. Kennedi va unga qayta saylanish uchun protestantlarning qoʻllab-quvvatlashiga yordam berish, Kennedi esa katolik tomonidan qoʻllab-quvvatlanishiga yordam berdi. Berns shaxsiy kirish huquqini qoʻlga kiritdi, bu unga Kennedining tarjimai holini yozishga imkon berdi, 1960-yilda nashr etilgan boʻlib, unda JFK &quot;kassa sifatida tasodifiy&quot;, &quot;jim, tarang, samarali—ba'zan, ehtimol, hatto zerikarli&quot; va umuman juda miya va yurak etishmayapti. Bu Kennedining xotini Jackie dargʻazab, Berns uni &quot;jiddiy&quot; dedi.

=== Shaxsiy hayoti ===
U borishdan oldin Uilyams kolleji professor boʻlish uchun Berns bitirgan Leksington Oʻrta maktabi yilda Massachusets shtati 1935-yilda. Berns oʻzini jamoatchi qildi. Uning birinchi rafiqasi bilan toʻrtta farzandi bor edi, ulardan uchtasi omon qoldi. 1964-yilda u taniqli paleontologning qizi Joan Simpson Meyers bilan uchrashdi Jorj Geylord Simpson, yilda Nyu-York shahri u Prezident haqidagi eng koʻp sotilgan kitobi uchun u bilan suhbatlashganda jon Fitsjerald Kennedi; toʻrt yildan soʻng Berns va Meyers turmush qurishdi yuqori oʻroq, oilaviy uy Uilyamstaun, ular birgalikda yashagan joyda keyingi chorak asr. Umrining oxirida u birinchi rafiqasi bilan doʻst boʻlgan, ammo hamkasbi va uzoq yillik hamrohi, Professor Syuzan Dann bilan yashagan.

Berns 2014-yil 15-iyul kuni Massachusets shtatining Uilyamstaun shahrida 95 yoshida 20 dan ortiq kitoblarni nashr etganidan keyin vafot etdi&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Tony Dobrowolski |date=July 15, 2014 |title=James MacGregor Burns, historian and FDR biographer, dies at age 95 |work=The Berkshire Eagle |url=http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |access-date=2022-08-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054301/http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Hukumat haqidagi qarashlar ==
Oq uydagi kuchli yetakchining muxlisi sifatida Berns AQSh hukumatining nazorat va muvozanat tizimini tanqid qildi, u boʻlingan yoki muxolifat Kongress davrida taraqqiyotga toʻsiq sifatida qaradi. ''“Demokratiya boshi berk koʻchaga chiqishi”'' (1963) va ''“Sudni yigʻish: sud hokimiyatining yuksalishi va Oliy sudning yaqinlashib kelayotgan inqirozi”'' (2009) asarlarida u Oliy sud sudyalarining muddatlarini cheklash, oraliq saylovlarni tugatish, oraliq saylovlarni toʻxtatish va aholiga asoslangan Senat&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;. Berns, shuningdek , Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasiga AQShning samarali prezidentlariga uch yoki undan koʻp muddatga xizmat qilishiga ruxsat beruvchi yigirma ikkinchi tuzatishni bekor qilishni yoqladi&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Running Alone: Presidential Leadership—JFK to Bush II : Why It Has Failed and How We Can Fix It''. New York: Basic Books, 2006.&lt;/ref&gt;.

== Yetakchilik nazariyasi ==
Berns' ''Leadership'' (1978) yetakchilikni oʻrganish sohasiga asos solgan boʻlib, unda etakchilikning ikki turi mavjud: liderlar yetakchi va izdosh oʻrtasidagi munosabatlarga e'tibor qaratadigan tranzaktsion yetakchilik va liderlar e'tiqodlari, ehtiyojlari va ehtiyojlariga e'tibor qaratadigan transformatsion yetakchilik . ularning izdoshlarining qadriyatlari&lt;ref&gt;Turan, S. &amp; Sny, C. (1996). An exploration of transformational leadership and its role in strategic planning: A conceptual framework.&lt;/ref&gt;.

Iqtiboslar:

* ''Insonlar ustidan yetakchilik, ma'lum motivlar va maqsadlarga ega boʻlgan shaxslar boshqalar bilan raqobatda yoki ziddiyatda, institutsional, siyosiy, psixologik va boshqa resurslarni safarbar qilganda amalga oshiriladi, shunda izdoshlarning motivlarini uygʻotish, jalb qilish va qondirishRahbarlar va izdoshlar oʻzaro bogʻlaydigan maqsadlarni amalga oshirish.'' ''.'' ''.'' ''.''
* ''Transformatsion yetakchilik bir yoki bir nechta odamlar boshqalar bilan shunday aloqada boʻlganda yuzaga keladi, shunda rahbarlar va izdoshlar bir-birlarini yuqori motivatsiya va axloqiy darajaga koʻtaradilar.''
* ''Odamlarni oʻzlarining yaxshi qiyofasiga koʻtarishlari yetakchilikni oʻzgartirishning siri va bu ishning axloqiy va amaliy mavzusidir.''

Jeyms MakGregor Berns yetakchilikning umumiy nazariyasiga intilish bilan qiziqdi. Bernsning soʻzlariga koʻra, &quot;boshqalar biz individual liderlarning rolini va ularning xususiyatlarini tushunishimiz uchun yetakchilikning umumiy nazariyasini yaratishimiz kerak, deb ta'kidlashadi&quot;&lt;ref&gt;Burns, J. M. (2003). Transforming Leadership: The Pursuit of Happiness (1st ed.). Atlantic Monthly Press.&lt;/ref&gt;. Kellogg Leadership Studies Project (KLSP) dan boshlab, 4 yillik (1994–1998) tashabbus, dastlabki bosqichlarda 25 dan ortiq olim bilan uchrashuvlar uchun barcha yetakchilikni qamrab oladigan umumiy nazariyani izladi. Yetakchi olim, prezidentlik biografi va Pulitser mukofoti sovrindori Jeyms MakGregor Berns boshchiligidagi guruh katta hissa qoʻshdi, ammo tan olish kerakki, bu maqsadga erisha olmadi&lt;ref&gt;Goethals, G., &amp; Sorenson, G. (2006). The quest for a general theory of leadership. Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781847202932&lt;/ref&gt;.

Uning ishi Bernard Bass, Bryus Avolio va Kennet Leytvud kabi boshqa transformatsion etakchilik nazariyotchilariga ta'sir koʻrsatdi.  va Jorjiya Jons Sorensonni &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806|sarlavha=Sorenson, Georgia – SAGE Publications Inc|sana=May 29, 2021|qaralgan sana=2022-08-04|arxivsana=2015-07-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150704214958/http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806}}&lt;/ref&gt; Merilend universitetida Siyosiy yetakchilik va ishtirok etish markazini yaratishga ilhomlantirdi, Berns 1993-yilda unga qoʻshildi va markaz 1997-yilda uning sharafiga Jeyms MakGregor Berns nomini oldi. Yetakchilik akademiyasi&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;.

== Kitoblari ==

* ''Congress on Trial: The Legislative Process and the Administrative State'' (Harper, 1949)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=soyWngEACAAJ|sarlavha=Congress on Trial, by James Macgregor Burns|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1949}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People'' (textbook) (1952; 20th ed. 2003), Prentice-Hall&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.amazon.com/James-MacGregor-Burns/e/B000AQ3AVK|sarlavha=Amazon.com: James MacGregor Burns: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Lion and the Fox, 1882-1940'' (first volume of two-volume set) (Harcourt, Brace, 1956)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=W4cGAQAAIAAJ|title=Roosevelt: the lion and the fox|isbn=978-0-15-178869-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1956}}&lt;/ref&gt;.
* ''John Kennedy: A Political Profile'' (Harcourt, Brace, 1960)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=qRl3AAAAMAAJ|sarlavha=John Kennedy|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1960}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Deadlock of Democracy: Four-Party Politics in America'' (Prentice Hall, 1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=BWgbAAAAIAAJ|title=The Deadlock of Democracy|last=Burns|first=James Macgregor|year=1963|isbn=978-0-7145-0188-8}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People: The Dynamics of American National Government'' (1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://www.amazon.com/Government-People-Dynamics-American-National/dp/B000F5M030/|title=Government By the People; the Dynamics of American National Government: J et al MacGregor Burns: Amazon.com: Books|date=January 1963|publisher=Prentice-Hall}}&lt;/ref&gt;.
* ''Presidential Government: The Crucible of Leadership'' (Houghton-Mifflin, 1965)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IzQtQwAACAAJ|sarlavha={{sic|Presid|ental|nolink=y}} Government|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1965}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940-1945'' (second volume of two-volume set) (Harcourt Brace Jovanovich, 1970) (1971 Pulitzer Prize for History, 1971 Francis Parkman Prize).({{ISBN|978-0-15-602757-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=jaXZAAAAMAAJ|title=Roosevelt, the Soldier of Freedom|isbn=978-1-56852-091-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1970}}&lt;/ref&gt;.
* ''Uncommon Sense'' (1972)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=5BfBgjvF5f8C|title=Uncommon sense|isbn=978-0-06-010584-6|last=Burns|first=James Macgregor|year=1972}}&lt;/ref&gt;.
* ''Edward Kennedy and the Camelot Legacy'' (1976)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=NTtDGQAACAAJ|title=Edward Kennedy and the Camelot Legacy|isbn=978-0-393-33184-4|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 1976}}&lt;/ref&gt;.
* ''Leadership'' ([[HarperCollins|Harper Collins]], 1978) ({{ISBN|978-0-06-010588-4}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=lhrPS_s7EawC|title=Leadership|isbn=978-1-4532-4517-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Vineyard of Liberty, 1787-1863'' (The American Experiment Book 1 of 3) (Alfred A. Knopf, 1982) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=sYV-YBZ-VZ8C|title=The Vineyard of Liberty|isbn=978-1-4532-4518-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Power to Lead: The Crisis of the American Presidency'' ([[Simon &amp; Schuster|Touchstone Books]], 1984)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IBOgGQAACAAJ|title=Power to Lead|isbn=978-0-671-60462-2|last=Burns|first=James Mcgregor|date=September 23, 1985}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Workshop of Democracy, 1863-1932'' (The American Experiment Book 2 of 3) (Alfred A. Knopf, 1985) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://play.google.com/store/books/details/James_MacGregor_Burns_The_Workshop_of_Democracy?id=8hnOqFtAr0EC&amp;hl=en|title=The Workshop of Democracy – Books on Google Play|date=April 10, 2012|publisher=Open Road Media|isbn=978-1-4532-4519-4}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Crosswinds of Freedom, 1932-1988'' (The American Experiment Book 3 of 3) (Alfred A. Knopf, 1989) ({{ISBN|978-0-394-51276-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=YGOJcfBSdMsC|title=The Crosswinds of Freedom|isbn=978-1-4532-4520-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power'' (University of [[Oklaxoma|Oklahoma]] Press, 1990)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power (Julian J Rothbaum Distinguished Lecture Series): James MacGregor Burns: 9780806123141: Amazon.com: Books|url=https://archive.org/details/cobblestoneleade0000burn|isbn=0-8061-2314-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1990}}&lt;/ref&gt;.
* ''A People's Charter: The Pursuit of Rights in America'' (with Stewart Burns) (Knopf, 1991)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=A People's Charter: The Pursuit of Rights in America: James MacGregor Burns, Stewart Burns: 9780394577630: Amazon.com: Books|isbn=0-394-57763-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1991}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party'' (with William Crotty) (1992)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party|isbn=0-8133-1570-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 7, 1992}}&lt;/ref&gt;.
* ''Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation'' (with [[Jorjiya|Georgia]] Jones Sorenson) (1999)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation: James Macgregor Burns, Georgia Jones Sorenson: 9780684837789: Amazon.com: Books|isbn=0-684-83778-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1999}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Three Roosevelts: Patrician Leaders Who Transformed America,'' with Susan Dunn (Atlantic Monthly Press, 2001) ({{ISBN|978-0-8021-3872-9}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=fLCopwAACAAJ|title=The Three Roosevelts|isbn=978-0-7567-6579-8|last=Burns|first=James Macgregor|date=October 2000}}&lt;/ref&gt;.
* ''Transforming Leadership: A New Pursuit of Happiness'' (Atlantic Monthly Press, 2003) ({{ISBN|978-0-87113-866-8}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=QGS87yO4TiIC|title=Transforming Leadership|isbn=978-1-84354-168-4|last=Burns|first=James Macgregor|year=2003}}&lt;/ref&gt;.
* ''George Washington'' (with Susan Dunn) (ed. Arthur M. Schlesinger, Jr.) (Times Books, 2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Amazon.com: George Washington (The American Presidents Series) (9780805069365): James MacGregor Burns, Susan Dunn, Arthur M. Schlesinger: Books|url=https://archive.org/details/georgewashington00burn|isbn=0-8050-6936-4|last=MacGregor|first=James|date=January 7, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Encyclopedia of Leadership'' (with Georgia Jones Sorenson and George R. Goethals) (2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Encyclopedia of Leadership 4 vol. set: George R. (EDT)/ Sorenson, Georgia Jones (EDT)/ Burns, James MacGregor (EDT) Goethals: 9780761925972: Amazon.com: Books|isbn=0-7619-2597-X|last=Goethals|first=George R.|date=March 19, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Running Alone: Presidential Leadership — JFK to Bush II: Why It Has Failed and How We Can Fix It'' (Basic Books, 2006)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Gh9FEEzW-gIC&amp;q=james+macgregor+burns+congress+on+trial&amp;pg=1|title=Running Alone|isbn=978-0-7867-4857-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 16, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Packing the Court: The Rise of Judicial Power and the Coming Crisis of the Supreme Court'' (Penguin Press, 2009) ({{ISBN|978-1-59420-219-3}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=rn-Sno8bf34C|title=Packing the Court|isbn=978-1-101-08190-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 25, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Fire and Light: How the Enlightenment Transformed Our World'' (St. Martin's Press, 2013) ({{ISBN|978-1-250-02489-3}})&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?vid=ISBN9781250024893|sarlavha=Fire and Light}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* {{YouTube|bugXWk820B8|Video: James MacGregor Burns on Leadership}}
* [https://web.archive.org/web/20160304000427/http://www.academy.umd.edu/ University of Maryland's James MacGregor Burns Academy of Leadership]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part I (1985)&quot; is available at the [[Internet Archive]]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part II (1985)&quot; is available at the Internet Archive
* Appearances on C-SPAN
* James MacGregor Burns at Find a Grave 
* [https://archivesspace.williams.edu/repositories/2/resources/178 James MacGregor Burns Papers] at Williams College Archives &amp; Special Collections
{{DEFAULTSORT:Burns, James}}
[[Turkum:Harvard universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:2014-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>ts59vgttrj3976dbzz39ejgq0g7nah5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121676</id>
      <parentid>6121675</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19490" sha1="h4xn1rzr8jfb0l7ccn2w337h3jd0xw8" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=James MacGregor Burns|tavallud sanasi={{birth date|1918|8|3}}|tavallud joyi=Melrose, Massachusetts, U.S.|vafot sanasi={{Death date and age|2014|7|15|1918|8|3}}|vafot joyi=Williamstown, Massachusetts, AQSH|partiyasi=Demokrat|turmush oʻrtogʻi={{plainlist|
* Janet Thompson (May 1942, div.)
* Joan Simpson Meyers (1968–1990) }}|bolalari=David (deceased), Stewart, Deborah, and Mecca Antonia &lt;br /&gt; Stepchildren: Trienah Anne Meyers, Peter Alexander Meyers|onasi=Mildred Bunce Burns|otasi=Robert A. Burns|mukofotlari=Pulitzer Prize, 1971|dipnotlar=&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT_obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tobias&quot;&gt;{{cite web |title=James MacGregor Burns Oral History Interview: Audio &amp; Transcripts |publisher=Tobias Leadership Center: Indiana University|date=June 24, 2009 |first=Philip |last=Scarpino |url=https://tobiascenter.iu.edu/research/oral-history/audio-transcripts/macgregor-burns-james.html  |access-date=July 8, 2018}}&lt;/ref&gt;}}

'''Jeyms Makgregor Berns''' (3-avgust, 1918 –yil,15-iyul 2014-yil) [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[tarixchi]] va siyosatshunos, prezident biografi va yetakchilikni oʻrganish boʻyicha vakolat ega boʻldi. U endi Vudro Uilson hukumat Emeritusi professori da Uilyams kolleji va taniqli yetakchilik boʻyicha olim Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasida Davlat siyosati maktabida Merilend universiteti, kollej parki ishlaydi. 1971-yilda Berns Pulitser mukofoti oldi va Tarix bilan Biografiya boʻyicha Milliy kitob mukofoti uning ishi uchun Amerikaning 32-prezidenti, Ruzvelt: Ozodlik askari&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940–45''. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1970&lt;/ref&gt;.

Berns yetakchilikni oʻrganish markazini buyuk odamlarning xususiyatlari va harakatlaridan rahbarlar va ularning saylov okruglarining oʻzaro manfaat yoʻlida ishlaydigan sheriklar sifatida oʻzaro munosabatlarni bogʻlagan. U yetakchilik nazariyasining tranzaktsion, transformatsion, aspiratsion va vizyoner maktablariga qoʻshgan hissalari bilan tanilgan.

== Hayoti ==

=== Harbiy xizmat foaliyati ===
Uilyams kollejini tugatgandan soʻng, Berns bir yil Vashingtonda [[Yuta|Utah]] kongressmeni  uchun stajyor boʻlib ishladi . U Garvardda bir yil, keyin olti oy Koloradoda urush mehnat Kengashida ishladi. 

Berns xizmat qilish uchun chaqirilgan tinch okeani teatri AQSh armiyasining jangovar tarixchisi sifatida roʻyxatga olingan va bronza yulduzi va toʻrtta jangovar Yulduz bilan taqdirlangan. Berns oʻzining harbiy sarguzashtlari davomida yetakchilik haqida gap ketganda, bu ofitserlarning xususiyatlari va fazilatlari nuqtai nazaridan ekanligini payqadi, ammo askarlar emas.

=== Akademik foaliyati ===
Berns fakultetga qoʻshildi Uilyams kolleji 1947-yilda va u yerda qariyb 40 yil dars bergan va 1986-yilda nafaqaga chiqqan. A'zosi Amerika san'at va Fanlar Akademiyasi, u prezident sifatida ishlagan Amerika siyosiy Fanlar assotsiatsiyasi va xalqaro siyosiy psixologiya jamiyatida. 1990-yillarning boshlarida u Merilend universitetida dars bergan, u yerda u kiritilgan Omicron Delta Kappa (ODK) va Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasining nomlanishi bilan sharaflangan. 2004-yilda u Odkning eng yuqori sharafi boʻlgan Laurel tojli doira mukofotiga sazovor boʻldi. 2010-yilda u Artur M.ustidan gʻolib boʻldi. Shlezinger, kichik mukofoti Ruzvelt instituti va Amerika tarixchilari jamiyati tomonidan birgalikda taqdim etilgan doimiy jamoat ahamiyatiga ega boʻlgan Amerika tarixidagi taniqli yozuv uchun.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150310041731/http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivsana=March 10, 2015|sarlavha=James MacGregor Burns Wins History Award {{!}} Roosevelt Institute|sana=March 10, 2015|kirish sanasi=February 3, 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Siyosiy foaliyati ===
Liberal, 1958-yilda Berns muvaffaqiyatsizlikka uchradi demokratik [[Massachusets]] shtatidagi nomzod 1-Kongress okrugi, oʻsha paytdagi AQSh senatori bilan uchrashish jon F. Kennedi va unga qayta saylanish uchun protestantlarning qoʻllab-quvvatlashiga yordam berish, Kennedi esa katolik tomonidan qoʻllab-quvvatlanishiga yordam berdi. Berns shaxsiy kirish huquqini qoʻlga kiritdi, bu unga Kennedining tarjimai holini yozishga imkon berdi, 1960-yilda nashr etilgan boʻlib, unda JFK &quot;kassa sifatida tasodifiy&quot;, &quot;jim, tarang, samarali—ba'zan, ehtimol, hatto zerikarli&quot; va umuman juda miya va yurak etishmayapti. Bu Kennedining xotini Jackie dargʻazab, Berns uni &quot;jiddiy&quot; dedi.

=== Shaxsiy hayoti ===
U borishdan oldin Uilyams kolleji professor boʻlish uchun Berns bitirgan Leksington Oʻrta maktabi yilda Massachusets shtati 1935-yilda. Berns oʻzini jamoatchi qildi. Uning birinchi rafiqasi bilan toʻrtta farzandi bor edi, ulardan uchtasi omon qoldi. 1964-yilda u taniqli paleontologning qizi Joan Simpson Meyers bilan uchrashdi Jorj Geylord Simpson, yilda Nyu-York shahri u Prezident haqidagi eng koʻp sotilgan kitobi uchun u bilan suhbatlashganda jon Fitsjerald Kennedi; toʻrt yildan soʻng Berns va Meyers turmush qurishdi yuqori oʻroq, oilaviy uy Uilyamstaun, ular birgalikda yashagan joyda keyingi chorak asr. Umrining oxirida u birinchi rafiqasi bilan doʻst boʻlgan, ammo hamkasbi va uzoq yillik hamrohi, Professor Syuzan Dann bilan yashagan.

Berns 2014-yil 15-iyul kuni Massachusets shtatining Uilyamstaun shahrida 95 yoshida 20 dan ortiq kitoblarni nashr etganidan keyin vafot etdi&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Tony Dobrowolski |date=July 15, 2014 |title=James MacGregor Burns, historian and FDR biographer, dies at age 95 |work=The Berkshire Eagle |url=http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |access-date=2022-08-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054301/http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Hukumat haqidagi qarashlar ==
Oq uydagi kuchli yetakchining muxlisi sifatida Berns AQSh hukumatining nazorat va muvozanat tizimini tanqid qildi, u boʻlingan yoki muxolifat Kongress davrida taraqqiyotga toʻsiq sifatida qaradi. ''“Demokratiya boshi berk koʻchaga chiqishi”'' (1963) va ''“Sudni yigʻish: sud hokimiyatining yuksalishi va Oliy sudning yaqinlashib kelayotgan inqirozi”'' (2009) asarlarida u Oliy sud sudyalarining muddatlarini cheklash, oraliq saylovlarni tugatish, oraliq saylovlarni toʻxtatish va aholiga asoslangan Senat&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;. Berns, shuningdek , Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasiga AQShning samarali prezidentlariga uch yoki undan koʻp muddatga xizmat qilishiga ruxsat beruvchi yigirma ikkinchi tuzatishni bekor qilishni yoqladi&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Running Alone: Presidential Leadership—JFK to Bush II : Why It Has Failed and How We Can Fix It''. New York: Basic Books, 2006.&lt;/ref&gt;.

== Yetakchilik nazariyasi ==
Berns' ''Leadership'' (1978) yetakchilikni oʻrganish sohasiga asos solgan boʻlib, unda etakchilikning ikki turi mavjud: liderlar yetakchi va izdosh oʻrtasidagi munosabatlarga e'tibor qaratadigan tranzaktsion yetakchilik va liderlar e'tiqodlari, ehtiyojlari va ehtiyojlariga e'tibor qaratadigan transformatsion yetakchilik . ularning izdoshlarining qadriyatlari&lt;ref&gt;Turan, S. &amp; Sny, C. (1996). An exploration of transformational leadership and its role in strategic planning: A conceptual framework.&lt;/ref&gt;.

Iqtiboslar:

* ''Insonlar ustidan yetakchilik, ma'lum motivlar va maqsadlarga ega boʻlgan shaxslar boshqalar bilan raqobatda yoki ziddiyatda, institutsional, siyosiy, psixologik va boshqa resurslarni safarbar qilganda amalga oshiriladi, shunda izdoshlarning motivlarini uygʻotish, jalb qilish va qondirishRahbarlar va izdoshlar oʻzaro bogʻlaydigan maqsadlarni amalga oshirish.'' ''.'' ''.'' ''.''
* ''Transformatsion yetakchilik bir yoki bir nechta odamlar boshqalar bilan shunday aloqada boʻlganda yuzaga keladi, shunda rahbarlar va izdoshlar bir-birlarini yuqori motivatsiya va axloqiy darajaga koʻtaradilar.''
* ''Odamlarni oʻzlarining yaxshi qiyofasiga koʻtarishlari yetakchilikni oʻzgartirishning siri va bu ishning axloqiy va amaliy mavzusidir.''

Jeyms MakGregor Berns yetakchilikning umumiy nazariyasiga intilish bilan qiziqdi. Bernsning soʻzlariga koʻra, &quot;boshqalar biz individual liderlarning rolini va ularning xususiyatlarini tushunishimiz uchun yetakchilikning umumiy nazariyasini yaratishimiz kerak, deb ta'kidlashadi&quot;&lt;ref&gt;Burns, J. M. (2003). Transforming Leadership: The Pursuit of Happiness (1st ed.). Atlantic Monthly Press.&lt;/ref&gt;. Kellogg Leadership Studies Project (KLSP) dan boshlab, 4 yillik (1994–1998) tashabbus, dastlabki bosqichlarda 25 dan ortiq olim bilan uchrashuvlar uchun barcha yetakchilikni qamrab oladigan umumiy nazariyani izladi. Yetakchi olim, prezidentlik biografi va Pulitser mukofoti sovrindori Jeyms MakGregor Berns boshchiligidagi guruh katta hissa qoʻshdi, ammo tan olish kerakki, bu maqsadga erisha olmadi&lt;ref&gt;Goethals, G., &amp; Sorenson, G. (2006). The quest for a general theory of leadership. Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781847202932&lt;/ref&gt;.

Uning ishi Bernard Bass, Bryus Avolio va Kennet Leytvud kabi boshqa transformatsion etakchilik nazariyotchilariga ta'sir koʻrsatdi.  va Jorjiya Jons Sorensonni &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806|sarlavha=Sorenson, Georgia – SAGE Publications Inc|sana=May 29, 2021|qaralgan sana=2022-08-04|arxivsana=2015-07-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150704214958/http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806}}&lt;/ref&gt; Merilend universitetida Siyosiy yetakchilik va ishtirok etish markazini yaratishga ilhomlantirdi, Berns 1993-yilda unga qoʻshildi va markaz 1997-yilda uning sharafiga Jeyms MakGregor Berns nomini oldi. Yetakchilik akademiyasi&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;.

== Kitoblari ==

* ''Congress on Trial: The Legislative Process and the Administrative State'' (Harper, 1949)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=soyWngEACAAJ|sarlavha=Congress on Trial, by James Macgregor Burns|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1949}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People'' (textbook) (1952; 20th ed. 2003), Prentice-Hall&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.amazon.com/James-MacGregor-Burns/e/B000AQ3AVK|sarlavha=Amazon.com: James MacGregor Burns: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Lion and the Fox, 1882-1940'' (first volume of two-volume set) (Harcourt, Brace, 1956)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=W4cGAQAAIAAJ|title=Roosevelt: the lion and the fox|isbn=978-0-15-178869-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1956}}&lt;/ref&gt;.
* ''John Kennedy: A Political Profile'' (Harcourt, Brace, 1960)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=qRl3AAAAMAAJ|sarlavha=John Kennedy|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1960}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Deadlock of Democracy: Four-Party Politics in America'' (Prentice Hall, 1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=BWgbAAAAIAAJ|title=The Deadlock of Democracy|last=Burns|first=James Macgregor|year=1963|isbn=978-0-7145-0188-8}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People: The Dynamics of American National Government'' (1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://www.amazon.com/Government-People-Dynamics-American-National/dp/B000F5M030/|title=Government By the People; the Dynamics of American National Government: J et al MacGregor Burns: Amazon.com: Books|date=January 1963|publisher=Prentice-Hall}}&lt;/ref&gt;.
* ''Presidential Government: The Crucible of Leadership'' (Houghton-Mifflin, 1965)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IzQtQwAACAAJ|sarlavha={{sic|Presid|ental|nolink=y}} Government|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1965}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940-1945'' (second volume of two-volume set) (Harcourt Brace Jovanovich, 1970) (1971 Pulitzer Prize for History, 1971 Francis Parkman Prize).({{ISBN|978-0-15-602757-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=jaXZAAAAMAAJ|title=Roosevelt, the Soldier of Freedom|isbn=978-1-56852-091-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1970}}&lt;/ref&gt;.
* ''Uncommon Sense'' (1972)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=5BfBgjvF5f8C|title=Uncommon sense|isbn=978-0-06-010584-6|last=Burns|first=James Macgregor|year=1972}}&lt;/ref&gt;.
* ''Edward Kennedy and the Camelot Legacy'' (1976)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=NTtDGQAACAAJ|title=Edward Kennedy and the Camelot Legacy|isbn=978-0-393-33184-4|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 1976}}&lt;/ref&gt;.
* ''Leadership'' ([[HarperCollins|Harper Collins]], 1978) ({{ISBN|978-0-06-010588-4}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=lhrPS_s7EawC|title=Leadership|isbn=978-1-4532-4517-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Vineyard of Liberty, 1787-1863'' (The American Experiment Book 1 of 3) (Alfred A. Knopf, 1982) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=sYV-YBZ-VZ8C|title=The Vineyard of Liberty|isbn=978-1-4532-4518-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Power to Lead: The Crisis of the American Presidency'' ([[Simon &amp; Schuster|Touchstone Books]], 1984)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IBOgGQAACAAJ|title=Power to Lead|isbn=978-0-671-60462-2|last=Burns|first=James Mcgregor|date=September 23, 1985}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Workshop of Democracy, 1863-1932'' (The American Experiment Book 2 of 3) (Alfred A. Knopf, 1985) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://play.google.com/store/books/details/James_MacGregor_Burns_The_Workshop_of_Democracy?id=8hnOqFtAr0EC&amp;hl=en|title=The Workshop of Democracy – Books on Google Play|date=April 10, 2012|publisher=Open Road Media|isbn=978-1-4532-4519-4}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Crosswinds of Freedom, 1932-1988'' (The American Experiment Book 3 of 3) (Alfred A. Knopf, 1989) ({{ISBN|978-0-394-51276-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=YGOJcfBSdMsC|title=The Crosswinds of Freedom|isbn=978-1-4532-4520-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power'' (University of [[Oklaxoma|Oklahoma]] Press, 1990)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power (Julian J Rothbaum Distinguished Lecture Series): James MacGregor Burns: 9780806123141: Amazon.com: Books|url=https://archive.org/details/cobblestoneleade0000burn|isbn=0-8061-2314-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1990}}&lt;/ref&gt;.
* ''A People's Charter: The Pursuit of Rights in America'' (with Stewart Burns) (Knopf, 1991)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=A People's Charter: The Pursuit of Rights in America: James MacGregor Burns, Stewart Burns: 9780394577630: Amazon.com: Books|isbn=0-394-57763-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1991}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party'' (with William Crotty) (1992)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party|isbn=0-8133-1570-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 7, 1992}}&lt;/ref&gt;.
* ''Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation'' (with [[Jorjiya|Georgia]] Jones Sorenson) (1999)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation: James Macgregor Burns, Georgia Jones Sorenson: 9780684837789: Amazon.com: Books|isbn=0-684-83778-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1999}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Three Roosevelts: Patrician Leaders Who Transformed America,'' with Susan Dunn (Atlantic Monthly Press, 2001) ({{ISBN|978-0-8021-3872-9}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=fLCopwAACAAJ|title=The Three Roosevelts|isbn=978-0-7567-6579-8|last=Burns|first=James Macgregor|date=October 2000}}&lt;/ref&gt;.
* ''Transforming Leadership: A New Pursuit of Happiness'' (Atlantic Monthly Press, 2003) ({{ISBN|978-0-87113-866-8}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=QGS87yO4TiIC|title=Transforming Leadership|isbn=978-1-84354-168-4|last=Burns|first=James Macgregor|year=2003}}&lt;/ref&gt;.
* ''George Washington'' (with Susan Dunn) (ed. Arthur M. Schlesinger, Jr.) (Times Books, 2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Amazon.com: George Washington (The American Presidents Series) (9780805069365): James MacGregor Burns, Susan Dunn, Arthur M. Schlesinger: Books|url=https://archive.org/details/georgewashington00burn|isbn=0-8050-6936-4|last=MacGregor|first=James|date=January 7, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Encyclopedia of Leadership'' (with Georgia Jones Sorenson and George R. Goethals) (2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Encyclopedia of Leadership 4 vol. set: George R. (EDT)/ Sorenson, Georgia Jones (EDT)/ Burns, James MacGregor (EDT) Goethals: 9780761925972: Amazon.com: Books|isbn=0-7619-2597-X|last=Goethals|first=George R.|date=March 19, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Running Alone: Presidential Leadership — JFK to Bush II: Why It Has Failed and How We Can Fix It'' (Basic Books, 2006)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Gh9FEEzW-gIC&amp;q=james+macgregor+burns+congress+on+trial&amp;pg=1|title=Running Alone|isbn=978-0-7867-4857-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 16, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Packing the Court: The Rise of Judicial Power and the Coming Crisis of the Supreme Court'' (Penguin Press, 2009) ({{ISBN|978-1-59420-219-3}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=rn-Sno8bf34C|title=Packing the Court|isbn=978-1-101-08190-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 25, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Fire and Light: How the Enlightenment Transformed Our World'' (St. Martin's Press, 2013) ({{ISBN|978-1-250-02489-3}})&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?vid=ISBN9781250024893|sarlavha=Fire and Light}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* {{YouTube|bugXWk820B8|Video: James MacGregor Burns on Leadership}}
* [https://web.archive.org/web/20160304000427/http://www.academy.umd.edu/ University of Maryland's James MacGregor Burns Academy of Leadership]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part I (1985)&quot; is available at the [[Internet Archive]]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part II (1985)&quot; is available at the Internet Archive
* Appearances on C-SPAN
* James MacGregor Burns at Find a Grave 
* [https://archivesspace.williams.edu/repositories/2/resources/178 James MacGregor Burns Papers] at Williams College Archives &amp; Special Collections
{{DEFAULTSORT:Burns, James}}
[[Turkum:Harvard universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:2014-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>h4xn1rzr8jfb0l7ccn2w337h3jd0xw8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121677</id>
      <parentid>6121676</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19491" sha1="ez4wzd8vezickeh6n5otoolslot0wrm" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=James MacGregor Burns|tavallud sanasi={{birth date|1918|8|3}}|tavallud joyi=Melrose, Massachusetts, U.S.|vafot sanasi={{Death date and age|2014|7|15|1918|8|3}}|vafot joyi=Williamstown, Massachusetts, AQSH|partiyasi=Demokrat|turmush oʻrtogʻi={{plainlist|
* Janet Thompson (May 1942, div.)
* Joan Simpson Meyers (1968–1990) }}|bolalari=David (deceased), Stewart, Deborah, and Mecca Antonia &lt;br /&gt; Stepchildren: Trienah Anne Meyers, Peter Alexander Meyers|onasi=Mildred Bunce Burns|otasi=Robert A. Burns|mukofotlari=Pulitzer Prize, 1971|dipnotlar=&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT_obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tobias&quot;&gt;{{cite web |title=James MacGregor Burns Oral History Interview: Audio &amp; Transcripts |publisher=Tobias Leadership Center: Indiana University|date=June 24, 2009 |first=Philip |last=Scarpino |url=https://tobiascenter.iu.edu/research/oral-history/audio-transcripts/macgregor-burns-james.html  |access-date=July 8, 2018}}&lt;/ref&gt;}}

'''Jeyms Makgregor Berns''' (3-avgust, 1918 –yil,15-iyul 2014-yil) [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[tarixchi]] va siyosatshunos, prezident biografi va yetakchilikni oʻrganish boʻyicha vakolat ega boʻldi. U endi Vudro Uilson hukumat Emeritusi professori da Uilyams kolleji va taniqli yetakchilik boʻyicha olim Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasida Davlat siyosati maktabida Merilend universiteti, kollej parki ishlaydi. 1971-yilda Berns Pulitser mukofoti oldi va Tarix bilan Biografiya boʻyicha Milliy kitob mukofoti uning ishi uchun Amerikaning 32-prezidenti, Ruzvelt: Ozodlik askari&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940–45''. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1970&lt;/ref&gt;.

Berns yetakchilikni oʻrganish markazini buyuk odamlarning xususiyatlari va harakatlaridan rahbarlar va ularning saylov okruglarining oʻzaro manfaat yoʻlida ishlaydigan sheriklar sifatida oʻzaro munosabatlarni bogʻlagan. U yetakchilik nazariyasining tranzaktsion, transformatsion, aspiratsion va vizyoner maktablariga qoʻshgan hissalari bilan tanilgan.

== Hayoti ==

=== Harbiy xizmat foaliyati ===
Uilyams kollejini tugatgandan soʻng, Berns bir yil Vashingtonda [[Yuta|Utah]] kongressmeni  uchun stajyor boʻlib ishladi . U Garvardda bir yil, keyin olti oy Koloradoda urush mehnat Kengashida ishladi. 

Berns xizmat qilish uchun chaqirilgan tinch okeani teatri AQSh armiyasining jangovar tarixchisi sifatida roʻyxatga olingan va bronza yulduzi va toʻrtta jangovar Yulduz bilan taqdirlangan. Berns oʻzining harbiy sarguzashtlari davomida yetakchilik haqida gap ketganda, bu ofitserlarning xususiyatlari va fazilatlari nuqtai nazaridan ekanligini payqadi, ammo askarlar emas.

=== Akademik foaliyati ===
Berns fakultetga qoʻshildi Uilyams kolleji 1947-yilda va u yerda qariyb 40 yil dars bergan va 1986-yilda nafaqaga chiqqan. A'zosi Amerika san'at va Fanlar Akademiyasi, u prezident sifatida ishlagan Amerika siyosiy Fanlar assotsiatsiyasi va xalqaro siyosiy psixologiya jamiyatida. 1990-yillarning boshlarida u Merilend universitetida dars bergan, u yerda u kiritilgan Omicron Delta Kappa (ODK) va Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasining nomlanishi bilan sharaflangan. 2004-yilda u Odkning eng yuqori sharafi boʻlgan Laurel tojli doira mukofotiga sazovor boʻldi. 2010-yilda u Artur M.ustidan gʻolib boʻldi. Shlezinger, kichik mukofoti Ruzvelt instituti va Amerika tarixchilari jamiyati tomonidan birgalikda taqdim etilgan doimiy jamoat ahamiyatiga ega boʻlgan Amerika tarixidagi taniqli yozuv uchun.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150310041731/http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivsana=March 10, 2015|sarlavha=James MacGregor Burns Wins History Award {{!}} Roosevelt Institute|sana=March 10, 2015|kirish sanasi=February 3, 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Siyosiy foaliyati ===
Liberal, 1958-yilda Berns muvaffaqiyatsizlikka uchradi demokratik [[Massachusets]] shtatidagi nomzod 1-Kongress okrugi, oʻsha paytdagi AQSh senatori bilan uchrashish jon F. Kennedi va unga qayta saylanish uchun protestantlarning qoʻllab-quvvatlashiga yordam berish, Kennedi esa katolik tomonidan qoʻllab-quvvatlanishiga yordam berdi. Berns shaxsiy kirish huquqini qoʻlga kiritdi, bu unga Kennedining tarjimai holini yozishga imkon berdi, 1960-yilda nashr etilgan boʻlib, unda JFK &quot;kassa sifatida tasodifiy&quot;, &quot;jim, tarang, samarali—ba'zan, ehtimol, hatto zerikarli&quot; va umuman juda miya va yurak etishmayapti. Bu Kennedining xotini Jackie dargʻazab, Berns uni &quot;jiddiy&quot; dedi.

=== Shaxsiy hayoti ===
U borishdan oldin Uilyams kolleji professor boʻlish uchun Berns bitirgan Leksington Oʻrta maktabi yilda Massachusets shtati 1935-yilda. Berns oʻzini jamoatchi qildi. Uning birinchi rafiqasi bilan toʻrtta farzandi bor edi, ulardan uchtasi omon qoldi. 1964-yilda u taniqli paleontologning qizi Joan Simpson Meyers bilan uchrashdi Jorj Geylord Simpson, yilda Nyu-York shahri u Prezident haqidagi eng koʻp sotilgan kitobi uchun u bilan suhbatlashganda jon Fitsjerald Kennedi; toʻrt yildan soʻng Berns va Meyers turmush qurishdi yuqori oʻroq, oilaviy uy Uilyamstaun, ular birgalikda yashagan joyda keyingi chorak asr. Umrining oxirida u birinchi rafiqasi bilan doʻst boʻlgan, ammo hamkasbi va uzoq yillik hamrohi, Professor Syuzan Dann bilan yashagan.

Berns 2014-yil 15-iyul kuni Massachusets shtatining Uilyamstaun shahrida 95 yoshida 20 dan ortiq kitoblarni nashr etganidan keyin vafot etdi&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Tony Dobrowolski |date=July 15, 2014 |title=James MacGregor Burns, historian and FDR biographer, dies at age 95 |work=The Berkshire Eagle |url=http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |access-date=2022-08-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054301/http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Hukumat haqidagi qarashlar ==
Oq uydagi kuchli yetakchining muxlisi sifatida Berns AQSh hukumatining nazorat va muvozanat tizimini tanqid qildi, u boʻlingan yoki muxolifat Kongress davrida taraqqiyotga toʻsiq sifatida qaradi. ''“Demokratiya boshi berk koʻchaga chiqishi”'' (1963) va ''“Sudni yigʻish: sud hokimiyatining yuksalishi va Oliy sudning yaqinlashib kelayotgan inqirozi”'' (2009) asarlarida u Oliy sud sudyalarining muddatlarini cheklash, oraliq saylovlarni tugatish, oraliq saylovlarni toʻxtatish va aholiga asoslangan Senat&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;. Berns, shuningdek , Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasiga AQShning samarali prezidentlariga uch yoki undan koʻp muddatga xizmat qilishiga ruxsat beruvchi yigirma ikkinchi tuzatishni bekor qilishni yoqladi&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Running Alone: Presidential Leadership—JFK to Bush II : Why It Has Failed and How We Can Fix It''. New York: Basic Books, 2006.&lt;/ref&gt;.

== Yetakchilik nazariyasi ==
Berns' ''Leadership'' (1978) yetakchilikni oʻrganish sohasiga asos solgan boʻlib, unda etakchilikning ikki turi mavjud: liderlar yetakchi va izdosh oʻrtasidagi munosabatlarga e'tibor qaratadigan tranzaktsion yetakchilik va liderlar e'tiqodlari, ehtiyojlari va ehtiyojlariga e'tibor qaratadigan transformatsion yetakchilik . ularning izdoshlarining qadriyatlari&lt;ref&gt;Turan, S. &amp; Sny, C. (1996). An exploration of transformational leadership and its role in strategic planning: A conceptual framework.&lt;/ref&gt;.

Iqtiboslar:

* ''Insonlar ustidan yetakchilik, ma'lum motivlar va maqsadlarga ega boʻlgan shaxslar boshqalar bilan raqobatda yoki ziddiyatda, institutsional, siyosiy, psixologik va boshqa resurslarni safarbar qilganda amalga oshiriladi, shunda izdoshlarning motivlarini uygʻotish, jalb qilish va qondirishRahbarlar va izdoshlar oʻzaro bogʻlaydigan maqsadlarni amalga oshirish.'' ''.'' ''.'' ''.''
* ''Transformatsion yetakchilik bir yoki bir nechta odamlar boshqalar bilan shunday aloqada boʻlganda yuzaga keladi, shunda rahbarlar va izdoshlar bir-birlarini yuqori motivatsiya va axloqiy darajaga koʻtaradilar.''
* ''Odamlarni oʻzlarining yaxshi qiyofasiga koʻtarishlari yetakchilikni oʻzgartirishning siri va bu ishning axloqiy va amaliy mavzusidir.''

Jeyms MakGregor Berns yetakchilikning umumiy nazariyasiga intilish bilan qiziqdi. Bernsning soʻzlariga koʻra, &quot;boshqalar biz individual liderlarning rolini va ularning xususiyatlarini tushunishimiz uchun yetakchilikning umumiy nazariyasini yaratishimiz kerak, deb ta'kidlashadi&quot;&lt;ref&gt;Burns, J. M. (2003). Transforming Leadership: The Pursuit of Happiness (1st ed.). Atlantic Monthly Press.&lt;/ref&gt;. Kellogg Leadership Studies Project (KLSP) dan boshlab, 4 yillik (1994–1998) tashabbus, dastlabki bosqichlarda 25 dan ortiq olim bilan uchrashuvlar uchun barcha yetakchilikni qamrab oladigan umumiy nazariyani izladi. Yetakchi olim, prezidentlik biografi va Pulitser mukofoti sovrindori Jeyms MakGregor Berns boshchiligidagi guruh katta hissa qoʻshdi, ammo tan olish kerakki, bu maqsadga erisha olmadi&lt;ref&gt;Goethals, G., &amp; Sorenson, G. (2006). The quest for a general theory of leadership. Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781847202932&lt;/ref&gt;.

Uning ishi Bernard Bass, Bryus Avolio va Kennet Leytvud kabi boshqa transformatsion etakchilik nazariyotchilariga ta'sir koʻrsatdi.  va Jorjiya Jons Sorensonni &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806|sarlavha=Sorenson, Georgia – SAGE Publications Inc|sana=May 29, 2021|qaralgan sana=2022-08-04|arxivsana=2015-07-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150704214958/http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806}}&lt;/ref&gt; Merilend universitetida Siyosiy yetakchilik va ishtirok etish markazini yaratishga ilhomlantirdi, Berns 1993-yilda unga qoʻshildi va markaz 1997-yilda uning sharafiga Jeyms MakGregor Berns nomini oldi. Yetakchilik akademiyasi&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;.

== Kitoblari ==

* ''Congress on Trial: The Legislative Process and the Administrative State'' (Harper, 1949)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=soyWngEACAAJ|sarlavha=Congress on Trial, by James Macgregor Burns|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1949}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People'' (textbook) (1952; 20th ed. 2003), Prentice-Hall&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.amazon.com/James-MacGregor-Burns/e/B000AQ3AVK|sarlavha=Amazon.com: James MacGregor Burns: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Lion and the Fox, 1882-1940'' (first volume of two-volume set) (Harcourt, Brace, 1956)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=W4cGAQAAIAAJ|title=Roosevelt: the lion and the fox|isbn=978-0-15-178869-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1956}}&lt;/ref&gt;.
* ''John Kennedy: A Political Profile'' (Harcourt, Brace, 1960)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=qRl3AAAAMAAJ|sarlavha=John Kennedy|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1960}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Deadlock of Democracy: Four-Party Politics in America'' (Prentice Hall, 1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=BWgbAAAAIAAJ|title=The Deadlock of Democracy|last=Burns|first=James Macgregor|year=1963|isbn=978-0-7145-0188-8}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People: The Dynamics of American National Government'' (1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://www.amazon.com/Government-People-Dynamics-American-National/dp/B000F5M030/|title=Government By the People; the Dynamics of American National Government: J et al MacGregor Burns: Amazon.com: Books|date=January 1963|publisher=Prentice-Hall}}&lt;/ref&gt;.
* ''Presidential Government: The Crucible of Leadership'' (Houghton-Mifflin, 1965)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IzQtQwAACAAJ|sarlavha={{sic|Presid|ental|nolink=y}} Government|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1965}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940-1945'' (second volume of two-volume set) (Harcourt Brace Jovanovich, 1970) (1971 Pulitzer Prize for History, 1971 Francis Parkman Prize).({{ISBN|978-0-15-602757-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=jaXZAAAAMAAJ|title=Roosevelt, the Soldier of Freedom|isbn=978-1-56852-091-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1970}}&lt;/ref&gt;.
* ''Uncommon Sense'' (1972)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=5BfBgjvF5f8C|title=Uncommon sense|isbn=978-0-06-010584-6|last=Burns|first=James Macgregor|year=1972}}&lt;/ref&gt;.
* ''Edward Kennedy and the Camelot Legacy'' (1976)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=NTtDGQAACAAJ|title=Edward Kennedy and the Camelot Legacy|isbn=978-0-393-33184-4|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 1976}}&lt;/ref&gt;.
* ''Leadership'' ([[HarperCollins|Harper Collins]], 1978) ({{ISBN|978-0-06-010588-4}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=lhrPS_s7EawC|title=Leadership|isbn=978-1-4532-4517-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Vineyard of Liberty, 1787-1863'' (The American Experiment Book 1 of 3) (Alfred A. Knopf, 1982) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=sYV-YBZ-VZ8C|title=The Vineyard of Liberty|isbn=978-1-4532-4518-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Power to Lead: The Crisis of the American Presidency'' ([[Simon &amp; Schuster|Touchstone Books]], 1984)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IBOgGQAACAAJ|title=Power to Lead|isbn=978-0-671-60462-2|last=Burns|first=James Mcgregor|date=September 23, 1985}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Workshop of Democracy, 1863-1932'' (The American Experiment Book 2 of 3) (Alfred A. Knopf, 1985) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://play.google.com/store/books/details/James_MacGregor_Burns_The_Workshop_of_Democracy?id=8hnOqFtAr0EC&amp;hl=en|title=The Workshop of Democracy – Books on Google Play|date=April 10, 2012|publisher=Open Road Media|isbn=978-1-4532-4519-4}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Crosswinds of Freedom, 1932-1988'' (The American Experiment Book 3 of 3) (Alfred A. Knopf, 1989) ({{ISBN|978-0-394-51276-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=YGOJcfBSdMsC|title=The Crosswinds of Freedom|isbn=978-1-4532-4520-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power'' (University of [[Oklaxoma|Oklahoma]] Press, 1990)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power (Julian J Rothbaum Distinguished Lecture Series): James MacGregor Burns: 9780806123141: Amazon.com: Books|url=https://archive.org/details/cobblestoneleade0000burn|isbn=0-8061-2314-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1990}}&lt;/ref&gt;.
* ''A People's Charter: The Pursuit of Rights in America'' (with Stewart Burns) (Knopf, 1991)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=A People's Charter: The Pursuit of Rights in America: James MacGregor Burns, Stewart Burns: 9780394577630: Amazon.com: Books|isbn=0-394-57763-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1991}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party'' (with William Crotty) (1992)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party|isbn=0-8133-1570-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 7, 1992}}&lt;/ref&gt;.
* ''Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation'' (with [[Jorjiya|Georgia]] Jones Sorenson) (1999)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation: James Macgregor Burns, Georgia Jones Sorenson: 9780684837789: Amazon.com: Books|isbn=0-684-83778-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1999}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Three Roosevelts: Patrician Leaders Who Transformed America,'' with Susan Dunn (Atlantic Monthly Press, 2001) ({{ISBN|978-0-8021-3872-9}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=fLCopwAACAAJ|title=The Three Roosevelts|isbn=978-0-7567-6579-8|last=Burns|first=James Macgregor|date=October 2000}}&lt;/ref&gt;.
* ''Transforming Leadership: A New Pursuit of Happiness'' (Atlantic Monthly Press, 2003) ({{ISBN|978-0-87113-866-8}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=QGS87yO4TiIC|title=Transforming Leadership|isbn=978-1-84354-168-4|last=Burns|first=James Macgregor|year=2003}}&lt;/ref&gt;.
* ''George Washington'' (with Susan Dunn) (ed. Arthur M. Schlesinger, Jr.) (Times Books, 2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Amazon.com: George Washington (The American Presidents Series) (9780805069365): James MacGregor Burns, Susan Dunn, Arthur M. Schlesinger: Books|url=https://archive.org/details/georgewashington00burn|isbn=0-8050-6936-4|last=MacGregor|first=James|date=January 7, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Encyclopedia of Leadership'' (with Georgia Jones Sorenson and George R. Goethals) (2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Encyclopedia of Leadership 4 vol. set: George R. (EDT)/ Sorenson, Georgia Jones (EDT)/ Burns, James MacGregor (EDT) Goethals: 9780761925972: Amazon.com: Books|isbn=0-7619-2597-X|last=Goethals|first=George R.|date=March 19, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Running Alone: Presidential Leadership — JFK to Bush II: Why It Has Failed and How We Can Fix It'' (Basic Books, 2006)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Gh9FEEzW-gIC&amp;q=james+macgregor+burns+congress+on+trial&amp;pg=1|title=Running Alone|isbn=978-0-7867-4857-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 16, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Packing the Court: The Rise of Judicial Power and the Coming Crisis of the Supreme Court'' (Penguin Press, 2009) ({{ISBN|978-1-59420-219-3}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=rn-Sno8bf34C|title=Packing the Court|isbn=978-1-101-08190-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 25, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Fire and Light: How the Enlightenment Transformed Our World'' (St. Martin's Press, 2013) ({{ISBN|978-1-250-02489-3}})&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?vid=ISBN9781250024893|sarlavha=Fire and Light}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* {{YouTube|bugXWk820B8|Video: James MacGregor Burns on Leadership}}
* [https://web.archive.org/web/20160304000427/http://www.academy.umd.edu/ University of Maryland's James MacGregor Burns Academy of Leadership]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part I (1985)&quot; is available at the [[Internet Archive]]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part II (1985)&quot; is available at the Internet Archive
* Appearances on C-SPAN
* James MacGregor Burns at Find a Grave 
* [https://archivesspace.williams.edu/repositories/2/resources/178 James MacGregor Burns Papers] at Williams College Archives &amp; Special Collections.
{{DEFAULTSORT:Burns, James}}
[[Turkum:Harvard universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:2014-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>ez4wzd8vezickeh6n5otoolslot0wrm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121678</id>
      <parentid>6121677</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19491" sha1="4c5oqy3vz6fjnkt34mh2g6jup8nkxuk" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=James MacGregor Burns|tavallud sanasi={{birth date|1918|8|3}}|tavallud joyi=Melrose, Massachusetts, U.S.|vafot sanasi={{Death date and age|2014|7|15|1918|8|3}}|vafot joyi=Williamstown, Massachusetts, AQSH|partiyasi=Demokrat|turmush oʻrtogʻi={{plainlist|
* Janet Thompson (May 1942, div.)
* Joan Simpson Meyers (1968–1990) }}|bolalari=David (deceased), Stewart, Deborah, and Mecca Antonia &lt;br /&gt; Stepchildren: Trienah Anne Meyers, Peter Alexander Meyers|onasi=Mildred Bunce Burns|otasi=Robert A. Burns|mukofotlari=Pulitzer Prize, 1971|dipnotlar=&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT_obit&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tobias&quot;&gt;{{cite web |title=James MacGregor Burns Oral History Interview: Audio &amp; Transcripts |publisher=Tobias Leadership Center: Indiana University|date=June 24, 2009 |first=Philip |last=Scarpino |url=https://tobiascenter.iu.edu/research/oral-history/audio-transcripts/macgregor-burns-james.html  |access-date=July 8, 2018}}&lt;/ref&gt;}}

'''Jeyms Makgregor Berns''' (3-avgust, 1918 –yil,15-iyul 2014-yil) [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[tarixchi]] va siyosatshunos, prezident biografi va yetakchilikni oʻrganish boʻyicha vakolat ega boʻldi. U endi Vudro Uilson hukumat Emeritusi professori da Uilyams kolleji va taniqli yetakchilik boʻyicha olim Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasida Davlat siyosati maktabida Merilend universiteti, kollej parki ishlaydi. 1971-yilda Berns Pulitser mukofoti oldi va Tarix bilan Biografiya boʻyicha Milliy kitob mukofoti uning ishi uchun Amerikaning 32-prezidenti, Ruzvelt: Ozodlik askari&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940–45''. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1970&lt;/ref&gt;.

Berns yetakchilikni oʻrganish markazini buyuk odamlarning xususiyatlari va harakatlaridan rahbarlar va ularning saylov okruglarining oʻzaro manfaat yoʻlida ishlaydigan sheriklar sifatida oʻzaro munosabatlarni bogʻlagan. U yetakchilik nazariyasining tranzaktsion, transformatsion, aspiratsion va vizyoner maktablariga qoʻshgan hissalari bilan tanilgan.

== Hayoti ==

=== Harbiy xizmat foaliyati ===
Uilyams kollejini tugatgandan soʻng, Berns bir yil Vashingtonda [[Yuta|Utah]] kongressmeni  uchun stajyor boʻlib ishladi . U Garvardda bir yil, keyin olti oy Koloradoda urush mehnat Kengashida ishladi. 

Berns xizmat qilish uchun chaqirilgan tinch okeani teatri AQSh armiyasining jangovar tarixchisi sifatida roʻyxatga olingan va bronza yulduzi va toʻrtta jangovar Yulduz bilan taqdirlangan. Berns oʻzining harbiy sarguzashtlari davomida yetakchilik haqida gap ketganda, bu ofitserlarning xususiyatlari va fazilatlari nuqtai nazaridan ekanligini payqadi, ammo askarlar emas.

=== Akademik foaliyati ===
Berns fakultetga qoʻshildi Uilyams kolleji 1947-yilda va u yerda qariyb 40 yil dars bergan va 1986-yilda nafaqaga chiqqan. A'zosi Amerika san'at va Fanlar Akademiyasi, u prezident sifatida ishlagan Amerika siyosiy Fanlar assotsiatsiyasi va xalqaro siyosiy psixologiya jamiyatida. 1990-yillarning boshlarida u Merilend universitetida dars bergan, u yerda u kiritilgan Omicron Delta Kappa (ODK) va Jeyms Makgregor Berns yetakchilik Akademiyasining nomlanishi bilan sharaflangan. 2004-yilda u Odkning eng yuqori sharafi boʻlgan Laurel tojli doira mukofotiga sazovor boʻldi. 2010-yilda u Artur M.ustidan gʻolib boʻldi. Shlezinger, kichik mukofoti Ruzvelt instituti va Amerika tarixchilari jamiyati tomonidan birgalikda taqdim etilgan doimiy jamoat ahamiyatiga ega boʻlgan Amerika tarixidagi taniqli yozuv uchun.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150310041731/http://rooseveltinstitute.org/policy-and-ideas/ideas-database/james-macgregor-burns-wins-history-award|arxivsana=March 10, 2015|sarlavha=James MacGregor Burns Wins History Award {{!}} Roosevelt Institute|sana=March 10, 2015|kirish sanasi=February 3, 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Siyosiy foaliyati ===
Liberal, 1958-yilda Berns muvaffaqiyatsizlikka uchradi demokratik [[Massachusets]] shtatidagi nomzod 1-Kongress okrugi, oʻsha paytdagi AQSh senatori bilan uchrashish jon F. Kennedi va unga qayta saylanish uchun protestantlarning qoʻllab-quvvatlashiga yordam berish, Kennedi esa katolik tomonidan qoʻllab-quvvatlanishiga yordam berdi. Berns shaxsiy kirish huquqini qoʻlga kiritdi, bu unga Kennedining tarjimai holini yozishga imkon berdi, 1960-yilda nashr etilgan boʻlib, unda JFK &quot;kassa sifatida tasodifiy&quot;, &quot;jim, tarang, samarali—ba'zan, ehtimol, hatto zerikarli&quot; va umuman juda miya va yurak etishmayapti. Bu Kennedining xotini Jackie dargʻazab, Berns uni &quot;jiddiy&quot; dedi.

=== Shaxsiy hayoti ===
U borishdan oldin Uilyams kolleji professor boʻlish uchun Berns bitirgan Leksington Oʻrta maktabi yilda Massachusets shtati 1935-yilda. Berns oʻzini jamoatchi qildi. Uning birinchi rafiqasi bilan toʻrtta farzandi bor edi, ulardan uchtasi omon qoldi. 1964-yilda u taniqli paleontologning qizi Joan Simpson Meyers bilan uchrashdi Jorj Geylord Simpson, yilda Nyu-York shahri u Prezident haqidagi eng koʻp sotilgan kitobi uchun u bilan suhbatlashganda jon Fitsjerald Kennedi; toʻrt yildan soʻng Berns va Meyers turmush qurishdi yuqori oʻroq, oilaviy uy Uilyamstaun, ular birgalikda yashagan joyda keyingi chorak asr. Umrining oxirida u birinchi rafiqasi bilan doʻst boʻlgan, ammo hamkasbi va uzoq yillik hamrohi, Professor Syuzan Dann bilan yashagan.

Berns 2014-yil 15-iyul kuni Massachusets shtatining Uilyamstaun shahrida 95 yoshida 20 dan ortiq kitoblarni nashr etganidan keyin vafot etdi&lt;ref name=&quot;Berkshire Eagle&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Tony Dobrowolski |date=July 15, 2014 |title=James MacGregor Burns, historian and FDR biographer, dies at age 95 |work=The Berkshire Eagle |url=http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |access-date=2022-08-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054301/http://www.berkshireeagle.com/news/ci_26151214/james-macgregor-burns-historian-and-fdr-biographer-dies |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Hukumat haqidagi qarashlar ==
Oq uydagi kuchli yetakchining muxlisi sifatida Berns AQSh hukumatining nazorat va muvozanat tizimini tanqid qildi, u boʻlingan yoki muxolifat Kongress davrida taraqqiyotga toʻsiq sifatida qaradi. ''“Demokratiya boshi berk koʻchaga chiqishi”'' (1963) va ''“Sudni yigʻish: sud hokimiyatining yuksalishi va Oliy sudning yaqinlashib kelayotgan inqirozi”'' (2009) asarlarida u Oliy sud sudyalarining muddatlarini cheklash, oraliq saylovlarni tugatish, oraliq saylovlarni toʻxtatish va aholiga asoslangan Senat&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;. Berns, shuningdek , Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasiga AQShning samarali prezidentlariga uch yoki undan koʻp muddatga xizmat qilishiga ruxsat beruvchi yigirma ikkinchi tuzatishni bekor qilishni yoqladi&lt;ref&gt;Burns, James MacGregor. ''Running Alone: Presidential Leadership—JFK to Bush II : Why It Has Failed and How We Can Fix It''. New York: Basic Books, 2006.&lt;/ref&gt;.

== Yetakchilik nazariyasi ==
Berns' ''Leadership'' (1978) yetakchilikni oʻrganish sohasiga asos solgan boʻlib, unda etakchilikning ikki turi mavjud: liderlar yetakchi va izdosh oʻrtasidagi munosabatlarga e'tibor qaratadigan tranzaktsion yetakchilik va liderlar e'tiqodlari, ehtiyojlari va ehtiyojlariga e'tibor qaratadigan transformatsion yetakchilik . ularning izdoshlarining qadriyatlari&lt;ref&gt;Turan, S. &amp; Sny, C. (1996). An exploration of transformational leadership and its role in strategic planning: A conceptual framework.&lt;/ref&gt;.

Iqtiboslar:

* ''Insonlar ustidan yetakchilik, ma'lum motivlar va maqsadlarga ega boʻlgan shaxslar boshqalar bilan raqobatda yoki ziddiyatda, institutsional, siyosiy, psixologik va boshqa resurslarni safarbar qilganda amalga oshiriladi, shunda izdoshlarning motivlarini uygʻotish, jalb qilish va qondirishRahbarlar va izdoshlar oʻzaro bogʻlaydigan maqsadlarni amalga oshirish.'' ''.'' ''.'' ''.''
* ''Transformatsion yetakchilik bir yoki bir nechta odamlar boshqalar bilan shunday aloqada boʻlganda yuzaga keladi, shunda rahbarlar va izdoshlar bir-birlarini yuqori motivatsiya va axloqiy darajaga koʻtaradilar.''
* ''Odamlarni oʻzlarining yaxshi qiyofasiga koʻtarishlari yetakchilikni oʻzgartirishning siri va bu ishning axloqiy va amaliy mavzusidir.''

Jeyms MakGregor Berns yetakchilikning umumiy nazariyasiga intilish bilan qiziqdi. Bernsning soʻzlariga koʻra, &quot;boshqalar biz individual liderlarning rolini va ularning xususiyatlarini tushunishimiz uchun yetakchilikning umumiy nazariyasini yaratishimiz kerak, deb ta'kidlashadi&quot;&lt;ref&gt;Burns, J. M. (2003). Transforming Leadership: The Pursuit of Happiness (1st ed.). Atlantic Monthly Press.&lt;/ref&gt;. Kellogg Leadership Studies Project (KLSP) dan boshlab, 4 yillik (1994–1998) tashabbus, dastlabki bosqichlarda 25 dan ortiq olim bilan uchrashuvlar uchun barcha yetakchilikni qamrab oladigan umumiy nazariyani izladi. Yetakchi olim, prezidentlik biografi va Pulitser mukofoti sovrindori Jeyms MakGregor Berns boshchiligidagi guruh katta hissa qoʻshdi, ammo tan olish kerakki, bu maqsadga erisha olmadi&lt;ref&gt;Goethals, G., &amp; Sorenson, G. (2006). The quest for a general theory of leadership. Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781847202932&lt;/ref&gt;.

Uning ishi Bernard Bass, Bryus Avolio va Kennet Leytvud kabi boshqa transformatsion etakchilik nazariyotchilariga ta'sir koʻrsatdi.  va Jorjiya Jons Sorensonni &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806|sarlavha=Sorenson, Georgia – SAGE Publications Inc|sana=May 29, 2021|qaralgan sana=2022-08-04|arxivsana=2015-07-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150704214958/http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=529806}}&lt;/ref&gt; Merilend universitetida Siyosiy yetakchilik va ishtirok etish markazini yaratishga ilhomlantirdi, Berns 1993-yilda unga qoʻshildi va markaz 1997-yilda uning sharafiga Jeyms MakGregor Berns nomini oldi. Yetakchilik akademiyasi&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=July 16, 2014 |title=James MacGregor Burns, Scholar of Presidents and Leadership, Dies at 95 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/16/us/james-m-burns-a-scholar-of-presidents-and-leadership-dies-at-95.html}}&lt;/ref&gt;.

== Kitoblari ==

* ''Congress on Trial: The Legislative Process and the Administrative State'' (Harper, 1949)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=soyWngEACAAJ|sarlavha=Congress on Trial, by James Macgregor Burns|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1949}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People'' (textbook) (1952; 20th ed. 2003), Prentice-Hall&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.amazon.com/James-MacGregor-Burns/e/B000AQ3AVK|sarlavha=Amazon.com: James MacGregor Burns: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Lion and the Fox, 1882-1940'' (first volume of two-volume set) (Harcourt, Brace, 1956)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=W4cGAQAAIAAJ|title=Roosevelt: the lion and the fox|isbn=978-0-15-178869-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1956}}&lt;/ref&gt;.
* ''John Kennedy: A Political Profile'' (Harcourt, Brace, 1960)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=qRl3AAAAMAAJ|sarlavha=John Kennedy|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1960}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Deadlock of Democracy: Four-Party Politics in America'' (Prentice Hall, 1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=BWgbAAAAIAAJ|title=The Deadlock of Democracy|last=Burns|first=James Macgregor|year=1963|isbn=978-0-7145-0188-8}}&lt;/ref&gt;.
* ''Government by the People: The Dynamics of American National Government'' (1963)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://www.amazon.com/Government-People-Dynamics-American-National/dp/B000F5M030/|title=Government By the People; the Dynamics of American National Government: J et al MacGregor Burns: Amazon.com: Books|date=January 1963|publisher=Prentice-Hall}}&lt;/ref&gt;.
* ''Presidential Government: The Crucible of Leadership'' (Houghton-Mifflin, 1965)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IzQtQwAACAAJ|sarlavha={{sic|Presid|ental|nolink=y}} Government|muallif=Burns|ism=James Macgregor|yil=1965}}&lt;/ref&gt;.
* ''Roosevelt: The Soldier of Freedom, 1940-1945'' (second volume of two-volume set) (Harcourt Brace Jovanovich, 1970) (1971 Pulitzer Prize for History, 1971 Francis Parkman Prize).({{ISBN|978-0-15-602757-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=jaXZAAAAMAAJ|title=Roosevelt, the Soldier of Freedom|isbn=978-1-56852-091-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1970}}&lt;/ref&gt;.
* ''Uncommon Sense'' (1972)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=5BfBgjvF5f8C|title=Uncommon sense|isbn=978-0-06-010584-6|last=Burns|first=James Macgregor|year=1972}}&lt;/ref&gt;.
* ''Edward Kennedy and the Camelot Legacy'' (1976)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=NTtDGQAACAAJ|title=Edward Kennedy and the Camelot Legacy|isbn=978-0-393-33184-4|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 1976}}&lt;/ref&gt;.
* ''Leadership'' ([[HarperCollins|Harper Collins]], 1978) ({{ISBN|978-0-06-010588-4}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=lhrPS_s7EawC|title=Leadership|isbn=978-1-4532-4517-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Vineyard of Liberty, 1787-1863'' (The American Experiment Book 1 of 3) (Alfred A. Knopf, 1982) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=sYV-YBZ-VZ8C|title=The Vineyard of Liberty|isbn=978-1-4532-4518-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Power to Lead: The Crisis of the American Presidency'' ([[Simon &amp; Schuster|Touchstone Books]], 1984)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=IBOgGQAACAAJ|title=Power to Lead|isbn=978-0-671-60462-2|last=Burns|first=James Mcgregor|date=September 23, 1985}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Workshop of Democracy, 1863-1932'' (The American Experiment Book 2 of 3) (Alfred A. Knopf, 1985) ({{ISBN|978-0-394-50546-6}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://play.google.com/store/books/details/James_MacGregor_Burns_The_Workshop_of_Democracy?id=8hnOqFtAr0EC&amp;hl=en|title=The Workshop of Democracy – Books on Google Play|date=April 10, 2012|publisher=Open Road Media|isbn=978-1-4532-4519-4}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Crosswinds of Freedom, 1932-1988'' (The American Experiment Book 3 of 3) (Alfred A. Knopf, 1989) ({{ISBN|978-0-394-51276-1}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=YGOJcfBSdMsC|title=The Crosswinds of Freedom|isbn=978-1-4532-4520-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;.
* ''Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power'' (University of [[Oklaxoma|Oklahoma]] Press, 1990)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Cobblestone Leadership: Majority Rule, Minority Power (Julian J Rothbaum Distinguished Lecture Series): James MacGregor Burns: 9780806123141: Amazon.com: Books|url=https://archive.org/details/cobblestoneleade0000burn|isbn=0-8061-2314-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1990}}&lt;/ref&gt;.
* ''A People's Charter: The Pursuit of Rights in America'' (with Stewart Burns) (Knopf, 1991)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=A People's Charter: The Pursuit of Rights in America: James MacGregor Burns, Stewart Burns: 9780394577630: Amazon.com: Books|isbn=0-394-57763-9|last=Burns|first=James Macgregor|year=1991}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party'' (with William Crotty) (1992)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=The Democrats Must Lead: The Case for a Progressive Democratic Party|isbn=0-8133-1570-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 7, 1992}}&lt;/ref&gt;.
* ''Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation'' (with [[Jorjiya|Georgia]] Jones Sorenson) (1999)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Dead Center: Clinton-Gore Leadership and the Perils of Moderation: James Macgregor Burns, Georgia Jones Sorenson: 9780684837789: Amazon.com: Books|isbn=0-684-83778-1|last=Burns|first=James Macgregor|year=1999}}&lt;/ref&gt;.
* ''The Three Roosevelts: Patrician Leaders Who Transformed America,'' with Susan Dunn (Atlantic Monthly Press, 2001) ({{ISBN|978-0-8021-3872-9}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=fLCopwAACAAJ|title=The Three Roosevelts|isbn=978-0-7567-6579-8|last=Burns|first=James Macgregor|date=October 2000}}&lt;/ref&gt;.
* ''Transforming Leadership: A New Pursuit of Happiness'' (Atlantic Monthly Press, 2003) ({{ISBN|978-0-87113-866-8}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=QGS87yO4TiIC|title=Transforming Leadership|isbn=978-1-84354-168-4|last=Burns|first=James Macgregor|year=2003}}&lt;/ref&gt;.
* ''George Washington'' (with Susan Dunn) (ed. Arthur M. Schlesinger, Jr.) (Times Books, 2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Amazon.com: George Washington (The American Presidents Series) (9780805069365): James MacGregor Burns, Susan Dunn, Arthur M. Schlesinger: Books|url=https://archive.org/details/georgewashington00burn|isbn=0-8050-6936-4|last=MacGregor|first=James|date=January 7, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Encyclopedia of Leadership'' (with Georgia Jones Sorenson and George R. Goethals) (2004)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Encyclopedia of Leadership 4 vol. set: George R. (EDT)/ Sorenson, Georgia Jones (EDT)/ Burns, James MacGregor (EDT) Goethals: 9780761925972: Amazon.com: Books|isbn=0-7619-2597-X|last=Goethals|first=George R.|date=March 19, 2004}}&lt;/ref&gt;.
* ''Running Alone: Presidential Leadership — JFK to Bush II: Why It Has Failed and How We Can Fix It'' (Basic Books, 2006)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Gh9FEEzW-gIC&amp;q=james+macgregor+burns+congress+on+trial&amp;pg=1|title=Running Alone|isbn=978-0-7867-4857-0|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 16, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Packing the Court: The Rise of Judicial Power and the Coming Crisis of the Supreme Court'' (Penguin Press, 2009) ({{ISBN|978-1-59420-219-3}})&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=rn-Sno8bf34C|title=Packing the Court|isbn=978-1-101-08190-7|last=Burns|first=James Macgregor|date=June 25, 2009}}&lt;/ref&gt;.
* ''Fire and Light: How the Enlightenment Transformed Our World'' (St. Martin's Press, 2013) ({{ISBN|978-1-250-02489-3}})&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?vid=ISBN9781250024893|sarlavha=Fire and Light}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{YouTube|bugXWk820B8|Video: James MacGregor Burns on Leadership}}
* [https://web.archive.org/web/20160304000427/http://www.academy.umd.edu/ University of Maryland's James MacGregor Burns Academy of Leadership]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part I (1985)&quot; is available at the [[Internet Archive]]
* A film clip &quot;The Open Mind –  America's Past and Future Greatness, Part II (1985)&quot; is available at the Internet Archive
* Appearances on C-SPAN
* James MacGregor Burns at Find a Grave 
* [https://archivesspace.williams.edu/repositories/2/resources/178 James MacGregor Burns Papers] at Williams College Archives &amp; Special Collections.
{{DEFAULTSORT:Burns, James}}
[[Turkum:Harvard universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:2014-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1918-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>4c5oqy3vz6fjnkt34mh2g6jup8nkxuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simone Lahbib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>770406</id>
    <revision>
      <id>6121945</id>
      <parentid>5868502</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tewayev</username>
        <id>117920</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Imlo: yozuv xatolari tuzatildi</comment>
      <origin>6121945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8926" sha1="j19m441h400vg5qi3smyftdy2g9iloo" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Simone Lahbib|tugʻilgan paytidagi ismi=Simone Nicole Jean Lahbib Ould Cheikl|tavallud sanasi={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1965|2|6|df=y}}|tavallud joyi=[[Stirling]], Shotlandiya|kasbi=Aktrisa|faoliyat_yillari=1985-yildan|bilimi=[[Queen Margaret University]]|turmush oʻrtogʻi={{nikoh|Raffaello Degruttola|2003}}|bolalari=[[Skye Lucia Degruttola|Skye Degruttola]]}}

'''Simone Nicole Jan Lahbib Ould Cheikl''' (1965-yil 6-fevralda tugʻilgan)&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.simonelahbib.net/biography.html|sarlavha=Simone Lahbib Net – Online since 2001, Official site for Simone Lahbib, Scottish Actress|nashriyot=Simonelahbib.net|sana=|qaralgan sana=25-yanvar 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120717063055/http://www.simonelahbib.net/biography.html|arxivsana=17 July 2012}}&lt;/ref&gt;- Shotlandiya aktrisasi. U ITV drama seriali „ ''Bad Girls'' „da Xelen Styuart, ''“Qondagi sim“'' jinoyat seriyasidagi DCI Aleks Filding va [[BBC One|BBC]] ''EastEnders serialidagi'' Keti Lyuis rollari bilan tanilgan.

== Hayot va martaba ==
Lahbib Stirlingda tugʻilgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=8-oktabr 2006-yil |title=EXCLUSIVE: TV STAR'S JOY AT BEING A MUM AT 41 |work=[[Daily Mirror]] |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/exclusive-tv-stars-joy-at-being-1626360.amp |access-date=6-yanvar 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Lahbib Edinburgdagi Qirolicha Margaret universitetida drama boʻyicha tahsil olgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=University drama turns into a crisis |work=[[The Scotsman]] |url=https://www.scotsman.com/news/university-drama-turns-crisis-2480229?amp |access-date=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin u 1985-yilda [[Glazgo|Glazgoda]] rejissyor Keri Parker tomonidan suratga olingan ''&quot;The girl in picture&quot;'' filmi bilan aktyorlik faoliyatini boshlagan. Film saundtreki uchun ham kuylagan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Actress Simone Lahbib and 1980s scenesters relive wild youth in Innes Reekie photo book |work=[[The Herald (Glasgow)|The Herald]] |url=https://www.heraldscotland.com/arts_ents/17701164.actress-simone-lahbib-1980s-scenesters-relive-wild-youth-innes-reekie-photo-book/ |access-date=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Faoliyatini asosan teatrda boshlagan Lahbib televideniye va kino sohasida ham ko plan loyihalarda qatnashgan. ''Taggart'' va ''Dangerfild'' kabi taniqli teledramalarda mehmon sifatida ishtirok etgan. Birinchi bosh roli1996-yildan 1997-yilgacha suratga olingan [[ITV]] &quot; ''London Bridge'' &quot; dramasida Meri OʻKonnor roli boʻlgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=London Bridge TV soap released on DVD |work=London SE1 |url=https://www.london-se1.co.uk/news/view/5613 |access-date=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. 1997-yilda „ ''Thief Takers'' „ politsiya dramasining uchinchi qismida suratga tushgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bbc.co.uk/scotland/tv/monarch/chat/index.shtml?chat=simone_series6|sarlavha=Live Chat: Simone Lahbib|ish=[[BBC]]|qaralgan sana=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Shundan soʻng uning 1998-yilda ''“Yosh odamning rok yulduzi boʻlish uchun qoʻllanmasi“'' 6 qismli komediya serialida suratga tushdi. 1999-yilda Lahbib &quot; ''Bad Grils'' &quot; dramasida Xelen Styuart rolini oʻynadi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=EastEnders features &quot;Bad Girls reunion&quot; as Simone Lahbib joins the cast |work=[[Radio Times]] |url=https://www.radiotimes.com/tv/soaps/eastenders/eastenders-bad-girls-simone-lahbib-joins/ |access-date=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

&quot; Bad Grils &quot; filmidan ketganidan soʻng, Lahbib bir nechta teleseriallarda bosh rollarni ijro etgan, jumladan, &quot; ''Oila'' &quot;da Jaklin Katler rolida, &quot; ''Fallen'' &quot;da, Kate Gunning rolida, &quot;Bir ''qoʻl'' &quot;da Jemma Burj rolida '', Glen monarxi'' Isobel Anderson rolini oʻynadi.

2005-yilda Lahbib Stokard Chenning bilan &quot; ''Qizil Merkuriy'' &quot; badiiy filmida birga suratga tushdi. &quot; ''Burning Men'' &quot; filmida ham rejissyorlik ham qilgan&lt;ref name=&quot;Credits&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Simone Lahbib|url=https://www.tvguide.com/celebrities/simone-lahbib/credits/209684/|ish=TV Guide|qaralgan sana=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u 2020-yilda eri yozgan va rejissyorlik qilgan &quot; ''Transferens'' &quot; mustaqil badiiy filmida suratga tushgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Transference: A Bipolar Love Story|url=http://film-directory.britishcouncil.org/transference-a-bipolar-love-story|nashriyot=British Council Film|qaralgan sana=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. 2017-yilda Lahbib Shimoliy Londonda sahna sanʼati maktabini — London Sanʼat Akademiyasini ochdi. Maktab 5 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan bolalarga qoʻshiq aytish, raqsga tushish va aktyorlik mahoratidan darslar oʻtiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Meet The Team|url=https://www.londonartsacademy.co.uk/acting-school-hendon/|ish=London Arts Academy|qaralgan sana=11-fevral 2021-yil|qaralgan sana=7-avgust 2022-yil|arxivsana=17-oktabr 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211017220650/http://www.londonartsacademy.co.uk/acting-school-hendon/}}&lt;/ref&gt;. 2020-yil sentabr oyida u BBC ''EastEnders'' serialining aktyorlar tarkibiga qoʻshilganligi eʼlon qilindi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=23-sentabr 2020-yil |title=EastEnders casts Bad Girls star for new Carters storyline |work=[[Digital Spy]] |url=https://www.digitalspy.com/soaps/eastenders/a34115148/eastenders-simone-lahbib-cast-carters-storyline/}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Lahbib 2003-yilning 10-mayida ingliz-italyan aktyori Raffaello Degruttolaga turmushga chiqdi. 2005-yil oktabr oyida u qizi Skye Lucia Degruttola ni dunyoga keltirdi&lt;ref name=&quot;official&quot;/&gt; 2010-yilda Lahbib 16 yoshga toʻlishidan toʻqqiz kun oldin saraton kasalligidan vafot etgan jiyani sharafiga Eylid Braun xotira fondini tashkil qildi. Xayriya fondi saraton kasalligiga chalingan bolalar va ularning oilalariga yordam beradi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.stirlingobserver.co.uk/stirling-news/local-news-stirling/news-stirling/2010/10/20/back-brave-eilidh-s-lasting-legacy-51226-27503775/|sarlavha=Back brave Eilidh’s lasting legacy|nashriyot=Stirling Observer|sana=20-oktabr 2010-yil|qaralgan sana=21-yanvar 2012-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiyasi ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:950px;&quot;
!Yil
! Sarlavha
! Rol
! Rejissor
! Izohlar
|-
| 1985-yil
| ''The girl in picture''
| Qiz
| Keri Parker
|
|-
| 1996-yil
| ''Jodugarlar qizi''
| Zelda
| Alan Makmillan
|
|-
| 2005-yil
| ''Qizil Merkuriy''
| Janet
| Roy Battersbi
|
|-
| 2013-yil
| ''Filomena''
| Kate Sixsmit
| Stiven Frears
|
|-
| 2013-yil
| ''Wayland qoʻshigʻi''
| iyun
| Richard Jobson
|
|-
| 2014-yil
| ''Flim: Film''
| Aleks Kingston
| Raffaello Degruttola
| Qoʻshimcha ravishda „yaratish“ da hammuallif va prodyuser sifatida xizmat qilgan.
|-
| 2019
| ''Yonayotgan erkaklar''
| Eduarda
| Jeremi Vuding
|
|-
| 2020
| ''Oʻtkazish: Bipolyar sevgi hikoyasi''
| Sofi
| Raffaello Degruttola
| Qoʻshimcha ravishda prodyuser sifatida ham ishlagan
|-
| TBA
| ''Aylanma yoʻl''
| Astrid Petruce
| Devid Gudoll
|
|}
; Televizion

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:950px;&quot;
!Yil
! Sarlavha
! Rol
! Izohlar
|-
| 1992-yil
| ''Taggart''
| Karolin Peterson
| 7-seriya, 1-qism — &quot; Ilonlar uyasi &quot;
|-
| 1994-yil
| ''Jinoyat hikoyasi''
| Monika Stedul
| 2-seriya, 5-qism — „Stedul: Yugoslaviya qotili“
|-
| 1995-yil
| ''Taggart''
| Sara Stivenson
| 11-seriya, 1-qism — &quot; Oʻliklar uchun duo &quot;
|-
| 1996-yil
| ''Xavfli maydon''
| Joan Elland
| 3-seriya, 10-qism — „Inside Out“
|-
| 1996-yil
| ''Jodugarning qizi''
| Zelda
| Televizion film
|-
| 1996-1997-yillar
| London Bridge 
| Meri OʻKonnor
| 1 va 2 seriyalar — 58 qism
|-
| 1997-1998-yillar
| ''Oʻgʻri oluvchilar''
| DC Lyusi Makkarti
| 3-8 seriyali
|-
| 1998-yil
| ''Rok yulduzi boʻlish uchun yosh odam uchun qoʻllanma''
| Fiona Jonston
| 6 epizod
|-
| 1999-2001
| '' Bad Grils''
| Helen Styuart
|
|-
| 2002-yil
| ''Sudya Jon Did''
| Kerol Xeyman
|
|-
| 2003-yil
| ''Oila''
| Jaklin Katler
| Televizion mini-serial
|-
| 2004-yil
| ''Yiqilgan''
| DCI Kate Gunning
| Televizion film
|-
| 2004-yil
| ''Glen monarxi''
| Isobel Anderson
| 6-10 seriyalar
|-
| 2005-yil
| ''Yuraksiz''
| Amanda MakNaughton
| Televizion film
|-
| 2006-2008
| ''Qondagi sim''
| DI Aleks Filding
| 4-6 seriyalar — 17 qism
|-
| 2010-yil
| ''Bir qoʻl''
| Gemma Burge
| 4-6 seriyalar
|-
| 2012-yil
| ''Yangi fokuslar''
| Sara Pauell
| 9-seriya, 7-qism &quot; Oʻlgan shoirlar &quot;
|-
| 2012-yil
| ''[[Downton Abbey]]''
| Uilkins
| Rojdestvo uchun maxsus: &quot; Togʻlarga sayohat &quot;
|-
| 2015-yil
| ''Chiziqlarni kesish''
| Emma Pacetti
| Seriya — 1-qism
|-
| 2015-yil
| ''Da Vinchi jinlari''
| Laura Cereta
| Seriya — 8 qism
|-
| 2017-yil
| ''Loch''
| Mhari Toner
| Seriya — 6 qismdan 5-qism
|-
| 2019
| ''Eʼtirof''
| Debbi OʻKallagan
| Seriya — 6 qismdan 5-qism
|-
| 2020-2021-yillar
| ''EastEnders''
| Katy Lyuis
| Muntazam seriya
|-
|}

== Manbalar ==

{{manbalar}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1965-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>j19m441h400vg5qi3smyftdy2g9iloo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121946</id>
      <parentid>6121945</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tewayev</username>
        <id>117920</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Texnik: bir necha imlo xatosi tuzatildi</comment>
      <origin>6121946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8926" sha1="5yp05q3fmvxo56v938bxotbuyvugo5h" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Simone Lahbib|tugʻilgan paytidagi ismi=Simone Nicole Jean Lahbib Ould Cheikl|tavallud sanasi={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1965|2|6|df=y}}|tavallud joyi=[[Stirling]], Shotlandiya|kasbi=Aktrisa|faoliyat_yillari=1985-yildan|bilimi=[[Queen Margaret University]]|turmush oʻrtogʻi={{nikoh|Raffaello Degruttola|2003}}|bolalari=[[Skye Lucia Degruttola|Skye Degruttola]]}}

'''Simone Nicole Jan Lahbib Ould Cheikl''' (1965-yil 6-fevralda tugʻilgan)&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.simonelahbib.net/biography.html|sarlavha=Simone Lahbib Net – Online since 2001, Official site for Simone Lahbib, Scottish Actress|nashriyot=Simonelahbib.net|sana=|qaralgan sana=25-yanvar 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120717063055/http://www.simonelahbib.net/biography.html|arxivsana=17 July 2012}}&lt;/ref&gt;- Shotlandiya aktrisasi. U ITV drama seriali „ ''Bad Girls'' „da Xelen Styuart, ''“Qondagi sim“'' jinoyat seriyasidagi DCI Aleks Filding va [[BBC One|BBC]] ''EastEnders serialidagi'' Keti Lyuis rollari bilan tanilgan.

== Hayot va martaba ==
Lahbib Stirlingda tugʻilgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=8-oktabr 2006-yil |title=EXCLUSIVE: TV STAR'S JOY AT BEING A MUM AT 41 |work=[[Daily Mirror]] |url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/exclusive-tv-stars-joy-at-being-1626360.amp |access-date=6-yanvar 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Lahbib Edinburgdagi Qirolicha Margaret universitetida drama boʻyicha tahsil olgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=University drama turns into a crisis |work=[[The Scotsman]] |url=https://www.scotsman.com/news/university-drama-turns-crisis-2480229?amp |access-date=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin u 1985-yilda [[Glazgo|Glazgoda]] rejissyor Keri Parker tomonidan suratga olingan ''&quot;The girl in picture&quot;'' filmi bilan aktyorlik faoliyatini boshlagan. Film saundtreki uchun ham kuylagan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Actress Simone Lahbib and 1980s scenesters relive wild youth in Innes Reekie photo book |work=[[The Herald (Glasgow)|The Herald]] |url=https://www.heraldscotland.com/arts_ents/17701164.actress-simone-lahbib-1980s-scenesters-relive-wild-youth-innes-reekie-photo-book/ |access-date=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Faoliyatini asosan teatrda boshlagan Lahbib televideniye va kino sohasida ham ko plan loyihalarda qatnashgan. ''Taggart'' va ''Dangerfild'' kabi taniqli teledramalarda mehmon sifatida ishtirok etgan. Birinchi bosh roli1996-yildan 1997-yilgacha suratga olingan [[ITV]] &quot; ''London Bridge'' &quot; dramasida Meri OʻKonnor roli boʻlgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=London Bridge TV soap released on DVD |work=London SE1 |url=https://www.london-se1.co.uk/news/view/5613 |access-date=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. 1997-yilda „ ''Thief Takers'' „ politsiya dramasining uchinchi qismida suratga tushgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bbc.co.uk/scotland/tv/monarch/chat/index.shtml?chat=simone_series6|sarlavha=Live Chat: Simone Lahbib|ish=[[BBC]]|qaralgan sana=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Shundan soʻng uning 1998-yilda ''“Yosh odamning rok yulduzi boʻlish uchun qoʻllanmasi“'' 6 qismli komediya serialida suratga tushdi. 1999-yilda Lahbib &quot; ''Bad Grils'' &quot; dramasida Xelen Styuart rolini oʻynadi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=EastEnders features &quot;Bad Girls reunion&quot; as Simone Lahbib joins the cast |work=[[Radio Times]] |url=https://www.radiotimes.com/tv/soaps/eastenders/eastenders-bad-girls-simone-lahbib-joins/ |access-date=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

&quot; Bad Grils &quot; filmidan ketganidan soʻng, Lahbib bir nechta teleseriallarda bosh rollarni ijro etgan, jumladan, &quot; ''Oila'' &quot;da Jaklin Katler rolida, &quot; ''Fallen'' &quot;da, Kate Gunning rolida, &quot;Bir ''qoʻl'' &quot;da Jemma Burj rolida '', Glen monarxi'' Isobel Anderson rolini oʻynadi.

2005-yilda Lahbib Stokard Chenning bilan &quot; ''Qizil Merkuriy'' &quot; badiiy filmida birga suratga tushdi. &quot; ''Burning Men'' &quot; filmida ham rejissyorlik ham qilgan&lt;ref name=&quot;Credits&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Simone Lahbib|url=https://www.tvguide.com/celebrities/simone-lahbib/credits/209684/|ish=TV Guide|qaralgan sana=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u 2020-yilda eri yozgan va rejissyorlik qilgan &quot; ''Transferens'' &quot; mustaqil badiiy filmida suratga tushgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Transference: A Bipolar Love Story|url=http://film-directory.britishcouncil.org/transference-a-bipolar-love-story|nashriyot=British Council Film|qaralgan sana=11-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;. 2017-yilda Lahbib Shimoliy Londonda sahna sanʼati maktabini — London Sanʼat Akademiyasini ochdi. Maktab 5 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan bolalarga qoʻshiq aytish, raqsga tushish va aktyorlik mahoratidan darslar oʻtiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Meet The Team|url=https://www.londonartsacademy.co.uk/acting-school-hendon/|ish=London Arts Academy|qaralgan sana=11-fevral 2021-yil|qaralgan sana=7-avgust 2022-yil|arxivsana=17-oktabr 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211017220650/http://www.londonartsacademy.co.uk/acting-school-hendon/}}&lt;/ref&gt;. 2020-yil sentabr oyida u BBC ''EastEnders'' serialining aktyorlar tarkibiga qoʻshilganligi eʼlon qilindi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=23-sentabr 2020-yil |title=EastEnders casts Bad Girls star for new Carters storyline |work=[[Digital Spy]] |url=https://www.digitalspy.com/soaps/eastenders/a34115148/eastenders-simone-lahbib-cast-carters-storyline/}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Lahbib 2003-yilning 10-mayida ingliz-italyan aktyori Raffaello Degruttolaga turmushga chiqdi. 2005-yil oktabr oyida u qizi Skye Lucia Degruttola ni dunyoga keltirdi&lt;ref name=&quot;official&quot;/&gt; 2010-yilda Lahbib 16 yoshga toʻlishidan toʻqqiz kun oldin saraton kasalligidan vafot etgan jiyani sharafiga Eylid Braun xotira fondini tashkil qildi. Xayriya fondi saraton kasalligiga chalingan bolalar va ularning oilalariga yordam beradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.stirlingobserver.co.uk/stirling-news/local-news-stirling/news-stirling/2010/10/20/back-brave-eilidh-s-lasting-legacy-51226-27503775/|sarlavha=Back brave Eilidh’s lasting legacy|nashriyot=Stirling Observer|sana=20-oktabr 2010-yil|qaralgan sana=21-yanvar 2012-yil}}&lt;/ref&gt;..

== Filmografiyasi ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:950px;&quot;
!Yil
! Sarlavha
! Rol
! Rejissor
! Izohlar
|-
| 1985-yil
| ''The girl in picture''
| Qiz
| Keri Parker
|
|-
| 1996-yil
| ''Jodugarlar qizi''
| Zelda
| Alan Makmillan
|
|-
| 2005-yil
| ''Qizil Merkuriy''
| Janet
| Roy Battersbi
|
|-
| 2013-yil
| ''Filomena''
| Kate Sixsmit
| Stiven Frears
|
|-
| 2013-yil
| ''Wayland qoʻshigʻi''
| iyun
| Richard Jobson
|
|-
| 2014-yil
| ''Flim: Film''
| Aleks Kingston
| Raffaello Degruttola
| Qoʻshimcha ravishda „yaratish“ da hammuallif va prodyuser sifatida xizmat qilgan.
|-
| 2019
| ''Yonayotgan erkaklar''
| Eduarda
| Jeremi Vuding
|
|-
| 2020
| ''Oʻtkazish: Bipolyar sevgi hikoyasi''
| Sofi
| Raffaello Degruttola
| Qoʻshimcha ravishda prodyuser sifatida ham ishlagan
|-
| TBA
| ''Aylanma yoʻl''
| Astrid Petruce
| Devid Gudoll
|
|}
; Televizion

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:950px;&quot;
!Yil
! Sarlavha
! Rol
! Izohlar
|-
| 1992-yil
| ''Taggart''
| Karolin Peterson
| 7-seriya, 1-qism — &quot; Ilonlar uyasi &quot;
|-
| 1994-yil
| ''Jinoyat hikoyasi''
| Monika Stedul
| 2-seriya, 5-qism — „Stedul: Yugoslaviya qotili“
|-
| 1995-yil
| ''Taggart''
| Sara Stivenson
| 11-seriya, 1-qism — &quot; Oʻliklar uchun duo &quot;
|-
| 1996-yil
| ''Xavfli maydon''
| Joan Elland
| 3-seriya, 10-qism — „Inside Out“
|-
| 1996-yil
| ''Jodugarning qizi''
| Zelda
| Televizion film
|-
| 1996-1997-yillar
| London Bridge 
| Meri OʻKonnor
| 1 va 2 seriyalar — 58 qism
|-
| 1997-1998-yillar
| ''Oʻgʻri oluvchilar''
| DC Lyusi Makkarti
| 3-8 seriyali
|-
| 1998-yil
| ''Rok yulduzi boʻlish uchun yosh odam uchun qoʻllanma''
| Fiona Jonston
| 6 epizod
|-
| 1999-2001
| '' Bad Grils''
| Helen Styuart
|
|-
| 2002-yil
| ''Sudya Jon Did''
| Kerol Xeyman
|
|-
| 2003-yil
| ''Oila''
| Jaklin Katler
| Televizion mini-serial
|-
| 2004-yil
| ''Yiqilgan''
| DCI Kate Gunning
| Televizion film
|-
| 2004-yil
| ''Glen monarxi''
| Isobel Anderson
| 6-10 seriyalar
|-
| 2005-yil
| ''Yuraksiz''
| Amanda MakNaughton
| Televizion film
|-
| 2006-2008
| ''Qondagi sim''
| DI Aleks Filding
| 4-6 seriyalar — 17 qism
|-
| 2010-yil
| ''Bir qoʻl''
| Gemma Burge
| 4-6 seriyalar
|-
| 2012-yil
| ''Yangi fokuslar''
| Sara Pauell
| 9-seriya, 7-qism &quot; Oʻlgan shoirlar &quot;
|-
| 2012-yil
| ''[[Downton Abbey]]''
| Uilkins
| Rojdestvo uchun maxsus: &quot; Togʻlarga sayohat &quot;
|-
| 2015-yil
| ''Chiziqlarni kesish''
| Emma Pacetti
| Seriya — 1-qism
|-
| 2015-yil
| ''Da Vinchi jinlari''
| Laura Cereta
| Seriya — 8 qism
|-
| 2017-yil
| ''Loch''
| Mhari Toner
| Seriya — 6 qismdan 5-qism
|-
| 2019
| ''Eʼtirof''
| Debbi OʻKallagan
| Seriya — 6 qismdan 5-qism
|-
| 2020-2021-yillar
| ''EastEnders''
| Katy Lyuis
| Muntazam seriya
|-
|}

== Manbalar ==

{{manbalar}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1965-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>5yp05q3fmvxo56v938bxotbuyvugo5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christina Romer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>774881</id>
    <revision>
      <id>6121743</id>
      <parentid>6049122</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9109" sha1="7jl2o3uqa7jbn8f21bcn8414upy6mtt" xml:space="preserve">{{Davlat arbobi bilgiqutisi|partiya=Demokratik|taʼlim=Uilyam va Meri kolleji (BA)
Massachusets texnologiya instituti (magistratura, PhD)|ismi=Christina Romer|tasvir=Christina_Romer_official_portrait_small.jpg|lavozimi=Iqtisodiy maslahatchilar kengashining 25-raisi|vakolatlar boshlanishi=2009-yil 28-yanvar|vakolatlar tugashi=2010-yil 3-sentyabr|prezident=Barack Obama|tavallud paytidagi ismi=Christina Duckworth|tavallud sanasi=1958-yil 25-dekabr|tavallud joyi=[[Alton]], [[Illinoys]], [[AQSh]]|turmush_oʻrtogʻi=David Romer}}

'''Christina Duckworth Rome''' (1958-yil 25-dekabrda tugʻilgan) — [[California universiteti, Berkeley|Kaliforniya universitetining]] iqtisod professori va Obama maʼmuriyatida Iqtisodiy maslahatchilar kengashining sobiq raisi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Bohan |first=Caren |date=24-noyabr 2008-yil |title=Obama taps Berkeley professor as senior economist |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/politicsNews/idUSTRE4AN4LY20081124}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24-noyabr 2008-yil |title=Obama to Tap Berkeley Prof to Chair Council of Economic Advisers |work=[[ABC News]] |url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/11/obama-to-tap-be.html}}&lt;/ref&gt;. U 2010-yil 3-sentabrda Iqtisodiy maslahatchilar kengashidagi lavozimidan ketdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Calmes |first=Jackie |date=5-avgust 2010-yil |title=Top Obama Adviser on Economics to Step Down |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2010/08/06/business/06advise.html?hp}}&lt;/ref&gt;.

Uning nomzodi koʻrsatilganidan soʻng va Obama maʼmuriyati lavozimga kirishishidan oldin, Romer iqtisodchi Jared Bernstein bilan birgalikda maʼmuriyatning 2008-yildagi tanazzuldan xalos boʻlish rejasini yozishda ishlagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://otrans.3cdn.net/ee40602f9a7d8172b8_ozm6bt5oi.pdf|sarlavha=Archived copy|qaralgan sana=12-yanvar 2009-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160308062940/http://otrans.3cdn.net/ee40602f9a7d8172b8_ozm6bt5oi.pdf|arxivsana=2016-03-08}}&lt;/ref&gt;. 2009-yil yanvar oyidagi video taqdimotida&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://change.gov/newsroom/entry/video_christna_romer_explains_a_new_report_about_job_creation/|sarlavha=Video: Christina Romer explains a new report about job creation &amp;#124; Change.gov: The Obama-Biden Transition Team|nashriyot=Change.gov|sana=11-yanvar 2009-yil|qaralgan sana=20-sentabr 2011-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111005171658/http://change.gov/newsroom/entry/video_christna_romer_explains_a_new_report_about_job_creation/|arxivsana=2011-10-05}}&lt;/ref&gt; u Obama maʼmuriyati Kongressga taqdim etgan [[Ishsizlik|ish oʻrinlari yaratish dasturining]] tafsilotlarini muhokama qildi.

== Yoshligi ==
Romer [[Alton (Illinois)|Illinoys shtatining Alton shahrida]] tugʻilgan. U 1977-yil iyun oyida [[Canton (Ohio)|Ogayo shtati Kanton shahridagi]] GlenOak oʻrta maktabini tamomlagan. U 1981-yilda William va Mary kollejida iqtisod [[Bakalavr|boʻyicha bakalavr darajasini]] va 1985-yilda [[Massachusetts texnologiya instituti|Massachusets texnologiya institutidan]] doktorlik darajasini oldi Uning doktorlik maslahatchilari Rudi Dornbusch&lt;ref name=&quot;Thesis Supervisor&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://library.mit.edu/F/JA5KSJ22C34NAKCHB7T549S1MTF1VDVVHHUQNM6F4QDM4A3YM4-03437?func=find-acc&amp;acc_sequence=006454269|sarlavha=PDS login|ish=library.mit.edu|qaralgan sana=10-noyabr 2018-yil|arxivsana=2021-07-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210709184745/http://library.mit.edu/F/JA5KSJ22C34NAKCHB7T549S1MTF1VDVVHHUQNM6F4QDM4A3YM4-03437?func=find-acc&amp;acc_sequence=006454269}}&lt;/ref&gt; va Peter Temin&lt;ref name=&quot;Thesis Supervisor&quot; /&gt; Doktorlik darajasini tugatgandan soʻng [[Princeton universiteti|Prinston universitetida]] dotsent boʻlib ishlay boshladi. 1988-yilda u [[California universiteti, Berkeley|Berkley Kaliforniya universitetiga]] koʻchib oʻtdi va 1993-yilda toʻliq professor unvoniga koʻtarildi.
== Karyerasi ==
[[Fayl:Christina_Romer_meets_with_Barack_Obama_&amp;_Joe_Biden_1-30-09.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Christina_Romer_meets_with_Barack_Obama_%26_Joe_Biden_1-30-09.jpg/220px-Christina_Romer_meets_with_Barack_Obama_%26_Joe_Biden_1-30-09.jpg|thumb| Romer prezident Obama va vitse-prezident Biden bilan uchrashdi.|left]]
U Amerika Iqtisodiy Assotsiatsiyasining sobiq vitse-prezidenti, John Simon Guggenheim memorial jamgʻarmasi stipendiyasi sovrindori, Amerika sanʼat va fanlar akademiyasi aʼzosi, Berkeley taniqli oʻqituvchi mukofoti sovrindori va Iqtisodiy taʼlim kengashi gʻolibi hamda Vizyoner mukofoti sohibasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.councilforeconed.org/visionaryawards/past-honorees/|sarlavha=Visionary Awards: Celebrate with CEE the leaders of Economic Education|qaralgan sana=13-avgust 2022-yil|arxivsana=30-yanvar 2022-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220130222625/https://www.councilforeconed.org/visionaryawards/past-honorees/}}&lt;/ref&gt;. Professor Romer Milliy Iqtisodiy Tadqiqotlar Byurosining Monetar Iqtisodiyot boʻyicha Dasturning direktori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.nber.org/programs/me/me.html|sarlavha=The NBER Monetary Economics Program|ish=www.nber.org|qaralgan sana=10-noyabr 2018-yil}}&lt;/ref&gt; va 2008-yil 25-noyabrda ushbu lavozimdan isteʼfoga chiqmagunga qadar NBER Biznes Cycle Tanishuv Qoʻmitasi aʼzosi edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://wwwdev.nber.org/dec2008.html|arxivurl=http://webarchive.loc.gov/all/20090303023435/http://wwwdev.nber.org//dec2008.html|arxivsana=2009-03-03|sarlavha=Business Cycle Dating Committee, National Bureau of Economic Research}}&lt;/ref&gt;. U 2010-yilda NBER Business Cycle Dating Committeega qayta qoʻshildi va hanuzgacha bu lavozimda eri bilan birga ishlaydi&lt;ref name=&quot;NBER2&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Business Cycle Dating Committee Members|url=https://www.nber.org/business-cycle-dating-committee-members|ish=National Bureau of Economic Research|qaralgan sana=24-fevral 2021-yil}}&lt;/ref&gt;.

2008-yilda Romer [[Harvard universiteti|Harvardning]] iqtisod fakultetiga oʻqishga kirmoqchi boʻldi, eriga esa universitetning Kennedi nomidagi hukumat maktabida ishlash taklif qilindi. Biroq, Harvard prezidenti [[Drew Gilpin Faust]] uning tayinlanishiga veto qoʻyganidan keyin Berkleyda qolishdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.thecrimson.com/article/2008/5/22/faust-vetoes-tenure-decision-with-word/|sarlavha=Faust Vetoes Tenure Decision|sana=22-may 2008-yil|qaralgan sana=31-oktabr 2009-yil|muallif=Shan Wang}}&lt;/ref&gt;. Uning qarori intizom va ommaviy axborot vositalarida jiddiy muhokamalarga sabab boʻldi. Faustning Romerning tayinlanishiga toʻsqinlik qilish qarorining sabablari noaniq boʻlib qolmoqda, garchi spekülasyonlar „Yangi Klassik“ iqtisodchilarning uning „Yangi Keynscha“ tendentsiyalariga qarshiligi yoki Garvardda MIT tomonidan oʻqitilgan professor-oʻqituvchilarni tayinlashni istamasligiga qaratilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.economicprincipals.com/issues/2008-yil%2C%2015-iyun/322.html|sarlavha=Old Embers, New Flames|sana=15-iyun 2008-yil|qaralgan sana=30-aprel 2009-yil|muallif=David Warsh|ish=economicprincipals.com|arxivsana=2022-05-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220522012205/http://www.economicprincipals.com/issues/2008-yil,}}&lt;/ref&gt;.

== Oilasi ==
U MITdagi kursdoshi David Romer va [[California universiteti, Berkeley|Berkleydagi Kaliforniya universiteti]] iqtisodiyot boʻlimidagi hamkasbi bilan turmush qurgan. Ularning boʻlimda qoʻshni ofislari bor&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://archive.dailycal.org/article.php?id=7706|sarlavha=Faculty Couples Keep Love Alive at Work - The Daily Californian|ish=archive.dailycal.org|til=inglizcha|qaralgan sana=6-mart 2017-yil|arxivsana=20-avgust 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200820103703/https://archive.dailycal.org/article.php?id=7706}}&lt;/ref&gt; va koʻplab tadqiqotlarida hamkorlik qiladilar&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=11-iyul 2012-yil |title=Berkeley Couple Tackle Top Fiscal Issues of the Day {{!}} College of Lett… |work=archive.is |url=http://ls.berkeley.edu/?q=node/832 |url-status=dead |access-date=6-mart 2017-yil |archive-url=https://archive.today/20120711003045/http://ls.berkeley.edu/?q=node/832 |archive-date=11-iyul 2012-yil}}&lt;/ref&gt;. Er-xotinning uchta farzandi bor&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Rampell |first=Catherine |date=25-noyabr 2008-yil |title=Christina D. Romer |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/11/25/us/politics/25web-romer.html |access-date=6-mart 2017-yil |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;. U endogen oʻsish nazariyasi boʻyicha ishi bilan mashhur boʻlgan iqtisodchi Paul Romer bilan qarindosh emas, garchi uning xuddi shu ismli oʻgʻli bor&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://econ4obama.blogspot.com/2008/04/and-few-more.html|sarlavha=... and a few more|muallif=Pedro|ism=Don|sana=26-aprel 2008-yil|ish=Economists for Obama|qaralgan sana=6-mart 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{DEFAULTSORT:Romer, Christina}}
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1958-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:25-dekabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:AQSh ayol siyosatchilari]]
[[Turkum:Amerikalik ayol siyosatchilar]]</text>
      <sha1>7jl2o3uqa7jbn8f21bcn8414upy6mtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iftixor (futbol klubi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>775754</id>
    <revision>
      <id>6121464</id>
      <parentid>5198438</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <origin>6121464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="4hr4bignhoqlr84tcr1zu45e8qhemej" xml:space="preserve">{{Futbol klubi2
| pattern_la1 = _whiteborder
| pattern_b1 = _collarnavy
| pattern_ra1 = _whiteborder
| leftarm1 = 000080
| body1 = FFFAFA
| rightarm1 = 000080
| shorts1 = 000080
| socks1 = FFFAFA
| pattern_la2 = _whiteborder
| pattern_b2 = _collarwhite
| pattern_ra2 = _whiteborder
| leftarm2 = 000080
| body2 = 000080
| rightarm2 = 000080
| shorts2 = 000080
| socks2 = 000080
|toʻliq nomi=„Iftixor Oltiariq“ futbol klubi
|clubname=„Iftixor“ futbol klubi
|laqabi=Yoshlar
|asos solingan=2017 yil
|stadion=BUSM
|maydon hajmi=3650
|prezidenti=[[Qahramon Quronboyev]]
|murabbiyi=[[Abdusamad Doʻrmonov]]
|homiysi=Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi
|musobaqasi=Oʻzbekiston Pro ligasi A
|season=2019
|position=7 (Oʻzbekiston Pro-ligasi B)
|image=Iftixor.png
}}
'''Iftixor futbol klubi''' ({{Lang-ru|Футбольный клуб &quot;Ифтихор&quot; Алтиарик}}) – 2017-yilda tashkil etilgan [[Fargʻona viloyati]], [[Oltiariq tumani]]&lt;nowiki/&gt;dagi oʻzbek futbol klubi.

Klub [[Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi]] vakilligi ostida tashkil etilgan. [[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Pro-B ligasi|2018-yilgi]] mavsumdan boshlab klub [[Oʻzbekiston Pro ligasi]]&lt;nowiki/&gt;ning „[[Oʻzbekiston Birinchi ligasi|B]]“ ligasida ishtirokini boshlagan.

== Tarix ==
Iftixor jamoasi 2017-yilda tashkil etilgan boʻlib, Fargʻona viloyati chempionatida ([[Oʻzbekiston ikkinchi ligasi|Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]] mintaqalararo turniri) ishtirok etgan va mavsum yakunida uning gʻolibiga aylangan.

2018-yil fevral oyida „Iftixor“ga mamlakat futbol divizioni saviyasi va ahamiyati boʻyicha (Superligadan keyin) 3-oʻrinda boʻlgan Oʻzbekiston Pro „B“ ligasida ishtirok etishga ruxsat berilgani eʼlon qilingan edi. 2018-yil mavsum yakuni ligada oʻz oʻrnini saqlab qolishiga qarmay 2019-yilgi mavsumda ligadagi ishtirokini toʻxtatgan va professional jamoasi sifatida musoboqalarda faoliyatini yakunlagan.

== Yutuqlar ==

* Oʻzbekiston Pro ligasi B 7-oʻrin (2018).
* Fargʻona viloyati chempionati gʻolibi (2017).
* Fargʻona viloyati hokimi kubogi finalchisi (2018).

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://championat.asia/uz/news/tanishing-iftixor-2018 CHAMPIONAT.asia – Tanishuv, „Iftixor“-2018]
* [https://championat.asia/uz/news/parvozing-baland-bolsin-iftixor CHAMPIONAT.asia – Parvozing baland boʻlsin, „Iftixor“!]
* [https://championat.asia/uz/news/iftixor-bir-yilda-qanday-natijalarga-erishdi-jamoaning-rejalari-qanday CHAMPIONAT.asia – „Iftixor“ bir yilda qanday natijalarga erishdi? Zhamoaning rejalari qandai?]

{{football-stub}}

{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston futbol klublari]]
[[Turkum:Fargʻona viloyati futbol klublari]]
[[Turkum:2017-yilda tashkil etilgan futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda faoliyati tugatilgan futbol klublari]]</text>
      <sha1>4hr4bignhoqlr84tcr1zu45e8qhemej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buxoro (futbol klubi, 1960)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>775771</id>
    <revision>
      <id>6121416</id>
      <parentid>5458251</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2542" sha1="52mud9hinjzyjma9sdfrtv81g3sn6jy" xml:space="preserve">{{Maʼnolari|Buxoro (maʼnolari)}}{{Adashtirmang||1989-yilda tashkil etilgan [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] jamoasi}}
{{Futbol klubi
|clubname=Buxoro (futbol klubi, 1960)|nomi=Buxoro (futbol klubi, 1960)|toʻliq nomi=Buxoro (futbol klubi, 1960)|asos solingan=1960|tugatilgan=1988|stadion=Buxoro Markaziy stadion|musobaqasi=[[SSSR ikkinchi futbol ligasi|SSSR ikkinchi ligasi]]}}
„Buxoro“ – Oʻzbekiston SSRning shu nomli shahridagi sovet futbol klubi, 1960-yilda tashkil etilgan va 1988-yilda tarqatib yuborilgan. 1989-yilda tashkil etilgan ayni shu nomdagi '''Buxoro''' klubi tashkil etildi va keyinchalik [[Buxoro (futbol klubi)|&quot;Nurafshon&quot;]] nomiga oʻzgartirilgan.

== Tarix ==
1965-yilgacha jamoa [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]] chempionatida, Oʻzbekiston SSR kubogida ham qatnashgan. 1966-yilgi mavsumdan boshlab „Buxoro“ SSSR chempionatining „B“ toifasida ishtirok eta boshladi, natijaga koʻra „&lt;nowiki/&gt;[[Markaziy Osiyo]] va Qozogʻiston“ zonasida soʻnggi, 19-oʻrinni egallagan.

1967-yilda klub nomi „'''Fakel'''“ ('''Mash’al''') deb oʻzgartirilgan, ammo 2 yildan soʻng u oʻzining asl nomi – „'''Buxoro'''“ga qaytarildi. Keyingi mavsumlarda jamoa SSSR chempionatining „B“ toifasida, keyingi mavsumlarda esa Oʻzbekiston SSR chempionatida ishtirok etgan.

1980-yilgi mavsumda „Buxoro“ [[SSSR ikkinchi futbol ligasi|SSSR chempionati ikkinchi ligasining „B“ toifasi]]&lt;nowiki/&gt;ga qaytdi va mavsum yakuniga koʻra soʻnggi, 19-oʻrinni egallagan. Keyingi mavsumlarda va 1988-yil tarqatib yuborilgunga qadar jamoa respublika turnirlarida, xususan, Oʻzbekiston SSR chempionati va kubogida qatnashdi. Jamoa katta muvaffaqiyatlarga erisha olmagan.

=== Jamoa nomlar tarixi ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Yillar
!Nomlar
|-
|1960-1966 yillar
|Buxoro
|-
|1967-1968 yillar
|Mash’al
|-
|1969-1988 yillar
|Buxoro
|}

== Yana qarang ==
* [[Nurafshon (futbol klubi)]]
* [[Nurafshon-Buxoro (futbol klubi)]]

== Havolalar ==

* [http://wildstat.ru/p/1/club/URS_Buhoro Klub haqidagi maʼlumot wildstat.ru saytida 2018-yil 14 martda Wayback Machine -da arxivlangan] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180314030258/http://wildstat.ru/p/1/club/URS_Buhoro |date=2018-03-14 }}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston SSR futbol klublari]]
[[Turkum:Buxoro viloyati futbol klublari]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda faoliyati tugatilgan futbol klublari]]
[[Turkum:1960-yilda tashkil etilgan futbol klublari]]</text>
      <sha1>52mud9hinjzyjma9sdfrtv81g3sn6jy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simona Halep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781949</id>
    <revision>
      <id>6121943</id>
      <parentid>5439296</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tewayev</username>
        <id>117920</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Texnik: bir necha imlo xatosi tuzatildi</comment>
      <origin>6121943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36395" sha1="sav9tyij22vzdutbxfni7b82fvl7wqj" xml:space="preserve">{{Tennischi bilgiqutisi||alt=Xalepning orqa tomondan urilgani yaqindan|country={{ROU}}|residence=[[Konstanta]], Ruminiya|birth_date={{nowrap|{{birth date and age|df=yes|1991|9|27}}&lt;ref name=wta-profile&gt;{{veb manbasi |title=Simona Halep |url=http://www.wtatennis.com/players/player/314320/title/Simona-Halep |website=WTA Tennis |access-date=4 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803174544/https://www.wtatennis.com/players/player/314320/title/Simona-halep |archive-date=3 August 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|birth_place=Konstanta, Ruminiya|height=1.68 m|turnedpro=2006-yil 26-iyun|plays=Oʻng qoʻl|careerprizemoney=US$ 40,107,097
* [[WTA Tour records#WTA career prize money leaders|Barcha vaqtlar reytingida 3-oʻrin]]&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Career Prize Money Leaders |url=http://wtafiles.wtatennis.com/pdf/rankings/All_Career_Prize_Money.pdf |website=WTA Tennis |access-date=4 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106082954/http://wtafiles.wtatennis.com/pdf/rankings/All_Career_Prize_Money.pdf |archive-date=6 November 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;|singlestitles=24|highestsinglesranking=[[List of WTA number 1 ranked singles tennis players|No. '''1''']] (2017)|currentsinglesranking=No. 6 (2022)|coach=[[Patrick Mouratoglou]]|website=[http://www.simonahalep.com/ simonahalep.com]|AustralianOpenresult=F ([[2018 Australian Open – Women's singles|2018]])|FrenchOpenresult='''W''' ([[2018 French Open – Women's singles|2018]])|Wimbledonresult='''W''' ([[2019 Wimbledon Championships – Women's singles|2019]])|USOpenresult=SF ([[2015 US Open – Women's singles|2015]])|Othertournaments=yes|WTAChampionshipsresult=F ([[2014 WTA Finals – Singles|2014]])|Olympicsresult=1R ([[Tennis at the 2012 Summer Olympics – Women's singles|2012]])|doublestitles=1|highestdoublesranking=No. 71 (2017)|currentdoublesranking=No. 487 (2022)|AustralianOpenDoublesresult=1R ([[2011 Australian Open – Women's doubles|2011]], [[2012 Australian Open – Women's doubles|2012]], [[2013 Australian Open – Women's doubles|2013]], [[2014 Australian Open – Women's doubles|2014]], [[2021 Australian Open – Women's doubles|2021]], [[2022 Australian Open – Women's doubles|2022]])|FrenchOpenDoublesresult=2R ([[2012 French Open – Women's doubles|2012]])|WimbledonDoublesresult=1R ([[2011 Wimbledon Championships – Women's doubles|2011]], [[2012 Wimbledon Championships – Women's doubles|2012]], [[2013 Wimbledon Championships – Women's doubles|2013]], [[2015 Wimbledon Championships – Women's doubles|2015]])|USOpenDoublesresult=2R ([[2011 US Open – Women's doubles|2011]])|USOpenMixedresult=QF ([[2015 US Open – Mixed doubles|2015]])|Team=yes|FedCupresult=SF ([[2019 Fed Cup|2019]])|updated=2022-yil 13-avgust}}

'''Simona Halep''' (1991-yil 27-sentabrda tugʻilgan) — ruminiyalik professional [[Tennis|tennischi]]. U 2017-yildan 2019- yilgacha, jami 64 hafta davomida yakkalik baxslarida dunyoning birinchi raqamli tennischisi boʻlgan. U Ayollar tennis uyushmasi (WTA) reytingida oʻn birinchi oʻrinni egallagan. Halep 2017 va 2018̈-yil yakunlari boʻyicha 1-oʻrinni egallagan. U ikkita „Katta dubulgʻa“ ning yakkalik baxslarida gʻolib chiqdi: 2014-yil 27-yanvardan 2021-yil 8-avgustgacha Halep ketma-ket 373 hafta davomida kuchli oʻntalikka kirdi, bu WTA tarixidagi sakkizinchi eng uzoq davon etgan seriya. Ushbu yetti yillik davr mobaynida u har yili 4-oʻrindan past boʻlmagan oʻrinni egalladi. U [[WTA sayohati|WTA Tourning]] yakkalik bahslarida 24 marta gʻalaba qozongan va 18 marta ikkinchi oʻrinni egallagan.

Oʻsmirlar oʻrtasida Fransiya Ochiq chempionati chempioni va sobiq oʻsmirlar oʻrtasidagi 1-raqamli tennischi boʻlgan Xalep, ilk bor 2011-yil oxirida dunyoning eng kuchli 50 taligiga, 2013-yil avgustida eng yaxshi 20 taligiga va 2014-yil yanvarida kuchli 10 talikka kirdi. U 2013-yilda xuddi shu kalendar yilida oʻzining birinchi oltita WTA chempionligini qoʻlga kiritdi va 1986-yildan beri [[Steffi Graf|Steffi Grafdan]] keyin birinchi tennischi boʻldi. Bu uning WTA yilning eng yaxshilangan tennischisi deb topilishiga olib keldi. Halep 2014-yilgi Fransiya Ochiq chempionati, 2017-yilgi Fransiya Ochiq chempionati va 2018-yilgi Avstraliya Ochiq chempionatida uchta yirik finalga chiqdi va 2018-yilgi Fransiya Ochiq chempionatida [[Sloane Stephens]] ustidan birinchi yirik chempionlikni qoʻlga kiritdi. Xalep, shuningdek, 2014-yilgi WTA finalida [[Serena Williams|Serena Williamsga]] qarshi oʻyinda ikkinchi oʻrinni egallad. U 2019-yilgi Wimbledon chempionati finaliga qadar Williamsni ikkinchi marta magʻlub eta olmadi.

Halep 2014 va 2015-yillarda WTA yilning eng mashhur tennischisi, shuningdek, 2017, 2018 va 2019-yillarda WTA muxlislarining sevimli yakka oʻyinchisi deb topilgan. U Ruminiya Patriarxal xochi va Ruminiya yulduzi ordeni sohibi boʻlib , Buxarestning faxriy fuqarosi unvoniga sazovor boʻlgan. U [[Virjiniya Ruzici]] va [[Irina Spirlea|Irina Spirleadan]] keyin WTA reytingining birinchi 10 taligiga kirgan uchinchi ruminiyalik va Ruzichidan keyin yakkalik bahslarida asosiy chempionlikni qoʻlga kiritgan ikkinchi ruminiyalik ayoldir. U, shuningdek, jahon reytingida 1-oʻrinni egallagan va Wimbledonning yakkalik bahslarida gʻolib chiqqan birinchi ruminiyalikdir.

== Yoshligi ==
Simona Halep 1991-yil 27-sentabrda Ruminiyaning Konstanta shahrida kelib chiqishi [[aromaniylar|aroman]] millatiga mansub Stere va Taniya Halep oilasida tugʻilgan&lt;ref name=&quot;women-in-sport&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Cristina|ism=Melnic|sarlavha=Simona Halep: aromânca de care este mândră România întreagă|url=http://femeidinsport.ro/simona-halep-aromanca-de-care-este-mandra-romania-intreaga/|ish=Femei din sport|sana=17-fevral 2014-yil|kirish sanasi=3-avgust 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140523084832/http://femeidinsport.ro/simona-halep-aromanca-de-care-este-mandra-romania-intreaga/|arxivsana=23-may 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Uning Nikolay ismli akasi bor, u besh yarim yosh katta&lt;ref name=&quot;brother&quot;&gt;{{veb manbasi|muallif=Bocai|ism=Marian|sarlavha=Cumnata Simonei Halep este fata lui Iorghi Nicolae, de la formaţia Kavalla|url=https://www.ziuaconstanta.ro/stiri/monden/luminita-si-nicolae-halep-superbi-cumnata-simonei-halep-este-fata-lui-iorghi-nicolae-de-la-formatia-kavalla-511125.html|ish=Ziua de Constanța|sana=12-sentabr 2014-yil|kirish sanasi=3-avgust 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190803042615/https://www.ziuaconstanta.ro/stiri/monden/luminita-si-nicolae-halep-superbi-cumnata-simonei-halep-este-fata-lui-iorghi-nicolae-de-la-formatia-kavalla-511125.html|arxivsana=3-avgust 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Xalepning otasi AS Săgeata Stejaru uchun quyi divizion futboli oʻynagan va sut mahsulotlari zavodining egasi boʻlgunga qadar [[Zootexniya|zootexnik]] boʻlib ishlagan&lt;ref name=&quot;Getting2Know&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.sonyericssonwtatour.com/page/GettingToKnow/Read/0,,12781~2041605,00.html|sarlavha=Getting to Know... Simona Halep|ish=WTA Tennis|kirish sanasi=5-may 2010-yil|sana=2-may 2010-yil|arxivsana=28-avgust 2010-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100828130909/http://www.sonyericssonwtatour.com/page/GettingToKnow/Read/0,,12781~2041605,00.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;banks&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://adevarul.ro/locale/constanta/constanta-parintii-simonei-halep-imprumuta-banci-faca-performanta-1_50ad21df7c42d5a6638f4840/index.html|sarlavha=Părinţii Simonei Halep se împrumută la bănci pentru ca ea să facă performanţă|ish=[[Adevărul]]|sana=8-mart 2010-yil|til=ro|kirish sanasi=4-noyabr 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131110004827/http://adevarul.ro/locale/constanta/constanta-parintii-simonei-halep-imprumuta-banci-faca-performanta-1_50ad21df7c42d5a6638f4840/index.html|arxivsana=10-noyabr 2013-yil}}&lt;/ref&gt;. Halep toʻrt yoshga toʻlganda, u akasining mashgʻulotlaridan birida qatnashib, tennis oʻynashni boshladi. Garchi akasi bir necha yildan soʻng sport bilan shugʻullanishni toʻxtatgan boʻlsa-da, Halep olti yoshga toʻlgunga qadar mahalliy murabbiy Ioan Stan bilan haftada ikki marta shugʻullana boshladi va shu vaqtdan boshlab u har kuni mashq qildi. U tennisga eʼtibor qaratgan boʻlsa-da, ulgʻaygan chogʻida futbol va [[gandbol]] bilan ham shugʻullangan&lt;ref name=&quot;women-in-sport&quot; /&gt; Konstantada ulgʻayganidan soʻng, u muntazam ravishda plyajlarda va [[Qora dengiz]]da mashq qildi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://tennishead.net/were-just-like-a-little-family-simona-halep-gives-an-insiders-view-on-the-secret-to-her-success/|sarlavha=&quot;We're just like a little family&quot; Simona Halep insiders view on her success|ish=Tennishead.net|sana=27-noyabr 2019-yil|kirish sanasi=27-fevral 2022-yil}}&lt;/ref&gt;. Oʻsmirlik davrida unga Konstantadagi etakchi tennis klubi egasi Korneliu Idu qisman homiylik qilgan&lt;ref name=&quot;independent&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Newman |first=Paul |title=Simona Halep enjoys rapid rise up the rankings |work=Independent |url=https://www.independent.co.uk/sport/tennis/simona-halep-enjoys-rapid-rise-up-the-rankings-9449381.html |url-status=live |access-date=3-avgust 2019-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713175755/https://www.independent.co.uk/sport/tennis/simona-halep-enjoys-rapid-rise-up-the-rankings-9449381.html |archive-date=13-iyul 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Halep oʻn olti yoshga toʻlganda, u [[Buxarest|Buxarestda]] mashq qilish uchun oilasidan uzoqlashdi&lt;ref name=&quot;new-yorker&quot; /&gt;

== Tennisdagi faoliyati ==
[[Fayl:Simona_Halep_as_Roland_Garros_Junior_Championships_2008_cropped.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Simona_Halep_as_Roland_Garros_Junior_Championships_2008_cropped.jpg/170px-Simona_Halep_as_Roland_Garros_Junior_Championships_2008_cropped.jpg|alt=Halep posing with the French Open trophy|thumb| Halep 2008-yilda Fransiya Ochiq chempionatining kubogi bilan|left]]
Halep sobiq dunyoning 1-raqamli oʻsmir tennischisi. U 2005-yilda 13 yoshida ITF Junior Circuit musobaqasida oʻynay boshladi va oʻzining ikkinchi martaba tadbirida Ruminiyada boʻlib oʻtgan 4-sinf Mamaia-Sen Junior ITF turnirida ikkinchi oʻrinni egalladi. Keyingi yili Halep oʻzi ishtirok etgan toʻrtta ITF yakkalik musobaqalarida, jumladan, oʻrta darajadagi 3-darajaga qayta tasniflangan Mamayya-Sen turnirida gʻolib chiqdi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Simona Halep|url=https://www.itftennis.com/juniors/players/player/profile.aspx?playerid=100081089|ish=ITF World Tennis Tour|kirish sanasi=27-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170621014136/http://www.itftennis.com/juniors/players/player/profile.aspx?playerid=100081089|arxivsana=21-iyun 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. U oʻsha yili [[Irina-Camelia Begu]] va Andreea Mitu bilan birga Junior Fed Cup musobaqasida Ruminiyani himoya qildi. Jamoa toʻqqizinchi oʻrinni egalladi&lt;ref name=&quot;itf-junior-profile&quot; /&gt; Halep 2007-yilda yuqori darajadagi tadbirlarga koʻtarildi va aprel oyida Umagdagi Perin Memorialida birinchi unvonini qoʻlga kiritdi. U, shuningdek, oʻsha yili „Katta dubulgʻa“ turnirida debyut qildi va Fransiya ochiq chempionati, Wimbledon va AQSh ochiq chempionatida uchinchi bosqichda magʻlub boʻldi.
Halep 2008-yilda oʻzining „Katta Dubulgʻa“ turniridagi natijasini yaxshiladi. Oʻsha yili u faqat toʻrtta tadbirda qatnashdi. Avstraliyada u Nottinghillda Arantxa Rusgani magʻlub qildi va keyin Avstraliya ochiq chempionatining yarim finalida avstraliyalik Jessika Murga yutqazdi. Professional turnirlarga eʼtibor qaratgandan soʻng, Halep may oyida oʻsmirlar davrasiga qaytdi va Trofeo Bonfiglio musobaqasida oʻzining birinchi A daraja unvonini qoʻlga kiritdi.&lt;ref name=&quot;itf-junior-profile&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Simona Halep|url=https://www.itftennis.com/juniors/players/player/profile.aspx?playerid=100081089|ish=ITF World Tennis Tour|kirish sanasi=27-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170621014136/http://www.itftennis.com/juniors/players/player/profile.aspx?playerid=100081089|arxivsana=21-iyun 2017-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin u oʻzining kichik karerasini Fransiya Ochiq chempionatida oʻzining yagona „Katta Dubulgʻa“ chempionligini qoʻlga kiritib, yakunladi. Toʻqqizinchi raqam ostida u finalga chiqish yoʻlida beshinchi raqamli Mur va ikkinchi raqam ostidagi Rusni magʻlubiyatga uchratdi. Halep finalda hamyurti Elena Bogdanni uchta setda magʻlub etib, Mariana Simionesku 1974-yilda Fransiya ochiq chempionatida gʻalaba qozonganidan keyin oʻsmirlar oʻrtasida „Katta dubulgʻa“ chempionligini qoʻlga kiritgan ikkinchi ruminiyalik qiz boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=10 ani de la victoria junioarei Simona Halep la Roland Garros. Cum arată Elena Bogdan, învinsa din finală|url=https://www.libertatea.ro/sport/10-ani-de-la-victoria-junioarei-simona-halep-la-roland-garros-2194030|ish=Libertatia|sana=8-iyun 2018-yil|kirish sanasi=27-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190727095853/https://www.libertatea.ro/sport/10-ani-de-la-victoria-junioarei-simona-halep-la-roland-garros-2194030|arxivsana=27-iyul 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Bu unvon bilan u dunyoning eng yuqori oʻrindagi oʻsmir tennischisiga aylandi.

== Professional faoliyati ==

=== 2006-10-yillar: Top 100 debyuti ===
Halep 2006-yilda professional tennischi boʻldi va oʻzining professional karerasini 2006 va 2007-yillarda Ruminiyada boʻlib oʻtgan 10 ming dollarlik ITF Womenʼs Circuit musobaqalarida past daraja oʻynab boshladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Simona Halep|url=http://www.tennis.com/player/687/simona-halep/|ish=Tennis.com|kirish sanasi=4-avgust 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190517165536/http://www.tennis.com/player/687/simona-halep/|arxivsana=17-may 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. U 2007-yil may oyida Buxarestda ketma-ket haftalarda oʻzining birinchi ikkita ITF yakkalik va juftlik chempionligini qoʻlga kiritdi. Kelgusi yili uchinchi marta ushbu muvaffaqiyatga erishganidan soʻng, Halep 2008-yil iyun oyida Shvetsiyada oʻzining birinchi 25 ming dollarlik yakkalik chempionligini qoʻlga kiritdi. U 2009-yilda Makarskada 50 ming dollarlik finalga yetib, oʻzining kichik karerasini tugatgandan soʻng yuqori darajadagi tadbirlarni oʻynay boshladi. Xalep, shuningdek, oʻsha yili ikki marta WTA musobaqalarida qatnashishga urinib koʻrdi va ikkinchi saralash bosqichida [[2009 Ochiq GDF Suez|Open GDF Suez]] va Fransiya Ochiq chempionatida magʻlub boʻldi. Mavsum oxirida u [[Angelique Kerber|Angelique Kerberni]] oʻzining birinchi yuztalik gʻalabasi uchun magʻlub etdi va shuningdek, WTA reytingining eng yaxshi 200 taligida debyut qilish uchun Minskdagi 50 ming dollarlik tadbirning yarim finaliga chiqdi&lt;ref name=&quot;itf-profile&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Simona Halep|url=https://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100081089|ish=ITF World Tennis Tour|kirish sanasi=27-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180425215438/http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100081089|arxivsana=25-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Simona Halep Rankings History|url=https://www.wtatennis.com/players/314320/simona-halep/rankings-history|ish=WTA Tennis|kirish sanasi=27-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190803174544/https://www.wtatennis.com/players/player/314320/title/Simona-halep#ranking|arxivsana=3-avgust 2019-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== 2011-12-yillar ===
[[Fayl:Flickr_-_Carine06_-_Simona_Halep.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Flickr_-_Carine06_-_Simona_Halep.jpg/220px-Flickr_-_Carine06_-_Simona_Halep.jpg|alt=Halep hitting a forehand|thumb| Halep 2011-yilda Wimbledonda|left]]
Halep 2011-yilda deyarli faqat WTA Tour musobaqalarida ishtirok etdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Simona Halep Matches|url=https://www.wtatennis.com/players/314320/simona-halep/matches|ish=WTA Tennis|kirish sanasi=27-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190803174544/https://www.wtatennis.com/players/player/314320/title/Simona-halep#matches|arxivsana=3-avgust 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. U Avstraliya Ochiq chempionatidagi „Katta Dubulgʻa“dagi ilk karerasida gʻalaba qozonib, Anne Kremer va 23-raqamli tennischi Alisa Kleybanovani magʻlub etib, uchinchi bosqichga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Trollope|ism=Matt|sarlavha=Kleybanova bundled out by Halep|url=http://www.australianopen.com/en_AU/news/match_reports/2011-01-20/201101201295494055038.html|ish=Australian Open|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111130223158/http://www.australianopen.com/en_AU/news/match_reports/2011-01-20/201101201295494055038.html|kirish sanasi=3-avgust 2019-yil|sana=20-yanvar 2011-yil|arxivsana=30-noyabr 2011-yil}}&lt;/ref&gt;. Qumli kort mavsumida Halep oʻtgan yilgi Marokash ochiq chempionatida ikkinchi oʻrinni himoya qildi, yana finalda bu safar Alberta Briantiga yutqazdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Brianti beats Halep, wins Grand Prix SAR|url=http://www.tennis.com/pro-game/2011/04/brianti-beats-halep-wins-grand-prix-sar/29007/|ish=Tennis.com|kirish sanasi=3-avgust 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190803063411/http://www.tennis.com/pro-game/2011/04/brianti-beats-halep-wins-grand-prix-sar/29007/|arxivsana=3-avgust 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Shunga qaramay, u boshqa qumli kort turnirlarida kurash olib bordi, faqat 2011-yilgi Fransiya Ochiq chempionatining birinchi bosqichida kelgan yana bitta gʻalabani qayd etdi&lt;ref name=&quot;wta-matches&quot; /&gt; U Wimbledon da ikkinchi bosqichga chiqdi va ettinchi raqamli tennischi va amaldagi chempion [[Serena Williams|Serena Williamsga]] uch setda magʻlub boʻldi.&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Clarey |first=Christopher |title=Away From Main Stages, a Victorious Serena Williams Sees Inequality |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2011/06/24/sports/tennis/2011-wimbledon-serena-williams-beats-halep-in-3-sets.html |url-status=live |access-date=3-avgust 2019-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803063411/https://www.nytimes.com/2011/06/24/sports/tennis/2011-wimbledon-serena-williams-beats-halep-in-3-sets.html |archive-date=3-avgust 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. 2012-yilgi Olimpiada oʻyinlarida u ayollar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida birinchi bosqichda va ayollar juftligida Sorana Cirstea bilan birinchi bosqichda magʻlub boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Olympedia – 2012 Olympic Singles, Women|url=https://www.olympedia.org/results/324000|kirish sanasi=2022-06-02|ish=www.olympedia.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Olympedia – 2012 Olympic Doubles, Women|url=https://www.olympedia.org/results/324180|kirish sanasi=2022-06-02|ish=www.olympedia.org}}&lt;/ref&gt;. AQSh ochiq seriyasi davomida Halep Rojers kubogiga yoʻllanma oldi va birinchi bosqichda 15-raqamli tennischi [[Svetlana Kuznetsova|Svetlana Kuznetsovaga]] qarshi oʻzining birinchi top-20 gʻalabasini qayd etdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Voskoboeva, Halep post upsets at Rogers Cup|url=https://www.cp24.com/voskoboeva-halep-post-upsets-at-rogers-cup-1.680825|ish=CP24|sana=9-avgust 2011-yil|kirish sanasi=3-avgust 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190803063413/https://www.cp24.com/voskoboeva-halep-post-upsets-at-rogers-cup-1.680825|arxivsana=3-avgust 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. AQSh Ochiq chempionatida Halep Rojers Kubogida toʻpigʻi choʻzilishi bilan oʻynaganiga qaramay, birinchi oʻyinda 6- [[Li Na|oʻrindagi Li Na]] ustidan oʻzining birinchi top 10 gʻalabasini qayd etdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.usopen.org/en_US/news/match_reports/2011-08-30/201108301314743610157.html|sarlavha=Halep stuns French Open champ Li|ism=Clair|muallif=Maciel|ish=US Open|sana=30-avgust 2011-yil|kirish sanasi=31-avgust 2011-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110913201220/http://www.usopen.org/en_US/news/match_reports/2011-08-30/201108301314743610157.html|arxivsana=13-sentabr 2011-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyingi bosqichda [[Karla Suarez Navarro|Karla Suares Navarroga]] yutqazganiga qaramay&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Rothenberg|ism=Ben|sarlavha=Glory Fades Quickly for First Round Upsets|url=https://straightsets.blogs.nytimes.com/2011/09/01/glory-fades-quickly-for-first-round-upsets/|ish=The New York Times|sana=September 2011|kirish sanasi=27-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191001040327/https://straightsets.blogs.nytimes.com/2011/09/01/glory-fades-quickly-for-first-round-upsets/|arxivsana=1-oktabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt; bu natija Xalepni ilk bor kuchli 50talikka kiritdi. U yilni dunyoda 47-oʻrinda yakunladi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Simona Halep Rankings History|url=https://www.wtatennis.com/players/314320/simona-halep/rankings-history|ish=WTA Tennis|kirish sanasi=27-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190803174544/https://www.wtatennis.com/players/player/314320/title/Simona-halep#ranking|arxivsana=3-avgust 2019-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== 2014-yil: Fransiya Ochiq chempionati finali ===
[[Fayl:Halep_and_Vinci_with_trophies_at_2014_Bucharest_Open_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Halep_and_Vinci_with_trophies_at_2014_Bucharest_Open_%28cropped%29.jpg/220px-Halep_and_Vinci_with_trophies_at_2014_Bucharest_Open_%28cropped%29.jpg|thumb| Halep (chapda) 2014 va 2016-yillarda Bucharesda gʻoliblik kubogi bilan]]
Halep 2014-yilda „Katta Dubulgʻa“ turniridagi natijalarini sezilarli darajada yaxshilagan. U Avstraliya Ochiq chempionatida birinchi „Katta dubulgʻa“ chorak finaliga 8-raqamli tennischi Jelena Yankovich ustidan gʻalaba qozondi va u yerda 20-raqamli tennischi [[Dominika Cibulková|Dominika Cibulkovadan]] magʻlub boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=http://www.wtatennis.com/news/article/3629253/title/haleps-first-grand-slam-quarterfinal|sarlavha=Halep's first Grand Slam quarterfinal|ish=WTA Tennis|kirish sanasi=20-yanvar 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140122191228/http://www.wtatennis.com/news/article/3629253/title/haleps-first-grand-slam-quarterfinal|arxivsana=22-yanvar 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. Bu natija bilan Halep WTA reytingining kuchli 10 taligida debyut qildi&lt;ref name=&quot;top-10-debut&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Simona Halep: The Pursuit Of Pleasure|url=https://www.wtatennis.com/news/simona-halep-pursuit-pleasure|ish=WTA Tennis|kirish sanasi=28-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190513200111/https://www.wtatennis.com/news/simona-halep-pursuit-pleasure|arxivsana=13-may 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyingi oyda Halep Qatar Ochiq chempionatida oʻzining birinchi Premier 5 unvonini qoʻlga kiritdi va soʻnggi uch turda uchta eng yaxshi 10 ta raqibni, shu jumladan finalda 9-oʻrinni egallagan [[Angelique Kerber|Angelique Kerberni]] magʻlub etdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Angelique Kerber suffers shock defeat in Qatar Open|url=https://www.theguardian.com/sport/2016/feb/23/angelique-kerber-shock-defeat-qatar-open|ish=The Guardian|sana=23-fevral 2016-yil|kirish sanasi=3-avgust 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190803055750/https://www.theguardian.com/sport/2016/feb/23/angelique-kerber-shock-defeat-qatar-open|arxivsana=3-avgust 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Indian Wells Open turnirida yarim finaldan soʻng u dunyoda 5-oʻringa koʻtarilib, WTA reytingi tarixidagi eng yuqori oʻrinni egallagan ruminiyalik boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Halep to rise to world No. 5|url=https://www.wtatennis.com/news/halep-rise-world-no5|ish=WTA Tennis|kirish sanasi=28-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190728020909/https://www.wtatennis.com/news/halep-rise-world-no5|arxivsana=28-iyul 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Qumli kort mavsumida Halep oʻz faoliyatidagi eng katta ikkita finalga chiqdi. U Premier Mandatory Madrid Open va France Open [[Mariya Sharapova|turnirlarida Mariya Sharapovadan]] keyin ikkinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |date=11-may 2014-yil |title=Maria Sharapova beats Simona Halep to claim Madrid Open title |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2014-05-12/sharapova-beats-halep-for-madrid-open-title/5445500?section=sport |url-status=live |access-date=28-iyul 2019-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128034759/http://www.abc.net.au/news/2014-05-12/sharapova-beats-halep-for-madrid-open-title/5445500?section=sport |archive-date=28-yanvar 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-french-open-2014&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |last=Clarey |first=Christopher |title=At French Open, Simona Halep Carries the Hopes of Romania |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/06/06/sports/tennis/at-french-open-simona-halep-shoulders-large-hopes-for-romania.html?hpw&amp;rref=sports&amp;_r=0 |url-status=live |access-date=28-iyul 2019-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20141112072852/http://www.nytimes.com/2014/06/06/sports/tennis/at-french-open-simona-halep-shoulders-large-hopes-for-romania.html?hpw&amp;rref=sports&amp;_r=0 |archive-date=12-noyabr 2014-yil}}&lt;/ref&gt;. U Fransiya Ochiq chempionati finalidan oldin hech qanday setni boy bermagan va oʻzining birinchi „Katta dubulgʻa“ finaliga chiqqan birinchi ayol boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|muallif=Maggo|ism=Ashish|sarlavha=French Open, Women's Singles Final, Highlights: Maria Sharapova Survives Simona Halep to Win Fifth Grand Slam Title|url=https://sports.ndtv.com/tennis/french-open-women-s-singles-final-live-blog-maria-sharapova-wins-first-set-6-4-vs-simona-halep-1517443|ish=NDTV|kirish sanasi=28-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190728020912/https://sports.ndtv.com/tennis/french-open-women-s-singles-final-live-blog-maria-sharapova-wins-first-set-6-4-vs-simona-halep-1517443|arxivsana=28-iyul 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Ikkala final ham uchta setdan iborat boʻlib, Fransiya Ochiq chempionati finali uch soatdan ortiq davom etdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Maria Sharapova wins French Open|url=https://www.espn.com/tennis/french14/story/_/id/11047200/2014-french-open-maria-sharapova-outlasts-simona-halep-wins-french-open|ish=ESPN|sana=7-iyun 2014-yil|kirish sanasi=28-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190728020912/https://www.espn.com/tennis/french14/story/_/id/11047200/2014-french-open-maria-sharapova-outlasts-simona-halep-wins-french-open|arxivsana=28-iyul 2019-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== 2019-yil: Wimbledon chempioni ===
[[Fayl:Simona-Halep-Romanian-Tennis-Star_01.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Simona-Halep-Romanian-Tennis-Star_01.jpg/220px-Simona-Halep-Romanian-Tennis-Star_01.jpg|left|thumb| Halep Wimbledon kubogi bilan]]
Halep 2019-yilgi mavsum boshida bel jarohatidan oʻz vaqtida tuzalib ketdi. U [[Sidney]] xalqaro turniridagi birinchi oʻyinida ikkinchi oʻrinni egallagan [[Ashleigh Barty|Ashleigh Bartyga]] yutqazdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Ashleigh Barty stuns world number one Simona Halep at Sydney International|url=https://www.abc.net.au/news/2019-01-09/ashleigh-barty-stuns-simona-halep-at-sydney-international/10703238|ish=ABC|sana=9-yanvar 2019-yil|kirish sanasi=29-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190116084310/https://www.abc.net.au/news/2019-01-09/ashleigh-barty-stuns-simona-halep-at-sydney-international/10703238|arxivsana=16-yanvar 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. U Avstraliya Ochiq chempionatida qiyin durangga erishdi va toʻrtinchi raundda „Katta dubulgʻa“ turkumiga kiruvchi oldingi ikkita musobaqada ikkinchi oʻrinni egallagan Serena Uilyamsga yutqazdi. Bu natija bilan u 1-oʻrinni ham boy berdi. Halep oʻzining navbatdagi musobaqasi Qatar Openda [[Elise Mertens|Elise Mertensga]] yutqazdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/tennis/47266803|sarlavha=Qatar Open: Elise Mertens beats Simona Halep to win her biggest tour title|sana=16-fevral 2019-yil|kirish sanasi=16-fevral 2019-yil|ish=BBC|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190217092529/https://www.bbc.com/sport/tennis/47266803|arxivsana=17-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. U Miami Openʼda yana bir qattiq yarim finalga chiqdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/tennis/47742454|sarlavha=Miami Open: Halep misses chance to go to world number one in loss to Pliskova|sana=29-mart 2019-yil|kirish sanasi=29-mart 2019-yil|ish=BBC|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190329092208/https://www.bbc.com/sport/tennis/47742454|arxivsana=29-mart 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Xalepning loydagi eng yaxshi natijasi Madrid Ochiq chempionatining navbatdagi finali boʻlib, u yerda Kiki Bertensga yutqazib qoʻydi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/tennis/48240205|sarlavha=Madrid Open: Simona Halep misses out on number one ranking with final loss to Kiki Bertens|sana=11-may 2019-yil|kirish sanasi=11-may 2019-yil|ish=BBC|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190513222952/https://www.bbc.com/sport/tennis/48240205|arxivsana=13-may 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Uch yil ichida birinchi marta u Fransiya Ochiq chempionatida finalga chiqa olmadi va chorak finalda [[Amanda Anisimova|Amanda Anisimovaga]] yutqazdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/tennis/48542550|sarlavha=French Open 2019: Simona Halep loses to unseeded teenager Amanda Anisimova|sana=6-iyun 2019-yil|kirish sanasi=6-iyun 2019-yil|ish=BBC|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190606170010/https://www.bbc.com/sport/tennis/48542550|arxivsana=6-iyun 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Natijada Halep reytingda 8-oʻringa tushib ketdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Simona Halep Rankings History|url=https://www.wtatennis.com/players/314320/simona-halep/rankings-history|ish=WTA Tennis|kirish sanasi=27-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190803174544/https://www.wtatennis.com/players/player/314320/title/Simona-halep#ranking|arxivsana=3-avgust 2019-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Milliy vakillik ==

=== Fed kubogi ===
[[Fayl:Simona_Halep_-_FedCup_April_2014_by_Ioan_Bacivarov_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Simona_Halep_-_FedCup_April_2014_by_Ioan_Bacivarov_%28cropped%29.jpg/250px-Simona_Halep_-_FedCup_April_2014_by_Ioan_Bacivarov_%28cropped%29.jpg|alt=Halep most of the way through her serving motion|right|thumb| Halep Serbiyaga qarshi 2014-Fed Kubogida Ruminiyani himoya qilmoqda]]
Halep Ruminiya Fed Kubogi jamoasi uchun debyutini 2010-yilda uchinchi darajali Yevropa/Afrika zonasi I guruhida boʻlganida qilgan. Ular keyingi bosqichga chiqish imkoniyatiga ega boʻlishlari uchun oʻzlarining davra tizimidagi uchta uchrashuvda ham gʻalaba qozonishlari kerak edi. 2010-yildan 2012-yilgacha ular uchta durangdan faqat ikkitasida gʻalaba qozonishdi,&lt;ref name=&quot;2010-fed-cup&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=2010 Fed Cup Group I Europe / Africa|url=https://www.fedcup.com/en/draws-results/group-i/europe-africa/2010.aspx|ish=Fed Cup|kirish sanasi=29-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190729042351/https://www.fedcup.com/en/draws-results/group-i/europe-africa/2010.aspx|arxivsana=29-iyul 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=2011 Fed Cup Group I Europe / Africa|url=https://www.fedcup.com/en/draws-results/group-i/europe-africa/2011.aspx|ish=Fed Cup|kirish sanasi=29-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190729042349/https://www.fedcup.com/en/draws-results/group-i/europe-africa/2011.aspx|arxivsana=29-iyul 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2012-fed-cup&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=2012 Fed Cup Group I Europe / Africa|url=https://www.fedcup.com/en/draws-results/group-i/europe-africa/2012.aspx|ish=Fed Cup|kirish sanasi=29-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190729042349/https://www.fedcup.com/en/draws-results/group-i/europe-africa/2012.aspx|arxivsana=29-iyul 2019-yil}}&lt;/ref&gt; va 2013-yilda faqat bitta durang gʻalaba qozonishdi&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=2013 Fed Cup Group I Europe / Africa|url=https://www.fedcup.com/en/draws-results/group-i/europe-africa/2013.aspx|ish=Fed Cup|kirish sanasi=29-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190729042350/https://www.fedcup.com/en/draws-results/group-i/europe-africa/2013.aspx|arxivsana=29-iyul 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Halep ushbu guruhda boʻlganida 2010, 2012 va 2014-yillarda jamoada oʻynagan. U 2010 va 2012-yillarda oʻtkazgan uchta yakkalik bahslarida gʻalaba qozongan, biroq hal qiluvchi juftlik bahslarida Ruminiyaga magʻlub boʻlgan. Halep 2010-yilda Shveytsariyaga qarshi oʻyinda [[Raluca Olaru|Raluka Olaru]] bilan, 2012-yilda esa Polshaga qarshi oʻyinda [[Irina-Camelia Begu|Irina-Kameliya Begu]] bilan hamkorlik qilgan edi&lt;ref name=&quot;2010-fed-cup&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2012-fed-cup&quot; /&gt; 2014-yilda Ruminiya Vengriya, [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] va Latviyadan iborat guruhni ortda qoldirdi. Ular Xalepning birinchi Fed Kubogida Vengriyaga qarshi [[Timea Babos|Tímea Babosga]] yutqazganiga qaramay gʻalaba qozonishdi&lt;ref name=&quot;2014-fed-cup&quot;&gt;{{veb manbasi|sarlavha=2014 Fed Cup Group I Europe / Africa|url=https://www.fedcup.com/en/draws-results/group-i/europe-africa/2014.aspx|ish=Fed Cup|kirish sanasi=29-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190729043243/https://www.fedcup.com/en/draws-results/group-i/europe-africa/2014.aspx|arxivsana=29-iyul 2019-yil}}&lt;/ref&gt;. Keyin ular Ukrainaga qarshi pley-offda gʻalaba qozonishdi, Halep va [[Sorana Cirstea]] ikkita yakkalik bahslarida gʻalaba qozonib, Jahon II guruhining pley-off bosqichiga chiqishdi&lt;ref name=&quot;2014-fed-cup&quot; /&gt; Pley-off bosqichida Ruminiya Serbiyani 4:1 hisobida magʻlub etib, 2015-yilda Jahon II guruhiga yoʻl oldi. Halep va Sirstea ikkitadan yakkalik bahslarida oʻynadi, Halep esa [[Ana Ivanovich|Ana Ivanovichga]] qarshi magʻlubiyatga uchradi.&lt;ref&gt;{{veb manbasi|sarlavha=Romania eyes top tier after victory over Serbia|url=https://www.fedcup.com/en/news/176621.aspx|ish=Fed Cup|kirish sanasi=29-iyul 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190729043241/https://www.fedcup.com/en/news/176621.aspx|arxivsana=29-iyul 2019-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Turnir
! style=&quot;width:35px;&quot; | 2011-yil
! width=&quot;35&quot; | 2012-yil
! width=&quot;35&quot; | 2013-yil
! width=&quot;35&quot; | 2014-yil
! width=&quot;35&quot; | 2015-yil
! 2016-20
! 2021-yil
! 2022
! SR
! W-L
! Gʻalaba %
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Avstraliya ochiq chempionati]]
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| A
| A
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| 0 / 6
| 0-6
| 0 %
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Fransiya ochiq chempionati]]
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 2R
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| A
| A
| A
| A
| A
| 0 / 3
| 1-2
| 33 %
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Wimbledon chempionati|Wimbledon]]
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| A
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| A
| A
|
| 0 / 4
| 0-4
| 0 %
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Amerika ochiq chempionati|Amerika Ochiq chempionati]]
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 2R
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| style=&quot;background:#afeeee;&quot; | 1R
| A
| A
| A
| A
|
| 0 / 3
| 1-3
| 25 %
|- style=&quot;font-weight:bold; background:#efefef;&quot;
| style=&quot;text-align:left&quot; | Gʻalaba — magʻlubiyat
| 1-4
| 1-3
| 0-4
| 0-1
| 0-1
| 0-0
| 0-1
| 0-1
| 0 / 16
| 2-15
| 12 %
|}

=== Katta dubulgʻa turniri finali ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!Natija
! Yil
! Turnir
! Maydon
! Raqib
! class=&quot;unsortable&quot; | Hisob
|- style=&quot;background:#ebc2af;&quot;
| style=&quot;background:#ffa07a;&quot; | Magʻlubiyat
| 2014
| [[Fransiya ochiq chempionati]]
| Qumli
|{{Flagicon|RUS}} [[Mariya Sharapova]]
| 4-6, 7-6 &lt;sup&gt;(7-5)&lt;/sup&gt;, 4-6
|- style=&quot;background:#ebc2af;&quot;
| style=&quot;background:#ffa07a;&quot; | Magʻlubiyat
| 2017
| [[Fransiya ochiq chempionati]]
| Qumli
|{{Flagicon|LAT}} [[Jelena Ostapenko|Jeena Ostapenko]]
| 6-4, 4-6, 3-6
|- style=&quot;background:#ffc;&quot;
| style=&quot;background:#ffa07a;&quot; | Magʻlubiyat
| 2018
| [[Avstraliya ochiq chempionati]]
| Qattiq
|{{Flagicon|DEN}} [[Karolin Voznyacki]]
| 6-7 &lt;sup&gt;(2-7)&lt;/sup&gt;, 6-3, 4-6
|- style=&quot;background:#ebc2af;&quot;
| style=&quot;background:#98fb98;&quot; | Gʻalaba
| 2018
| [[Fransiya ochiq chempionati]]
| Qumli
|{{Flagicon|USA}}[[Sloane Stephens|Sloan Stivens]]
| 3-6, 6-4, 6-1
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| style=&quot;background:#98fb98;&quot; | Gʻalaba
| 2019
| [[Wimbledon chempionati|Wimbledon]]
| Oʻt
|{{Flagicon|USA}}[[Serena Williams]]
| 6-2, 6-2
|}

=== WTA chempionati finallari ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!Natija
! Yil
! Turnir
! Maydon
! Raqib
! class=&quot;unsortable&quot; | Hisob
|- style=&quot;background:#ff9;&quot;
| style=&quot;background:#ffa07a;&quot; | Magʻlubiyat
| 2014
| WTA finali, Singapur
| Qattiq (i)
|{{Flagicon|USA}} [[Serena Williams]]
| 3-6, 0-6
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:1991-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Tennischi ayollar]]</text>
      <sha1>sav9tyij22vzdutbxfni7b82fvl7wqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coline Devillard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783885</id>
    <revision>
      <id>6121895</id>
      <parentid>5497151</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17090" sha1="cm1ovij6tu9lbmlc9lzi1hgaazo9wpp" xml:space="preserve">{{Gimnastikachi
| ism = Coline Devillard
| tasvir = Coline Devillard (FRA) Glasgow 2018.jpg
| toʻliqism = 
| tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|2000|10|09|df=y}}
| tavallud_joyi = [[Saint-Vallier, Drôme|Saint Vallier]], [[Fransiya]]
| vafot_sana = 
| vafot_joyi = 
| boʻyi = 148&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url= https://www.sportmag.fr/coline-devillard-les-jeux-la-competition-ultime/|title= Coline Devillard : « Les Jeux, la compétition ultime »|website=Sportmag|date=8 April 2021}}&lt;/ref&gt;
| daraja = Katta xalqaro elita
| klub = Digoin dunyoviy uyushmasi
| kollejjamoasi = 
| boshmurabiy = 
| assistentmurabbiy = 
| xoreograf = 
| musiqa = 
| epononimmahorat = 
}}
'''Coline Devillard''' (2000-yil 9-oktyabrda tugʻilgan) — [[fransuz]] [[badiiy gimnastika]]chisi. Devilyard tayanch sakrash bo‘yicha 2017-yilgi [[Yevropa]] chempioni va 2019-yilgi Yevropa kumush medali sovrindori. U sakrash boʻyicha Yevropa chempionligini qoʻlga kiritgan birinchi fransuz ayol gimnastikachisi edi. U 2018-yilgi Yevropa chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritgan fransuz jamoasining bir qismi edi, bu Fransiyaning Yevropadagi eng yaxshi jamoasi boʻlgan.

== Shaxsiy hayoti ==
Coline Devillard 2000-yil 9-oktyabrda [[Fransiya]]ning Drom shahridagi [[Saint-Vallier (Drôme)|Sen-]]Vallier shahrida tug‘ilgan. Uning sevimli mashgʻulotlariga xarid qilish kiradi va u fitnes murabbiyi boʻlishni orzu qiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Coline Devillar|url=https://www.ffgym.fr/content/Devillard|ish=Fédération française de gymnastique|nashriyot=Fédération française de gymnastique|kirish sanasi=13 May 2019|til=French|qaralgan sana=2022-08-28|arxivsana=2020-09-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200929081009/https://www.ffgym.fr/content/Devillard}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==

=== 2012—2013-yil ===
Devillardning xalqaro debyuti 2012-yilda Elite Gym Massiliada boʻlib oʻtdi, u yerda u oʻz jamoasi bilan oltinchi va koʻpkurashda oʻn beshinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Élite Gym Massilia 2012 Results|ish=Élite Gym Massilia|url=https://www.elite-gym-massilia.fr/resultats-2012|kirish sanasi=13 May 2019|til=French|arxivsana=2019-05-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190514002245/https://www.elite-gym-massilia.fr/resultats-2012}}&lt;/ref&gt;. 2013-yilgi mavsumda u musobaqalarda qatnashmadi.

=== 2014-yil ===
Devillard Fransiya milliy chempionatida qatnashdi va ko‘pkurashda 49,500 ball bilan sakkizinchi o‘rinni egalladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Hopkins|ism=Lauren|sarlavha=2014 French Championships|url=https://thegymter.net/2014/04/06/2014-french-championships/|ish=The Gymternet|kirish sanasi=13 May 2019|sana=6 April 2014}}&lt;/ref&gt;. U Xalqaro Tournoi Combs-la-Ville musobaqasida ishtirok etdi va tayanch va toʻsinda oltin medalni qoʻlga kiritdi va jamoa bilan bronza medalini qoʻlga kiritdi. Bundan tashqari, u koʻpkurashda beshinchi, polda esa toʻrtinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=18 ème Tournoi International de Combs-La-Vill|url=https://gymnasticsresults.com/archive/2014/eu/fra/combs/juniors.pdf|ish=Gymnastics Results|kirish sanasi=13 May 2019|til=French|format=PDF|sana=8 November 2014}}&lt;/ref&gt;.

=== 2015-yil ===
Milliy chempionatda Devillard Kamil Bahldan keyin tayanch sakrashda kumush medalni qoʻlga kiritdi va u oʻsmirlar oʻrtasidagi koʻpkurash finalida oʻn ikkinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Hopkins|ism=Lauren|sarlavha=2015 French Championships Results|url=https://thegymter.net/2015/03/16/2015-french-championships-results/|ish=The Gymternet|kirish sanasi=13 May 2019|sana=16 March 2015}}&lt;/ref&gt;. Devillard fransuz jamoasi bilan FRA-GBR-SUI Junior Friendly musobaqasida oltin medalni qoʻlga kiritdi. Keyin u Flanders International Team Challenge musobaqasida qatnashdi va jamoa bilan toʻrtinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Hopkins|ism=Lauren|sarlavha=2015 Flanders International Team Challenge Results|url=https://thegymter.net/2015/05/30/2015-flanders-international-team-challenge-results/|ish=The Gymternet|kirish sanasi=13 May 2019|sana=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;. U Elite Gym Massiliadagi mavsumini ochiq ko‘pkurashda bronza medali va tayanch sakrashda oltinchi o‘rin bilan yakunladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Hopkins|ism=Lauren|sarlavha=2015 Elite Gym Massilia Results|url=https://thegymter.net/2015/11/20/2015-elite-gym-massilia-results/|ish=The Gymternet|kirish sanasi=13 May 2019|sana=20 November 2015}}&lt;/ref&gt;.

=== 2016-yil ===
Milliy chempionatda Devillard kattalar o‘rtasidagi ko‘pkurashda o‘n ikkinchi o‘rinni egalladi va tayanch sakrashda oltin medalni qo‘lga kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Hopkins|ism=Lauren|sarlavha=2016 French Championships Results|url=https://thegymter.net/2016/06/18/2016-french-championships-results/|ish=The Gymternet|kirish sanasi=13 May 2019|sana=18 June 2016}}&lt;/ref&gt;. Devillard oxir-oqibat Fransiya-2016 Olimpiya terma jamoasiga kiritilmadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Johnson|ism=Rebecca|sarlavha=France and Belgium Announce Olympic Teams|url=https://www.flogymnastics.com/articles/5052626-france-and-belgium-announce-olympic-teams|ish=FloGymnastics|nashriyot=FloSports, Inc|kirish sanasi=13 May 2019|sana=29 June 2016}}&lt;/ref&gt;. Shundan soʻng Devillard French Review musobaqasida qatnashib, tayanib sakrash boʻyicha oltin medalni, muvozanat nurida kumush medalni va koʻpkurashda bronza medalini qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Hopkins|ism=Lauren|sarlavha=2016 French Review Results|url=https://thegymter.net/2016/10/29/2016-french-review-results/|ish=The Gymternet|kirish sanasi=13 May 2019|sana=29 October 2016}}&lt;/ref&gt;. U Élite Gym Massiliadagi birinchi kattalar mavsumini tayanib sakrashda oltin medal va ko‘pkurashda yigirma uchinchi o‘rin bilan yakunladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Top Massilia Vault|url=https://gymnasticsresults.com/results/2016/elite-gym-massilia/documents/top1vt.pdf|ish=Gymnastics Results|nashriyot=Elite Gym Massilia|kirish sanasi=13 May 2019|til=French|format=PDF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Master Massilia Individual AA|url=https://gymnasticsresults.com/results/2016/elite-gym-massilia/documents/masteraa.pdf|ish=Gymnastics Results|nashriyot=Elite Gym Massilia|kirish sanasi=13 May 2019|til=French|format=PDF}}&lt;/ref&gt;.

=== 2017-yil ===
Devillard 2017-yilgi Yevropa chempionatida ishtirok etish uchun tanlab olindi va u tayanch sakrash boʻyicha Yevropa chempionligini qoʻlga kiritgan birinchi fransuz gimnastikachisi boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=5 nations golden on day 1 of event finals|url=http://www.ueg.org/news/5-nations-golden-day-1-event-finals|ish=UEG Gymnastics|nashriyot=European Union of Gymnastics|kirish sanasi=14 May 2019|sana=22 April 2017}}&lt;/ref&gt;. Keyin u [[Parij|Parijdagi]] Jahon kubogida sakrashda oltin medalni qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Hopkins|ism=Lauren|sarlavha=2017 Paris Challenge Cup Results|url=https://thegymter.net/2017/09/16/2017-paris-challenge-cup-results/|ish=The Gymternet|kirish sanasi=14 May 2019|sana=16 September 2017}}&lt;/ref&gt;. Jahon chempionatida Devillard saralash bosqichida oʻzining tayanchlaridan biriga yiqilib, musobaqa finaliga chiqa olmadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Women's Vault Qualification|url=https://gymnasticsresults.com/results/2017/worlds/documents/wag/q1vt.pdf|ish=Gymnastics Results|nashriyot=FIG|kirish sanasi=14 May 2019|format=PDF}}&lt;/ref&gt;.

=== 2018-yil ===
Devillard oʻz mavsumini Dohadagi jahon chempionatida tayanch sakrash boʻyicha bronza medali bilan boshladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Results for FIG World Cup 2018, DOHA 2018 (QAT)|url=https://database.fig-gymnastics.com/public/results/display/14997?csrfToken=16e38e90c5d48922349d19f0ecef4135061f704e-1557792693782-3d48bcd8b93b3c7f9ba8760c&amp;backUrl=&amp;idAgeCategory=4&amp;idCategory=66&amp;idFederation=57721|ish=Fédération Internationale de Gymnastique|nashriyot=Fédération Internationale de Gymnastique|kirish sanasi=14 May 2019|qaralgan sana=2022-08-28|arxivsana=2021-05-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210509120312/https://database.fig-gymnastics.com/public/results/display/14997?csrfToken=16e38e90c5d48922349d19f0ecef4135061f704e-1557792693782-3d48bcd8b93b3c7f9ba8760c&amp;backUrl=&amp;idAgeCategory=4&amp;idCategory=66&amp;idFederation=57721}}&lt;/ref&gt;. Milliy chempionatda u ko‘pkurashda oltinchi o‘rinni egalladi va ikkala tayanchda yiqilganiga qaramay, kumush medalni qo‘lga kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Hopkins|ism=Lauren|sarlavha=2018 French Championships Results|url=https://thegymter.net/2018/05/20/2018-french-championships-results/|ish=The Gymternet|kirish sanasi=14 May 2019|sana=20 May 2018}}&lt;/ref&gt;. Sainte Gym Cup musobaqasida Devillard jamoa bilan va tayanchda oltin medallarni qoʻlga kiritdi va polda bronza medalini qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Hopkins|ism=Lauren|sarlavha=2018 Sainté Gym Cup Results|url=https://thegymter.net/2018/07/11/2018-sainte-gym-cup-results/|ish=The Gymternet|kirish sanasi=14 May 2019|sana=11 July 2018}}&lt;/ref&gt;. Devillard 2018-yilgi Yevropa chempionatida Juliette Bossu, Marine Boyer, Lorette Charpy va Melanie de Jesus dos Santos bilan raqobatlashish uchun tanlangan va jamoa kumush medalni qo‘lga kiritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Women's Team Final Results|url=https://gymnasticsresults.com/results/2018/euros/documents/wag/senteams.pdf|ish=Gymnastics Results|nashriyot=UEG|kirish sanasi=14 May 2019|format=PDF|sana=4 August 2018}}&lt;/ref&gt;. Shaxsiy hisobda Devillard tayanch sakrashda oltinchi o‘rinni egalladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Women's Vault Final Results|url=https://gymnasticsresults.com/results/2018/euros/documents/wag/senaf1vt.pdf|ish=Gymnastics Results|nashriyot=UEG|kirish sanasi=14 May 2019|format=PDf|sana=5 August 2018}}&lt;/ref&gt;. Devillard to‘pig‘idan olgan jarohati tufayli jahon chempionatiga bora olmadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Coline Devillard and Eythora Thorsdottir will miss Worlds because of Injuries|url=http://eng.gymnovosti.com/coline-devillard-and-eythora-thorsdottir-will-miss-worlds-because-of-injuries/|ish=Gymnovosti|kirish sanasi=13 May 2019|sana=27 September 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== 2019-yil ===
Devillard oʻz mavsumini Bokudagi Jahon kubogida boshladi va u tayanchda toʻrtinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Results by Apparatus|url=https://gymnasticsresults.com/results/2019/baku-world-cup/documents/finalday1.pdf|ish=Gymnastics Results|nashriyot=FIG|kirish sanasi=14 May 2019|format=PDF|sana=16 March 2019}}&lt;/ref&gt;. Devillard 2019-yilgi [[Doʻha|Doha]] Jahon Kubogida tayanch sakrash boʻyicha bronza medalini qoʻlga kiritib, polda sakkizinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Chinese gymnasts claim three titles at Doha World Cup|url=https://live.fig-gymnastics.com/news_display.php?idevent=13335&amp;idnews=2414&amp;keyword=|ish=Fédération Internationale de Gymnastique|nashriyot=Fédération Internationale de Gymnastique|kirish sanasi=13 May 2019|sana=25 March 2019|qaralgan sana=2022-08-28|arxivsana=2022-08-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220828064324/https://live.fig-gymnastics.com/news_display.php?idevent=13335&amp;idnews=2414&amp;keyword=}}&lt;/ref&gt;. 2019-yilgi Yevropa chempionatida Devillard [[Maria Paseka|Mariya]] Pasekadan keyin tayanch sakrashda kumush medalni qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Euro de gymnastique : Coline Devillard médaille d'argent au saut|url=https://sport.francetvinfo.fr/gymnastique/euro-de-gymnastique-coline-devillard-medaille-dargent-au-saut|ish=France TVSport|kirish sanasi=13 May 2019|til=French|sana=13 April 2019|qaralgan sana=2022-08-28|arxivsana=2019-05-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190514002244/https://sport.francetvinfo.fr/gymnastique/euro-de-gymnastique-coline-devillard-medaille-dargent-au-saut}}&lt;/ref&gt;. Musobaqadan so‘ng Devillard „Men bu medalni orzu qilardim, nimadir qila olishimni bilardim. Men ikkala kassada ham muvaffaqiyatga erishdim. Har doim yaxshiroq qilish mumkin edi, lekin men qaytib keldim va medalni takrorladim. . . [Pasekaning] boshlangʻich qiymati mega yuqori boʻlganini va menikidan oʻndan ikki baravar koʻp ekanligini hisobga olsak, u avtomatik ravishda favorit boʻldi. Va u oʻz ishini qildi. Ammo men keyingi yil qiyinchilik qiymatimni oshirmoqchiman va kim gʻalaba qozonishini koʻramiz“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Coline Devillard: We'll see who will win next year|url=https://eng.gymnovosti.com/coline-devillard-well-see-who-will-win-next-year/|ish=Gymnovosti|kirish sanasi=13 May 2019|sana=16 April 2019}}&lt;/ref&gt;.

3-sentyabr kuni Devillard 2019-yilda [[Germaniya]]ning [[Stuttgart|Shtutgart]] shahrida boʻlib oʻtadigan jahon chempionatida Lorette Charpi, Marin Boyer, Melanie de Xesus dos Santos va Aline Friss bilan birga ishtirok etish uchun jamoaga kiritildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.ffgym.fr/Actualite/2019_-_09_-_g_a_mg_a_f_-_championnats_du_monde_2019__la_composition_de_lequipe_de_france_devoilee|sarlavha=GAM/GAF - Championnats Du Monde 2019 : La Composition De L'équipe De France Dévoilée|til=FR|sana=September 3, 2019|ish=Fédération Française Gym}}&lt;/ref&gt;. Keyinroq to‘pig‘idan olgan jarohati tufayli u o‘yinni tark etishga majbur bo‘ldi&lt;ref&gt;{{Cite tweet|user=ffgymnastique|date=September 16, 2019|title=@colinedevillard forfait pour les championnats du monde}}&lt;/ref&gt;.

=== 2020-yil ===
Devillard fevral oyida Melburndagi Jahon Kubogida ishtirok etdi va u yerda sakrashda kumush medalni qoʻlga kiritdi va Jeyd Keridan ortda qoldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://usagym.org/pages/post.html?PostID=25245|sarlavha=Carey, Nedoroscik win gold at 2020 World Cup in Melbourne|ish=[[USA Gymnastics]]|sana=February 22, 2020|qaralgan sana=2022-08-28|arxivsana=2021-06-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210630091446/https://usagym.org/pages/post.html?PostID=25245}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik u Bokudagi Jahon kubogida qatnashdi; saralash bosqichida u Teja Belakdan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi va shuning uchun musobaqa finaliga yoʻllanma oldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://thegymter.net/2020/03/13/2020-baku-world-cup-results/|sarlavha=2020 Baku World Cup Results|ish=The Gymternet|sana=March 13, 2020}}&lt;/ref&gt;. Ammo [[Ozarbayjonda COVID-19 pandemiyasi|2020-yilda Ozarbayjonda avj olgan koronavirus]] sabab musobaqa finallari bekor qilindi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.gymnastics.sport/site/news/displaynews.php?idNews=2836|sarlavha=Finals of Baku World Cup cancelled|ish=[[International Gymnastics Federation]]|sana=March 13, 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%;&quot;
! align=&quot;center&quot; |Yil
! align=&quot;center&quot; |Turnir
! style=&quot;width:30px;&quot; |Jamoaviy
! style=&quot;width:30px;&quot; |AA
! style=&quot;width:30px;&quot; |VT
! style=&quot;width:30px;&quot; |UB
! style=&quot;width:30px;&quot; |BB
! style=&quot;width:30px;&quot; |FX
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Yoshlar bahsi
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |'''2012'''
| align=&quot;left&quot; |Élite Gym Massilia
|6
|15
|
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''2014'''
| align=&quot;left&quot; |National Championships
|
|8
|
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |International Tournoi Combs-la-Ville
|{{Bronza3}}
|5
|{{Oltin1}}
|
|{{Oltin1}}
|4
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2015'''
| align=&quot;left&quot; |National Championships
|
|12
|{{Kumush2}}
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |FRA-GBR-SUI Junior Friendly
|{{Oltin1}}
|
|
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |Flanders International Team Challenge
|4
|
|
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |Élite Gym Massilia
|
|{{Bronza3}}
|6
|
|
|
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Kattalar bahsi
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2016'''
| align=&quot;left&quot; |National Championships
|
|12
|{{Oltin1}}
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |French Review
|
|{{Bronza3}}
|{{Oltin1}}
|
|{{Kumush2}}
|
|-
| align=&quot;left&quot; |Élite Gym Massilia
|
|23
|{{Oltin1}}
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2017'''
|- bgcolor=&quot;#f5f6ce&quot;
| align=&quot;left&quot; |European Championships
|
|
|{{Oltin1}}
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |Paris World Cup
|
|
|{{Oltin1}}
|
|
|
|- bgcolor=&quot;#ccccff&quot;
| align=&quot;left&quot; |World Championships
|
|
|''15''
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2018'''
| align=&quot;left&quot; |Doha World Cup
|
|
|{{Bronza3}}
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |National Championships
|
|6
|{{Kumush2}}
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |Sainté Gym Cup
|{{Oltin1}}
|
|{{Oltin1}}
|
|
|{{Bronza3}}
|- bgcolor=&quot;#f5f6ce&quot;
| align=&quot;left&quot; |European Championships
|{{Kumush2}}
|
|6
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2019'''
| align=&quot;left&quot; |Baku World Cup
|
|
|4
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |Doha World Cup
|
|
|{{Bronza3}}
|
|
|8
|- bgcolor=&quot;#f5f6ce&quot;
| align=&quot;left&quot; |European Championships
|
|
|{{Kumush2}}
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''2020'''
| align=&quot;left&quot; |Melbourne World Cup
|
|
|{{Kumush2}}
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |Baku World Cup
|
|
|
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2021'''
| align=&quot;left&quot; |Varna Challenge Cup
|
|
|{{Oltin1}}
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |National Championships
|
|12
|{{Oltin1}}
|
|{{Kumush2}}
|
|-
| align=&quot;left&quot; |Doha World Cup
|
|
|{{Kumush2}}
|
|
|
|- bgcolor=&quot;#ccccff&quot;
| align=&quot;left&quot; |World Championships
|
|
|{{Abbr|R2|Devillard finished tenth in qualifications and was the Second Reserve for the final}}
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |'''2022'''
| align=&quot;left&quot; |City of Jesolo Trophy
|6
|
|{{Oltin1}}
|
|
|
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Devillard, Coline}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:2000-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Gimnastikachi ayollar]]</text>
      <sha1>cm1ovij6tu9lbmlc9lzi1hgaazo9wpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785764</id>
    <revision>
      <id>6121468</id>
      <parentid>6121401</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 1/2 final */</comment>
      <origin>6121468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9862" sha1="h17qcma5lc2xa3qoqqgabq03wyftvu0" xml:space="preserve">{{Infobox Futbol turniri mavsumi
|title                      = 2015-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi
|year                       = 
|other_titles               =
|image                      = PFL_logotip.png
|image_size                 = 250px
|country                    = Oʻzbekiston
|dates                      = 2015-yil [[Fevral]] 
|num_teams                  = 16
|venue                      =
|cities=
|champions                  = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] 
|count                      =
|runner-up                  = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al Mubarak]]
|matches                    = 31
|goals                      = 91
|attendance                 =
|top_goal_scorer            =
|player                     =
|prevseason                 = [[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2014]]
|nextseason                 = [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2019]]
}}
'''2015-yilgi [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] kubogi''' — Turnirda 16 ta klub ishtirok etgan. Oʻyinlar guruh bosqichi va pley-off tizimi boʻyicha oʻtkazilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6046 |sarlavha=Кубок ПФЛ-2015: «Алмалык», «Шуртан», «Согдиана» и «Обод» празднуют успех |sana=08.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6044 |sarlavha=Стартовал Кубок ПФЛ-2015 |sana=07.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6050 |sarlavha=Кубок ПФЛ-2015: первые ничьи |sana=10.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6047 |sarlavha=Результаты 2-го тура Кубка ПФЛ-2015 |sana=09.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6052 |sarlavha=Завершился 2-й тур Кубка ПФЛ-2015 |sana=10.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6053 |sarlavha=Результаты 3-го тура Кубка ПФЛ-2015 |sana=11.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6059 |sarlavha=Финишировал групповой раунд Кубка ПФЛ-2015 |sana=13.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6061 |sarlavha=«Машъал», «Коканд-1912», «Шуртан» - в ½ финала Кубка ПФЛ-2015 |sana=14.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6062 |sarlavha=«Обод» - в полуфинале Кубка ПФЛ-2015 |sana=14.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6066 |sarlavha=«Шуртан» вышел в финал Кубка ПФЛ-2015 |sana=17.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6067 |sarlavha=«Машъал» второй год подряд сыграет в финале Кубка ПФЛ |sana=17.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6076 |sarlavha=Финал Кубка ПФЛ-2015 рассудит Гармашов |sana=19.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6080 |sarlavha=«Шуртан» - обладатель Кубка ПФЛ-2015 |sana=20.02.2015}}&lt;/ref&gt;.

== Guruh bosqichi ==

* Barcha oʻyinlar [[Toshkent]] shahrida boʻlib oʻtgan.

=== A guruhi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! width=&quot;20&quot; |#
! width=&quot;180&quot; |Komanda
! width=&quot;20&quot; |1
! width=&quot;20&quot; |2
! width=&quot;20&quot; |3
! width=&quot;20&quot; |4
! width=&quot;20&quot; |Oʻ
! width=&quot;20&quot; |Gʻ
! width=&quot;20&quot; |D
! width=&quot;20&quot; |M
! width=&quot;20&quot; |UG
! width=&quot;20&quot; |OʻG
!+/-
! width=&quot;20&quot; |O
! width=&quot;175&quot; |Eslatma
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|1
| align=&quot;left&quot; |[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] ([[Toshkent]])
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|0:0
|2:1
|1:0
|3
|2
|1
|0
|3
|1
| +2
|7*
|1/4 Final bosqichi
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|2
| align=&quot;left&quot; |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] ([[Muborak]])
|0:0
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|2:1
|1:0
|3
|2
|1
|0
|3
|1
| +2
|7*
|1/4 Final bosqichi
|-
|3
| align=&quot;left&quot; |[[Paxtakor-2]] ([[Toshkent]])
|1:2
|1:2
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|2:1
|3
|1
|0
|2
|4
|5
| −1
|3
|
|-
|4
| align=&quot;left&quot; |[[UzDongJu (futbol klubi)|Uz-DonJu]] ([[Andijon (shahar)|Andijon]])
|0:1
|0:1
|1:2
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3
|0
|0
|3
|1
|4
| −3
|0
|
|}

* „Bunyodkor“ durang natija bilan „Mash’al“dan ustun kelgan.

=== B guruhi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! width=&quot;20&quot; |#
! width=&quot;180&quot; |Komanda
! width=&quot;20&quot; |1
! width=&quot;20&quot; |2
! width=&quot;20&quot; |3
! width=&quot;20&quot; |4
! width=&quot;20&quot; |Oʻ
! width=&quot;20&quot; |Gʻ
! width=&quot;20&quot; |D
! width=&quot;20&quot; |M
! width=&quot;20&quot; |UG
! width=&quot;20&quot; |OʻG
!+/-
! width=&quot;20&quot; |O
! width=&quot;175&quot; |Eslatma
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|1
| align=&quot;left&quot; |[[NBU-Osiyo (futbol klubi)|NBU-Osiyo]] ([[Toshkent]])
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|1:1
|2:1
|3:1
|3
|2
|1
|0
|6
|3
| +3
|7
|1/4 Final bosqichi
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|2
| align=&quot;left&quot; |[[Qoʻqon 1912]]
|1:1
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|1:1
|3:1
|3
|1
|2
|0
|5
|2
| +3
|5
|1/4 Final bosqichi
|-
|3
| align=&quot;left&quot; |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|1:2
|1:1
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|1:0
|3
|1
|1
|1
|3
|3
|0
|4
|
|-
|4
| align=&quot;left&quot; |[[Lokomotiv BFK]]
|1:3
|1:3
|0:1
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3
|0
|0
|3
|2
|7
| −5
|0
|
|}

=== C guruhi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! width=&quot;20&quot; |#
! width=&quot;180&quot; |Komanda
! width=&quot;20&quot; |1
! width=&quot;20&quot; |2
! width=&quot;20&quot; |3
! width=&quot;20&quot; |4
! width=&quot;20&quot; |Oʻ
! width=&quot;20&quot; |Gʻ
! width=&quot;20&quot; |D
! width=&quot;20&quot; |M
! width=&quot;20&quot; |UG
! width=&quot;20&quot; |OʻG
!+/-
! width=&quot;20&quot; |O
! width=&quot;175&quot; |Eslatma
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|1
| align=&quot;left&quot; |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] ([[Gʻuzor]])
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3:2
|3:3
|1:0
|3
|2
|1
|0
|7
|5
| +2
|7
|1/4 Final bosqichi
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|2
| align=&quot;left&quot; |[[Obod (futbol klubi)|Obod]] ([[Toshkent]])
|2:3
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|1:0
|3:1
|3
|2
|0
|1
|6
|4
| +2
|6
|1/4 Final bosqichi
|-
|3
| align=&quot;left&quot; |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] ([[Namangan]])
|3:3
|0:1
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|1:0
|3
|1
|1
|1
|4
|4
|0
|4
|
|-
|4
| align=&quot;left&quot; |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] ([[Toshkent]])
|0:1
|1:3
|0:1
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3
|0
|0
|3
|1
|5
| −4
|0
|
|}

=== D guruhi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! width=&quot;20&quot; |#
! width=&quot;180&quot; |Komanda
! width=&quot;20&quot; |1
! width=&quot;20&quot; |2
! width=&quot;20&quot; |3
! width=&quot;20&quot; |4
! width=&quot;20&quot; |Oʻ
! width=&quot;20&quot; |Gʻ
! width=&quot;20&quot; |D
! width=&quot;20&quot; |M
! width=&quot;20&quot; |UG
! width=&quot;20&quot; |OʻG
!+/-
! width=&quot;20&quot; |O
! width=&quot;175&quot; |Eslatma
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|1
| align=&quot;left&quot; |[[Bunyodkor-2]] ([[Toshkent]])
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|4:1
|3:4
|4:1
|3
|2
|0
|1
|11
|6
| +5
|6
|1/4 Final bosqichi
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|2
| align=&quot;left&quot; |[[Olmaliq (futbol klubi)|Olmaliq]]
|1:4
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|4:0
|3:1
|3
|2
|0
|1
|8
|5
| +3
|6
|1/4 Final bosqichi
|-
|3
| align=&quot;left&quot; |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] ([[Jizzax (shahar)|Jizzax]])
|4:3
|0:4
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3:0
|3
|2
|0
|1
|7
|7
|0
|6
|
|-
|4
| align=&quot;left&quot; |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] ([[Toshkent]])
|1:4
|1:3
|0:3
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3
|0
|0
|3
|3
|10
| −7
|0
|
|}

== 1/4 final ==
{{football box|date=Toshkent 2015-yil 14-fevral|team1=[[NBU-Osiyo (futbol klubi)|NBU Osiyo]]|score=0–2|report=|team2=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al Mubarak]]|goals1=|goals2=|stadium=|attendance=|referee=|penaltyscore=|penalties1=|penalties2=}}
----{{football box|date=Toshkent 2015-yil 14-fevral|team1=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]|score=1-1|aet=yes|report=|team2=[[Qoʻqon 1912|Qoʻqon 1912]]|goals1=|goals2=|stadium=|attendance=|referee=|penaltyscore=0-3|penalties1=|penalties2=}}
----{{football box|date=Toshkent 2015-yil 14-fevral|team1=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]|score=4–0|report=|team2=[[Olmaliq (futbol klubi)|Olmaliq]]|goals1=|goals2=|stadium=|attendance=|referee=|penaltyscore=|penalties1=|penalties2=}}
----{{football box|date=Toshkent 2015-yil 14-fevral|team1=[[Bunyodkor-2|Bunyodkor-2]]|score=0-1|report=|team2=[[Obod (futbol klubi)|Obod]]|goals1=|goals2=|stadium=|attendance=|referee=|penaltyscore=|penalties1=|penalties2=}}

== Yarim final ==

{{Football box
|round           = 
|date            = {{start date|2015|2|17}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|score = 2–1
|report = https://test.pfl.uz/uzb/m/news/view/6071
|team2 = [[Qoʻqon 1912|Qoʻqon 1912]]
|goals1 = * [[Viktor Karpenko|Karpenko]] {{goal|90+4}}
|goals2 = 
|penaltyscore =
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = 
|location = Toshkent
|attendance = 153 
|referee = Igor Garmashov
}}
----
{{Football box
|round           = 
|date            = {{start date|2015|2|17}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al Mubarak]]
|score = 2–1
|report = https://test.pfl.uz/uzb/m/news/view/6071
|team2 = [[Obod (futbol klubi)|Obod]]
|goals1 = * [[Vladislav Ivanov|Ivanov]] {{goal|53}}
* [[Zafar Toʻrayev|Toʻrayev]] {{goal|64}}
|goals2 = * [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|82}}
|penaltyscore =
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = 
|location = Toshkent
|attendance = 153 
|referee = R. Toshmuhammedov
}}

== Final ==
{{football box|date=Toshkent 2015-yil 20-fevral|team1=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]|score=2-2|report=|team2=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al Mubarak]]|goals1=|goals2=|stadium=|attendance=|referee=|penaltyscore=4-2|penalties1=|penalties2=}}

== Yana qarang ==

* [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston kubogi finali]]
* [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}

[[Turkum:Oʻzbekiston PFL kubogi]]</text>
      <sha1>h17qcma5lc2xa3qoqqgabq03wyftvu0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121475</id>
      <parentid>6121468</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Final */</comment>
      <origin>6121475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10223" sha1="1pjvohshl9w13902uc7g6hccvrd0h77" xml:space="preserve">{{Infobox Futbol turniri mavsumi
|title                      = 2015-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi
|year                       = 
|other_titles               =
|image                      = PFL_logotip.png
|image_size                 = 250px
|country                    = Oʻzbekiston
|dates                      = 2015-yil [[Fevral]] 
|num_teams                  = 16
|venue                      =
|cities=
|champions                  = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] 
|count                      =
|runner-up                  = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al Mubarak]]
|matches                    = 31
|goals                      = 91
|attendance                 =
|top_goal_scorer            =
|player                     =
|prevseason                 = [[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2014]]
|nextseason                 = [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2019]]
}}
'''2015-yilgi [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] kubogi''' — Turnirda 16 ta klub ishtirok etgan. Oʻyinlar guruh bosqichi va pley-off tizimi boʻyicha oʻtkazilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6046 |sarlavha=Кубок ПФЛ-2015: «Алмалык», «Шуртан», «Согдиана» и «Обод» празднуют успех |sana=08.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6044 |sarlavha=Стартовал Кубок ПФЛ-2015 |sana=07.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6050 |sarlavha=Кубок ПФЛ-2015: первые ничьи |sana=10.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6047 |sarlavha=Результаты 2-го тура Кубка ПФЛ-2015 |sana=09.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6052 |sarlavha=Завершился 2-й тур Кубка ПФЛ-2015 |sana=10.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6053 |sarlavha=Результаты 3-го тура Кубка ПФЛ-2015 |sana=11.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6059 |sarlavha=Финишировал групповой раунд Кубка ПФЛ-2015 |sana=13.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6061 |sarlavha=«Машъал», «Коканд-1912», «Шуртан» - в ½ финала Кубка ПФЛ-2015 |sana=14.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6062 |sarlavha=«Обод» - в полуфинале Кубка ПФЛ-2015 |sana=14.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6066 |sarlavha=«Шуртан» вышел в финал Кубка ПФЛ-2015 |sana=17.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6067 |sarlavha=«Машъал» второй год подряд сыграет в финале Кубка ПФЛ |sana=17.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6076 |sarlavha=Финал Кубка ПФЛ-2015 рассудит Гармашов |sana=19.02.2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/6080 |sarlavha=«Шуртан» - обладатель Кубка ПФЛ-2015 |sana=20.02.2015}}&lt;/ref&gt;.

== Guruh bosqichi ==

* Barcha oʻyinlar [[Toshkent]] shahrida boʻlib oʻtgan.

=== A guruhi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! width=&quot;20&quot; |#
! width=&quot;180&quot; |Komanda
! width=&quot;20&quot; |1
! width=&quot;20&quot; |2
! width=&quot;20&quot; |3
! width=&quot;20&quot; |4
! width=&quot;20&quot; |Oʻ
! width=&quot;20&quot; |Gʻ
! width=&quot;20&quot; |D
! width=&quot;20&quot; |M
! width=&quot;20&quot; |UG
! width=&quot;20&quot; |OʻG
!+/-
! width=&quot;20&quot; |O
! width=&quot;175&quot; |Eslatma
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|1
| align=&quot;left&quot; |[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] ([[Toshkent]])
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|0:0
|2:1
|1:0
|3
|2
|1
|0
|3
|1
| +2
|7*
|1/4 Final bosqichi
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|2
| align=&quot;left&quot; |[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]] ([[Muborak]])
|0:0
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|2:1
|1:0
|3
|2
|1
|0
|3
|1
| +2
|7*
|1/4 Final bosqichi
|-
|3
| align=&quot;left&quot; |[[Paxtakor-2]] ([[Toshkent]])
|1:2
|1:2
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|2:1
|3
|1
|0
|2
|4
|5
| −1
|3
|
|-
|4
| align=&quot;left&quot; |[[UzDongJu (futbol klubi)|Uz-DonJu]] ([[Andijon (shahar)|Andijon]])
|0:1
|0:1
|1:2
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3
|0
|0
|3
|1
|4
| −3
|0
|
|}

* „Bunyodkor“ durang natija bilan „Mash’al“dan ustun kelgan.

=== B guruhi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! width=&quot;20&quot; |#
! width=&quot;180&quot; |Komanda
! width=&quot;20&quot; |1
! width=&quot;20&quot; |2
! width=&quot;20&quot; |3
! width=&quot;20&quot; |4
! width=&quot;20&quot; |Oʻ
! width=&quot;20&quot; |Gʻ
! width=&quot;20&quot; |D
! width=&quot;20&quot; |M
! width=&quot;20&quot; |UG
! width=&quot;20&quot; |OʻG
!+/-
! width=&quot;20&quot; |O
! width=&quot;175&quot; |Eslatma
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|1
| align=&quot;left&quot; |[[NBU-Osiyo (futbol klubi)|NBU-Osiyo]] ([[Toshkent]])
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|1:1
|2:1
|3:1
|3
|2
|1
|0
|6
|3
| +3
|7
|1/4 Final bosqichi
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|2
| align=&quot;left&quot; |[[Qoʻqon 1912]]
|1:1
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|1:1
|3:1
|3
|1
|2
|0
|5
|2
| +3
|5
|1/4 Final bosqichi
|-
|3
| align=&quot;left&quot; |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|1:2
|1:1
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|1:0
|3
|1
|1
|1
|3
|3
|0
|4
|
|-
|4
| align=&quot;left&quot; |[[Lokomotiv BFK]]
|1:3
|1:3
|0:1
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3
|0
|0
|3
|2
|7
| −5
|0
|
|}

=== C guruhi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! width=&quot;20&quot; |#
! width=&quot;180&quot; |Komanda
! width=&quot;20&quot; |1
! width=&quot;20&quot; |2
! width=&quot;20&quot; |3
! width=&quot;20&quot; |4
! width=&quot;20&quot; |Oʻ
! width=&quot;20&quot; |Gʻ
! width=&quot;20&quot; |D
! width=&quot;20&quot; |M
! width=&quot;20&quot; |UG
! width=&quot;20&quot; |OʻG
!+/-
! width=&quot;20&quot; |O
! width=&quot;175&quot; |Eslatma
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|1
| align=&quot;left&quot; |[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]] ([[Gʻuzor]])
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3:2
|3:3
|1:0
|3
|2
|1
|0
|7
|5
| +2
|7
|1/4 Final bosqichi
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|2
| align=&quot;left&quot; |[[Obod (futbol klubi)|Obod]] ([[Toshkent]])
|2:3
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|1:0
|3:1
|3
|2
|0
|1
|6
|4
| +2
|6
|1/4 Final bosqichi
|-
|3
| align=&quot;left&quot; |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] ([[Namangan]])
|3:3
|0:1
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|1:0
|3
|1
|1
|1
|4
|4
|0
|4
|
|-
|4
| align=&quot;left&quot; |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] ([[Toshkent]])
|0:1
|1:3
|0:1
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3
|0
|0
|3
|1
|5
| −4
|0
|
|}

=== D guruhi ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! width=&quot;20&quot; |#
! width=&quot;180&quot; |Komanda
! width=&quot;20&quot; |1
! width=&quot;20&quot; |2
! width=&quot;20&quot; |3
! width=&quot;20&quot; |4
! width=&quot;20&quot; |Oʻ
! width=&quot;20&quot; |Gʻ
! width=&quot;20&quot; |D
! width=&quot;20&quot; |M
! width=&quot;20&quot; |UG
! width=&quot;20&quot; |OʻG
!+/-
! width=&quot;20&quot; |O
! width=&quot;175&quot; |Eslatma
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|1
| align=&quot;left&quot; |[[Bunyodkor-2]] ([[Toshkent]])
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|4:1
|3:4
|4:1
|3
|2
|0
|1
|11
|6
| +5
|6
|1/4 Final bosqichi
|- bgcolor=&quot;#bafbbb&quot;
|2
| align=&quot;left&quot; |[[Olmaliq (futbol klubi)|Olmaliq]]
|1:4
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|4:0
|3:1
|3
|2
|0
|1
|8
|5
| +3
|6
|1/4 Final bosqichi
|-
|3
| align=&quot;left&quot; |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] ([[Jizzax (shahar)|Jizzax]])
|4:3
|0:4
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3:0
|3
|2
|0
|1
|7
|7
|0
|6
|
|-
|4
| align=&quot;left&quot; |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] ([[Toshkent]])
|1:4
|1:3
|0:3
|&amp;#x2588;&amp;#x2588;&amp;#x2588;
|3
|0
|0
|3
|3
|10
| −7
|0
|
|}

== 1/4 final ==
{{football box|date=Toshkent 2015-yil 14-fevral|team1=[[NBU-Osiyo (futbol klubi)|NBU Osiyo]]|score=0–2|report=|team2=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al Mubarak]]|goals1=|goals2=|stadium=|attendance=|referee=|penaltyscore=|penalties1=|penalties2=}}
----{{football box|date=Toshkent 2015-yil 14-fevral|team1=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]|score=1-1|aet=yes|report=|team2=[[Qoʻqon 1912|Qoʻqon 1912]]|goals1=|goals2=|stadium=|attendance=|referee=|penaltyscore=0-3|penalties1=|penalties2=}}
----{{football box|date=Toshkent 2015-yil 14-fevral|team1=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]|score=4–0|report=|team2=[[Olmaliq (futbol klubi)|Olmaliq]]|goals1=|goals2=|stadium=|attendance=|referee=|penaltyscore=|penalties1=|penalties2=}}
----{{football box|date=Toshkent 2015-yil 14-fevral|team1=[[Bunyodkor-2|Bunyodkor-2]]|score=0-1|report=|team2=[[Obod (futbol klubi)|Obod]]|goals1=|goals2=|stadium=|attendance=|referee=|penaltyscore=|penalties1=|penalties2=}}

== Yarim final ==

{{Football box
|round           = 
|date            = {{start date|2015|2|17}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|score = 2–1
|report = https://test.pfl.uz/uzb/m/news/view/6071
|team2 = [[Qoʻqon 1912|Qoʻqon 1912]]
|goals1 = * [[Viktor Karpenko|Karpenko]] {{goal|90+4}}
|goals2 = 
|penaltyscore =
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = 
|location = Toshkent
|attendance = 153 
|referee = Igor Garmashov
}}
----
{{Football box
|round           = 
|date            = {{start date|2015|2|17}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al Mubarak]]
|score = 2–1
|report = https://test.pfl.uz/uzb/m/news/view/6071
|team2 = [[Obod (futbol klubi)|Obod]]
|goals1 = * [[Vladislav Ivanov|Ivanov]] {{goal|53}}
* [[Zafar Toʻrayev|Toʻrayev]] {{goal|64}}
|goals2 = * [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|82}}
|penaltyscore =
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = 
|location = Toshkent
|attendance = 153 
|referee = R. Toshmuhammedov
}}

== Final ==
&lt;onlyinclude&gt;{{footballbox
|date= 2015-yil 20-fevral
|time= 12:30 [[Oʻzbekistonda vaqt|OʻzV]]
|team1= [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|score= 2–2
|team2= [[Mashʼal (futbol klubi)|Mash’al Mubarak]]
|report= [https://test.pfl.uz/uzb/m/news/view/6081 Hisobot]
|goals1= [[Viktor Karpenko|Karpenko]] {{goal|72|p}}&lt;br&gt;[[Zafar Polvonov|Polvonov]] {{goal|78}}
|goals2= [[Gʻiyosjon Komilov|Komilov]] {{goal|48}}&lt;br&gt;[[Botir Nosirov|Nosirov]] {{goal|90+5}}
|stadium= OʻFF stadioni, [[Toshkent]]
|attendance= 175 
|referee= Igor Garmashov ([[Toshkent]])
|aet      = yes
|penaltyscore = 4–2
}}&lt;/onlyinclude&gt;

== Yana qarang ==

* [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston kubogi finali]]
* [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}

[[Turkum:Oʻzbekiston PFL kubogi]]</text>
      <sha1>1pjvohshl9w13902uc7g6hccvrd0h77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CSKA (Kiyev futbol klubi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>787978</id>
    <revision>
      <id>6121465</id>
      <parentid>5195672</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9460" sha1="5lsmv4vh75drasdvlwtptyfp8jykc4n" xml:space="preserve">{{Futbol klubi
| nomi= CSKA Kyiv
| logotip= CSKA-Kyiv.png
| image_size = 170
| alt      = Club logo
| toʻliq nomi= FC Central Sports Club of the Army Kyiv
| laqabi= &quot;Armymen&quot;, &quot;Cadets&quot; &lt;small&gt;(in Soviet times)&lt;/small&gt;
| asos solingan= 1934 ''(SKA Kyiv)''&lt;br/&gt; 1992 ''(CSKA Kyiv)'' &lt;br/&gt; 1994 ''(CSKA-2 Kyiv)'' &lt;br/&gt; 2001 ''(CSKA Kyiv)'' &lt;br/&gt; 2013 ''(CSKA Kyiv)'' &lt;br/&gt; 2021 ''(CSKA Kyiv)''
| tugatilgan     = 
| stadion         = [[CSK ZSU Stadium]], [[Kyiv]]
| maydon hajmi    = 12,000
| egasi           = [[Armed Forces (sports society)|SK Army]] (1934–1992)&lt;br/&gt;[[Central Sports Club of Armed Forces of Ukraine]] (CSK ZSU) (1992–2001)&lt;br/&gt;unknown (2001–2009)
| prezidenti      = Yuriy Puzhaylo
| murabbiyi       = Ruslan Perizhok
| musobaqasi      = [[Ukrainian Football Amateur Association|Kyiv Amateur Championship]]
| mavsum          = 
| mavqei          = 
 |sayti           =
| pattern_la1 =_whiteborder
| pattern_b1 =
| pattern_ra1 =_whiteborder
| leftarm1 = ff0000
| body1 = ff0000
| rightarm1 = ff0000
| shorts1 = ff0000
| socks1 = ff0000
| pattern_la2 = _borderonwhite
| pattern_b2 = _royalbluesides
| pattern_ra2 = _borderonwhite
| leftarm2 =
| body2 =
| rightarm2 =
| shorts2 =
| socks2 =
| website = https://cska.in.ua/en/
}}
'''CSKA''' (''Armiya markaziy sport klubi'' {{Lang-uk|ЦСКА}}) — [[Kiyev|Kiyevning]] Ukrain [[futbol klubi]] hisoblanadi. Ushbu futbol klubi 1926-yilda tashkil topgan.
[[Fayl:Стадіон ЦСКА Київ.jpg|thumb|212x212px|Kiyevdagi CSKA stadioni]]

== Tarixi ==

=== 1934-1991-yillarda klub ===
Jamoa 1934-yilda Ukrainaning sobiq poytaxti Xarkov shahrida „UVO“ (Ukrainskiy voenniy okrug — Ukraina harbiy okrugi) nomi ostida qayta tashkil etilgan. 1934-yil 24-iyunda Ukraina SSR poytaxti Xarkovdan Kiyevga koʻchirilgan. Hamda „UVO“ armiya jamoasi ham poytaxtga koʻchib oʻtkazilgan. 1960-yilgacha jamoa oʻz nomini koʻp marta oʻzgartirgan: „DO“ (Dom ofitserov — Ofitserlar uyi), „ODO“ (Okrujniy dom ofitserov — ofitserlar tuman uyi), „OSK“ (Okrujnoy sportivnoy klub — tuman sport klubi), „SKVO“ (Sportivnoy klub voyennogo okruga — harbiy okrugning sport klubi). 1960-yildan beri jamoaga „SKA“ (Sportiviy klub armii — Armiya sport klubi) deb nom berilgan. 1972-1976-yillar bundan mustasno hisoblanadi. 1976-yil avgust oyida jamoa „SKA“ (Kiyev) eski nomini qaytargan va bundan buyon Kiyev harbiy okrugi vakili boʻlgan. SSSRda „SKA“ „Qurolli Kuchlarning jismoniy va sport assotsiatsiyasi“ tarkibiga kiritilgan (CSKA, CSK havo kuchlari va CSK dengiz floti bilan birga) va SSSR Qurolli Kuchlari sport qoʻmitasiga boʻysungan.

Jamoa 1947-yildan buyon professional musobaqalarda qatnashib kelmoqda. „CSKA“ futbol boʻyicha Ukraina SSRning besh karra chempioni hisoblanadi (1949, 1951, 1967, 1980, 1983) shuningdek, 1976-yilda Ukraina SSR kubogi sohibi. Ittifoq davrining eng yuqori yutugʻi 1952-yilda futbol boʻyicha SSSR kubogining 1/2 finaliga yetib borishi boʻlgan. Ammo bu bosqichda armiya jamoasi [[Spartak Moskva (futbol klubi)|Moskvaning „Spartak“]] jamoasiga 2:0 hisobida magʻlubiyatga uchragan.

=== 1992-2001-yillarda CSKA ===
1992-yil bahorida „SKA“ oʻyinlarni Ukraina chempionatining birinchi ligasida boshlagan (1992) va keyinchalik ikkinchi ligaga pasaygan. Ushbu mavsum soʻnggida (1992-1993-yillarda) bu jamoa „CSK VSU“ (Ukraina Qurolli Kuchlari Markaziy sport klubi) nomi ostida toʻp surgan va keyinchalik turnirni tark etgan.

1990-yillar boshida klub tarixida yana jamoa ikkita nomda musobaqalarda ishtirok etgan — „Borisfen“ (Borispol) va „Niva“ (Mironovka) nomlari misol boʻla oladi. 1992-1993-yilgi mavsumda „Niva“ uchinchi (oʻtish) ligasida mavsumni boshlagan. 1993-yilda „Niva“ va „Borisfen“ „Niva-Borisfen“ jamoasiga birlashishgan hamda 1994-yilda FC „Boryspil“ deb yangi nom berilgan. Birlashgan jamoa 1992-1993-yilgi mavsumni 4-oʻrinda yakunlashgan.

1993-1994-yilgi mavsumda „Boryspil“ birinchi ligaga yoʻllanmani qoʻlga kiritgan hamda Ikkinchi liganing qayta tashkil etilishi va uning ishtirokchilari sonining oʻzgarishi munosabati bilan Ukraina Qurolli Kuchlari „CSK“ turnir jadvalining oʻrtasidan joy olib, unda oʻynashni davom ettirishgan. „Niva“ (Mironovka) ham ikkinchi ligada alohida jamoa sifatida paydo boʻlgan.

==== CSKA-Borisfen ====
1994-1995-yilgi mavsum oʻrtalarida „Boryspol“ jamoasi negizida Mudofaa vazirligi va tijorat tuzilmalari ishtirokida „CSKA-Borisfen“ (Borispol) klubi tashkil topga hamda u darhol katta ligaga yoʻllanmani qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Chempionat Ukraini 1994/95, pervaya liga — na wildstat. TsSKA-Borisfen |url=http://wildstat.ru/p/2104/ch/UKR_2_1994_1995/stg/all/tour/all/club1/UKR_Borisfen_Borispol |qaralgan sana=2022-09-05 |arxivsana=2018-12-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20181209125515/http://wildstat.ru/p/2104/ch/UKR_2_1994_1995/stg/all/tour/all/club1/UKR_Borisfen_Borispol }}&lt;/ref&gt;. Shu bilan birga, armiya jamoasi 1994-1995-yilgi mavsumda ikkinchi ligaga muvaffaqiyatli oʻtgan. Shu bilan birga qatorda „Niva“ keyingi mavsum oʻrtalarida oʻz nomini „Niva-Kosmos“ga almashtirgan va ikkinchi ligada toʻp surgan.

1995-1996-yilgi mavsum boshida oliy ligada oʻynagan „CSKA-Borisfen“ Kiyevga koʻchib ketgan. Oʻsha mavsumda „CSKA-Borisfen“ tarkibida ikkita legioner mavjud boʻlib, ular zairlik Mfilo Mafumba [[Zair|va]] [[Peru|perulik]] Alfonso Yanez Ramires hisoblangan&lt;ref&gt;
{{Veb manbasi|sana=05.01.2011|url=http://football.ua/ownshirt/teams/117642.html|sarlavha=Метеор летел из Борисполя на Киев (часть 2)|nashriyot=Football.ua|kirish sanasi=26.09.2011|til=ru|arxivurl=https://www.webcitation.org/65jf2kulk?url=http://football.ua/ownshirt/teams/117642.html|arxivsana=2012-02-26}}&lt;/ref&gt;. „CSKA“ va „Niva-Kosmos“ ikkinchi ligada oʻynashgan va keyinchalik „SSKA“ birinchi ligaga koʻtarilgan. „CSKA-Borisfen“ tashkil topganidan keyin, aslida, oʻsha paytda ham „CSKA“ klubning ikkinchi jamoasi boʻlib qolgan.

1996-1997-yilgi mavsumda „CSKA-Borisfen“ klubida ajralish holati roʻy bergan. Armiya oʻzining oliy liga klubiga ega boʻlishni xohlagan hamda jamoaning nomi „CSKA“ deb oʻzgartirilgan. Shuningdek, ikkinchi ligani birinchi boʻlib tark etgan jamoa „CSKA-2“ nomi bilan tanilgan. Klubning „Boryspil“ egalari hech narsasiz qolishgan va jamoa havaskorlar ligasiga tushib ketgan. Xuddi shu mavsumda „Niva-Kosmos“ jamoasi tugatilgan. Undan soʻng, 1997-yilda Borisfen ikkinchi ligaga koʻtarilgan.

=== „Arsenal“ ===
2001-yilning dekabr oyida Kiyev shahar maʼmuriyati va Mudofaa vazirligi klubning birinchi jamoasi negizida tuzilgan „Arsenal“ klubining qoʻshma jamoasini tuzishga qaror qilishgan. Ikkinchi jamoaga (CSKA-2) „CSKA“ nomi berilgan.

=== Hozirgi davrda ===
„CSKA“ jamoasi 2007-2008-yilgi mavsumga kelib birinchi ligada oʻynashda davom etgan. Mavsum oxirida klub 19-oʻrinni egallagan va Ikkinchi ligadan oʻrin olgan. 2009-2010-yilgi mavsum ikkinchi liga chempionatining 4-turidan soʻng „CSKA“ klubi turnirni tark etayotgani maʼlum qilingan&lt;ref name=&quot;dk_pfl-20090521&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://pfl.ua/football_news.php?readmore=3392#Scene_1|sarlavha=Футбольный клуб ЦСКА Киев прекратил участие в соревнованиях сезона 2009—2010 гг.|kirish sanasi=2013-04-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120524183623/http://pfl.ua/football_news.php?readmore=3392#Scene_1|arxivsana=2012-05-24}}&lt;/ref&gt;. Shundan soʻng, „CSKA“ jamoasining oʻtkazgan oʻyinlari natijalari bekor qilingan.

2019-yil may oyida „CSKA“ klubi qayta tashkil etilgan. Jamoaning ustav kapitali shakllantirilgan va to‘ldirilgan. 2019-yil 1-iyun kuni „CSKA“ stadionida bolalar futbol maktabi ochilishi reja qilingan.

=== 2021-yil ===
Jamoa „KSRFF“ (Kiyev-Svyatoshinskiy viloyati futbol federatsiyasi) chempionati va kubogida ishtirok etgan. „KSRFF“ kubogi uchun kurashda jamoa birinchi bosqichda — 1/16 finalda „Niva“ (Buzova) ga magʻlub boʻlgan.

== Oldingi nomlari ==

* 1934: UVO (Xarkov)
* 1934-1945: UDKA
* 1946: „Ofitserlar uyi“
* 1947: ODO
* 1948-1953: „Ofitserlar uyi“
* 1954-1956: ODO
* 1957: OSC
* 1957-1959: SKVO
* 1960-1971: SKA
* 1972: Chernigov jamoasi
* 1972-1976: SC „Chernigov“
* 1976-1992: SKA
* 1992-1993: VS „Oriyana“
* 1993-1994: CSK VSU
* 1994-1995: CSKA
* 1995-1996: CSKA-Borisfen
* 1996-yildan: CSKA


{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Mavsum
! Oʻyin
! Gʻalaba
! Durang
! Magʻlubiyat
! Reyting
! Ochko
! Oʻrni
! Eslatma
|-
| '''1995-1996'''
| 34
| 15
| 11
| 8
| 47-27
| 56
| 4
|
|-
| '''1996-1997'''
| 30
| 9
| 8
| 13
| 33-35
| 35
| 11
|
|-
| '''1997-1998'''
| 30
| 9
| 6
| 15
| 30-35
| 33
| 13
| Kubok egalari kubogiga kirish
|-
| '''1998-1999'''
| 30
| 11
| 10
| 9
| 37-35
| 43
| 7
|
|-
| '''1999-2000'''
| 30
| 9
| 8
| 13
| 31-36
| 35
| 10
|
|-
| '''2000-2001'''
| 26
| oʻn
| 10
| 6
| 30-23
| 40
| 6
| UEFA kubogiga kirish
|-
| '''200-2002'''
| 26
| 6
| 5
| 15
| 18-28
| 23
| 12
|
|-
! Jami
! 206
! 69
! 58
! 79
! 226-219
! 256
|
|
|+
|}

== Eslatmalar ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Ukraina futbol klublari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]]
[[Turkum:1934-yilda tashkil etilgan futbol klublari]]
[[Turkum:2021-yilda tashkil etilgan futbol klublari]]</text>
      <sha1>5lsmv4vh75drasdvlwtptyfp8jykc4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chernogoriya ayollar futbol ligasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795290</id>
    <revision>
      <id>6121643</id>
      <parentid>3771140</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T00:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21716" sha1="6y6fqe0pfrvd7gyqxyiv4ymb7qyz0x4" xml:space="preserve">{{Infobox futbol ligasi|country={{MNE}}|confed=[[UEFA]]|founded=2008-yil (FSCG kubogi sifatida); 2011-yilda (hozirgi koʻrinishda)|divisions=1|teams=5 ta|relegation=|levels=1-darajali|domest_cup=Chernogoriya ayollar kubogi|confed_cup=UEFA Ayollar Chempionlar Ligasi|champions=ŽFK Breznica (7-marta)|most_successful_club=ŽFK Breznica (7 marta)|website=[https://fscg.me/takmicenja/1-zfl/ Federation]|current=2022-yilgi mavsum Chernogoriya ayollar futbol ligasi|name='''Chernogoriya ayollar futbol ligasi'''}}
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
'''Chernogoriya ayollar futbol ligasi''' (qisqartma holda '''1.''' '''ŽFL''' nomi bilan ham tanilgan) — [[Chernogoriya]] ayollar [[Futbol|futbolining]] eng yuqori darajadagi ligasi. Chernogoriya ayollar futbol ligasi Chernogoriya futbol assotsiatsiyasi tomonidan tashkil qilingan.

Chernogoriya ayollar futbol ligasining gʻolib jamoasi UEFA Ayollar Chempionlar Ligasida ishtirok etish huquqiga ega.

Ayollar futboli boʻyicha Chernogoriyadagi birinchi milliy musobaqa 2008-2009-yilgi mavsumda oʻtkazilgan, ammo Chernogoriya ayollar futbol ligasi oʻzining ilk mavsumini 2011-2012-yillarda oʻtkazgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Women's football gains firm footing in Montenegro|url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=mne/news/newsid=1647687.html|nashriyot=UEFA|kirish sanasi=2 May 2012|sana=28 June 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Chernogoriya ayollar futboli tarixi Chernogoriya mustaqilligi referendumi qabul qilinganidan keyingi davrda boshlangan. Birinchi ayollar klubi 2005-yilda tashkil etilgani bilan bir qatorda, ayollar futboli boʻyicha milliy musobaqalar oradan 3 yill oʻtib boshlandi. 2008-yilda Chernogoriya futbol assotsiatsiyasi milliy ayollar terma jamoasini va birinchi ayollar musobaqasi, ''FSCG Trophy'' (FSCG kubogi) deb nomlangan turnirni tashkil etdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=FSCG Trophy&quot; for the ladies will start on Sunday|url=http://fscg.co.me/20090423427/Vijesti-Savez/qtrofej-fscgq-za-dame-startuje-u-nedjelju.html|kirish sanasi=2 May 2012|til=cnr|sana=23 April 2009}}&lt;/ref&gt;. 2008-2009-yilgi birinchi Chernogoriya ayollar futbol ligasi mavsumida FSCG kubogi oʻyinlari 60 daqiqa davom etdi, yetti martagacha zaxiradan maydonga oʻyinchi tushirishga ruxsat berildi. 2011-2012-yilgi mavsumdan boshlab Chernogoriya ayollar futbol ligasi tashkil etildi ('''1.''' '''ŽFL''').

=== FSCG kubogi (2008-2011) ===
FSCG kubogi Chernogoriyadagi ayollar oʻrtasidagi ilk musobaqa boʻlib uch mavsum davom etdi. Aslida 60 daqiqa davom etgan bellashuvlar Chernogoriya ayollar futboli birinchi ligasini tashkil etishga tayyorgarlik edi. FSCG kubogining dastlabki ikki mavsumida(2008-2009, 2009-2010) [[Podgoritsa|Podgoritsadan]] ŽFK Palma jamoasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Montenegro (Women) 2009|url=http://www.rsssf.com/tablesm/monteg-wom09.html|nashriyot=RSSSF|kirish sanasi=2 May 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Montenegro (Women) 2010|url=http://www.rsssf.com/tablesm/monteg-wom2010.html|nashriyot=RSSSF|kirish sanasi=2 May 2012}}&lt;/ref&gt; chempion boʻldi (jamoa 2016-2017-yilgi mavsumdan ŽFK Budućnost Podgorica&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.vijesti.me/sport/od-2017-crnogorska-prva-liga-sa-10-clanova-889608|sarlavha=Od 2017. Crnogorska Prva liga sa 10 članova - Vijesti.me|kirish sanasi=2016-10-25|arxivsana=2018-02-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180212065544/http://www.vijesti.me/sport/od-2017-crnogorska-prva-liga-sa-10-clanova-889608}}&lt;/ref&gt; nomi bilan oʻynaydi). 2010-2011-yilgi mavsumda Niksich sharidan ŽFK Ekonomist jamoasi gʻolib boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Montenegro (Women) 2010/11|url=http://www.rsssf.com/tablesm/monteg-wom2011.html|nashriyot=RSSSF|kirish sanasi=2 May 2012}}&lt;/ref&gt;. FSCG kubogining birinchi mavsumida atigi toʻrtta klub ishtirok etgan boʻlsa, 2010-2011-yilgi mavsumgacha musobaqada oltita jamoa ishtirokchi sifatida ishtirok etdi..

=== Chernogoriya ayollar futbol ligasi (2011-hozirga qadar) ===
Chernogoriya ayollar ligasining dastlabki oʻyinlari (1. ŽFL) 2011-yilning kuzida boshlangan. Chernogoriya ayollar futbol ligasi birinchi mavsumida anʼanaviy futbol qoidalarga ega boʻlgan yangi musobaqada (''90 daqiqalik oʻyinl, 3 marta zahiradan maydonga oʻyinchi tushirish'') Chernogoriyaning barcha uchta mintaqasidan (shimoliy, markaziy va janubiy) ishtirokchilar bor edi. 2011-yildan 2015-yilgacha boʻlgan davrda Chernogoriya ayollar futbol ligasida eng muvaffaqiyatli jamoa ''ŽFK Ekonomist'' edi. Ular ketma-ket toʻrtta chempionlikni qoʻlga kiritishdi, asosan mavsumlarni bironta ham magʻlubiyatsiz yakunladilar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Titula za Ekonomist|url=http://fscg.co.me/201205212388/Vijesti-Takmicenja/titula-za-ekonomist.html|nashriyot=fscg.co.me|kirish sanasi=24 May 2012|til=cnr|sana=21 May 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Ekonomist win 2nd title|url=http://hercegovina.info/vijesti/sport/nogomet/niksicanke-uvjerljivom-pobjedom-u-derbiju-osigurale-naslov-prvaka|nashriyot=hercegovina.info/|kirish sanasi=21 May 2013|til=cnr|sana=13 May 2013}}&lt;/ref&gt;. ŽFK Ekonomist muvaffaqiyatlari 2015-2016-yilgi mavsumda yakunlandi. Bu yilgi mavsumda Chernogoriya ayollar futbol ligasining gʻolibi Plyevlyalik ŽFK Breznica jamoasiboʻldi. Bu ŽFK Breznica jamoasi ustunligi davrining boshlanishi edi. jamoa Chernogoriyadagi COVID-19 pandemiyasi tufayli toʻxtatilgan 2019-2020-yilgi mavsumni ham oʻz ichiga olgan holda ketma-ket oltita chempionlikni qoʻlga kiritishdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://fscg.me/vijesti/7577/saopstenje-izvrsnog-odbora-07072020/|sarlavha=Saopštenje Izvršnog odbora - 07.07.2020.}}&lt;/ref&gt;. 2020-2021-yilgi Chernogoriya ayollar futbol ligasi mavsumi eng qizgʻin chempionlik poygasi bilan esda qoldi: ŽFK Breznitsa jamoasi ŽFK Budućnost jamaosi ustidan bitta gol koʻproq farq evaziga gʻalaba qozondi.

== Chempionlar va eng yaxshi toʻpurarlar roʻyxati ==

=== Chernogoriya ayollar futbol ligasi chempion jamoalari roʻyxati ===

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|-
! Mavsum
! style=&quot;width:120px;&quot;| Turnir nomi
! style=&quot;width:150px;&quot;| Chempion
! style=&quot;width:150px;&quot;| Ikkinchi oʻrin
! style=&quot;width:150px;&quot;| Uchinchi oʻrin
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2008-2009 || style=&quot;text-align:center;&quot; | FSCG Trophy || '''[[ŽFK Budućnost Podgorica|Budućnost Podgorica]]''' || [[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]] || [[ŽFK Pristan|Pristan Bar]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2009-2010 || style=&quot;text-align:center;&quot; | FSCG Trophy || '''[[ŽFK Budućnost Podgorica|Budućnost Podgorica]]''' || [[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]] || [[ŽFK Pristan|Pristan Bar]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2010-2011 || style=&quot;text-align:center;&quot; | FSCG Trophy || '''[[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]]''' || [[ŽFK Sport Uno|Sport Uno Bijelo Polje]] || [[ŽFK Pristan|Pristan Bar]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2011-2012 || style=&quot;text-align:center;&quot; | 1. ŽFL || '''[[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]]''' || [[ŽFK Budućnost Podgorica|Budućnost Podgorica]] || [[ŽFK Pristan|Pristan Bar]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2012-2013 || style=&quot;text-align:center;&quot; | 1. ŽFL || '''[[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]]''' || [[ŽFK Podgorica|Podgorica]] || [[ŽFK Sport Uno|Sport Uno Bijelo Polje]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2013-2014 || style=&quot;text-align:center;&quot; | 1. ŽFL || '''[[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]]''' || [[ŽFK Breznica|Breznica Pljevlja]] || [[ŽFK Podgorica|Podgorica]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2014-2015 || style=&quot;text-align:center;&quot; | 1. ŽFL || '''[[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]]''' || [[ŽFK Breznica|Breznica Pljevlja]] || [[ŽFK Podgorica|Podgorica]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2015-2016 || style=&quot;text-align:center;&quot; | 1. ŽFL || '''[[ŽFK Breznica|Breznica Pljevlja]]''' || [[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]] || [[ŽFK Obilić Herceg Novi|Obilić Herceg Novi]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2016-2017&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://mtk.hu/hirek/bajnok-az-mtk-hungaria-fc|sarlavha=Bajnok az MTK Hungária FC! (GALÉRIA)|nashriyot=mtk.hu|sana=15 May 2017|kirish sanasi=15 May 2017|til=hu|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170823021914/http://mtk.hu/hirek/bajnok-az-mtk-hungaria-fc|arxivsana=23 August 2017}}&lt;/ref&gt;|| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1. ŽFL || '''[[ŽFK Breznica|Breznica Pljevlja]]''' || [[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]] || [[ŽFK Mladost Podgorica|Mladost Podgorica]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2017-2018&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Summary - Nöi NB I - Hungary - Results, fixtures, tables and news - Women Soccerway|url=https://uk.women.soccerway.com/national/hungary/noi-nb-i/20172018/s14527/final-stages/|ish=uk.women.soccerway.com|kirish sanasi=29 October 2019}}&lt;/ref&gt;|| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1. ŽFL || '''[[ŽFK Breznica|Breznica Pljevlja]]''' || [[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]] || [[ŽFK Mladost Podgorica|Mladost Podgorica]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2018-209&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Summary - Nöi NB I - Hungary - Results, fixtures, tables and news - Women Soccerway|url=https://uk.women.soccerway.com/national/hungary/noi-nb-i/20182019/s16245/final-stages/|ish=uk.women.soccerway.com|kirish sanasi=29 October 2019}}&lt;/ref&gt;|| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1. ŽFL || '''[[ŽFK Breznica|Breznica Pljevlja]]''' || [[ŽFK Budućnost Podgorica|Budućnost Podgorica]]||[[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2019-2020&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Summary - Nöi NB I - Hungary - Results, fixtures, tables and news - Women Soccerway|url=https://int.soccerway.com/national/hungary/noi-nb-i/20192020/regular-season/r54496/|ish=uk.women.soccerway.com|kirish sanasi=29 October 2019}}&lt;/ref&gt;|| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1. ŽFL || '''[[ŽFK Breznica|Breznica Pljevlja]]''' || [[ŽFK Budućnost Podgorica|Budućnost Podgorica]]||[[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| 2020-2021 || style=&quot;text-align:center;&quot; | 1. ŽFL || '''[[ŽFK Breznica|Breznica Pljevlja]]''' || [[ŽFK Budućnost Podgorica|Budućnost Podgorica]]||[[ŽFK Ekonomist|Ekonomist Nikšić]]
|}

=== Chempion jamoalar reytingi ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!Reyting
! Klub
! Chempionlik
! Ikkinchi oʻrin
! chempion boʻlgan mavsumlar
|-
|1
| [[ŽFK Breznica|ŽFK Breznica Pljevlja]]
| {{center|'''6'''}}
| {{center|2}}
| 2015-2016, 2016-2017, 2017-2018, 2018-2019, 2019-2020, 2020-2021
|-
|2
| [[ŽFK Ekonomist|ŽFK Ekonomist Nikšić]]
| {{center|'''5'''}}
| {{center|5}}
| 2010-2011, 2011-2012, 2012-2013, 2013-2014, 2014-2015
|-
|3
| [[ŽFK Budućnost Podgorica]]
| {{center|'''2'''}}
| {{center|4}}
| 2008-2009, 2009-2010
|-
|4
| [[ŽFK Sport Uno|ŽFK Sport Uno Bijelo Polje]]
| {{center|-}}
| {{center|1}}
|
|-
|5
| [[ŽFK Podgorica]]
| {{center|-}}
| {{center|1}}
|
|}

=== Eng yaxshi toʻpurarlar roʻyxati (mavsumlar kesimida) ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! Mavsum
! Eng yaxshi toʻpruar(lar)
! Klub
! Gollar soni
|-
| 2015-2016
| {{flagicon|Montenegro}} [[Tamara Bojat]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SRB}} [[Marijana Jankov]]
| ''[[ŽFK Breznica|Breznica]]''
| '''21'''&lt;ref&gt;https://fscg.me/files/documents/1132/Amlanah%20fscg%202015-16_web.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016-2017&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://mtk.hu/hirek/bajnok-az-mtk-hungaria-fc|sarlavha=Bajnok az MTK Hungária FC! (GALÉRIA)|nashriyot=mtk.hu|sana=15 May 2017|kirish sanasi=15 May 2017|til=hu|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170823021914/http://mtk.hu/hirek/bajnok-az-mtk-hungaria-fc|arxivsana=23 August 2017}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Montenegro}} [[Tamara Bojat]]
| ''[[ŽFK Breznica|Breznica]]''
| '''24'''
|-
| 2017-2018&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Summary - Nöi NB I - Hungary - Results, fixtures, tables and news - Women Soccerway|url=https://uk.women.soccerway.com/national/hungary/noi-nb-i/20172018/s14527/final-stages/|ish=uk.women.soccerway.com|kirish sanasi=29 October 2019}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|SRB}} [[Marijana Jankov]]
| ''[[ŽFK Breznica|Breznica]]''
| '''14'''&lt;ref&gt;https://fscg.me/files/documents/1485/Godisnjak_2017-18_FINAL_web.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018-209&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Summary - Nöi NB I - Hungary - Results, fixtures, tables and news - Women Soccerway|url=https://uk.women.soccerway.com/national/hungary/noi-nb-i/20182019/s16245/final-stages/|ish=uk.women.soccerway.com|kirish sanasi=29 October 2019}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|MNE}} [[Anđela Tošković]]
| ''[[ŽFK Budućnost Podgorica|Budućnost]]''
| '''30'''
|-
| 2019-2020&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Summary - Nöi NB I - Hungary - Results, fixtures, tables and news - Women Soccerway|url=https://int.soccerway.com/national/hungary/noi-nb-i/20192020/regular-season/r54496/|ish=uk.women.soccerway.com|kirish sanasi=29 October 2019}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|MNE}} [[Jelena Vujadinović]]
| ''[[ŽFK Breznica|Breznica]]''
| '''35'''
|-
| 2020-2021
| {{flagicon|MNE}} [[Anđela Tošković]]
| ''[[ŽFK Budućnost Podgorica|Budućnost]]''
| '''32'''
|}

== Jamoalar ==

=== Hamma vaqtdagi Chernogoriya ayollar futbol ligasi jamoalari (2008-) ===
Chernogoriya Ayollar Ligasi tashkil etilganidan beri 16 ta turli klublar ishtirok etishdi. Quyida Birinchi ligadagi mavsumlar soni va umumiy oʻyinlar, gʻalabalar, duranglar va magʻlubiyatlar bilan ishtirokchilar roʻyxati keltirilgan.
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
!Jamoa
!Joylashgan shahar
!Oʻtkazgan mavsumlar soni
!Ilk mavsumi
!Soʻnggi mavsumi
!Oʻtkazgan oʻyinlar soni
!Gʻalaba
!Durang
!Magʻlubiyat
!Toʻplagan umumiy
ochkosi
|-
|'''Ekonomist'''
|Nikšić
|{{Center|'''13'''}}
|{{Center|2008-09}}
|{{Center|2020-21}}
|{{Center|163}}
|{{Center|121}}
|{{Center|9}}
|{{Center|33}}
|{{Center|'''372'''}}
|-
|'''Breznica'''
|Pljevlja
|{{Center|'''8'''}}
|{{Center|2013-14}}
|{{Center|2020-21}}
|{{Center|119}}
|{{Center|98}}
|{{Center|11}}
|{{Center|10}}
|{{Center|'''305'''}}
|-
|'''Budućnost'''
|[[Podgoritsa]]
|{{Center|'''8'''}}
|{{Center|2008-09}}
|{{Center|2020-21}}
|{{Center|84}}
|{{Center|68}}
|{{Center|4}}
|{{Center|12}}
|{{Center|'''208'''}}
|-
|'''Podgorica'''
|[[Podgoritsa]]
|{{Center|'''3'''}}
|{{Center|2012-13}}
|{{Center|2014-15}}
|{{Center|42}}
|{{Center|32}}
|{{Center|2}}
|{{Center|20}}
|{{Center|'''98'''}}
|-
|'''Mladost'''
|[[Podgoritsa]]
|{{Center|'''6'''}}
|{{Center|2015-16}}
|{{Center|2020-21}}
|{{Center|87}}
|{{Center|24}}
|{{Center|7}}
|{{Center|46}}
|{{Center|'''79'''}}
|-
|'''Obilić'''
|Herceg Novi
|{{Center|'''4'''}}
|{{Center|2014-15}}
|{{Center|2019-20}}
|{{Center|63}}
|{{Center|24}}
|{{Center|6}}
|{{Center|33}}
|{{Center|'''78'''}}
|-
|'''Pristan'''
|Bar
|{{Center|'''7'''}}
|{{Center|2009-10}}
|{{Center|2015-16}}
|{{Center|67}}
|{{Center|24}}
|{{Center|4}}
|{{Center|39}}
|{{Center|'''76'''}}
|-
|'''Sport Uno'''
|Bijelo Polje
|{{Center|'''5'''}}
|{{Center|2008-09}}
|{{Center|2012-13}}
|{{Center|41}}
|{{Center|17}}
|{{Center|6}}
|{{Center|18}}
|{{Center|'''57'''}}
|-
|'''Cvetex'''
|Berane
|{{Center|'''7'''}}
|{{Center|2013-14}}
|{{Center|2020-21}}
|{{Center|110}}
|{{Center|14}}
|{{Center|8}}
|{{Center|88}}
|{{Center|'''50'''}}
|-
|'''Sjeverna Zvijezda'''
|Bijelo Polje
|{{Center|'''3'''}}
|{{Center|2013-14}}
|{{Center|2015-16}}
|{{Center|30}}
|{{Center|7}}
|{{Center|4}}
|{{Center|19}}
|{{Center|'''25'''}}
|-
|'''Lovćen'''
|Cetinje
|{{Center|'''2'''}}
|{{Center|2015-16}}
|{{Center|2016-17}}
|{{Center|38}}
|{{Center|6}}
|{{Center|2}}
|{{Center|30}}
|{{Center|'''20'''}}
|-
|'''Brskovo'''
|Mojkovac
|{{Center|'''1'''}}
|{{Center|2014-15}}
|{{Center|2014-15}}
|{{Center|14}}
|{{Center|4}}
|{{Center|1}}
|{{Center|9}}
|{{Center|'''13'''}}
|-
|'''Durmitor'''
|Žabljak
|{{Center|'''4'''}}
|{{Center|2008-09}}
|{{Center|2012-13}}
|{{Center|36}}
|{{Center|3}}
|{{Center|4}}
|{{Center|29}}
|{{Center|'''13'''}}
|-
|'''Ulcinj'''
|Ulcinj
|{{Center|'''2'''}}
|{{Center|2012-13}}
|{{Center|2013-14}}
|{{Center|28}}
|{{Center|3}}
|{{Center|3}}
|{{Center|22}}
|{{Center|'''12'''}}
|-
|'''Cetinje'''
|Cetinje
|{{Center|'''1'''}}
|{{Center|2018-19}}
|{{Center|2018-19}}
|{{Center|18}}
|{{Center|3}}
|{{Center|0}}
|{{Center|15}}
|{{Center|'''9'''}}
|-
|'''Berane'''
|Berane
|{{Center|'''2'''}}
|{{Center|2009-10}}
|{{Center|2010-11}}
|{{Center|15}}
|{{Center|2}}
|{{Center|1}}
|{{Center|12}}
|{{Center|'''7'''}}
|-
|'''Ribnica'''
|[[Podgoritsa]]
|{{Center|'''2'''}}
|{{Center|2010-11}}
|{{Center|2011-12}}
|{{Center|15}}
|{{Center|0}}
|{{Center|0}}
|{{Center|15}}
|{{Center|'''0'''}}
|}

== Chernogoriya ayollar futbol ligasi ichki rekordlari ==


''Quyida Chernogoriya ayollar futbol ligasining ichki rekordlari roʻyxati berilgan.''
* Ligadagi eng yirik gʻalaba/magʻlubiyat: ''28-0'', '''Budućnost vs.''' '''Ribnica''', ''29.04.2012'' (mavsum 2011-12)&lt;ref&gt;https://fscg.me/files/documents/1128/Almanah%20fscg%202011%20-%2012_web.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt;; ''27-0'', '''Ekonomist vs.''' '''Cvetex''', ''28.03.2014'' (mavsum 2013-14)&lt;ref&gt;https://fscg.me/files/documents/1130/Almanah%20fscg%202013-14_web.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt;
* Eng uzun magʻlubiyatsiz seriya: ''91 oʻyin'', '''Ekonomist''', ''20.05.2010 — 09.11.2015''
* Eng uzun gʻalabali seriya: ''88 oʻyin'', '''Ekonomist''', ''20.05.2010 — 24.09.2015''
* Gʻalabasiz davam etgan eng uzoq oʻyinlar: ''20 ta oʻyin'', '''Ulcinj''', ''18.05.2013 — 19.05.2014''
* Eng uzoq davom etgan magʻlubiyatli oʻyinlar: ''19 oʻyin'', '''Cvetex''', ''23.09.2017 — 02.12.2018''
* Mavsum boʻyicha eng koʻp ochkolar: ''54'', '''Ekonomist''', 2013-2014-yilgi mavsum
* Mavsum boʻyicha eng kam ball: ''0'', '''Ribnica''', 2010-2011-yil; '''Durmitor''', mavsum 2012-2013; '''Lovćen''', 2016-2017
* Mavsum boʻyicha urilgan eng koʻp gollar soni: ''252'', '''Ekonomist''', 2013-2014-yilgi mavsum
* Mavsum boʻyicha eng koʻp oʻtkazib yuborilgan gollar soni: ''131'', '''Cvetex''', 2015-2016-yilgi mavsum.

'''Manbalar''':&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://fscg.me/component/joomleague/matchreport/24/1820|sarlavha=Fudbalski savez Crne Gore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.rsssf.com/tablesm/monteg-wom2011.html|sarlavha=Montenegro (Women) 2010/11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.rsssf.com/tablesm/monteg-wom2013.html|sarlavha=Montenegro (Women) 2012/13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.rsssf.com/tablesm/monteg-wom2014.html|sarlavha=Montenegro (Women) 2013/14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://fscg.me/takmicenja/1-zfl/resultsranking/403348-1-zfl-crne-gore-15-16/200323/0/0/0/0|sarlavha=Fudbalski savez Crne Gore}}&lt;/ref&gt;

== Joriy klublar roʻyxati (2020-2021) ==
'''2020-2021-yilgi Chernogoriya ayollar birinchi ligasi mavsumi''' Chernogoriya oliy darajadagi ayollar futbolining 13-mavsumidir. Ushbu mavsumda ''ŽFK Breznica'' chempionlik unvonini himoya qilmoqda. Chernogoriya ayollar futbol ligasini 2020-2021-yilgi mavsumda quyidagi beshta klub yakunlandi.
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Klub
! Joylashganshahar
! 2019-2020-yilgi mavsumdagi oʻrni
! '''Chernogoriya ayollar ligasidagi ilk mavsumi'''
! Uy stadion(sigʻimi)
! Rasmiy veb-sayt
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Sort|breznica|[[ŽFK Breznica]]}}
| Plyevlja
| 1
| 2013-2014
| Stadion pod Golubinjom (5,140)
| http://fkbreznica.me{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Sort|buducnost|[[ŽFK Budućnost Podgorica|ŽFK Budućnost]]}}
| [[Podgoritsa]]
| 2
| 2008-2009
| Podgoritsa shahar stadioni (15 230)
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Sort|cvetex|[[ŽFK Cvetex]]}}
| Berane
| 5
| 2013-2014
| Berane City stadioni (8000)
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Sort|ekonomist|[[ŽFK Ekonomist]]}}
| Nikšić
| 3
| 2008-2009
| Stadion Kraj Bistrice (5214)
|
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{Sort|mladost|[[ŽFK Mladost]]}}
| [[Podgoritsa]]
| 4
| 2015-2016
| Mladost stadioni (1500)
|
|}

== Chernogoriya klublari Yevropa musobaqalarida ==
2012-2013-yilgi mavsumdan beri Chernogoriya ayollar ligasi chempioni UEFA Ayollar Chempionlar Ligasida oʻynamoqda. 2012-2015-yillarda Chernogoriya ayollar futbol ligasining UEFA Ayollar Chempionlar Ligasida ishtirok etgan yagona vakili ŽFK Ekonomist jamoasi edi. 2016-2017-yilgi mavsumdan 2020-2021-yilgi mavsumgacha Chernogoriya shaeafini UEFA Chempionlar Ligasida ŽFK Breznitsa jamoasi himoya qilmoqda.

''Quyida Chernogoriya klublarining UEFA Ayollar Chempionlar Ligasidagi ochkolari jadvali keltirilgan.''

{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
! Jamoa
! Oʻtkazgan mavsumlar soni
! Oʻtkazgan oʻyinlar soni
! Gʻalaba
! Durang
! Magʻlubiyat
! Gollar farqi
|-
| '''[[ŽFK Breznica|ŽFK Breznica Pljevlja]]'''
| {{center|'''5'''}}
| {{center|'''13'''}}
| {{center|1}}
| {{center|4}}
| {{center|8}}
| {{center|16:53}}
|-
| '''[[ŽFK Ekonomist]]'''
| {{center|'''4'''}}
| {{center|'''12'''}}
| {{center|0}}
| {{center|2}}
| {{center|10}}
| {{center|8:45}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Jami'''
| {{center|'''25'''}}
| {{center|'''1'''}}
| {{center|'''6'''}}
| {{center|'''18'''}}
| {{center|'''24:98'''}}
|}

== Yana qarang ==

* [[Chernogoriya kubogi]]
* [[Chernogoriya futbol assotsiatsiyasi]]
* [[Chernogoriya futboli]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://fscg.me/takmicenja/1-zfl/ Chernogoriya ayollar ligasi] federatsiyasi veb-saytida
* [http://www.mnesport.me/fudbal/zene/1-zfl mnesport.me] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170718201938/http://www.mnesport.me/fudbal/zene/1-zfl |date=2017-07-18 }}
* [http://cg-fudbal.com/index.php/ostale-lige/1-zfl cg-fudbal.com]
[[Turkum:Yevropadagi eng yuqori darajadagi ayollar futbol ligalari]]
[[Turkum:Chernogoriya]]</text>
      <sha1>6y6fqe0pfrvd7gyqxyiv4ymb7qyz0x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christian Gytkjær</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797208</id>
    <revision>
      <id>6121741</id>
      <parentid>5780939</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20370" sha1="8wuxkmx9xsdh3fldu0jx2zeeo5ivrwn" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Christian Gytkjær|tasvir=Christian Gytkjaer Lech Poznań 2017 (cropped).jpg|izoh=Gytkjær 2017-yilda [[Lech Poznań]] bilan|toʻliqism=Christian Lund Gytkjær|boʻyi=1.85 m&lt;ref&gt;{{veb manbasi|url=https://www.acmonza.com/en/player/86/ |title=Christian Gytkjær |publisher=A.C. Monza |accessdate=3 September 2022}}&lt;/ref&gt;|tavallud_sana={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1990|5|6|df=y}}|tavallud_joyi=[[Roskilde]], Daniya|joriyklub=[[A.C. Monza|Monza]]|klubraqami=9|pozitsiya=[[Hujumchi]]|yoshlikyillari1=|yoshlikklublari1=[[FC Roskilde|Roskilde]]|yoshlikyillari2=|yoshlikklublari2={{Interlanguage link|Jyllinge FC|da}}|yoshlikyillari3=2005–2008|yoshlikklublari3=[[Lyngby Boldklub|Lyngby]]|yillar1=2008–2010|klublar1=[[Lyngby Boldklub|Lyngby]]|isht1=34|gollar1=10|yillar2=2010–2013|klublar2=[[FC Nordsjælland|Nordsjælland]]|isht2=24|gollar2=3|yillar3=2012|klublar3=→ [[Akademisk Boldklub]] (ijara)|isht3=12|gollar3=6|yillar4=2012|klublar4=→ [[Sandnes Ulf]] (ijara)|isht4=12|gollar4=8|yillar5=2013–2016|klublar5=[[FK Haugesund|Haugesund]]|isht5=81|gollar5=36|yillar6=2016–2017|klublar6=[[Rosenborg BK|Rosenborg]]|isht6=28|gollar6=19|yillar7=2017|klublar7=[[TSV 1860 Munich|1860 Munich]]|isht7=15|gollar7=2|yillar8=2017–2020|klublar8=[[Lech Poznań]]|isht8=102|gollar8=55|yillar9=2020–|klublar9=[[A.C. Monza|Monza]]|isht9=60|gollar9=16|milliyyillar1=2006|milliyjamoa1=Daniya 16 yoshgacha|milliyisht1=1|milliygollar1=0|milliyyillar2=2006|milliyjamoa2=Daniya 17 yoshgacha|milliyisht2=6|milliygollar2=4|milliyyillar3=2007–2008|milliyjamoa3=Daniya 18 yoshgacha|milliyisht3=3|milliygollar3=0|milliyyillar4=2008–2009|milliyjamoa4=Daniya 19 yoshgacha|milliyisht4=10|milliygollar4=2|milliyyillar5=2009–2011|milliyjamoa5=Daniya 21 yoshgacha|milliyisht5=7|milliygollar5=3|milliyyillar6=2016–2019|milliyjamoa6=Daniya|milliyisht6=9|milliygollar6=5|club-update=21 September 2022 (UTC)}}

'''Christian Lund Gytkjær''' (dancha talaffuzi: [ˈkytˌkʰeˀɐ̯], ''Kristian Lund Gutkear''; 1990-yil 6-mayda tugʻilgan) — daniyalik professional [[futbol]]chi. U Serie A klubi Monzada [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] sifatida oʻynaydi.

== Yoshligi ==
Christian Gytkjær yoshlik faoliyatini [[Roskilde FK|Roskilde]] jamoasida oʻynab boshlagan va 2005-yilda [[Lyngby Boldklub|Lyngbyga]] oʻtgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Espersen|ism=Morten|url=http://www.bold.dk/nyt/Lyngby-holder-paa-angrebstalent|sarlavha=Lyngby holder på angrebstalent|nashriyot=Bold.dk|til=Danish|sana=13 June 2008|kirish sanasi=12 August 2011|qaralgan sana=2022-09-21|arxivsana=2021-02-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210216050348/https://www.bold.dk/fodbold/nyheder/Lyngby-holder-paa-angrebstalent/}}&lt;/ref&gt;. 2007-yil oktyabr oyida u akasi Frederik bilan Angliyaning [[Liverpool F.C.|Liverpool]] klubida sinovga taklif qilindi, natijada tashrifdan hech narsa amalga oshmadi&lt;ref name=&quot;gyt_lfc&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Horn|ism=Jakob|url=http://www.bold.dk/nyt/Lyngby-broedre-blev-testet-af-Liverpool|sarlavha=Lyngby-brødre blev testet af Liverpool|nashriyot=Bold.dk|til=Danish|sana=23-oktabr 2007|kirish sanasi=12-avgust 2011|qaralgan sana=2022-09-21|arxivsana=2021-02-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210216050349/https://www.bold.dk/fodbold/nyheder/Lyngby-broedre-blev-testet-af-Liverpool/}}&lt;/ref&gt;. Gytkjær 2007–2008-yillarda 18 yoshgacha boʻlganlar uchun Lyngbyning eng yaxshi toʻpurari boʻldi.

== Klubdagi faoliyati ==

=== Lyngby Boldklub ===
Gytkjær 2008-yilning oʻrtalarida Lyngby asosiy jamoasiga chaqirildi va u klubda 2010-yilgacha qoladigan yangi shartnoma imzoladi&lt;ref name=&quot;gyt_contract&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Espersen|ism=Morten|url=http://www.bold.dk/nyt/Lyngby-holder-paa-angrebstalent|sarlavha=Lyngby holder på angrebstalent|nashriyot=Bold.dk|til=Danish|sana=13-iyun 2008|kirish sanasi=12 August 2011|qaralgan sana=2022-09-21|arxivsana=2021-02-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210216050348/https://www.bold.dk/fodbold/nyheder/Lyngby-holder-paa-angrebstalent/}}&lt;/ref&gt;. Gytkjær 1-Diviziondagi debyut mavsumida sakkizta oʻyinda uchta gol urdi.  2009–2010-yilgi oʻyinlarga kelib, Gytkjær yoshlik tizimi orqali Lyngbyning eng kutilgan isteʼdodlaridan biriga aylandi&lt;ref name=&quot;gyt1&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Skovgaard-Holm|ism=Mathias|url=http://www.bold.dk/nyt/Lyngby-topscorer-Vi-skal-ud-over-stepperne|sarlavha=Lyngby-topscorer: Vi skal ud over stepperne|nashriyot=Bold.dk|til=Danish|sana=19-sentabr 2009|kirish sanasi=12-avgust 2011|qaralgan sana=2022-09-21|arxivsana=2012-09-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120925112415/http://www.bold.dk/nyt/Lyngby-topscorer-Vi-skal-ud-over-stepperne}}&lt;/ref&gt;.

2010-yilning 2-fevralida Gytkjaer yozda shartnomasi muddati tugagach, Lyngbyni tark etib, Daniya kubogi gʻolibi [[Nordsjælland FK|Nordsjællandga]] tekinga oʻtib, Andreas Bjelland, Andreas Laudrup hamda Morten Nordstrand izidan uch yillik shartnoma imzoladi&lt;ref name=&quot;gyt_fcn&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Schultz|ism=Jesper|url=http://tv2sport.dk/node/48616|sarlavha=FCN henter stort Lyngby-talent|nashriyot=[[TV 2 Sport (Denmark)|TV 2 Sport]]|til=Danish|sana=2-fevral 2010|kirish sanasi=12-avgust 2011|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110930190143/http://tv2sport.dk/node/48616|arxivsana=30-sentabr 2011}}&lt;/ref&gt; va Lyngbydan Farumga asoslangan klubga ketgan. Uning kelajagi belgilab qoʻyilgan boʻlsa-da, Gytkjær 2009–2010-yilgi mavsumning qolgan qismini Lyngby bilan oʻynab oʻtkazishi kerak edi, u yerda jamoasi boshqa oʻyinchini qoʻshni raqiblarga oʻtkazib yuborganini koʻrishdan norozi boʻlgan tarafdorlar tomonidan nishonga olingan edi. Oʻyinchi Lyngby bilan shartnoma imzolagan vaqtida FCN futbolkasi bilan suratga tushgandagina norozilik kuchaygan&lt;ref name=&quot;gyt2&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Houlind|ism=Søren|url=http://www.bold.dk/nyt/Gytkjaer-klar-til-at-saenke-Lyngby|sarlavha=Gytkjær klar til at sænke Lyngby|nashriyot=Bold.dk|til=Danish|sana=17-sentabr 2010|kirish sanasi=12-avgust 2011|qaralgan sana=2022-09-21|arxivsana=2010-09-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100920153500/http://www.bold.dk/nyt/Gytkjaer-klar-til-at-saenke-Lyngby}}&lt;/ref&gt;.

=== Nordsjælland ===
Christian Gytkjær Nordsjælland uchun debyutida 2010-yil 14-avgustda Superliga chempioni [[Kopengagen FK|Copenhagenga]] safarda 2:0 hisobida magʻlub boʻldi, oʻshanda u jamoaga Villarrealga sotilgan Nicki Bille Nielsen oʻrniga olib kelingan edi.

=== Lech Poznań ===
2017-yilning 28-iyunida Gytkjær [[Ekstraklasa]] jamoasi bilan ikki yillik shartnoma imzoladi va unga qo‘shimcha 12 oylik shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.lechpoznan.pl/aktualnosci,2,gytkjaer-pilkarzem-kolejorza,27689.html|sarlavha=Gytkjaer piłkarzem Kolejorza|nashriyot=[[Lech Poznań]]|sana=28-iyun 2017|kirish sanasi=28-iyun 2017|til=Polish}}&lt;/ref&gt;.

U klub safidagi debyutini 2017–2018-yilgi UEFA Yevropa ligasi 2-saralash bosqichi doirasidagi safarda [[FK Haugesund|Fk Haugesundga]] qarshi o‘yinda o‘tkazdi va bu o‘yinda Lech 3:2 hisobida mag‘lub bo‘ldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.lechpoznan.pl/news,2,fk-haugesund-lech-poznan-32,27877.html|sarlavha=FK Haugesund - Lech Poznań 3:2|nashriyot=[[Lech Poznań]]|sana=13-iyul 2017|kirish sanasi=20-iyul 2020|til=Polish}}&lt;/ref&gt;. Gytkjær birinchi (va ikkinchi) golini 2017–2018-yilgi mavsumning uchinchi turida [[Piast Glivitse|Piast Gliwise]] ustidan 5:1 hisobida „Lex“ darvozasiga kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.lechpoznan.pl/news,2,lech-poznan-piast-gliwice-51,28078.html|sarlavha=Lech Poznań - Piast Gliwice 5:1|nashriyot=[[Lech Poznań]]|sana=30-iyul 2017|kirish sanasi=20-iyul 2020|til=Polish}}&lt;/ref&gt;.

2019-yilning 7-martida u 2019–2020-yilgi mavsum oxirigacha amal qiladigan shartnomani uzaytirdi.

2020-yilning 19-iyulida Lech safidagi so‘nggi o‘yinida Gytkjær Jagellonia Bialystokka qarshi uyida 4:0 hisobida g‘alaba qozondi va jamoani 2019–2020-yilgi mavsumda ikkinchi o‘ringa olib chiqdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://ekstraklasa.org/aktualnosci/lech-4-0-jagiellonia-wysokie-przypieczetowanie-wicemistrzostwa-14836|sarlavha=Lech 4:0 Jagiellonia - Wysokie przypieczętowanie wicemistrzostwa|nashriyot=[[Ekstraklasa]]|sana=19-iyul 2020|kirish sanasi=20-iyul 2020|til=Polish|arxivsana=2020-07-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200719223909/https://ekstraklasa.org/aktualnosci/lech-4-0-jagiellonia-wysokie-przypieczetowanie-wicemistrzostwa-14836}}&lt;/ref&gt;. U mavsumni 24 ta gol bilan toʻpurar sifatida yakunladi. Shuningdek, Gytkjær mavsumning eng yaxshi hujumchisi sovrinini qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://ekstraklasa.org/aktualnosci/napastnik-sezonu-2019-2020-christian-gytkjaer-14824|sarlavha=Napastnik Sezonu 2019/2020: Christian Gytkjaer|nashriyot=[[Ekstraklasa]]|sana=19 July 2020|kirish sanasi=20 July 2020|til=Polish|arxivsana=2020-07-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200720201238/https://ekstraklasa.org/aktualnosci/napastnik-sezonu-2019-2020-christian-gytkjaer-14824}}&lt;/ref&gt;. Lech Poznańdagi uch yil davomida u 119 ta o‘yinda maydonga tushib, 65 ta gol urdi, bu esa Gytkjærni klub tarixidagi eng yaxshi xorijlik to‘purarga aylantirdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.lechpoznan.pl/aktualnosci,2,gytkjaer-pozegnal-sie-z-kolejorzem,35904.html|sarlavha=Gytkjaer pożegnał się z Kolejorzem|nashriyot=[[Lech Poznań]]|sana=20-iyul 2020|kirish sanasi=20-iyul 2020|til=Polish}}&lt;/ref&gt;.

=== Monza ===
2020-yil 22-iyulda Gytkjær Italiya B Seriyasining yangi jamoasi [[AC Monza|Monzaga]] tekin transfer orqali qo‘shildi va uchinchi opsiyasi bilan ikki yillik shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1837/|sarlavha=Colpo in attacco: ecco Christian Gytkjaer|sana=22-iyul 2020|ish=[[A.C. Monza]]|til=it|kirish sanasi=22-iyul 2020|qaralgan sana=2022-09-21|arxivsana=2020-07-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200722193015/https://www.monzacalcio.com/it/news/1837/}}&lt;/ref&gt;. U 3-oktyabr kuni [[Empoli FK|Empoliga]] qarshi oʻyinda debyut qildi va 31-oktyabrda [[AS Cittadella|Cittadella]] [[Penalti|darvozasiga penaltini golga]] aylantirib, birinchi golini urdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cittadella-Monza 1-2. A segno Boateng e Gytkjaer|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/serie-b/2020/10/31-75634073/cittadella-monza_1-2_a_segno_boateng_e_gytkjaer|kirish sanasi=2022-08-10|ish=corrieredellosport.it|til=it}}&lt;/ref&gt;. Gytkjær 2022-yilning fevralida tugaydigan shartnomasini bir yilga uzaytirdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://www.pianetaserieb.it/squadre/monza-gytkjaer-rinnovo/ |kirish sanasi=2022-09-21 |arxivsana=2022-03-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220301115032/https://www.pianetaserieb.it/squadre/monza-gytkjaer-rinnovo/ }}&lt;/ref&gt;.

2021–2022-yilgi mavsumda B Seriyaning toʻrtta pley-off oʻyinida beshta gol, shu jumladan Pisaga qarshi ikkita final oʻyinida uchta gol urgan Gytkjaer Monzaga tarixida birinchi marta [[Serie A|A]] Seriyaga chiqishga yordam berdi va MVP mukofoti uchun pley-offga yoʻllanma oldi. U 2022-yilning 13-avgustida [[Torino FK|Torinoga]] 2:1 hisobida mag‘lubiyatga uchragan o‘yinda zaxira o‘rindig‘ida A Seriyada debyut qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Monza - Torino: 1-2 Serie A 2022/2023. Risultato finale e commento alla partita|url=https://sport.virgilio.it/dirette/live/serie-a/13-8-2022/monza-torino/2302448/|kirish sanasi=2022-08-13|ish=Virgilio Sport|til=it}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 18-sentyabr kuni Gytkjær o‘yinga zaxiradan maydonga tushdi va Italiya yetakchisi [[Juventus]]ga qarshi o‘yinda (1:0) gol urdi; Bu Monzaning A Seriyadagi ilk gʻalabasi boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=18 September 2022|sarlavha=Monza 1–0 Juventus: Hosts claim first ever Serie A victory|url=https://www.bbc.com/sport/football/62949043|kirish sanasi=18 September 2022|ish=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt;.

== Xalqaro faoliyati ==
Gytkjær 2006-yilda [[Farer orollari]]da boʻlib oʻtgan Skandinaviya chempionatida gʻolib chiqqan Daniyaning 17 yoshgacha boʻlgan terma jamoasining bir qismi edi. U finalda [[17 yoshgacha bo'lgan futbol bo'yicha Angliya milliy terma jamoasi|Angliyaga]] qarshi o‘yinda (4:0) uchta gol urdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.football.fo/index.asp?id={6F978AFB-0F76-49D1-8502-31905EA305BE}&amp;news={54C580CF-0A5E-49C4-BC1B-E24DC25B2B68}|til=Faroese|sarlavha=DENMARK – ENGLAND|nashriyot=FSF-Fótbóltssamband Føroya|kirish sanasi=12 August 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Gytkjærning ukasi [[Frederik Gytkjær|Frederick]] ham futbolchi.

== Faoliyat statistikasi ==

=== Klub ===
{{Updated|2022-yil 18-sentabr holatiga ko'ra}}&lt;ref&gt;{{Soccerway|42492|access-date=5 September 2022}}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha ishtirok va gollar
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Milliy kubok
! colspan=&quot;2&quot; |Kontinental
! colspan=&quot;2&quot; |Boshqa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Divizion
!Ishtirok
!Gollar
!Ishtirok
!Gollar
!Ishtirok
!Gollar
!Ishtirok
!Gollar
!Ishtirok
!Gollar
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Lyngby
|2008–2009
|Daniya 1-Divizioni
|8
|3
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|8
|3
|-
|2009–2010
|Daniya 1-Divizioni
|26
|7
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|28
|7
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!34
!10
!2
!0
!0
!0
!0
!0
!36
!10
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Nordsjælland
|2010–2011
|Daniya Superligasi
|19
|3
|2
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|21
|3
|-
|2011–2012
|Daniya Superligasi
|5
|0
|1
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|6
|1
|-
|2012–2013
|Daniya Superligasi
|2
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|2
|1
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!26
!4
!3
!1
!0
!0
!0
!0
!29
!5
|-
|Akademisk Boldklub (ijara)
|2011–2012
|Daniya 1-Divizioni
|12
|6
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|12
|6
|-
|Sandnes Ulf (ijara)
|2012
|Tippeligaen
|12
|8
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|2
|3
|14
|11
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Haugesund
|2013
|Tippeligaen
|25
|11
|3
|4
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|28
|15
|-
|2014
|Tippeligaen
|26
|15
|3
|1
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|31
|16
|-
|2015
|Tippeligaen
|30
|10
|2
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|32
|13
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!81
!36
!8
!8
!2
!0
!0
!0
!91
!44
|-
|Rosenborg
|2016
|Tippeligaen
|28
|19
|5
|1
|6
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
|39
|23
|-
|1860 Munich
|2016–2017
|2. Bundesliga
|15
|2
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|2
|0
|18
|2
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Lech Poznań
|2017–2018&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.90minut.pl/wystepy.php?id=33412&amp;id_sezon=91|sarlavha=Sezon 2017/18|nashriyot=90minut|sana=28 June 2017|kirish sanasi=28 June 2017|til=Polish}}&lt;/ref&gt;
|Ekstraklasa
|37
|19
|1
|0
|4
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
|42
|21
|-
|2018–2019&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.90minut.pl/wystepy.php?id=33412&amp;id_sezon=93|sarlavha=Sezon 2018/19|nashriyot=90minut|kirish sanasi=22 December 2018|til=Polish}}&lt;/ref&gt;
|Ekstraklasa
|31
|12
|2
|0
|6
|5
| colspan=&quot;2&quot; |—
|39
|17
|-
|2019–2020&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.90minut.pl/wystepy.php?id=33412&amp;id_sezon=95|sarlavha=Sezon 2019/20|nashriyot=90minut|kirish sanasi=24 July 2019|til=Polish}}&lt;/ref&gt;
|Ekstraklasa
|34
|24
|4
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|38
|27
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!102
!55
!7
!3
!10
!7
!0
!0
!119
!65
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Monza
|2020–2021
|Serie B
|22
|6
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
|24
|6
|-
|2021–2022
|Serie B
|33
|9
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|4
|5
|38
|14
|-
|2022–2023
|Serie A
|5
|1
|1
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|6
|2
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!60
!16
!3
!1
!0
!0
!5
!5
!68
!22
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Faoliyati jami
!356
!147
!29
!14
!18
!10
!9
!8
!412
!179
|}

=== Xalqaro ===
{{Updated|2019-yil 15-noyabr holatiga ko'ra}}&lt;ref name=&quot;NFT&quot;&gt;{{NFT player|id=65943|access-date=9 September 2019}}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Terma jamoa va yil boʻyicha ishtirok va gollar
! Milliy terma jamoa
! Yil
! Ishtirok
! Gollar
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | Daniya
| 2016
| 1
| 0
|-
| 2017
| 0
| 0
|-
| 2018
| 2
| 0
|-
| 2019
| 6
| 5
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
! 9
! 5
|}

: ''Ballar va natijalar birinchi boʻlib Daniyaning gollari roʻyxatini, ballar ustuni Gytkjærning har bir golidan keyingi ochkoni koʻrsatadi.''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Christian Gytkjær tomonidan kiritilgan xalqaro gollar roʻyxati
! scope=&quot;col&quot; | No.
! scope=&quot;col&quot; | Sana
! scope=&quot;col&quot; | Joy
! scope=&quot;col&quot; | Raqib
! scope=&quot;col&quot; | Hisob
! scope=&quot;col&quot; | Natija
! scope=&quot;col&quot; | Musobaqa
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | Manba(lar)
|-
| align=&quot;center&quot; | 1
| 2019-yil 26-mart
| St. Jakob parki, [[Bazel]], [[Shveysariya]]
|{{Fb|SUI}}
| align=&quot;center&quot; | 2-3
| align=&quot;center&quot; | 3-3
| rowspan=&quot;3&quot; | UEFA Euro-2020 saralashi
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Strack-Zimmermann|ism=Benjamin|sarlavha=Switzerland vs. Denmark (3:3)|url=http://www.national-football-teams.com/matches/report/22637/Switzerland_Denmark.html|kirish sanasi=2020-07-21|ish=www.national-football-teams.com|til=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | 2
| rowspan=&quot;2&quot; | 2019-yil 5-sentyabr
| rowspan=&quot;2&quot; | Victoria stadioni, [[Gibraltar]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Fb|GIB}}
| align=&quot;center&quot; | 5-0
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | 6-0
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Strack-Zimmermann|ism=Benjamin|sarlavha=Gibraltar vs. Denmark (0:6)|url=http://www.national-football-teams.com/matches/report/23870/Gibraltar_Denmark.html|kirish sanasi=2020-07-21|ish=www.national-football-teams.com|til=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | 3
| align=&quot;center&quot; | 6-0
|-
| align=&quot;center&quot; | 4
| 2019-yil 15-oktyabr
| Aalborg stadioni, [[Olborg]], [[Daniya]]
|{{Flag|Lyuksemburg}}
| align=&quot;center&quot; | 4-0
| align=&quot;center&quot; | 4-0
| [[Oʻrtoqlik uchrashuvi]]
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Strack-Zimmermann|ism=Benjamin|sarlavha=Denmark vs. Luxembourg (4:0)|url=http://www.national-football-teams.com/matches/report/24307/Denmark_Luxembourg.html|kirish sanasi=2020-07-21|ish=www.national-football-teams.com|til=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | 5
| 2019-yil 15-noyabr
| Parken stadioni, [[Kopengagen]], [[Daniya]]
|{{Fb|GIB}}
| align=&quot;center&quot; | 2-0
| align=&quot;center&quot; | 6-0
| UEFA Euro-2020 saralashi
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Strack-Zimmermann|ism=Benjamin|sarlavha=Denmark vs. Gibraltar (6:0)|url=http://www.national-football-teams.com/matches/report/24414/Denmark_Gibraltar.html|kirish sanasi=2020-07-21|ish=www.national-football-teams.com|til=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Yutuqlari ==
'''FC Nordsjælland'''

* Daniya kubogi: 2010–2011&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.dr.dk/sporten/fodbold/pokalturneringen/fc-nordsjaelland-tog-igen-pokalen|sarlavha=FC Nordsjælland tog igen pokalen|sana=22 May 2011}}&lt;/ref&gt;

'''Rozenborg'''

* Tippeligaen: 2016&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.rbk.no/news/article/1atpyt1yu61no1l3ovie50fwk3/title/se-rbk-feire-gull-nummer-24|sarlavha=Nyheter &amp;#124; Rosenborg|kirish sanasi=2016-10-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161006151252/http://www.rbk.no/news/article/1atpyt1yu61no1l3ovie50fwk3/title/se-rbk-feire-gull-nummer-24|arxivsana=6 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.rbk.no/player-profiles/playerID/42492|sarlavha=Spillerprofiler &amp;#124; Rosenborg|kirish sanasi=13 August 2016|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160815230052/http://www.rbk.no/player-profiles/playerID/42492|arxivsana=15 August 2016}}&lt;/ref&gt;
* Futbol boʻyicha Norvegiya kubogi: 2016

'''Daniya U17'''

* Shimoliy Chempionat: 2006

'''Individual'''

* Tippeligaenning eng yaxshi toʻpurari: 2016
* Ekstraklasaning eng yaxshi toʻpurari: 2019–2020
* Tippeligaen yilning eng yaxshi hujumchisi: 2016
* Ekstraklasa mavsumning eng yaxshi hujumchisi: 2019–2020&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sport.tvp.pl/49035990/ekstraklasa-nagrody-201920-pilkarz-sezonu-bramkarz-sezonu-obronca-sezonu-pomocnik-sezonu-napastnik-sezonu-trener-sezonu-mlodziezowiec-sezonu-krol-strzelcow|sarlavha=Jorge Felix piłkarzem sezonu 2019/20 PKO Ekstraklasy!|nashriyot=tvpsport.pllanguage=pl|sana=19 July 2020|kirish sanasi=14 September 2021}}&lt;/ref&gt;
* B Seriya pley-offning eng yaxshi oʻyinchisi: 2021–2022&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|sana=2022-06-01|sarlavha=A Gytkjær il Trofeo MVP dei Playoff|url=https://www.legab.it/a-gytkjaer-il-trofeo-mvp-dei-playoff/|kirish sanasi=2022-06-01|ish=Lega B|til=it-IT}}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Gytkjaer, Christian}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Daniyalik erkak futbolchilar]]</text>
      <sha1>8wuxkmx9xsdh3fldu0jx2zeeo5ivrwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cognizant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805468</id>
    <revision>
      <id>6121496</id>
      <parentid>5970225</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>204</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Cognizant_OOH_Ad_Bangalore.jpg&quot; yoʻqotildi, uni VikiOmbordan [[c:User:Yann|Yann]] per [[:c:COM:NETCOPYVIO|]] tufayli oʻchirgan edi.</comment>
      <origin>6121496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59280" sha1="f9f5f2g0dhhu4u9h9wzcp0qbmxslwiy" xml:space="preserve">{{ATI|en|Cognizant}}
{| class=&quot;infobox vcard&quot;
|+ class=&quot;infobox-title fn org&quot; id=&quot;4&quot; style=&quot;font-size: 125%;&quot; |Cognizant Technology Solutions Corporation
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image logo&quot; |[[File:Cognizant_logo_2022.svg|frameless]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Turi
| class=&quot;infobox-data category&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |Ochiq
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Birjadagi nomi
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |&lt;div class=&quot;plainlist&quot;&gt;
* [[Nasdaq]]:[https://www.nasdaq.com/symbol/ctsh CTSH] (A sinf)
* [[NASDAQ-100]] tarkibida
* [[S&amp;P 500]] tarkibida
&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |[[International Securities Identification Number|ISIN]]
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[https://iw.toolforge.org/isin/?language=en&amp;isin=US1924461023 US1924461023]&lt;/span&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Sanoat
| class=&quot;infobox-data category&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |Axborot texnologiyalari&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Konsalting&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Autsorsing
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Asos kompaniya
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |[[Dun &amp; Bradstreet]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Asos solingan
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |26-yanvar 1994-yil&lt;span class=&quot;noprint&quot;&gt;; 28-yil oldin&lt;/span&gt; [[Chennai]], [[Tamil Nadu]], Hindiston
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Asoschilar
| class=&quot;infobox-data agent&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |[[Kumar Mahadeva]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Francisco D'Souza]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Shtabi
| class=&quot;infobox-data adr&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |&lt;div class=&quot;locality&quot; style=&quot;display: inline;&quot;&gt;[[Teaneck, New Jersey]], AQSH&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Faoliyat doirasi
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |Global
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Boshqaruvchilar
| class=&quot;infobox-data agent&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |[[Brian Humphries (IT businessman)|Brian Humphries]] (CEO)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Daromadi
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |[[File:Increase2.svg|link=|11x11px|Increase]] &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;US$18.65 mlrd&lt;/span&gt; (2021)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Operatsion daromadi
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |[[File:Increase2.svg|link=|11x11px|Increase]] &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;US$2.84 mlrd&lt;/span&gt; (2021)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Sof daromadi
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |[[File:Increase2.svg|link=|11x11px|Increase]] &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;US$2.37 mlrd&lt;/span&gt; (2021)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Jami aktivlar
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;[[File:Increase2.svg|link=|11x11px|Increase]] &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;US$17.85 mlrd&lt;/span&gt; (2021)&lt;/span&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Jami aktivlari
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |[[File:Increase2.svg|link=|11x11px|Increase]] &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;US$11.99 mlrd&lt;/span&gt; (2021)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Xodimlar soni
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |341 000 (2022-yil birinchi chorak)
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding-right: 0.5em;&quot; |Website
| class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;line-height: 1.35em;&quot; |&lt;span class=&quot;url&quot;&gt;[http://www.cognizant.com www.cognizant.com]&lt;/span&gt;
|}

'''Cognizant''' – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika]]ning transmilliy [[axborot texnologiyalari]] xizmatlari va konsalting kompaniyasi. Bosh qarorgohi [[Teaneck]], [[New Jersey|Nyu-Jersi]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlarda joylashgan]]. Cognizant [[Nasdaq-100|NASDAQ-100]] ning bir qismidir va CTSH ostida savdo qiladi. U 1994-yilda Dun &amp;amp;amp; Bradstreet kompaniyasining ichki texnologiya boʻlimi sifatida tashkil etilgan&lt;ref name=&quot;mishra&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.livemint.com/Companies/VduU2oUfVOTxR4MYarjjiJ/Cognizants-Francisco-DSouza-The-horizon-chaser.html|sarlavha=Cognizant's Francisco D'Souza: The horizon chaser|ism=Pankaj|muallif=Mishra|sana=21 March 2013}}&lt;/ref&gt; va 1996-yilda tashqi mijozlarga xizmat koʻrsata boshlagan&lt;ref name=&quot;mishra&quot; /&gt;. Bir qator korporativ qayta tashkil etishlardan soʻng 1998-yilda birlamchi ommaviy aksiyalar savdosi boʻlib oʻtdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Newswires |first=Dow Jones |date=1998-06-20 |title=Cognizant, Interplay IPOs Meet With Weak Demand |language=en-US |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB898286198847456000 |access-date=2020-01-02 |issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt;. Cognizant 2000-yillarda tez oʻsish davrini boshdan kechirdi va 2011-yilda Fortune 500 kompaniyasiga aylandi; 2021-yil holatiga koʻra 185-oʻrinni egallaydi&lt;ref name=&quot;prnewswire.com&quot;&gt;{{Veb manbasi|muallif=Cognizant|sarlavha=Cognizant Climbs to 185 on 2021 Fortune 500 List|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/cognizant-climbs-to-185-on-2021-fortune-500-list-301304445.html|kirish sanasi=2021-06-04|ish=www.prnewswire.com|til=en}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Cognizant 1994-yilda Hindistonning [[Chennay|Chennay shahrida]] Dun &amp; Bradstreet Satyam Software (DBSS) sifatida tashkil etilgan boʻlib, Dun &amp;amp;amp; Bradstreet va Satyam Computer Services oʻrtasida [[qoʻshma korxona]] boʻlib, Srini Raju asoschisi bosh direktor va MD sifatida&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-11-06/news/27580858_1_cognizant-technology-solutions-corp-r-chandrasekaran-dbss|sarlavha=Cognizant is like a $4-billion tech startup|kirish sanasi=26 August 2016|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160916154020/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-11-06/news/27580858_1_cognizant-technology-solutions-corp-r-chandrasekaran-dbss|arxivsana=16 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DBSSRenamed&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=4 February 1997 |title='Dun &amp; Bradstreet Satyam To Be Rechristened Cognizant Tech |publisher=Business Standard |url=http://www.business-standard.com/article/specials/dun-bradstreet-satyam-to-be-rechristened-cognizant-tech-197020401001_1.html |access-date=10 May 2016}}&lt;/ref&gt; faoliyat yuritgan. Bu Dun &amp; Bradstreet kompaniyasining Dun &amp; Bradstreet bizneslari uchun yirik IT loyihalarini amalga oshirishga qaratilgan ichki texnologiya boʻlimi sifatida Chennaydagi 50 nafar xodim bilan boshlandi&lt;ref name=&quot;srinistory&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=30 March 2014 |title=Guiding Light |publisher=Business Today |url=http://www.businesstoday.in/magazine/features/cognizant-founding-ceo-srini-raju-investing-in-entrepreneurs/story/204107.html |access-date=10 May 2016}}&lt;/ref&gt;. 1996-yilda kompaniya Dun &amp; Bradstreet-dan tashqarida ham mijozlarni qidirishni boshladi&lt;ref name=&quot;forbes-contrarian&quot;&gt;{{Jurnal manbasi|url=https://www.forbes.com/forbes/1999/0614/6312172a.html|title=The contrarian|last=Silvia Sansoni|date=14 June 1999|journal=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;.

1996-yilda Dun &amp; Bradstreet oʻzining bir qancha shoʻba korxonalarini, jumladan, Erisco, IMS International, Nielsen Media Research, Pilot Software, Strategic Technologies va DBSSni ajratib, Cognizant Corporation deb nomlangan yangi kompaniyani tashkil etish uchun shtab-kvartirasi Hindistonning Chennay shahrida joylashgan. Uch oy oʻtgach, 1997-yilda DBSS oʻzini Cognizant Technology Solutions deb oʻzgartirdi 1997-yil iyul oyida Dun &amp; Bradstreet Satyamning DBSSdagi 24 % ulushini 3,4 million dollarga sotib oldi&lt;ref name=&quot;nomodestambitions&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=8 October 2011 |title=No modest ambitions for Cognizant |publisher=Express Computer |url=http://www.expresscomputeronline.com/20011008/comwatch1.htm |url-status=dead |access-date=27 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130034656/http://www.expresscomputeronline.com/20011008/comwatch1.htm |archive-date=30 November 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=4 April 2009 |title=Cognizant back in search of Satyam |work=Business Standard |url=http://www.business-standard.com/india/news/cognizant-back-in-searchsatyam/353949/ |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;. Bosh ofisi Qoʻshma Shtatlarga koʻchirildi va 1998-yil mart oyida Kumar Mahadeva bosh direktor etib tayinlandi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.rediff.com/money/2003/dec/22cognizant.htm|sarlavha=Kumar Mahadeva quits as Cognizant chief}}&lt;/ref&gt; Cognizant korporatsiyasining boʻlinmasi sifatida faoliyat yuritadigan kompaniya Y2K bilan bogʻliq loyihalar va veb-ishlab chiqishga eʼtibor qaratdi&lt;ref name=&quot;intldir59&quot;&gt;International Directory of Company Histories, Vol.59&lt;/ref&gt;.

1998-yilda asosiy kompaniya Cognizant Corporation ikkita kompaniyaga boʻlingan: IMS Health va Nielsen Media Research&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=16 January 1998 |title=Dun &amp; Bradstreet Spinoff Will Split in Two |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1998/01/16/business/dun-bradstreet-spinoff-will-split-in-two.html |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;. Ushbu qayta qurishdan soʻng, Cognizant Technology Solutions IMS Health kompaniyasining davlat shoʻba korxonasiga aylandi. 1998-yil iyun oyida IMS Health kompaniyani qisman tark etib, Cognizant aksiyalarini birlamchi joylashtirishni amalga oshirdi. Kompaniya 34 million dollar yigʻdi, bu IMS Health anderrayterlari kutganidan kamroq edi. Ular qarzni toʻlash va kompaniya ofislarini modernizatsiya qilish uchun pul ajratdilar&lt;ref name=&quot;intldir59&quot;/&gt;.

Kumar Mahadeva kompaniyaning Y2K loyihalariga qaramligini kamaytirishga qaror qildi: 1999-yilning 1-choragiga kelib kompaniya daromadlarining 26 foizi Y2K loyihalaridan tushgan boʻlsa, 1998-yil boshida bu koʻrsatkich 49 foizga teng edi. 16,6 milliard dollarlik korxona resurslarini rejalashtirish boʻyicha dasturiy taʼminot bozori toʻyinganligiga ishongan Kumar Mahadeva keng koʻlamli ERP tatbiq etish loyihalaridan voz kechishga qaror qildi. Buning oʻrniga u ilovalarni boshqarishga eʼtibor qaratdi, bu esa 1999-yilning 1-choragida Cognizant daromadining 37 % ni tashkil etdi&lt;ref name=&quot;forbes-contrarian&quot;/&gt; 2002-yilda Cognizantning daromadlari 229 million dollarni tashkil etdi va kompaniyaning bankdagi 100 million dollari bilan nol qarzi bor edi&lt;ref name=&quot;intldir59&quot;/&gt;. Dotcom bust davrida kompaniya yirik IT xizmatlari kompaniyalari istamagan texnik loyihalarni oʻz zimmasiga olgan holda oʻsdi.
[[Fayl:Cognizant's_logo.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Cognizant%27s_logo.svg/220px-Cognizant%27s_logo.svg.png|alt=Cognizantʼs logo until 2022 March|thumb| Cognizant logotipi 2022-yilgacha 2018-yildan mart]]
2003-yilda IMS Health oʻzining Cognizant kompaniyasidagi 56 % ulushini sotdi&lt;ref name=&quot;intldir59&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/money/2002/nov/16cog.htm IMS sees some positive impact from Cognizant sale] by Eric Auchard.&lt;/ref&gt;. Kumar Mahadeva 2003-yilda bosh direktor lavozimidan isteʼfoga chiqdi va uning oʻrniga Lakshmi Narayanan keldi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Cognizant founder steps down |work=The Hindu Business Line |url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/12/23/stories/2003122302000700.htm |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;. Asta-sekin, kompaniyaning xizmatlar portfeli IT-xizmatlar landshafti boʻylab kengayib, biznes jarayonlari autsorsingi (BPO) va biznes konsaltingiga aylandi. Lakshmi Narayanan oʻrniga 2006-yilda Fransisko DʼSouza keldi. Cognizant 2000-yillarda tez oʻsish davrini boshdan kechirdi, buni ''Fortune'' jurnalining „Eng tez rivojlanayotgan 100 ta kompaniya“ roʻyxatida 2003-yildan 2012-yilgacha ketma-ket oʻn yil davomida paydo boʻlishi aks ettirdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://money.cnn.com/galleries/2011/fortune/1109/gallery.fastest_growing_all_stars.fortune/index.html|sarlavha=Fastest-growing: 16 all-stars|muallif=Anne VanderMey|sana=14 September 2011|ish=Forbes|kirish sanasi=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/snapshots/11353.html|sarlavha=Cognizant in Fortune 500|nashriyot=Fortune|kirish sanasi=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;.

2014-yil sentabr oyida Cognizant o‘zining eng katta bitimini tuzib, TriZetto Corp sog‘liqni saqlash IT xizmatlarini 2,7 milliard dollarga sotib oldi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=15 September 2014 |title=Cognizant Acquires TriZetto |publisher=[[Bloomberg TV India]] |url=http://www.btvin.com/videos/watch/8801/cognizant-acquires-trizetto |url-status=dead |access-date=17 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630100347/http://www.btvin.com/videos/watch/8801/cognizant-acquires-trizetto |archive-date=30 June 2016}}&lt;/ref&gt;. Cognizant Shares, bozor oldidan savdolarda qariyb 3 foizga oʻsdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=15 September 2014 |title=Cognizant to buy TriZetto to boost healthcare business |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-trizetto-m-a-cognizant-tech/cognizant-to-buy-trizetto-to-boost-healthcare-business-idUSKBN0HA0U720140915 |access-date=15 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

2015-yil 24-iyun kuni kompaniya Escorts kompaniyasining biznesiga raqamli transformatsiya va biznesning barcha segmentlari bo‘yicha faoliyatini modernizatsiya qilishda yordam berish uchun Hindistondagi Escorts Group bilan ko‘p million dollarlik shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Cognizant-to-assist-Escorts-digital-transformation-of-operations/articleshow/47801255.cms|sarlavha=Cognizant to assist Escorts' digital transformation of operations|ish=The Times of India}}&lt;/ref&gt;.

2015-yil 30-iyun kuni u [[Singapur]]da joylashgan supermarket chakana sotuvchisi NTUC FairPrice bilan hamkorlikda NTUC biznesida raqamli transformatsiyani amalga oshirish uchun bir nechta kanallar bo‘ylab shaxsiylashtirilgan va izchil mijozlarga xizmat ko‘rsatishni takomillashtirish uchun hamkorlik qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.dealstreetasia.com/stories/cognizant-to-help-ntuc-fairprice-upgrade-digital-infrastructure-8545/|sarlavha=Cognizant to help NTUC Fairprice upgrade digital infrastructure|ish=DealStreetAsia}}&lt;/ref&gt;.

2022-yil yanvar oyida Cognizant Oy Samlinkni Kyndrylga va Mustacheni DJE Holdingsga sotdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Inc|ism=DJE Holdings|sarlavha=DJE Holdings to Acquire Mustache|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/dje-holdings-to-acquire-mustache-301468380.html|kirish sanasi=2022-08-29|ish=www.prnewswire.com|til=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Oy Samlink Ab on LinkedIn: #Kyndryl #Samlink #togetherstronger|url=https://www.linkedin.com/posts/oy-samlink-ab_kyndryl-samlink-togetherstronger-activity-6894257119583977472-Q5AH|kirish sanasi=2022-02-02|ish=www.linkedin.com|til=en}}&lt;/ref&gt;.

== Sotib olishlar ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! width=&quot;25%&quot; |Sotib olingan kompaniya
! width=&quot;15%&quot; |Mamlakat
! data-sort-type=&quot;usLongDate&quot; width=&quot;15%&quot; |Sana
! width=&quot;40%&quot; |Biznes
! width=&quot;5%&quot; |Manba
|-
|DevBridge
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2021
|Raqamli muhandislik
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Haranas|ism=Mark|sana=2021-12-08|sarlavha=Cognizant Makes 20th Acquisition Since 2019 With Devbridge Buy|url=https://www.crn.com/news/data-center/cognizant-makes-20th-acquisition-since-2019-with-devbridge-buy|kirish sanasi=2021-12-10|ish=CRN}}&lt;/ref&gt;
|-
|Hunter Technical Resources
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2021
|Raqamli muhandislik
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cognizant Expands Digital Engineering Capabilities with Hunter Technical Resources Acquisition|url=https://news.cognizant.com/2021-08-17-Cognizant-Expands-Digital-Engineering-Capabilities-with-Hunter-Technical-Resources-Acquisition|kirish sanasi=2021-08-17|ish=News {{!}} Cognizant Technology Solutions}}&lt;/ref&gt;
|-
|TQS Integration Ltd.
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2021
|Maʼlumotlar tahlili, sanoat 4.0
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cognizant Enhances its Smart Manufacturing Offerings with the Acquisition of TQS Integration|url=https://news.cognizant.com/2021-07-20-Cognizant-Enhances-its-Smart-Manufacturing-Offerings-with-the-Acquisition-of-TQS-Integration|kirish sanasi=2021-07-20|ish=News {{!}} Cognizant Technology Solutions}}&lt;/ref&gt;
|-
|ESG Mobility
|{{Flagicon|Germany}} Germaniya
|2021
|Internetga ulangan avtomobillar, IoT
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cognizant to Expand Expertise in Autonomous, Connected and Electric Vehicles with Acquisition of ESG Mobility|url=https://news.cognizant.com/2021-03-25-Cognizant-to-Expand-Expertise-in-Autonomous-Connected-and-Electric-Vehicles-with-Acquisition-of-ESG-Mobility|kirish sanasi=2021-03-25|ish=News {{!}} Cognizant Technology Solutions}}&lt;/ref&gt;
|-
|Magenic Technologies
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2021
|Agile Software va Cloud Development, DevOps
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Cognizant|sarlavha=Software firm Magenic is the third acquisition of Cognizant in January this year|url=https://www.businessinsider.in/tech/enterprise/news/cognizant-on-tuesday-announced-to-acquire-magenic-technologies/articleshow/80350352.cms|ish=www.businessinsider.in|til=en|qaralgan sana=2022-09-29|arxivsana=2021-01-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210120001849/https://www.businessinsider.in/tech/enterprise/news/cognizant-on-tuesday-announced-to-acquire-magenic-technologies/articleshow/80350352.cms}}&lt;/ref&gt;
|-
|Linium
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2021
|ServiceNow
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Cognizant|sarlavha=Cognizant to Acquire Linium|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/cognizant-to-acquire-linium-301204768.html|kirish sanasi=2021-01-12|ish=www.prnewswire.com|til=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Servian
|{{Flagicon|Australia}} Avstraliya
|2021
|Maʼlumotlar tahlili, sunʼiy intellekt
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Cognizant|sarlavha=Cognizant to Acquire Servian, a Leading Australian Data and Analytics Consulting Firm|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/cognizant-to-acquire-servian-a-leading-australian-data-and-analytics-consulting-firm-301204726.html|kirish sanasi=2021-01-11|ish=www.prnewswire.com|til=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Inawisdom
|{{Flagicon|UK}} UK
|2020
|Mashina oʻrganishi
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Cognizant|sarlavha=Cognizant Acquires Inawisdom, an Artificial Intelligence and Machine Learning Services Expert|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/cognizant-acquires-inawisdom-an-artificial-intelligence-and-machine-learning-services-expert-301196423.html|kirish sanasi=2021-01-05|ish=www.prnewswire.com|til=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Bright Wolf
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2020
|IoT
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cognizant to Acquire Bright Wolf, Accelerating Growth in Industrial Internet of Things Services|url=https://news.cognizant.com/2020-10-22-Cognizant-to-Acquire-Bright-Wolf-Accelerating-Growth-in-Industrial-Internet-of-Things-Services|kirish sanasi=2020-10-22|ish=News {{!}} Cognizant Technology Solutions}}&lt;/ref&gt;
|-
|10th Magnitude
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2020
|Microsoft Azure
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cognizant Acquires 10th Magnitude, Adds More Muscle To Its Microsoft Business Unit|url=https://www.crn.com/news/cloud/cognizant-acquires-10th-magnitude-adds-more-muscle-to-its-microsoft-business-unit|kirish sanasi=2020-09-24|ish=www.crn.com|sana=September 2020|til=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Tin Roof Software
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2020
|DevOps, Dasturiy muhandislik
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cognizant to Acquire Tin Roof Software to Expand Digital Engineering Services|url=https://news.cognizant.com/2020-08-25-Cognizant-to-Acquire-Tin-Roof-Software-to-Expand-Digital-Engineering-Services|kirish sanasi=2020-08-25|ish=News {{!}} Cognizant Technology Solutions}}&lt;/ref&gt;
|-
|New Signature
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2020
|Microsoft Cloud Provider
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cognizant to acquire New Signature|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/cognizant-to-acquire-new-signature-a-leader-in-cloud-native-business-transformation-301100679.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|Collaborative Solutions
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2020
|HR va Finance Cloud Provider
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cognizant to acquire Collaborative Solutions|url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/cognizant-to-acquire-collaborative-solutions/article31511161.ece|ish=@businessline|til=en|kirish sanasi=2020-05-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|Lev
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2020
|Korxona raqamli marketing
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/cognizant-to-acquire-lev-to-expand-digital-marketing-expertise-301028250.html|sarlavha=Cognizant to Acquire Lev to Expand Digital Marketing Expertise|muallif=Cognizant|ish=www.prnewswire.com|til=en|kirish sanasi=2020-03-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|EI-Technologies
|{{Flagicon|France}} Fransiya
|2020
|CRM Consulting
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://news.cognizant.com/2020-02-05-Cognizant-Intends-to-Acquire-EI-Technologies-a-Leading-European-Salesforce-Platform-Specialist|sarlavha=Cognizant Intends to Acquire EI-Technologies, a Leading European Salesforce Platform Specialist - Feb 5, 2020|ish=News {{!}} Cognizant Technology Solutions|kirish sanasi=2020-02-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|Code Zero
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2020
|CRM Consulting
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/cognizant-acquires-code-zero-a-consultancy-for-cloud-based-cpq-billing-solutions/article30732225.ece|sarlavha=Cognizant acquires Code Zero, a consultancy for Cloud-based CPQ &amp; billing solutions|ish=@businessline|til=en|kirish sanasi=2020-02-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|Contino
|{{Flagicon|UK}} BQ
|2019
|Digital Transformation (DevSecOps/Data/Cloud)
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.contino.io/insights/cognizant-to-acquire-contino|sarlavha=Cognizant to Acquire Contino|muallif=Contino|sana=2019-10-16|ish=Contino|til=en|kirish sanasi=2019-10-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|Zenith Technologies
|{{Flagicon|Ireland}} Irlandiya
|2019
|Ijtimoiy fanlar avtomatlashtirish
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://news.cognizant.com/2019-06-18-Cognizant-to-Acquire-Zenith-Technologies-a-Leader-in-Life-Sciences-Manufacturing-Technology-Services|sarlavha=Cognizant to Acquire Zenith Technologies|ish=Cognizant|kirish sanasi=18 June 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|Meritsoft
|{{Flagicon|Ireland}} Irlandiya
|2019
|Fintech
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/cognizant-acquires-fintech-software-firm-meritsoft-3611771.html|sarlavha=Cognizant acquires fintech software firm Meritsoft|ish=Moneycontrol|kirish sanasi=5 March 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|Oy Samlink
|{{Flagicon|Finland}} Finlandiya
|2019
|Texnologiya provayderi
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.finextra.com/newsarticle/33247/cognizant-to-acquire-finnish-bank-backed-oy-samlink|sarlavha=Cognizant to acquire Finnish bank-backed Oy Samlink|sana=23 January 2019|ish=Finextra Research|til=en|kirish sanasi=23 January 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mustache
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2018
|Digital Agency
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://news.cognizant.com/2018-12-11-Cognizant-to-Acquire-Mustache-a-New-York-Based-Creative-Content-Agency|sarlavha=Cognizant to Acquire Mustache, a New York-Based Creative Content Agency|ish=News {{!}} Cognizant Technology Solutions|kirish sanasi=11 December 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|Softvision
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2018
|Digital Solutions
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/cognizant-to-acquire-digital-engineering-leader-softvision-300723975.html|sarlavha=Cognizant to Acquire Digital Engineering Leader Softvision|muallif=Cognizant|ish=www.prnewswire.com|til=en|kirish sanasi=4 October 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|Advanced Technology Group
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2018
|CRM Consulting
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Cognizant to Acquire Advanced Technology Group to Expand Cloud Quote-to-Cash Capabilities |work=News {{!}} Cognizant Technology Solutions |url=https://news.cognizant.com/2018-09-18-Cognizant-to-Acquire-Advanced-Technology-Group-to-Expand-Cloud-Quote-to-Cash-Capabilities |access-date=18 September 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|SaaSFocus
|{{Flagicon|India}} Hindiston
|2018
|CRM Consulting
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Cognizant acquires Noida-based SaaSfocus |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/cognizant-acquires-noida-based-saasfocus/articleshow/65523561.cms |access-date=28 August 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|Hedera Consulting
|{{Flagicon|Belgium}} Belgiya
|2018
|Konsalting
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Cognizant Acquires Hedera Consulting, a Belgian Advisory and Analytics Company |work=News {{!}} Cognizant Technology Solutions |url=http://news.cognizant.com/2018-05-02-Cognizant-Acquires-Hedera-Consulting-a-Belgian-Advisory-and-Analytics-Company |access-date=2 May 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|Bolder Healthcare Solutions
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2018
|Sogʻliqni saqlash AT
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Cognizant to Acquire Bolder Healthcare Solutions to Expand Revenue Cycle Management Services for Providers |work=Cognizant Technology Solutions : Investors |url=https://investors.cognizant.com/2018-03-12-Cognizant-to-Acquire-Bolder-Healthcare-Solutions-to-Expand-Revenue-Cycle-Management-Services-for-Providers |url-status=dead |access-date=12 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313031339/https://investors.cognizant.com/2018-03-12-Cognizant-to-Acquire-Bolder-Healthcare-Solutions-to-Expand-Revenue-Cycle-Management-Services-for-Providers |archive-date=13 March 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|Zone
|{{Flagicon|UK}} BQ
|2017
|Raqamli agentlik
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=US IT company Cognizant snaps up digital indy Zone |language=en |work=The Drum |url=http://www.thedrum.com/news/2017/10/26/us-it-company-cognizant-snaps-up-digital-indy-zone |access-date=26 October 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|Netcentric
|{{Flagicon|Switzerland}} Shveysariya
|2017
|Raqamli marketing
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://cio.economictimes.indiatimes.com/news/corporate-news/cognizant-to-acquire-digital-marketing-expert-netcentric/61213594|sarlavha=Cognizant to acquire digital marketing expert Netcentric - ET CIO|muallif=www.ETCIO.com|ish=ETCIO.com|til=en|kirish sanasi=26 October 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;nowiki&gt;T2C | Top Tier Consulting&lt;/nowiki&gt;
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2017
|Sogʻliqni saqlash konsaltingi
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://twitter.com/T2CConsulting/status/905083429586337793|sarlavha=Top Tier Consulting is proud to bring our management consulting talent and healthcare expertise to the @Cognizant family of companies|muallif=Consulting|ism=Top Tier|sana=&lt;!--8:01 AM - --&gt;5 September 2017|ish=@T2CConsulting|til=en|kirish sanasi=22 September 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|TMG Health
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2017
|Sogʻliqni saqlash AT
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Mendonca |first=Jochelle |date=13 June 2017 |title=Cognizant to buy TMG Health for undisclosed amount |work=The Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/cognizant-to-buy-tmg-health-for-undisclosed-amount/articleshow/59129390.cms |access-date=13 June 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|BrilliantService
|{{Flagicon|Japan}} Yaponiya
|2017
|IoT
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Cognizant acquires Japan's Brilliant Service |work=Business Line |url=http://www.thehindubusinessline.com/info-tech/cognizant-acquires-japans-brilliant-service/article9566721.ece |access-date=2 March 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|Adaptra
|{{Flagicon|Australia}} Avstraliya
|2016
|Sugʻurta konsaltingi, loyihalarni boshqarish
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=BRIEF-Cognizant to buy Adaptra |work=Business Insider |url=http://www.businessinsider.com/r-brief-cognizant-to-buy-adaptra-2016-12?IR=T |access-date=16 December 2016 |archive-date=2018-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925065421/https://www.businessinsider.com/r-brief-cognizant-to-buy-adaptra-2016-12?IR=T |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nova IT
|{{Flagicon|Australia}} Avstraliya
|2016
|HR xizmatlari
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.novait.com.au|sarlavha=About Nova IT|ish=www.novait.com.au|kirish sanasi=23 January 2017|arxivurl=https://archive.today/20170123071912/http://www.novait.com.au/|arxivsana=23 January 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|KIS Information Services (KIS)
|{{Flagicon|Germany}} Germaniya
|2016
|AT xizmatlari
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://edmontonjournal.com/business/cnw/release.html?rkey=20161201C3508&amp;filter=5599|sarlavha=CNW Group|ish=www.edmontonjournal.com|kirish sanasi=2 December 2016|sana=19 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mirabeau BV
|{{Flagicon|Netherlands}} Niderlandiya
|2016
|Raqamli marketing
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/cognizant-to-acquire-digital-marketing-and-customer-experience-agency-mirabeau-bv-300369280.html|sarlavha=Cognizant to Acquire Digital Marketing and Customer Experience Agency Mirabeau BV|muallif=Cognizant|ish=www.prnewswire.com|kirish sanasi=29 November 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|Frontica Business Solutions
|{{Flagicon|Norway}} Norvegiya
|2016
|AT xizmatlar va yechimlar
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.frontica.com/en/newsroom/2016/akastor-agrees-to-sell-frontica-business-solutions-to-cognizant/|nashriyot=Frontica|sarlavha=Akastor agrees to sell Frontica Business Solutions to Cognizant!|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170111161226/http://www.frontica.com/en/newsroom/2016/akastor-agrees-to-sell-frontica-business-solutions-to-cognizant/|arxivsana=11 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Akastor |title=Akastor ASA: Akastor Completes Sale of Frontica Business Solutions to Cognizant |language=en-US |work=GlobeNewswire News Room |url=https://globenewswire.com/news-release/2016/11/28/893150/0/en/Akastor-ASA-Akastor-Completes-Sale-of-Frontica-Business-Solutions-to-Cognizant.html |access-date=29 November 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|Idea Couture
|{{Flagicon|Canada}} Kanada
|2016
|Raqamli xizmatlar (innovatsiya va tajriba dizayni)
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://finance.yahoo.com/news/cognizant-acquires-idea-couture-digital-100000284.html|nashriyot=Yahoo!|sarlavha=Cognizant Acquires Idea Couture, a Digital Innovation, Strategy, and Design Firm!|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170215114031/https://finance.yahoo.com/news/cognizant-acquires-idea-couture-digital-100000284.html|arxivsana=15 February 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|Heliocentric
|{{Flagicon|El Salvador}} El Salvador
|2016
|BPO xizmatlari
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://twitter.com/CognizantSV/status/737664714549776384|nashriyot=Twitter|sarlavha=We are starting a new phase for our company!}}&lt;/ref&gt;
|-
|Quick Left Inc.
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2016
|Mobil va veb ilovalar
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://quickleft.com/blog/quick-lefts-right-turn-cognizant|nashriyot=Quick Left|sarlavha=Quick Left's Right Turn – To Cognizant|sana=13 May 2016|kirish sanasi=2022-09-29|arxivsana=2016-08-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160803144105/https://quickleft.com/blog/quick-lefts-right-turn-cognizant/}}&lt;/ref&gt;
|-
|ReD Associates
|{{Flagicon|Denmark}} Daniya
|2016
|Bozor tadqiqotlari
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=28 April 2016 |title=Cognizant acquires 49% ownership in ReD Associates |work=Business Standard India |publisher=Business Standard |url=http://www.business-standard.com/article/companies/cognizant-acquires-49-ownership-in-red-associates-116042800727_1.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|KBACE Technologies
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2016
|Oracle Cloud, ERP
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news.cognizant.com/2016-01-27-Cognizant-Acquires-KBACE-Technologies-to-Enable-Clients-to-Accelerate-Journey-to-Cloud-and-Improve-Business-Agility|sarlavha=Cognizant Acquires KBACE Technologies to Enable Clients to Accelerate Journey to Cloud and Improve Business Agility}}&lt;/ref&gt;
|-
|Storebrand Baltic
|{{Flagicon|Lithuania}} Litva
|2015
|Norvegiyaning Storebrand kompaniyasining Litva IT birligi
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.baltic-course.com/eng/Technology/?doc=112653|sarlavha=US Cognizant to acquire 66% shares in Lithuania's Storebrand}}&lt;/ref&gt;
|-
|CNO Financial Group (Hindiston)
|{{Flagicon|India}} Hindiston
|2015
|AT ilova yaratish
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.indiainsurance.co/blog/general-insurance/insurance-services-company-cno-sells-india-operations-cognizant/|sarlavha=Insurance Company CNO Sells India Operations To Cognizant|ish=www.indiainsurance.co|kirish sanasi=17 October 2016|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170111163030/http://www.indiainsurance.co/blog/general-insurance/insurance-services-company-cno-sells-india-operations-cognizant/|arxivsana=11 January 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|Odecee
|{{Flagicon|Australia}} Avstraliya
|2014
|IT, konsalting va BPO xizmatlari
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.businessspectator.com.au/news/2014/11/12/technology/cognizant-odyssey-new-acquisition|sarlavha=Cognizant on an odyssey with new acquisition}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|Cadient Group
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2014
|Raqamli sogʻliqni saqlash
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Cognizant acquires digital marketing agency Cadient Group |work=timesofindia-economictimes |url=http://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/cognizant-acquires-digital-marketing-agency-cadient-group/articleshow/44606941.cms}}&lt;/ref&gt;
|-
|TriZetto Corp
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2014
|Sogʻliqni saqlash xizmatiga toʻlovchilari uchun dasturiy taʼminot, provayderning daromad davri dasturi (konsalting, dasturiy taʼminot, BPO, hosting)
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.trizetto.com/NewsEvents/PressReleases/PressRelease.aspx?id=7701|sarlavha=Cognizant News &amp; Events - Cognizant Press Releases - Cognizant Technology Solutions|kirish sanasi=15 September 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160611121903/http://www.trizetto.com/NewsEvents/PressReleases/PressRelease.aspx?id=7701|arxivsana=11 June 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|itaas Interactive TV Solutions
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2014
|Raqamli video xizmatlari
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/Cognizant-buys-US-video-solutions-company/articleshow/34105769.cms|sarlavha=Cognizant buys US video solutions company|ish=The Times of India|sana=23 April 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
|ValueSource Technologies
|{{Flagicon|India}} Hindiston
|2013
|AT xizmatlari
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=3 October 2013 |title=KBC verkoopt ValueSource aan Cognizant |url=http://www.tijd.be/nieuws/ondernemingen_financien/KBC_verkoopt_ValueSource_aan_Cognizant.9415036-3095.art |access-date=3 October 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|Equinox Consulting
|{{Flagicon|France}} Fransiya
|2013
|Moliyaviy xizmatlar boʻyicha konsalting firmasi
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=2 October 2013 |title=Cognizant Acquires Equinox Consulting, a Financial Services Consulting Firm in France |url=http://news.cognizant.com/2013-10-02-Cognizant-Acquires-Equinox-Consulting-a-Financial-Services-Consulting-Firm-in-France |access-date=2 October 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|SourceNet Solutions
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2013
|Moliya va buxgalteriya uchun BPS
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=6 August 2013 |title=Cognizant Q2 Net up 19%; raises full-year revenue guidance |work=Zee News |url=http://zeenews.india.com/business/news/companies/cognizant-q2-net-up-19-raises-full-year-revenue-guidance_81447.html |access-date=3 December 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|QBridge
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2013
|Marketingni avtomatlashtirish
|&lt;ref&gt;{{Jurnal manbasi|title=Cognizant Marketing BPS Services|url=https://research.nelson-hall.com/get_file.php?fn=Cognizant_marketing_abstract_15_07_16.pdf&amp;fsh=62edfde5467d5ad9013b286f554148a5&amp;type=toc|journal=Nelson Hall|qaralgan sana=2022-09-29|arxiv-sana=2018-04-21|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20180421030642/https://research.nelson-hall.com/get_file.php?fn=Cognizant_marketing_abstract_15_07_16.pdf&amp;fsh=62edfde5467d5ad9013b286f554148a5&amp;type=toc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.trademarkia.com/qbridge-85272875.html|sarlavha=Apply for a Trademark. Search a Trademark|ish=trademarkia.com|til=en|kirish sanasi=20 April 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|C1 group (6 companies)
|{{Flagicon|Germany}} Germany
|2012
|btconsult gbbb C:1 SAP, BPM, ECM, ERM
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=21 December 2012 |title=Cognizant to Acquire Six Companies of the C1 Group, a Leading German Consulting and IT Services Group |url=http://news.cognizant.com/2012-12-21-Cognizant-to-Acquire-Six-Companies-of-the-C1-Group-a-Leading-German-Consulting-and-IT-Services-Group |access-date=5 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|Medicall
|{{Flagicon|Philippines}}Filippin
|2012
|Tibbiy transkripsiya
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Cognizant net up 16% |work=The Telegraph |url=http://www.telegraphindia.com/1130208/jsp/business/story_16537028.jsp |access-date=30 November 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|Excellence Data Research
|{{Flagicon|India}} Hindiston
|2012
|Marketing tadqiqotlari
|&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.indiancompany.info/company/excellence-data-research-private-limited/|sarlavha=EXCELLENCE DATA RESEARCH PRIVATE LIMITED {{!}} Indian Company Info|ish=www.indiancompany.info|kirish sanasi=30 November 2016}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|ING US
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2012
|Texnologiya
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=15 June 2012 |title=Cognizant, ING US in $330 mn pact |url=http://www.livemint.com/Companies/J1PrF8klZs48ASRd5TSoVK/Cognizant-ING-US-in-330-mn-pact.html |access-date=4 July 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|Zaffera
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2011
|SAP konsalting
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=28 September 2011 |title=Cognizant buys Zaffera, a US SAP consulting Company for an undisclosed value |work=The Economic Times |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-28/news/30208833_1_francisco-d-souza-r-chandrasekaran-retail-space |access-date=27 June 2012 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116102834/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-28/news/30208833_1_francisco-d-souza-r-chandrasekaran-retail-space |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|CoreLogic India
|{{Flagicon|India}} Hindiston
|2011
|Ipoteka xizmatlari boʻyicha yordam
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Suparna Goswami Bhattacharya |date=27 July 2011 |title=Cognizant to acquire CoreLogic's Indian business |work=[[Daily News and Analysis|DNA]] |url=http://www.dnaindia.com/money/report_cognizant-to-acquire-corelogics-indian-business_1569771 |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
|Galileo Performance
|{{Flagicon|France}} Fransiya
|2010
|AT tizimining ishlashini oʻlchash, boshqarish va doimiy optimallashtirish bilan bogʻliq konsalting
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=18 June 2010 |title=Cognizant buys Paris-based Galileo Performance |work=Business Standard |url=http://www.business-standard.com/india/news/cognizant-buys-paris-based-galileo-performance/398654/ |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
|PIPC Group
|{{Flagicon|UK}} BQ
|2010
|Dastur va loyihalarni boshqarish boʻyicha maslahat
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=10 May 2009 |title=Cognizant acquires PIPC |work=The Economic Times |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-05-10/news/27571473_1_francisco-d-souza-tuck-in-acquisition-strategy-smoother-process |access-date=27 June 2012 |archive-date=2012-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311131054/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-05-10/news/27571473_1_francisco-d-souza-tuck-in-acquisition-strategy-smoother-process |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|UBS India Service Center
|{{Flagicon|India}} Hindiston
|2009
|Biznes jarayonlarini autsorsing qilish, sanoat tadqiqotlari
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=16 October 2010 |title=Cognizant acquires India unit of UBS for $75m |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Cognizant-acquires-India-unit-of-UBS-for-75m/articleshow/5129190.cms |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
|Pepperweed Advisors
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2009
|Biznes konsalting, dastur boshqaruvi
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=9 September 2009 |title=Cognizant buys Pepperweed Advisors |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/2009/09/09/stories/2009090960761600.htm |url-status=dead |access-date=27 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914130153/http://www.hindu.com/2009/09/09/stories/2009090960761600.htm |archive-date=14 September 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
|Invensys Rail R&amp;D India &amp; Invensys Operations Managed R&amp;D Center India
|{{Flagicon|India}} Hindiston
|2009
|Mahsulot tadqiqotlari va muhandislik, ishlab chiqarish
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=3 October 2013 |title=Cognizant buys Belgian bank insurance firm's arm ValueSource |work=The Hindu Business Line |url=http://www.thehindubusinessline.com/info-tech/cognizant-buys-belgian-bank-insurance-firms-arm-valuesource/article5196876.ece |access-date=11 November 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|Active Intelligence
|{{Flagicon|Canada}} Kanada
|2009
|Oracle Chakana savdo, rejalashtirish va optimallashtirish toʻplami uchun maslahat, amalga oshirish va qoʻllab-quvvatlash xizmatlari
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Chandra Ranganathan |date=11 February 2009 |title=Cognizant acquires Canada consulting firm Active Intelligence |work=Economic Times |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-02-11/news/27648345_1_geographic-footprint-retail-practice-consulting-capabilities |access-date=27 June 2012 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116102912/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-02-11/news/27648345_1_geographic-footprint-retail-practice-consulting-capabilities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Strategic Vision Consulting
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2008
|Media va koʻngilochar kompaniyalar uchun biznes konsalting
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=10 June 2008 |title=Cognizant acquires US firm SVC |work=The Economic Times |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-06-10/news/28456977_1_francisco-d-souza-media-and-entertainment-svc |access-date=27 June 2012 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116102904/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-06-10/news/28456977_1_francisco-d-souza-media-and-entertainment-svc |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|T-Systems India
|{{Flagicon|Germany}} Germaniya
|2008
|Tizim integratsiyasi
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=8 March 2008 |title=Cognizant Tech to buy T-System's India business |work=Business Standard |url=http://www.business-standard.com/article/technology/cognizant-tech-to-buy-t-system-s-india-business-108030601108_1.html |access-date=4 July 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|marketRx
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2007
|Life Sciences Analytics, sogʻliqni saqlash KPO
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Narayanan Madhavan |date=20 October 2007 |title=Cognizant to acquire marketRX for 15535 m |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Business/Cognizant-to-acquire-marketRX-for-135-m/Article1-253286.aspx |url-status=dead |access-date=27 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120901213151/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Business/Cognizant-to-acquire-marketRX-for-135-m/Article1-253286.aspx |archive-date=1 September 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
|AimNet
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2006
|IT infratuzilmasi xizmatlari
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=7 September 2006 |title=Cognizant acquires US co AimNet |work=The Hindu Business Line |url=http://www.thehindubusinessline.in/2006/09/07/stories/2006090703490400.htm |url-status=dead |access-date=27 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502181041/http://www.thehindubusinessline.in/2006/09/07/stories/2006090703490400.htm |archive-date=2 May 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|Fathom Consulting
|{{Flagicon|Canada}} Kanada
|2005
|Telekom va avtomobil IT xizmatlari
|&lt;ref name=&quot;fathom&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.rediff.com/money/2005/apr/18cog.htm|sarlavha=Cognizant buys Fathom for $35 mn|sana=18 April 2005|ish=rediff.com|kirish sanasi=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
|Ygyan Consulting
|{{Flagicon|India}} Hindiston
|2004
|SAP konsalting
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=23 February 2004 |title=Cognizant Tech Acquires Pune SAP Firm For $2 Mn |work=The Financial Express |url=http://www.financialexpress.com/news/cognizant-tech-acquires-pune-sap-firm-for-2-mn/100050 |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
|Infopulse
|{{Flagicon|Netherlands}} Niderlandiya
|2003
|AT xizmatlari
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=3 December 2003 |title=Cognizant Acquires Infopulse For $5 M |work=The Financial Express |url=http://www.financialexpress.com/news/cognizant-acquires-infopulse-for-5-m/49756/ |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aces International
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2003
|Siebel CRM konsalting
|&lt;ref name=&quot;fathom&quot; /&gt;
|-
|American Express sayohatga aloqador xizmatlar Silverline Technologiesdan oldi
|{{Flagicon|USA}} AQSH
|2002
|Moliyaviy xizmatlar
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=22 September 2012 |title=Cognizant Acquires American Express |work=The Financial Express |url=http://www.financialexpress.com/news/cognizant-acquires-american-express/58816/ |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
|UnitedHealthcare Ireland Limited
|{{Flagicon|Ireland}} Irlandiya
|2002
|Sogʻliqni saqlash xizmatlari (UnitedHealth Groupning shoʻba korxonasi)
|&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=11 June 2002 |title=Cognizant centre in Ireland |work=The Hindu Business Line |url=http://www.thehindubusinessline.in/2002/06/11/stories/2002061101910700.htm |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;
|}

== Biznes modeli ==
[[Fayl:Cognizant-Chennai.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Cognizant-Chennai.jpg/220px-Cognizant-Chennai.jpg|thumb| Cognizantning [[Chennay]]dagi asl korporativ shtab-kvartirasi, hozirda offshor yetkazib berish markazi.]]
Boshqa koʻplab IT xizmatlari kompaniyalari singari,  Cognizant offshor dasturiy taʼminot R &amp;amp;amp; D va offshor autsorsing asoslangan global yetkazib berish modeli amal qiladi. Kompaniyaning Qoʻshma Shtatlardan tashqarida bir qator offshor rivojlanish markazlari va AQSh, Yevropa va Janubiy Amerikada qirgʻoqqa yaqin markazlari mavjud.  
Oʻzining dastlabki yillarida Cognizant Dun &amp; Bradstreet brendi yordamida bir qator Amerika va Yevropa kompaniyalaridan biznesga ega boʻldi. Kompaniyaning yuqori martabali rahbarlari firmani oltita zamonaviy asosiy tizim integratorlari (Accenture, BearingPoint, Capgemini, [[Ernst &amp; Young]], [[Deloitte Touche Tohmatsu|Deloitte]] va [[IBM]]) bilan bir qatorda yuqori darajadagi mijozlarga xizmat koʻrsatuvchi provayder sifatida koʻrishgan&lt;ref name=&quot;The-India-Way-2010&quot;&gt;{{Kitob manbasi|isbn=978-1-4221-4759-7|last=Peter Cappelli|title=The India way|year=2010|publisher=Harvard Business Press|pages=[https://archive.org/details/indiawayhowindia0000capp/page/138 138–143]|url=https://archive.org/details/indiawayhowindia0000capp/page/138}}&lt;/ref&gt;.

== Operatsiyalar ==

=== Mintaqalar ===
Kompaniyaning butun dunyo boʻylab 318 400&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Technology Solutions|ism=Cognizant|sana=20 November 2021|sarlavha=Cognizant Q3 2021 Earnings|url=https://cognizant.q4cdn.com/123993165/files/doc_financials/2021/q3/Q321-Earnings-Supplement_vF.pdf|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211120023936/https://cognizant.q4cdn.com/123993165/files/doc_financials/2021/q3/Q321-Earnings-Supplement_vF.pdf|arxivsana=20 November 2021}}&lt;/ref&gt; xodimi bor, ulardan 200 000 dan ortigʻi Hindistonda 10 ta joyda, koʻpchiligi [[Chennay]]da ishlaydi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Baruah |first=Ayushman |date=28 October 2021 |title=Cognizant’s attrition of 33% is highest in IT services industry |language=en |work=mint |url=https://www.livemint.com/companies/news/cognizant-reports-attrition-rate-of-33-highest-in-it-services-industry-11635420298965.html |access-date=28 August 2022}}&lt;/ref&gt;. 1994-yil 20-yanvarda Cognizant oʻzining Chennay shahrida, Tamilnadu, Hindistonda Cognizant Technology Solutions India Private Limited yuridik nomi bilan filialini roʻyxatdan oʻtkazdi. Kompaniyaning boshqa markazlari –[[Bangalor]], [[Chennay]], [[Koimbatur|Koimbatore]], Gurgaon, Noida, [[Haydarobod (shahar)|Haydarobod]], Kochi, [[Kalkutta]]&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Swati Garg |date=20 February 2012 |title=Bengal IT minister tells Cognizant growth story to lure Infy, Wipro |work=Business Standard India |url=http://business-standard.com/india/news/bengal-it-minister-tells-cognizant-growth-story-to-lure-infy-wipro-/465196/}}&lt;/ref&gt;, [[Mangalor]], [[Mumbay]] va [[Puna|Pune]] shaharlarida joylashgan. Kompaniyaning Buyuk Britaniya, Avstraliya, Vengriya, Niderlandiya, Ispaniya, Xitoy, Filippin, Kanada, Braziliya, Argentina, Meksika va boshqalarda mahalliy, mintaqaviy va global yetkazib berish markazlari mavjud&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.cognizant.com/contactus|sarlavha=Contact Us - Cognizant Technology Solutions}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.cognizant.com/contact-us|sarlavha=Contact Us &amp;#124; Cognizant}}&lt;/ref&gt;.

=== Biznes birliklari ===
Kognizant bir nechta vertikal va gorizontal birliklarga ajratilgan. Vertikal boʻlinmalar bank va moliyaviy xizmatlar, sugʻurta, sogʻliqni saqlash, ishlab chiqarish va chakana savdo kabi muayyan sohalarga qaratilgan. Gorizontallar Analytics, mobil hisoblash, BPO va Testing kabi muayyan texnologiyalar yoki jarayon sohalariga qaratilgan. Ham gorizontal, ham vertikal boʻlinmalarda [[Biznes konsultant|biznes-maslahatchilar]] mavjud boʻlib, ular birgalikda tashkilot boʻylab Cognizant Consulting jamoasini tashkil qiladi. Cognizant — bu sohada MBAlarni eng yirik yollovchilardan biri; ular IT xizmatlari loyihalari uchun biznesni rivojlantirish va biznesni tahlil qilish bilan shugʻullanadi.

== Korporativ ishlar ==
[[Fayl:Cognizant's_Delivery_Center_in_Chennai_-TCO.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Cognizant%27s_Delivery_Center_in_Chennai_-TCO.jpg/220px-Cognizant%27s_Delivery_Center_in_Chennai_-TCO.jpg|thumb| Chennaydagi Cognizant yetkazib berish markazi]]

=== Boshqaruv ===
Cognizantni Brian Humphries (bosh direktor), Jan Siegmund (CFO) va Rajesh Nambiar (Prezident, Digital Business &amp; Technology) boshqaradi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Senior Management—Executive Leadership Team {{!}} Cognizant |url=https://www.cognizant.com/about-cognizant/executive-leadership |access-date=20 August 2018 |archive-date=2019-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190618102326/https://www.cognizant.com/about-cognizant/executive-leadership |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 2019-yil 1-aprelda Fransisko DʼSouza bosh direktor lavozimiga Brian Humphries almashtirildi.

=== Moliya ===
{| class=&quot;wikitable floatright&quot;
!Yil
! ''Fortune'' 500 reytingi
|-
| 2021-yil
| 185&lt;ref name=&quot;prnewswire.com&quot;/&gt;
|-
| 2020-yil
| 194&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cognizant Technology Solutions Company Profile|url=https://fortune.com/company/cognizant-technology-solutions/|ish=Fortune|til=en|kirish sanasi=2020-05-18}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019-yil
| 193&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://fortune.com/fortune500/2019/cognizant-technology-solutions/|sarlavha=Cognizant Technology Solutions|ish=Fortune|kirish sanasi=16 May 2019|qaralgan sana=2022-09-29|arxivsana=2020-07-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200731215042/https://fortune.com/fortune500/2019/cognizant-technology-solutions/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018-yil
| 195&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://fortune.com/fortune500/list/filtered?searchByName=Cognizant|sarlavha=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List|ish=Fortune|til=en-US|kirish sanasi=21 May 2018|qaralgan sana=2022-09-29|arxivsana=2018-08-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180809062203/http://fortune.com/fortune500/list/filtered?searchByName=Cognizant}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017-yil
| 205&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news.cognizant.com/Fortune500-Jun7-2017|sarlavha=Cognizant in the News|ish=News {{!}} Cognizant Technology Solutions|til=en|kirish sanasi=7 June 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016-yil
| 230&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=2015 Fortune 500 rank|url=http://fortune.com/fortune500/cognizant-technology-solutions-230|nashriyot=Fortune|kirish sanasi=6 June 2016|arxivsana=2016-06-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160610185909/http://fortune.com/fortune500/cognizant-technology-solutions-230}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015-yil
| 288&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=2015 Fortune 500 rank|url=http://fortune.com/fortune500/cognizant-technology-solutions-288|nashriyot=CNN Money|kirish sanasi=29 June 2015|arxivsana=2016-05-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160523153620/http://fortune.com/fortune500/cognizant-technology-solutions-288/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014-yil
| 308&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=2012 Fortune 600 rank|url=http://fortune.com/fortune500/cognizant-technology-solutions-corporation-308|nashriyot=CNN Money|kirish sanasi=6 June 2014|arxivsana=2015-02-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150219075306/http://fortune.com/fortune500/cognizant-technology-solutions-corporation-308/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013-yil
| 352&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=2012 Fortune 500 rank|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2013/snapshots/11353.html?iid=F500_fl_list|nashriyot=CNN Money|kirish sanasi=13 May 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131220235339/https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2013/snapshots/11353.html?iid=F500_fl_list|arxivsana=20 December 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012-yil
| 398&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=2012 Fortune 500 rank|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2012/snapshots/11353.html|nashriyot=CNN Money|kirish sanasi=13 May 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2011-yil
| 484&lt;ref name=&quot;2011 Fortune 500 rank&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=2011 Fortune 500 rank|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/full_list/401_500.html|nashriyot=CNN Money|kirish sanasi=29 May 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|}
Cognizant 1998-yilda NASDAQ roʻyxatiga kiritilgan va 2004-yilda [[Nasdaq-100|NASDAQ-100]] indeksiga qoʻshilgan. 2006-yil 16-noyabrda savdolar yopilgandan soʻng, Cognizant oʻrta darajadagi S&amp;amp;amp;P 400 dan [[S&amp;P 500|S&amp;P 500 ga]] oʻtdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:aqX-6HR0bb8J:https://news.cognizant.com/pressreleases?item=20172&amp;mobile=No+&amp;cd=1&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;gl=in|sarlavha=Cognizant Press Releases, Company News {{!}} Cognizant Technology Solutions|ish=webcache.googleusercontent.com|kirish sanasi=2020-02-29}}&lt;/ref&gt;. Cognizant 2011-yilda Fortune 500 kompaniyasiga aylandi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-tech-cognizant-joins-the-fortune-500-club/20110506.htm|sarlavha=Cognizant joins the Fortune 500 club|sana=6 May 2011|nashriyot=rediff|kirish sanasi=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;.

=== Korporativ ijtimoiy masʼuliyat ===
Cognizantning xayriya va korporativ ijtimoiy mas’uliyat (CSR) tashabbuslari Cognizant fondini moliyaviy va maʼmuriy qoʻllab-quvvatlash uchun Cognizant xodimlari orqali amalga oshiriladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-info-tech/article1661168.ece|sarlavha=Cognizant Foundation extends aid to five NGOs|ish=The Hindu Business Line}}&lt;/ref&gt;. 2005-yil mart oyida Hindiston kompaniyalari toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq „Xayriya kompaniyasi“ sifatida roʻyxatdan oʻtgan Cognizant jamgʻarmasi „jamiyatning imtiyozsiz aʼzolariga moliyaviy va texnik yordam koʻrsatish orqali sifatli taʼlim va sogʻliqni saqlashdan foydalanishda yordam berish; taʼlim va sogʻliqni saqlashni yaxshilash dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirish; va nodavlat tashkilotlar (NNT), taʼlim muassasalari, sog‘liqni saqlash muassasalari, davlat idoralari va korporatsiyalar bilan hamkorlik qilish“ vazifalarini bajaradi. Cognizant kompaniyasining „''Outreach“'' deb nomlangan korporativ ijtimoiy masʼuliyat loyihasi mavjud, buning uchun Cognizant xodimlari maktablar va mehribonlik uylarini qoʻllab-quvvatlash uchun koʻngilli boʻlishadi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=27 June 2010 |title=Cognizant Outreach distributes notebooks |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article487785.ece |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=14 May 2011 |title=Industry insights from Cognizant for AUT faculty |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/edu/2011/03/14/stories/2011031450050300.htm |url-status=dead |access-date=27 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116140234/http://www.hindu.com/edu/2011/03/14/stories/2011031450050300.htm |archive-date=16 January 2013}}&lt;/ref&gt;.

=== Mukofotlar ===
2015-yilda ''Fortune'' uni dunyodagi eng mashhur IT-xizmatlari boʻyicha toʻrtinchi kompaniya deb atadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://fortune.com/worlds-most-admired-companies/cognizant-technology-solutions-100000/|sarlavha=World's Most Admired Companies (Information Technology services), 2015|nashriyot=Fortune|kirish sanasi=22 July 2015}}&lt;/ref&gt;. 2017-yilda Cognizant ''Fortune'' Future 50 roʻyxatiga kiritilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news.cognizant.com/FortuneBlueRibbon-Dec20-2017|sarlavha=Cognizant in the News|ish=News {{!}} Cognizant Technology Solutions|til=en|kirish sanasi=26 December 2017}}&lt;/ref&gt;.

== Homiylik ==
2021-yil davomida Cognizant sport, yelkanli sport va poyga jamoalari bilan bir nechta homiylik shartnomalarini imzoladi. 2021-yil yanvar oyida yangi rebrendlangan Aston Martin Formula 1 jamoasi Cognizantni 2021-yilgi Formula 1 jahon chempionati va undan keyingi musobaqalar uchun titul homiysi sifatida eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Aston Martin reveal title sponsor for F1 2021 season, tease green car – Entry List|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12181564/aston-martin-reveal-title-sponsor-for-f1-2021-season-tease-green-car|kirish sanasi=7 January 2021|ish=[[Sky Sports]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Duke |first=Simon |title=Steady hand puts Cognizant in pole position for growth |language=en |url=https://www.thetimes.co.uk/article/steady-hand-puts-cognizant-in-pole-position-for-growth-nndspjv8f |access-date=2022-04-25 |issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt;. 2021-yil fevral oyida Cognizant PGA TOUR va LPGA Tour bilan homiylik shartnomasini imzoladi va Prezidentlar kubogining global hamkori va LPGA Tour asoschilari kubogining unvon hamkori boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cognizant Golf Partnerships with PGA TOUR and LPGA Tour {{!}} LPGA {{!}} Ladies Professional Golf Association|url=https://www.lpga.com/news/2021/cognizant-golf-partnerships-with-pga-tour-and-lpga-tour|kirish sanasi=2022-02-21|ish=LPGA|til=en}}&lt;/ref&gt;. Yil oxirida, aprel oyida Cognizant SailGPʼning raqamli transformatsiya hamkori boʻlish toʻgʻrisida shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Cognizant Joins SailGP as Official Digital Transformation Partner|url=https://news.cognizant.com/2021-04-06-Cognizant-Joins-SailGP-as-Official-Digital-Transformation-Partner|kirish sanasi=2022-02-21|ish=News {{!}} Cognizant Technology Solutions}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yilning iyun oyida Cognizant THE JOHN SHIPPEN Shoot-Out Inaugural Golf Eventning taqdimot hamkori boʻldi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Cognizant|sarlavha=Cognizant Named Presenting Partner of THE JOHN SHIPPEN Shoot-Out Inaugural Golf Event|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/cognizant-named-presenting-partner-of-the-john-shippen-shoot-out-inaugural-golf-event-301312016.html|kirish sanasi=2022-02-21|ish=www.prnewswire.com|til=en}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
{{Nasdaq-100}}

{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>f9f5f2g0dhhu4u9h9wzcp0qbmxslwiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charlotte Abramow</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806943</id>
    <revision>
      <id>6121640</id>
      <parentid>6048905</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T23:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="9urfzsjlm86k99r9fgeqq2g7nq63rwi" xml:space="preserve">'''Sharlotta Abramow''' (1993-yil 30-sentyabrda [[Brussel Poytaxt Regioni|Bryusselda]] tugʻilgan) — belgiyalik fotograf va kinorejissyor&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Charlotte Abramow, Book, biography |language=en |work=Art Limited |url=https://www.artlimited.net/16666/biography/ |url-status=dead |access-date=2018-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320044137/https://www.artlimited.net/16666/biography/ |archive-date=20 March 2018}}&lt;/ref&gt;.

== Biografiya ==
Sharlotta Abramow Bryusselda tugʻilgan va oʻzining ilk rasmlarini taxminan 7 yoshida ola boshlagan &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=15 March 2018 |title=Charlotte Abramow, la photographe et réalisatrice belge en vogue |language=fr-FR |work=RTBF Info |url=https://www.rtbf.be/info/medias/detail_charlotte-abramow-la-photographe-et-realisatrice-belge-en-vogue?id=9867474 |access-date=2018-05-01}}&lt;/ref&gt; 16 yoshida uni fotograf Paolo Roversi 2010-yilda Rencontres dʼArlesda amaliyot oʻtash paytida koʻrgan. 2011-yilda Roversi oʻzining fotosuratlari haqida ''Polka jurnalida'' chop etilgan „Jangchining moʻrtligi va ruhi“ maqolasini yozdi. 2013-yilda u Parijdagi Gobelins maktabiga qo‘shildi &lt;ref name=&quot;Les Inrocks 2018-05-01&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=La photographe Charlotte Abramow nous parle d'Angèle, de féminisme et de spaghettis |language=fr-FR |work=Les Inrocks |url=https://www.lesinrocks.com/2018/02/07/style/la-photographe-charlotte-abramow-nous-parle-dangele-de-feminisme-et-de-spaghettis-111043326/ |access-date=2018-05-01}}&lt;/ref&gt; va u maktabni 2015-yilda tamomlagan. Uning fotografik ishi jiddiylik va mohirlikni birlashtiradi&lt;ref name=&quot;Les Inrocks 2018-05-01&quot; /&gt;

2017-yilda u Anjèlening ''La Loi de Murphy'' va ''Je veux tes yeux'' qoʻshigʻiga video suratga olishni boshladi.&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=14 March 2018 |title=HIGH FIVE: La photographe/réalisatrice Charlotte Abramow en 5 infos |language=fr-FR |work=Clique.tv |url=http://www.clique.tv/high-five-la-realisatrice-charlotte-abramow-en-5-infos/ |access-date=2018-05-01}}&lt;/ref&gt;. 2018-yilda u Havas prezidenti Kristof Koffrening gʻoyasi asosida Jorj Brassensning ''Les Passantes'' qoʻshigʻidan foydalangan holda,[[Xalqaro xotin-qizlar kuni|Xalqaro xotin-qizlar kuniga bagʻishlangan]] videoklip yaratdi. Ushbu klipda ginekologik oʻzgarishlar va hayz koʻrishning metaforik tasviri 18 yoshgacha boʻlganlar uchun YouTube taqiqlanishiga olib keladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Après avoir été censuré de YouTube, le clip de Charlotte Abramow est de retour en ligne pour toutes et tous |language=fr-FR |work=Les Inrocks |url=https://www.lesinrocks.com/2018/03/12/musique/apres-avoir-ete-censure-de-youtube-le-clip-de-charlotte-abramow-est-de-retour-en-ligne-pour-toutes-et-tous-111057559/ |access-date=2018-05-01}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik bu tasnif foydalanuvchilar noroziligidan keyin olib tashlandi.

U saraton kasalligidan omon qolgan otasi Moris bilan fotografik loyiha ustida ishlamoqda&lt;ref name=&quot;Les Inrocks 2018-05-01&quot;/&gt;.

== Fotosurat ishlari ==

* 2014: ''Haqiqiy koʻkraklar'' (2015 yilgi Rencontres d’Arles aux la ''Nuit de l’année'' kadrlari)
* 2015: ''Metamorfoz'' (Duy Anh Nhan Duc bilan hamkorlikda)
* 2015: ''Bleu'' (''koʻrgazma jurnali'')
* 2016-yil: ''Aziz onam''
* 2017: ''Ular Trampolinni yaxshi koʻradilar''
* 2017: ''Anjèle'' (pochette d’albom)
* 2017: ''Un tomoshasi'', l’humoriste tomoshasi Marina Rollman (artique rejissyori)
* Création en cours: ''Moris''
* Création en cours: ''Birinchi muhabbatlar'' (Kler Laffut avec hamkorlikda)

== Filmografiyasi ==

* 2017: ''La Loi de Merfi'' d’Anjele
* 2018: ''Je veux tes yeux'' d’Anjèle
* 2018: ''Les Passantes'' de Georges Brassens (klip pour la [[Xalqaro xotin-qizlar kuni|Journée internationale des femmes]])

== Mukofotlari ==

* Weekend Photo Awards 2011: prix du public
* 2013-yilda suratga olingan suratlar uchun mukofot: yakuniy
* Prix Picto de la jeune photographie de rejimi 2014: 1er prix
* Rencontres d’Arles 2015: Photo Folio Review mukofotlari finali
* Rencontres d’Arles 2017: Spéciale pour ''Project Maurice'' aux Photo Folio Review mukofotlari

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Rasmiy sayt|http://www.charlotteabramow.com/}}
* [http://www.projetmaurice.com/ ''Projet Maurice'']{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, project site photographic of Charlotte Abramow

{{DEFAULTSORT:Abramow, Charlotte}}
[[Turkum:Articles with infoboxes completely from Wikidata]]
[[Turkum:1993-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>9urfzsjlm86k99r9fgeqq2g7nq63rwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fatemeh Behboudi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807060</id>
    <revision>
      <id>6121667</id>
      <parentid>5928696</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15103" sha1="6hcf6n0f61gpmk1cjmeu7wxhw304shn" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Fatemeh Behboudi|portret=02 FB.jpg|tavallud sanasi={{Birth year and age|1985}}|tavallud joyi=[[Tehran]], Iran|vafot sanasi=|vafot joyi=|kasbi=[[Fotojurnalist]]|faoliyat_yillari=2007|sayt={{URL|fatemehbehboudi.visura.co}}}}

'''Fotimah Behbudiy''' (1985-yilda tugʻilgan)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|ism=Fatemeh Behboudi|muallif=LensCulture|kirish sanasi=2021-10-22|sarlavha=Fatemeh Behboudi|url=https://www.lensculture.com/fatemeh-behboudi-2|ish=LensCulture}}&lt;/ref&gt; — [[eron]]lik fotojurnalist va [[Документальная фотография|hujjatli fotograf]]. U 2015-yilda World Press Photo mukofotiga&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=2015 Fatemeh Behboudi CIS-HM-AJ {{!}} World Press Photo|url=https://www.worldpressphoto.org/collection/photo/2015/29523/1/2015-Fatemeh-Behboudi-CIS-HM-AJ|ish=www.worldpressphoto.org|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;, 2014-yilda [[Pictures of the Year International|&quot;Yil suratlari&quot; xalqaro]] mukofotiga sazovor boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Poy|url=https://poy.org/71/14/first_12.php|muallif=|ism=|sana=|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}&lt;/ref&gt; va „Ayollar fotosuratlari“ aʼzosi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Women Photograph|url=https://www.womenphotograph.com/|ish=Women Photograph|til=en-US|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;. Fotime 2015-yilgi World Press Photo mukofotini qo‘lga kiritgan birinchi eronlik ayol fotografdir. U „Sabr onalari“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=in-iran-mothers-dream-of-missing-sons/|url=https://lens.blogs.nytimes.com/2014/09/12/in-iran-mothers-dream-of-missing-sons/|muallif=|ism=|sana=September 12, 2014|ish=Lens blog New York Times|til=en-GB|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;, „Urush hali ham tirik“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The war is still alive|url=http://theaftermathproject.org/project/war-still-alive|muallif=|ism=|sana=|ish=|til=en-GB|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Index|url=https://index.hu/nagykep/2019/05/03/war_is_still_alive_-_fatemeh_behboudi/?fbclid=IwAR2QX2LaO_z136BKw-JCAsXRFvooPGk2CQ8gZs5wme43lpd-2SpuNKdhFKM|muallif=|ism=|sana=May 3, 2019|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}&lt;/ref&gt; „Shokdan keyingi hayot“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Home {{!}} Lumix Festival für jungen Bildjournalismus|url=https://lumix-festival.de/en/home/|ish=Lumix Festival für jungen Bildjournalismus|til=en-GB|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt; va „Bir lahza“ loyihalari bilan mashhur&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Execution project|url=https://fatemehbehboudi.visura.co/one-moment|muallif=|ism=|sana=|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}&lt;/ref&gt;.

== Yoshlik yillari va martabasi ==
Behbudiy Eron va [[Iroq urushi]] paytida [[Tehron|Tehronda]] tugʻilgan. Uning butun bolaligi urush va uning taʼsiri ostida oʻtdi, bu uning fotografiyadagi eng muhim mavzusiga aylandi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=index|url=https://index.hu/nagykep/2019/05/03/war_is_still_alive_-_fatemeh_behboudi/?fbclid=IwAR2QX2LaO_z136BKw-JCAsXRFvooPGk2CQ8gZs5wme43lpd-2SpuNKdhFKM|muallif=|ism=|sana=May 3, 2019|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=|sarlavha=Interview DOFOTO|url=http://www.dofoto.sk/en/2017/02/06/interview-with-fatemeh-behboudi/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180619120046/http://www.dofoto.sk/en/2017/02/06/interview-with-fatemeh-behboudi/|arxivsana=2018-06-19|kirish sanasi=|ish=}}&lt;/ref&gt;. Behbudiy bolaligi urush va mojarolar tufayli parchalanib ketgan hududda o‘tganidan so‘ng, nega urush qurbonlari hech qachon avvalgi holatiga qayta olmasligi yoki har qanday normal hayotga qaytmasligini o‘z sanʼati orqali ifodalaydi. Bu dahshatli gipoteza, uning eng yaqin doʻstining oʻlimi bilan birga, uni suratga olishni boshlashga undadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf|sarlavha=FotoEvidence &amp;#124; Documenting Social Injustice|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120147/https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy [[Tehron universiteti]] sanʼat markazida fotografiya boʻyicha tahsil olgan (2005-2007) va professional fotografiya bilan 2007-yildan boshlab shugʻullangan. U Islom Respublikasi axborot agentligi, Fors axborot agentligi, Mehr axborot agentligi, Borna, Isca News, Iqna, ''Jam-e jam'' gazetasi va ''Donya-e-Eqtesad'' gazetasi kabi bir qancha Eron axborot agentliklarida ishlagan. Uning hujjatli fotografiya sohasidagi asosiy yo‘nalishi [[Eron-Iroq urushi]] qurbonlari, madaniyati, dini&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=&quot;I've tried to prove that being a woman doesn't mean weakness&quot;: Fatemeh Behboudi on photographing Iran|url=https://www.itsnicethat.com/articles/fatemeh-behboudi-mourning-for-hussain-iran-photography-030518|ish=www.itsnicethat.com|til=en|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt; va Erondagi tabiiy inqirozlar haqida boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Mehr News|url=https://en.mehrnews.com/news/134491/Works-of-Iranian-photographer-to-vie-at-Lumix-photo-festival|muallif=|ism=|sana=June 2018|ish=|til=en-GB|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=IRNA NEWS|url=https://en.irna.ir/news/82932342/Iranian-photographer-to-compete-in-Lumix-photo-festival|muallif=|ism=|sana=June 2, 2018|ish=IRNA|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}&lt;/ref&gt;. Syuzan Tischendorfga bergan intervyusida Behbudiy &quot;Erondagi ayol fotograflar uchun eng katta muammolar jamiyatda va ishda gender kamsitish, missiyalar sonining kamligi, kam daromad, shartnomalar yo‘qligi, sug‘urta va tegishli suratga olish imkoniyatlari yoʻqligini taʼkidlaydi. &quot;Behbudiyning fotografiya olamiga kirishida kichik „sababi“ bor edi, chunki uning otasi ham fotografiya bo‘yicha talaba bo‘lgan, biroq ko‘p ayollar bu sohaga kirib, gullab-yashnash qobiliyatiga ega emaslar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf|sarlavha=FotoEvidence &amp;#124; Documenting Social Injustice|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120147/https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf}}&lt;/ref&gt;.

„Sabr onalari“ uzoq muddatli loyiha bo‘lib, 2013-yilda World Press Photoʻning Joop Swart master-klassi uchun boshlangan va 2018-yilgacha davom etgan. Bu hikoya Eron-Iroq urushi va urush paytida oʻgʻillarini yoʻqotgan va jasadlari topilmagan eronlik askarlarning onalari haqida. 10 000 dan ortiq Eron askari jasadning shaxsi aniqlanmay, jangda bedarak yo‘qolgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.brecorder.com/news/354095|sarlavha=Mothers of Patience by Fatemeh Behboudi|sana=June 13, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ushbu hikoya World Press Photo 2015 &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; va [[Pictures of the Year International|Xalqaro 2014-yil rasmlari]] mukofotiga sazovor boʻldi.

Behbudiyning „Ozodlik izlab“ portfelida ko‘rilgan „ Husayn uchun motam“ loyihasi islom madaniyati qahramoni, buyuk payg‘ambar [[Muhammad|Muhammadning]] nabiralari Husayn haqida katta qiziqish uyg‘otdi. Ushbu loyihadagi tasvirlar Ashoura kunining muqaddas tabiati va ayollarning shahid ketganlar motam tutishi, 40 ta ziyoratgohga borib, sham yoqib, Husaynni qiyomat kunida ular bilan birga bo‘lishini so‘rashi anʼanalarini aks ettiradi. Behbudiy o‘sha paytda Husayn xalqiga hukmronlik qilgan Yazid zulmiga berilishdan ko‘ra, sharafli o‘limni tanlagan 1337 yoshli qahramonning xotirasini namoyish qilish uchun bu taraqqiyot suratlarini suratga olgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.millspondgallery.org/fatemeh-behboudi|sarlavha=Fatemeh Behboudi|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120144/https://www.millspondgallery.org/fatemeh-behboudi}}&lt;/ref&gt;.

2014-yilda Behbudiy ''Time'' jurnalida chop etilgan „Fotografiyadagi ayollar: dunyo bo‘ylab 34 ta ovoz“ nomli maqolasida qatnashgan. 2017 va 2018-yillarda u LensCultureʼning „Tomosha qilish kerak bo‘lgan ayol fotograflar“ filmida ishtirok etdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Lens culture|sana=|sarlavha=Lens culture|url=https://www.lensculture.com/articles/lensculture-editors-international-women-s-day-2017-30-female-photographers-to-watch|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=|ish=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Lens culture|sana=|sarlavha=Lens culture|url=https://www.lensculture.com/articles/lensculture-editors-35-photographers-to-watch-celebrating-international-women-s-day-2018|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=|ish=}}&lt;/ref&gt;. 2020-yilda Behbudiy Daniya Media va Jurnalistika maktabining xalqaro dasturi orqali kuzgi semestrga tanlab olindi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=DMJX|sana=|sarlavha=DMJX|url=https://photo.dmjx.dk/index.php/2020/06/12/international-students-selected-for-fall-2020-term/|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=|ish=}}&lt;/ref&gt;. 2020-yilda u „Yuz qahramonlar“ning „50 ta ilhomlantiruvchi ayol fotograflari“ uchun tanlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=photo.com|url=https://www.all-about-photo.com/photo-articles/photo-article/873/hundred-heroines-adds-50-inspiring-women-photographers|sarlavha=Hundred Heroines adds 50 Inspiring Women Photographers|sana=December 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=tehrantimes.com|url=https://www.tehrantimes.com/news/456308/Iranian-photographers-added-to-global-list-of-Hundred-Heroines|sarlavha=Iranian photographers added to global list of Hundred Heroines|sana=December 28, 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Urush fotosuratlari ==
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Boshqa fotosuratlar ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:Shekoufeh-Safari.jpg|[[Shekoufeh Safari]]
Fayl:Khashayar Etemadi 20130423 12.jpg|Xashayar Etemadi
Saeed Changizian 20120421 01.jpg|[[Saeed Changizian|Said Changiyan]]
Mohammad Hassan Ganji 20110425 05.jpg|[[Mohammad Hassan Ganji|Muhammad Hasan Ganji]]
&lt;/gallery&gt;

== Mukofotlari ==

* Joop Swart masterclass, World Press Photo, 2013&lt;ref&gt;{{Citation|last=Photo|first1=World Press|title=Fatemeh Behboudi (2013 Joop Swart Masterclass)|date=December 4, 2013|url=https://vimeo.com/81022109|access-date=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Joob swart master class|url=https://cpn.canon-europe.com/content/news/joop_swart_masterclass_another_quality_year.do|muallif=|ism=|sana=|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Pictures of the Year International|Yil suratlari xalqaro]] (POYi), 2014&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=First Place {{!}} Feature Picture Story — Freelance/Agency|url=https://poy.org/71/14/first_12.php|ish=poy.org|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;
* World Press Photo mukofoti, 2015&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* Finalchi, Circle of Life tanlovi 12-Xalqaro fotojurnalistika festivali Vilnyus Photo Circle 2018, Litva&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=» Lietuvos Spaudos Fotografų Klubas|url=http://www.pressphoto.lt/news/5bc8cabc0db45|ish=www.pressphoto.lt|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;
* Finalist, 2019-yilgi Aftermath Grant, AQSh&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=War is Still Alive {{!}} The Aftermath Project|url=http://www.theaftermathproject.org/project/war-still-alive|ish=www.theaftermathproject.org|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Fatemeh Behboudi: Finalist in the 2019 Aftermath Grant|url=http://lenscratch.com/2019/01/fatemeh-behboudi-finalist-in-the-2019-aftermath-grant/|sana=January 15, 2019|ish=LENSCRATCH|til=en-US|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Koʻrgazmalari ==

* Obskuraning „Osiyolik ayollar fotograflari koʻrgazmasi“, Malayziya, 2014&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=These pictures can talk: Photographers share their stories at OBSCURA Festival 2014 {{!}} Malay Mail|url=https://www.malaymail.com/news/life/2014/08/06/these-pictures-can-talk-photographers-share-their-stories-at-obscura-festiv/721435|muallif=Mah|ism=Kenny|ish=www.malaymail.com|sana=August 6, 2014|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Photo Feature: Obscura Festival 2014|url=https://poskod.my/features/photo-feature-obscura-festival/|sana=August 20, 2014|ish=Poskod Malaysia|kirish sanasi=May 4, 2020|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-08-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220820014853/https://poskod.my/features/photo-feature-obscura-festival/}}&lt;/ref&gt;
* ''Sabr onalari'', shaxsiy koʻrgazma, Deitta galereyasi, Yangon, Myanma, 2015&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Iranian photographer brings images of hope to Deitta Gallery|url=https://www.mmtimes.com/lifestyle/13228-iranian-photographer-brings-images-of-hope-to-deitta-gallery.html|sana=February 22, 2015|ish=The Myanmar Times|kirish sanasi=May 4, 2020|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2021-02-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210219143823/https://www.mmtimes.com/lifestyle/13228-iranian-photographer-brings-images-of-hope-to-deitta-gallery.html}}&lt;/ref&gt;
* ''Asosiy koʻchadagi koʻzlar: Wilson Outdoor Photo Festival,'' AQSh, 2015-2016&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=eyes on main street 2016|sana=|sarlavha=issuu|url=https://issuu.com/wilsontimes/docs/eyesonmainstreet2016}}{{Oʻlikhavola|date=iyun 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ''Hozir hujjatli fotosuratlar'', guruh koʻrgazmasi, Mills Pond galereyasi, Sent-Jeyms, NY, AQSh, 2018&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=|sarlavha=news day|url=https://www.newsday.com/entertainment/li-arts-1.17624683|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2021-04-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210422023605/https://www.newsday.com/entertainment/li-arts-1.17624683}}&lt;/ref&gt;
* Yosh fotojurnalistika uchun Lumix foto festivali, Germaniya, 2018&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Lumix|sana=June 19, 2018|sarlavha=weser-kurier|url=https://www.weser-kurier.de/region/region-fotos_galerie,-fotojournalismus-der-die-welt-bewegt-_mediagalid,39089.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=July 2, 2018|sarlavha=kwerfeldein|url=https://kwerfeldein.de/2018/07/02/nachbetrachtung-lumix-festival/}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* Xalqaro ayollar fotosuratlari biennalesi, Italiya, 2022&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Fatemeh Behboudi|sana=April 2, 2021|url=https://www.bffmantova.com/en/fatemeh-behboudi/|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120140/https://www.bffmantova.com/en/fatemeh-behboudi/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=La Biennale delle eredità passate e future|url=https://www.ilgiornaledellarte.com/articoli/la-biennale-delle-eredit-passate-e-future/138555.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=A marzo la seconda edizione della Biennale Internazionale della Fotografia Femminile - Arte Magazine|sana=January 20, 2022|url=https://artemagazine.it/2022/01/20/a-marzo-la-seconda-edizione-della-biennale-internazionale-della-fotografia-femminile/}}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{DEFAULTSORT:Behoudi, Fatemeh}}
[[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>6hcf6n0f61gpmk1cjmeu7wxhw304shn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121668</id>
      <parentid>6121667</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15107" sha1="kicihbj1ejajwqphoa6sna78u5mhv87" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Fatemeh Behboudi|portret=02 FB.jpg|tavallud sanasi={{Birth year and age|1985}}|tavallud joyi=[[Tehran]], Iran|vafot sanasi=|vafot joyi=|kasbi=[[Fotojurnalist]]|faoliyat_yillari=2007|sayt={{URL|fatemehbehboudi.visura.co}}}}

'''Fotimah Behbudiy''' (1985-yilda tugʻilgan)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|ism=Fatemeh Behboudi|muallif=LensCulture|kirish sanasi=2021-10-22|sarlavha=Fatemeh Behboudi|url=https://www.lensculture.com/fatemeh-behboudi-2|ish=LensCulture}}&lt;/ref&gt; — [[eron]]lik fotojurnalist va [[Документальная фотография|hujjatli fotograf]]. U 2015-yilda ''World Press Photo'' mukofotiga&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=2015 Fatemeh Behboudi CIS-HM-AJ {{!}} World Press Photo|url=https://www.worldpressphoto.org/collection/photo/2015/29523/1/2015-Fatemeh-Behboudi-CIS-HM-AJ|ish=www.worldpressphoto.org|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;, 2014-yilda [[Pictures of the Year International|&quot;Yil suratlari&quot; xalqaro]] mukofotiga sazovor boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Poy|url=https://poy.org/71/14/first_12.php|muallif=|ism=|sana=|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}&lt;/ref&gt; va „Ayollar fotosuratlari“ aʼzosi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Women Photograph|url=https://www.womenphotograph.com/|ish=Women Photograph|til=en-US|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;. Fotime 2015-yilgi World Press Photo mukofotini qo‘lga kiritgan birinchi eronlik ayol fotografdir. U „Sabr onalari“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=in-iran-mothers-dream-of-missing-sons/|url=https://lens.blogs.nytimes.com/2014/09/12/in-iran-mothers-dream-of-missing-sons/|muallif=|ism=|sana=September 12, 2014|ish=Lens blog New York Times|til=en-GB|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;, „Urush hali ham tirik“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The war is still alive|url=http://theaftermathproject.org/project/war-still-alive|muallif=|ism=|sana=|ish=|til=en-GB|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Index|url=https://index.hu/nagykep/2019/05/03/war_is_still_alive_-_fatemeh_behboudi/?fbclid=IwAR2QX2LaO_z136BKw-JCAsXRFvooPGk2CQ8gZs5wme43lpd-2SpuNKdhFKM|muallif=|ism=|sana=May 3, 2019|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}&lt;/ref&gt; „Shokdan keyingi hayot“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Home {{!}} Lumix Festival für jungen Bildjournalismus|url=https://lumix-festival.de/en/home/|ish=Lumix Festival für jungen Bildjournalismus|til=en-GB|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt; va „Bir lahza“ loyihalari bilan mashhur&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Execution project|url=https://fatemehbehboudi.visura.co/one-moment|muallif=|ism=|sana=|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}&lt;/ref&gt;.

== Yoshlik yillari va martabasi ==
Behbudiy Eron va [[Iroq urushi]] paytida [[Tehron|Tehronda]] tugʻilgan. Uning butun bolaligi urush va uning taʼsiri ostida oʻtdi, bu uning fotografiyadagi eng muhim mavzusiga aylandi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=index|url=https://index.hu/nagykep/2019/05/03/war_is_still_alive_-_fatemeh_behboudi/?fbclid=IwAR2QX2LaO_z136BKw-JCAsXRFvooPGk2CQ8gZs5wme43lpd-2SpuNKdhFKM|muallif=|ism=|sana=May 3, 2019|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=|sarlavha=Interview DOFOTO|url=http://www.dofoto.sk/en/2017/02/06/interview-with-fatemeh-behboudi/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180619120046/http://www.dofoto.sk/en/2017/02/06/interview-with-fatemeh-behboudi/|arxivsana=2018-06-19|kirish sanasi=|ish=}}&lt;/ref&gt;. Behbudiy bolaligi urush va mojarolar tufayli parchalanib ketgan hududda o‘tganidan so‘ng, nega urush qurbonlari hech qachon avvalgi holatiga qayta olmasligi yoki har qanday normal hayotga qaytmasligini o‘z sanʼati orqali ifodalaydi. Bu dahshatli gipoteza, uning eng yaqin doʻstining oʻlimi bilan birga, uni suratga olishni boshlashga undadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf|sarlavha=FotoEvidence &amp;#124; Documenting Social Injustice|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120147/https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf}}&lt;/ref&gt;.

Behbudiy [[Tehron universiteti]] sanʼat markazida fotografiya boʻyicha tahsil olgan (2005-2007) va professional fotografiya bilan 2007-yildan boshlab shugʻullangan. U Islom Respublikasi axborot agentligi, Fors axborot agentligi, Mehr axborot agentligi, Borna, Isca News, Iqna, ''Jam-e jam'' gazetasi va ''Donya-e-Eqtesad'' gazetasi kabi bir qancha Eron axborot agentliklarida ishlagan. Uning hujjatli fotografiya sohasidagi asosiy yo‘nalishi [[Eron-Iroq urushi]] qurbonlari, madaniyati, dini&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=&quot;I've tried to prove that being a woman doesn't mean weakness&quot;: Fatemeh Behboudi on photographing Iran|url=https://www.itsnicethat.com/articles/fatemeh-behboudi-mourning-for-hussain-iran-photography-030518|ish=www.itsnicethat.com|til=en|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt; va Erondagi tabiiy inqirozlar haqida boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Mehr News|url=https://en.mehrnews.com/news/134491/Works-of-Iranian-photographer-to-vie-at-Lumix-photo-festival|muallif=|ism=|sana=June 2018|ish=|til=en-GB|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=IRNA NEWS|url=https://en.irna.ir/news/82932342/Iranian-photographer-to-compete-in-Lumix-photo-festival|muallif=|ism=|sana=June 2, 2018|ish=IRNA|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}&lt;/ref&gt;. Syuzan Tischendorfga bergan intervyusida Behbudiy &quot;Erondagi ayol fotograflar uchun eng katta muammolar jamiyatda va ishda gender kamsitish, missiyalar sonining kamligi, kam daromad, shartnomalar yo‘qligi, sug‘urta va tegishli suratga olish imkoniyatlari yoʻqligini taʼkidlaydi. &quot;Behbudiyning fotografiya olamiga kirishida kichik „sababi“ bor edi, chunki uning otasi ham fotografiya bo‘yicha talaba bo‘lgan, biroq ko‘p ayollar bu sohaga kirib, gullab-yashnash qobiliyatiga ega emaslar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf|sarlavha=FotoEvidence &amp;#124; Documenting Social Injustice|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120147/https://fotoevidence.com/fotowitness-interview/fatemeh-behboudi-by-susann-tischendorf}}&lt;/ref&gt;.

„Sabr onalari“ uzoq muddatli loyiha bo‘lib, 2013-yilda World Press Photoʻning Joop Swart master-klassi uchun boshlangan va 2018-yilgacha davom etgan. Bu hikoya Eron-Iroq urushi va urush paytida oʻgʻillarini yoʻqotgan va jasadlari topilmagan eronlik askarlarning onalari haqida. 10 000 dan ortiq Eron askari jasadning shaxsi aniqlanmay, jangda bedarak yo‘qolgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.brecorder.com/news/354095|sarlavha=Mothers of Patience by Fatemeh Behboudi|sana=June 13, 2017}}&lt;/ref&gt;. Ushbu hikoya World Press Photo 2015 &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; va [[Pictures of the Year International|Xalqaro 2014-yil rasmlari]] mukofotiga sazovor boʻldi.

Behbudiyning „Ozodlik izlab“ portfelida ko‘rilgan „ Husayn uchun motam“ loyihasi islom madaniyati qahramoni, buyuk payg‘ambar [[Muhammad|Muhammadning]] nabiralari Husayn haqida katta qiziqish uyg‘otdi. Ushbu loyihadagi tasvirlar Ashoura kunining muqaddas tabiati va ayollarning shahid ketganlar motam tutishi, 40 ta ziyoratgohga borib, sham yoqib, Husaynni qiyomat kunida ular bilan birga bo‘lishini so‘rashi anʼanalarini aks ettiradi. Behbudiy o‘sha paytda Husayn xalqiga hukmronlik qilgan Yazid zulmiga berilishdan ko‘ra, sharafli o‘limni tanlagan 1337 yoshli qahramonning xotirasini namoyish qilish uchun bu taraqqiyot suratlarini suratga olgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.millspondgallery.org/fatemeh-behboudi|sarlavha=Fatemeh Behboudi|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120144/https://www.millspondgallery.org/fatemeh-behboudi}}&lt;/ref&gt;.

2014-yilda Behbudiy ''Time'' jurnalida chop etilgan „Fotografiyadagi ayollar: dunyo bo‘ylab 34 ta ovoz“ nomli maqolasida qatnashgan. 2017 va 2018-yillarda u LensCultureʼning „Tomosha qilish kerak bo‘lgan ayol fotograflar“ filmida ishtirok etdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Lens culture|sana=|sarlavha=Lens culture|url=https://www.lensculture.com/articles/lensculture-editors-international-women-s-day-2017-30-female-photographers-to-watch|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=|ish=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Lens culture|sana=|sarlavha=Lens culture|url=https://www.lensculture.com/articles/lensculture-editors-35-photographers-to-watch-celebrating-international-women-s-day-2018|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=|ish=}}&lt;/ref&gt;. 2020-yilda Behbudiy Daniya Media va Jurnalistika maktabining xalqaro dasturi orqali kuzgi semestrga tanlab olindi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=DMJX|sana=|sarlavha=DMJX|url=https://photo.dmjx.dk/index.php/2020/06/12/international-students-selected-for-fall-2020-term/|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=|ish=}}&lt;/ref&gt;. 2020-yilda u „Yuz qahramonlar“ning „50 ta ilhomlantiruvchi ayol fotograflari“ uchun tanlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=photo.com|url=https://www.all-about-photo.com/photo-articles/photo-article/873/hundred-heroines-adds-50-inspiring-women-photographers|sarlavha=Hundred Heroines adds 50 Inspiring Women Photographers|sana=December 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=tehrantimes.com|url=https://www.tehrantimes.com/news/456308/Iranian-photographers-added-to-global-list-of-Hundred-Heroines|sarlavha=Iranian photographers added to global list of Hundred Heroines|sana=December 28, 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Urush fotosuratlari ==
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Boshqa fotosuratlar ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:Shekoufeh-Safari.jpg|[[Shekoufeh Safari]]
Fayl:Khashayar Etemadi 20130423 12.jpg|Xashayar Etemadi
Saeed Changizian 20120421 01.jpg|[[Saeed Changizian|Said Changiyan]]
Mohammad Hassan Ganji 20110425 05.jpg|[[Mohammad Hassan Ganji|Muhammad Hasan Ganji]]
&lt;/gallery&gt;

== Mukofotlari ==

* Joop Swart masterclass, World Press Photo, 2013&lt;ref&gt;{{Citation|last=Photo|first1=World Press|title=Fatemeh Behboudi (2013 Joop Swart Masterclass)|date=December 4, 2013|url=https://vimeo.com/81022109|access-date=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Joob swart master class|url=https://cpn.canon-europe.com/content/news/joop_swart_masterclass_another_quality_year.do|muallif=|ism=|sana=|ish=|arxivurl=|arxivsana=|kirish sanasi=}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Pictures of the Year International|Yil suratlari xalqaro]] (POYi), 2014&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=First Place {{!}} Feature Picture Story — Freelance/Agency|url=https://poy.org/71/14/first_12.php|ish=poy.org|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;
* World Press Photo mukofoti, 2015&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* Finalchi, Circle of Life tanlovi 12-Xalqaro fotojurnalistika festivali Vilnyus Photo Circle 2018, Litva&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=» Lietuvos Spaudos Fotografų Klubas|url=http://www.pressphoto.lt/news/5bc8cabc0db45|ish=www.pressphoto.lt|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;
* Finalist, 2019-yilgi Aftermath Grant, AQSh&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=War is Still Alive {{!}} The Aftermath Project|url=http://www.theaftermathproject.org/project/war-still-alive|ish=www.theaftermathproject.org|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Fatemeh Behboudi: Finalist in the 2019 Aftermath Grant|url=http://lenscratch.com/2019/01/fatemeh-behboudi-finalist-in-the-2019-aftermath-grant/|sana=January 15, 2019|ish=LENSCRATCH|til=en-US|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Koʻrgazmalari ==

* Obskuraning „Osiyolik ayollar fotograflari koʻrgazmasi“, Malayziya, 2014&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=These pictures can talk: Photographers share their stories at OBSCURA Festival 2014 {{!}} Malay Mail|url=https://www.malaymail.com/news/life/2014/08/06/these-pictures-can-talk-photographers-share-their-stories-at-obscura-festiv/721435|muallif=Mah|ism=Kenny|ish=www.malaymail.com|sana=August 6, 2014|kirish sanasi=May 4, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Photo Feature: Obscura Festival 2014|url=https://poskod.my/features/photo-feature-obscura-festival/|sana=August 20, 2014|ish=Poskod Malaysia|kirish sanasi=May 4, 2020|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-08-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220820014853/https://poskod.my/features/photo-feature-obscura-festival/}}&lt;/ref&gt;
* ''Sabr onalari'', shaxsiy koʻrgazma, Deitta galereyasi, Yangon, Myanma, 2015&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Iranian photographer brings images of hope to Deitta Gallery|url=https://www.mmtimes.com/lifestyle/13228-iranian-photographer-brings-images-of-hope-to-deitta-gallery.html|sana=February 22, 2015|ish=The Myanmar Times|kirish sanasi=May 4, 2020|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2021-02-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210219143823/https://www.mmtimes.com/lifestyle/13228-iranian-photographer-brings-images-of-hope-to-deitta-gallery.html}}&lt;/ref&gt;
* ''Asosiy koʻchadagi koʻzlar: Wilson Outdoor Photo Festival,'' AQSh, 2015-2016&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=eyes on main street 2016|sana=|sarlavha=issuu|url=https://issuu.com/wilsontimes/docs/eyesonmainstreet2016}}{{Oʻlikhavola|date=iyun 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ''Hozir hujjatli fotosuratlar'', guruh koʻrgazmasi, Mills Pond galereyasi, Sent-Jeyms, NY, AQSh, 2018&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=|sarlavha=news day|url=https://www.newsday.com/entertainment/li-arts-1.17624683|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2021-04-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210422023605/https://www.newsday.com/entertainment/li-arts-1.17624683}}&lt;/ref&gt;
* Yosh fotojurnalistika uchun Lumix foto festivali, Germaniya, 2018&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Lumix|sana=June 19, 2018|sarlavha=weser-kurier|url=https://www.weser-kurier.de/region/region-fotos_galerie,-fotojournalismus-der-die-welt-bewegt-_mediagalid,39089.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=|ism=|sana=July 2, 2018|sarlavha=kwerfeldein|url=https://kwerfeldein.de/2018/07/02/nachbetrachtung-lumix-festival/}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* Xalqaro ayollar fotosuratlari biennalesi, Italiya, 2022&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Fatemeh Behboudi|sana=April 2, 2021|url=https://www.bffmantova.com/en/fatemeh-behboudi/|qaralgan sana=2022-10-01|arxivsana=2022-10-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221001120140/https://www.bffmantova.com/en/fatemeh-behboudi/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=La Biennale delle eredità passate e future|url=https://www.ilgiornaledellarte.com/articoli/la-biennale-delle-eredit-passate-e-future/138555.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=A marzo la seconda edizione della Biennale Internazionale della Fotografia Femminile - Arte Magazine|sana=January 20, 2022|url=https://artemagazine.it/2022/01/20/a-marzo-la-seconda-edizione-della-biennale-internazionale-della-fotografia-femminile/}}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{DEFAULTSORT:Behoudi, Fatemeh}}
[[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>kicihbj1ejajwqphoa6sna78u5mhv87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chexiya — Polsha munosabatlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808721</id>
    <revision>
      <id>6121648</id>
      <parentid>5862652</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T00:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8078" sha1="aq5myek8gnjb20gqfhjn9bc7449m643" xml:space="preserve">{{Xalqaro munosabatlar
|Nomi = Chexiya — Polsha  munosabatlari
|Tasvir = Poland_Czech_Republic_Locator.png
|Mamlakat1 = Chexiya
|Mamlakat2 = Polsha 
|Rang1 = green
|Rang2 = orange
}}
[[Polsha]] va [[Chexiya]] [[Yevropa Ittifoqi]] va [[NATO]] aʼzolaridir. Ikkalasi ham 2004-yil 1-mayda bir vaqtning oʻzida Yevropa Ittifoqiga qoʻshildi. Ularning ikkalasi ham 1999-yil 12-martda NATOga qoʻshildi. Ikkala davlat ham [[Slovakiya]] va [[Vengriya]] bilan birgalikda [[Markaziy Yevropa|Markaziy Yevropada]] muhim mintaqaviy guruh boʻlgan Visegrad guruhini tashkil qiladi. Ikkala davlat ham Buxarest toʻqqiz, uch dengiz tashabbusi, [[Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti|OECD]], [[Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti|YXHT]], [[Yevropa Kengashi|Yevropa kengashi]] va [[Jahon savdo tashkiloti]] aʼzolaridir.

Ikki davlat 796 km masofa bilan chegaralangan. Chexiya-Polsha chegarasi, [[Shengen Kelishuvi|Shengen shartnomasi]] boʻyicha chegara nazoratisiz istalgan joyda kesib oʻtish mumkin.

== Tarixi ==
Oʻzaro munosabatlar [[Oʻrta asr|oʻrta asrlarga]] borib taqaladi, oʻshanda ikkala davlat ham IX-X asrlarda oʻrnatilgan. Polsha va Chexiyaning (Bogemiya) asos solgan Piast va Pjemislid sulolalari bir necha bor oʻzaro nikoh orqali bogʻlangan. Birinchi Polsha hukmdori Mieszko I bogemiya malikasi Dubravkaga uylangan va birinchi bogemiya qiroli Vratislaus II Polsha malikasi Świettoslavaga uylandi.

== Zamonaviy munosabatlar ==
[[Fayl:Morawiecki_spotkał_się_z_premierem_Czech_Petrem_Fialą_w_Pradze_(2022.02.03)_02.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Morawiecki_spotka%C5%82_si%C4%99_z_premierem_Czech_Petrem_Fial%C4%85_w_Pradze_%282022.02.03 %29_02.jpg/220px-Morawiecki_spotka%C5%82_si%C4%99_z_premierem_Czech_Petrem_Fial%C4%85_w_Pradze_%282022.02.03 %29_02.jpg|thumb| Chexiya Respublikasi Bosh vaziri Petr Fiala va Polsha Bosh vaziri Mateush Moravetskining Pragada 2022-yildagi uchrashuvi]]
2010-yil 17-18-aprel kunlari Chexiya Respublikasida Smolenskdagi aviahalokat qurbonlarining 96 nafari, jumladan Polsha prezidenti [[Lech Kaczyński|Lex Kachinski]] va uning rafiqasi Mariya Kachinska xotirasi uchun milliy motam kunlari eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.vlada.cz/cz/media-centrum/aktualne/vlada-schvalila-dny-smutku--pripadaji-na-17--a-18--dubna-70606/|sarlavha=Vláda schválila dny smutku, připadají na 17. a 18. dubna|ish=Vláda České Republiky|sana=13 April 2010|kirish sanasi=3 September 2022|til=cs}}&lt;/ref&gt;.

2010-yilda Chexiya Respublikasida CVVM tomonidan oʻtkazilgan soʻrovda Polsha bilan munosabatlar [[Slovakiya|Slovakiyadan]] keyin 13 mamlakat ichida ikkinchi oʻrinni egalladi, respondentlarning 92 foizi ularni juda yaxshi yoki aksincha yaxshi deb baholadi. 1993-yilda, soʻrovlarga koʻra, chexlar 38 % polshaliklar uchun ijobiy javobni tanlagan, 28 % salbiy fikrlar bildirilgan. Oʻshandan beri o‘rtada katta yaxshilanish boʻldi va yaqinda chexlar Polshadagi eng koʻp ijobiy fikrlar bildirilgan xalqlar qatoriga kirib, 2010-yildan beri soʻrovlarda yetakchilik qilmoqda (2010-yilda ijobiy fikrlarning 53 %, 2019-yilda 56 %ni egallagan)&lt;ref&gt;[https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2013/K_012_13.PDF Stosunek Polaków do innych narodów. Komunikat z badań], Centrum Badania Opinii Społecznej. Warsaw. February 2013 (in Polish).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.gazetaprawna.pl/artykuly/1396590,sondaz-cbos-2019-najbardziej-lubiane-nacje.html ''Kogo nie lubią Polacy? Sprawdź, co wynika z najnowszego badania CBOS''] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201124093110/https://www.gazetaprawna.pl/artykuly/1396590,sondaz-cbos-2019-najbardziej-lubiane-nacje.html |date=2020-11-24 }}. Gazetaprawna.pl. 2019-02-07 (retrieved 2020-04-24)&lt;/ref&gt;.

Polsha oʻt oʻchiruvchilari 2002-&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/polscy;strazacy;pomagaja;czechom,105,0,55657.html|sarlavha=Polscy strażacy pomagają Czechom|sana=22 August 2002|kirish sanasi=3 September 2022|til=pl|qaralgan sana=2022-10-05|arxivsana=2022-10-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221008212137/https://www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/polscy;strazacy;pomagaja;czechom,105,0,55657.html}}&lt;/ref&gt; va 2013-yilgi suv toshqini paytida Chexiya Respublikasida suv toshqinlarini tiklashda yordam berishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.wprost.pl/kraj/402807/polscy-strazacy-pomoga-czechom.html|sarlavha=Polscy strażacy pomogą Czechom|ish=Wprost|sana=7 June 2013|kirish sanasi=3 September 2022|til=pl}}&lt;/ref&gt;.

Chexiya va Polsha muhim savdo sheriklari hisoblanadi. 2019-yilda Polsha Chexiya uchun import va eksport boʻyicha uchinchi yirik manba boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://wits.worldbank.org/CountryProfile/en/Country/CZE/Year/2019/TradeFlow/EXPIMP|sarlavha=Czech Republic trade balance, exports and imports by country and region 2019|ish=World Integrated Trade Solution|kirish sanasi=9 July 2022}}&lt;/ref&gt;, Chexiya esa yettinchi yirik import manbai va Polsha uchun ikkinchi yirik eksport yoʻnalishi boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://wits.worldbank.org/CountryProfile/en/Country/POL/Year/2019/TradeFlow/EXPIMP|sarlavha=Poland trade balance, exports and imports by country and region 2019|ish=World Integrated Trade Solution|kirish sanasi=9 July 2022}}&lt;/ref&gt;.

2021-yil fevral oyida Chexiya Polshani Turov ko‘mir koni bo‘yicha Yevropa sudida sudga berdi, bu birinchi marta [[Yevropa Ittifoqi aʼzolari roʻyxati|Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlat]] atrof-muhit muammosi bo‘yicha boshqa bir davlatni sudga berishi edi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Taylor |first=Kira |date=6 May 2021 |title=Turow: the Polish coal mine at the centre of regional tensions |work=www.euractiv.com |url=https://www.euractiv.com/section/energy/news/turow-the-polish-coal-mine-at-the-centre-of-regional-tensions/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 September 2021 |title=Czech-Polish relations hit rock bottom |work=www.euractiv.com |url=https://www.euractiv.com/section/politics/short_news/czech-polish-relations-hit-rock-bottom/}}&lt;/ref&gt;.

Chexiya va Polsha 2021-yilgi erkaklar oʻrtasidagi voleybol boʻyicha Yevropa chempionatiga mezbonlik qilishgan.

Polsha oʻt oʻchiruvchilari va politsiya uchuvchilari 2022-yilda Chexiyadagi oʻrmon yongʻinlarini oʻchirishga yordam berishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.polskieradio.pl/399/7977/Artykul/3012067,Polscy-policjanci-i-strazacy-wrocili-do-domu-z-akcji-gaszenia-pozaru-w-Czechach|sarlavha=Polscy policjanci i strażacy wrócili do domu z akcji gaszenia pożaru w Czechach|ish=PolskieRadio.pl|sana=31 July 2022|kirish sanasi=3 September 2022|til=pl}}&lt;/ref&gt;.

== Doimiy diplomatik vakolatxonalar ==

* [[Varshava|Varshavada]] Chexiya elchixonasi bor.
* Polshaning [[Praga|Pragada]] elchixonasi va [[Ostrava|Ostravada]] bosh konsulligi bor.
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Fayl:Embassy of the Czech Republic in Warsaw 2016.jpg|Varshavadagi Chexiya elchixonasi
Fayl:Fürstenberský palác ze zahrad.JPG|Polshaning Pragadagi elchixonasi
Fayl:Polish consulate Ostrava 4366.jpg|Polshaning Ostravadagi Bosh konsulligi
Fayl:Bdg Mickiewicza3 2 07-2013.jpg|Chexiya Respublikasining Bydgosh shahridagi faxriy konsulligi
&lt;/gallery&gt;

== Faxriy konsulliklar ==
[[Bidgoshch|Bydgosh]], [[Chenstoxova|Chestochova]], [[Lodz]], [[Poznan]], [[Shchetsin|Shetsin]] va [[Wrocław|Vrotslavda]] Chexiya Respublikasining faxriy konsulliklari&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.mzv.cz/warsaw/pl/informacje_o_ambasadzie/gdzie_nas_znajdziecie/konsulat_honorowy_rcz_w_poznaniu/index.html|sarlavha=Konsulaty honorowe i inne przedstawicielstwa RCz w Polsce|ish=Ambasada Republiki Czeskiej w Polsce|kirish sanasi=9 July 2022|til=pl}}&lt;/ref&gt; va [[Brno]] shahrida Polshaning faxriy konsulligi mavjud&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.gov.pl/web/czechy/konsulaty-honorowe|sarlavha=Konsulaty honorowe|ish=Portal Gov.pl|kirish sanasi=9 July 2022|til=pl}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;

[[Turkum:Chexiyaning ikki tomonlama aloqalari]]
[[Turkum:Polshaning ikki tomonlama aloqalari]]
[[Turkum:Xalqaro munosabatlar]]</text>
      <sha1>aq5myek8gnjb20gqfhjn9bc7449m643</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clara Barton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>812448</id>
    <revision>
      <id>6121821</id>
      <parentid>6049227</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31135" sha1="l29cr04g0g2uclraarhx79e7eg8w017" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=File:(Union nurse Clara Barton) (LOC).jpg|tavsif=|tugʻilgan paytidagi ismi=Clarissa Harlowe Barton|tavallud sanasi={{birth date|1821|12|25}}|tavallud joyi=[[Massachusetts]]|vafot sanasi={{death date and age|1912|4|12|1821|12|25}}|vafot joyi=[[Maryland]]|kasbi=Hamshira, insonparvar, Amerika Qizil Xoch jamiyatining asoschisi va birinchi prezidenti|imzo=Clara Barton Signature, 1907.svg}}

'''Clarissa Harlowe Barton''' (''talaffuzi: Klarissa Harlou Barton;'' 1821-yil 25-dekabr — 1912-yil 12-aprel) – Amerikaning Qizil Xoch tashkilotiga asos solgan [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[hamshira]] edi. U [[AQShda fuqarolar urushi|Amerika fuqarolar urushida]] kasalxona hamshirasi, oʻqituvchi va kotib boʻlgan. Oʻsha paytdagi hamshiralik taʼlimi unchalik rasmiylashtirilmaganligi va u hamshiralik maktabiga bormaganligi sababli, oʻz-oʻzini oʻqitish orqali hamshiralik xizmatini koʻrsatgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Summers|ism=Cole|sarlavha=Clara Barton – Founder of the American Red Cross|url=http://www.truthaboutnursing.org/press/pioneers/clara_barton.html|ish=Truth About Nursing|kirish sanasi=May 5, 2017}}&lt;/ref&gt;. Barton ayollarning ovoz berish huquqiga ega boʻlgunga qadar insonparvarlik ishlari va fuqarolik huquqlarini himoya qilish bilan shugʻullangani bilan eʼtiborga loyiqdir&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Kitob manbasi|title=Notable American Women 1607–1950: A Biographical Dictionary, Vol. 1.|url=https://archive.org/details/notableamericanw0001unse|last=Edward|first=James|publisher=Belknap Pr.|year=1971|location=Cambridge, MA|pages=[https://archive.org/details/notableamericanw0001unse/page/102 103]–107}}&lt;/ref&gt;. U 1973-yilda Milliy ayollar shon-shuhrat zaliga kiritildi&lt;ref name=&quot;womenofthehall.org&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.womenofthehall.org/inductee/clara-barton/|sarlavha=Barton, Clara|ish=National Women’s Hall of Fame}}&lt;/ref&gt;.

== Yoshligi ==
Clarissa Harlowe Barton 1821-yil 25-dekabrda Shimoliy Oxfordda ([[Massachusetts]] shtati) tug‘ilgan va ismi Samuel Richardsonning „''Clarissa''“ romanining bosh qahramoni sharafiga qoʻyilgan. Uning otasi kapitan Stephen Barton, mahalliy militsiya aʼzosi va qizini vatanparvarlik va keng insonparvarlik qiziqishlari bilan ilhomlantirgan siyosatchi edi&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;. Stephen shimoli-gʻarbdagi tubjoylarga qarshi salib yurishida general Anthony Wayne qoʻmondonligi ostidagi askar boʻlgan. U, shuningdek, Oxford qishlogʻi hududida ilgʻor fikrlar yetakchisi edi&lt;ref name=&quot;Humanitarian&quot;&gt;{{Cite journal|last=Bacon-Foster, Corra|jstor=40067108|title=Clara Barton, Humanitarian|journal=Records of the Columbia Historical Society, Washington, D.C.|volume=21|year=1918|pages=278–356}}&lt;/ref&gt;. Bartonning onasi [[Sarah Stoun Barton]] boʻlgan.

Barton uch yoshligida akasi Stephen bilan maktabga yuborilgan, maktabda u oʻqish va imloni yahshi bilardi. Barton maktabdoshi Nancy Fitts bilan yaqin doʻst boʻlgan; oʻta tortinchoqligi tufayli Nancy Bartonning bolaligidagi yagona doʻsti edi&lt;ref name=&quot;Barton, Clara 1980&quot;&gt;Barton, Clara (1980). ''The Story of My Childhood'' New York: Arno Press Inc&lt;/ref&gt;.

Barton oʻn yoshga toʻlganida, akasi David omborxona tomidan qulab, boshidan qattiq jarohat olganidan keyin akasining sogʻligʻini tiklashni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻygan. U akasiga buyurilgan dori-darmonlarni qay vaqtda berishni, shuningdek, qon yurishi uchun uning tanasiga zuluk qoʻyishni oʻrgangan (oʻsha paytdagi standart davolanish edi). Shifokorlar taslim boʻlganidan keyin ham u Davidga gʻamxoʻrlik qilishni davom ettirgan. David toʻliq tuzalib ketgan&lt;ref name=&quot;Barton, Clara 1980&quot;&gt;Barton, Clara (1980). ''The Story of My Childhood'' New York: Arno Press Inc&lt;/ref&gt;.

Ota-onasi Bartonni Colonel Stones oʻrta maktabiga joʻnatib, qoʻrqoq va uyatchanligini davolashga yordam berishga harakat qilishgan, natijada ularning bu usuli falokatga aylangan&lt;ref name=&quot;Pryor, Elizabeth Brown 1987&quot;&gt;Pryor, Elizabeth Brown (1987). ''Clara Barton: Professional Angel''. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. {{ISBN|0812212738}}&lt;/ref&gt;. Barton yanada tushkunlikka tushib ovqatlanmay qoʻygan. Sogʻligʻi tiklanishi uchun uyiga qaytarilgan.

Uyiga qaytib kelgach, uning oilasi bir qarindoshiga yordam berish uchun boshqa joyga koʻchib oʻtishgan; Claraning amakivachchasi vafot etib, xotinini toʻrt farzand va ferma bilan qoldirgan edi. Bartonlar oilasi yashashi kerak boʻlgan uyni boʻyash va taʼmirlash kerak boʻlgan&lt;ref name=&quot;Barton, Clara 1980&quot;&gt;Barton, Clara (1980). ''The Story of My Childhood'' New York: Arno Press Inc&lt;/ref&gt;. Clara barcha ishlarda oilasiga koʻmaklashardi. Qilinadigan ishlar tugagandan soʻng Clara oʻzini yomon his qila boshlagan, chunki oilasiga yordam berishi uchun hech qanday ish yoʻq edi va u oilasiga ogʻirligi tushib qolishini hohlamagan&lt;ref name=&quot;Pryor, Elizabeth Brown 1987&quot;&gt;Pryor, Elizabeth Brown (1987). ''Clara Barton: Professional Angel''. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. {{ISBN|0812212738}}&lt;/ref&gt;.

Clara amakivachchalari bilan tez-tez oʻynab turardi va uning ot minish mahorati jiyanlarini hayratga solardi. Clara jarohatlanganida uning onasi oʻgil bolalar bilan oʻynashini shubha ostiga qoʻygan. Onasi qizini koʻproq ayollik mahoratlariga eʼtibor qaratishga undagan. U Clarada [[ayollik]] xislatlarini rivojlantirishga yordam berish uchun Claraning qiz amakivachchalaridan birini uyga taklif qilgan. Clara amakivachchasi tufayli tegishli ijtimoiy koʻnikmalarga ega boʻlgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Pryor|first=Elizabeth Brown|title=Clara Barton: professional angel|url=https://archive.org/details/clarabartonprofe0000pryo|year=1988|publisher=University of Pennsylvania|location=Philadelphia|isbn=978-0812212730}}&lt;/ref&gt;.

Bartonga uyatchanligini yengishga yordam berish uchun ota-onasi uni maktab oʻqituvchisi boʻlishga koʻndiradi&lt;ref name=&quot;ANB&quot;&gt;Pryor, Elizabeth Brown (2000). „Barton, Clara“. [http://www.anb.org/articles/12/12-00054.html ''American National Biography'']&lt;/ref&gt;. U oʻzining birinchi oʻqituvchilik guvohnomasini 1839-yilda, atigi 17 yoshida oladi. Bu kasb Bartonni juda qiziqtirib qoʻyadi; u ishchilarning farzandlariga taʼlim olish imkonini beradigan samarali qayta taqsimlash harakatini oʻtkazadi.

== Ilk kasbiy faoliyati ==
Barton 1838-yilda oʻqituvchi kasbida faoliyat yurita boshlaydi va Kanada hamda Gʻarbiy Georgia maktablarida 12 yil xizmat qiladi. Barton oʻqituvchi sifatida samarali ishlagan; u asabiy va shoʻx boʻlgan bolalarga (ayniqsa oʻgʻil bolalarga) qanday munosabatda boʻlishni bilar edi, chunki u yoshligidan amakivachchalari va aka-ukalari bilan koʻp muloqot qilgan. Barton huddi ular kabi harakat qilishni oʻrgangan, bu unga u oʻqitayotgan oʻgʻil bolalar bilan qanday munosabatda boʻlishni va ularni boshqarishni osonlashtirgan&lt;ref name=&quot;Pryor, Elizabeth Brown 1987&quot;&gt;Pryor, Elizabeth Brown (1987). ''Clara Barton: Professional Angel''. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. {{ISBN|0812212738}}&lt;/ref&gt;. 1851-yilda onasi vafotidan keyin oila yashaydigan uyi yopiladi. Barton New-Yorkdagi Klinton Liberal Institutida yozish va tillar boʻyicha oʻqishni davom ettirishga qaror qiladi. Ushbu kollejda u koʻplab doʻstlar orttiradi. Institut direktori uning ulkan qobiliyatlarini tan olib, uning qilgan ishlariga qoyil qoladi. Direktor va talaba oʻrtasidagi doʻstlik uzoq yillar davom etadi va oxir-oqibat ishqiy munosabatga aylanadi&lt;ref name=&quot;Humanitarian&quot;/&gt;. Yozuvchi sifatida uning terminologiyasi toza va tushunarli tasvirlangan. Uning asarlari mahalliy davlat arboblariga koʻrsatma berishi mumkin edi&lt;ref name=&quot;Humanitarian&quot; /&gt;.

Barton Hightstown shahrida dars berayotganda, qoʻshni shahar Bordentown davlat maktablarining yetishmovchiligi haqida oʻrganan&lt;ref name=&quot;Humanitarian&quot;/&gt;. 1852-yilda u Bordentownda bepul maktab ochish uchun shartnoma tuzgan, bu New Jerseydagi birinchi bepul maktab edi&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Kitob manbasi|title=Handbook of American Women's History|last=Howard|first=Angela|publisher=Garland|year=1990|location=NY|pages=61–62}}&lt;/ref&gt;. Maktab ochilishidan bir yil oʻtib, Clara 600 dan ortiq odamni oʻqitish uchun oʻziga yiordamchi sifatida bir ayol yollagan. Ikkalasi yiliga 250 dollar ishlab topardi. Bu yutuq shaharni yangi maktab binosi uchun qariyb 4000 dollar yigʻishga majbur qilgan. Yana bir maktab qurilishi tugallangandan soʻng, maktab kengashi tomonidan saylangan odam Barton oʻrniga direktor etib tayinlangan. Ular katta muassasa rahbari lavozimini ayol kishi eplolmaydi deb hisoblashgan. Clara „yordamchi ayol“ darajasiga tushirilgan va sogʻligʻi bilan bogʻliq kasalliklar bilan birga tushkunlikka tushib, ishdan boʻshagunicha ogʻir sharoitlarda ishlagan&lt;ref name=&quot;Spiegel, Allen D&quot;&gt;{{Cite journal|last=Spiegel, Allen D|title=The Role of Gender, Phrenology, Discrimination and Nervous Prostration in Clara Barton's Career|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-community-health_1995-12_20_6/page/501|journal=Journal of Community Health|volume=20|issue=6|year=1995|pages=501–526|pmid=8568024|doi=10.1007/BF02277066}}&lt;/ref&gt;.

1855-yilda Clara Vashingtonga koʻchib oʻtgan va AQSh Patent idorasida kotib sifatida ishlay boshlagan&lt;ref name=&quot;uua&quot;&gt;[http://uudb.org/articles/clarabarton.html „Clara Barton“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180504112812/http://uudb.org/articles/clarabarton.html |date=2018-05-04 }}, ''Dictionary of Unitarian &amp; Universalist Biography''&lt;/ref&gt;; bu holat birinchi marta federal hukumatda ayol ishlashi va erkaklarning maoshiga teng maosh olishiga jiddiy xizmat koʻrsatgan edi. Uch yil davomida u erkak kotiblardan koʻplab haqoratlar eshitgan va tuhmatlarga duchor boʻlgan&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Kitob manbasi|title=Great American Women of the 19th Century: A Biographical Encyclopedia|url=https://archive.org/details/greatamericanwom0000unse|isbn=9781591022114|last=Willard|first=Frances E.|publisher=Humanity Books|year=2005|location=Amherst, NY|pages=[https://archive.org/details/greatamericanwom0000unse/page/81 81]–82}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik, davlat idoralarida ishlaydigan ayollarga nisbatan siyosiy qarshilik ostida, uning lavozimi nusxa koʻchiruvchi lavozimiga qisqartirilib, 1858-yilda [[James Buchanan]] maʼmuriyati ostida u „qora respublikachiligi“ tufayli ishdan boʻshatilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. [[Abraham Lincoln]] saylanganidan soʻng, Clara Massachusets shtatida uch yil qarindoshlari va doʻstlari bilan yashab, 1861-yilning kuzida patent idorasiga qaytib kelgan va davlat xizmatida koʻproq ayollarga yoʻl ochishga umid qilib, vaqtincha nusxa koʻchiruvchi sifatida ishlay boshlagan.

== Amerika fuqarolar urushi ==
[[Fayl:Clarabartonwcbbrady.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Clarabartonwcbbrady.jpg/220px-Clarabartonwcbbrady.jpg|right|thumb| Barton c. 1866-yil]]
1861-yil 19-aprelda Baltimordagi qoʻzgʻolon Amerika fuqarolar urushining birinchi qon toʻkilishiga olib kelgan. Jarohatlangan 6-Massachusets militsiyasining (6th Massachusetts Militia) aʼzolari Barton yashayotgan Vashingtondagi qurilishi tugallanmagan Kapitoliy binosiga olib ketilgan. Oʻz vataniga xizmat qilmoqchi boʻlgan Barton qurbonlar keltirilganida temir yoʻl vokzaliga borib, 40 nafar erkakka gʻamhoʻrlik qilgan&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;. Barton askarlarga juda muhim, shaxsiy yordam koʻrsatgan, ularning koʻplari yarador, och va yelkalarida koʻtarib yurgan narsalaridan boshqa hech vaosi yoʻq edi. Clara askarlarga shaxsan yordam berish uchun binoga kerakli narsalarni olib kelgan.

Barton baʼzilari bilan birga katta boʻlgani va hatto baʼzilarini oʻqitgani uchun jarbrlanganlarni tezda tanib olgan. Barton boshqa bir qancha ayollar bilan birga kasal va yarador askarlar uchun kiyim-kechak, oziq-ovqat va jihozlar bilan shaxsan taʼminlagan. U tibbiy buyumlarni saqlash va tarqatishni o‘rgangan va askarlarning kayfiyatini ko‘tarib, ularga ruhiy yordam bergan. Barton ularga kitob o‘qib berardi, oilalariga xat yozar, ular bilan suhbatlashib, qo‘llab-quvvatlardi&lt;ref name=&quot;redcross.org&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.redcross.org/about-us/history/clara-barton|sarlavha=Clara Barton {{!}} American Red Cross Founder {{!}} Who is Clara Barton|ish=American Red Cross|kirish sanasi=December 9, 2016}}&lt;/ref&gt;.

Aynan oʻsha kuni u oʻzini armiya ishi bilan tanishtirgan va Ittifoq askarlari uchun tibbiy buyumlarni yigʻish harakatlarini boshlagan. Toʻgʻridan-toʻgʻri jang maydoniga oziq-ovqatlarni tarqatish va qoʻshimcha yordam olishdan oldin, Barton oʻzining turar joyini omborxona sifatida ishlatgan va 1862-yil boshida urush boʻlimi va dala jarrohlari oʻrtasidagi qarshiliklarga qaramay, bir nechta doʻstlari yordamida materiallarni tarqatgan&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;. Ayollarga yordam jamiyati keyinchalik fuqarolar urushi paytida tarqatiladigan bandajlar, oziq-ovqat va kiyim-kechaklarni yuborishda yordam bergan. 1862-yil avgustda Barton nihoyat chorak ustasi Daniel Rukerdan frontda ishlashga ruxsat olgan. U oʻz ishiga ishongan boshqa odamlardan yordam olgan. Bu odamlar uning homiylari boʻlishgan va uni eng koʻp qoʻllab-quvvatlagan Massachusets shtatidan boʻlgan senator Henry Wilson edi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=A Woman of Valor|last=Oates|first=Stephen B.|authorlink=Stephen B. Oates|publisher=Macmillan|year=1994|isbn=0029234050|pages=[https://archive.org/details/womanofvalorclar00oate/page/13 13, 51–52]|url=https://archive.org/details/womanofvalorclar00oate/page/13}}&lt;/ref&gt;.

Barton kasalxonalarni tozalash, kiyim-kechaklarni tarqatishni nazorat qilish va yarador askarlarni oziq-ovqat bilan taʼminlash uchun ishlagan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=A Woman of Valor|last=Oates|first=Stephen B.|publisher=Macmillan|year=1994|isbn=0029234050|pages=[https://archive.org/details/womanofvalorclar00oate/page/58 58–64, 67–77, 83–91, 106–120]|url=https://archive.org/details/womanofvalorclar00oate/page/58}}&lt;/ref&gt;. Barton Ittifoq va Konfederatsiya askarlariga yordam bergan&lt;ref name=&quot;Tsui&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Tsui|first=Bonnie|title=She Went to the Field: Women Soldiers of the Civil War|location=Guilford|publisher=Two Dot|date=2006|isbn=978-0762743841|page=110}}&lt;/ref&gt;. Biroq, kerakli mahsulot va ashyolar har doim ham mavjud emas edi. Masalan, Antietam jangida Barton bint oʻrniga makkajoʻxori qobigʻidan foydalangan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Hall|first=Richard H.|title=Women on the Civil War Battlefront|url=https://archive.org/details/womenoncivilwarb0000hall|location=Lawrence|publisher=University Press of Kansas|year=2006|isbn=978-0700614370|page=[https://archive.org/details/womenoncivilwarb0000hall/page/n54 41]}}&lt;/ref&gt;.

1863-yilda u ofitser polkovnik John J. Elwell bilan ishqiy munosabatda boʻlgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=A Woman of Valor|last=Oates|first=Stephen B.|publisher=Macmillan|year=1994|isbn=0029234050|pages=[https://archive.org/details/womanofvalorclar00oate/page/145 145–146, 148–157]|url=https://archive.org/details/womanofvalorclar00oate/page/145}}&lt;/ref&gt;.

1864-yilda Barton Ittifoq generali Benjamin Butler tomonidan James armiyasining old qismidagi kasalxonalarga „mas’ul xonim“ etib tayinlangan. Barton Amerikaning [[Florence Nightingale|&quot;Florens Nightingale]]&quot; sifatida tanilgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|chapterurl=https://books.google.com/books?id=ZW_aAAAAMAAJ&amp;pg=PA115|title=The Life of Clara Barton: Founder of the American Red Cross, Volume 2|chapter=The Forerunners of the Red Cross|first=William Eleazar|last=Barton|publisher=[[Houghton Mifflin]]|page=115|year=1922|accessdate=February 4, 2019}}&lt;/ref&gt;. U 1862-yil avgustida Shimoliy Virjiniyadagi Sidar togʻida boʻlib oʻtgan jangdan keyin oʻta ogʻir jarohatlangan askarlarga yordamga kelganidan keyin „Jang maydoni farishtasi“&lt;ref name=&quot;redcross.org&quot;/&gt; nomi bilan ham tanilgan. Yarim tun boʻlishiga qaramay qattiq yaralangan askarlarga yordam berish uchun Barton ogʻir ashyolar bilan kasalxonaga yetib kelardi. Bu nom uning Feyrfaks stantsiyasi, Chantilly, Xarpers paromi, Janubiy togʻ, Antietam, Frederiksburg, Charleston, Peterburg va Cold Harbor janglarida qoʻshinlarga xizmat qilgani uchun tez-tez oʻz vaqtida yordam bergani tufayli paydo boʻlgan.

== Urushdan keyin ==
Amerika fuqarolar urushi tugagandan soʻng, Barton askarlarning qarindoshlari tomonidan urush boʻlimiga yuborilgan minglab xatlar javobsiz qolayotganini aniqlagan, chunki ular xatlarida soʻragan askarlar nomaʼlum qabrlarga dafn etilgan edi. Koʻplab askarlar „yoʻqolgan“ deb belgilangan. Miss Barton soʻrovlarga rasmiy javob berish uchun ruxsat olish umidida Prezident Lincoln bilan bogʻlangan. Unga ruxsat berilib, „Yoʻqolganlarni qidirish“ harakati boshlangan.

Urushdan keyin Barton Gallery Place mahallasidagi Vashington, Shimoli-gʻarbiy okrugdagi 437 ½ Seventh Street, 437 ½ manzilida yoʻqolgan askarlar idorasini boshqargan. Ofisning maqsadi jangda halok boʻlgan yoki bedarak yoʻqolgan askarlarni topish yoki aniqlash edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.civilwarmed.org/clara-bartons-missing-soldiers-office-2/|sarlavha=Clara Barton Missing Soldiers Office|nashriyot=National Museum of Civil War Medicine|kirish sanasi=June 30, 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131221130043/http://www.civilwarmed.org/clara-bartons-missing-soldiers-office-2/|arxivsana=December 21, 2013}}&lt;/ref&gt;. Barton va uning yordamchilari so‘rovlarga 41 855 ta javob yozgan va 22 000 dan ortiq bedarak yo‘qolgan odamni topishga yordam bergan. Barton 1865-yilning yozini [[Jorjiya|Jorjiyadagi]] Konfederatsiya harbiy asirlar lageri boʻlgan Andersonvil qamoq lagerida halok boʻlgan 13 000 kishini topish, aniqlash va toʻgʻri dafn etishga yordam berish bilan oʻtkazdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Clara Barton and Andersonville|url=http://www.nps.gov/ande/learn/historyculture/clara_barton.htm|nashriyot=National Park Service|kirish sanasi=January 30, 2016}}&lt;/ref&gt;. Keyingi toʻrt yil davomida bu vazifani davom ettirib, yana 20 000 Ittifoq askarlarini dafn etgan va qabrlarini nomlagan&lt;ref name=&quot;Ida&quot;&gt;{{Cite journal|last=Harper, Ida H.|title=The Life and Work of Clara Barton|journal=The North American Review|volume=195|issue=678|year=1912|pages=701–712|jstor=25119760}}&lt;/ref&gt;. Kongress uning loyihasi uchun 15 000 dollar ajratgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Peck|first=Garrett|title=Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet|year=2015|publisher=The History Press|location=Charleston, SC|isbn=978-1626199736|pages=76–79}}&lt;/ref&gt;.

== Amerika Qizil Xochi ==
[[Fayl:Clara_Barton_cross_monument_at_Antietam_battlefield.TIF|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Clara_Barton_cross_monument_at_Antietam_battlefield.TIF/lossy-page1-220px-Clara_Barton_cross_monument_at_Antietam_battlefield.TIF.jpg|thumb| Antietam milliy jang maydonidagi Clara Barton yodgorligi tafsiloti va tugʻilgan uyidagi gʻishtdan yasalgan qizil xoch.]]
Barton 1865 — 1868-yillardagi urush tajribasi haqida butun mamlakat boʻylab maʼruzalar oʻqib, keng eʼtirofga erishgan. Bu vaqt ichida u Susan B. Anthony bilan uchrashgan va ayollarning saylov huquqi harakati bilan hamkorlik qila boshlagan. Barton Frederick Douglass bilan ham tanishib, fuqarolik huquqlari faoliga aylangan. Mamlakat boʻylab gastrol safaridan soʻng u ham ruhan, ham jismonan charchagan va shifokorning koʻrsatmasi bilan ishidan uzoqlashtiradigan joyga borishga majbur boʻlgan. Barton 1868-yilda bedarak yoʻqolgan askarlar idorasini yopgan va Yevropaga sayohat qilgan. 1869-yilda [[Shveysariya|Shveytsariyaning]] [[Jeneva]] shahriga safari chogʻida Barton Qizil Xoch va doktor Appia bilan tanishgan; doktor keyinchalik uni Qizil Xochning Amerika boʻlimi vakili boʻlishga taklif qiladi va unga Amerika Qizil Xoch tashkilotining boshlanishi uchun moliyaviy xayriyachilarni topishga yordam beradi. Shuningdek, u [[Henry Dunant|Henry Dunantning]] betaraf asosda ixtiyoriy ravishda yordam koʻrsatish uchun milliy jamiyatlarni shakllantirishga chaqiruvchi „''Solferino xotirasi''“ kitobi bilan tanishib chiqadi.

[[Fransiya-Prussiya urushi|Fransiya-Prussiya urushining]] boshida, 1870-yilda u Baden Buyuk Gertsogiga harbiy kasalxonalarni tayyorlashda yordam bergan va urush paytida Qizil Xoch jamiyatiga katta hissa qoʻshgan. Nemis hukumati va [[Strasburg]] Comité de Secourning birgalikdagi iltimosiga binoan Barton 1871-yilda Parij qamalidan keyin Strasburg kambagʻallarini ish bilan taʼminlashga rahbarlik qiladi va 1871-yilda parijlik qashshoq odamlarga oziq-ovqatlarni ommaviy taqsimlash uchun mas’ul boʻladi. Urush oxirida u [[Baden|Badenning]] Oltin xochi va Prussiya Temir xochining faxriy ordenlari bilan taqdirlangan.

Barton Amerika Qoʻshma Shtatlariga qaytib kelgach, ushbu mamlakat hukumati tomonidan Xalqaro Qizil Xoch Qoʻmitasining (ICRC) tan olinishi uchun harakat tashkil qiladi&lt;ref name=&quot;Epler&quot;&gt;{{Kitob manbasi|url=https://archive.org/details/lifeclarabarton00eplegoog|title=The Life of Clara Barton|first=Percy Harold|last=Epler|publisher=Macmillan|year=1915|accessdate=September 28, 2010}}&lt;/ref&gt;. 1873-yilda u ushbu loyiha ustida ishlay boshlaydi. 1878-yilda u prezident [[Rutherford B. Hayes]] bilan uchrashadi, u oʻsha paytdagi koʻpchilik amerikaliklarning fikrini bildirdi, bu AQSh fuqarolar urushi kabi falokatga boshqa hech qachon duch kelmaydi. Barton nihoyat prezident [[Chester Artur]] boshqaruvi davrida yangi Amerika Qizil Xoch jamiyati zilzilalar, oʻrmon yongʻinlari va boʻronlar kabi tabiiy ofatlar kabi urushdan tashqari inqirozlarga ham javob berishi mumkinligi haqidagi argumentdan foydalanib muvaffaqiyatga erishdi.


Jamiyatning roli [[Ispaniya-Amerika urushi|Ispaniya-Amerika urushining boshlanishi]] bilan oʻzgaradi, bu davrda jamiyat qochqinlar va fuqarolar urushi asirlariga yordam berdi. Ispaniya-Amerika urushi tugaganidan soʻng, minnatdor Santyago aholisi Barton sharafiga shahar maydonida haykal qurdishadi. Amerika Qoʻshma Shtatlarida Barton koʻplab gazetalarda maqtovga sazovor boʻladi va Qizil Xoch operatsiyalari haqida shaxsan xabar beradi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Dromi|first=Shai M.|title=Above the fray: The Red Cross and the making of the humanitarian NGO sector|date=2020|publisher=Univ. of Chicago Press|location=Chicago|isbn=978-0226680101|pages=102–106|url=https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/A/bo46479924.html}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Clara_Barton_2021_stamp_of_Armenia.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Clara_Barton_2021_stamp_of_Armenia.png/220px-Clara_Barton_2021_stamp_of_Armenia.png|thumb| Barton [[Armaniston|Armanistonning]] 2021-yilgi markasida.]]
Barton 1884-yilda Ogayo daryosidagi toshqinlardan kelib chiqqan muammolarga yordam berdi, 1887-yilgi ocharchilik paytida Texasni oziq-ovqat va kerakli resurslar bilan taʼminladi, 1888-yilda tornadodan keyin ishchilarni Illinoysga olib ketdi va oʻsha yili sariq isitma epidemiyasi tufayli ularmi Florida shtatiga olib bordi&lt;ref name=&quot;McCullough 1968&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=McCullough|first=David|title=The Johnstown Flood|year=1968|publisher=Simon &amp; Schuster|location=New York|isbn=978-0671395308}}&lt;/ref&gt;. Barton 1889-yilda Jonstaun toshqinidan keyin bir necha kun ichida 50 nafar shifokor va hamshiralar delegatsiyasini boshqardi&lt;ref name=&quot;McCullough 1968&quot; /&gt;. Barton 1896-yilda Hamidiy qirgʻinlarining Usmonli imperiyasidagi gumanitar inqirozga javoban, 15-fevralda [[Konstantinopol|Konstantinopolga]] keldi. Barton vazir Terrell bilan birga Turkiya tashqi ishlar vaziri Tevfik Posha bilan ichki ishlarga kirish huquqini olish maqsadida suhbatlashdi. Bartonning oʻzi ekspeditsiya ishlarini olib borish uchun Konstantinopolda qoldi. Barton 1898-yilda 77 yoshida Kubadagi kasalxonalarda ham ishlagan&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ardalan, Christine|title=Clara Barton's 1898 battles in Cuba: a reexamination of her nursing contributions|journal=Florida Atlantic Comparative Studies Journal|volume=12|issue=1|year=2010|url=http://home.fau.edu/peralta/web/FACS/CLARABARTON.pdf|archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20221010/http://home.fau.edu/peralta/web/FACS/CLARABARTON.pdf|archivedate=2022-10-10|pages=1–20}}&lt;/ref&gt;. Bartonning Amerika Qizil Xoch prezidenti sifatida soʻnggi dala operatsiyasi 1900-yilda Galveston dovulidan jabrlanganlarga yordam berish edi. Operatsiya natijasida bolalar uchun mehribonlik uyi tashkil etildi.
[[Fayl:Clara_Barton_1904.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Clara_Barton_1904.jpg/220px-Clara_Barton_1904.jpg|thumb| Jeyms E. Purdy tomonidan chizilgan Barton surati (1904)]]
Uning kasbiy va shaxsiy resurslari aralashib ketgani uchun tanqidlar paydo boʻlgani sababli, Barton 1904-yilda 83 yoshida Amerika Qizil Xoch prezidenti lavozimidan isteʼfoga chiqishga majbur boʻldi&lt;ref&gt;{{Cite journal|jstor=40067384|last=Downing, Margaret Brent|title=The Centenary of Clara Barton and Recent Biographical Sketches of Her Life and Achievements|journal=Records of the Columbia Historical Society, Washington, D.C.|volume=26|year=1924|pages=121–128}}&lt;/ref&gt;. Isteʼfoga chiqqanidan soʻng, Barton Milliy Birinchi yordam jamiyatiga asos soldi (National First Aid Society).

== Soʻnggi yillari ==
Barton [[Glen Echo|Merilend shtatidagi Glen Echo]] uyida yashashni davom ettirdi. Barton oʻzining avtobiografiyasini 1908-yilda „''Bolaligimning hikoyasi''“ deb nomlagan&lt;ref name=&quot;WDL&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.wdl.org/en/item/7315/|sarlavha=The Story of My Childhood|ish=[[World Digital Library]]|yil=1907|kirish sanasi=October 9, 2013|qaralgan sana=2022-10-14|arxivsana=2021-03-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210330064618/https://www.wdl.org/en/item/7315/}}&lt;/ref&gt;. Clara Barton 1912-yil 12-aprelda 90 yoshida [[zotiljam]] tufayli oʻz uyida vafot etdi.

== Clara Barton nomi bilan atalgan joylar ==
[[Fayl:Clara_Barton_-_etching_by_John_Sartain.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Clara_Barton_-_etching_by_John_Sartain.jpg/220px-Clara_Barton_-_etching_by_John_Sartain.jpg|thumb| Clara Barton — Jon Sartainning poʻlat oʻymakorligi]]

=== Maktablar ===

* Levittaun shahridagi Clara Barton boshlangʻich maktabi, Pensilvaniya
* New-Jersey shtatidagi Upper Montclair shahridagi Montclair Davlat Universitetidagi Barton Hall
* [[Long Beach (California)|Kaliforniyaning Long-Beach]] shahridagi Del Amo bulvaridagi Clara Barton boshlangʻich maktabi
* [[Alton (Illinois)|Illinois shtatining Alton shahridagi]] Clara Barton boshlangʻich maktabi
* [[Redmond (Washington)|Redmonddagi Clara Barton boshlangʻich maktabi, Washington]]
* [[Miluoki|Milwaukee shahridagi Clara Barton boshlangʻich maktabi, Viskonsin]]
* Anaxaymdagi Clara Barton boshlangʻich maktabi&lt;nowiki/&gt;[[Anaheim (California)|, Kaliforniya]]
* Bronksdagi Clara Barton boshlangʻich maktabi
* Clara Barton boshlangʻich maktabi Cherry Hill, New-Jersey
* Chikagodagi Clara Barton boshlangʻich maktabi
* Clara Barton boshlangʻich maktabi [[Corona (California)|Corona, California]]
* Oksforddagi Clara Barton boshlangʻich maktabi, Massachusets
* [[San Diego|San-Diegodagi]] Clara Barton boshlangʻich maktabi (hozirgi San-Diego Kooperativ Xartiya maktabi)
* Rochesterdagi Clara Barton boshlangʻich maktabi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.rcsdk12.org/2|sarlavha=Clara Barton School No. 2 / Overview|ish=rcsdk12.org|qaralgan sana=2022-10-14|arxivsana=2019-03-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190325151221/https://www.rcsdk12.org/2}}&lt;/ref&gt;
* [[West Mifflin|Gʻarbiy Mifflindagi Clara Barton boshlangʻich maktabi, Pensilvaniya]]
* [[Royal Oak (Michigan)|Michigan shtatining Royal Oak shahridagi]] Clara Barton oʻrta maktabi
* [[Bruklin|Bruklindagi]] Clara Barton sogʻliqni saqlash kasblari oʻrta maktabi
* Clara Barton House, Towson universitetidagi [[turar joy]], [[Towson|Towson, Merilend]]
* [[Minneapolis|Minneapolisdagi]] Clara Barton ochiq maktabi
* Merilend shtatidagi Kabin Jon shahridagi Clara Barton maktabi, hozirda Clara Barton jamoat markazi
* Clara Barton maktabi, [[Bordentown|Bordentaun, New-Jersi]]
* [[Fargo (Shimoliy Dakota)|Shimoliy Dakota, Fargo shahridagi]] Clara Barton maktabi
* [[Filadelfiya|Filadelfiyadagi]] Clara Barton maktabi
* Mobildagi Barton akademiyasi, [[Alabama]]

=== Koʻchalar ===

* Clara Barton Road, Oxford, Massachusetts
* Clara Barton Lane, [[Galveston (Texas)|Galveston, Texas]]
* Barton Boulevard, [[Rockledge (Florida)|Rockledge, Florida]]
* Clara Barton Drive, Albany, New York
* Clara Barton Drive, Fairfax Station, [[Virginiya|Virginia]]
* Clara Barton Parkway, Maryland
* Clara Barton Street, Dansville, NY
* Clara Barton Boulevard, [[Garland (Texas)|Garland, TX]]
* Clara Barton Circle, [[Sylacauga (Alabama)|Sylacauga, AL]]
* Clara Bartonstraat, [[Amsterdam]]
* Barton Road, Windsor, [[Meyn|Maine]]
* Clara Barton Road, Douglas County, [[Viskonsin|Wisconsin]]

== Boshqa xotiralar ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:Clara_Barton_1948_issue_3c.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Clara_Barton_1948_issue_3c.JPG/220px-Clara_Barton_1948_issue_3c.JPG|Barton 1948-yilgi AQSh markasida.
Fayl:20-03-073-barton.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/20-03-073-barton.jpg/170px-20-03-073-barton.jpg|Yodgorlik ([[Andersonville National Historic Site]])
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
* [https://www.womenhistoryblog.com/2008/09/clara-barton.html Clara Barton], fuqarolar urushi hamshirasi, oʻqituvchi va gumanitar
* [https://www.lwsd.org/programs-and-services/school-construction/major-construction/barton-elementary-school Clara Barton boshlangʻich maktabi — Leyk Vashington maktab okrugi]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.nps.gov/clba/ Clara Barton milliy tarixiy sayti]
* [http://www.clarabartonbirthplace.org Clara Bartonning tugʻilgan joyi muzeyi]
* [https://web.archive.org/web/20150925045650/http://www.civilwarmed.org/clara-barton-museum/ Clara Barton bedarak yoʻqolgan askarlar idorasi]
* [http://www.bartoncenter.org Barton diabetga qarshi taʼlim markazi, Inc.]
* [http://www.footnote.com/spotlight/3261/clara_barton_passport_application_to Clara Barton Pasport uchun ariza — 1869] (Asl hujjat tasviri)
* [http://hdl.loc.gov/loc.mss/eadmss.ms005010 Clara Barton, Kongress kutubxonasidagi uning hujjatlari registri]
* [https://findingaids.smith.edu/repositories/2/resources/500 Clara Bartonning] Sophia Smith toʻplamidagi qogʻozlari, Smith kollejining maxsus toʻplamlari
* Michals, Debra. [https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/clara-barton „Clara Barton“] . Milliy ayollar tarixi muzeyi. 2015-yil.
* Clara Bartonning [http://nrs.harvard.edu/urn-3:DIV.LIB:div00415 shaxsiy hujjatlari] [[Cambridge, Massachusetts|Kembrijdagi, Massachusets shtatidagi]] Harvard ilohiyot maktabining Harvard ilohiyot maktabi kutubxonasida saqlanadi.
* [https://blogs.icrc.org/cross-files/clara-barton/ Clara Barton portreti] XQXQ kutubxonasi va arxivlari blogining [https://blogs.icrc.org/cross-files/ CROSS-fayllarida]
* [https://archives.lib.umd.edu/repositories/2/resources/968 Clara Bartonning] Merilend universiteti kutubxonalaridagi maqolalari

[[Turkum:1912-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1821-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Amerikalik yozuvchilar]]</text>
      <sha1>l29cr04g0g2uclraarhx79e7eg8w017</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clostridia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>814756</id>
    <revision>
      <id>6121851</id>
      <parentid>5839494</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17034" sha1="26e0il36t5jrgdkcunvhuctcgatk3oj" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti|
| kenja_turkum = Clostridia
}}
{| class=&quot;infobox biota&quot; style=&quot;text-align: left; width: 200px; font-size: 100%&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(220,235,245)&quot; |Clostridia
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |[[File:Clostridium_botulinum.jpg|frameless]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 88%&quot; |''[[Clostridium botulinum]]''
|- style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(220,235,245)&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(220,235,245)&quot; | Ilmiy tasnifi&lt;span class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;&quot;&gt;[[File:Red_Pencil_Icon.png|link=Template:Taxonomy/Clostridia| e ]]&lt;/span&gt;
|-
|Olam:
|[[Bacteria]]
|-
|Boʻlim:
|[[Bacillota]]
|-
|Sinf:
|[[Clostridia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Rainey 2010&lt;/small&gt;
|- style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(220,235,245)&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(220,235,245)&quot; |Sinfga oid urugʻlar
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: left&quot; |
* „[[Borkfalkiales]]“
* [[Clostridiales]]
* „[[Desulfotomaculales]]“
* [[Eubacteriales]]
* [[Halanaerobiales]]
* „[[Heliobacteriales]]“
* [[Koleobacterales]]
* [[Moorellales]]
* [[Natranaerobiales]]
* [[Thermoanaerobacteriales]]
* [[Thermosediminibacterales]]
* [[Tissierellales]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb(220,235,245)&quot; |[[Synonym (taxonomy)|Sinonimlari]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: left&quot; |
* „Clostridiia“ &lt;small&gt;Cavalier-Smith 2020&lt;/small&gt;
* „Halanaerobiia“ &lt;small&gt;Cavalier-Smith 2020&lt;/small&gt;
* „Desulfotomaculia“ &lt;small&gt;Watanabe et al. 2019&lt;/small&gt;
* „Natranaerobiia“ &lt;small&gt;Sorokin et al. 2021&lt;/small&gt;
|}

'''Clostridia''' – Bacillota sinfining yuqori polifiletik turi boʻlib, shu jumladan ''Clostridium'' va boshqa shunga oʻxshash avlodlarga mansub tur hisoblanadi. Ular Batsillalar guruhidan aerob nafas olish yoʻqligi bilan ajralib turadi. Ular majburiy anaeroblar boʻlib, kislorod ular uchun juda zaharli hisoblanadi. ''Clostridia'' sinfining turlari koʻpincha Gram-musbat (qarang ''Halanaerobium'') boʻladi (lekin har doim ham emas) va noqulay sharoitlarda [[Sporalar|spora]] hosil qilish qobiliyatiga ega&lt;ref&gt; name=&quot;Clostridia: Sporeforming Anaerobic Bacilli&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Baron|first=Samuel|title=Medical Microbiology|url=https://archive.org/details/medicalmicrobiol0000unse_d4e1|date=1996|publisher=Universirt of Texas Medical Branch|location=Galveston|isbn=0-9631172-1-1|edition=4th}}&lt;/ref&gt;. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, ular monofiletik guruh hisoblanmaydi va ularning biologik munosabatlari toʻliq aniqlangan emas. Hozirgi vaqtda koʻpchilik Clostridiales deb nomlangan [[bakteriyalar]] yagona tartibda joylashtirilgan, ammo bu tabiiy guruh emas va kelajakda qayta taʼriflanishi mumkin.

''Clostridium'' bakteriyalarining aksariyat turlari oʻsimlik polisaxaridlarini&lt;ref name=&quot;Boutard2014&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Boutard|first1=Magali|last2=Cerisy|first2=Tristan|last3=Nogue|first3=Pierre-Yves|title=Functional diversity of carbohydrate-active enzymes enabling a bacterium to ferment plant biomass|journal=PLOS Genetics|volume=10|issue=11|pages=e1004773|doi=10.1371/journal.pgen.1004773|pmid=25393313|pmc=4230839|year=2014}}&lt;/ref&gt; achituvchi saprofit organizmlar boʻlib, atrof-muhitning koʻp joylarida, ayniqsa tuproqda uchraydi. Biroq, baʼzi turlari inson organizmida patogenlik qiluvchi vakillari mavjud (quyida keltirilgan). ''Clostridium'' turlarining baʼzi bir vakillari maxsus aʼzolari tomonidan ishlab chiqarilgan toksinlari eng xavfli toksinlar hisoblanadi. Masalan, ''[[C. tetani]]'' turi tomonidan ishlab chiqarilgan [[qoqshol toksi]]ni ([[tetanospazmin]] nomi sifatida tanilgan) va ''[[C. botulinum]]'' tomonidan ishlab chiqarilgan [[botulinum]] toksini shular jumlasidandir. Baʼzi turlari bakterial [[vaginoz]] [[ayollar jinsiy a'zolari]]dan ajratib olingan&lt;ref name=&quot;AfricaNel2014&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Africa|first1=Charlene|last2=Nel|first2=Janske|last3=Stemmet|first3=Megan|title=Anaerobes and Bacterial Vaginosis in Pregnancy: Virulence Factors Contributing to Vaginal Colonisation|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=11|issue=7|year=2014|pages=6979–7000|issn=1660-4601|doi=10.3390/ijerph110706979|pmid=25014248|pmc=4113856}}&lt;/ref&gt;.

== Turlari ==

Ushbu sinfga mansub boʻlgan mashhur turlari:
* ''Clostridium perfringens'' ([[gangrena]], ovqatdan zaharlanish)
* ''Clostridioides difficile'' ([[Kolit|psevdomembranoz kolit]])
* ''Clostridium tetani'' ([[Qoqshol|tetanoz]])
* ''Clostridium botulinum'' ([[botulizm]])
* ''Clostridium acetobutylicum'' (aseton-butanol-etanol fermentatsiyasi yoki ABE jarayoni)
* ''Clostridium gemolyticum''
* ''Clostridium novyi'' ([[gazli gangrena]], yuqumli nekrotik gepatit)
** ''Clostridium oedematiens'' (''Clostridium novyi'' sinonimi)
* ''Clostridium phytofermentans'' (biomassa fermentatsiyasi)

[[Geliobakteriyalar]] ([[Helicobactery]]) va ''[[Kristensenella]]lar'' kabi vakillari ham Clostridia sinfiga kiradi.

Ushbu guruhga mansub boʻlgan turlari tomonidan ishlab chiqarilgan baʼzi fermentlar [[bioremediasyon]] amaliyotida qoʻllanadi.

== Tasnifi ==
Hozirgi vaqtda qabul qilingan taksonomiyaga koʻra nomenklaturada ([[List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]])(LPSN)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=J. P. Euzéby|url=https://lpsn.dsmz.de/class/clostridia|sarlavha=Clostridia|kirish sanasi=20-iyun 2022-yil|nashriyot=[[List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]] (LPSN)}}&lt;/ref&gt; va [[Milliy Biotexnologiya Axborot Markazi]] ([[inglizcha: National Center for Biotechnology Information]]) (NCBI) bilan prokariotik nomlar roʻyxatiga asoslangan holda shajarasi tuzilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Sayers|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Undef&amp;id=186801&amp;lvl=3&amp;lin=f&amp;keep=1&amp;srchmode=1&amp;unlock|sarlavha=Clostridia|kirish sanasi=20-iyun 2022-yil|nashriyot=[[National Center for Biotechnology Information]] (NCBI) taxonomy database}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;1&quot; |16S-rRNA asosidagi tasnif: LTP_01.2022&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The LTP|url=https://imedea.uib-csic.es/mmg/ltp/#LTP|kirish sanasi=20-iyun 2022-yil|qaralgan sana=2022-10-21|arxivsana=2021-06-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210614023016/https://imedea.uib-csic.es/mmg/ltp/#LTP}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=LTP_all tree in newick format|url=https://imedea.uib-csic.es/mmg/ltp/wp-content/uploads/ltp/Tree_LTP_all_01_2022.ntree|kirish sanasi=20-iyun 2022-yil|arxivsana=4-sentabr 2022-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220904163815/https://imedea.uib-csic.es/mmg/ltp/wp-content/uploads/ltp/tree_LTP_all_01_2022.ntree}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=LTP_01_2022 Release Notes|url=https://imedea.uib-csic.es/mmg/ltp/wp-content/uploads/ltp/LTP_01_2022_release_notes.pdf|kirish sanasi=20-iyun 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;1&quot; |Genom taksonomiyasi maʼlumotlar bazasi: '''[[GTDB 07-RS207]]''' tomonidan yaratilgan tasni&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=GTDB release 07-RS207|url=https://gtdb.ecogenomic.org/about#4%7C|ish=[[Genome Taxonomy Database]]|qaralgan sana=20-iyun 2022-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tree&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=bac120_r207.sp_labels|url=https://data.gtdb.ecogenomic.org/releases/release207/207.0/auxillary_files/bac120_r207.sp_labels.tree|ish=[[Genome Taxonomy Database]]|qaralgan sana=20-iyun 2022-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;taxon_history&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Taxon History|url=https://gtdb.ecogenomic.org/taxon_history/|ish=[[Genome Taxonomy Database]]|qaralgan sana=20-iyun 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top&quot; |
{{Clade|{{clade
  |1={{clade
    |1=[[Dictyoglomota]]
    |2=&quot;[[Caldicellulosiruptorales]]&quot;
     }}
  |2={{clade
    |1=&quot;[[Thermosediminibacteria]]&quot; [incl. &quot;Ammonificales&quot;, DSM-22653]
    |2=&quot;[[Thermoanaerobacteria]]&quot; [incl. ''[[Thermanaeromonas]]'', ''[[Desulfovirgula]]'']
     }}
   }}}}
{{Clade|{{clade
  |label1=Firmicutes 2 ♦
  |1={{clade
    |1={{clade
      |1=&quot;[[Sulfobacillia]]&quot;
      |2=&quot;[[Thermaerobacteria]]&quot;
     }}
    |2={{clade
      |1={{clade
        |1=&quot;[[Carboxydothermales]]&quot;
        |2=&quot;[[Thermacetogeniales]]&quot;
         }}
      |2={{clade
        |1=[[Moorellales]] {&quot;Moorellia&quot;}
        |2={{clade
          |1={{clade
            |1=&quot;[[Calderihabitantales]]&quot;
            |2=&quot;[[Koleobacterales]]&quot;
             }}
          |2={{clade
            |1=[[Zhaonellaceae]]
            |2={{clade
              |1=&quot;[[Desulfitibacterales]]&quot;
              |2=&quot;[[Syntrophomonadia]]&quot;
               }}
             }}
           }}
         }}
       }}
     }}
  |2={{clade
    |1=''[[Gelria (bacterium)|Gelria]]'' ♦
    |2={{clade
      |1=&quot;[[Symbiobacteriia]]&quot; ♦
      |2=[[Actinomycetota]]
       }}
     }}
   }}}}
{{Clade|{{clade
  |1={{clade
    |1={{clade
      |1={{clade
        |1=[[Nitrospirota]]
        |2={{clade
          |1=&quot;[[Thermodesulfobiota]]&quot;  ♦
          |2=[[Elusimicrobiota]]
           }}
         }}
      |2={{clade
        |1=&quot;[[Halanaerobiales|Halanaerobiia]]&quot; ♦
        |2=[[Acidobacteriota]]
         }}
       }}
    |2={{clade
      |1=[[Chitinivibrionia]]
      |2=&quot;[[Planctobacteria]]
       }}
     }}
  |label2=&quot;[[Firmicutes]]&quot; 1 ♦
  |2={{clade
    |1={{clade
      |1={{clade
        |1={{clade
          |1=[[Thermolithobacteria]]
          |2=&quot;[[Carboxydocellales]]&quot;
           }}
        |2={{clade
          |1=&quot;[[Thermincolia]]&quot;
          |2=&quot;[[Desulfofundulaceae]]&quot;
           }}
         }}
      |2={{clade
        |1=UBA4882
        |2=&quot;[[Negativicutes|Selenomonadia]]&quot;
         }}
       }}
    |2={{clade
      |1={{clade
        |1=[[Limnochordia]]
        |label2=&quot;[[Desulfotomaculota]]&quot;
        |2={{clade
          |1=&quot;[[Desulfotomaculia]]&quot;
          |2={{clade
            |1=&quot;[[Desulfitobacteriia]]&quot;
            |2={{clade
              |1=&quot;[[Peptococcia]]&quot;
              |2={{clade
                |1=&quot;[[Dethiobacteria]]&quot;
                |2=&quot;[[Natranaerobiales|Natranaerobiia]]&quot;
                 }}
               }}
             }}
           }}
         }}
      |2={{clade
        |1={{clade
          |1={{clade
            |1=[[Fusobacteriia|Fusobacteria]] {[[Fusobacteriota]]}
            |label2=[[Mycoplasmatota]]
            |2={{clade
              |1={{clade
                |1=[[Acholeplasmatales]]
                |2=[[Erysipelotrichia]]
                 }}
              |2=[[Mollicutes]]
               }}
             }}
          |2=[[Bacilli|Bacilliia]] {Bacillota s.s.}
           }}
        |2=&quot;Clostridiia&quot; ''s.s.'' (incl. Tissierellia)
         }}
       }}
     }}
   }}}}

♦ Paraphyletic &quot;Clostridiia&quot;
|
{{Clade|{{clade
  |label1=Firmicutes E ♦
  |1={{clade
    |1=&quot;[[Symbiobacteriia]]&quot;
    |2={{clade
      |1=&quot;[[Thermaerobacteria]]&quot;
      |2=&quot;[[Sulfobacillia]]&quot;
       }}
     }}
  |2={{clade
    |label1=Firmicutes G
    |1={{clade
      |1=[[Limnochordia]]
      |2=UBA4882
       }}
    |2={{clade
      |label1=Bacillota s.s.
      |1=&quot;[[Bacilli|Bacillia]]&quot; (incl. [[Erysipelotrichia]], [[Mollicutes]])
      |2={{clade
        |1={{clade
          |label1=&quot;Selenobacteria&quot;
          |1=[[Negativicutes|Selenomonadia]]
          |label2=&quot;Desulfotomaculota&quot; ♦
          |2={{clade
            |1={{clade
              |1={{clade
                |1=&quot;[[Carboxydocellales]]&quot; {GCA-003054495}
                |2=&quot;[[Carboxydothermales]]&quot; {Z-2901}
                 }}
              |2={{clade
                |1=&quot;[[Thermincolia]]&quot;
                |2=&quot;[[Desulfotomaculia]]&quot;
                 }}
               }}
            |2={{clade
              |1={{clade
                |1=&quot;[[Moorellia]]&quot;
                |2=&quot;[[Syntrophomonadia]]&quot;
                 }}
              |2={{clade
                |1=&quot;[[Dehalobacteriia]]&quot;
                |2={{clade
                  |1=&quot;[[Peptococcia]]&quot;
                  |2=&quot;[[Desulfitobacteriia]]&quot;
                   }}
                 }}
               }}
             }}
           }}
        |2={{clade
          |label1=Firmicutes D ♦
          |1={{clade
            |1=&quot;[[Proteinivoracia]]&quot;
            |2={{clade
              |1=&quot;[[Dethiobacteria]]&quot;
              |2=&quot;[[Natranaerobiales|Natranaerobiia]]&quot;
               }}
             }}
          |2={{clade
            |label1=&quot;Halanaerobiaeota&quot;
            |1=&quot;[[Halanaerobiales|Halanaerobiia]]&quot; ♦
            |label2=Firmicutes A ♦
            |2={{clade
              |1=&quot;[[Thermosediminibacteria]]&quot;
              |2={{clade
                |1=&quot;[[Thermoanaerobacteria]]&quot;
                |2=Clostridiia ''s.s.'' (incl. Tissierellia)
                 }}
               }}
             }}
           }}
         }}
       }}
     }}
   }}}}
|}

== Epidemiologiyasi ==
Ular odatda tuproqda, odamlar va hayvonlar organizmining mikroflorasida mavjudligi sababli, Clostridia vakillari keltirib chiqaradigan yaralar va infeksiyalar butun dunyoda keng tarqalgan. Mikrobga qarshi xos boʻlgan himoyasi tizimi deyarli mavjud emas, agar mavjud boʻlsa, juda kam hollarda organizmga tushganda  [[tug'ma immunitet]] hosil boʻladi. Klostridiyani toʻqimalarning Gramm usuli boʻyash bilan boʻyalishi va bakterial xususiyati bilan birga ular keltirib chiqarigan infeksiya jarayonining xususiyatlarini tanib olish orqali tashxis qoʻyish mumkin&lt;ref name=&quot;Clostridia: Sporeforming Anaerobic Bacilli&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Baron |first=Samuel |date=1996 |title=Medical Microbiology |edition=4th |publisher=Universirt of Texas Medical Branch |location=Galveston |isbn=0-9631172-1-1 |url=https://archive.org/details/medicalmicrobiol0000unse_d4e1}}&lt;/ref&gt;. Organizmning oʻzi ushbu bakteriyalarga yetarli himoyaga ega boʻlmasa-da, bu mikrobni penitsillin kabi antibiotiklar va ogʻirroq holatlarda toʻqimalarni tozalash orqali nazorat qilish mumkin.

== Klostridiya patogenezi ==
Clostridia bakteriyalari odatda [[Gut microbiota|ichak mikroflorasida]] topiladi. [[Antibiotiklar]]ni haddan tashqari qabul qilish ichak mikroflorasining nomutanosibligiga olib kelishi mumkin va bu esa jiddiy infeksiyani (CDI) keltirib chiqarishiga sabab boʻladigan ''[[Clostridioides difficile]]'' turlarining haddan tashqari koʻpayishiga olib keladi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{jurnal manbasi|last=Jalanka|first1=J.|last2=Hillamaa|first2=A.|last3=Satokari|first3=R.|last4=Mattila|first4=E.|last5=Anttila|first5=V.-J.|last6=Arkkila|first6=P.|date=2018|title=The long-term effects of faecal microbiota transplantation for gastrointestinal symptoms and general health in patients with recurrent Clostridium difficile infection|journal=Alimentary Pharmacology &amp; Therapeutics|language=inglizcha|volume=47|issue=3|pages=371–379|doi=10.1111/apt.14443|pmid=29226561|issn=1365-2036}}&lt;/ref&gt;. Ushbu infeksiyaning patogen taʼsiri kuchli diareyaga olib kelishi mumkin, shuningdek, infeksiya natijasida ichak bilan bogʻliq koʻplab kasalliklarning koʻpayish ketishiga sabab boʻladi&lt;ref&gt;{{jurnal manbasi|doi=10.1016/S0016-5085(17)30496-1|title=Clostridia from the Gut Microbiome are Associated with Brain Functional Connectivity and Evoked Symptoms in IBS|journal=Gastroenterology|volume=152|issue=5|pages=S40|year=2017|last=Labus|first1=Jennifer S.|last2=Hsiao|first2=Elaine|last3=Tap|first3=Julien|last4=Derrien|first4=Muriel|last5=Gupta|first5=Arpana|last6=Le Nevé|first6=Boris|last7=Brazeilles|first7=Rémi|last8=Grinsvall|first8=Cecilia|last9=Ohman|first9=Lena}}&lt;/ref&gt;.

CDIni davolash maqsadida qabul qilgan bemorlarda ichak mikrofloralari yaxshilanganligi va najas tahlil keyinchalik salbiy boʻlgani kuzatiladi. Ushbu guruh bakteriyalariga xos yana bir xususiyat ular bemor kayfiyatiga sezilarli taʼsir qiladi&lt;ref&gt; name=&quot;:0&quot;&gt;{{jurnal manbasi |last=Jalanka |first1=J. |last2=Hillamaa |first2=A. |last3=Satokari |first3=R. |last4=Mattila |first4=E. |last5=Anttila |first5=V.-J. |last6=Arkkila |first6=P. |date=2018 |title=The long-term effects of faecal microbiota transplantation for gastrointestinal symptoms and general health in patients with recurrent Clostridium difficile infection |journal=Alimentary Pharmacology &amp; Therapeutics |language=inglizcha |volume=47 |issue=3 |pages=371–379 |doi=10.1111/apt.14443 |issn=1365-2036 |pmid=29226561}}&lt;/ref&gt;. Ushbu dastlabki tadqiqot ichak mikroflorasida Clostridia mavjudligi va umumiy ruhiy salomatlik oʻrtasidagi taxminiy bogʻliqlikni koʻrsatadi. Ichak mikrofloralarini transplantatsiya qilish baʼzi psixiatrik kasalliklarni davolashning yangi usullari boʻyicha kelajakdagi tadqiqotlar yoʻli sifatida qaralmoqda.

== Yana qarang ==

* [[Bakterial vaginoz mikrobiota roʻyxati]]
* [[Bakterial buyurtmalar roʻyxati]]
* [[Bakteriyalar avlodlari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20141223203603/http://www.biomedcentral.com/content/supplementary/1471-2180-9-68-S3.pdf ''Clostridium'' klasterining mos yozuvlar ketma-ketligi]

[[Turkum:Mikrobiologiya]]
[[Turkum:Biologiya]]
[[Turkum:Bakteriyalar]]
[[Turkum:Bacillotes]]
[[Turkum:Clostridia]]</text>
      <sha1>26e0il36t5jrgdkcunvhuctcgatk3oj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chrysanthemum × morifolium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>815421</id>
    <revision>
      <id>6121752</id>
      <parentid>5059262</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10518" sha1="q1t7c4y58rqbxfvibjzws0lxkg3urmt" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biota&quot; style=&quot;text-align: left; width: 200px; font-size: 100%&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot; |''Chrysanthemum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;morifolium''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |[[File:Chrysanthemum,kiku,katori-city,japan.JPG|frameless]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 88%&quot; |
|- style=&quot;text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot; |Ilmiy tasniflash
|-
|
|Oʻsimliklar
|-
|
|Yuksak oʻsimliklar
|-
|
|Gulli oʻsimliklar
|-
|
|Ikki urugʻpallalilar
|-
|
|[[Asterids]]
|-
|
|[[Asterales]]
|-
|
|[[Asteraceae]]
|-
|
|''[[Xrizantema]]''
|-
|
|&lt;div class=&quot;species&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;'''''C.&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;morifolium'''''&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot; |Binar nomi
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |'''&lt;span class=&quot;binomial&quot;&gt;''Chrysanthemum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;morifolium''&lt;/span&gt;'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;font-size: 85%;&quot;&gt;([[Thomas Albin Joseph d'Audibert de Ramatuelle|Ramat.]]) Hemsl.&lt;/div&gt;
|- style=&quot;text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)&quot; |[[Synonym (taxonomy)|Synonyms]]&lt;ref name=&quot;POWO_77111328-1&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot;&gt;[http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77111328-1 &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;254&quot;&gt;&quot;''Chrysanthemum × morifolium'' (Ramat.&lt;/span&gt;]&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;255&quot;&gt;[http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77111328-1) Hemsl&quot;]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;256&quot;&gt;''Plants of the World Online''. &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;257&quot;&gt;Royal Botanic Gardens, Kew&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;258&quot;&gt;&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2020-02-24&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: left&quot; |
* ''Anthemis &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;artemisifolia'' &lt;small&gt;Willd. &lt;/small&gt;
* ''Anthemis &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;grandiflora'' &lt;small&gt;Ramat. &lt;/small&gt;
* ''Anthemis &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;stipulacea'' &lt;small&gt;Moench &lt;/small&gt;
* ''Chrysanthemum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;hortorum'' &lt;small&gt;W.Mill. &lt;/small&gt;
* ''Chrysanthemum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;indicum'' &lt;small&gt;Thunb. &lt;/small&gt;
* ''Chrysanthemum indicum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;var.&lt;/span&gt; purpureum'' &lt;small&gt;Pers. &lt;/small&gt;
* ''Chrysanthemum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;maximoviczianum'' &lt;small&gt;Ling &lt;/small&gt;
* ''Chrysanthemum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;morifolium'' &lt;small&gt;Ramat. &lt;/small&gt;
* ''Chrysanthemum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;morifolium &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;var.&lt;/span&gt; gracile'' &lt;small&gt;Hemsl. &lt;/small&gt;
* ''Chrysanthemum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;morifolium &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;f.&lt;/span&gt; japonense'' &lt;small&gt;Makino &lt;/small&gt;
* ''Chrysanthemum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;morifolium &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;var.&lt;/span&gt; sinense'' &lt;small&gt;(Sabine) Makino &lt;/small&gt;
* ''Chrysanthemum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;sinense'' &lt;small&gt;Sabine &lt;/small&gt;
* ''Chrysanthemum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;stipulaceum'' &lt;small&gt;(Moench) W.Wight &lt;/small&gt;
* ''Dendranthema &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;grandiflorum'' &lt;small&gt;(Ramat.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) Kitam. &lt;/small&gt;
* ''Dendranthema &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;morifolium'' &lt;small&gt;(Ramat.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;) Tzvelev &lt;/small&gt;
* ''Dendranthema &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;sinense'' &lt;small&gt;(Sabine) Des Moul. &lt;/small&gt;
* ''Matricaria &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;morifolia'' &lt;small&gt;Ramat. &lt;/small&gt;
* ''Pyrethrum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;sinense'' &lt;small&gt;(Sabine) DC. &lt;/small&gt;
* ''Tanacetum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;morifolium'' &lt;small&gt;Kitam. &lt;/small&gt;
* ''Tanacetum &lt;span style=&quot;font-style:normal;&quot;&gt;×&lt;/span&gt;&amp;#x20;sinense'' &lt;small&gt;(Sabine) Sch.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;Bip. &lt;/small&gt;
|}
'''''Chrysanthemum'' × ''morifolium''''' shuningdek, '''gulchi romashka'''&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CHMO14|sarlavha=''Chrysanthemum'' ×''morifolium'' Ramat. (pro sp.) florist's daisy|nashriyot=Plants USDA.gov|qaralgan sana=22-sentabr 2012-yil|arxivsana=2022-02-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220223140210/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CHMO14}}&lt;/ref&gt; va '''chidamli bog'''' momi nomi bilan ham tanilgan,&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.finegardening.com/plantguide/chrysanthemum-morifolium-hardy-garden-mum.aspx|sarlavha=Chrysanthemum morifolium (Hardy garden mum)|nashriyot=Fine Gardening.com|qaralgan sana=22-sentabr 2012-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wang YJ, Guo QS, Yang XW, Xu WB, Tao HY. &lt;/ref&gt; – Asteraceae oilasiga mansub koʻp yillik oʻsimliklarning duragay turi.

== Botanika tarixi ==
[[Fayl:Xian'e_Changchun_Album_08.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Xian%27e_Changchun_Album_08.jpg/220px-Xian%27e_Changchun_Album_08.jpg|left|thumb| ''Abadiy bahorda'' {{Lang|zh|仙萼長春冊}}) Juzeppe Castiglione tomonidan (1688-1766)]]
[[Xitoy|Xitoyda]] ular miloddan avvalgi 500-yildan beri mavjud. 1630-yilda 500 dan ortiq navlari sanab oʻtilgan. Yevropada, Gollandiyada, ular 17-asrning oʻrtalaridan beri maʼlum boʻlgan, ammo ularning umumiy tarqalishi faqat 19-asrdan boshlandi. Xrizantema birinchi marta Xitoyda [[Dorivor oʻsimliklar|dorivor oʻsimlik]] sifatida ishlatilgan. 

U eng qadimgi Xitoy tibbiy materialida, ''Shennong Ben Cao Jingda'' (zamonaviy davrning boshida) eng yaxshi dorilar toifasida tasniflangan. „Uzoq muddat foydalanishda qon bosimini koʻtaradi, tanani yumshatadi, qarishni sekinlashtiradi va hayotni uzaytiradi“. Jin va [[Tan|Tang]] sulolalari davridan boshlab (eramizning 5-asrlari atrofida) xrizantema [[:Turkum:Angliya o'simliklari|manzarali oʻsimlik]] sifatida qadrlana boshlandi.

== Tavsif ==
[[Fayl:Chrysanthemum_morifolium_Blanco2.290.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Chrysanthemum_morifolium_Blanco2.290.png/200px-Chrysanthemum_morifolium_Blanco2.290.png|thumb|286x286px| Turlari va navlari]]
Oʻsimlikning balandligi {{Convert|30|-|90|cm}} ga yetadi. Poyalari tik oʻsadi. Barglari konturi keng tuxumsimon, poyasida xanjarsimon, barglarining uzunligi {{Cvt|150|mm|in|0}} dan ortiq. Pastki barglari oʻralgan boʻlib, poyalari boʻylab yuqoriga koʻtariladi. Barglar bahorda paydo boʻladi.


Murakkab umumiy [[Toʻpgul|toʻpgullarda]] bir nechta chashka shaklidagi kichik toʻpgullar birga joylashadi. Tilsimon gullari yashil, oq yoki sariq, pushtidan binafsha ranggacha boʻlgan koʻplab ranglarga ega boʻlishi mumkin. Oʻsimlik kunning uzunligi 14 soatdan kam boʻlganda gullashni boshlaydi.

Shuni taʼkidlash kerakki, bir yarim ming yillik etishtirish davomida oʻn minglab turli xil [[Nav|navlar]] yaratilgan. Asosan barglarga qarab, uning xrizantema ekanligini bilish mumkin&lt;ref&gt;Joseph Needham, Science and Civilization in China: Volume 6, Biology and Biological Technology, Part 1, Botany, Cambridge University Press,February 6, 1986 ({{ISBN|0521087317}}).&lt;/ref&gt;.

== Oʻstirish va foydalanish ==
Bu oʻsimlik NASA tomonidan oʻtkazilgan tadqiqotlarga koʻra, havoni tozalash, havodan trikloretilen, [[benzol]], [[formaldegid]], [[ammiak]] va boshqa kimyoviy moddalarni yigʻib olishi mumkinligi aniqlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://maison-orion.com/media/1837156-NASA-Indoor-Plants.pdf|sarlavha=Interior Landscape Plants for Indoor Air Pollution Abatement|qaralgan sana=25-dekabr 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170829231117/http://maison-orion.com/media/1837156-NASA-Indoor-Plants.pdf|arxivsana=2017-08-29}}&lt;/ref&gt;. Umuman olganda, oʻsimlik iqlimga qarab haftada ikki-uch marta sugʻoriladi.

=== Dori ===
[[Naturopatiya|Naturopatiyada]] „gul“ koʻzning [[Yalligʻlanish|yalligʻlanishi]] va teri ifloslanishiga qarshi ishlatiladi. Bundan tashqari, [[Havo tozalagich|havo tozalash]] vositasi sifatida ham foydalanish ham mumkin.

Oʻsimliklarning qismlarini ushlash baʼzi hollarda terining qichishi va allergiyaga olib kelishi mumkin&lt;ref&gt;Ruth Schneebeli-Count: Flower Country China Volume 1, Birkhäuser, 1995, {{ISBN|9783764351823}}, p. 80 f.&lt;/ref&gt;.

== Ekologiya ==
Oʻsimlik turli [[Oʻsimlik bitlari|shira bitlari]], kapsid hasharotlar, [[teri qanotlilar]], barg minerlari, nematodalar, oʻrgimchak oqadilar, trips va oq pashshalar tomonidan isteʼmol qilinadi. Oʻsimlik turli kasalliklardan nobud boʻlishi mumkin: aster sariqlari, botrytis, barg dogʻlari, zang, chang chiriyotgan, [[Vertitsillyoz vilt|vertitsillyoz]]&lt;ref name=&quot;finegardening&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.finegardening.com/plantguide/chrysanthemum-morifolium-hardy-garden-mum.aspx|sarlavha=Chrysanthemum morifolium (Hardy garden mum)|nashriyot=Fine Gardening.com|qaralgan sana=22-sentabr 2012-yil}}&lt;/ref&gt;.

== Galereya ==
&lt;gallery&gt;
Fayl:Indian mum Chrysanthemum indicum.jpg
Fayl:Chrysanthemum morifolium (2).JPG
Fayl:Chrysanthemum morifolium (3).JPG
Fayl:Chrysanthemum morifolium (4).JPG
Fayl:Chrysanthemum morifolium cv2.jpg
Fayl:Chrysanthemum morifolium cvs2.jpg
Fayl:Chrysanthemum morifolium j03.jpg
Fayl:Chrysanthemum morifolium j04.jpg
Fayl:Chrysanthemum morifolium 08NOV.jpg
Fayl:Chrysanthemum x morifolium.jpg
Fayl:ChrysanthemumMorifolium4.jpg
Fayl:菊花 20190925182858 01.jpg
Fayl:菊花 20190925182858 03.jpg
Fayl:菊花 20190925182858 04.jpg
Fayl:菊花 20190925182858 06.jpg
Fayl:菊花 20190925192310 01.jpg
Fayl:菊花 20190925192310 03.jpg
Fayl:菊花 20190925192310 04.jpg
Fayl:菊花 20190925192231.jpg
Fayl:菊花 20190929085348 01.jpg
Fayl:菊花 20190929085348 03.jpg
Fayl:菊花 20190929085348 04.jpg
Fayl:菊花 20190929085348 06.jpg
Fayl:菊花 20190929085348 07.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Xitoy o'simliklari]]
[[Turkum:Yaponiya o‘simliklari]]
[[Turkum:Bog‘ o‘simliklari]]
[[Turkum:Dorivor oʻsimliklar]]</text>
      <sha1>q1t7c4y58rqbxfvibjzws0lxkg3urmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Futbol TV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>817444</id>
    <revision>
      <id>6121606</id>
      <parentid>5912527</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28320-81</username>
        <id>265659</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manbalar */</comment>
      <origin>6121606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5521" sha1="1m900fpcvog5nr6omzyhoyu9dyuoz2t" xml:space="preserve">{{Telekanal bilgiqutisi
|nomi=Futbol TV
|mamlakat={{bayroq|Oʻzbekiston}}
|namoyish vaqti=Soat 10:00 dan 03:00 gacha
|namoyish hududi={{bayroq|Oʻzbekiston}}
|tili=Asosan oʻzbek tilida, shuningdek, rus tilida ham dasturlar tayyorlanadi
|markazi=Toshkent
|formati=16:9 (SDTV) &lt;br /&gt;1080i (HDTV)
|efirgachiqqan=23-aprel 2017-yil
|asoschisi=&quot;UZREPORT&quot; axborot agentligi
|egasi=&quot;UZREPORT&quot; axborot agentligi
|aloqador kanallar=Uzreport TV
|sayt=[http://futboltv.uz/ futboltv.uz]
|tomoshabinlar=30 milliondan ortiq kishi
|mazmuni=futbol
}}
'''Futbol TV''' — 2017-2022-yillarda faoliyat yuritgan [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistondagi]] umummilliy, xususiy [[futbol]] [[Televizion kanal|kanali]]. Telekanalning test rejimidagi translyatsiyasi [[2017|2017-]][[23-aprel|yil 23-aprelda]] boshlangan boʻlib, oʻsha yilning may oyida telekanal toʻlaqonli ish jarayonini boshlagan. [[Yuqori aniqlikdagi televideniye|HD]] formatda faoliyat yuritadi. „Futbol TV“ telekanali ham „[[Uzreport TV|Uzreport TV“ telekanali]] kabi Oʻzbekistondagi eng yirik axborot agentliklaridan biri — „UzReport“ axborot agentligiga tegishli. Futbol oʻyinlaridan tashqari [[Futbol|futbolga]] bagʻishlangan turli koʻrsatuv va dasturlarni efirga uzatib boradi. Oʻzbekistondagi eng mashhur telekanallardan biri.

Telekanalda koʻrsatuvlar asosan [[Oʻzbek tili|oʻzbek tilida]] olib boriladi, biroq baʼzi teledasturlar [[Rus tili|rus tilida]] ham efirga uzatiladi. Telekanalda oʻyinlarning jonli translyatsiyasi vaqtida sharhlash tilini tanlash funksiyasi mavjud. Tomoshabinlar televizor pultidagi maʼlum tugmani bosish orqali futbol oʻyinlari uchun sharhlar tilini tanlashlari mumkin. [[FIFA Jahon chempionati|Rossiyada boʻlib oʻtadigan 2018-yilgi Jahon chempionati]] oʻyinlarini translyatsiya qilish paytida ushbu funksiyadan MDH davlatlari hududida birinchilardan boʻlib faol foydalanilgan.

Telekanal tomonidan translyatsiya qilingan birinchi oʻyin (translyatsiya Uzreport telekanali orqali ham parallel ravishda berib borilgan) 2018-yilning 23-aprel kuni boʻlib oʻtgan Ispaniya „[[El Clásico|El Klasiko]]“si boʻlgan. Aynan oʻsha kuni „Futbol TV“ telekanali test rejimida koʻrsatuvlarni efirga uzatishni boshlagan edi. Sinov translyatsiyasi vaqtida kanal kuniga 12 soat, soat 14:00 dan 03:00 ga qadar faoliyat yuritgan.

2017-yil avgust oyidan „Uzreport TV“ va „Futbol TV“ telekanallari JCh—2018 uchun UEFA zonasi saralash turniri oʻyinlarini translyatsiya qilishni boshlagan. 2017-yil 8-avgust kuni telekanal „Uzreport TV“ bilan birga UEFA Superkubogi-2017 uchrashuvlarini namoyish etgan.

2017-yil avgust oyida „Ozod yurt toʻlqinlari“ milliy media-festivalida „Futbol TV“ telekanali „[[Zoʻr TV]]“, „[[Milliy TV]]“ va „Caravan TV“ telekanallari bilan bir qatorda „Yil kashfiyoti“ nominatsiyasida taqdirlangan. ,,UZREPORT&quot; Axborot agentligi JCh-2018 qura tashlash marosimini translyatsiya qilish huquqini qoʻlga kiritgan.

„Futbol TV“ telekanali „[[Uzreport TV]]“ telekanali bilan birga [[FIFA Jahon chempionati|2018-yil Rossiyada boʻlib oʻtadigan Jahon chempionati]] oʻyinlarini jonli efirda namoyish etish huquqini qoʻlga kiritgan. Oʻyinlarni oʻzbek tilida sharhlayotgan oʻzbekistonlik sharhlovchilardan tashqari, rus tilida fikr bildirish uchun rossiyalik taniqli sharhlovchilar Aleksandr Yelagin va Denis Kazanskiylar ham maxsus taklif qilingan va ular „Futbol TV“ va „Uzreport TV“ telekanallarida rusiyzabon sharhlovchilar tarkibini toʻldirishgan. Avvalroq „Uzreport TV“ rossiyalik sharhlovchilarni turli futbol ligalari va chempionatlari oʻyinlarini sharhlash uchun bir necha bor taklif qilib, ulardan translyatsiya huquqini sotib olgan va sotib olishda davom etmoqda.

2017-yil yozida UzReport axborot agentligi UEFA Chempionlar Ligasi 2017/2018, UEFA Yevropa Ligasi 2017/2018, Angliya Premer-ligasi 2017/2018 va Ispaniya La Ligasi 2017/2018 oʻyinlarini translyatsiya qilish huquqini qoʻlga kiritgan.

2018-yil iyul oyida UzReport axborot agentligi Italiya A Seriyasi 2018/2019 oʻyinlarini translyatsiya qilish huquqini, shuningdek, UEFA Millatlar Ligasi 2018/2019 oʻyinlarini translyatsiya qilish huquqini qoʻlga kiritgan. Shu oyda UEFA Chempionlar Ligasi 2018/2019, UEFA Yevropa Ligasi 2018/2019, Angliya Premer-ligasi 2018/2019 va Ispaniya La Ligasi 2018/2019 oʻyinlarini translyatsiya qilish huquqini qoʻlga kiritganini eʼlon qilgan.

Telekanal shuningdek, UEFA Chempionlar Ligasi va UEFA Yevropa Ligasi qura tashlash marosimlarini ham translyatsiya qiladi. 2018-yil 15-avgust kuni telekanal UEFA Superkubogi-2018 oʻyinlarini namoyish etgan. Oʻzbekistonda oʻtkaziladigan barcha uchrashuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri efirga uzatadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|til=ruscha|url=https://uzmedia.biz/online-tv/6501-futbol-tv-jonli-efirda-eng-qiziqarli-futbol-oyinlari.html|sarlavha=Futbol TV onlayn|ish=Онлайн ТВ в TAS-IX!|qaralgan sana=25-fevral 2026-yil|arxivsana=25-fevral 2026 yilda|arxivurl=https://web.archive.org/web/20251220113943/https://uzmedia.biz/online-tv/6501-futbol-tv-jonli-efirda-eng-qiziqarli-futbol-oyinlari.html}}&lt;/ref&gt;.Futbol tv telekanali 2022-yil 1-dekabr kuni efirga uzatilishi to'xtatildi va uning o'rnida [[FTV telekanali]] ish boshladi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Veb manbasi|url=https://uzreport.news|sarlavha=Информационное агентство «UzReport»|nashriyot=uzreport.news|qaralgan sana=6-oktabr 2018-yil}} (rus.)

[[Turkum:Oʻzbekiston telekanallari]]</text>
      <sha1>1m900fpcvog5nr6omzyhoyu9dyuoz2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cameron Hargreaves</title>
    <ns>0</ns>
    <id>818733</id>
    <revision>
      <id>6121497</id>
      <parentid>5776549</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9885" sha1="01xbrvv0m0ljaubyimc19nat54n366c" xml:space="preserve">{{Orphan|date=avgust 2024}}

{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Cameron Hargreaves|tasvir=|izoh=|toʻliqism=Cameron Hargreaves&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://www.efl.com/siteassets/image/201920/general-news/efl-squad-numbering-06.09.2019.pdf |title=Notification of shirt numbers: Bristol Rovers |publisher=English Football League |page=11 |accessdate=19-oktabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt;|tavallud_sana={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1998|12|4|df=y}}|tavallud_joyi=[[Plymouth]], [[Angliya]]|boʻyi=|pozitsiya=[[yarim himoyachi]]|joriyklub=[[King's Lynn Town F.C.|Kingʻs Lynn Town]]|klubraqami=|yoshlikyillari1=—2017|yoshlikklublari1=[[Exeter City F.C.|Exeter City]]|yoshlikyillari2=2017—2019|yoshlikklublari2=[[Bristol Rovers F.C.|Bristol Rovers]]|yillar1=2017—2022|klublar1=[[Bristol Rovers F.C.|Bristol Rovers]]|isht1=20|gollar1=0|yillar2=2018—2019|klublar2=→ [[Hungerford Town F.C.|Hungerford Town]] (ijara)|isht2=21|gollar2=0|yillar3=2021|klublar3=→ [[Chippenham Town F.C.|Chippenham Town]] (ijara)|isht3=3|gollar3=0|yillar4=2022|klublar4=→ [[King's Lynn Town F.C.|Kingʻs Lynn Town]] (ijara)|isht4=19|gollar4=0|yillar5=2022|klublar5=[[King's Lynn Town F.C.|Kingʻs Lynn Town]]|isht5=0|gollar5=0|club-update=2022-yil 19-may 17:02 (UTC)}}

'''Cameron Hargreaves''' ({{talaffuz|Kamerun Hargrives}}) (1998-yil 1-dekabrda tugʻilgan) — ingliz professional [[Futbol|futbolchisi]]. Cameron Hargreaves „Kingʻs Lynn Town“ futbol klubida [[yarim himoyachi]] sifatida oʻynaydi.

== Faoliyati ==

=== Exeter City ===
Cameron Hargreaves oʻz faoliyatini „Exeter City“ futbol klubidagi yoshlar akademiyasida boshlagan. Cameron Hargreaves 2017-yilning may oyi klubni tark etgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Vittles |first=Jack |date=19-iyul 2017-yil |title=Rovers boss Clarke talks Menayese, Hargreaves and Russe |work=bristolpost |url=https://www.bristolpost.co.uk/sport/football/football-news/bristol-rovers-boss-darrell-clarke-218740 |access-date=22-fevral 2018-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Bristol Rovers ===
2017-yilning aprel oyida Cameron Hargreaves „Exeter City“ futbol klubi bilan shartnomasi tugagach, „Bristol Rovers“ futbol klubiga oʻtish shartlarini kelishib oldi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Five academy players set to put pen to paper on pro contracts at Exeter City |language=en-gb |url=https://www.exetercityfc.co.uk/news/2017/april/five-academy-players-set-to-put-pen-to-paper-on-pro-contracts-at-exeter-city/ |access-date=22-fevral 2018-yil}}&lt;/ref&gt;. 2017-yilning iyul oyida Cameron Hargreaves Portugaliyadagi mavsumoldi yigʻinida asosiy jamoaga qoʻshildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bristolrovers.co.uk/teams/first-team/midfielder/luke-russe2/|sarlavha=Luke Russe - Midfielder - First Team - Bristol Rovers|ish=www.bristolrovers.co.uk|til=en-gb|qaralgan sana=22-fevral 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180223050940/https://www.bristolrovers.co.uk/teams/first-team/midfielder/luke-russe2/#|arxivsana=23 February 2018}}&lt;/ref&gt;.

2017-yilning 29-avgustida Cameron Hargreaves „Wycombe Wanderers“ futbol klubiga qarshi (5:1 hisobidagi gʻalaba oʻyini) uchrashuvda oʻzining klubdagi ilk oʻyinini oʻtkazdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |title=Report: Wycombe 1-5 Bristol Rovers |language=en-gb |url=https://www.wycombewanderers.co.uk/news/2017/august/match-report-for-wycombe-wanderers-vs-bristol-rovers-on-29-aug-17/ |access-date=22-fevral 2018-yil |archive-date=2018-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180223110919/https://www.wycombewanderers.co.uk/news/2017/august/match-report-for-wycombe-wanderers-vs-bristol-rovers-on-29-aug-17/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 2018-yilning 29-noyabrida Cameron Hargreaves 2018-yilning qolgan qismi uchun „Hungerford Town“ futbol klubiga ijaraga berildi&lt;ref&gt;[https://www.bristolrovers.co.uk/news/2018/november/29.11.18-dev-loans/ Development Squad Duo Go Out On Loan] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221028205616/https://www.bristolrovers.co.uk/news/2018/november/29.11.18-dev-loans/ |date=2022-10-28 }}, bristolrovers.co.uk, 29 November 2018&lt;/ref&gt;. Keyinchalik shartnoma mavsumning qolgan qismiga uzaytirildi&lt;ref&gt;[http://nonleaguedaily.com/hungerford-hold-on-to-bristol-rovers-duo/ Hungerford hold on to Bristol Rovers duo], nonleaguedaily.com, 10 February 2019&lt;/ref&gt;.

2018—2019-yilgi mavsum oxirida „Bristol Rovers“ futbol klubi Cameron Hargreaves bilan shartnomani uzaytirdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48200414|sarlavha=Bristol Rovers: Chris Lines heads list of nine players to leave League One club|sana=8-may 2019-yil|qaralgan sana=9-may 2019-yil|nashriyot=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;.

2020-yil 3-iyunda Cameron Hargreaves yangi mavsumni oʻtkazgandan soʻng shartnomasini ikki yilga uzaytirdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bristolrovers.co.uk/news/2020/june/cameron-hargreaves-new-contract/|sarlavha=Cameron Hargreaves pens new Rovers contract|ish=www.bristolrovers.co.uk|sana=3-iyun 2020-yil|qaralgan sana=2022-10-28|arxivsana=2022-10-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221028205615/https://www.bristolrovers.co.uk/news/2020/june/cameron-hargreaves-new-contract/}}&lt;/ref&gt;.

2021-yil 12-noyabrda Cameron Hargreaves va jamoadoshi Zain Walker bilan „Chippenham Town“ futbol klubiga ijaraga berildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bristolrovers.co.uk/news/2021/november/new-article/|sarlavha=Hargreaves and Walker Join Chippenham Town on Loan|ish=www.bristolrovers.co.uk|sana=12-noyabr 2021-yil|qaralgan sana=2022-10-28|arxivsana=2021-11-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211112153719/https://www.bristolrovers.co.uk/news/2021/november/new-article/}}&lt;/ref&gt;. 9-dekabr kuni ushbu ijara shartnomasi bir oyga uzaytirildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://chippenhamtown.com/player-update-bristol-rovers-have-agreed-a-months-extension-of-cameron-hargreavess-loan-to-ctfc/|sarlavha=PLAYER UPDATE: Cameron Hargreaves loan deal extended|ish=chippenhamtown.com|sana=9-dekabr 2021-yil|qaralgan sana=6-yanvar 2022-yil}}&lt;/ref&gt;.

2022-yil 5-fevralda Cameron Hargreaves bir oylik ijara shartnomasi asosida Milliy liga vakili „Kingʻs Lynn Town“ futbol klubi jamoasiga qoʻshildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bristolrovers.co.uk/news/2022/february/cam-hargreaves-joins-kings-lynn-town-on-loan/|sarlavha=Cam Hargreaves Joins King's Lynn Town On Loan|ish=www.bristolrovers.co.uk|sana=5-fevral 2022-yil|qaralgan sana=6-fevral 2022-yil}}&lt;/ref&gt;. Cameron Hargreaves 2021—2022-yilgi mavsum oxirida „Rovers“ futbol klubini tark etdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bristolrovers.co.uk/news/2022/may/club-announces-released-list/|sarlavha=Club Announces Released List|ish=www.bristolrovers.co.uk|sana=19-may 2022-yil|qaralgan sana=20-may 2022-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Kingʻs Lynn Town ===
2022-yil 30-iyun kuni Cameron Hargreaves bir yillik shartnoma asosida „Kingʻs Lynn Town“ futbol klubiga qoʻshildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.kltown.co.uk/2022/06/30/cam-hargreaves-signs-extension/|sarlavha=Cam Hargreaves Signs Extension|ish=www.kltown.co.uk|sana=30-iyun 2022-yil|qaralgan sana=30-iyun 2022-yil}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Cameron Hargreaves „[[Bristol Rovers F.C.|Bristol Rovers]]“ futbol klubi akademiyasi sobiq menejeri va hozirda „Yeovil Town“ klubini boshqarayotgan sobiq professional futbolchi Chris Hargreavesning oʻgʻli hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bristolrovers.co.uk/teams/first-team/midfielder/cameron-hargreaves/|sarlavha=Cameron Hargreaves - Midfielder - First Team - Bristol Rovers|ish=www.bristolrovers.co.uk|til=en-gb|qaralgan sana=22-fevral 2018-yil|arxivsana=2022-04-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220419131133/https://www.bristolrovers.co.uk/teams/first-team/midfielder/cameron-hargreaves/}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |[[Angliya kubogi|Angliya kubugi]]
! colspan=&quot;2&quot; |Liga kubugi
! colspan=&quot;2&quot; |Boshqa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Diviziya
!Oʻyin
!Gollar
!Oʻyin
!Gollar
!Oʻyin
!Gollar
!Oʻyin
!Gollar
!Oʻyin
!Gollar
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |[[Bristol Rovers F.C.|Bristol Rovers]]
|2017—2018&lt;ref name=&quot;CH17&quot;&gt;{{Soccerbase season|106172|2017|access-date=21-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|Angliya Birinchi ligasi
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|2
|0
|2
|0
|-
|2018—2019&lt;ref name=&quot;CH18&quot;&gt;{{Soccerbase season|106172|2018|access-date=21-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|Angliya Birinchi ligasi
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|1
|0
|1
|0
|-
|2019—2020&lt;ref name=&quot;CH19&quot;&gt;{{Soccerbase season|106172|2019|access-date=21-sentabr 2017-yil}}&lt;/ref&gt;
|Angliya Birinchi ligasi
|6
|0
|3
|0
|0
|0
|1
|0
|10
|0
|-
|2020—2021&lt;ref name=&quot;CH20&quot;&gt;{{Soccerbase season|106172|2020|access-date=9-sentabr 2020-yil}}&lt;/ref&gt;
|Angliya Birinchi ligasi
|13
|0
|0
|0
|1
|0
|5
|0
|19
|0
|-
|2021—2022&lt;ref name=&quot;CH21&quot;&gt;{{Soccerbase season|106172|2021|access-date=20-oktabr 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
|Angliya Ikkinchi ligasi
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|3
|0
|4
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!20
!0
!3
!0
!1
!0
!12
!0
!36
!0
|-
|Hungerford Town (ijara)
|2018—2019&lt;ref name=&quot;sw&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=C. Hargreaves: Summary|url=https://uk.soccerway.com/players/cameron-hargreaves/493608/|ish=Soccerway|nashriyot=Perform Group|qaralgan sana=19-may 2022-yil}}&lt;/ref&gt;
|Angliya Milliy ligasi
|21
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|0
|0
|21
|0
|-
|Chippenham Town (ijara)
|2021—2022&lt;ref name=&quot;sw&quot; /&gt;
|Angliya Milliy ligasi
|3
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
|4
|0
|-
|Kingʻs Lynn Town (ijara)
|2021—2022&lt;ref name=&quot;CH21&quot; /&gt;
|Angliya Milliy ligasi
|19
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|0
|0
|19
|0
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Jami
!63
!0
!3
!0
!1
!0
!13
!0
!80
!0
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Hargreaves, Cameron}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Angliyalik erkak futbolchilari]]</text>
      <sha1>01xbrvv0m0ljaubyimc19nat54n366c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>820200</id>
    <revision>
      <id>6121451</id>
      <parentid>6121403</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Final */</comment>
      <origin>6121451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4184" sha1="mp1r25pa1h0pl4fapfke5ko8o21m57h" xml:space="preserve">{{Infobox Futbol turniri mavsumi
|title                      = 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi
|year                       = 
|other_titles               =
|image                      = PFL new.png
|image_size                 = 250px
|country                    = Oʻzbekiston
|dates                      = 2019-yil [[Mart]] 
|num_teams                  = 8
|venue                      =
|cities=
|champions                  = [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]
|count                      =
|runner-up                  = [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|matches                    = 7
|goals                      = 30
|attendance                 =
|top_goal_scorer            =
|player                     =
|prevseason                 = [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2014]]
|nextseason                 = &lt;!-- [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2019]]--&gt;
}}
'''2019-yilgi Oʻzbekiston PFL''' — 7-marta oʻtkazilgan professional va yarim professional klublar oʻrtasidagi mavsum oldi turnir hisoblanadi. Musoboqa 17-22-mart kunlari Toshkent shahrida boʻlib oʻtgan. Musoboqa gʻolibi Oʻzbekiston Pro-Ligasining A turnirida ishtirok etish huquqini qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10202 |sarlavha=2019-yilgi PFL kubogi bahslari boshlandi. |sana=2019-yil 17-mart}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10233 |sarlavha=«Ифтихор» - обладатель Кубка ПФЛ-2019 |sana=22.03.2019}}&lt;/ref&gt;.

== 1/4 final ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dddddd&quot; width=&quot;340&quot; | Oʻyin
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dddddd&quot; width=&quot;100&quot; | &lt;small&gt;'''sana'''&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dddddd&quot; width=&quot;100&quot; | &lt;small&gt;'''Eslatma'''&lt;/small&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dddddd&quot; | 17-mart
|-
| A
| [[Bunyodkor-2]] – [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]
| align=&quot;center&quot; | '''1:4'''
| align=&quot;center&quot; |
|-
| B
| [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]] – [[Rubin (futbol klubi, Toshkent)|Rubin]]
| align=&quot;center&quot; | '''4:3'''
| align=&quot;center&quot; |
|-
| C
| [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangier]] – [[Lokomotiv BFK]]
| align=&quot;center&quot; | '''1:0'''
| align=&quot;center&quot; |
|-
| D
| [[Zomin (futbol klubi)|Zomin]] – [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
| align=&quot;center&quot; | '''1:2'''
| align=&quot;center&quot; |
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dddddd&quot; width=&quot;340&quot; | Oʻyin
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dddddd&quot; width=&quot;100&quot; | &lt;small&gt;'''sana'''&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dddddd&quot; width=&quot;100&quot; | &lt;small&gt;'''Eslatma'''&lt;/small&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dddddd&quot; | 19-mart
|-
| 1
| [[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]] – [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]
| align=&quot;center&quot; | '''0:4'''
| align=&quot;center&quot; |
|-
| 2
| [[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]] – [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
| align=&quot;center&quot; | '''0:2'''
| align=&quot;center&quot; |
|}

== Final ==
&lt;onlyinclude&gt;{{footballbox
|date= 2019-yil 22-mart
|time= 12:30 [[Oʻzbekistonda vaqt|OʻzV]]
|team1= [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]
|score= 5–3
|team2= [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|report= [https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10233 Hisobot]
|goals1= [[Jamshid Toʻraqulov|Toʻraqulov]] {{goal|28||32}}&lt;br&gt;[[Tavakkal Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|44}}&lt;br&gt;[[Murodjon Toʻychiboyev|Toʻychiboyev]] {{goal|45+2|o.g.}}&lt;br&gt;[[Saidjon Abdujabborov|Abdujabborov]] {{goal|80}}
|goals2= [[Alisher Mirzayev (futbolchi)|Mirzayev ]] {{goal|67}}&lt;br&gt;[[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|90}}&lt;br&gt;[[Irisdavlat Hakimov|Hakimov]] {{goal|90+2}}
|stadium= Chigʻatoy stadioni, [[Toshkent]]
|attendance= 142
|referee= [[Ahrol Risqullayev]] ([[Toshkent]])
}}&lt;/onlyinclude&gt;

== Yana qarang ==

* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://pfl.uz/news/sections/pro_liga/10185 PFL kubogi-2019 taqvimi tasdiqlandi.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200219103054/http://pfl.uz/news/sections/pro_liga/10185 |date=19-fevral 2020-yil }}

{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}

[[Turkum:Oʻzbekiston PFL kubogi]]</text>
      <sha1>mp1r25pa1h0pl4fapfke5ko8o21m57h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121454</id>
      <parentid>6121451</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 1/4 final */</comment>
      <origin>6121454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3554" sha1="56fvorfu2752hwrxzz57lto7cirts3j" xml:space="preserve">{{Infobox Futbol turniri mavsumi
|title                      = 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi
|year                       = 
|other_titles               =
|image                      = PFL new.png
|image_size                 = 250px
|country                    = Oʻzbekiston
|dates                      = 2019-yil [[Mart]] 
|num_teams                  = 8
|venue                      =
|cities=
|champions                  = [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]
|count                      =
|runner-up                  = [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|matches                    = 7
|goals                      = 30
|attendance                 =
|top_goal_scorer            =
|player                     =
|prevseason                 = [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2014]]
|nextseason                 = &lt;!-- [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2019]]--&gt;
}}
'''2019-yilgi Oʻzbekiston PFL''' — 7-marta oʻtkazilgan professional va yarim professional klublar oʻrtasidagi mavsum oldi turnir hisoblanadi. Musoboqa 17-22-mart kunlari Toshkent shahrida boʻlib oʻtgan. Musoboqa gʻolibi Oʻzbekiston Pro-Ligasining A turnirida ishtirok etish huquqini qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10202 |sarlavha=2019-yilgi PFL kubogi bahslari boshlandi. |sana=2019-yil 17-mart}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10233 |sarlavha=«Ифтихор» - обладатель Кубка ПФЛ-2019 |sana=22.03.2019}}&lt;/ref&gt;.

== Chorak final ==
Oʻyinlar 17-martda Toshkentda boʻlib oʻtgan.

{{OneLegStart}}
{{OneLegResult|[[Bunyodkor-2]]|| 1–4 | '''[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]'''|winner=2}}
{{OneLegResult|'''[[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]''' || 4–3 | [[Rubin (futbol klubi, Toshkent)|Rubin]]|winner=1}}
{{OneLegResult|'''[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangier]]''' || 1–0 | [[Lokomotiv BFK]]|winner=1}}
{{OneLegResult|[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]|| 1–2 | '''[[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]'''|winner=2}}
|}

== Yarim final ==
Oʻyinlar 19-martda Toshkentda boʻlib oʻtgan.

{{OneLegStart}}
{{OneLegResult|[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]|| 0–4 | '''[[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]'''|winner=2}}
{{OneLegResult|[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]|| 0–2 | '''[[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]'''|winner=2}}
|}

== Final ==
&lt;onlyinclude&gt;{{footballbox
|date= 2019-yil 22-mart
|time= 12:30 [[Oʻzbekistonda vaqt|OʻzV]]
|team1= [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]
|score= 5–3
|team2= [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|report= [https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10233 Hisobot]
|goals1= [[Jamshid Toʻraqulov|Toʻraqulov]] {{goal|28||32}}&lt;br&gt;[[Tavakkal Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|44}}&lt;br&gt;[[Murodjon Toʻychiboyev|Toʻychiboyev]] {{goal|45+2|o.g.}}&lt;br&gt;[[Saidjon Abdujabborov|Abdujabborov]] {{goal|80}}
|goals2= [[Alisher Mirzayev (futbolchi)|Mirzayev ]] {{goal|67}}&lt;br&gt;[[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|90}}&lt;br&gt;[[Irisdavlat Hakimov|Hakimov]] {{goal|90+2}}
|stadium= Chigʻatoy stadioni, [[Toshkent]]
|attendance= 142
|referee= [[Ahrol Risqullayev]] ([[Toshkent]])
}}&lt;/onlyinclude&gt;

== Yana qarang ==

* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://pfl.uz/news/sections/pro_liga/10185 PFL kubogi-2019 taqvimi tasdiqlandi.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200219103054/http://pfl.uz/news/sections/pro_liga/10185 |date=19-fevral 2020-yil }}

{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}

[[Turkum:Oʻzbekiston PFL kubogi]]</text>
      <sha1>56fvorfu2752hwrxzz57lto7cirts3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121455</id>
      <parentid>6121454</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Yana qarang */</comment>
      <origin>6121455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="shl5xupl4uinw949ekipefp952at8wj" xml:space="preserve">{{Infobox Futbol turniri mavsumi
|title                      = 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi
|year                       = 
|other_titles               =
|image                      = PFL new.png
|image_size                 = 250px
|country                    = Oʻzbekiston
|dates                      = 2019-yil [[Mart]] 
|num_teams                  = 8
|venue                      =
|cities=
|champions                  = [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]
|count                      =
|runner-up                  = [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|matches                    = 7
|goals                      = 30
|attendance                 =
|top_goal_scorer            =
|player                     =
|prevseason                 = [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2014]]
|nextseason                 = &lt;!-- [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2019]]--&gt;
}}
'''2019-yilgi Oʻzbekiston PFL''' — 7-marta oʻtkazilgan professional va yarim professional klublar oʻrtasidagi mavsum oldi turnir hisoblanadi. Musoboqa 17-22-mart kunlari Toshkent shahrida boʻlib oʻtgan. Musoboqa gʻolibi Oʻzbekiston Pro-Ligasining A turnirida ishtirok etish huquqini qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10202 |sarlavha=2019-yilgi PFL kubogi bahslari boshlandi. |sana=2019-yil 17-mart}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10233 |sarlavha=«Ифтихор» - обладатель Кубка ПФЛ-2019 |sana=22.03.2019}}&lt;/ref&gt;.

== Chorak final ==
Oʻyinlar 17-martda Toshkentda boʻlib oʻtgan.

{{OneLegStart}}
{{OneLegResult|[[Bunyodkor-2]]|| 1–4 | '''[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]'''|winner=2}}
{{OneLegResult|'''[[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]''' || 4–3 | [[Rubin (futbol klubi, Toshkent)|Rubin]]|winner=1}}
{{OneLegResult|'''[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangier]]''' || 1–0 | [[Lokomotiv BFK]]|winner=1}}
{{OneLegResult|[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]|| 1–2 | '''[[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]'''|winner=2}}
|}

== Yarim final ==
Oʻyinlar 19-martda Toshkentda boʻlib oʻtgan.

{{OneLegStart}}
{{OneLegResult|[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]|| 0–4 | '''[[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]'''|winner=2}}
{{OneLegResult|[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]|| 0–2 | '''[[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]'''|winner=2}}
|}

== Final ==
&lt;onlyinclude&gt;{{footballbox
|date= 2019-yil 22-mart
|time= 12:30 [[Oʻzbekistonda vaqt|OʻzV]]
|team1= [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]
|score= 5–3
|team2= [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|report= [https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10233 Hisobot]
|goals1= [[Jamshid Toʻraqulov|Toʻraqulov]] {{goal|28||32}}&lt;br&gt;[[Tavakkal Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|44}}&lt;br&gt;[[Murodjon Toʻychiboyev|Toʻychiboyev]] {{goal|45+2|o.g.}}&lt;br&gt;[[Saidjon Abdujabborov|Abdujabborov]] {{goal|80}}
|goals2= [[Alisher Mirzayev (futbolchi)|Mirzayev ]] {{goal|67}}&lt;br&gt;[[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|90}}&lt;br&gt;[[Irisdavlat Hakimov|Hakimov]] {{goal|90+2}}
|stadium= Chigʻatoy stadioni, [[Toshkent]]
|attendance= 142
|referee= [[Ahrol Risqullayev]] ([[Toshkent]])
}}&lt;/onlyinclude&gt;

== Yana qarang ==

* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Kubogi]]
* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Pro-B ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://pfl.uz/news/sections/pro_liga/10185 PFL kubogi-2019 taqvimi tasdiqlandi.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200219103054/http://pfl.uz/news/sections/pro_liga/10185 |date=19-fevral 2020-yil }}

{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}

[[Turkum:Oʻzbekiston PFL kubogi]]</text>
      <sha1>shl5xupl4uinw949ekipefp952at8wj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121456</id>
      <parentid>6121455</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6121456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="qlyuzopa2vfgt8pxmh91svf3can2x18" xml:space="preserve">{{Infobox Futbol turniri mavsumi
|title                      = 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi
|year                       = 
|other_titles               =
|image                      = PFL new.png
|image_size                 = 250px
|country                    = Oʻzbekiston
|dates                      = 2019-yil [[Mart]] 
|num_teams                  = 8
|venue                      =
|cities=
|champions                  = [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]
|count                      =
|runner-up                  = [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|matches                    = 7
|goals                      = 30
|attendance                 =
|top_goal_scorer            =
|player                     =
|prevseason                 = [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2015]]
|nextseason                 = &lt;!-- [[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2020]]--&gt;
}}
'''2019-yilgi Oʻzbekiston PFL''' — 7-marta oʻtkazilgan professional va yarim professional klublar oʻrtasidagi mavsum oldi turnir hisoblanadi. Musoboqa 17-22-mart kunlari Toshkent shahrida boʻlib oʻtgan. Musoboqa gʻolibi Oʻzbekiston Pro-Ligasining A turnirida ishtirok etish huquqini qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10202 |sarlavha=2019-yilgi PFL kubogi bahslari boshlandi. |sana=2019-yil 17-mart}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10233 |sarlavha=«Ифтихор» - обладатель Кубка ПФЛ-2019 |sana=22.03.2019}}&lt;/ref&gt;.

== Chorak final ==
Oʻyinlar 17-martda Toshkentda boʻlib oʻtgan.

{{OneLegStart}}
{{OneLegResult|[[Bunyodkor-2]]|| 1–4 | '''[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]'''|winner=2}}
{{OneLegResult|'''[[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]''' || 4–3 | [[Rubin (futbol klubi, Toshkent)|Rubin]]|winner=1}}
{{OneLegResult|'''[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangier]]''' || 1–0 | [[Lokomotiv BFK]]|winner=1}}
{{OneLegResult|[[Zomin (futbol klubi)|Zomin]]|| 1–2 | '''[[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]'''|winner=2}}
|}

== Yarim final ==
Oʻyinlar 19-martda Toshkentda boʻlib oʻtgan.

{{OneLegStart}}
{{OneLegResult|[[Gʻijduvon (futbol klubi)|Gʻijduvon]]|| 0–4 | '''[[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]'''|winner=2}}
{{OneLegResult|[[Yangiyer (futbol klubi)|Yangiyer]]|| 0–2 | '''[[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]'''|winner=2}}
|}

== Final ==
&lt;onlyinclude&gt;{{footballbox
|date= 2019-yil 22-mart
|time= 12:30 [[Oʻzbekistonda vaqt|OʻzV]]
|team1= [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]
|score= 5–3
|team2= [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|report= [https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10233 Hisobot]
|goals1= [[Jamshid Toʻraqulov|Toʻraqulov]] {{goal|28||32}}&lt;br&gt;[[Tavakkal Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|44}}&lt;br&gt;[[Murodjon Toʻychiboyev|Toʻychiboyev]] {{goal|45+2|o.g.}}&lt;br&gt;[[Saidjon Abdujabborov|Abdujabborov]] {{goal|80}}
|goals2= [[Alisher Mirzayev (futbolchi)|Mirzayev ]] {{goal|67}}&lt;br&gt;[[Bilolxon Toshmirzayev|Toshmirzayev]] {{goal|90}}&lt;br&gt;[[Irisdavlat Hakimov|Hakimov]] {{goal|90+2}}
|stadium= Chigʻatoy stadioni, [[Toshkent]]
|attendance= 142
|referee= [[Ahrol Risqullayev]] ([[Toshkent]])
}}&lt;/onlyinclude&gt;

== Yana qarang ==

* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Kubogi]]
* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Pro-B ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://pfl.uz/news/sections/pro_liga/10185 PFL kubogi-2019 taqvimi tasdiqlandi.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200219103054/http://pfl.uz/news/sections/pro_liga/10185 |date=19-fevral 2020-yil }}

{{Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari}}

[[Turkum:Oʻzbekiston PFL kubogi]]</text>
      <sha1>qlyuzopa2vfgt8pxmh91svf3can2x18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kim Min-kyu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>822998</id>
    <revision>
      <id>6121525</id>
      <parentid>6089694</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18743" sha1="p73x05g8swz7lezgsxuvumev6eacafm" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;Kim Min-kyu&lt;/div&gt;
|- data-file-height=&quot;697&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;464&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;330&quot; resource=&quot;./File:20181231_Kim_Min_Kyu_김민규_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_ (1).jpg&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/220px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/330px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/440px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg 2x&quot; width=&quot;220&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:20181231_Kim_Min_Kyu_김민규_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_(1).jpg|frameless]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt; Kim 2018-yil dekabr oyida&lt;/div&gt;
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Tavallud sanasi
| class=&quot;infobox-data&quot; | &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;(&lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;1994-12-25&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt; 1994-yil 25-dekabr &lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt;(27 yosh)&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Janubiy Koreya
|- class=&quot;bday&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Kasbi
| class=&quot;infobox-data role&quot; |&lt;div class=&quot;hlist hlist-separated&quot;&gt;
 Aktyor model&lt;/div&gt;
|- class=&quot;hlist hlist-separated&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Faoliyat yillari
| class=&quot;infobox-data&quot; | 2013 — hozirgi kungacha
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | Agent
| class=&quot;infobox-data agent&quot; | Baxtli qabila
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |
|}
'''Kim Min-kyu''' ([[Koreys tili|koreyscha]] 김민규; 1994-yil 25-dekabrda tugʻilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=341792|sarlavha='크리스마스 생일' 보낸 김민규, 팬들에 감사 인사…&quot;정말 행복합니다&quot;|muallif=Kim|ism=Hyo-jin|sana=29-dekabr 2017-yil|ish=Top Star News|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;), shuningdek, '''Kim Min-gue''' sifatida ham maʼlum,&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.instagram.com/mingue.k|sarlavha=Instagram}}&lt;/ref&gt; Janubiy Koreyalik [[aktyor]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://entertain.naver.com/read?oid=312&amp;aid=0000151678|sarlavha=[My Name] 김민규, '두근두근' 거릴 준비됐어 (2)|sana=23-noyabr 2015-yil|ish=TenAsia|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. U „''Jinoyat sahnasi 3-mavsumi“'' estrada dasturidagi chiqishi bilan tanilgan va „''Qirolicha: Sevgi va urush“'' (2019-20), „Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon''“'' (2020), Qor parcha (2021-22) va „''Biznes taklifi“'' (2022) teleseriallaridagi rollari bilan tanilgan.

== Faoliyati ==
Kim aktyorlik faoliyatini 2013-yilda, [[Mnet]] dramasi ''Monstarda'' kichik rol oʻynagan, ''Signal'' (2016), ''Chunki bu mening birinchi hayotim'' (2017), ''Boy oʻgʻil'' (2018) va ''Parfyumeriya'' (2019) teleseriallarida muhim rollarni oʻynagan. „''Jinoyat joyi“ estrada dasturida 3-mavsumda'' detektiv yordamchisi sifatida paydo boʻldi&lt;ref name=&quot;CrimeScene3&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://news.jtbc.joins.com/article/article.aspx?news_id=NB11461341|muallif=|sarlavha='크라임씬3' 배우 김민규, 새 탐정 보조! 추리 직접 개입|ish=JTBC News|sana=28-aprel 2017-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;.

Kim oʻzining karyerasidagi birinchi bosh roli uchun „''Qirolicha: Sevgi va urush“'' (2019—2020) tarixiy dramasi orqali tanildi, unda u [[Choson|Joseon]] qiroli Li Kyung rolini oʻynadi. Kang Eun-gi (Jin Se-Yon) Joseon qirolichasiga aylanadi. Toʻy kuni paradi paytida Yun Gi va Li Kyung qotillar tomonidan pistirmaga tushib, otib oʻldiriladi. Ikkala qirollik oilasi ham oʻldirilgan deb taxmin qilinadi, ammo oʻq qirolning boshidan olib tashlangan va u ruhoniylar qoʻriqchisi ostida dafn etilganidan keyingi kechada oʻlgan qirol tiriladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2020/01/18/2020011800354.html|sarlavha=Actor Kim Min-kyu Has Hearts Fluttering with Portrayal of King in Period Drama|sana=18-yanvar 2020-yil|ish=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt;. 

2020-yilda Kim [[Seoul Broadcasting System|SBS telekanalining]] „Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon“ dramasida Kang Ji Vuk rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;BackstreetRookie1&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.entermedia.co.kr/news/articleView.html?idxno=16658|muallif=Jeong Mi-seon|sarlavha='편의점 샛별이' 김민규, 제대로 보여 준 남사친의 매력... 설레임 안기며 마무리|ish=enterMedia|sana=1-avgust 2020-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. 2021-yilda Kim aprel oyida Naver telekanalida premyerasi boʻlib ''oʻtgan „Men anti muxlisga'' uylandim“ filmida paydo boʻldi&lt;ref name=&quot;SIMAAF&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://m.entertain.naver.com/now/read?oid=112&amp;aid=0003063477|sarlavha=김민규·김선혁·김하경, '그래서 나는 안티팬과 결혼했다' 합류 (공식)|ish=Herald Pop|sana=20-avgust 2018-yil|qaralgan sana=20-avgust 2018-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yilning oʻzida u [[JTBC|JTBC serialidagi]] „''[[Snowdrop|Qor parcha]]''“da Shimoliy Koreyaning sovuqqon agenti Jo Gyeok-chan rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;Snowdrop1&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://kstar.kbs.co.kr/list_view.html?idx=190359|sarlavha=김민규, &quot;설강화의 주격찬&quot;|sana=4-fevral 2022-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. 2022-yilda Kim [[Seoul Broadcasting System|SBS]] telekanalining ''„Biznes taklifi“'' romantik komediya dramasida bosh kotib Cha Sung-Xun rolini oʻynadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sports.donga.com/ent/article/all/20210701/107745403/1|muallif=|sarlavha=배우 김민규가 드라마 '사내 맞선'에 출연한다.|ish=sports donga|sana=1-iyul 2021-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. Kim 2022-yil 10-iyundan 26-iyungacha boʻlib oʻtgan graffitichi M.Chat bilan ''“Mening sanʼatim, sizning sanʼatingiz'' &quot; koʻrgazmasini oʻtkazadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=215&amp;aid=0001031790|muallif=Kim Won-gi|sarlavha=배우 김민규와 무슈샤, '묘해, 당신의 미술관' 콜라보 전시 열어|nashriyot=Korea Economy TV|sana=16-may 2022-yil|qaralgan sana=16-may 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiyasi ==

=== Film ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013-yil
| ''Beshlik''
|
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Kwon |first=Ji-young |date=18-iyun 2015-yil |title=김민규 &quot;'후아유' 촬영하며 학창시절 선생님 찾아가&quot;[인터뷰] |language=koreyscha |work=Osen |publisher=Daum News |url=http://v.entertain.media.daum.net/v/20150618135407028?entertainSectionName=entertain&amp;entertainLeafName=20150618135407028 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Taʼqib qilish''
| Kim Tae Young
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Jung-hwa |date=23-noyabr 2015-yil |title=[My Name] 김민규, '두근두근' 거릴 준비됐어 (2) |language=koreyscha |work=Ten Asia |url=http://tenasia.hankyung.com/archives/776965 |access-date=27-aprel 2018-yil |archive-date=2018-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415174158/http://tenasia.hankyung.com/archives/776965 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2018-yil
| ''{{Tarjima qilinmagan|The Whispering|ko|속닥속닥}}''
| Min-voo
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://entertain.naver.com/read?oid=011&amp;aid=0003348155|sarlavha='13일의 금요일' 개봉 '속닥속닥'···김민규 &quot;아무도 없는 샤워실에서 노래 소리가&quot;|sana=13-iyul 2018-yil|ish=SE Daily|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2019-yil
| ''Jangsariy jangi''
| Choy Jae-pil
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&amp;aid=0000411221|muallif=Park Mi-young|sarlavha=[TEN 리뷰] '장사리', 전쟁의 민낯을 마주하고 스러진 학도병들|nashriyot=Ten Asia|sana=24-sentabr 2019-yil|qaralgan sana=13-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Televizion serial ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! scope=&quot;col&quot; | Izohlar
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013-yil
| ''Monstar''
|
| Epizod
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news.mk.co.kr/newsRead.php?year=2018&amp;no=801644|sarlavha=김민규, 어디서 봤나 했더니…'시그널' 황의경 열연한 배우|muallif=진주희|ish=mk.co.kr|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015-yil
| ''Siz kimsiz?'' ''Maktab 2015-yil''
| Suzuvchi
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Jung-hwa |date=23-noyabr 2015-yil |title=[My Name] 김민규 (1) |language=koreyscha |work=Ten Asia |url=http://tenasia.hankyung.com/archives/776948 |access-date=27-aprel 2018-yil |archive-date=2019-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213120722/http://tenasia.hankyung.com/archives/776948 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Signal''
| Xvan Eui-Kyung
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Park |first=So-young |date=4-mart 2016-yil |title=[TV톡톡] 김민규·찬희·이동하, '시그널'엔 훈남도 많지요 |language=koreyscha |work=Osen |url=http://osen.mt.co.kr/article/G1110366737 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yuraging Ovozi''
| Askar / Universitet talabasi
| Epizod (2, 14-qism)
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2017-yil
| ''Chunki Bu Mening Birinchi Hayotim''
| Yeon Bok-nam
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Jo |first=Eun-jung |date=28-noyabr 2017-yil |title=김민규, '보조개 미남' (이번 생은 처음이라 종방연) |language=koreyscha |work=Seoul Economic Daily |url=http://www.sedaily.com/NewsView/1ONR7YYXU7 |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Melolik''
| Yu Byeong-chul
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Kyung-ho |date=7-avgust 2017-yil |title=김민규, '멜로홀릭' 합류..경수진과 호흡 |language=KOrean |work=Star News |url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2017080721334884924 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yomgʻir yoki porlash''
| Jin Young
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Shin |first=So-won |date=14-noyabr 2017-yil |title=[단독] '이번생은' 연하남 김민규, JTBC '그사이' 출연확정 |language=koreyscha |work=My Daily |url=http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201711141836739936&amp;ext=na |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2018-yil
| ''Boy oilaning oʻgʻli''
| Kim Myung-ha
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Ji-hyun |date=26-yanvar 2018-yil |title=[공식]'부잣집 아들' 박재정-심은진-김민규-CLC 엘키-양혜지, 라이징★ 합류 |language=koreyscha |work=Sports Chosun |url=http://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=201801270100206880014700&amp;servicedate=20180126 |access-date=26-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Keling, ovqatlanamiz 3''
| Oʻzi
| Epizod (4-qism)
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=117&amp;aid=0003082866|sarlavha=김민규, '식샤를 합시다3' 백진희 소개팅남으로 깜짝 카메오 출연!|sana=25-iyul 2018-yil|ish=My Daily|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yaxshi taʼmga ega mast''
| Li Yon Nam
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=009&amp;aid=0004265879|sarlavha=김향기X김민규 '#좋맛탱; 좋은 맛에 취하다'…24일 2회 연속 방송|sana=5-dekabr 2018-yil|ish=MK News|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2019-yil
| ''Parfyumeriya''
| Yun Min-suk
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news1.kr/articles/?3588625|sarlavha=신성록·고원희·차예련·김민규, KBS '퍼퓸' 라인업 완성 (종합)|sana=4-aprel 2019-yil|ish=뉴스1|til=koreyscha|qaralgan sana=9-aprel 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://kpenews.com/View.aspx?No=30965|sarlavha=배우 연민지 드라마 '퍼퓸' 출연..신성록·김민규·차예련·고원희와 함께|muallif=기자|ism=김지연|ish=한국정경신문|sana=8-aprel 2019-yil|qaralgan sana=9-aprel 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Qirolicha: Sevgi va urush''
| Li Kyung
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.newsis.com/view/?id=NISX20191021_0000804898|sarlavha=진세연·김민규, 궁중 로맨스···TV조선 '간택' 12월 첫방|muallif=Choi|ism=Ji-yun|sana=21-oktabr 2019-yil|ish=Newsis|til=koreyscha|qaralgan sana=13-dekabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2020-yil
| Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon
| Kang Ji Vuk
| Yordamchi rol
| &lt;ref name=&quot;BackstreetRookie1&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2021-2022-yil
| ''[[Snowdrop|Qor pardasi]]''
| Ju Gyeok-chan
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000519551|muallif=Lee Min-ji|sarlavha=설강화' 김민규 출연 확정, 정해인과 호흡 (공식)|nashriyot=Newsen|sana=6-dekabr 2021-yil|qaralgan sana=11-dekabr 2021-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2022-yil
| ''Biznes taklifi''
| Cha Sung-Xun
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee Min-ji |date=1-iyul 2021-yil |title=사내맞선' 김민규 출연확정, 안효섭 비서실장 된다 (공식) |language=koreyscha |trans-title=In-house confrontation’ Kim Min-gyu confirmed to appear, Ahn Hyo-seop becomes chief of staff (official) |work=Newsen |publisher=Naver |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000462086 |access-date=1-iyul 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023-yil
| ''Oliy ruhoniy Rembrary''
| Vu Yeon-Vu / Rembri
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000578641|muallif=Hwang Hye-jin|sarlavha=사내맞선' 김민규 '대신관 렘브러리' 주연 확정, 무명 아이돌 변신[공식]|nashriyot=Newsen|sana=23-may 2022-yil|qaralgan sana=23-may 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Veb-seriya ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Oʻtkir virtual sevgi''
| Kim Min-gyu
| &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2017-yil
| ''Maʼbudaga gʻamxoʻrlik qiling''
| Park Ju-won
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://mn.kbs.co.kr:80/news/view.do?ncd=3548579|sarlavha=신예 류원, 여신을 부탁해|ish=KBS 뉴스|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Biz tinch birodarlarmiz''
| Li Sang
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.insight.co.kr/news/123836|sarlavha=&quot;현실 형제 똑같다&quot; 웹툰 '오늘도 형제는 평화롭다' 1회부터 터졌다!|sana=21-oktabr 2017-yil|ish=Insight|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Romantika boʻyicha maxsus qonun''
| Jung Eui-chang
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/the-judicial-branch-full-of-love-in-special-laws-of-romance-111396.html|sarlavha=The judicial branch full of love in &quot;Special Laws of Romance&quot;|sana=23-oktabr 2017-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Xports News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Park |first=Ji-young |date=23-oktabr 2017-yil |title=[엑's HD] 로맨스 특별법 '사랑이 가득한 사법부' |language=koreyscha |work=Xports News |url=http://www.xportsnews.com/penter/?ac=article_view&amp;entry_id=906409&amp;_REFERER= |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2021-yil
| ''Shunday qilib, men anti-muxlisga uylandim''
| Su-hvanga boring
| &lt;ref name=&quot;SIMAAF&quot;/&gt;
|-
|}

=== Musiqa video ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
!Yil
! Qoʻshiq nomi
! Rassom
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2014-yil
| „Vaʼda“
| Li Ye-Jun, Shin Yong-Je
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015-yil
| „Yugurish (Everland)“
| Younha
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| „Jinni“
| [[Lim Jeong-hee|Lim Chjon Xi]]
| &lt;ref&gt;{{Citation|last=GENIE MUSIC|title=임정희 LIM JEONG HEE - CRAZY Official M/V|date=28-fevral 2016-yil|url=https://www.youtube.com/watch?v=SpOF9I3BefI|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|}

== Diskografiyasi ==

=== Boʻydoqlar ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Sarlavha
! Yil
! Albom
|-
! scope=&quot;row&quot; | „Chizma qogʻozi“
| 2017-yil
|''Special Law on Romance OST''
|-
! scope=&quot;row&quot; | „Javob“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sedaily.com/NewsView/1VDY15D5SK/GL03|sarlavha=배우 김민규, 웹드라마 '좋맛탱' OST '답정너' 발매|sana=7-yanvar 2019-yil|ish=서울경제|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
| 2018-yil
|''Drunk in Good Taste OST''
|-
|}

== Mukofotlar va nominatsiyalar ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+Taqdirlash marosimining nomi, topshirilgan yili, toifasi, mukofot nomzodi va nominatsiya natijasi
! scope=&quot;col&quot; | Taqdirlash marosimi
! scope=&quot;col&quot; | Yil
! scope=&quot;col&quot; | Turkum
! scope=&quot;col&quot; | Nomzod / Ish
! scope=&quot;col&quot; | Natija
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Yil brendi mukofotlari
| 2022
|Rising Star Actor
| Kim Min-kyu| {{Gʻolib}}
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=117&amp;aid=0003641413|muallif=Lee|ism=Seung-gil|sarlavha=유재석·임영웅·아이브 등, '2022 올해의 브랜드 대상' 수상 [공식]|nashriyot=My Daily|sana=1-sentabr 2022-yil|qaralgan sana=1-sentabr 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | MBC Drama mukofotlari
| 2018
|Best New Actor
| ''Boy oʻgʻil''| {{Nom}}
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003928997|muallif=Ha|ism=Su-jeong|sarlavha=김경남·이준영·오승아·이설, 남녀 신인상 공동 수상 '눈물' [2018MBC연기대상]|nashriyot=Osen|sana=30-dekabr 2018-yil|qaralgan sana=10-oktabr 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | MBC Entertainment mukofotlari
| 2019
|Rookie Award in Variety Category — Male
| ''Meni Haqiqatan Sev'' | {{Nom}}
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | Soompi mukofotlari
| 2018
|Breakout Actor
| ''Chunki Bu Mening Birinchi Hayotim'' | {{Nom}}
|
|-
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1994-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]</text>
      <sha1>p73x05g8swz7lezgsxuvumev6eacafm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121526</id>
      <parentid>6121525</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18776" sha1="tdmwm8xnqji3kgzlp6xwwum9zy9nyv0" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;Kim Min-kyu&lt;/div&gt;
|- data-file-height=&quot;697&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;464&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;330&quot; resource=&quot;./File:20181231_Kim_Min_Kyu_김민규_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_ (1).jpg&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/220px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/330px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/440px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg 2x&quot; width=&quot;220&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:20181231_Kim_Min_Kyu_김민규_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_(1).jpg|frameless]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt; Kim 2018-yil dekabr oyida&lt;/div&gt;
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Tavallud sanasi
| class=&quot;infobox-data&quot; | &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;(&lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;1994-12-25&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt; 1994-yil 25-dekabr &lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt;(27 yosh)&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Janubiy Koreya
|- class=&quot;bday&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Kasbi
| class=&quot;infobox-data role&quot; |&lt;div class=&quot;hlist hlist-separated&quot;&gt;
 Aktyor model&lt;/div&gt;
|- class=&quot;hlist hlist-separated&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Faoliyat yillari
| class=&quot;infobox-data&quot; | 2013 — hozirgi kungacha
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | Agent
| class=&quot;infobox-data agent&quot; | Baxtli qabila
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |
|}
'''Kim Min-kyu''' ([[Koreys tili|koreyscha]] 김민규; 1994-yil 25-dekabrda tugʻilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=341792|sarlavha='크리스마스 생일' 보낸 김민규, 팬들에 감사 인사…&quot;정말 행복합니다&quot;|muallif=Kim|ism=Hyo-jin|sana=29-dekabr 2017-yil|ish=Top Star News|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;), shuningdek, '''Kim Min-gue''' sifatida ham maʼlum,&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.instagram.com/mingue.k|sarlavha=Instagram}}&lt;/ref&gt; [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreya]]&lt;nowiki/&gt;lik [[aktyor]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://entertain.naver.com/read?oid=312&amp;aid=0000151678|sarlavha=[My Name] 김민규, '두근두근' 거릴 준비됐어 (2)|sana=23-noyabr 2015-yil|ish=TenAsia|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. U „''Jinoyat sahnasi 3-mavsumi“'' estrada dasturidagi chiqishi bilan tanilgan va „''Qirolicha: Sevgi va urush“'' (2019-20), „Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon''“'' (2020), Qor parcha (2021-22) va „''Biznes taklifi“'' (2022) teleseriallaridagi rollari bilan tanilgan.

== Faoliyati ==
Kim aktyorlik faoliyatini 2013-yilda, [[Mnet]] dramasi ''Monstarda'' kichik rol oʻynagan, ''Signal'' (2016), ''Chunki bu mening birinchi hayotim'' (2017), ''Boy oʻgʻil'' (2018) va ''Parfyumeriya'' (2019) teleseriallarida muhim rollarni oʻynagan. „''Jinoyat joyi“ estrada dasturida 3-mavsumda'' detektiv yordamchisi sifatida paydo boʻldi&lt;ref name=&quot;CrimeScene3&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://news.jtbc.joins.com/article/article.aspx?news_id=NB11461341|muallif=|sarlavha='크라임씬3' 배우 김민규, 새 탐정 보조! 추리 직접 개입|ish=JTBC News|sana=28-aprel 2017-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;.

Kim oʻzining karyerasidagi birinchi bosh roli uchun „''Qirolicha: Sevgi va urush“'' (2019—2020) tarixiy dramasi orqali tanildi, unda u [[Choson|Joseon]] qiroli Li Kyung rolini oʻynadi. Kang Eun-gi (Jin Se-Yon) Joseon qirolichasiga aylanadi. Toʻy kuni paradi paytida Yun Gi va Li Kyung qotillar tomonidan pistirmaga tushib, otib oʻldiriladi. Ikkala qirollik oilasi ham oʻldirilgan deb taxmin qilinadi, ammo oʻq qirolning boshidan olib tashlangan va u ruhoniylar qoʻriqchisi ostida dafn etilganidan keyingi kechada oʻlgan qirol tiriladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2020/01/18/2020011800354.html|sarlavha=Actor Kim Min-kyu Has Hearts Fluttering with Portrayal of King in Period Drama|sana=18-yanvar 2020-yil|ish=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt;. 

2020-yilda Kim [[Seoul Broadcasting System|SBS telekanalining]] „Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon“ dramasida Kang Ji Vuk rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;BackstreetRookie1&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.entermedia.co.kr/news/articleView.html?idxno=16658|muallif=Jeong Mi-seon|sarlavha='편의점 샛별이' 김민규, 제대로 보여 준 남사친의 매력... 설레임 안기며 마무리|ish=enterMedia|sana=1-avgust 2020-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. 2021-yilda Kim aprel oyida Naver telekanalida premyerasi boʻlib ''oʻtgan „Men anti muxlisga'' uylandim“ filmida paydo boʻldi&lt;ref name=&quot;SIMAAF&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://m.entertain.naver.com/now/read?oid=112&amp;aid=0003063477|sarlavha=김민규·김선혁·김하경, '그래서 나는 안티팬과 결혼했다' 합류 (공식)|ish=Herald Pop|sana=20-avgust 2018-yil|qaralgan sana=20-avgust 2018-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yilning oʻzida u [[JTBC|JTBC serialidagi]] „''[[Snowdrop|Qor parcha]]''“da Shimoliy Koreyaning sovuqqon agenti Jo Gyeok-chan rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;Snowdrop1&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://kstar.kbs.co.kr/list_view.html?idx=190359|sarlavha=김민규, &quot;설강화의 주격찬&quot;|sana=4-fevral 2022-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. 2022-yilda Kim [[Seoul Broadcasting System|SBS]] telekanalining ''„Biznes taklifi“'' romantik komediya dramasida bosh kotib Cha Sung-Xun rolini oʻynadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sports.donga.com/ent/article/all/20210701/107745403/1|muallif=|sarlavha=배우 김민규가 드라마 '사내 맞선'에 출연한다.|ish=sports donga|sana=1-iyul 2021-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. Kim 2022-yil 10-iyundan 26-iyungacha boʻlib oʻtgan graffitichi M.Chat bilan ''“Mening sanʼatim, sizning sanʼatingiz'' &quot; koʻrgazmasini oʻtkazadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=215&amp;aid=0001031790|muallif=Kim Won-gi|sarlavha=배우 김민규와 무슈샤, '묘해, 당신의 미술관' 콜라보 전시 열어|nashriyot=Korea Economy TV|sana=16-may 2022-yil|qaralgan sana=16-may 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiyasi ==

=== Film ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013-yil
| ''Beshlik''
|
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Kwon |first=Ji-young |date=18-iyun 2015-yil |title=김민규 &quot;'후아유' 촬영하며 학창시절 선생님 찾아가&quot;[인터뷰] |language=koreyscha |work=Osen |publisher=Daum News |url=http://v.entertain.media.daum.net/v/20150618135407028?entertainSectionName=entertain&amp;entertainLeafName=20150618135407028 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Taʼqib qilish''
| Kim Tae Young
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Jung-hwa |date=23-noyabr 2015-yil |title=[My Name] 김민규, '두근두근' 거릴 준비됐어 (2) |language=koreyscha |work=Ten Asia |url=http://tenasia.hankyung.com/archives/776965 |access-date=27-aprel 2018-yil |archive-date=2018-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415174158/http://tenasia.hankyung.com/archives/776965 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2018-yil
| ''{{Tarjima qilinmagan|The Whispering|ko|속닥속닥}}''
| Min-voo
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://entertain.naver.com/read?oid=011&amp;aid=0003348155|sarlavha='13일의 금요일' 개봉 '속닥속닥'···김민규 &quot;아무도 없는 샤워실에서 노래 소리가&quot;|sana=13-iyul 2018-yil|ish=SE Daily|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2019-yil
| ''Jangsariy jangi''
| Choy Jae-pil
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&amp;aid=0000411221|muallif=Park Mi-young|sarlavha=[TEN 리뷰] '장사리', 전쟁의 민낯을 마주하고 스러진 학도병들|nashriyot=Ten Asia|sana=24-sentabr 2019-yil|qaralgan sana=13-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Televizion serial ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! scope=&quot;col&quot; | Izohlar
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013-yil
| ''Monstar''
|
| Epizod
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news.mk.co.kr/newsRead.php?year=2018&amp;no=801644|sarlavha=김민규, 어디서 봤나 했더니…'시그널' 황의경 열연한 배우|muallif=진주희|ish=mk.co.kr|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015-yil
| ''Siz kimsiz?'' ''Maktab 2015-yil''
| Suzuvchi
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Jung-hwa |date=23-noyabr 2015-yil |title=[My Name] 김민규 (1) |language=koreyscha |work=Ten Asia |url=http://tenasia.hankyung.com/archives/776948 |access-date=27-aprel 2018-yil |archive-date=2019-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213120722/http://tenasia.hankyung.com/archives/776948 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Signal''
| Xvan Eui-Kyung
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Park |first=So-young |date=4-mart 2016-yil |title=[TV톡톡] 김민규·찬희·이동하, '시그널'엔 훈남도 많지요 |language=koreyscha |work=Osen |url=http://osen.mt.co.kr/article/G1110366737 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yuraging Ovozi''
| Askar / Universitet talabasi
| Epizod (2, 14-qism)
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2017-yil
| ''Chunki Bu Mening Birinchi Hayotim''
| Yeon Bok-nam
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Jo |first=Eun-jung |date=28-noyabr 2017-yil |title=김민규, '보조개 미남' (이번 생은 처음이라 종방연) |language=koreyscha |work=Seoul Economic Daily |url=http://www.sedaily.com/NewsView/1ONR7YYXU7 |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Melolik''
| Yu Byeong-chul
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Kyung-ho |date=7-avgust 2017-yil |title=김민규, '멜로홀릭' 합류..경수진과 호흡 |language=KOrean |work=Star News |url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2017080721334884924 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yomgʻir yoki porlash''
| Jin Young
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Shin |first=So-won |date=14-noyabr 2017-yil |title=[단독] '이번생은' 연하남 김민규, JTBC '그사이' 출연확정 |language=koreyscha |work=My Daily |url=http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201711141836739936&amp;ext=na |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2018-yil
| ''Boy oilaning oʻgʻli''
| Kim Myung-ha
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Ji-hyun |date=26-yanvar 2018-yil |title=[공식]'부잣집 아들' 박재정-심은진-김민규-CLC 엘키-양혜지, 라이징★ 합류 |language=koreyscha |work=Sports Chosun |url=http://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=201801270100206880014700&amp;servicedate=20180126 |access-date=26-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Keling, ovqatlanamiz 3''
| Oʻzi
| Epizod (4-qism)
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=117&amp;aid=0003082866|sarlavha=김민규, '식샤를 합시다3' 백진희 소개팅남으로 깜짝 카메오 출연!|sana=25-iyul 2018-yil|ish=My Daily|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yaxshi taʼmga ega mast''
| Li Yon Nam
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=009&amp;aid=0004265879|sarlavha=김향기X김민규 '#좋맛탱; 좋은 맛에 취하다'…24일 2회 연속 방송|sana=5-dekabr 2018-yil|ish=MK News|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2019-yil
| ''Parfyumeriya''
| Yun Min-suk
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news1.kr/articles/?3588625|sarlavha=신성록·고원희·차예련·김민규, KBS '퍼퓸' 라인업 완성 (종합)|sana=4-aprel 2019-yil|ish=뉴스1|til=koreyscha|qaralgan sana=9-aprel 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://kpenews.com/View.aspx?No=30965|sarlavha=배우 연민지 드라마 '퍼퓸' 출연..신성록·김민규·차예련·고원희와 함께|muallif=기자|ism=김지연|ish=한국정경신문|sana=8-aprel 2019-yil|qaralgan sana=9-aprel 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Qirolicha: Sevgi va urush''
| Li Kyung
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.newsis.com/view/?id=NISX20191021_0000804898|sarlavha=진세연·김민규, 궁중 로맨스···TV조선 '간택' 12월 첫방|muallif=Choi|ism=Ji-yun|sana=21-oktabr 2019-yil|ish=Newsis|til=koreyscha|qaralgan sana=13-dekabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2020-yil
| Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon
| Kang Ji Vuk
| Yordamchi rol
| &lt;ref name=&quot;BackstreetRookie1&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2021-2022-yil
| ''[[Snowdrop|Qor pardasi]]''
| Ju Gyeok-chan
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000519551|muallif=Lee Min-ji|sarlavha=설강화' 김민규 출연 확정, 정해인과 호흡 (공식)|nashriyot=Newsen|sana=6-dekabr 2021-yil|qaralgan sana=11-dekabr 2021-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2022-yil
| ''Biznes taklifi''
| Cha Sung-Xun
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee Min-ji |date=1-iyul 2021-yil |title=사내맞선' 김민규 출연확정, 안효섭 비서실장 된다 (공식) |language=koreyscha |trans-title=In-house confrontation’ Kim Min-gyu confirmed to appear, Ahn Hyo-seop becomes chief of staff (official) |work=Newsen |publisher=Naver |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000462086 |access-date=1-iyul 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023-yil
| ''Oliy ruhoniy Rembrary''
| Vu Yeon-Vu / Rembri
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000578641|muallif=Hwang Hye-jin|sarlavha=사내맞선' 김민규 '대신관 렘브러리' 주연 확정, 무명 아이돌 변신[공식]|nashriyot=Newsen|sana=23-may 2022-yil|qaralgan sana=23-may 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Veb-seriya ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Oʻtkir virtual sevgi''
| Kim Min-gyu
| &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2017-yil
| ''Maʼbudaga gʻamxoʻrlik qiling''
| Park Ju-won
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://mn.kbs.co.kr:80/news/view.do?ncd=3548579|sarlavha=신예 류원, 여신을 부탁해|ish=KBS 뉴스|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Biz tinch birodarlarmiz''
| Li Sang
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.insight.co.kr/news/123836|sarlavha=&quot;현실 형제 똑같다&quot; 웹툰 '오늘도 형제는 평화롭다' 1회부터 터졌다!|sana=21-oktabr 2017-yil|ish=Insight|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Romantika boʻyicha maxsus qonun''
| Jung Eui-chang
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/the-judicial-branch-full-of-love-in-special-laws-of-romance-111396.html|sarlavha=The judicial branch full of love in &quot;Special Laws of Romance&quot;|sana=23-oktabr 2017-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Xports News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Park |first=Ji-young |date=23-oktabr 2017-yil |title=[엑's HD] 로맨스 특별법 '사랑이 가득한 사법부' |language=koreyscha |work=Xports News |url=http://www.xportsnews.com/penter/?ac=article_view&amp;entry_id=906409&amp;_REFERER= |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2021-yil
| ''Shunday qilib, men anti-muxlisga uylandim''
| Su-hvanga boring
| &lt;ref name=&quot;SIMAAF&quot;/&gt;
|-
|}

=== Musiqa video ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
!Yil
! Qoʻshiq nomi
! Rassom
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2014-yil
| „Vaʼda“
| Li Ye-Jun, Shin Yong-Je
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015-yil
| „Yugurish (Everland)“
| Younha
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| „Jinni“
| [[Lim Jeong-hee|Lim Chjon Xi]]
| &lt;ref&gt;{{Citation|last=GENIE MUSIC|title=임정희 LIM JEONG HEE - CRAZY Official M/V|date=28-fevral 2016-yil|url=https://www.youtube.com/watch?v=SpOF9I3BefI|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|}

== Diskografiyasi ==

=== Boʻydoqlar ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Sarlavha
! Yil
! Albom
|-
! scope=&quot;row&quot; | „Chizma qogʻozi“
| 2017-yil
|''Special Law on Romance OST''
|-
! scope=&quot;row&quot; | „Javob“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sedaily.com/NewsView/1VDY15D5SK/GL03|sarlavha=배우 김민규, 웹드라마 '좋맛탱' OST '답정너' 발매|sana=7-yanvar 2019-yil|ish=서울경제|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
| 2018-yil
|''Drunk in Good Taste OST''
|-
|}

== Mukofotlar va nominatsiyalar ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+Taqdirlash marosimining nomi, topshirilgan yili, toifasi, mukofot nomzodi va nominatsiya natijasi
! scope=&quot;col&quot; | Taqdirlash marosimi
! scope=&quot;col&quot; | Yil
! scope=&quot;col&quot; | Turkum
! scope=&quot;col&quot; | Nomzod / Ish
! scope=&quot;col&quot; | Natija
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Yil brendi mukofotlari
| 2022
|Rising Star Actor
| Kim Min-kyu| {{Gʻolib}}
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=117&amp;aid=0003641413|muallif=Lee|ism=Seung-gil|sarlavha=유재석·임영웅·아이브 등, '2022 올해의 브랜드 대상' 수상 [공식]|nashriyot=My Daily|sana=1-sentabr 2022-yil|qaralgan sana=1-sentabr 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | MBC Drama mukofotlari
| 2018
|Best New Actor
| ''Boy oʻgʻil''| {{Nom}}
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003928997|muallif=Ha|ism=Su-jeong|sarlavha=김경남·이준영·오승아·이설, 남녀 신인상 공동 수상 '눈물' [2018MBC연기대상]|nashriyot=Osen|sana=30-dekabr 2018-yil|qaralgan sana=10-oktabr 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | MBC Entertainment mukofotlari
| 2019
|Rookie Award in Variety Category — Male
| ''Meni Haqiqatan Sev'' | {{Nom}}
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | Soompi mukofotlari
| 2018
|Breakout Actor
| ''Chunki Bu Mening Birinchi Hayotim'' | {{Nom}}
|
|-
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1994-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]</text>
      <sha1>tdmwm8xnqji3kgzlp6xwwum9zy9nyv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121527</id>
      <parentid>6121526</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18777" sha1="h5p7p6jlvkdv7sg4tblxh14eows1bnr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;Kim Min-kyu&lt;/div&gt;
|- data-file-height=&quot;697&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;464&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;330&quot; resource=&quot;./File:20181231_Kim_Min_Kyu_김민규_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_ (1).jpg&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/220px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/330px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/440px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg 2x&quot; width=&quot;220&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:20181231_Kim_Min_Kyu_김민규_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_(1).jpg|frameless]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt; Kim 2018-yil dekabr oyida&lt;/div&gt;
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Tavallud sanasi
| class=&quot;infobox-data&quot; | &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;(&lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;1994-12-25&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt; 1994-yil 25-dekabr &lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt;(27 yosh)&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Janubiy Koreya
|- class=&quot;bday&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Kasbi
| class=&quot;infobox-data role&quot; |&lt;div class=&quot;hlist hlist-separated&quot;&gt;
 Aktyor model&lt;/div&gt;
|- class=&quot;hlist hlist-separated&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Faoliyat yillari
| class=&quot;infobox-data&quot; | 2013 — hozirgi kungacha
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | Agent
| class=&quot;infobox-data agent&quot; | Baxtli qabila
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |
|}

'''Kim Min-kyu''' ([[Koreys tili|koreyscha]] 김민규; 1994-yil 25-dekabrda tugʻilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=341792|sarlavha='크리스마스 생일' 보낸 김민규, 팬들에 감사 인사…&quot;정말 행복합니다&quot;|muallif=Kim|ism=Hyo-jin|sana=29-dekabr 2017-yil|ish=Top Star News|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;), shuningdek, '''Kim Min-gue''' sifatida ham maʼlum,&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.instagram.com/mingue.k|sarlavha=Instagram}}&lt;/ref&gt; [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreya]]&lt;nowiki/&gt;lik [[aktyor]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://entertain.naver.com/read?oid=312&amp;aid=0000151678|sarlavha=[My Name] 김민규, '두근두근' 거릴 준비됐어 (2)|sana=23-noyabr 2015-yil|ish=TenAsia|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. U „''Jinoyat sahnasi 3-mavsumi“'' estrada dasturidagi chiqishi bilan tanilgan va „''Qirolicha: Sevgi va urush“'' (2019-20), „Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon''“'' (2020), Qor parcha (2021-22) va „''Biznes taklifi“'' (2022) teleseriallaridagi rollari bilan tanilgan.

== Faoliyati ==
Kim aktyorlik faoliyatini 2013-yilda, [[Mnet]] dramasi ''Monstarda'' kichik rol oʻynagan, ''Signal'' (2016), ''Chunki bu mening birinchi hayotim'' (2017), ''Boy oʻgʻil'' (2018) va ''Parfyumeriya'' (2019) teleseriallarida muhim rollarni oʻynagan. „''Jinoyat joyi“ estrada dasturida 3-mavsumda'' detektiv yordamchisi sifatida paydo boʻldi&lt;ref name=&quot;CrimeScene3&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://news.jtbc.joins.com/article/article.aspx?news_id=NB11461341|muallif=|sarlavha='크라임씬3' 배우 김민규, 새 탐정 보조! 추리 직접 개입|ish=JTBC News|sana=28-aprel 2017-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;.

Kim oʻzining karyerasidagi birinchi bosh roli uchun „''Qirolicha: Sevgi va urush“'' (2019—2020) tarixiy dramasi orqali tanildi, unda u [[Choson|Joseon]] qiroli Li Kyung rolini oʻynadi. Kang Eun-gi (Jin Se-Yon) Joseon qirolichasiga aylanadi. Toʻy kuni paradi paytida Yun Gi va Li Kyung qotillar tomonidan pistirmaga tushib, otib oʻldiriladi. Ikkala qirollik oilasi ham oʻldirilgan deb taxmin qilinadi, ammo oʻq qirolning boshidan olib tashlangan va u ruhoniylar qoʻriqchisi ostida dafn etilganidan keyingi kechada oʻlgan qirol tiriladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2020/01/18/2020011800354.html|sarlavha=Actor Kim Min-kyu Has Hearts Fluttering with Portrayal of King in Period Drama|sana=18-yanvar 2020-yil|ish=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt;. 

2020-yilda Kim [[Seoul Broadcasting System|SBS telekanalining]] „Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon“ dramasida Kang Ji Vuk rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;BackstreetRookie1&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.entermedia.co.kr/news/articleView.html?idxno=16658|muallif=Jeong Mi-seon|sarlavha='편의점 샛별이' 김민규, 제대로 보여 준 남사친의 매력... 설레임 안기며 마무리|ish=enterMedia|sana=1-avgust 2020-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. 2021-yilda Kim aprel oyida Naver telekanalida premyerasi boʻlib ''oʻtgan „Men anti muxlisga'' uylandim“ filmida paydo boʻldi&lt;ref name=&quot;SIMAAF&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://m.entertain.naver.com/now/read?oid=112&amp;aid=0003063477|sarlavha=김민규·김선혁·김하경, '그래서 나는 안티팬과 결혼했다' 합류 (공식)|ish=Herald Pop|sana=20-avgust 2018-yil|qaralgan sana=20-avgust 2018-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yilning oʻzida u [[JTBC|JTBC serialidagi]] „''[[Snowdrop|Qor parcha]]''“da Shimoliy Koreyaning sovuqqon agenti Jo Gyeok-chan rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;Snowdrop1&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://kstar.kbs.co.kr/list_view.html?idx=190359|sarlavha=김민규, &quot;설강화의 주격찬&quot;|sana=4-fevral 2022-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. 2022-yilda Kim [[Seoul Broadcasting System|SBS]] telekanalining ''„Biznes taklifi“'' romantik komediya dramasida bosh kotib Cha Sung-Xun rolini oʻynadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sports.donga.com/ent/article/all/20210701/107745403/1|muallif=|sarlavha=배우 김민규가 드라마 '사내 맞선'에 출연한다.|ish=sports donga|sana=1-iyul 2021-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. Kim 2022-yil 10-iyundan 26-iyungacha boʻlib oʻtgan graffitichi M.Chat bilan ''“Mening sanʼatim, sizning sanʼatingiz'' &quot; koʻrgazmasini oʻtkazadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=215&amp;aid=0001031790|muallif=Kim Won-gi|sarlavha=배우 김민규와 무슈샤, '묘해, 당신의 미술관' 콜라보 전시 열어|nashriyot=Korea Economy TV|sana=16-may 2022-yil|qaralgan sana=16-may 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiyasi ==

=== Film ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013-yil
| ''Beshlik''
|
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Kwon |first=Ji-young |date=18-iyun 2015-yil |title=김민규 &quot;'후아유' 촬영하며 학창시절 선생님 찾아가&quot;[인터뷰] |language=koreyscha |work=Osen |publisher=Daum News |url=http://v.entertain.media.daum.net/v/20150618135407028?entertainSectionName=entertain&amp;entertainLeafName=20150618135407028 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Taʼqib qilish''
| Kim Tae Young
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Jung-hwa |date=23-noyabr 2015-yil |title=[My Name] 김민규, '두근두근' 거릴 준비됐어 (2) |language=koreyscha |work=Ten Asia |url=http://tenasia.hankyung.com/archives/776965 |access-date=27-aprel 2018-yil |archive-date=2018-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415174158/http://tenasia.hankyung.com/archives/776965 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2018-yil
| ''{{Tarjima qilinmagan|The Whispering|ko|속닥속닥}}''
| Min-voo
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://entertain.naver.com/read?oid=011&amp;aid=0003348155|sarlavha='13일의 금요일' 개봉 '속닥속닥'···김민규 &quot;아무도 없는 샤워실에서 노래 소리가&quot;|sana=13-iyul 2018-yil|ish=SE Daily|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2019-yil
| ''Jangsariy jangi''
| Choy Jae-pil
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&amp;aid=0000411221|muallif=Park Mi-young|sarlavha=[TEN 리뷰] '장사리', 전쟁의 민낯을 마주하고 스러진 학도병들|nashriyot=Ten Asia|sana=24-sentabr 2019-yil|qaralgan sana=13-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Televizion serial ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! scope=&quot;col&quot; | Izohlar
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013-yil
| ''Monstar''
|
| Epizod
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news.mk.co.kr/newsRead.php?year=2018&amp;no=801644|sarlavha=김민규, 어디서 봤나 했더니…'시그널' 황의경 열연한 배우|muallif=진주희|ish=mk.co.kr|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015-yil
| ''Siz kimsiz?'' ''Maktab 2015-yil''
| Suzuvchi
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Jung-hwa |date=23-noyabr 2015-yil |title=[My Name] 김민규 (1) |language=koreyscha |work=Ten Asia |url=http://tenasia.hankyung.com/archives/776948 |access-date=27-aprel 2018-yil |archive-date=2019-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213120722/http://tenasia.hankyung.com/archives/776948 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Signal''
| Xvan Eui-Kyung
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Park |first=So-young |date=4-mart 2016-yil |title=[TV톡톡] 김민규·찬희·이동하, '시그널'엔 훈남도 많지요 |language=koreyscha |work=Osen |url=http://osen.mt.co.kr/article/G1110366737 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yuraging Ovozi''
| Askar / Universitet talabasi
| Epizod (2, 14-qism)
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2017-yil
| ''Chunki Bu Mening Birinchi Hayotim''
| Yeon Bok-nam
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Jo |first=Eun-jung |date=28-noyabr 2017-yil |title=김민규, '보조개 미남' (이번 생은 처음이라 종방연) |language=koreyscha |work=Seoul Economic Daily |url=http://www.sedaily.com/NewsView/1ONR7YYXU7 |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Melolik''
| Yu Byeong-chul
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Kyung-ho |date=7-avgust 2017-yil |title=김민규, '멜로홀릭' 합류..경수진과 호흡 |language=KOrean |work=Star News |url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2017080721334884924 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yomgʻir yoki porlash''
| Jin Young
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Shin |first=So-won |date=14-noyabr 2017-yil |title=[단독] '이번생은' 연하남 김민규, JTBC '그사이' 출연확정 |language=koreyscha |work=My Daily |url=http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201711141836739936&amp;ext=na |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2018-yil
| ''Boy oilaning oʻgʻli''
| Kim Myung-ha
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Ji-hyun |date=26-yanvar 2018-yil |title=[공식]'부잣집 아들' 박재정-심은진-김민규-CLC 엘키-양혜지, 라이징★ 합류 |language=koreyscha |work=Sports Chosun |url=http://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=201801270100206880014700&amp;servicedate=20180126 |access-date=26-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Keling, ovqatlanamiz 3''
| Oʻzi
| Epizod (4-qism)
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=117&amp;aid=0003082866|sarlavha=김민규, '식샤를 합시다3' 백진희 소개팅남으로 깜짝 카메오 출연!|sana=25-iyul 2018-yil|ish=My Daily|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yaxshi taʼmga ega mast''
| Li Yon Nam
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=009&amp;aid=0004265879|sarlavha=김향기X김민규 '#좋맛탱; 좋은 맛에 취하다'…24일 2회 연속 방송|sana=5-dekabr 2018-yil|ish=MK News|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2019-yil
| ''Parfyumeriya''
| Yun Min-suk
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news1.kr/articles/?3588625|sarlavha=신성록·고원희·차예련·김민규, KBS '퍼퓸' 라인업 완성 (종합)|sana=4-aprel 2019-yil|ish=뉴스1|til=koreyscha|qaralgan sana=9-aprel 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://kpenews.com/View.aspx?No=30965|sarlavha=배우 연민지 드라마 '퍼퓸' 출연..신성록·김민규·차예련·고원희와 함께|muallif=기자|ism=김지연|ish=한국정경신문|sana=8-aprel 2019-yil|qaralgan sana=9-aprel 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Qirolicha: Sevgi va urush''
| Li Kyung
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.newsis.com/view/?id=NISX20191021_0000804898|sarlavha=진세연·김민규, 궁중 로맨스···TV조선 '간택' 12월 첫방|muallif=Choi|ism=Ji-yun|sana=21-oktabr 2019-yil|ish=Newsis|til=koreyscha|qaralgan sana=13-dekabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2020-yil
| Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon
| Kang Ji Vuk
| Yordamchi rol
| &lt;ref name=&quot;BackstreetRookie1&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2021-2022-yil
| ''[[Snowdrop|Qor pardasi]]''
| Ju Gyeok-chan
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000519551|muallif=Lee Min-ji|sarlavha=설강화' 김민규 출연 확정, 정해인과 호흡 (공식)|nashriyot=Newsen|sana=6-dekabr 2021-yil|qaralgan sana=11-dekabr 2021-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2022-yil
| ''Biznes taklifi''
| Cha Sung-Xun
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee Min-ji |date=1-iyul 2021-yil |title=사내맞선' 김민규 출연확정, 안효섭 비서실장 된다 (공식) |language=koreyscha |trans-title=In-house confrontation’ Kim Min-gyu confirmed to appear, Ahn Hyo-seop becomes chief of staff (official) |work=Newsen |publisher=Naver |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000462086 |access-date=1-iyul 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023-yil
| ''Oliy ruhoniy Rembrary''
| Vu Yeon-Vu / Rembri
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000578641|muallif=Hwang Hye-jin|sarlavha=사내맞선' 김민규 '대신관 렘브러리' 주연 확정, 무명 아이돌 변신[공식]|nashriyot=Newsen|sana=23-may 2022-yil|qaralgan sana=23-may 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Veb-seriya ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Oʻtkir virtual sevgi''
| Kim Min-gyu
| &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2017-yil
| ''Maʼbudaga gʻamxoʻrlik qiling''
| Park Ju-won
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://mn.kbs.co.kr:80/news/view.do?ncd=3548579|sarlavha=신예 류원, 여신을 부탁해|ish=KBS 뉴스|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Biz tinch birodarlarmiz''
| Li Sang
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.insight.co.kr/news/123836|sarlavha=&quot;현실 형제 똑같다&quot; 웹툰 '오늘도 형제는 평화롭다' 1회부터 터졌다!|sana=21-oktabr 2017-yil|ish=Insight|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Romantika boʻyicha maxsus qonun''
| Jung Eui-chang
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/the-judicial-branch-full-of-love-in-special-laws-of-romance-111396.html|sarlavha=The judicial branch full of love in &quot;Special Laws of Romance&quot;|sana=23-oktabr 2017-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Xports News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Park |first=Ji-young |date=23-oktabr 2017-yil |title=[엑's HD] 로맨스 특별법 '사랑이 가득한 사법부' |language=koreyscha |work=Xports News |url=http://www.xportsnews.com/penter/?ac=article_view&amp;entry_id=906409&amp;_REFERER= |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2021-yil
| ''Shunday qilib, men anti-muxlisga uylandim''
| Su-hvanga boring
| &lt;ref name=&quot;SIMAAF&quot;/&gt;
|-
|}

=== Musiqa video ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
!Yil
! Qoʻshiq nomi
! Rassom
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2014-yil
| „Vaʼda“
| Li Ye-Jun, Shin Yong-Je
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015-yil
| „Yugurish (Everland)“
| Younha
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| „Jinni“
| [[Lim Jeong-hee|Lim Chjon Xi]]
| &lt;ref&gt;{{Citation|last=GENIE MUSIC|title=임정희 LIM JEONG HEE - CRAZY Official M/V|date=28-fevral 2016-yil|url=https://www.youtube.com/watch?v=SpOF9I3BefI|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|}

== Diskografiyasi ==

=== Boʻydoqlar ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Sarlavha
! Yil
! Albom
|-
! scope=&quot;row&quot; | „Chizma qogʻozi“
| 2017-yil
|''Special Law on Romance OST''
|-
! scope=&quot;row&quot; | „Javob“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sedaily.com/NewsView/1VDY15D5SK/GL03|sarlavha=배우 김민규, 웹드라마 '좋맛탱' OST '답정너' 발매|sana=7-yanvar 2019-yil|ish=서울경제|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
| 2018-yil
|''Drunk in Good Taste OST''
|-
|}

== Mukofotlar va nominatsiyalar ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+Taqdirlash marosimining nomi, topshirilgan yili, toifasi, mukofot nomzodi va nominatsiya natijasi
! scope=&quot;col&quot; | Taqdirlash marosimi
! scope=&quot;col&quot; | Yil
! scope=&quot;col&quot; | Turkum
! scope=&quot;col&quot; | Nomzod / Ish
! scope=&quot;col&quot; | Natija
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Yil brendi mukofotlari
| 2022
|Rising Star Actor
| Kim Min-kyu| {{Gʻolib}}
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=117&amp;aid=0003641413|muallif=Lee|ism=Seung-gil|sarlavha=유재석·임영웅·아이브 등, '2022 올해의 브랜드 대상' 수상 [공식]|nashriyot=My Daily|sana=1-sentabr 2022-yil|qaralgan sana=1-sentabr 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | MBC Drama mukofotlari
| 2018
|Best New Actor
| ''Boy oʻgʻil''| {{Nom}}
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003928997|muallif=Ha|ism=Su-jeong|sarlavha=김경남·이준영·오승아·이설, 남녀 신인상 공동 수상 '눈물' [2018MBC연기대상]|nashriyot=Osen|sana=30-dekabr 2018-yil|qaralgan sana=10-oktabr 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | MBC Entertainment mukofotlari
| 2019
|Rookie Award in Variety Category — Male
| ''Meni Haqiqatan Sev'' | {{Nom}}
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | Soompi mukofotlari
| 2018
|Breakout Actor
| ''Chunki Bu Mening Birinchi Hayotim'' | {{Nom}}
|
|-
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1994-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]</text>
      <sha1>h5p7p6jlvkdv7sg4tblxh14eows1bnr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121528</id>
      <parentid>6121527</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18768" sha1="cx4ambmfncjw2p0b0d4g2aehh828q8e" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;Kim Min-kyu&lt;/div&gt;
|- data-file-height=&quot;697&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;464&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;330&quot; resource=&quot;./File:20181231_Kim_Min_Kyu_김민규_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_ (1).jpg&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/220px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/330px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg/440px-20181231_Kim_Min_Kyu_%EA%B9%80%EB%AF%BC%EA%B7%9C_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_%281%29.jpg 2x&quot; width=&quot;220&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[Fayl:20181231_Kim_Min_Kyu_김민규_2018_MBC_Drama_Awards_Red_Carpet_(1).jpg|frameless]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt; Kim 2018-yil dekabr oyida&lt;/div&gt;
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Tavallud sanasi
| class=&quot;infobox-data&quot; | &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;(&lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;1994-12-25&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt; 1994-yil 25-dekabr &lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt;(27 yosh)&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Janubiy Koreya
|- class=&quot;bday&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Kasbi
| class=&quot;infobox-data role&quot; |&lt;div class=&quot;hlist hlist-separated&quot;&gt;
 Aktyor model&lt;/div&gt;
|- class=&quot;hlist hlist-separated&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Faoliyat yillari
| class=&quot;infobox-data&quot; | 2013 — hozirgi kungacha
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | Agent
| class=&quot;infobox-data agent&quot; | Baxtli qabila
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |
|}

'''Kim Min-kyu''' ([[Koreys tili|koreyscha]] 김민규; 1994-yil 25-dekabrda tugʻilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=341792|sarlavha='크리스마스 생일' 보낸 김민규, 팬들에 감사 인사…&quot;정말 행복합니다&quot;|muallif=Kim|ism=Hyo-jin|sana=29-dekabr 2017-yil|ish=Top Star News|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;), shuningdek, '''Kim Min-gue''' sifatida ham maʼlum,&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.instagram.com/mingue.k|sarlavha=Instagram}}&lt;/ref&gt; [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreya]]lik [[aktyor]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://entertain.naver.com/read?oid=312&amp;aid=0000151678|sarlavha=[My Name] 김민규, '두근두근' 거릴 준비됐어 (2)|sana=23-noyabr 2015-yil|ish=TenAsia|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. U „''Jinoyat sahnasi 3-mavsumi“'' estrada dasturidagi chiqishi bilan tanilgan va „''Qirolicha: Sevgi va urush“'' (2019-20), „Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon''“'' (2020), Qor parcha (2021-22) va „''Biznes taklifi“'' (2022) teleseriallaridagi rollari bilan tanilgan.

== Faoliyati ==
Kim aktyorlik faoliyatini 2013-yilda, [[Mnet]] dramasi ''Monstarda'' kichik rol oʻynagan, ''Signal'' (2016), ''Chunki bu mening birinchi hayotim'' (2017), ''Boy oʻgʻil'' (2018) va ''Parfyumeriya'' (2019) teleseriallarida muhim rollarni oʻynagan. „''Jinoyat joyi“ estrada dasturida 3-mavsumda'' detektiv yordamchisi sifatida paydo boʻldi&lt;ref name=&quot;CrimeScene3&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://news.jtbc.joins.com/article/article.aspx?news_id=NB11461341|muallif=|sarlavha='크라임씬3' 배우 김민규, 새 탐정 보조! 추리 직접 개입|ish=JTBC News|sana=28-aprel 2017-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;.

Kim oʻzining karyerasidagi birinchi bosh roli uchun „''Qirolicha: Sevgi va urush“'' (2019—2020) tarixiy dramasi orqali tanildi, unda u [[Choson|Joseon]] qiroli Li Kyung rolini oʻynadi. Kang Eun-gi (Jin Se-Yon) Joseon qirolichasiga aylanadi. Toʻy kuni paradi paytida Yun Gi va Li Kyung qotillar tomonidan pistirmaga tushib, otib oʻldiriladi. Ikkala qirollik oilasi ham oʻldirilgan deb taxmin qilinadi, ammo oʻq qirolning boshidan olib tashlangan va u ruhoniylar qoʻriqchisi ostida dafn etilganidan keyingi kechada oʻlgan qirol tiriladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2020/01/18/2020011800354.html|sarlavha=Actor Kim Min-kyu Has Hearts Fluttering with Portrayal of King in Period Drama|sana=18-yanvar 2020-yil|ish=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt;. 

2020-yilda Kim [[Seoul Broadcasting System|SBS telekanalining]] „Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon“ dramasida Kang Ji Vuk rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;BackstreetRookie1&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.entermedia.co.kr/news/articleView.html?idxno=16658|muallif=Jeong Mi-seon|sarlavha='편의점 샛별이' 김민규, 제대로 보여 준 남사친의 매력... 설레임 안기며 마무리|ish=enterMedia|sana=1-avgust 2020-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. 2021-yilda Kim aprel oyida Naver telekanalida premyerasi boʻlib ''oʻtgan „Men anti muxlisga'' uylandim“ filmida paydo boʻldi&lt;ref name=&quot;SIMAAF&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://m.entertain.naver.com/now/read?oid=112&amp;aid=0003063477|sarlavha=김민규·김선혁·김하경, '그래서 나는 안티팬과 결혼했다' 합류 (공식)|ish=Herald Pop|sana=20-avgust 2018-yil|qaralgan sana=20-avgust 2018-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha yilning oʻzida u [[JTBC|JTBC serialidagi]] „''[[Snowdrop|Qor parcha]]''“da Shimoliy Koreyaning sovuqqon agenti Jo Gyeok-chan rolini oʻynadi&lt;ref name=&quot;Snowdrop1&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://kstar.kbs.co.kr/list_view.html?idx=190359|sarlavha=김민규, &quot;설강화의 주격찬&quot;|sana=4-fevral 2022-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. 2022-yilda Kim [[Seoul Broadcasting System|SBS]] telekanalining ''„Biznes taklifi“'' romantik komediya dramasida bosh kotib Cha Sung-Xun rolini oʻynadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sports.donga.com/ent/article/all/20210701/107745403/1|muallif=|sarlavha=배우 김민규가 드라마 '사내 맞선'에 출연한다.|ish=sports donga|sana=1-iyul 2021-yil|qaralgan sana=12-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;. Kim 2022-yil 10-iyundan 26-iyungacha boʻlib oʻtgan graffitichi M.Chat bilan ''“Mening sanʼatim, sizning sanʼatingiz'' &quot; koʻrgazmasini oʻtkazadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=215&amp;aid=0001031790|muallif=Kim Won-gi|sarlavha=배우 김민규와 무슈샤, '묘해, 당신의 미술관' 콜라보 전시 열어|nashriyot=Korea Economy TV|sana=16-may 2022-yil|qaralgan sana=16-may 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografiyasi ==

=== Film ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013-yil
| ''Beshlik''
|
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Kwon |first=Ji-young |date=18-iyun 2015-yil |title=김민규 &quot;'후아유' 촬영하며 학창시절 선생님 찾아가&quot;[인터뷰] |language=koreyscha |work=Osen |publisher=Daum News |url=http://v.entertain.media.daum.net/v/20150618135407028?entertainSectionName=entertain&amp;entertainLeafName=20150618135407028 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Taʼqib qilish''
| Kim Tae Young
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Jung-hwa |date=23-noyabr 2015-yil |title=[My Name] 김민규, '두근두근' 거릴 준비됐어 (2) |language=koreyscha |work=Ten Asia |url=http://tenasia.hankyung.com/archives/776965 |access-date=27-aprel 2018-yil |archive-date=2018-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415174158/http://tenasia.hankyung.com/archives/776965 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2018-yil
| ''{{Tarjima qilinmagan|The Whispering|ko|속닥속닥}}''
| Min-voo
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://entertain.naver.com/read?oid=011&amp;aid=0003348155|sarlavha='13일의 금요일' 개봉 '속닥속닥'···김민규 &quot;아무도 없는 샤워실에서 노래 소리가&quot;|sana=13-iyul 2018-yil|ish=SE Daily|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2019-yil
| ''Jangsariy jangi''
| Choy Jae-pil
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&amp;aid=0000411221|muallif=Park Mi-young|sarlavha=[TEN 리뷰] '장사리', 전쟁의 민낯을 마주하고 스러진 학도병들|nashriyot=Ten Asia|sana=24-sentabr 2019-yil|qaralgan sana=13-fevral 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Televizion serial ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! scope=&quot;col&quot; | Izohlar
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013-yil
| ''Monstar''
|
| Epizod
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news.mk.co.kr/newsRead.php?year=2018&amp;no=801644|sarlavha=김민규, 어디서 봤나 했더니…'시그널' 황의경 열연한 배우|muallif=진주희|ish=mk.co.kr|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015-yil
| ''Siz kimsiz?'' ''Maktab 2015-yil''
| Suzuvchi
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Jung-hwa |date=23-noyabr 2015-yil |title=[My Name] 김민규 (1) |language=koreyscha |work=Ten Asia |url=http://tenasia.hankyung.com/archives/776948 |access-date=27-aprel 2018-yil |archive-date=2019-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213120722/http://tenasia.hankyung.com/archives/776948 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Signal''
| Xvan Eui-Kyung
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Park |first=So-young |date=4-mart 2016-yil |title=[TV톡톡] 김민규·찬희·이동하, '시그널'엔 훈남도 많지요 |language=koreyscha |work=Osen |url=http://osen.mt.co.kr/article/G1110366737 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yuraging Ovozi''
| Askar / Universitet talabasi
| Epizod (2, 14-qism)
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2017-yil
| ''Chunki Bu Mening Birinchi Hayotim''
| Yeon Bok-nam
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Jo |first=Eun-jung |date=28-noyabr 2017-yil |title=김민규, '보조개 미남' (이번 생은 처음이라 종방연) |language=koreyscha |work=Seoul Economic Daily |url=http://www.sedaily.com/NewsView/1ONR7YYXU7 |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Melolik''
| Yu Byeong-chul
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Kyung-ho |date=7-avgust 2017-yil |title=김민규, '멜로홀릭' 합류..경수진과 호흡 |language=KOrean |work=Star News |url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2017080721334884924 |access-date=27-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yomgʻir yoki porlash''
| Jin Young
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Shin |first=So-won |date=14-noyabr 2017-yil |title=[단독] '이번생은' 연하남 김민규, JTBC '그사이' 출연확정 |language=koreyscha |work=My Daily |url=http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201711141836739936&amp;ext=na |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2018-yil
| ''Boy oilaning oʻgʻli''
| Kim Myung-ha
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee |first=Ji-hyun |date=26-yanvar 2018-yil |title=[공식]'부잣집 아들' 박재정-심은진-김민규-CLC 엘키-양혜지, 라이징★ 합류 |language=koreyscha |work=Sports Chosun |url=http://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=201801270100206880014700&amp;servicedate=20180126 |access-date=26-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Keling, ovqatlanamiz 3''
| Oʻzi
| Epizod (4-qism)
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=117&amp;aid=0003082866|sarlavha=김민규, '식샤를 합시다3' 백진희 소개팅남으로 깜짝 카메오 출연!|sana=25-iyul 2018-yil|ish=My Daily|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Yaxshi taʼmga ega mast''
| Li Yon Nam
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=009&amp;aid=0004265879|sarlavha=김향기X김민규 '#좋맛탱; 좋은 맛에 취하다'…24일 2회 연속 방송|sana=5-dekabr 2018-yil|ish=MK News|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2019-yil
| ''Parfyumeriya''
| Yun Min-suk
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news1.kr/articles/?3588625|sarlavha=신성록·고원희·차예련·김민규, KBS '퍼퓸' 라인업 완성 (종합)|sana=4-aprel 2019-yil|ish=뉴스1|til=koreyscha|qaralgan sana=9-aprel 2019-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://kpenews.com/View.aspx?No=30965|sarlavha=배우 연민지 드라마 '퍼퓸' 출연..신성록·김민규·차예련·고원희와 함께|muallif=기자|ism=김지연|ish=한국정경신문|sana=8-aprel 2019-yil|qaralgan sana=9-aprel 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Qirolicha: Sevgi va urush''
| Li Kyung
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.newsis.com/view/?id=NISX20191021_0000804898|sarlavha=진세연·김민규, 궁중 로맨스···TV조선 '간택' 12월 첫방|muallif=Choi|ism=Ji-yun|sana=21-oktabr 2019-yil|ish=Newsis|til=koreyscha|qaralgan sana=13-dekabr 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2020-yil
| Kechayu kunduz ishlaydigan doʻkon
| Kang Ji Vuk
| Yordamchi rol
| &lt;ref name=&quot;BackstreetRookie1&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2021-2022-yil
| ''[[Snowdrop|Qor pardasi]]''
| Ju Gyeok-chan
| Yordamchi rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000519551|muallif=Lee Min-ji|sarlavha=설강화' 김민규 출연 확정, 정해인과 호흡 (공식)|nashriyot=Newsen|sana=6-dekabr 2021-yil|qaralgan sana=11-dekabr 2021-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2022-yil
| ''Biznes taklifi''
| Cha Sung-Xun
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Lee Min-ji |date=1-iyul 2021-yil |title=사내맞선' 김민규 출연확정, 안효섭 비서실장 된다 (공식) |language=koreyscha |trans-title=In-house confrontation’ Kim Min-gyu confirmed to appear, Ahn Hyo-seop becomes chief of staff (official) |work=Newsen |publisher=Naver |url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000462086 |access-date=1-iyul 2021-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023-yil
| ''Oliy ruhoniy Rembrary''
| Vu Yeon-Vu / Rembri
| Bosh rol
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000578641|muallif=Hwang Hye-jin|sarlavha=사내맞선' 김민규 '대신관 렘브러리' 주연 확정, 무명 아이돌 변신[공식]|nashriyot=Newsen|sana=23-may 2022-yil|qaralgan sana=23-may 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Veb-seriya ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sarlavha
! scope=&quot;col&quot; | Rol
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| ''Oʻtkir virtual sevgi''
| Kim Min-gyu
| &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2017-yil
| ''Maʼbudaga gʻamxoʻrlik qiling''
| Park Ju-won
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://mn.kbs.co.kr:80/news/view.do?ncd=3548579|sarlavha=신예 류원, 여신을 부탁해|ish=KBS 뉴스|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Biz tinch birodarlarmiz''
| Li Sang
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.insight.co.kr/news/123836|sarlavha=&quot;현실 형제 똑같다&quot; 웹툰 '오늘도 형제는 평화롭다' 1회부터 터졌다!|sana=21-oktabr 2017-yil|ish=Insight|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Romantika boʻyicha maxsus qonun''
| Jung Eui-chang
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.hancinema.net/the-judicial-branch-full-of-love-in-special-laws-of-romance-111396.html|sarlavha=The judicial branch full of love in &quot;Special Laws of Romance&quot;|sana=23-oktabr 2017-yil|ish=Hancinema|nashriyot=Xports News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Park |first=Ji-young |date=23-oktabr 2017-yil |title=[엑's HD] 로맨스 특별법 '사랑이 가득한 사법부' |language=koreyscha |work=Xports News |url=http://www.xportsnews.com/penter/?ac=article_view&amp;entry_id=906409&amp;_REFERER= |access-date=28-aprel 2018-yil}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2021-yil
| ''Shunday qilib, men anti-muxlisga uylandim''
| Su-hvanga boring
| &lt;ref name=&quot;SIMAAF&quot;/&gt;
|-
|}

=== Musiqa video ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
!Yil
! Qoʻshiq nomi
! Rassom
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2014-yil
| „Vaʼda“
| Li Ye-Jun, Shin Yong-Je
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015-yil
| „Yugurish (Everland)“
| Younha
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016-yil
| „Jinni“
| [[Lim Jeong-hee|Lim Chjon Xi]]
| &lt;ref&gt;{{Citation|last=GENIE MUSIC|title=임정희 LIM JEONG HEE - CRAZY Official M/V|date=28-fevral 2016-yil|url=https://www.youtube.com/watch?v=SpOF9I3BefI|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|}

== Diskografiyasi ==

=== Boʻydoqlar ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Sarlavha
! Yil
! Albom
|-
! scope=&quot;row&quot; | „Chizma qogʻozi“
| 2017-yil
|''Special Law on Romance OST''
|-
! scope=&quot;row&quot; | „Javob“&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sedaily.com/NewsView/1VDY15D5SK/GL03|sarlavha=배우 김민규, 웹드라마 '좋맛탱' OST '답정너' 발매|sana=7-yanvar 2019-yil|ish=서울경제|til=koreyscha|qaralgan sana=19-fevral 2019-yil}}&lt;/ref&gt;
| 2018-yil
|''Drunk in Good Taste OST''
|-
|}

== Mukofotlar va nominatsiyalar ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+Taqdirlash marosimining nomi, topshirilgan yili, toifasi, mukofot nomzodi va nominatsiya natijasi
! scope=&quot;col&quot; | Taqdirlash marosimi
! scope=&quot;col&quot; | Yil
! scope=&quot;col&quot; | Turkum
! scope=&quot;col&quot; | Nomzod / Ish
! scope=&quot;col&quot; | Natija
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Mnb.|Manba(lar)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Yil brendi mukofotlari
| 2022
|Rising Star Actor
| Kim Min-kyu| {{Gʻolib}}
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=117&amp;aid=0003641413|muallif=Lee|ism=Seung-gil|sarlavha=유재석·임영웅·아이브 등, '2022 올해의 브랜드 대상' 수상 [공식]|nashriyot=My Daily|sana=1-sentabr 2022-yil|qaralgan sana=1-sentabr 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | MBC Drama mukofotlari
| 2018
|Best New Actor
| ''Boy oʻgʻil''| {{Nom}}
| &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003928997|muallif=Ha|ism=Su-jeong|sarlavha=김경남·이준영·오승아·이설, 남녀 신인상 공동 수상 '눈물' [2018MBC연기대상]|nashriyot=Osen|sana=30-dekabr 2018-yil|qaralgan sana=10-oktabr 2022-yil|til=koreyscha}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | MBC Entertainment mukofotlari
| 2019
|Rookie Award in Variety Category — Male
| ''Meni Haqiqatan Sev'' | {{Nom}}
|-
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; | Soompi mukofotlari
| 2018
|Breakout Actor
| ''Chunki Bu Mening Birinchi Hayotim'' | {{Nom}}
|
|-
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1994-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Janubiy Koreyalik erkak aktyorlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aktyorlar]]</text>
      <sha1>cx4ambmfncjw2p0b0d4g2aehh828q8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buyuk London bayrog'i</title>
    <ns>0</ns>
    <id>824196</id>
    <revision>
      <id>6121423</id>
      <parentid>5913490</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10466" sha1="37t3wshd44njg88dhxcis0cylz714an" xml:space="preserve">{{Asosiy|Coat of arms of London County Council}} Katta [[London|Londonda]] hozirda mintaqani ifodalovchi rasmiy bayroq mavjud emas&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Should Greater London have {{sic|i|t's|nolink=y}} own county flag?|ish=TalkLondon|url=https://www.london.gov.uk/talk-london/arts-culture/should-greater-london-have-its-own-county-flag|kirish sanasi=26-iyul 2021-yil|iqtibos=We shared it with the Culture and Creative Industries team here at City Hall and hereʼs what they said… However, there are currently no plans to create a specific flag for London.}}&lt;/ref&gt;. Biroq, hozirgi Buyuk London maʼmuriyati va oʻtmishdagi organlar tarixan koʻplab bayroqlar va belgilardan foydalanganlar. Bu esa oʻz navbatida oʻziga xos xususiyatlarni ifoda etadi.

== London okrug kengashi ==
London okrug kengashi 1889-yilda Metropolitan Ishlar kengashi oʻrniga tashkil etilgan. Kengash 1914-yilda gerbga ega boʻldi va 1923-yildan boshlab okrug zalida bu qurollarning bayrogʻini koʻtardi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=27-may 1914-yil |title=London County Council, The council's coat-of-arms |page=5 |work=[[The Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://ourhistory-hayes.blogspot.com/2016/11/london-county-council-flag-1923.html|sarlavha=Hayes Peoples History: London County Council Flag 1923|ism=Michael|muallif=Walker|sana=30-noyabr 2016-yil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.onlondon.co.uk/mohammad-khpal-a-new-logo-for-london-is-long-overdue/|sarlavha=Mohammad Khpal: A new logo for London is long overdue|ism=Mohammad|muallif=Khpal|sana=2-aprel 2020-yil}}&lt;/ref&gt;. Qoʻllar [[Temza|Temza daryosini]] ifodalovchi toʻlqinlar, Angliya bayrogʻi va Londonning Angliya va [[Birlashgan Qirollik]] poytaxti maqomini bildiruvchi sher va [[devor]] tojini tasvirlagan boʻlib bu oʻz navbatida yaxshi tasvirlangan.&lt;gallery&gt;
Fayl:Metropolitan Board of Works logo.jpg|[[Metropolitan Board of Works|Metropolitan Ishlar Kengashining]] logotipi
Fayl:Coat of Arms of London County Council.svg|[[London County Council|London okrug kengashining]] [[Coat of arms of London County Council|gerbi]] (1914-1965)
Fayl:LCC Badge.png|London okrug kengashining ko'krak nishoni
Fayl:Flag of the London County Council.svg|London okrug kengashining bayrog'i (1914-1965)
&lt;/gallery&gt;

== Buyuk London kengashi ==
London okrugi kengashi 1965-yilda kattaroq hududni qamrab olgan Katta London kengashi bilan almashtirildi. Keyinchalik Buyuk London Kengashiga gerb berildi&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://holdaway-family.website/mylifestory/my-life-page-38/|sarlavha=My Life – Page 38|sana=23-noyabr 2016-yil|qaralgan sana=2022-11-07|arxivsana=2022-12-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221203080435/https://holdaway-family.website/mylifestory/my-life-page-38/}}&lt;/ref&gt;. Unda oʻzidan oldingi organlarning qoʻllaridan olingan elementlar, London okrug kengashining qurollaridan olingan toʻlqinlar va Midlseks okrug kengashi qoʻllaridan olingan Sakson toji mavjud edi. Buyuk London Kengashining bayrogʻi oq maydonda koʻrsatilgan gerbdan iborat edi&lt;ref&gt;https://www.rmg.co.uk/collections/objects/rmgc-object-508&lt;/ref&gt;. Bu bayroq oʻziga xos jilokorlikni tasvirlaydi.&lt;gallery&gt;
Fayl:Coat of arms of Greater London.svg|[[Greater London Council|Buyuk London kengashining]] gerbi (1965-1986)
Fayl:Badge of Greater London Council.svg|Buyuk London kengashi ko'krak nishoni (1965-1986)
Fayl:Flag of Greater London.svg|Buyuk London Kengashining geraldik bayrog'i (1965-1986)
Fayl:Flag of the Greater London Council.png|Buyuk London kengashi bayrog'i (1965-1986) 
&lt;/gallery&gt;

== Buyuk London maʼmuriyati ==
1986-yilda Buyuk London kengashi tugatildi va 2000-yilda Buyuk London maʼmuriyati tashkil etilgunga qadar Buyuk London strategik mahalliy hukumat organisiz qoldi. Mavjudligining dastlabki bir necha oylarida Buyuk London maʼmuriyati Temza daryosi oqimini tasvirlaydigan logotipdan hokimiyat nomini oʻz ichiga olgan yashil diskda ishlatgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.london.gov.uk/news_release.htm|sarlavha=Greater London Authority News Releases|sana=22-iyun 2000-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20000622015339/http://www.london.gov.uk/news_release.htm|arxivsana=22 June 2000}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.london.gov.uk/assembly/pqt/pqtoct24/pqt_oct24_intro.htm|sarlavha=Peoples Question Time 24 October 2000 - Introduction|sana=10-dekabr 2000-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20001210065500/http://www.london.gov.uk/assembly/pqt/pqtoct24/pqt_oct24_intro.htm|arxivsana=10 December 2000}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik bu soʻz belgisi Appetite dizayn agentligi tomonidan yaratilgan boʻlib, LONDON soʻzidan koʻk rangda LOND va qizil rangda ON harflari bilan almashtirildi. Ushbu logotip tasvirlangan bayroq Buyuk London maʼmuriyatining shtab kvartirasi City Hall tashqarisida oʻrnatildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.whatdotheyknow.com/request/branding_59|sarlavha=Branding - a Freedom of Information request to Greater London Authority|sana=26-oktabr 2010-yil|ish=WhatDoTheyKnow}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.london.gov.uk/news/250-0412.htm|sarlavha=Greater London Authority - News Release 250-0412|sana=17-fevral 2001-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20010217060357/http://www.london.gov.uk/news/250-0412.htm|arxivsana=17 February 2001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.whatdotheyknow.com/request/50225/response/134368/attach/3/GLA%20logos%20brand%20guidelines%20OLD.pdf?cookie_passthrough=1|sarlavha=Branding - a Freedom of Information request to Greater London Authority|sana=26-oktabr 2010-yil}}&lt;/ref&gt;.

2020-yil 31-yanvarda [[Brexit|Brexitdan]] soʻng (Buyuk London qarshi ovoz berdi), dastlab 2016-yilda ishga tushirilgan kompaniya grafikasiga asoslangan bayroq koʻtarildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=1-avgust 2016-yil|sarlavha=David Shrigley and Sadiq Khan launch LondonIsOpen poster campaign for Tube|url=https://www.dezeen.com/2016/08/01/londonisopen-poster-campaign-david-shrigley-sadiq-khan-tube-network-transport-tfl-uk/|kirish sanasi=26-iyul 2021-yil|ish=Dezeen|til=inglizcha}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.electoralcommission.org.uk/find-information-by-subject/elections-and-referendums/upcoming-elections-and-referendums/eu-referendum/electorate-and-count-information|sarlavha=EU referendum results|ish=Electoral Commission|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160630063455/https://www.electoralcommission.org.uk/find-information-by-subject/elections-and-referendums/upcoming-elections-and-referendums/eu-referendum/electorate-and-count-information|arxivsana=30 June 2019}}&lt;/ref&gt;. Dizayn „LONDON“ soʻzi bilan zaryadlangan oq maydondan iborat boʻlgan. Bu soʻzdagi „O“ harflari globusning turli yarim sharlarni koʻrsatadigan va quyida kichikroq harflarda „Hammalaring Xush kelibsiz“ afsonasi bilan tasvirlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.stephenfriedman.com/news/209-david-shrigley-s-flag-replaces-the-eu-flag-at/|sarlavha=David Shrigley's flag replaces the EU flag at City Hall|qaralgan sana=2022-11-07|arxivsana=2021-06-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210624203655/https://www.stephenfriedman.com/news/209-david-shrigley-s-flag-replaces-the-eu-flag-at/}}&lt;/ref&gt;. Bu bayroqlarning barchasi logotiplarga asoslangan yoki siyosiy kompaniyalar uchun edi. Hech biri hokimiyatga tayinlangan rasmiy bayroq yoki qurolni ifodalamadi.

2020-yil fevral oyida London Assambleyasi aʼzosi va mer oʻrinbosari [[Tom Kopli London merini]] Qurollar kollejidan Buyuk London kengashi qurollarini Buyuk London maʼmuriyatiga topshirishni soʻrashni taklif qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.london.gov.uk//press-releases/assembly/gla-asks-for-the-old-glc-coat-of-arms|sarlavha=GLA asks for the old GLC coat of arms as a birthday present|sana=6-fevral 2020-yil|ish=London City Hall}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.london-se1.co.uk/news/view/10103|sarlavha=Greater London Authority could adopt GLC coat of arms}}&lt;/ref&gt;. Taklif assambleya aʼzolari tomonidan bir ovozdan qoʻllab-quvvatlandi. Ammo shahar meri Sodiq Xon soʻrovni printsipial jihatdan qoʻllab-quvvatlagan holda, yigʻilishdan xarajatlarni koʻrib chiqishni va keyingi oy qarorni qayta tasdiqlashni soʻragan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.london.gov.uk/sites/default/files/response_from_mayor_to_motion.pdf|sarlavha=Letter from Mayor Sadiq Khan to Jennette Arnold, 1 May 2020|ish=Greater London Authority}}&lt;/ref&gt;.

London Assambleyasi raisi ilgari Buyuk London Kengashi raisi taqib yurgan tantanali lavozim nishonini taqadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.kilburntimes.co.uk/news/navin-shah-first-indian-to-become-city-hall-chair-3838678|sarlavha=Navin Shah becomes first British Indian to be elected chair of the London Assembly|ism=Nathalie|muallif=Raffray|sana=15-may 2020-yil|ish=Kilburn Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.mayorwatch.co.uk/london-assembly-elects-jennette-arnold-as-chair/|sarlavha=London Assembly elects Jennette Arnold as Chair|sana=11-may 2012-yil|ish=MayorWatch|qaralgan sana=2022-11-07|arxivsana=2021-06-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210612111455/https://www.mayorwatch.co.uk/london-assembly-elects-jennette-arnold-as-chair/}}&lt;/ref&gt;. Buyuk London Kengashining gerbi va GLC harflari tasvirlangan nishon 29 olmosli 18 kt oltindan, 8 ta kichik marvariddan iborat toʻrtta klaster va marjon marvariddan yasalgan. Bu oʻziga xos jozibalikni koʻrsatib turgan&lt;gallery&gt;
Fayl:Greater London Authority original logo.png|[[Greater London Authority|Buyuk London ma'muriyatining]] sobiq logotipi (2000-2001)
Fayl:Logo of the Greater London Authority (colour).png|Buyuk London ma'muriyati logotipi (rangli) (2001-yildan hozirgi kungacha)
Fayl:Logo of the Greater London Authority (monochrome).png|Buyuk London ma'muriyati logotipi (monoxrom) (2001-yildan hozirgi kungacha)
Fayl:Flag of the Greater London Authority.svg|Buyuk London ma'muriyati tomonidan ko'tarilgan bayroq (2001-2020)
Fayl:Flag of the Greater London Authority (2020).png|Buyuk London ma'muriyati tomonidan ko'tarilgan bayroq (2020-)
Fayl:2005-04-09 - United Kingdom - England - London - City Hall and Tower of London - Miscellenaeous 4887791798.jpg|Bayroqlar Buyuk London ma'muriyati tomonidan 2005-yilda [[City Hall, Southwark|shahar]] hokimiyati tashqarisida ko'tarilgan
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==

* [[London shahri bayrogʻi|London shahri bayrogʻi]]
* Londonda mahalliy boshqaruv tarixi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>37t3wshd44njg88dhxcis0cylz714an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chak Ting Fung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>824404</id>
    <revision>
      <id>6121637</id>
      <parentid>5764155</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T21:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7863" sha1="eqxdu5l1kw7o0my1n5l7pxhfjktwnfs" xml:space="preserve">{{Orphan|date=avgust 2024}}

{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Chak Ting Fung|tasvir=Chak Ting Fung.JPG|izoh=|toʻliqism=Chak Ting Fung|boʻyi=1.75 m|tavallud_sana={{tugʻilgan sanasi va yoshi|df=yes|1989|11|27}}|tavallud_joyi=[[British Hong Kong|Hong Kong]]|pozitsiya=[[Himoyachi]]|joriyklub=[[Southern District FC|Southern]]|klubraqami=16|yoshlikyillari1=2002—2005|yoshlikklublari1=[[Hong Kong Rangers FC|Rangers (HKG)]]|yillar1=2005—2008|klublar1=[[Hong Kong Rangers FC|Rangers (HKG)]]|isht1=18|gollar1=0|yillar2=2008—2012|klublar2=[[Metro Gallery FC|Metro Gallery]]|isht2=65|gollar2=3|yillar3=2012—2013|klublar3=[[Hong Kong Rangers FC|Rangers (HKG)]]|isht3=9|gollar3=1|yillar4=2013—2017|klublar4=[[South China AA|Janubiy Xitoy]]|isht4=40|gollar4=0|yillar5=2017—2019|klublar5=[[Tai Po FC|Tai Po]]|isht5=31|gollar5=0|yillar6=2019—2021|klublar6=[[Eastern Sports Club|Eastern]]|isht6=19|gollar6=0|yillar7=2021-|klublar7=[[Southern District FC|Southern]]|isht7=0|gollar7=0|milliyyillar1=2007—2012|milliyjamoa1=[[Hong Kong national under-23 football team|Hong Kong U-23]]|milliyisht1=|milliygollar1=|milliyyillar2=2010—2012|milliyjamoa2=[[Hong Kong national football team|Hong Kong]]|milliyisht2=12|milliygollar2=0|pcupdate=1-iyul 2021-yil|ntupdate=11-sentyabr 2013-yil}}

'''Chak Ting Fung''' ({{Talaffuz|Chak Ting Fung}}) (1989-yil 27-noyabrda tugʻilgan) — Gonkonglik professional [[Futbol|futbolchi]], hozirda Gonkong Premer-ligasining „Southern“ klubida oʻynaydi.
== Klubdagi faoliyati ==
=== Reynjers ===
Chak Ting Fung 16 yoshida professional futbol bilan shugʻullangan&lt;ref&gt;{{In lang|zh-hk}}[http://www.sportsoho.com/pg/magcontent/273564/30- 30歲退休 翟廷峰]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportsoho.&lt;/ref&gt;.

==== 2009/10-yilgi mavsum ====
2010-yilning 22-mayida, TSW Pegasus FCga 0:3 hisobida magʻlub boʻlganidan soʻng, Chak Ting Fungni Janubiy Xitoy AA klubiga oʻtisi toʻgʻrisida mish-mishlar paydo boʻlgan edi. Ammo yakunda u klubda qolgan.

==== 2010\11-yilgi mavsum ====
2010/11-yilgi mavsumda chet elliklar kvotasi qisqartirilgan, lekin shunga qaramay Chak Ting Fungni Filipp Li jamoadoshi Lam Xok Xey bilan birga klub uchun muhim oʻyinchilar deb hisoblab klubda olib qolgan&lt;ref&gt;{{In lang|zh-hk}}[http://hk.apple.nextmedia.com/template/apple/art_main.php?iss_id=20100902&amp;sec_id=25391&amp;art_id=14407571 點將錄 4大小將爭上位] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221107215521/http://hk.apple.nextmedia.com/template/apple/art_main.php?iss_id=20100902&amp;sec_id=25391&amp;art_id=14407571 |date=2022-11-07 }} Apple Daily. 2 September 2010.&lt;/ref&gt;.

Ammo 2011-yil yanvar oyida Chak Ting Fungni „Rangers“ murabbiyi Filipp sotuvga qoʻyishdan boshqa iloji yoʻqligini aytgan&lt;ref&gt;{{In lang|zh-hk}}[http://paper.wenweipo.com/2011/01/10/SP1101100021.htm 陳偉豪離隊 流浪中門大開] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160303220455/http://paper.wenweipo.com/2011/01/10/SP1101100021.htm |date=2016-03-03 }} Wen Wei Po. 10 January 2011.&lt;/ref&gt;. Keyinchalik iyun oyida Chak Ting Fung Rangersda qolishini tasdiqlagan.

=== Janubiy Xitoy ===
Fung 2013-yil yanvar oyida Janubiy Xitoy safiga qoʻshildi.

=== Tai Po ===
2017-yil iyun oyida Janubiy Xitoy quyi ligaga tushib ketganidan soʻng, Chak klubni tark etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Kwong|ism=Andrew|sarlavha=Tai Po &quot;hungry for more&quot; as squad for next season is finalized|url=http://www.offside.hk/league/tai-po-hungry-for-more-as-preparations-begin-for-new-season/|ish=offside.hk|kirish sanasi=16-iyul 2017-yil}}&lt;/ref&gt;.

=== Eastern ===
2019-yil 17-iyulda Eastern Chak bilan shartnoma imzolaganini eʼlon qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Yuen|ism=Chi Ho|sarlavha=李志堅攜大埔班底投東方龍獅　16新兵加盟佔全隊逾半|url=https://www.hk01.com/%E5%8D%B3%E6%99%82%E9%AB%94%E8%82%B2/353021/%E6%B8%AF%E8%B6%85%E8%81%AF-%E6%9D%8E%E5%BF%97%E5%A0%85%E6%94%9C%E5%A4%A7%E5%9F%94%E7%8F%AD%E5%BA%95%E6%8A%95%E6%9D%B1%E6%96%B9%E9%BE%8D%E7%8D%85-16%E6%96%B0%E5%85%B5%E5%8A%A0%E7%9B%9F%E4%BD%94%E5%85%A8%E9%9A%8A%E9%80%BE%E5%8D%8A|ish=HK01|kirish sanasi=17-iyul 2019-yil}} {{In lang|zh-hk}}&lt;/ref&gt;.

=== Southern ===
2021-yil 2-iyulda Chak Eastern jamosidan ketganidan keyin Southern safiga qoʻshilgan.

== Xalqaro faoliyati ==

=== Hong Kong ===
Chak Ting Fungning Hong Kong milliy futbol terma jamoasi uchun birinchi oʻyini 2010-yil mart oyida [[Futbol boʻyicha 2011-yilgi Osiyo kubogiga saralash|2011-yilgi Osiyo Kubogi saralash]] oʻyinida Yamanga qarshi boʻlib oʻtgan.

U 2011-yil 3-iyun kuni Malayziyaga qarshi oʻyin uchun 25 kishidan iborat tarkibga kiritilgan.

=== Hong Kong U23 ===
Chak Ting Fung 2009-yilgi Sharqiy Osiyo oʻyinlari uchun dastlabki 23 kishidan iborat boʻlgan tarkibga kiritilgan. Ammo turnir arafasida u jarohat olib, jamoani tark etgan.

2010-yilgi Osiyo oʻyinlarida Bangladeshga qarshi oʻyinda burni singan va oʻyindan soʻng shifoxonada operatsiya qilingan&lt;ref&gt;{{In lang|zh-hk}}[http://hk.apple.nextmedia.com/template/apple/art_main.php?iss_id=20101112&amp;sec_id=25391&amp;art_id=14653628 炒孟加拉次名晉級 港隊 16強撼阿曼] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221107215522/http://hk.apple.nextmedia.com/template/apple/art_main.php?iss_id=20101112&amp;sec_id=25391&amp;art_id=14653628 |date=2022-11-07 }} Apple Daily. 12 November 2010.&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==

=== Xalqaro ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Milliy terma jamoa
! Yil
!Oʻyin
! Gol
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Hong Kong
| 2010-yil
| 4
| 0
|-
| 2011-yil
| 4
| 0
|-
| 2012-yil
| 4
| 0
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
! 12
! 0
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: left;&quot;
!#
! Sana
! Joy
! Raqib
! Natija
! Gol urdi
! Musobaqa
|-
| 1
|3.03.2010
| Gonkong stadioni, Gonkong
|{{Bayroq|Yaman}}
| align=&quot;center&quot; | 0-0
| align=&quot;center&quot; | 0
| [[Futbol boʻyicha 2011-yilgi Osiyo kubogiga saralash|2011-yilgi Osiyo kubogi saralashi]]
|-
| 2
|9.10.2010
| Kaohsiung milliy stadioni, Kaohsiung
|{{Fb|PHI}}
| align=&quot;center&quot; | 4-2
| align=&quot;center&quot; | 0
| 2010 Long Teng kubogi
|-
| 3
|10.10.2010
| Kaohsiung milliy stadioni, Kaohsiung
|{{Fb|MAC}}
| align=&quot;center&quot; | 4-0
| align=&quot;center&quot; | 0
| 2010 Long Teng kubogi
|-
| 4
|12.12.2010
| Kaohsiung milliy stadioni, Kaohsiung
|{{Fb|TPE}}
| align=&quot;center&quot; | 1-1
| align=&quot;center&quot; | 0
| 2010 Long Teng kubogi
|-
| 5
|23.07.2011
| Shahzoda Muhammad bin Fahd stadioni, [[Dammom|Dammam]]
|{{Bayroq|Saudiya Arabistoni}}
| align=&quot;center&quot; | 0-3
| align=&quot;center&quot; | 0
| 2014-yilgi FIFA Jahon chempionati saralashi
|-
| 6
|30.09.2011
| Kaohsiung milliy stadioni, Kaohsiung
|{{Fb|PHI}}
| align=&quot;center&quot; | 3-3
| align=&quot;center&quot; | 0
| 2011 Long Teng kubogi
|-
| 7
|2.10.2011
| Kaohsiung milliy stadioni, Kaohsiung
|{{Fb|MAC}}
| align=&quot;center&quot; | 5-1
| align=&quot;center&quot; | 0
| 2011 Long Teng kubogi
|-
| 8
|4.10.2011
| Kaohsiung milliy stadioni, Kaohsiung
|{{Fb|TPE}}
| align=&quot;center&quot; | 6-0
| align=&quot;center&quot; | 0
| 2011 Long Teng kubogi
|-
| 9
|29.02.2012
| Mong Kok stadioni, Gonkong
|{{Fb|TPE}}
| align=&quot;center&quot; | 5-1
| align=&quot;center&quot; | 0
| [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|Oʻrtoqlik]]
|-
| 10
|1.06.2012
| Gonkong stadioni, Gonkong
|{{Fb|SIN}}
| align=&quot;center&quot; | 1-0
| align=&quot;center&quot; | 0
| [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|Oʻrtoqlik]]
|-
| 11
|10.06.2012
| Mong Kok stadioni, Gonkong
|{{Fb|VIE}}
| align=&quot;center&quot; | 1-2
| align=&quot;center&quot; | 0
| [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|Oʻrtoqlik]]
|-
| 12
|15.08.2012
| Jurong West Stadium, Singapur
|{{Fb|SIN}}
| align=&quot;center&quot; | 0-2
| align=&quot;center&quot; | 0
| [[Oʻrtoqlik uchrashuvi|Oʻrtoqlik]]
|}

== Yutuqlari ==

=== Klub ===; Eastern

* Hong Kong liga kubogi : 2019—2020
* Hong Kong FA kubogi : 2019—2020; Tai Po
* Hong Kong Premyer-ligasi : 2018—2019

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Chak Ting Fung}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Gonkonglik erkak futbolchilar]]</text>
      <sha1>eqxdu5l1kw7o0my1n5l7pxhfjktwnfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fort-Shevchenko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>838810</id>
    <redirect title="Fort-Shevchenko (Tupqaragʻan tumani)" />
    <revision>
      <id>6121482</id>
      <parentid>3314468</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Fort-Shevchenko (Tupqarag'an tumani)]] to [[Fort-Shevchenko (Tupqaragʻan tumani)]]</comment>
      <origin>6121482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="71tgwrjbm1jre5mhu0g1gstb4e6yiq6" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Fort-Shevchenko (Tupqaragʻan tumani)]]</text>
      <sha1>71tgwrjbm1jre5mhu0g1gstb4e6yiq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Fort-Shevchenko</title>
    <ns>1</ns>
    <id>838811</id>
    <redirect title="Munozara:Fort-Shevchenko (Tupqaragʻan tumani)" />
    <revision>
      <id>6121491</id>
      <parentid>3314470</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Munozara:Fort-Shevchenko (Tupqarag'an tumani)]] to [[Munozara:Fort-Shevchenko (Tupqaragʻan tumani)]]</comment>
      <origin>6121491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="540xa58bph712p616b594yktl1tabmu" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Munozara:Fort-Shevchenko (Tupqaragʻan tumani)]]</text>
      <sha1>540xa58bph712p616b594yktl1tabmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bəydili (Bilasuvar)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>840259</id>
    <revision>
      <id>6121450</id>
      <parentid>5551198</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="07dpbf5lbuocajj1qonf55575mne9hn" xml:space="preserve">{{Ozarbayjon qishloqlari bilgiqutisi
|name =Bəydili
|settlement_type=Munitsipalitet
|native_name = 
|pushpin_map            =Azerbaijan
|pushpin_mapsize                =300
|subdivision_type       = Mamlakat
|subdivision_name       = {{AZE}}
|subdivision_type1      = [[Ozarbayjonning maʻmuriy boʻlinishi|Tuman]]
|subdivision_name1      =[[Bilasuvar Rayon|Bilasuvar]]
|leader_title           = 
|leader_name            = 
|established_title      =
|established_date       = 
|area_total_km2           = 
|area_footnotes           = 
|population_as_of         = 
|population_total =5276
|population_footnotes ={{citation needed|date=October 2010}} kishi istiqomat qiladi.
|population_density_km2   =
|timezone =[[Azerbaijan Time|AZT]]
|utc_offset             = +4
|timezone_DST           =[[Azerbaijan Time|AZT]] 
|utc_offset_DST         = +5
|coordinates            = {{coord|39|28|14|N|48|34|06|E|region:AZ|display=inline,title}}
|elevation_m            = 
|area_code              = 
|website                = 
}}
'''Bəydili''' (shuningdek, '''Beydili''' va '''Begdeli''') Ozarbayjonning Bilasuvar tumanidagi qishloq va kommunadir. 5276 nafar aholi istiqomat qiladi. Beydili noyobdir, chunki u 900 ga yaqin mahalliy restoranlarga ega.

== Aholisi ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;&quot;
! yil
! aholisi
! erkaklar
! ayollar
|-
|[[Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (1999)|1999]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıya alınması. 1999-cu il. I hissə. Bakı: &quot;Səda&quot; nəşriyyatı, 2000, səh. 71. |url=http://anl.az/el/Kitab/2015/2000-852.pdf |qaralgan sana=2024-04-02 |arxivsana=2022-05-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220508150547/http://anl.az/el/Kitab/2015/2000-852.pdf }}&lt;/ref&gt;
|4760
|2205
|2555
|-
|[[Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (2009)|2009]]&lt;ref&gt;[http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=149514&amp;pno=41 Azərbaycan Respublikası əhalisinin siyahıyaalınması. 2009-cu il. I cild. Bakı: Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi, 2010, səh. 78.]&lt;/ref&gt;
|↗5761
|↗2813
|↗2948
|-
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
*{{GEOnet2|32FA88151C383774E0440003BA962ED3|Bəydili (as Beydili)}}


{{DEFAULTSORT:Beydili, Bilasuvar}}
{{Azerbaijan-geo-stub}}
[[Turkum: Ozarbayjon qishloqlari]]
[[Turkum:Bilasuvar tumani aholi punktlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]</text>
      <sha1>07dpbf5lbuocajj1qonf55575mne9hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-Fominovka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>844781</id>
    <revision>
      <id>6121568</id>
      <parentid>6008962</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1565" sha1="ixttezzpe4madelbrmfxjpwvuwsc0q9" xml:space="preserve">'''1-Fominovka''' — [[Rossiya|Rossiyaning]] Kormilov tumanidagi Novoselskoye posyolkasidagi qishloq posyolkasi. Aholisi 2010-yilda 160 kishi edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|sarlavha=Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения городских и сельских населённых пунктов Омской области|qaralgan sana=2018-08-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160305214042/http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|arxivsana=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Shahar 1907-yilda tashkil etilgan.1928-yilda 1-Fominovka qishlogʻi 72 xonadondan iborat boʻlib, asosiy aholisi [[ruslar]] edi. Sibir hududidagi [[Omsk viloyati]] Kormilovskiy tumani Novoselskoye qishloq kengashi tarkibiga kirgan&lt;ref name=&quot;Округ&quot;&gt;Spisok naselyonnix mest Sibirskogo kraya. — Tom 1. Okruga Yugo-Zapadnoy Sibiri. — Novosibirsk: Sibirskiy Kraevoy Ispolnitelniy Komitet. Statisticheskiy otdel, 1928. — 831 s.&lt;/ref&gt;.

== Joylashuvi ==
1-Fominovka Kormilovkadan (tuman maʼmuriy markazi) 26 km janubda avtomobil yoʻlida joylashgan. 2-Fominovka — eng yaqin qishloq&lt;ref&gt;[http://allroutes.ru/rasstoyanie_1-ja-fominovka_kormilovka Rasstoyanie ot 1-i Fominovki do Kormilovki]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:1907-yilda qurilgan qishloqlar]]
[[Turkum:Rossiyadagi qishloqlar]]</text>
      <sha1>ixttezzpe4madelbrmfxjpwvuwsc0q9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121569</id>
      <parentid>6121568</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1578" sha1="8xrd5naqnnn0cv3dblugq675mlz4rfg" xml:space="preserve">'''1-Fominovka''' — [[Rossiya|Rossiyaning]] Kormilov tumanidagi Novoselskoye posyolkasidagi qishloq [[posyolka]]&lt;nowiki/&gt;si. Aholisi 2010-yilda 160 kishi edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|sarlavha=Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения городских и сельских населённых пунктов Омской области|qaralgan sana=2018-08-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160305214042/http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|arxivsana=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Shahar 1907-yilda tashkil etilgan.1928-yilda 1-Fominovka qishlogʻi 72 xonadondan iborat boʻlib, asosiy aholisi [[ruslar]] edi. Sibir hududidagi [[Omsk viloyati]] Kormilovskiy tumani Novoselskoye qishloq kengashi tarkibiga kirgan&lt;ref name=&quot;Округ&quot;&gt;Spisok naselyonnix mest Sibirskogo kraya. — Tom 1. Okruga Yugo-Zapadnoy Sibiri. — Novosibirsk: Sibirskiy Kraevoy Ispolnitelniy Komitet. Statisticheskiy otdel, 1928. — 831 s.&lt;/ref&gt;.

== Joylashuvi ==
1-Fominovka Kormilovkadan (tuman maʼmuriy markazi) 26 km janubda avtomobil yoʻlida joylashgan. 2-Fominovka — eng yaqin qishloq&lt;ref&gt;[http://allroutes.ru/rasstoyanie_1-ja-fominovka_kormilovka Rasstoyanie ot 1-i Fominovki do Kormilovki]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:1907-yilda qurilgan qishloqlar]]
[[Turkum:Rossiyadagi qishloqlar]]</text>
      <sha1>8xrd5naqnnn0cv3dblugq675mlz4rfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121570</id>
      <parentid>6121569</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1569" sha1="9tmbhi3ef9iip7s9t0a5wutsb6pln9m" xml:space="preserve">'''1-Fominovka''' — [[Rossiya|Rossiyaning]] Kormilov tumanidagi Novoselskoye posyolkasidagi qishloq [[posyolka]]si. Aholisi 2010-yilda 160 kishi edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|sarlavha=Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения городских и сельских населённых пунктов Омской области|qaralgan sana=2018-08-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160305214042/http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|arxivsana=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Shahar 1907-yilda tashkil etilgan.1928-yilda 1-Fominovka qishlogʻi 72 xonadondan iborat boʻlib, asosiy aholisi [[ruslar]] edi. Sibir hududidagi [[Omsk viloyati]] Kormilovskiy tumani Novoselskoye qishloq kengashi tarkibiga kirgan&lt;ref name=&quot;Округ&quot;&gt;Spisok naselyonnix mest Sibirskogo kraya. — Tom 1. Okruga Yugo-Zapadnoy Sibiri. — Novosibirsk: Sibirskiy Kraevoy Ispolnitelniy Komitet. Statisticheskiy otdel, 1928. — 831 s.&lt;/ref&gt;.

== Joylashuvi ==
1-Fominovka Kormilovkadan (tuman maʼmuriy markazi) 26 km janubda avtomobil yoʻlida joylashgan. 2-Fominovka — eng yaqin qishloq&lt;ref&gt;[http://allroutes.ru/rasstoyanie_1-ja-fominovka_kormilovka Rasstoyanie ot 1-i Fominovki do Kormilovki]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:1907-yilda qurilgan qishloqlar]]
[[Turkum:Rossiyadagi qishloqlar]]</text>
      <sha1>9tmbhi3ef9iip7s9t0a5wutsb6pln9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121571</id>
      <parentid>6121570</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1569" sha1="25q86lx0su3s176jlluxeqcxk47x2d2" xml:space="preserve">'''1-Fominovka''' — [[Rossiya|Rossiyaning]] Kormilov tumanidagi Novoselskoye posyolkasidagi qishloq [[posyolka]]si. Aholisi 2010-yilda 160 kishi edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|sarlavha=Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения городских и сельских населённых пунктов Омской области|qaralgan sana=2018-08-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160305214042/http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|arxivsana=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Shahar 1907-yilda tashkil etilgan.1928-yilda 1-Fominovka qishlogʻi 72 xonadondan iborat boʻlib, asosiy aholisi [[ruslar]] edi. Sibir hududidagi [[Omsk viloyati]] Kormilovskiy tumani Novoselskoye qishloq kengashi tarkibiga kirgan&lt;ref name=&quot;Округ&quot;&gt;Spisok naselyonnix mest Sibirskogo kraya. — Tom 1. Okruga Yugo-Zapadnoy Sibiri. — Novosibirsk: Sibirskiy Kraevoy Ispolnitelniy Komitet. Statisticheskiy otdel, 1928. — 831 s.&lt;/ref&gt;.

== Joylashuvi ==
1-Fominovka Kormilovkadan (tuman maʼmuriy markazi) 26 km janubda avtomobil yoʻlida joylashgan. 2-Fominovka — eng yaqin qishloq&lt;ref&gt;[http://allroutes.ru/rasstoyanie_1-ja-fominovka_kormilovka Rasstoyanie ot 1-i Fominovki do Kormilovki]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1907-yilda qurilgan qishloqlar]]
[[Turkum:Rossiyadagi qishloqlar]]</text>
      <sha1>25q86lx0su3s176jlluxeqcxk47x2d2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121572</id>
      <parentid>6121571</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1581" sha1="gjnsvo9muyx4dquyf57bym2tf5ine48" xml:space="preserve">{{wikifye}}
'''1-Fominovka''' — [[Rossiya|Rossiyaning]] Kormilov tumanidagi Novoselskoye posyolkasidagi qishloq [[posyolka]]si. Aholisi 2010-yilda 160 kishi edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|sarlavha=Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения городских и сельских населённых пунктов Омской области|qaralgan sana=2018-08-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160305214042/http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|arxivsana=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Shahar 1907-yilda tashkil etilgan.1928-yilda 1-Fominovka qishlogʻi 72 xonadondan iborat boʻlib, asosiy aholisi [[ruslar]] edi. Sibir hududidagi [[Omsk viloyati]] Kormilovskiy tumani Novoselskoye qishloq kengashi tarkibiga kirgan&lt;ref name=&quot;Округ&quot;&gt;Spisok naselyonnix mest Sibirskogo kraya. — Tom 1. Okruga Yugo-Zapadnoy Sibiri. — Novosibirsk: Sibirskiy Kraevoy Ispolnitelniy Komitet. Statisticheskiy otdel, 1928. — 831 s.&lt;/ref&gt;.

== Joylashuvi ==
1-Fominovka Kormilovkadan (tuman maʼmuriy markazi) 26 km janubda avtomobil yoʻlida joylashgan. 2-Fominovka — eng yaqin qishloq&lt;ref&gt;[http://allroutes.ru/rasstoyanie_1-ja-fominovka_kormilovka Rasstoyanie ot 1-i Fominovki do Kormilovki]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1907-yilda qurilgan qishloqlar]]
[[Turkum:Rossiyadagi qishloqlar]]</text>
      <sha1>gjnsvo9muyx4dquyf57bym2tf5ine48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121573</id>
      <parentid>6121572</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1580" sha1="709ubr9wtr8o32q8uzqc63zqb7kr6e6" xml:space="preserve">{{wikify}}
'''1-Fominovka''' — [[Rossiya|Rossiyaning]] Kormilov tumanidagi Novoselskoye posyolkasidagi qishloq [[posyolka]]si. Aholisi 2010-yilda 160 kishi edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|sarlavha=Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения городских и сельских населённых пунктов Омской области|qaralgan sana=2018-08-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160305214042/http://omsk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/omsk/resources/2e93460041a16bbb8c80cc2d59c15b71/itogivpn2010_52!.xls|arxivsana=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Shahar 1907-yilda tashkil etilgan.1928-yilda 1-Fominovka qishlogʻi 72 xonadondan iborat boʻlib, asosiy aholisi [[ruslar]] edi. Sibir hududidagi [[Omsk viloyati]] Kormilovskiy tumani Novoselskoye qishloq kengashi tarkibiga kirgan&lt;ref name=&quot;Округ&quot;&gt;Spisok naselyonnix mest Sibirskogo kraya. — Tom 1. Okruga Yugo-Zapadnoy Sibiri. — Novosibirsk: Sibirskiy Kraevoy Ispolnitelniy Komitet. Statisticheskiy otdel, 1928. — 831 s.&lt;/ref&gt;.

== Joylashuvi ==
1-Fominovka Kormilovkadan (tuman maʼmuriy markazi) 26 km janubda avtomobil yoʻlida joylashgan. 2-Fominovka — eng yaqin qishloq&lt;ref&gt;[http://allroutes.ru/rasstoyanie_1-ja-fominovka_kormilovka Rasstoyanie ot 1-i Fominovki do Kormilovki]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:1907-yilda qurilgan qishloqlar]]
[[Turkum:Rossiyadagi qishloqlar]]</text>
      <sha1>709ubr9wtr8o32q8uzqc63zqb7kr6e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cho Oyu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>848902</id>
    <revision>
      <id>6121713</id>
      <parentid>3760860</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3620" sha1="t98h5lsod1jzgchawkhae6t2uvmw2xe" xml:space="preserve"> 
[[Категория:Горные вершины по алфавиту]]
{{Togʻ bilgiqutisi|nomi=Cho-Oyyu|tasvir=Nepal rel location map.svg|Joylashuvi=Xitoy, Nepal|Koordinat=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%BE-%D0%9E%D0%B9%D1%8E#/maplink/1|Uzunligi=8188m|Ilk koʻtarilishi=1954-yil 19-oktabr (Yexler,Tixi,Pasang tomonidan)}}
[[Категория:Горные вершины — восьмитысячники]]
[[Категория:Природные географические объекты по алфавиту]]
[[Категория:ПРО:ГЕО:Последняя правка: в текущем году]]
[[Fayl:Himalaya_annotated.jpg|thumb|300x300px| [[Jomolungma|Everest]] mintaqasidagi eng baland cho'qqilar]]
'''Cho Oyu''' &lt;ref&gt;{{Книга|заглавие=Карта мира|ответственный=|издание=|место=Москва|издательство=[[ГУГК при Совете министров СССР|ГУГК при Совете Министров СССР]]|год=1972|страницы=77|страниц=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://slovariki.org/geograficeskaa-enciklopedia/7704|sarlavha=Чо-Ойю́|muallif=Географическая энциклопедия|ish=|sana=|nashriyot=Slovariki 2.0|qaralgan sana=2016-12-10|arxivsana=2016-12-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161221174410/http://slovariki.org/geograficeskaa-enciklopedia/7704}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|часть=Альпинизм|ссылка часть=bse.sci-lib.com/article029459.html|заглавие=Большая Советская Энциклопедия|ответственный=|издание=3-е|место=М.|издательство=[[Большая советская энциклопедия (издательство)|Большая Советская энциклопедия]]|год=1978|страницы=|страниц=|isbn=}}&lt;/ref&gt;   '''Chovovuyag'''  , '''Cho-Oyu'''  &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://loadmap.net/ru?qq=28.2507%2086.6515&amp;z=10&amp;s=-1&amp;c=41&amp;g=1|sarlavha=Топокарты Генштаба|qaralgan sana=2016-12-18|arxivsana=2016-12-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161220133354/http://loadmap.net/ru?qq=28.2507%2086.6515&amp;z=10&amp;s=-1&amp;c=41&amp;g=1}}&lt;/ref&gt; ( тиб. &lt;span lang=&quot;bo&quot;&gt;ཇོ་བོ་དབུ་ཡn&lt;/span&gt; &lt;span&gt;,&lt;/span&gt; [[Тибетский пиньинь|Tib.]] [[Тибетский пиньинь|pinyin]] &lt;span&gt;:&lt;/span&gt; ''Qowowuyag'' ; [[Nepal tili|nepal]] चोयु, ''Cho Oyu'' ; кит. [[Китайское письмо#Полные и упрощённые иероглифы|savdo.]]&lt;span&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;zh&quot; style=&quot;font-size: 110%; font-style: normal;&quot;&gt;chàngìnì&lt;/span&gt; &lt;span&gt;,&lt;/span&gt;&amp;#x20;[[Упрощение иероглифов|masalan.]]&lt;span&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;zh&quot; style=&quot;font-size: 110%; font-style: normal;&quot;&gt;chàngìnì&lt;/span&gt; &lt;span&gt;,&lt;/span&gt; [[Пиньинь|pinyin]]&lt;span&gt; &lt;/span&gt;''Zhuó'àoyǒu fēng'' &lt;span&gt;,&lt;/span&gt; pall [[Транскрипционная система Палладия|.]]&lt;span&gt; &lt;/span&gt;''Zhoaoyu feng'' ) - [[Himolay|Himoloydagi]] [[Togʻlar|togʻ]] . [[Mutlaq balandlik|Dengiz sathidan balandligi]] - 8201 m, bu dunyodagi eng baland sakkizinchi sakkiz mingtalik hisoblanadi .

== Havolalar ==

* [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1092 Peakware.com] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060317162407/http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1092 |date=2006-03-17 }}  Архивная копия 
* [http://www.summitpost.org/cho-oyu/150294 Summitpost.org]  Архивная копия  -da arxivlangan
[[Turkum:Xitoy tog‘lari]]
[[Turkum:Nepal tog`lari]]</text>
      <sha1>t98h5lsod1jzgchawkhae6t2uvmw2xe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Włodzimierz Lubański</title>
    <ns>0</ns>
    <id>862635</id>
    <revision>
      <id>6121938</id>
      <parentid>5969030</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>204</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Mural_ul._Rostka_w_Chorzowie_-_Lewandowski,_Cieślik,_Lubański_-_2.jpg&quot; yoʻqotildi, uni VikiOmbordan [[c:User:Krd|Krd]] [[:c:Commons:Deletion requests/File:Mural ul. Rostka w Chorzowie - Lewandowski, Cieślik, Lubański - 2 (cropped).jpg|]]: No freedom of p</comment>
      <origin>6121938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8332" sha1="9zvjhy32xapeishovtx1n490yelqk89" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Włodzimierz Lubański|tasvir=|izoh=|toʻliqism=Włodzimierz Leonard Lubański|tavallud_sana={{Birth date and age|1947|02|28|df=yes}}|tavallud_joyi=[[Gliwice]], Polsha|boʻyi={{height|m=1.78}}|pozitsiya=[[Hujumchi]]|yillar1=1963—1975|klublar1=[[Górnik Zabrze]]|isht1=234|gollar1=155|yillar2=1975—1982|klublar2=[[K.S.C. Lokeren Oost-Vlaanderen|Lokeren]]|isht2=196|gollar2=82|yillar3=1982—1983|klublar3=[[US Valenciennes|Valenciennes]]|isht3=31|gollar3=28|yillar4=1983—1985|klublar4=[[Stade Quimpérois]]|isht4=58|gollar4=14|milliyyillar1=1963—1980|milliyjamoa1=[[Polsha national football team|Polsha]]|milliyisht1=75|milliygollar1=48|boshliqyillar1=1984—1985|boshliqklublar1=[[Stade Quimpérois]]|boshliqyillar2=1985—1986|boshliqklublar2=[[K.R.C. Mechelen]]|boshliqyillar3=1987—1988|boshliqklublar3=[[K.S.C. Lokeren Oost-Vlaanderen|Lokeren]]|boshliqyillar4=1990|boshliqklublar4=[[PAS Giannina F.C.|PAS Giannina]]}}
[[Fayl:Belgische_voetbalclub_Lokeren_in_Nederland,_Europacup-III_wedstrijd_tegen_AZ67,_Lato_(l)_en_Lubanski_tijdens_lunch_na_aankomst_in_Nederland,_Bestanddeelnr_931-3523_(Lubanski_cropped).jpg|thumb|353x353px| Lubański 1981-yilda.]]
'''Włodzimierz „Włodek“ Leonard Lubański''' ({{Talaffuz|Vlodzimir Lubanskiy}}; 1947-yil 28-fevralda [[Glivitse|Glivitse-Sosnitsa]] shahrida tugʻilgan) — [[Futbol|polshalik]] sobiq [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]]&lt;ref&gt;[https://rfbl.pl/wlodzimierz-lubanski-dzentelmen-polskiej-pilki/ Włodzimierz Lubański — dżentelmen polskiej piłki] rfbl.pl&lt;/ref&gt;. Lubański 1963-yildan 1980-yilgacha milliy terma jamoasi safida 75 ta o‘yin o‘tkazib, 48 ta gol urgan. Polsha futbol tarixida [[Robert Lewandowski|Robert Levandowskidan]] keyingi ikkinchi eng ko‘p gol urgan futbolchi bo‘ldi.

== Faoliyati ==
1947-yilda [[Glivitse|Glivitsada]] tugʻilgan, futbolchilik faoliyatini oʻn yoshida [[Sośnica Glivitse|Sośnica Gliwice]] oʻsmirlar jamoasida boshlagan. 1958—1962-yillar oraligʻida GKS Gliwice oʻsmirlar jamoasi tarkibida boʻlgan va 1963-yilda Górnik Zabrzeda professional futbolchilik faoliyatini boshlagan. Górnik Zabrze bilan 1963-, 1964-, 1965-, 1966-, 1967-, 1971- va 1972-yillarda Polsha chempionatida g‘olib chiqqan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://pilkarskaprawda.pl/wlodzimierz-lubanski-czlowiek-o-ktorym-marzyl-real-madryt/|til=pl|sarlavha=WŁODZIMIERZ LUBAŃSKI – CZŁOWIEK, O KTÓRYM MARZYŁ REAL MADRYT|qaralgan sana=29 November 2022|arxivsana=2022-12-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221203123528/https://pilkarskaprawda.pl/wlodzimierz-lubanski-czlowiek-o-ktorym-marzyl-real-madryt/}}&lt;/ref&gt;.

1975—1982-yillarda [[KSC Lokeren|KSC Lokerenda]], keyin esa 1982—1983-yillarda [[Valenciennes FK|Valenciennes FCda]] oʻynagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://gotowinasport.sts.pl/wokol-sportu/wlodzimierz-lubanski-mural-sosnica/|til=pl|sarlavha=Dwa jubileusze i mural w Sośnicy. Włodzimierz Lubański jak Kazimierz Górski|ish=gotowinasport.sts.pl|muallif=Krzysztof Brommer|qaralgan sana=29 November 2022|arxivsana=2022-11-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221129154650/https://gotowinasport.sts.pl/wokol-sportu/wlodzimierz-lubanski-mural-sosnica/}}&lt;/ref&gt;.

[[1972 yil yozgi Olimpiya o'yinlari|1972-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlarida]] Polsha Olimpiada terma jamoasi bilan oltin medalni qoʻlga kiritdi&lt;ref&gt;[https://dziennikzachodni.pl/wlodzimierz-lubanski-polska-reprezentacja-jest-przecietna-nie-oczekujmy-od-niej-zbyt-wiele-rozmowa/ar/13781957 Włodzimierz Lubański: Polska reprezentacja jest przeciętna. Nie oczekujmy od niej zbyt wiele] dziennikzachodni.pl&lt;/ref&gt;.

1972-yilda SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi unvoniga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;Panorama&quot;&gt;{{Kitob manbasi|title=Panorama of the 1972 Sports Year|year=1973|pages=122—20124|publisher=[[Fizkultura i sport (publisher)|Fizkultura i sport]]|location=Moscow|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

[[FIFA Jahon chempionati 1978|1978-yilgi Jahon chempionatida]] Polsha terma jamoasi bilan beshinchi oʻrinni egallagan.

Lubański uch oy [[Poloniya Varshava|Polonia Warshawda]] rahbar oʻrinbosari boʻlgan.

Lubański 1963-yil 13-noyabrda [[UEFA Chempionlar Ligasi|Yevropa kubogi]] (hozirgi [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar ligasi]]) musobaqasining birinchi bosqichida Chexiyaning [[Dukla Praga|Dukla Praguega]] jamoasiga qarshi o‘yinda gol urgan klub tarixidagi eng yosh to‘purar hisoblanadi (yosh-u 16 yoshu 258 kun).

1997-yilda „Polshada sportni rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissasi uchunn [[Polonia Restituta ordeni]] bilan taqdirlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19970620593|til=pl|sarlavha=M.P. 1997 nr 62 poz. 593|qaralgan sana=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;.

2015-yilda Polsha Respublikasining „Buyuk xizmatlari uchun“ unvonini qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP20150000448|til=pl|sarlavha=M.P. 2015 poz. 448|qaralgan sana=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
1968-yilda Lubański Grażynaga (''qizlik familyasi:Loreto'') ga uylandi. Ularning ikki farzandi bor: oʻgʻli Michał va qizi Małgorzata&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://przegladsportowy.onet.pl/wlodzimierz-lubanski|til=pl|sarlavha=Włodzimierz Lubański|qaralgan sana=29 November 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==
&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.rsssf.com/players/lubanski-in-ec.html|sarlavha=Wlodzimierz Leonard Lubanski - Matches in European Cups|ish=rsssf.com}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |Klublar
! colspan=&quot;2&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Kubok
! colspan=&quot;2&quot; |Qitʼa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Mavsum
! width=&quot;100&quot; |Klub
! width=&quot;100&quot; |Liga
! width=&quot;40&quot; |Ishtirok
! width=&quot;40&quot; |Gollar
! width=&quot;40&quot; |Ishtirok
! width=&quot;40&quot; |Gollar
! width=&quot;40&quot; |Ishtirok
! width=&quot;40&quot; |Gollar
! width=&quot;40&quot; |Ishtirok
! width=&quot;40&quot; |Gollar
|-
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Polsha
! colspan=&quot;2&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Kubok
! colspan=&quot;2&quot; |[[UEFA|Yevropa]]
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
|1962-63
| rowspan=&quot;13&quot; |Górnik Zabrze
| rowspan=&quot;13&quot; |Ekstraklasa
|8
|4
|1
|0
| -
| -
|9
|4
|-
|1963-64
|23
|12
|1
|0
|4
|1
|28
|13
|-
|1964-65
|13
|9
|2
|3
|3
|1
|18
|13
|-
|1965-66
|18
|23
|5
|7
|2
|3
|25
|33
|-
|1966-67
|25
|18
|1
|1
|5
|3
|31
|22
|-
|1967-68
|24
|24
|4
|6
|6
|4
|34
|34
|-
|1968-69
|23
|22
|7
|7
| -
| -
|30
|29
|-
|1969-70
|23
|12
|5
|4
|10
|7
|38
|23
|-
|1970-71
|21
|10
|4
|6
|7
|8
|32
|24
|-
|1971-72
|25
|14
|5
|6
|2
|1
|32
|21
|-
|1972-73
|18
|2
| -
| -
|4
|5
|22
|7
|-
|1973-74
|1
|0
| -
| -
| -
| -
|1
|0
|-
|1974-75
|12
|5
| -
| -
| -
| -
|12
|5
|-
|1975-76
| rowspan=&quot;7&quot; |Lokeren
| rowspan=&quot;7&quot; |Belgiya Pro ligasi
|34
|17
|2
|1
| -
| -
|36
|18
|-
|1976-77
|29
|11
|3
|2
|3
|1
|32
|14
|-
|1977-78
|31
|15
|5
|4
| -
| -
|36
|19
|-
|1978-79
|32
|12
|4
|4
| -
| -
|36
|16
|-
|1979-80
|28
|15
|3
|1
| -
| -
|31
|16
|-
|1980-81
|24
|8
|2
|2
|5
|0
|31
|10
|-
|1981-82
|18
|4
|1
|0
|1
|0
|20
|4
|-
|1982-83
|Valenciennes
| rowspan=&quot;3&quot; |Diviziya 2
|31
|28
| -
| -
| -
| -
|31
|28
|-
|1983-84
| rowspan=&quot;2&quot; |Quimper
|33
|7
| -
| -
| -
| -
|33
|7
|-
|1984-85
|25
|7
| -
| -
| -
| -
|25
|7
|-
|-
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Jami
!519
!279
!55
!54
!52
!34
!626
!367
|}
&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/lubanski-intlg.html|sarlavha=Wlodzimierz Leonard Lubanski - Goals in Xalqaro Matches|ish=rsssf.com}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |[[Polsha milliy futbol terma jamoasi|Polsha terma jamoasi]]
|-
! Yil
! width=&quot;40&quot; | Ishtirok
! width=&quot;40&quot; | Gollar
|-
| 1963-yil
| 3
| 1
|-
| 1964-yil
| 4
| 2
|-
| 1965-yil
| 2
| 5
|-
| 1966-yil
| 6
| 1
|-
| 1967-yil
| 7
| 3
|-
| 1968-yil
| 6
| 6
|-
| 1969-yil
| 8
| 10
|-
| 1970-yil
| 7
| 2
|-
| 1971-yil
| 5
| 4
|-
| 1972-yil
| 9
| 3
|-
| 1973-yil
| 5
| 7
|-
| 1976-yil
| 1
| 0
|-
| 1977-yil
| 3
| 2
|-
| 1978-yil
| 8
| 1
|-
| 1980-yil
| 1
| 1
|-
! Jami
! 75
! 48
|}

=== Yana qarang ===

* [[Polshada sport]]
* [[Polyaklar ro'yxati|Polsha futbolchilari roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{UEFA yubiley mukofotlari}}
{{Futbol boʻyicha Fransiya chempionati (Liga 2) toʻpurarlari}}

[[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]]
[[Turkum:Olimpiyada medalini olgan futbolchilar]]
[[Turkum:Fransiyadagi muhojir futbolchilar]]
[[Turkum:Polshalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1947-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>9zvjhy32xapeishovtx1n490yelqk89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claus Lundekvam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>870915</id>
    <revision>
      <id>6121833</id>
      <parentid>5764530</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7588" sha1="jm0sby8fhzqbbf09rh8q0kxypuzzddd" xml:space="preserve">{{Orphan|date=avgust 2024}}

{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Claus Lundekvam|tasvir=|izoh=|toʻliqism=Claus Lundekvam&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3568786 |title=Claus Lundekvam |publisher=Norwegian Football Federation |access-date=19 April 2022 |language=no}}&lt;/ref&gt;|tavallud_sana={{birth date and age|1973|2|22|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/1246/Claus-Lundekvam/overview |title=Claus Lundekvam: Overview |publisher=Premier League |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;|tavallud_joyi=[[Austevoll]], Norvegiya|boʻyi={{convert|6|ft|3|in|order=flip}}&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/rothmansfootball0000unse/page/510/mode/2up |title=Rothmans Football Yearbook 1997–98 |publisher=Headline Publishing Group |year=1997 |isbn=9780747277385 |editor1-first=Glenda |editor1-last=Rollin |editor2-first=Jack |editor2-last=Rollin |edition=28th |location=London |pages=510 |oclc=1194925023 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;|pozitsiya=[[Himoyachi]]&lt;ref name=&quot;Hugman&quot;&gt;{{Hugman|12066|access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;|joriyklub=|yoshlikyillari1=|yoshlikklublari1=[[SK Brann|Brann]]|yillar1=1993—1996|klublar1=[[SK Brann|Brann]]|isht1=53|gollar1=0|yillar2=1996—2008|klublar2=[[Southampton F.C.|Southampton]]|isht2=357|gollar2=2|milliyyillar1=1995—2005|milliyjamoa1=Norvegiya|milliyisht1=40|milliygollar1=2}}

'''Claus Lundekvam''' ({{Talaffuz|Klaus Lundekvam}}; 1973-yil 22-fevralda tugʻilgan) — norvegiyalik sobiq professional [[Futbol|futbolchi]], [[Himoyachi (futbol)|markaziy himoyachi]] sifatida oʻynagan.

Lundekvam faoliyatini [[SK Brann|Brann]] bilan boshlagan, 1996-yilda Angliyaning [[Sautgempton FK|Southampton]] jamoasiga oʻtgan va klubda 2008-yilgacha oʻynab, nafaqaga chiqqan. Klub safida jami 413 ta oʻyin oʻtkazgan, shundan 290 tasi [[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-ligada]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Claus Lundekvam|url=https://www.saintsplayers.co.uk/player/claus-lundekvam/|qaralgan sana=2020-12-26|ish=SaintsPlayers.co.uk|til=en-GB}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 2003-yilda Angliya kubogi finalida [[Arsenal (futbol klubi)|Arsenal]]&lt;nowiki/&gt;ga qarshi oʻyinida tarkibga kiritilgan. Lundekvam [[Norvegiya milliy futbol jamoasi|Norvegiya terma jamoasi]] safida 40 ta oʻyinda maydonga tushgan va koʻpincha terma jamoa sardori boʻlgan.

== Faoliyati ==
Norvegiyaning [[Austevoll]] shahrida tugʻilgan Lundekvam [[SK Brann|Brannga]] yosh oʻyinchi sifatida qoʻshilgan, 1993-yilda professional debyut qilgan. 1996-yilning kuzida Angliyaning [[Sautgempton FK|Southampton]] jamoasiga sotilgan. Bir necha yil davomida jamoaning sardori boʻlgan.

Lundekvam 1995-yilning noyabrida Norvegiya terma jamoasi safida debyut qilgan, 2002-yilgacha asosiy oʻyinchi boʻlgan. 40 ta oʻyinda maydonga tushib, ikki bor gol urgan. 2002-yilda Bosniya va Gersegovina darvozasiga kiritgan goli Norvegiya terma jamoasi tarixidagi 1000-gol boʻlgan.

2002—2003-yilgi mavsum „Southampton“ning 1980-yillardan buyon eng yaxshi mavsumi boʻlgan. [[Angliya Premyer-ligasi|Premyer-ligada]] sakkizinchi oʻrinni egallagan. Angliya kubogi finaliga chiqqan. Finalda „Arsenal“ga qarshi oʻyinda (1:0) maydonga tushgan&lt;ref name=&quot;kitchen knife&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=26 March 2014 |title=Claus Lundekvam: I was threatening people with a huge kitchen knife |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2014/mar/26/claus-lundekvam-threatening-kitchen-knife |access-date=29 March 2014}}&lt;/ref&gt;.

2005-yilda Southampton Premyer-ligadan tushib ketgan boʻlsa ham klubda qoldi. 2006—2007-yilgi mavsumning birinchi oʻyini boshlanishidan besh daqiqa oʻtib jarohat oldi, mavsumning dastlabki ikki oyini oʻtkazib yubordi. Keyin mart oyida yana bir jarohati oldi va uni yana bir oyga safdan chiqardi. 2007-yil 6-may kuni St Mary’s da [[Sautend Yunayted FK|Southend Unitedga]] qarshi oʻyinda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_div_1/6602891.stm|sarlavha=Southampton 4–1 Southend|ish=BBC Sport|sana=6 May 2007|qaralgan sana=1 September 2009}}&lt;/ref&gt; oyogʻidan jarohat oldi. 2008-yilning 18-martida jarohatlari tufayli futbolchilik faoliyati yakunlangani eʼlon qilindi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=18 March 2008 |title=Claus set to quit |publisher=www.saintsfc.co.uk |url=http://www.saintsfc.co.uk/articles/article.php?page_id=9890 |access-date=18 March 2008}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==

=== Klub ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha ishtirok va gollar
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |[[Angliya kubogi|FA kubogi]]
! colspan=&quot;2&quot; |Liga kubogi
! colspan=&quot;2&quot; |Yevropa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Diviziya
!Ishtirok
!Gollar
!Ishtirok
!Gollar
!Ishtirok
!Gollar
!Ishtirok
!Gollar
!Ishtirok
!Gollar
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |Brann
|1993
|Tippeligaen
|3
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|3
|0
|-
|1994
|Tippeligaen
|20
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|0
|0
|20
|0
|-
|1995
|Tippeligaen
|14
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|0
|0
|16
|0
|-
|1996
|Tippeligaen
|16
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|2{{Efn|Appearances in [[UEFA Cup Winners' Cup]]|name=CWC}}
|0
|18
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!53
!0
!2
!0
!0
!0
!2
!0
!57
!0
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |Southampton
|1996—1997
|[[Angliya Premyer-ligasi]]
|29
|0
|1
|0
|8
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|29
|0
|-
|1997—1998
|Angliya Premyer-ligasi
|31
|0
|0
|0
|4
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|33
|0
|-
|1998—1999
|Angliya Premyer-ligasi
|33
|0
|2
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|37
|0
|-
|1999-2000
|Angliya Premyer-ligasi
|27
|0
|2
|0
|4
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|32
|0
|-
|2000—2001
|Angliya Premyer-ligasi
|38
|0
|4
|0
|3
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|43
|0
|-
|2001—2002
|Angliya Premyer-ligasi
|34
|0
|1
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|37
|0
|-
|2002—2003
|Angliya Premyer-ligasi
|33
|0
|6
|0
|2
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|41
|0
|-
|2003—2004
|Angliya Premyer-ligasi
|31
|1
|1
|0
|2
|0
|2{{Efn|Appearances in [[UEFA Europa League]]|name=UEL}}
|0
|36
|1
|-
|2004—2005
|Angliya Premyer-ligasi
|34
|0
|4
|0
|3
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|41
|0
|-
|2005—2006
|Championship
|34
|1
|3
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|37
|1
|-
|2006—2007
|Championship
|33
|0
|0
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|33
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!357
!2
!24
!0
!30
!0
!2
!0
!413
!2
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Jami faoliyati
!410
!2
!26
!0
!30
!0
!4
!0
!470
!2
|}
{{Notelist}}

=== Xalqaro ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Terma jamoa va yil boʻyicha ishtirok va gollar
! Milliy terma jamoa
! Yil
! Ishtirok
! Gollar
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | [[Norvegiya milliy futbol jamoasi|Norvegiya]]
| 1995-yil
| 2
| 0
|-
| 1996-yil
| 2
| 0
|-
| 1998-yil
| 1
| 0
|-
| 1999-yil
| 2
| 0
|-
| 2000-yil
| 1
| 0
|-
| 2001-yil
| 3
| 0
|-
| 2002-yil
| 5
| 1
|-
| 2003-yil
| 9
| 0
|-
| 2004-yil
| 8
| 0
|-
| 2005-yil
| 6
| 1
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
! 40
! 2
|}

== Yutuqlari ==
'''Southampton'''

* [[Angliya kubogi]] sohibi: 2002—2003&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=17 May 2003 |title=Arsenal retain FA Cup |work=BBC Sport |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/3025589.stm |access-date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== Eslatmalar ==
{{notelist}}
{{manbalar|group=izoh}}
{{manbalar|group=lower-alpha}}
{{manbalar|group=upper-alpha}} 
{{manbalar|group=note}} 
{{manbalar|group=†}}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Lundekvam, Claus}}
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Norvegiyalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Angliyadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Erkak futbol himoyachilari]]</text>
      <sha1>jm0sby8fhzqbbf09rh8q0kxypuzzddd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chahorbogʻ shahristoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>876606</id>
    <revision>
      <id>6121636</id>
      <parentid>5383374</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T21:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3844" sha1="7h2un5etm1l7uhvwl2l2ns1zmfu1low" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti|nomi=Chahorbogʻ
|asl nomi= {{lang-fa|شهرستان چهارباغ}}
|mavqe=shahriston
|tasvir=
|mamlakat=Eron
| mintaqa turi               = Eron ustonlari{{!}}uston
|mintaqa=Alburz ustoni
|ichki bolinishi=
|rahbar turi=Gubernator
|rahbar=Qadratullah Shemirani
|asos solingan=
|maydon=
|balandlik_m=
|aholi=14 380
|sanalgan yil=2016
|vaqt mintaqasi=+3:30
+4:30
|sayt=
|koordinatalar={{coord|35|49|N|50|50|E|dim:25|display=inline,title}}}}
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
'''Chahorbogʻ shahristoni''' ({{lang-fa|شهرستان چهارباغ}}) – [[Eron]]ning [[Alburz ustoni]]dagi shahriston. Maʼmuriy markazi – [[Chahorbogʻ (shahar)|Chahorbogʻ]]&lt;ref name=&quot;Chaharbagh County Establishment&quot;&gt;{{cite report|title=Letter of approval regarding national divisions in Savojbolagh County, Alborz province|id=Notification 104922/T57261H|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Council Research Center|url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1632957|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624203513/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1632957|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=24 June 2021|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|orig-date=Approved 18 September 1399|date=8 December 2020|access-date=15 August 2024}}&lt;/ref&gt;. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholisi 14 380 xonadonda yashovchi 48 828 kishidan iborat&lt;ref name=&quot;2016 Alborz Province&quot;&gt;{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Alborz Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_30.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128141943/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_30.xlsx|format=Excel|archive-date=28 January 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
2010-yil [[Alburz ustoni]]ni tashkil qilish maqsadida [[Savojbuloq shahristoni]] [[Tehron ustoni]]dan ajratildi&lt;ref name=&quot;Alborz Province Establishment Law&quot;&gt;{{cite report|title=Alborz province establishment law|language=fa|website=lamtakam.com|id=Notification 412/30588|via=Lam ta Kam|url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/782290|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216152645/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/782290|publisher=Guardian Council|last=Larijani|first=Ali|date=2010|orig-date=Approved 16 April 1389|archive-date=16 December 2023|access-date=21 August 2024|archivedate=2023-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231216152645/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/782290}}&lt;/ref&gt;.

2020-yil [[Chahorbogʻ shahristoni Markaziy baxshi|Chahorbogʻ baxshi]] Chahorbogʻ shahristonini tashkil qilish maqsadida Savojbuloqdan ajratildi va [[Chahorbogʻ shahristoni Markaziy baxshi|Markaziy baxsh]] deb qayta nomlandi. Yangi shahriston ikkita baxshdan iborat boʻlib, tumanlar oʻz navbatida ikkitadan dehistonga boʻlingan. [[Chahorbogʻ (shahar)|Chahorbogʻ]] shahriston maʼmuriy markazi va oʻsha vaqtdagi yagona shahri boʻlgan&lt;ref name=&quot;Chaharbagh County Establishment&quot;/&gt;.

== Maʼmuriy boʻlinmalar ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Chahorbogʻ shahristoni
|-
! Maʼmuriy boʻlinmalari
|-
| '''[[Chahorbogʻ shahristoni Markaziy baxshi|Markaziy baxsh]]'''
|-
| style=&quot;padding-left: 1em;&quot; | [[Arabobode Afshar dehistoni]]
|-
| style=&quot;padding-left: 1em;&quot; | [[Chahardange dehistoni]]
|-
| style=&quot;padding-left: 1em;&quot; | [[Chahorbogʻ (shahar)]]
|-
| '''[[Ramjin tumani]]'''
|-
| style=&quot;padding-left: 1em;&quot; | [[Oʻgʻlontepa dehistoni]]
|-
| style=&quot;padding-left: 1em;&quot; | [[Ramjin dehistoni]]
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Chahorbogʻ shahristoni| ]]
[[Turkum:Alburz ustoni shahristonlari]]
{{Alborz-geo-stub}}</text>
      <sha1>7h2un5etm1l7uhvwl2l2ns1zmfu1low</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sheralixon (Afgʻoniston amiri)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>877870</id>
    <revision>
      <id>6121687</id>
      <parentid>6121116</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axrorbek0730</username>
        <id>264148</id>
      </contributor>
      <origin>6121687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4599" sha1="9v7yoh3sshrnpwi6nexzr78876yac0t" xml:space="preserve">'''Sher Ali Xon''' (1825—1879) — 1863—1879[[Afgʻoniston amiri|-yillarda Afgʻoniston amiri]] boʻlgan. U Afgʻonistondagi Barakzoylar urugʻiga mansub boʻlgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|last=Dupree|first=Louis|authorlink=Louis Dupree (professor)|title=Afghanistan|url=https://archive.org/details/afghanistan0000dupr|publisher=Oxford Pakistan Paperbacks|edition=2nd|year=1997|isbn=978-0-19-577634-8|page=[https://archive.org/details/afghanistan0000dupr/page/403 403]}}&lt;/ref&gt;. [[Doʻstmuhammadxon]]&lt;nowiki/&gt;ning oʻgʻillaridan biri edi.

== Islohotlar ==
Sheralixonning amir sifatida hukmronligi Afg‘onistondagi Barakzoy boshqaruvini isloh qilishga urinishlari bilan ko‘pincha esga olinadi. Sher Ali Xon hukmronligi davrida amalga oshirilgan oʻzgarishlarga hukumat lavozimlarining yaratilishi, harbiy islohotlar, Afgʻonistonda birinchi pochta xizmatining joriy etilishi va afgʻon rahbarining pushtu tilini targʻib qilish boʻyicha birinchi urinishlari kiradi.

Sheralixon Barakzoy sardorlarining kuchini cheklashga harakat qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Afghanistan, A Study in Internal Political Developments, 1880-1896 – Kakar History Foundation|url=https://www.kakarfoundation.com/book/afghanistan-a-study-in-internal-political-developments-1880-1896/|qaralgan sana=2021-12-04|til=en-US|arxivsana=2024-05-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240522111657/https://www.kakarfoundation.com/book/afghanistan-a-study-in-internal-political-developments-1880-1896/}}&lt;/ref&gt;. U oʻgʻillariga viloyatlarni boshqarishga ruxsat bermay, oʻziga sodiq hokimlarni tayinladi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Kitob manbasi|last=Bizhan|first=Nematullah|url=https://books.google.com/books?id=DNEwDwAAQBAJ&amp;dq=shere+ali+khan&amp;pg=PT96|title=Aid Paradoxes in Afghanistan: Building and Undermining the State|date=2017-08-14|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-69265-6|language=en}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, unga davlat masalalari boʻyicha maslahat beradigan 12 kishidan iborat kengash bor edi. U Bosh vazir (Sadr-i Aʼzam), moliya vaziri, ichki ishlar vaziri, urush vaziri, tashqi ishlar vaziri va xazina vaziri kabi turli vazirlik idoralarini yaratdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Sheralixon  davrida Afgʻoniston 5ta viloyatga: [[Kobul (shahar)|Kobul,]] [[Hirot|Hirot,]] [[Afgʻon Turkistoni]], [[Qandahor]] va Farohga boʻlingan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Government and Society in Afghanistan: The Reign of Amir Abd Al-Rahman Khan – Kakar History Foundation|url=https://www.kakarfoundation.com/book/government-and-society-in-afghanistan-the-reign-of-amir-abd-al-rahman-khan/|qaralgan sana=2021-12-04|til=en-US}}&lt;/ref&gt;. Ilgari [[Faroh]] Hirotga boʻysungan edi, lekin buning oʻrniga u uni alohida viloyat qilib, uni amakivachchasi [[Sardor Muhammad Afzalga]] berdi (Muhammad Afzalxon bilan adashtirmaslik kerak).

Sheralixonning hukmronligiga [[Britaniya imperiyasi]] va [[Rossiya imperiyasi|Rossiya imperiyasining]] bosimi toʻsqinlik qildi, ammo Sheralixon Afgʻonistonni ularning bosqinlaridan saqlashga harakat qildi. Afgʻonistonga Rossiya hukumatining general [[Stoletov]] boshchiligidagi missiyasi (1877-yil) yuborilishidan xavotirlangan inglizlar oz missiyasini 1878-yilda joʻnatadilar, afgʻon amiri Sheralixon esa bu missiyani qabul qilinishidan bosh tortdi va inglizlar oʻz kuchlarini yigʻib, Kobulga yurish qildilar. Sheralixon  Rossiya imperiyasidan siyosiy va harbiy yordam soʻrash maqsadida Kobulni tark etishni maʼqul koʻrdi. U Mozori Sharifda 1879-yilda vafot etdi va taxtni oʻgʻli [[Muhammad Yoqubxon|Muhammad Yoqubxonga]] qoldirdi. Uning vafotidan soʻng ikkinchi [[Ingliz-afgʻon urushlari|ingliz-afgʻon urushi]] boshlandi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20070812040420/http://www.zmong-afghanistan.com/profiles/sher-ali.asp Profil: Amir Sher Ali Xon]
{{Start box}}
{{S-reg}}
{{succession box|title=[[Barakzoy sulolasi]]&lt;br&gt;[[Afgʻoniston yetakchilari roʻyxati|Afgʻoniston amiri]]|years=1863-yil 9-iyun — 1866-yil|before=[[Doʻstmuhammadxon]]|after=[[Muhammad Afzalxon]]}}
{{succession box|title=Barakzoy sulolasi &lt;br&gt;Afgʻoniston amiri|years=1868-yil 7-oktyabr — 1879-yil 21-fevral|before=[[Muhammad Aʼzamxon]]|after=[[Muhammad Yoqubxon]]}}
{{S-end}}

{{Afgʻoniston hukmdorlari}}

[[Turkum:1879-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1825-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Britaniya imperiyasi]]
[[Turkum:Rossiya imperiyasi]]
[[Turkum:Muhammad Afzalxon]]
[[Turkum:Barakzoilar sulolasi]]
[[Turkum:Afgʻoniston amirlari]]
[[Turkum:19-asr afgʻon hukmdorlari]]
[[Turkum:19-asr afgʻon siyosatchilari]]
[[Turkum:Ikkinchi ingliz-afgʻon urushi ishtirokchilari]]</text>
      <sha1>9v7yoh3sshrnpwi6nexzr78876yac0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ijtimoiy ideal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>880340</id>
    <revision>
      <id>6121502</id>
      <parentid>6099657</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaxriyor Abdujalilov</username>
        <id>217341</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8062" sha1="0pwxz6782n3id63wm4w66rhsx69yg86" xml:space="preserve">Ijtimoiy ideal – [[vatan]], millat, xalq yoki ayrim ijtimoiy guruhlarning manfaatlaridan ke- lib chikib, ular nazarida eng adolatli, mukammal kuringan farovon jamiyat qurilishiga, baxt-saodat- ga erishuv yullariga oid roya, fikr, taʼlimot. I.i. ifodachilari ayrim davlat va jamoat arboblari, mutafakkirlar, fay.lar, ilm-fan yoki sanʼat kishi- lari bulishi mumkin. Qaysi ijtimoiy yoki toifa manfaatlarini koʻzlashiga, hayotiyligi va insoniyat- ga naqadar foydali ekanligiga qarab, ijobiy, ta- raqqiyparvar yoki biror guruh yoki mamlakat manfa
atiga xizmat kilishi mumkin. Kad. yunon fal.sida (Sukrot, Platon, [[Arastu|Aristotel]], Epikur va b.) xalq- ning dono vakillari, donishmandlar boshqaradigan maʼrifatli davlat, axlokiy barkamollik, yunon sanʼatida esa — jismoniy goʻzallik va harbiy kud- rat, kullarni itoatda saqlash, Arabiston yarim oro- lida johiliyat davrida qabilalar boyligi, Sharq fal.sida va diniy-ijtimoiy taʼlimotlarida ([[Imom al-Buxoriy]], at-Termiziy, al-Moturidiy, Xoraz- miy, Forobiy, Beruniy, Ibn Sino, Nosir Xusrav, Imom Gʻazzoliy, Tusiy, Ibn Tufayl, [[Ibn Rushd]] va 6.) Kurʼon va hadislar asosidagi adolat, raiyatpar- varlik, ilohiy ilmlarga amal qilish: tasavvuf fal.sida barcha ijtimoiy illatlardan poklanib, fakr va fano maqomiga erishuv I.i. hisoblanadi. Insoniyat tarixida yana barcha [[diniy eʼtiqod]] ahli uchun umumiy I.i. dan tashqari, bu sohada har bir mutafakkir yoki sanʼatkorning oʻziga xos qarashlari boʻlishi mumkin. Abu Nasr Forobiy „Talxisi navo- Misi Platon“ („Platon qonunlar mohiyati haqida“), „Madinat ul-fozila“ („&lt;nowiki/&gt;[[Fozil odamlar shahri]] aholi- sining qarashlari“) asarlarida turli ijtimoiy guruhlarning I.i. chuqur tahlil etiladi. Sharq va Gʻarbda uygonish davrlarida ijod qilgan buyuk muta- fakkirlar (Beruniy, Ibn Sino, Ibn Rushd, Al- Buxoriy, At-Termiziy, Ibn Tufayl, Rafael, Leo- nardo da Vinchi, Franchesko Petrarka, Fransua Rab- le, Servantes, Lope de Vega, Mikelanjelo, Sheks- pir, Tomas Mor, Tommazo Kampanella)ning ilmiy va badiiy asarlarida ularning insoniyat baxt-saoda- ti haqidagi I.i.lari butun insoniyat uchun hozirgi kun- larda ham, kelajakda ham qimmatlidir. Abu Nasr Forobiy „Platon qonunlarning mohiyati haqida“ risolasida yunon donishmandining fikrlarini sharhlab, bunday deydi: „Agar inson ilohiy ezgu- liklarga (fazilatlarga) erishishni umid qilsa, hayoti kuvonchli, hayot tarzi esa, juda goʻzal kechadi. Guzal hayot tarzi esa, xalq nazarida ham, Xudo naza- rida ham yuksak (eʼzozli) boʻladi“. Platon bu fikrni mufassal ifodalaydi, xalqqa va Haqqa)manzur boʻlgan hayot tarzi qanday boʻlishi kerakligini, har bir xolatda bu hayot tarzi axloq va konunga muvofiq yoki muvofik emasligini koʻrsatadi. U oqillik haqida eslatib, mashaqqatdan rohatni afzal koʻrish bemaʼ- ni hayot tarzi ekanligini, rohatdan mashaqqatni afzal koʻrish maʼkul hayot tarzi ekanligini tushun- tiradi. Platon mashaqqat deb, Sharq donishmandlari ayttan parhezkorlik, yomon, gunoh ishlardan saqla- nish, nafsni tiyish, riyozat chekib, ilm, maʼrifat va guzal fazilatlarni hosil qilishni nazarda tuta- di. Ilm-maʼrifat olish baʼzilarga mashaqqatli koʻrinsa, baʼzilarga zavq-shavq beradi, obrӯ, izzat keltiradi. Forobiy yana bir oʻrinda Platon fikrla- rini sharhlab, uning adolatli jamiyat qurishda davlat, hokimiyatning zarurligi haqidagi gʻoyalarini keltiradi.
IJTIMOIY IDEAL
vatan, millat, xalq yoki ayrim ijtimoiy guruhlarning manfaatlaridan ke- lib chikib, ular nazarida eng adolatli, mukammal kuringan farovon jamiyat qurilishiga, baxt-saodat- ga erishuv yullariga oid roya, fikr, taʼlimot. I.i. ifodachilari ayrim davlat va jamoat arboblari, mutafakkirlar, fay.lar, ilm-fan yoki sanʼat kishi- lari bulishi mumkin. Qaysi ijtimoiy yoki toifa manfaatlarini koʻzlashiga, hayotiyligi va insoniyat- ga naqadar foydali ekanligiga qarab, ijobiy, ta- raqqiyparvar yoki biror guruh yoki mamlakat manfa
garlik koʻrish va yana ikki goyani amalga oshirish uchun hokimiyatga muhtojlik paydo boʻladi. Bu gʻoyalar- dan biri — saʼy-harakati, hunarlari va maqsadlari (adolatli) hokimlarga qarshi boʻlgan yovuz nIYaTLI odamlardan shaharni (mamlakatni) tozalashdir. Bosh- ka bir roya (fuqarolarga) pand-nasihat yoʻli bilan (barcha xalk uchun) farovonlikka intilish (zarurli- gini tushuntirish) va odamlarning ilohiy qonun- larni osonlikcha va kuvonch bilan qabul qilishlarini taʼminlashdir. Platon axloqiy fazilatlarni qan- day oʻzlashtirish mumkinligini tushuntiradi, — deb sharhlaydi Forobiy. — Adolatli, pok, jasur boʻlishga odat qilish, shu bilan birga, yomon qilmishlardan kutulish uchun ham maʼlum muddat oʻtishi kerak. Bu vaqt davomida inson (tarbiya va maʼrifat yordamida) oʻzining yomon qilmishlaridan voz kecha oladi. Agar odamda kuchli gʻurur (oriyat) tuygʻulari boʻlmasa, u xolda oʻsha odam oʻz ruhini mashq (va mashaqqat) ila tarbiyalashi zarur. Platon aytadiki, „tarbiyali odam- lar oʻz ruhlari uchun doimo kuvonish, ortiqcha kulish, qattiq xafa boʻlish, ortiqcha qaygʻurish yaxshi emasli- gini bilishi, bu holatlarda moʻʼtadillik doirasi- dan chikmaslikka oʻzlarini majbur qila olishlari kerak“. Sharq xalqlari, ayniqsa, islomiy tasavvur taʼlimotida I.i. futuvvat mard, olijanob, komil inson gʻoyasida ravshan aks etdi. [[Alisher Navoiyning zamondoshi [[alloma]] Husayn Voiz Koshifiy futuvvatning ustunlari deb, 12 ta fazilatni koʻrsat- di. U Futuvvatnomai sultoniya&quot; asarida komil in- sonning burchlari, yaʼni, mardlik ruknlari
us- tunlaridan 6 tasi zohiriy, 6 tasi botiniy ekanli- gini aytadi. &quot;Futuvvatning zohiriy ustunlari kuy- idagilar: 1. Tilni giybat, yolgʻon, boʻhton va behuda suzlardan tiyish. Nojoʻya, nomaqbul soʻzlar, boʻhton, gʻiybatdan kulokni berkitish (yaʼni, eshitmaslik). 3. Koʻrish, nojoiz narsalardan koʻzni yumish. 4. Harom ishlardan, xalqqa ozor berishdan qoʻlni tortish. 5. Maʼn qilingan, noshoista joylardan oyoqni tortib, haqorat va gunohga sabab boʻladigan, gap tashish, (odamlarga) ziyon-zahmat va ozorga yetaklagan ishlar- ga qadam qoʻymaslik. 6. Harom ovqatlardan ogʻizni, zinodan aʼzoni ehtiyot qilish. Zino — futuvvat (mard- lik) ahdini buzish, haromxoʻrlik esa, futuvvat rish- tasini uzishdir. Koshifiy futuvvatning botiniy Ruknlari deb koʻyilgan shartlarni aytadi: 1. Saho- vat, yaʼni (birovlar) tilamasidan avval bagʻishla- mok. 2. Tavozuʼ, yaʼni boshqalarni oʻzidan afzal bil- mok, barchaga kamtar boʻlish. 3. Sabr-qanoat. 4. Avf va marhamat. Yaʼni, xalqqa shafqat koʻrgizmoq, odamlar- ning gunohini kechirmoq va iloji boricha ularga yaxshilik, muruvvat bilan muomala qilish. 5. Havobaland- lik va gurur (magrurlik)ni tark etish. „Zero Iblis kibru havo tufayli jannatdan badargʻa boʻldi“. 6. Koʻngil uyini riyozat supurgisi bilan changu gubor, chikindilardan tozalab turish, modomiki, koʻngil dunyo taalluqoti — tashvishlari gʻalvasidan
garlik koʻrish va yana ikki goyani amalga oshirish uchun hokimiyatga muhtojlik paydo boʻladi. Bu gʻoyalar- dan biri — saʼy-harakati, hunarlari va maqsadlari (adolatli) hokimlarga qarshi boʻlgan yovuz nIYaTLI odamlardan shaharni (mamlakatni) tozalashdir. Bosh- ka bir roya (fuqarolarga) pand-nasihat yoʻli bilan (barcha xalk uchun) farovonlikka intilish (zarurli- gini tushuntirish) va odamlarning ilohiy qonun- larni osonlikcha va kuvonch bilan qabul qilishlarini taʼminlashdir. Platon axloqiy fazilatlarni qan- day oʻzlashtirish mumkinligini tushuntiradi, — deb sharhlaydi Forobiy. — Adolatli, pok, jasur boʻlishga odat qilish, shu bilan birga, yomon qilmishlardan kutulish uchun ham maʼlum muddat oʻtishi kerak. Bu vaqt davomida inson (tarbiya va maʼrifat yordamida) oʻzining yomon qilmishlaridan voz kecha oladi. Agar odamda kuchli gʻurur (oriyat) tuygʻulari boʻlmasa, u xolda oʻsha odam oʻz ruhini mashq (va mashaqqat) ila tarbiyalashi zarur.
== Adabiyotlar ==
Falsafa qomusiy lugʻat
„OʻZBEKISTON FAYLASUFLARI MILLIY JAMIYaTI NAShRIYoTI“
„ShARQ“ NAShRIYoT-MATBAA AKSIYaDORLIK KOMPANIYaSI BOSh TAHRIRIYaTI
TOShKENT — 2004

{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}</text>
      <sha1>0pwxz6782n3id63wm4w66rhsx69yg86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Can Atilla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>882767</id>
    <revision>
      <id>6121499</id>
      <parentid>6048731</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3581" sha1="2jzm801jc6q01tnz2n7rbsvh2ai9zzk" xml:space="preserve">
'''Can Atilla''', (1969 y., [[Anqara]] ), turk bastakori, musiqachisi.

New Age musiqasining Turkiyadagi xalqaro platformadagi vakili. U gʻarb musiqa asboblari – skripka, pianino, soz, daf yoki nay kabi sharq musiqa asboblaridan foydalangan holda asarlar yaratadi. Simfonik asarlar bilan bir qatorda, u Davlat teatrlarida sahnalashtirilgan koʻplab pyesalar va seriallar musiqalarini yozgan. Uylangan va [[Anqara|Anqarada]] yashaydi.

U [[Anqara|Anqarada]] muhandis va diplomat oilasida tugʻilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.canatilla.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=95:can-atilla-andante-dergisine-kapak-oldu&amp;catid=41:eletiriler|sarlavha='''Tek kişilik Orkestra Can ATİLLA''', ''Andante Ağustos - Eylül 2008 ''|qaralgan sana=10 Ağustos 2009|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090903053900/http://www.canatilla.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=95:can-atilla-andante-dergisine-kapak-oldu&amp;catid=41:eletiriler|arxivsana=3 Eylül 2009}}&lt;/ref&gt;. 1980-yilda Hacettepe universiteti, Anqara davlat konservatoriyasiga oʻqishga kirdi. U 1988-yildan boshlab ikki yil davomida Prezident simfonik orkestrida (CSO) skripka chaladi. 1990-yilda konservatoriyaning skripka boʻlimida bakalavriat taʼlimini tamomlab, professional kompozitsiyalar ustida ishlay boshladi va koʻplab badiiy filmlar, hujjatli filmlar, teleseriallar va teatr spektakllariga musiqa bastaladi.

2008-yil 13-mayda Turkiya Respublikasi Prezidenti tomonidan Angliya qirolichasi [[Elizabeth II|II.Elizabeth]] sharafiga berilgan kechki ovqat paytida maxsus konsert bergan sanʼatkor  klassik musiqa sohasidagi yagona turk nashri ''Andante'' jurnalining muqovasida ''&quot;Bir kishilik orkestr&quot;'' sarlavhasi bilan chiqdi&quot;.

2010-yilda boʻlib oʻtadigan [[Turkiya buyuk millat majlisi|Turkiya Buyuk Millat Majlisining]] 90-yilligining rasmiy musiqasini yaratishi soʻralgan sanʼatkor 2 oy davom etgan asari bilan ''“Tirilish”'' simfonik asarini yaratdi. Asar 2009-yil may oyida 300 kishilik orkestr tomonidan ijro etilgan. Rassom asarning Mustaqillik kurashining boshidan Turkiya Buyuk Millat Majlisi ochilishigacha bo‘lgan jarayonni, ayniqsa Suna Kan &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.haber7.com/haber/20090506/TBMM-Kurulusu-yilina-ozel-beste.php|sarlavha='''TBMM Kuruluşu yılına özel beste''', ''Haber7.com 06.05.2009''|qaralgan sana=10 Ağustos 2009|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090508093720/http://www.haber7.com/haber/20090506/TBMM-Kurulusu-yilina-ozel-beste.php|arxivsana=8 Mayıs 2009}}&lt;/ref&gt; uchun tasvirlaydigan yakkaxon skripka qismini yaratgan.

== Mukofotlari ==

* Avni Dilligil teatr mukofoti, 1998-yil
* San'at instituti, &quot;Yil rassomi&quot;, 2002, ''Getto''
* 8. Afife teatr mukofotlari , Yilning eng muvaffaqiyatli sahna musiqasi mukofoti, 2004, ''norasmiy Hurrem''
* Teatr teatri, yilning eng muvaffaqiyatli sahna musiqasi mukofoti, 2004, ''norasmiy Hurrem''
* &quot;Schwingungen saylovlari&quot; ikkinchi yil rassomi, 2004-yil
* Sherlar yilning eng yaxshi sahna musiqasi, 2007-yil
* Kral TV &quot;Yilning eng muvaffaqiyatli klipi&quot; mukofoti, 2008-yil

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Rasmiy sayt|www.canatilla.net/}}
* {{Discogsda artist}}
* [http://www.isa-sari.com/huznun-evrensel-sanatcisi-can-atilla/ Can Atilla ile ilgili bilgiler ve en sevilen parçalarından örnekler] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090302141438/http://www.isa-sari.com/huznun-evrensel-sanatcisi-can-atilla |date=2009-03-02 }} 2 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
[[Turkum:1969-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>2jzm801jc6q01tnz2n7rbsvh2ai9zzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andoza:Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari</title>
    <ns>10</ns>
    <id>894790</id>
    <revision>
      <id>6121457</id>
      <parentid>5225834</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6121457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1257" sha1="fefckf7hyvlj8bsuo75nt0538x3fsrv" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari
| title = [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston PFL kubogi|Oʻzbekiston PFL kubogi]] 
|listclass = hlist
| state  = {{{state|}}}
| group1 = Birinchi divizion
| list1  = {{Navbox|child}}
 |above = ''2010-yil Futbol boʻyicha Oʻzbekiston PFL kubogi turniri sifatida tashkil etilgan''
 | group1 = [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston PFL kubogi|Oʻzbekiston PFL kubogi]]
 | list1  =
* [[Futbol boʻyicha 2010-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2010]]
* [[Futbol boʻyicha 2011-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2011]]
* [[Futbol boʻyicha 2012-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2012]]
* [[Futbol boʻyicha 2013-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2013]]
* [[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2014]]
* [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2015]]
* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2019]]
 | group2 = Gʻoliblar
 | list2  =
* [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]
* [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] (2)
* [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
* [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
* [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
* [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Turkum:Oʻzbekiston PFL kubogi andozalari]]
&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>fefckf7hyvlj8bsuo75nt0538x3fsrv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121459</id>
      <parentid>6121457</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6121459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1293" sha1="c864v07jasc3wvyh62tjikvw8sknct8" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Oʻzbekiston PFL kubogi mavsumlari
| title = [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston PFL kubogi|Oʻzbekiston PFL kubogi]] 
|listclass = hlist
| state  = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
| group1 = Birinchi divizion
| list1  = {{Navbox|child}}
 |above = ''2010-yil Futbol boʻyicha Oʻzbekiston PFL kubogi turniri sifatida tashkil etilgan''
 | group1 = [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston PFL kubogi|Oʻzbekiston PFL kubogi]]
 | list1  =
* [[Futbol boʻyicha 2010-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2010]]
* [[Futbol boʻyicha 2011-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2011]]
* [[Futbol boʻyicha 2012-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2012]]
* [[Futbol boʻyicha 2013-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2013]]
* [[Futbol boʻyicha 2014-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2014]]
* [[Futbol boʻyicha 2015-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2015]]
* [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston PFL kubogi|2019]]
 | group2 = Gʻoliblar
 | list2  =
* [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]
* [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] (2)
* [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
* [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
* [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
* [[Iftixor (futbol klubi)|Iftixor]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Turkum:Oʻzbekiston PFL kubogi andozalari]]
&lt;/noinclude&gt;&lt;includeonly&gt;&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>c864v07jasc3wvyh62tjikvw8sknct8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muhammad ibn Husayn al-Ali</title>
    <ns>0</ns>
    <id>902009</id>
    <revision>
      <id>6121766</id>
      <parentid>6096648</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Foydalanuvchi123</username>
        <id>263968</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Shaxsiyatlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5836" sha1="5kfr4t1pg446d5j7296outlt9xro9ir" xml:space="preserve">

[[Sharif|Sayyid]] '''Muhammad bin Husayn bin Muhammad Salmon Al-Ahsai Al-Musaviy''' (1902 —1968-yil 3-oktyabr ) saudiyalik huquqshunos va jafariy qozi.

U Al- Mubarraz shahrida tug‘ilgan va u yerda bir qancha Al-Ahsa olimlari, jumladan, otasi va Nosir As-Salmon bilan yashaydi, keyin 1930-yilda [[Najaf|Najafga]] hijrat qildi va uning olimlari, jumladan Muhammad Husayn huzurida bo‘ldi. Al-Nayniy, Mahmud ash-Shahrudiy va Abu al-Hasan Al-Isfahoniylar to ijtihod darajasiga yetib, ularning koʻpchiligi tomonidan maʼqullangunicha ularning huzurida ilm oladi. Keyin 1942-yilda Al- [[Hufuf|Axsaga]] qaytib keldi va u yerda joylashib, yashashni boshladi. U qoʻlyozma va sheʼrlar yozgan, ularning aksariyati yoʻqolgan&lt;ref name=&quot;أعلام هجر&quot; /&gt;,&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://juhaina.in/?act=artc&amp;id=39862|sarlavha=قراءة في كتاب: السيد محمد العلي الأحسائي.. سيرة ومرحلة&lt;!-- عنوان مولد بالبوت --&gt;|qaralgan sana=2020-02-15}}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.alwahamag.com/?act=artc&amp;id=908|sarlavha=القضاء الجعفري في الأحساء - مجلة الواحة&lt;!-- عنوان مولد بالبوت --&gt;|qaralgan sana=2020-02-15|arxivsana=2018-04-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180405214417/http://www.alwahamag.com/?act=artc&amp;id=908}}&lt;/ref&gt;.

== Nasli ==
U Muhammad ibn Husayn ibn Muhammad ibn Ali ibn Husayn ibn Salmon ibn Muhammad ibn Yusuf ibn Ali ibn Ismoil ibn Husayn ibn Hasan ibn Ibrohim ibn Nosir ibn Ali ibn Solih ibn Iso ibn Abdulloh ibn Ja'far ibn Muso ibn Ja'far ibn Muslim ibn Ja'far ibn Muhammad ibn Muslim ibn Muhammad ibn Muso ibn  Ali ibn Jafar ibn Al-Hasan ibn Muso ibn Jafar ibn Muso al-Kozim&lt;ref name=&quot;أعلام هجر&quot;/&gt;.

== Uning tarjimai holi ==
Muhammad ibn Husayn Al-Ali hijriy 1320- yil / milodiy 1902-yilda Al-Axsa shahridagi Al- Mubarraz shahrchasida tugʻilgan va u yerda  shia musulmon oilasida oʻsgan. U oʻz shahrida kichikligidan oʻqishni boshlagan, Qur'onni tugatgan va Ahsa maktablarida tarix va eski yozuvlarni oʻzlashtirgan. Keyinchalik esa, u otasining barcha muqaddima darslarida qatnashdi, undan soʻng ham oʻqishni davom ettirdi va Otasi bilan &quot;Al-Ahso&quot;da, butun Sutuh kitoblarini oʻqidi. Bundan tashqari, Al-Axsada u amakisi Nosir Al-Ahsoiy bilan aspiranturada oʻqiyotganda chet elda tadqiqot ishini boshladi.

=== Najafda oʻqish ===
Hijriy 1349-yil / milodiy 1930-yilda u shia mazhabidagi taʼlimini tamomlash uchun Iroqqa hijrat qildi va [[Najaf|Najafda qoʻnim]] topdi va u yerda 12 yil davomida bir qancha olimlarning fiqh va asoslar boʻyicha chet elda tahsil oldi . Hasan Al-Musaviy Al-Isfahoniy va Muhammad Rizo Al-Yosin kabi ustozlarda ta'lim oldi. Hijriy 1361-yil / milodiy 1942-yilgacha Najafda qoldi.&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Uning bir qancha shogirdlari Najaf va Al-Axsada u bilan birga tahsil oldilar va ular Muhammad Boqir Abu Xamsin, Muhammad bin Ali Al-Salmon Al-Musaviy, Ali Al-Dandan, Abbos Al-Dandan kabilar bilan tanishishdilar va ilm suhbatlarda qatnashdilar. Abdulloh ibn  Ahmad Al-Hoji Al-Musaviy, [[محمد الجبران|Muhammad ibn Muhammad Ali Al Jubran]], Abdulloh Al-Luimi va Ahmad ibn Muhammad Tohir Al-Salmon u kishiga shogirt boʻlishdi.&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; U o‘z davrida katta mavqeda boʻlgan va ja’fariy fiqhida yuksak darajaga erishgan, ijtihodi guvohi bo‘lgan va ma’qullangan, amakisi Nosir al-Ahsoiydan keyin Al-Ahsoda diniy hokimiyat lavozimiga nomzod bo‘lgan. Hijriy 1356-yil / milodiy 1937-yilda vafot etgan, lekin bu haqida ma'lumotlar topilmagan.

=== Unga Al-Axsadagi qozilar taqlid qilishdi ===
U hijriy 1369-yil / milodiy 1950-yilda otasi vafot etgandan soʻng Al-Ahsa shahridagi shia jamoasi uchun shariat sudida uzoq vaqt qozilik qiladi.U oʻzining adolatli xulq-atvori bilan tanilgan va ularning hech biriga nojoiz hukm chiqarmagan, aksincha, u oʻzining shia jamiyatini himoya qilishga intilgan, imkon qadar kelishmovchiliklarni yarashuv va tushunish yoʻli bilan hal qilishga harakat qilgan. Va uning otasi podshohlik birlashgandan keyin Al-Ahsoda birinchi boʻlib shia Jafariy sud hokimiyati lavozimini egalladi va vafotidan keyin uning oʻrniga oʻgʻli oʻtirdi. Uning qozilik mansabidagi faoliyati 19 yil, ya’ni otasining vafotidan hijriy 1369-yildan to 1388-yilda vafotigacha davom etgan. Muhammad Boqir Abu Xamin unga ergashdi&lt;ref name=&quot;أعلام هجر&quot;&gt;{{Kitob manbasi|title=أعلام هجر من الماضين والمعاصرين|author=هاشم محمد الشخص|edition=الأولى|page=145-214|year=2004|publisher=مؤسسة أم القرى للتحقيق والنشر|location=بيروت}}&lt;/ref&gt;.

== Vafoti ==
U 1388-hijriy yilning 11-rajab, jumaga o‘tar kechasi yurak xurujidan so‘ng, Hufuf, Al- [[Hufuf|Ahso]] shahridagi Qirol Faysal kasalxonasida vafot etdi. Juma kuni ertalab uning jasadi Al- Mubarraz shahridagi Al-Shu'ba mavzesidan sharqda joylashgan ulamolar qabristoniga dafn etishgan, shoirlar motam tutib, Al-Ahsa, Qatif, Najaf, Suq shaharlarida xotira kengashlari oʻtkazishdi. Al-Shuyux, Basra, Al-Muhammara va Damashqda ham u kishining xotirasiga atab marosimlar tashkil etildi&lt;ref name=&quot;أعلام هجر&quot;/&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Uning orqasida Adnan va Husayn ismli ikki o‘g‘il qoldi.

== Uning yozuvlari ==

* Uning ba'zi professorlarining aktivlar yetarliligi haqidagi tadqiqot hisobotlarini yozgan.
* Al-Ansoriyning foyda kitobiga izoh tarzida asar yaratgan.
* Alohida huquqshunoslik tadqiqot guruhi tashkil etib undan xotiralar yozib qoldirgan..

U oʻzi yozgan she’rlarining ko‘pini yo‘qotib qo‘ygan va ba'zan she'rlaridan iqtibos keltirgan.

*

== Manbalar ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Havolalar ==
{{Vikiiqtibos}}
[[Turkum:1968-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1902-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Faqihlar]]
[[Turkum:Qozilar]]
[[Turkum:Shaxsiyatlar]]</text>
      <sha1>5kfr4t1pg446d5j7296outlt9xro9ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oqtosh (Boʻstonliq)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>904570</id>
    <redirect title="Oqtosh (Boʻstonliq tumani)" />
    <revision>
      <id>6121772</id>
      <parentid>5502155</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekipediya</username>
        <id>118689</id>
      </contributor>
      <comment>[[Oqtosh (Boʻstonliq tumani)]]ga yoʻnaltirildi</comment>
      <origin>6121772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="gyx2x5fgpvcscg0jbke3rys359jzoyn" xml:space="preserve">#REDIRECT[[Oqtosh (Boʻstonliq tumani)]]</text>
      <sha1>gyx2x5fgpvcscg0jbke3rys359jzoyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Tompson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>914114</id>
    <revision>
      <id>6121639</id>
      <parentid>3874013</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T22:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2891" sha1="9jz8xcx6alpc3wm7j8yohirn2s0nik3" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Charles Tompson|portret=|tavsif=|tugʻilgan paytidagi ismi=&lt;!-- only use if different from name --&gt;|tavallud sanasi={{tugʻilgan sanasi|1807|06|26}}|tavallud joyi=[[Sidney]], Avstraliya|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|1883|01|05|1807|06|26}}|vafot joyi=Sidney, Avstraliya|kasbi=shoir, xalq xizmatchisi|faoliyat_yillari=}}
 

'''Charles Tompson''' (1807-yil 26-iyun &amp;#x2013; 1883-yil 5-yanvar)&lt;ref name=&quot;adb&quot;&gt;'[http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A020485b.htm Tompson, Charles (1807&amp;#x2013;1883)]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}', ''[[Australian Dictionary of Biography]]'', Vol. 2, [[Melbourne University Press|MUP]], 1967, p. 533. Retrieved 2010-01-12&lt;/ref&gt; avstraliyalik davlat xizmatchisi va u birinchi boʻlib sheʼrlarini nashr qilgan avstraliyalik shoir boʻlgan.

Tompson 1806-yilda Sidneyda tugʻilgan, fermer Charles Tompson (1784 &amp;#x2013; 1871) va uning rafiqasi Elizabeth, ''née'' Boggis’ning toʻngʻich farzandi&lt;ref name=&quot;adb&quot;/&gt;. Tompson 1802-yil mart oyida Angliyaning Warwick shahrida sudlangan va 1804-yil may oyida C''oromandel'' bortida Sydneyga kelgan. Kenja Tompson [[Genri Fulton|Henry Fultonning]] [[Castlereagh, Yangi Janubiy Uels|Castlereagh’dagi]] maktabida tahsil olgan va New South Wales davlat xizmatiga kirdi. 1826-yilda u Charles Tompson tomonidan 1826-yil iyun oyida ''Wild Notes, from the Lyre of a Native Minstrel asarini'' nashr etdi va bu avstraliyalik shoirlar orasida birinchi bor sheʼrlarini nashr qilgan adibning birinchi jild kitobi edi. Uning asarlari nashr etilganda Tompson endigina 20 yoshda edi. U hayoti davomida bir qancha sheʼrlar va koʻplab nasriy asarlar yozgan, ularning hech biri bitta toʻplamda birlashtirilmagan.


Tompson Hannah Morrisga 1830-yil 12-aprelda Windsordagi St-Matthewga uylanadii; 1831-yilga kelib u Sidneyning Kent koʻchasida yashagan va mustamlakachi kotibning idorasida xizmatchi vazifasida ishlagan&lt;ref name=&quot;adb&quot;/&gt;. Tompson 1836-yilgacha Penritdagi Doon Moor kottejiga qaytgunga qadar u yerda qoldi, u yerda Tompson kichik sessiyalar kotibi edi. Keyinchalik u Camdenda xizmatchi boʻldi.

Keyin Tompson Yangi Janubiy Uels Qonunchilik Kengashining uchinchi kotibi etib tayinlandi, qonunchilik kengashida parlamentlar kotibi va 1860-[[Yangi Janubiy Uels Qonunchilik Assambleyasi|qonun chiqaruvchi assambleyaning]] kotibi lavozimiga koʻtarildi, u yerdagi aʼzolarga xushmuomala va majburiy zobit sifatida juda yoqdi. U 1869-yil 31-yanvarda nafaqaga chiqdi va 1883-yil 5-yanvarda Sydneyda vafot etdi&lt;ref name=&quot;adb&quot;/&gt;.

== Manbalar ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

* {{Dictionary of Australian Biography|First=Charles|Last=Tompson|shortlink=0-dict-biogT-V.html#tompson1|accessdate=12-yanvar 2010-yil}}
[[Turkum:1883-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1807-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:19-asr erkak yozuvchilari]]</text>
      <sha1>9jz8xcx6alpc3wm7j8yohirn2s0nik3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ciro Immobile</title>
    <ns>0</ns>
    <id>920292</id>
    <revision>
      <id>6121803</id>
      <parentid>6086820</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71180" sha1="3pswndjqngo5rrzowrylaf0r8ddwrzz" xml:space="preserve">{{imlo}}
{{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Ciro Immobile|tasvir=FC Salzburg versus S.S. Lazio Rom Euroleague-Viertelfinale (12. April 2018) 33 - Ciro Immobile (cropped).jpg|izoh=Immobile  [[S.S. Lazio|Lazio]]  2018-yil|toʻliqism=Ciro Immobile&lt;ref&gt;{{veb manbasi |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players: Italy |publisher=FIFA |page=21 |date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904095016/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |archive-date=4 September 2019}}&lt;/ref&gt;|tavallud_sana={{tugʻilgan sanasi va yoshi|1990|2|20|df=y}}|tavallud_joyi=[[Torre Annunziata]], Italy|boʻyi=1.85 m&lt;ref name=&quot;LazioBio&quot;&gt;{{veb manbasi|url=http://www.sslazio.it/it/tesserati/prima-squadra/player/50/Immobile|title=S.S.Lazio - Tesserati - Prima Squadra|website=www.sslazio.it|access-date=1 October 2018|arxivsana=2020-01-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200123191522/http://www.sslazio.it/it/tesserati/prima-squadra/player/50/Immobile}}&lt;/ref&gt;|pozitsiya=[[Forward (association football)#Striker|Markaziy Hujimchi]]|joriyklub=[[S.S. Lazio|Lazio]]|klubraqami=17|yoshlikyillari1=2002-2008-yillar|yoshlikyillari2=2008-2009-yillar|yoshlikklublari1=[[Sorrento Calcio|Sorrento]]|yoshlikklublari2=[[Juventus F.C.|Juventus]]|yillar1=2009-2012-yillar|klublar1=[[Juventus F.C.|Juventus]]|isht1=3|gollar1=0|yillar2=2010-2011-yillar|klublar2=→ [[A.C. Siena|Siena]] (loan)|isht2=4|gollar2=1|yillar3=2011-yillar|klublar3=→ [[U.S. Grosseto F.C.|Grosseto]] (loan)|isht3=16|gollar3=1|yillar4=2011-2012-yillar|klublar4=→ [[Delfino Pescara 1936|Pescara]] (loan)|isht4=37|gollar4=28|yillar5=2012-2013-yillar|klublar5=[[Genoa C.F.C.|Genoa]]|isht5=33|gollar5=5|yillar6=2013-2014-yillar|klublar6=[[Torino F.C.|Torino]]|isht6=33|gollar6=22|yillar7=2014-2015-yillar|klublar7=[[Borussia Dortmund]]|isht7=24|gollar7=3|yillar8=2015-2016-yillar|klublar8=[[Sevilla FC|Sevilla]]|isht8=8|gollar8=2|yillar9=2016-yil|klublar9=→ [[Torino F.C.|Torino]] (loan)|isht9=14|gollar9=5|yillar10=2016-yil|klublar10=[[S.S. Lazio|Lazio]]|isht10=219|gollar10=156|milliyyillar1=2009-2010-yillar|milliyjamoa1=[[Italy national under-20 football team|Italy U20]]|milliyisht1=6|milliygollar1=0|milliyyillar2=2009-2013-yillar|milliyjamoa2=[[Italy national under-21 football team|Italy U21]]|milliyisht2=16|milliygollar2=9|milliyyillar3=2014-yil|milliyjamoa3=[[Italy national football team|Italy]]|milliyisht3=55|milliygollar3=15|club-update=23:59, 10 November 2022 (UTC)|medallar={{MedalCountry|{{fb|ITA}}}}
{{Medal|Comp|[[UEFA European Championship]]|}}
{{Medal|W|[[UEFA Euro 2020|2020 Europe]]|}}}}

'''Ciro Immobile''' (talaffuzi: ''Chiro Immobile:'' 1990-yil 20-fevralda tugʻilgan) — [[Italiya]]lik professional [[futbol]]chi, [[Serie A|A Seriyaning]] [[Lazio (futbol klubi)|Latsio]] klubi [[Sardor (futbol)|sardori]] va [[Italiya milliy futbol terma jamoasi]]da [[Hujumchi (futbol)|hujumchisi]].

Immobile dastlabki faoliyatini „Sorrento“ jamoasida boshlagan. 2009-yilda u [[Juventus|&quot;Yuventus&quot;]] jamoasi tomonidan sotib olinadi va keyinchalik B Seriyaning uchta klubiga, jumladan Peskaraga jamoasiga ijaraga beriladi. Peskara bilan 2012-yilda Genoaga koʻchib oʻtishdan oldin eng yaxshi toʻpurar sifatida liga chempionligini qoʻlga kiritadi. Klubdagi bir [[mavsum]]dan soʻng u „Yuventus“ning shahardosh jamoasi „&lt;nowiki/&gt;[[Torino]]&lt;nowiki/&gt;“ga koʻchib oʻtadi. „Torino“da u A Seriyaning eng yaxshi toʻpurarligi uchun ''&quot;Capocannoniere&quot;'' mukofotini qoʻlga kiritadi. „Torino“dagi mavsumdan soʻng u Germaniyaning [[Borussiya (Dortmund futbol klubi)|&quot;Borussiya Dortmund&quot; klubiga]] 2014-yilda taxminan 18 million yevroga sotiladi va u yerda DFL Superkubogini qoʻlga kiritadi. Keyin esa Ispaniyaning &quot;Sevilya&quot; klubiga 2015-yilda qoʻshiladi. 2016-yilda esa u ijara asosida „Torino“ga qaytadi, keyinroq o‘sha yilning iyulida „Latsio“ga sotib yuboriladi. „Latsio“dagi ikkinchi mavsumida u 33 oʻyinda 29 ta gol urib, ikkinchi marta ''Capocannoniere sovrinini'' qoʻlga kiritadi. 2019-2020-yilgi mavsum Immobile faoliyatidagi eng sermahsul mavsumlardan biri bo‘ladi. U 36 ta gol bilan bir mavsumda A Seriyada eng koʻp gol urish boʻyicha rekordni takrorlaydi va uchinchi ''Capocannoniere'' unvonini va yevropaning eng yaxshi toʻpurariga berilgan birinchi Yevropa Oltin butsasini qoʻlga kiritadi. Immobile shuningdek, „Latsio“ bilan Italiya kubogi va ikki marta Italiya Superkubogini qoʻlga kiritgan. Hozirda u „Latsio“ tarixidagi eng koʻp gol urgan futbolchi. 2022-yilda u 31 o‘yinda 27 ta gol urib, to‘rtinchi marta ''Capocannoniere'' g‘olibiga aylandi.

Immobile 2014-yilda [[Italiya milliy futbol terma jamoasi]]da debyut qilgan va [[FIFA Jahon chempionati 2014|2014-yilgi FIFA Jahon chempionati]], [[UEFA Yevropa chempionati 2016|UEFA Evro-2016]] va UEFA Evro-2020 uchun tarkibga kiritilgan va Yevro-2020 turnirda gʻalaba qozongan.

== Klublardagi faoliyati ==

=== Sorrento va Yuventus ===
[[Neapol (provinsiya)|Neapol provinsiyasidagi]] [[Torre Annunziata]] shahrida tugʻilgan Immobile oʻzining dastlabki faoliyatini „Torre Annunziata 88“ futbol maktabida boshlagan.Salernitananing yoshlar jamoasiga oʻtishdan oldin, „Maria Rosa“ jamoasiga oʻtgan. Ammo u jamoa tarkibida maydonga tushmagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.resport.it/calcio_giovanile/43717/da_guardalinee_bomber_ecco_storia_ciro_immobile.aspx|sarlavha=Da guardalinee a bomber, ecco la storia di Ciro Immobile|nashriyot=resport.it|sana=16 February 2010|qaralgan sana=8 November 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141108104018/http://www.resport.it/calcio_giovanile/43717/da_guardalinee_bomber_ecco_storia_ciro_immobile.aspx|arxivsana=8 November 2014}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik u „Sorrento“ jamoasiga qoʻshiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.calciomercato.com/news/focus-bwin-immobile-a-cm-zeman-gioca-come-piace-a-me-140540|sarlavha=Focus bwin. Immobile a CM: 'Zeman gioca come piace a me'|ish=Calciomercato.com &amp;#124; Tutte le news sul calcio in tempo reale}}&lt;/ref&gt;. Jamoa tarkibida 2007-2008- yilgi mavsumda 17 yoshgacha boʻlgan yoshlar jamoasi safida 30 ta gol urishga erishgan. Shu jumladan „Torino“ga qarshi oʻyinda qayt etgan dubli „Yuventus“ jamoasi kuzatuvchilarini etiboriga tushishiga sabab boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Berlusconi: “Montolivo out 5 mesi. Balo|url=http://www.spaziomilan.it/2011/06/esclusiva-spaziojuve-un-giorno-con-ciro-immobile/|sarlavha=SpazioMilan – L'emozione rossonera|sana=29 June 2011|nashriyot=Spaziomilan.it|qaralgan sana=2 June 2014}}&lt;/ref&gt;.

2008-yilda skaut Ciro Ferrara tavsiyasiga koʻra „Yuventus“ tomonidan 80 000 yevro&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://sport.panorama.it/calcio/Immobile-Inter-Juventus-Sorrento|sarlavha=&quot;Quando l'Inter scartò Immobile per Balotelli...&quot; – Panorama|ism=Nicolò|muallif=Schira|sana=26 March 2014|qaralgan sana=2 April 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140609073940/http://sport.panorama.it/calcio/Immobile-Inter-Juventus-Sorrento|arxivsana=9 June 2014}}&lt;/ref&gt; evaziga shartnoma imzolagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://sport.panorama.it/calcio/Immobile-Inter-Juventus-Sorrento|sarlavha=&quot;Quando l'Inter scartò Immobile per Balotelli...&quot; – Panorama|til=it|nashriyot=Sport.panorama.it|sana=26 March 2014|qaralgan sana=2 June 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140609073940/http://sport.panorama.it/calcio/Immobile-Inter-Juventus-Sorrento|arxivsana=9 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.tuttomercatoweb.com/juventus/?action=read&amp;idnet=dHV0dG9qdXZlLmNvbS05NDI5Nw|sarlavha=Danilo Pagni: &quot;Ecco come la Juve soffiò Immobile all'Inter&quot; – Juventus – TMW|nashriyot=Tuttomercatoweb.com|qaralgan sana=2 June 2014|til=it}}&lt;/ref&gt;.
[[Fayl:Ciro_Immobile.jpg|left|thumb| 2011-yilning avgustida „Yuventus“ tarkibdagi surati.]]
Immobile 2009-yilda Primavera jamoasiga qoʻshiladi. U yerda Ayub Daud bilan ajoyib tandim boʻlgan. Bu jamoani 2009-yilda Torneo di Viaregjioda gʻalaba qozonishida katta rol oʻynaydi. Jamoa tarkibida jami beshta gol urgan&lt;ref name=&quot;tor09&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=23 February 2009 |title=TMW VIAREGGIO – Trionfa la Juventus |language=it |publisher=TuttoMercatoWeb |url=http://www.tuttomercatoweb.com/index.php?action=read&amp;id=141871 |access-date=15 March 2009}}&lt;/ref&gt;.

2009-yil 14-mart kuni Immobile [[Serie A|A Seriyadagi]] debyutini „Bolonya“ga qarshi o‘yinda o‘tkazgan. Immobile 89-daqiqada [[:ru:Ювентус|„Yuventus“]] sardori Alessandro Del Pieroni oʻrniga maydonga tushadi. 2009-yil 25-noyabrda Immobile [[Yevropa]] musobaqalarida debyut qilgan. [[UEFA Chempionlar Ligasi|Chempionlar Ligasidagi]] dastlabki oʻyinida Fransiyaning „Bordo“ jamoasiga qarshi oʻyinda Del Pieroning oʻrniga ikkinchi boʻlimda maydonga tushadi. 2010-yil fevral oyida Torneo di Viareggo turnirida ilk oʻyinini „Empoli“ jamoasiga qarshi oʻtkazadi va oʻyinda xet-trik qayd etib, jamoa safida ketma-ket ikkinchi mavsum chempionlikni qoʻlga kiritadi&lt;ref name=&quot;tor10&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=20 February 2010 |title=Ciro Immobile turns 20 in a perfect week! |publisher=juventus.it |url=http://juventus.it/site/eng/NEWS_newsseriea_900C72BC50F14DDB8F78886E4EAEE037.asp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120711010529/http://juventus.it/site/eng/NEWS_newsseriea_900C72BC50F14DDB8F78886E4EAEE037.asp |archive-date=11 July 2012}}&lt;/ref&gt;.

==== Siena va Grosseto jamoalariga ijara ====
2010-yilning 1-iyulida Immobile jamoadoshi Luka Marrone bilan birgalikda B Seriyaga yaqinda tushib ketgan „Siena“ klubiga ijaraga beriib yuboriladi. Ularning evaziga esa „Yuventus“ Toskana klubidan Nikkolo Jannetti, [[Leonardo Spinazzola|Leonardo Spinatsola]] va avstriyalik yarim himoyachi [[Marsel Byuxel]]ni ijaraga olgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 July 2010 |title=Immobile e Marrone al Siena, Giannetti, Buchel e Spinazzola alla Juventus |language=it |publisher=AC Siena |url=http://www.acsiena.it/2010/07/01/immobile-e-marrone-al-siena-giannetti-buchel-e-spinazzola-alla-juventus/ |url-status=dead |access-date=13 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111122748/http://www.acsiena.it/2010/07/01/immobile-e-marrone-al-siena-giannetti-buchel-e-spinazzola-alla-juventus/ |archive-date=11 November 2013}}&lt;/ref&gt;. Immobile Seina jamoasi safida hech qachon asosiy jamoa tarkibiga kirmagan. 2011-yilning yanvariga kelib esa jamoani tark etadi. Sienadan ketganidan soʻng, „Yuventus“ uni B Seriyaning 2010-2011-yilgi mavsumining qolgan qismi uchun „Grosseto“ jamoasiga ijaraga beradi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 January 2011 |title=Ufficiale: Ciro Immobile al Grosseto |language=it |publisher=Biancorossi.it |url=http://www.usgrosseto.com/portal2010/comunicati-societa/751-ufficiale-ciro-immobile-al-grosseto.html |access-date=24 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425231804/http://www.usgrosseto.com/portal2010/comunicati-societa/751-ufficiale-ciro-immobile-al-grosseto.html |archive-date=25 April 2011}}&lt;/ref&gt;.

==== Peskaraga ijara ====
2011-yilning 17-avgustida Immobile „Yuventus“dan bir mavsumga ijara asosida B Seriyaning „Peskara“ klubiga oʻtadi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=17 August 2011 |title=Speciale Calciomercato: Immobile in biancazzurro |language=it |publisher=Delfino Pescara 1936 |url=http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/4518-speciale-calciomercato-immobile-in-biancazzurro.html |url-status=dead |access-date=13 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104205243/http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/4518-speciale-calciomercato-immobile-in-biancazzurro.html |archive-date=4 January 2014}}&lt;/ref&gt;. U Peskara uchun birinchi golini 26-avgust kuni ligada Hellas Verona jamosiga qarshi oʻyinda amalga oshiradi. 2011—2012-yilgi B Seriya mavsumning birinchi yarmida 14 ta gol urishga erishadi. 2012-yilning 30-yanvarida&quot;Genoa&quot; B Seriyadagi o‘yinidan keyin „Yuventus“dan o‘yinchi huquqlarining yarmi uchun 4 million yevro to‘laganini tasdiqlaydi. U Italiya ikkinchi divizionida „Peskara“ jamoasi tarkibida mavsumni yakunladi. Oʻsha mavsumda Peskara klubi chempionlikni qo‘lga kiritgan. Shu bilan Pescara B seriyadan [[Serie A|A Seriyaga]] koʻtariladi. Imobile oʻsha mavsumda 28 ta gol bilan B seriyaning eng yaxshi toʻpurari boʻlgan. Immobile, shuningdek, jamoadoshlari [[Lorenzo Insigne]] va [[Marko Verratti]] bilan birga 2012-yilgi AIC Gran Gala del Calcio musobaqasida B seriyaning eng yaxshi futbolchilari deb topilgan&lt;ref name=&quot;poy12&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.corriere.it/sport/13_gennaio_28/pirlo-miglior-giocatore-oscar-calcio_2ee79a92-68ed-11e2-b978-d7c19854ae83.shtml|sarlavha=Oscar del calcio, Pirlo giocatore dell'anno|sana=28 January 2013|qaralgan sana=16 January 2015}}&lt;/ref&gt;.

=== Genoa ===
Immobile 2012-yilning 1-iyulida Peskara jamoasidagi ijara muddati tugaganidan soʻng rasman „Genoa“ futbolchisiga aylangan. 2013-yilning 19-iyunida „Genoa“ va „Yuventus“ Immobile va Boakyening birgalikdagi egalik shartnomasini yana yangiladilar&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=19 June 2013 |title=Youth transfer operations |publisher=Juventus FC |url=http://www.juventus.com/juve/en/news/youthtransferoperations |access-date=13 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

=== Torino ===
2013-yilning 12-iyulida „Yuventus“ 2,75 million yevroga evaziga „Genoa“dan „Immobile“ transfer huquqlarining yarmini sotib oladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.football-italia.net/36366/official-immobile-torino|sarlavha=Official: Immobile to Torino|nashriyot=Football Italia|sana=12 July 2013|qaralgan sana=2 June 2014}}&lt;/ref&gt;. Oʻsha kuni oʻzidayoq 2,75 million yevro evaziga yangi sheriklik shartnomasi boʻyicha shaharning boshqa bir jamoasi Torinoga sotib yuboriladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=12 July 2013 |title=Agreements about the player Ciro Immobile |publisher=Juventus F.C. |url=http://www.juventus.com/wps/wcm/connect/1d6aef85-06d7-44f8-8ed7-63bc34f66308/comunicato+12072013+immobile+eng.pdf?MOD=AJPERES&amp;CACHEID=1d6aef85-06d7-44f8-8ed7-63bc34f66308 |url-status=dead |access-date=13 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610231739/http://www.juventus.com/wps/wcm/connect/1d6aef85-06d7-44f8-8ed7-63bc34f66308/comunicato+12072013+immobile+eng.pdf?MOD=AJPERES&amp;CACHEID=1d6aef85-06d7-44f8-8ed7-63bc34f66308 |archive-date=10 June 2015}}&lt;/ref&gt;.

U „Torino“ safida debyut oʻyinini Italiya kubogining birinchi bosqichida sobiq jamoasi „Peskara“ga qarshi oʻtkazdi va mavsumdagi ilk golini kiritadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/08/17/italy/coppa-italia/torino-fc/pescara-calcio/1568297/|sarlavha=Torino vs. Pescara – 17 August 2013 – Soccerway|nashriyot=Au.soccerway.com|sana=17 August 2013|qaralgan sana=2 June 2014}}&lt;/ref&gt;. Klub safida A Seriyadagi debyutida golli uzatmani amalga oshiradi. 7-oktyabrgacha „Sampdoriya“ jamosiga qarshi oʻyinda gol ura olmaydi. Immobile 2012-yilning dekabridan beri A Seriyada gol ura olmayotgandi. Bu gol Immobile uchun muvaffaqiyatdan darak beradi, futbolchi keyingi 15 oʻyinda yana 12 ta gol uradi, shu jumladan dekabr oyida „Kyevo Verona“ga qarshi oʻyinda A Seriyadagi birinchi dublini amalga oshiradi.

2014-yilning 22-martida Immobile Livornoga qarshi o‘yinda A Seriyadagi ilk xet-trikini qayd etadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=TORINO LIVORNO 3–1|url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Torino-Livorno/66357|ish=legaseriea.it|nashriyot=Lega Serie A|qaralgan sana=23 March 2014|arxivsana=2014-03-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140322225903/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Torino-Livorno/66357}}&lt;/ref&gt;. Uch kundan soʻng, [[A.S. Roma|&quot;Roma&quot;]] ga qarshi oʻyinda chap oyogʻi bilan ajoyib zarba yoʻllaydi va [[Olimpiya stadioni (Rim)|&quot;Olimpiko&quot; stadionida]] vaqtinchalik ''Granata'' darajasiga erishadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://bleacherreport.com/articles/2006258-ciro-immobile-scores-amazing-volley-for-torino-vs-roma-in-serie-a|sarlavha=Ciro Immobile Scores Amazing Volley for Torino vs. Roma in Serie A|ish=bleacherreport.com|qaralgan sana=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;. 6 aprel kuni u Kataniyaga qarshi oʻyinda 2:1 hisobidagi oʻyinda gʻalaba golini kiritadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2014/04/06/italy/serie-a/calcio-catania/torino-fc/1552096/|sarlavha=CATANIA VS. TORINO 1 – 2|ish=soccerway.com|qaralgan sana=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;.

Oʻsha yilning 13-aprel kunida A seriya navbatdagi turida „Genoa“ 1:0 hisobida oldinda borayotgan edi, o‘shanda Immobile va [[Alessio Cerci|Alessio Cersi]] qo‘shib berilgan vaqtda gollar urib, „Torino“ni 2:1 hisobida g‘alaba qozonishiga xissa qoʻshishadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Torino 2–1 Genoa: Immobile And Cerci Leave It Late|url=http://forzaitalianfootball.com/2014/04/torino-2-1-genoa-immobile-and-cerci-leave-it-late/|ish=forzaitalianfootball.com|sana=13 April 2014|qaralgan sana=14 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Torino trainer ruptures achilles tendon celebrating goal|url=http://au.eurosport.com/football/torino-trainer-ruptures-achilles-tendon-celebrating-goal_sto4213335/story.shtml|ish=eurosport.com|sana=13 April 2014|qaralgan sana=14 April 2014}}&lt;/ref&gt;. U keyingi turda [[Lazio (futbol klubi)|&quot;Latsio&quot;]] safarida 3:3 hisobidagi durang o‘yinda yana gol uradi&lt;ref name=&quot;lazio&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2014/04/19/italy/serie-a/ss-lazio-roma/torino-fc/1552137/?ICID=PL_MS_01|sarlavha=LAZIO VS. TORINO 3 – 3|ish=soccerway.com|qaralgan sana=27 April 2014}}&lt;/ref&gt;. 27 aprel kuni esa Immobile [[Udinese|&quot;Udineze&quot;]] 2:0 hisobida magʻlub etiladi va Immobile ketma-ket oltinchi oʻyinda gol uradi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=27 April 2014 |title=Immobile: Joining two legends makes me proud |work=Inside Italian Football |url=http://www.italianfootballdaily.com/immobile-joining-two-legends-makes-proud/#.U3n0nNoaySN |url-status=dead |access-date=19 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140519151412/http://www.italianfootballdaily.com/immobile-joining-two-legends-makes-proud/#.U3n0nNoaySN |archive-date=19 May 2014}}&lt;/ref&gt;. Bu uning mavsumdagi gollari sonini 21 taga yetkazadi&lt;ref name=&quot;21st&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2014/04/27/italy/serie-a/torino-fc/udinese-calcio/1552157/?ICID=PL_MS_08|sarlavha=TORINO VS. UDINESE 2 – 0|ish=soccerway.com|qaralgan sana=27 April 2014}}&lt;/ref&gt; hamda „Torino“da Paolo Pulich va Franchesko Gratsianining mavsumiy gollari rekordini takrorlaydi&lt;ref name=&quot;21-record&quot;&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Serie A Toro, Udinese ko. Immobile in stile Pulici|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/2014/04/27-292870/Serie+A+Toro,+Udinese+ko.+Immobile+in+stile+Pulici|ish=tuttosport.com|qaralgan sana=27 April 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140428021742/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/2014/04/27-292870/Serie+A+Toro%2C+Udinese+ko.+Immobile+in+stile+Pulici|arxivsana=28 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.tuttomercatoweb.com/altre-notizie/immobile-orgoglioso-di-aver-raggiunto-due-miti-come-pulici-e-graziani-550065|sarlavha=Immobile: &quot;Orgoglioso di aver raggiunto due miti come Pulici e Graziani&quot;|ish=tuttomercatoweb.com|til=it|qaralgan sana=27 April 2014}}&lt;/ref&gt;.

11-may kuni Immobile „Parma“ ga qarshi mavsumning soʻnggi oʻyinida gol uradi, biroq ikkinchi boʻlimda qizil kartochka oladi va „Fiorentina“ ga qarshi final oʻyinida diskvalifikatsiya qilinadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2014/05/11/italy/serie-a/torino-fc/parma-fc/1552196/|sarlavha=TORINO VS. PARMA 1 – 1|ish=soccerway.com|qaralgan sana=11 May 2014}}&lt;/ref&gt;. U mavsumni 33 oʻyinda 22 gol va Italiya kubogida bitta gol bilan yakunlaydi&lt;ref name=&quot;soccerway-profile&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/players/ciro-immobile/75164/|sarlavha=C. Immobile|ish=soccerway.com|qaralgan sana=11 May 2014}}&lt;/ref&gt;. U 1976-1977 yilgi mavsumda Franchesko Gratsianidan keyin ''Kapokanonyerni'' yutgan birinchi Turinlik futbolchi boʻladi&lt;ref name=&quot;tgs14&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=19 May 2014 |title=Serie A Week 38: Did You Know? |work=Football Italia |url=http://www.football-italia.net/49372/serie-week-38-did-you-know |access-date=19 May 2014}}&lt;/ref&gt;.

=== Borussiya Dortmund ===
[[Fayl:Ciro-immobile-bvb-2014.jpg|right|thumb| Immobile 2014-yilning iyul oyida Dortmundning „Borussiya“sida oʻynagan]]
2014-yil 2-iyunda [[Bundesliga]] klubi [[Borussiya (Dortmund futbol klubi)|Dortmundning Borussiya]] klubi Immobilen bilan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=2 June 2014 |title=Ciro Immobile moves to Borussia Dortmund |publisher=Borussia Dortmund |url=http://www.bvb.de/eng/News/Overview/Ciro-Immobile-moves-to-Borussia-Dortmund |access-date=18 June 2014 |archive-date=2014-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140606223645/http://www.bvb.de/eng/News/Overview/Ciro-Immobile-moves-to-Borussia-Dortmund |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www1.skysports.com/football/news/11899/9335657/transfer-news-borussia-dortmund-sign-serie-a-top-scorer-ciro-immobile-from-torino|sarlavha=Transfer news: Borussia Dortmund sign Serie A top scorer Ciro Immobile from Torino|nashriyot=Sky Sports|sana=2 June 2014|qaralgan sana=2 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000295328.php|sarlavha=DORTMUND SIGN STRIKER IMMOBILE|nashriyot=[[Bundesliga]]|sana=2 June 2014|qaralgan sana=2 June 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140604222456/http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000295328.php|arxivsana=4 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zorc&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=3 June 2014 |title=Borussia Dortmund sign Italy striker Ciro Immobile from Torino |work=[[BBC Sport]] |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27676398 |access-date=3 June 2014}}&lt;/ref&gt; shartnoma imzolaganini eʼlon qiladi, garchi Torino va „Yuventus“ oʻrtasidagi umumiy egalik shartnomasi hal qilinmagan boʻlsa ham. Torino prezidenti Urbano Qohira 2014-yil 10-may kuni Yuventus va Dortmundni transferga oid FIFA qoidalarini buzganlikda ayblaydi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=10 May 2014 |title=Torino accuse BVB over Immobile |publisher=Football Italia |url=http://www.football-italia.net/49016/torino-accuse-bvb-over-immobile |access-date=18 June 2014}}&lt;/ref&gt;, FIGC shuningdek, bunday transferlar huquqlari egalarning oʻzaro roziligida boʻlishi kerakligini taʼkidlaydi. Qohira ham Immobileni sport va foyda uchun kamida bir mavsum saqlab qolmoqchi edi. 2014-yilning 18-iyunida&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=18 June 2014 |title=Agreement with Torino FC for the termination of the sharing agreement of the player Ciro Immobile |publisher=Juventus F.C. |url=https://www.juventus.com/media/native/investor-relations-docs/english/price-sensitive-press-releases/2014-2015/comunicato%2018062014%20immobile%20eng.pdf |access-date=9 January 2019 |archive-date=2019-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110014210/https://www.juventus.com/media/native/investor-relations-docs/english/price-sensitive-press-releases/2014-2015/comunicato%2018062014%20immobile%20eng.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Yuventus Immobilening qolgan 50% transfer huquqini Torinoga 8,035 million yevro evazigaga sotadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.juventus.com/media/native/investor-relations-docs/italiano/bilanci/1314/Relazione+finanziaria+annuale+30_06_2014.pdf|sarlavha=Relazione finanziaria annuale al 30 giugno 2014|nashriyot=Juventus F.C.|til=it|sana=2 October 2014|qaralgan sana=7 August 2015|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151001001720/http://www.juventus.com/media/native/investor-relations-docs/italiano/bilanci/1314/Relazione%2Bfinanziaria%2Bannuale%2B30_06_2014.pdf|arxivsana=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;. Keyinroq „Torino“ moliyaviy hisobotida nemis tomoniga transfer narxi 17,955 million yevro ekanligini maʼlum qiladi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Torino F.C. S.p.A. bilancio al 2014-12-31|date=2015|publisher=Italian [[Camera di Commercio, Industria, Agricoltura e Artigianato|C.C.I.A.A.]]|language=it}}&lt;/ref&gt;. 2014-yil 13-avgust kuni Immobile Dortmund jamoasi safida 2014-yilgi DFL-Superkubogi uchun „Bavariya“ga qarshi asosiy tarkibda hujumchi sifatida o‘zining rasmiy debyutini o‘tkazadi. Uchrashuv „Borussiya“ning 2:0 hisobidagi gʻalabasi va kubokni ko‘tarishi bilan yakunlanadi&lt;ref name=&quot;scup14&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=28 April 2014 |title=Cairo: &quot;È meglio per tutti se Immobile resta con noi&quot; |language=it |work=TuttoSport |url=http://www.tuttosport.com/calcio/2014/04/28-292953/Cairo%3A+%C2%AB%C3%88+meglio+per+tutti+se+Immobile+resta+con+noi%C2%BB |url-status=dead |access-date=18 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140621031619/http://www.tuttosport.com/calcio/2014/04/28-292953/Cairo:+%C2%AB%C3%88+meglio+per+tutti+se+Immobile+resta+con+noi%C2%BB |archive-date=21 June 2014}}&lt;/ref&gt;.

Immobile Bundesligadagi debyutini 23-avgust kuni Dortmundning Bundesliganing 2014-2015 yilgi mavsumi ochilish oʻyinida oʻtkazadi va oʻz uyida „Bayer 04“ ga 0:2 hisobida magʻlub boʻladi. 2014-yilning 16-sentyabr kuni esa Immobile Chempionlar ligasi guruh bosqichida [[Arsenal (futbol klubi)|&quot;Arsenal&quot;]] ustidan 2:0 hisobida g‘alaba qozonadi va klub uchun birinchi golini uradi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=16 September 2014 |title=Bor Dortmd 2–0 Arsenal |work=[[BBC Sport]] |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/29209551 |access-date=17 September 2014}}&lt;/ref&gt;. U Chempionlar ligasining oltita o‘yinida&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Taglieri |first=Angelo |date=11 March 2015 |title=Borussia Dortmund, Immobile che carattere: Erdmann lo insulta, ma la risposta è da leader |language=it |work=CalcioMercato.com |url=http://www.calciomercato.com/news/borussia-dortmund-immobile-che-carattere-erdmann-lo-insulta-ma-l-896009 |access-date=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;, [[Anderlext (futbol klubi)|&quot;Anderlext&quot;ni]] mehmonda 3:0 hisobida, [[Galatasaroy (futbol klubi)|&quot;Galatasaroy&quot;]] ni 4:1 hisobida va „ [[Anderlext (futbol klubi)|Anderlext“]] bilan 1:1 hisobida durang o‘yinda to‘rtta gol uradi, „Borussiya“ guruh bosqichidan birinchi oʻrinda chiqadi. 2014-yilning 17-dekabrida Immobile „Volfsburg“ ga qarshi o‘yinda (2:2) birinchi golga assistentlik qiladi va ikkinchi golni urdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.goal.com/en-ie/news/3908/main/2014/12/17/7180462/borussia-dortmund-2-2-wolfsburg-naldo-snatches-point-in|sarlavha=Borussia Dortmund 2-2 Wolfsburg: Naldo snatches point in enthralling clash|nashriyot=Goal.com|sana=17 December 2014|qaralgan sana=1 April 2018}}&lt;/ref&gt;.

=== Sevilla ===
[[Fayl:2015_UEFA_Super_Cup_-_Ciro_Immobile_(2).jpg|left|thumb| 2015-yilning avgustida, UEFA Superkubogi oldidan „Sevilya“ tarkibida.]]
2015-yilning 12-iyulida Immobile Dortmundning Borussiya klubidagi birinchi mavsumida ligada atigi 3 ta gol urgan va barcha musobaqalarda 34 ta o‘yinda jami 10 ta gol urganidan so‘ng, ijara asosida „Sevilya“ jamoasiga qo‘shiladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=12 July 2015 |title=Borussia Dortmund striker Marko Immobile heading to Sevilla |work=ESPN |url=http://www.espnfc.com/story/2520189/borussia-dortmund-striker-ciro-immobile-heading-to-sevilla |access-date=12 July 2015}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek „Sevilya“ jamoasida ham uni toʻliq sotib olish imkoniyati bor edi. U 2015-yilning 11-avgustida [[FC Barcelona|&quot;Barselona&quot;]] ga qarshi kechgan [[UEFA Super kubogi 2015|UEFA Superkubogi]] finalining 80-daqiqasida Kevin Gameyro o‘rniga zaxiradan maydonga tushib, Yevgeniy Konoplyankaning vaqtinchalik tenglashtiruvchi goliga yordam berib, o‘yinni qo‘shimcha boʻlimlarga olib oʻtilishiga sababchi boʻladi. Ammo uchrashuvda „Barselona“ 5:4 hisobida g‘alaba qozonadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2015/matches/round=2000639/match=2015790/postmatch/report/|sarlavha=Pedro is Barcelona's UEFA Super Cup hero again|nashriyot=UEFA.com|sana=11 August 2015|qaralgan sana=10 November 2015}}&lt;/ref&gt;.

2015-yil 31-iyul kuni Immobile Vikaraj Roudda [[Watford Football Club|&quot;Uotford&quot;]] ga qarshi o‘rtoqlik uchrashuvida raqib bilan to‘qnash ketganidan so‘ng bor-yo‘g‘i besh daqiqa o‘ynagach, kislorod niqobi va bo‘yinbog ‘ taqib maydondan tashqarisida hushini yoʻqotadi. U tekshiruvlar uchun kasalxonaga yotqizilgan va ahvoli tiklangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.football-italia.net/70381/immobile-stretchered|sarlavha=Immobile stretchered off – Football Italia|ish=football-italia.net|sana=31 July 2015|qaralgan sana=1 August 2015}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik uning burun pardasi yorilib ketgani aniqlandi, bu katta jarohatga oʻxshardi, lekin jarohat faqat kichik boʻlib chiqdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://myinforms.com/en/a/15121752-immobile-its-just-a-knock/|sarlavha=Immobile: 'It's just a knock'|ish=Myinforms|qaralgan sana=1 August 2015|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304074535/http://myinforms.com/en/a/15121752-immobile-its-just-a-knock/|arxivsana=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;. 2015-yilning 8-noyabrida Immobile o‘zining „Sevilya“ tarkibifagi birinchi golini La Liga doirasida Real Madrid bilan baxsning 36-daqiqada kiritadi va [[Real Madrid CF|&quot;Real Madrid&quot;]] ustidan 3:2 hisobida g‘alaba qozonishadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.football-italia.net/75540/immobile-back-scoring|sarlavha=Immobile back to scoring|nashriyot=Football Italia|sana=9 November 2015|qaralgan sana=9 November 2015}}&lt;/ref&gt;. Noyabr oyida Immobile jamoa tarkibida beshinchi marta maydonga tushganida sotib olish majburiyati amalga oshirildi va uni 11 million evroga naqd 3 million evroga kredit evaziga sotib olinadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.football-italia.net/75677/sevilla-buy-immobile|sarlavha=Sevilla to buy Immobile|nashriyot=Football Italia|sana=12 November 2015|qaralgan sana=27 July 2016}}&lt;/ref&gt;.

=== &quot;Torino&quot;ga ijara ===
2016-yilning 14-yanvarida Immobile 2015-2016-yilgi mavsum oxirigacha ijara asosida Torinoga qaytadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://torinofc.it/news/13/01/2016/bentornato-ciro_10424|sarlavha=Bentornato Ciro!|qaralgan sana=14 January 2016|arxivurl=https://archive.today/20160114190325/http://torinofc.it/news/13/01/2016/bentornato-ciro_10424|arxivsana=14 January 2016}}&lt;/ref&gt;. Ikki kundan soʻng, debyutida u „Frozinone“ ustidan 4:2 hisobida gʻalaba qozonadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.football-italia.net/78471/immobile-inspires-torino-revival|sarlavha=Immobile inspires Torino revival|nashriyot=Football Italia|sana=16 January 2016|qaralgan sana=17 January 2016}}&lt;/ref&gt;. 14-fevral kuni [[Palermo (futbol klubi)|u „Palermo“ga]] qarshi safarda 3:1 hisobida gʻalaba qozonib, dubl qayd etadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2016/02/14/italy/serie-a/us-citta-di-palermo/torino-fc/2120625/|sarlavha=Palermo vs. Torino - 14 February 2016 - Soccerway|ish=int.soccerway.com}}&lt;/ref&gt;. 22-mart kuni „Yuventus“ bilan derbida tanaffus paytida mushaklaridan jarohat olgani va bir oyga safdan chiqishi aniqlangan edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://app.football-italia.net/?referrer=http%3A%2F%2Fwww.football-italia.net%2F81701%2Fimmobile-out-month#article/footballitalia-81701|sarlavha=Immobile out for a month|nashriyot=Football Italia|sana=22 March 2016|qaralgan sana=22 March 2016|arxivsana=2021-08-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210826081758/http://app.football-italia.net/?referrer=http%3A%2F%2Fwww.football-italia.net%2F81701%2Fimmobile-out-month#article/footballitalia-81701}}&lt;/ref&gt;.

=== Latsio ===
2016-yilning 27-iyulida Immobile [[Lazio (futbol klubi)|&quot;Latsio&quot;]] tarkibiga 8,75 million yevro (ortiqcha agentlarga 700 000 yevro komissiya) evaziga koʻchib oʻtgani va shartnoma imzolaganini elon qiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.sslazio.it/images/documents/investors/Relazione_S.S._Lazio_Sem._Cons._31.12.216.pdf|sarlavha=RELAZIONE FINANZIARIA SEMESTRALE CONSOLIDATA AL 31 DICEMBRE 2016|sana=30 March 2017|qaralgan sana=2 April 2017|nashriyot=S.S. Lazio|til=it|arxivsana=2017-04-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170402171143/http://www.sslazio.it/images/documents/investors/Relazione_S.S._Lazio_Sem._Cons._31.12.216.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.football-italia.net/88429/official-immobile-joins-lazio|sarlavha=Official: Immobile joins Lazio|nashriyot=Football Italia|sana=27 July 2016|qaralgan sana=27 July 2016}}&lt;/ref&gt;. 21-avgust kuni esa Immobile „Latsio“ning „Atalanta“ ustidan 4:3 hisobida gʻalaba qozongan dastlabki oʻyinida debyut qiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/2016-17/UNICO/UNI/1/ATALAZ|sarlavha=Atalanta-Lazio match report|nashriyot=Lega Serie A|qaralgan sana=21 August 2016|arxivsana=2017-08-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170810133017/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/2016-17/UNICO/UNI/1/ATALAZ}}&lt;/ref&gt;. Immobile mavsumni Italiya kubogida 36 o‘yinda 23 ta gol va 3 ta golli uzatma bilan yakunlaydi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.whoscored.com/Players/70141/Show/Ciro-Immobile|sarlavha=Ciro Immobile Football Statistics|nashriyot=WhoScored|qaralgan sana=31 May 2017}}&lt;/ref&gt;, 2013-2014-yilgi mavsumda „Torino“ bilan ''Kapokanonyerda'' g‘alaba qozonganidan keyin o‘zining shaxsiy rekordidan oshib ketadi, ammo bu safar ''Kapokanonyerda toʻpurarlik poygasida'' g‘alaba qozona olmaydi va mag‘lub bo‘ladi. Bu sovrin [[A.S. Roma|&quot;Roma&quot;]] ning bosniyalik hujumchisi [[Edin Džeko|Edin Jekoga]] 29 ta gol bilan nasib etadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.goal.com/en-my/news/3889/main/2017/05/29/35922572/roma-striker-dzeko-wins-serie-a-capocannoniere|sarlavha=Serie A: Roma's Edin Dzeko wins top scorer prize|muallif=Stephen Creek|nashriyot=Goal|qaralgan sana=31 May 2017}}&lt;/ref&gt;.

2017-yil 13-avgustda Immobile Italiya Superkubogida jamoasining dastlabki ikkita golini kiritadi. „Latsio“ „Yuventus“ ustidan 3:2 hisobida g‘alaba qozonadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.football-italia.net/108130/murgia-lazio-deserved|sarlavha=Murgia: 'Lazio deserved this'|nashriyot=Football Italia|sana=13 August 2017}}&lt;/ref&gt;. 10-sentyabr kuni „Latsio“ning mavsumdagi uchinchi o‘yinida u [[A.C. Milan|&quot;Milan&quot;]] ga qarshi o‘yinda (4:1) xet-trik qayd etadi va golli uzatmani amalga oshiradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.football-italia.net/109671/immobile-hat-trick-mauls-milan|sarlavha=Immobile hat-trick mauls Milan|nashriyot=Football Italia|sana=10 September 2017}}&lt;/ref&gt;. 21-oktabr kuni Immobile „Latsio“ bilan 2022-yilgacha shartnoma imzolaydi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.football-italia.net/111633/official-immobile-and-strakosha-deals|sarlavha=Official: Immobile and Strakosha deals|nashriyot=Football Italia|sana=21 October 2017}}&lt;/ref&gt;. 2018-yilning 6-yanvarida Immobile SPAL mehmoni bo‘lib birinchi bo‘limda to‘rtta gol uradi, bu 16 yil ichida bir mavsumda bir nechta xet-trik qayd etgan birinchi „Latsio“ futbolchisi sifatida qayt etilishiga sabab boʻladi. O‘yinda „Latsio“ 5:2 hisobida g‘alaba qozonadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://m.calciomercato.com/en/news/immobile-rewrites-lazio-s-record-book-with-1st-half-hat-trick-97168|sarlavha=Immobile rewrites Lazio's record book with 1st half hat-trick|nashriyot=Calciomercato.com|sana=6 January 2018|qaralgan sana=2023-04-06|arxivsana=2020-02-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200218101730/https://m.calciomercato.com/en/news/immobile-rewrites-lazio-s-record-book-with-1st-half-hat-trick-97168}}&lt;/ref&gt;. 2018-yilning 22-fevralida Immobile Yevropa Ligasi 32-tur javob o‘yinida „Styaua Buxurest“ jamoasiga qarshi o‘yinda 5:1 hisobida g‘alaba qozonadi va bu „Latsio“ga 1/8 finalga chiqish imkonini beradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.football-italia.net/117590/el-immobile-hat-trick-lazio-manita|sarlavha=EL: Immobile hat-trick, Lazio Manita|nashriyot=Football Italia|sana=22 February 2018}}&lt;/ref&gt;. 2018-yil 31-mart kuni Immobile „Latsio“ning „Benevento“ ga qarshi o‘z uyida 6:2 hisobida g‘alaba qozongan o‘yinida ikkita gol uradi, bu uning mavsumdagi 36-goli bo‘ldi va „Latsio“ futbolchisi tomonidan bir mavsumda eng ko‘p gol urish bo‘yicha Jorjio Chinaglianing oldingi rekordini ikki golga yangiladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 April 2018 |title=#LazioBenevento {{!}} Immobile supera Chinaglia |language=it |publisher=sslazio.it |url=http://www.sslazio.it/it/news/34-news-mobile/45887-laziobenevento-immobile-supera-chinaglia |access-date=2023-04-06 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802020301/http://www.sslazio.it/it/news/34-news-mobile/45887-laziobenevento-immobile-supera-chinaglia |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Immobile mavsumni 33 ta oʻyinda 29 ta gol urib, „Inter“ futbolchisi [[Mauro Ikardi]] bilan birgalikda ''Kapokanonyer'' gʻolibi boʻladi&lt;ref name=&quot;laziocap&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.calcionews24.com/lazio-inter-icardi-immobile-capocannoniere/|sarlavha=Champions, ma anche capocannoniere: Lazio-Inter è Immobile vs. Icardi|nashriyot=caliconews24.com|sana=20 May 2018|til=it}}&lt;/ref&gt;.

2019-yilning 3-noyabrida Immobile Latsio bilan „Milan“ jamoasi ustidan 2:1 hisobida g‘alaba qozongan oʻyinida „Latsio“ safidagi o‘zining 100-golini kiritadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.football-italia.net/146022/immobile-celebrates-lazio-century|sarlavha=Immobile celebrates Lazio Century|nashriyot=Football Italia|sana=3 November 2019}}&lt;/ref&gt;. 2020-yil 26-iyul kuni Immobile Hellas Verona jamoasiga qarshi o‘yinda xet-trik qayd etadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://au.sports.yahoo.com/lazios-immobile-nets-hat-trick-verona-181744624--spt.html?guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAALMlFlodDC-VgesShz44qXN5xNnWPT01nP4cOAVx7l1FDdaDBHTfOIsdpTpgZjEeHjk04tu0BqZvWpCWVmPMjbGjA4SF53HmSfYVP2Ux57Npc8-kU6HYknWioQ4srY5lprA01XxA4nvu1igDXIE2SbfHbK-g0GJ2SQumkWtsi4mR&amp;_guc_consent_skip=1595797246|sarlavha=Lazio's Immobile nets hat-trick at Verona|nashriyot=Yahoo Sports|sana=26 July 2020|qaralgan sana=26 July 2020|arxivsana=26 July 2020|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200726210328/https://au.sports.yahoo.com/lazios-immobile-nets-hat-trick-verona-181744624--spt.html?guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAALMlFlodDC-VgesShz44qXN5xNnWPT01nP4cOAVx7l1FDdaDBHTfOIsdpTpgZjEeHjk04tu0BqZvWpCWVmPMjbGjA4SF53HmSfYVP2Ux57Npc8-kU6HYknWioQ4srY5lprA01XxA4nvu1igDXIE2SbfHbK-g0GJ2SQumkWtsi4mR&amp;_guc_consent_skip=1595797246}}&lt;/ref&gt;. Immobile mavsumni 36 ta gol bilan yakunladi va ''Kapokanonyerda'' yana birinchilikni qoʻlga kiritadi va A Seriya mavsumida eng koʻp gol urish boʻyicha Gino Rossetti va [[Gonzalo Higuaín|Gonsalo Iguainning]] rekordini takrorlaydi&lt;ref name=&quot;cap&quot; /&gt;. Shuningdek, u o‘z faoliyatida ilk bor Yevropa „Oltin butsa“ sovrinini qo‘lga kiritadi va 2007-yilda [[Francesco Totti|Franchesko Tottidan]] keyin bu sovrinni qo‘lga kiritgan birinchi italiyalik futbolchi shuningdek bu sovrinni Tottidan keyin qoʻlga kiritgan A Seriya futbolchisiga aylanadi&lt;ref name=&quot;cap&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.sportsnet.ca/soccer/ciro-immobile-matches-serie-scoring-record-36th-goal/|sarlavha=Ciro Immobile matches Serie A scoring record with 36th goal|nashriyot=sportsnet.ca|sana=1 August 2020}}&lt;/ref&gt;. Bundan tashqari, u A Seriyada 14 ta gol bilan bir mavsumida eng koʻp penaltidan gol oʻrib rekord oʻrnatadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.mn24.it/calcio-ciro-immobile-da-record-e-il-giocatore-con-il-maggior-numero-di-rigori-realizzati-in-una-sola-stagione/|sarlavha=Calcio - Ciro Immobile da record: è il giocatore con il maggior numero di rigori realizzati in una sola stagione|nashriyot=Media News 24|til=it|sana=27 July 2020|qaralgan sana=6 September 2020|arxivsana=2021-01-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210129230548/https://www.mn24.it/calcio-ciro-immobile-da-record-e-il-giocatore-con-il-maggior-numero-di-rigori-realizzati-in-una-sola-stagione/}}&lt;/ref&gt;.

2020-yil 31-avgust kuni Immobile „Latsio“ bilan shartnomasini besh yillga uzaytiradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.football-italia.net/157887/official-immobile-signs-five-year-deal-lazio|sarlavha=OFFICIAL: Immobile signs five-year deal with Lazio|nashriyot=Football Italia|sana=31 August 2020}}&lt;/ref&gt;. 2020-yil 20-oktyabrda u 2020-2021-yilgi UEFA Chempionlar ligasida sobiq jamoasi „Borussiya Dortmund“ ustidan 3:1 hisobida g‘alaba qozonadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bbc.com/sport/football/54559710|sarlavha=Lazio 3–1 Borussia Dortmund|ish=BBC Sport|sana=20 October 2020}}&lt;/ref&gt;. 2021-yil 12-may kuni Immobile A Seriyada „Parma“ ustidan 1:0 hisobida g‘alaba qozongan baxsda yagona golga mualliflik qiladi. Bu uning „Latsio“ safidagi barcha musobaqalardagi 150-goli boʻladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=13 May 2021 |title=Immobile, il signor gol: numeri da record con la Lazio |language=it |work=Il Corriere dello Sport |url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/lazio/2021/05/13-81642087/immobile_il_signor_gol_numeri_da_record_con_la_lazio |access-date=5 June 2021}}&lt;/ref&gt;.

2021-yil 30-oktyabrda italiyalik hujumchi „Atalanta“ jamoasi ustidan 2:1 hisobida g‘alaba qozonilgan baxsda o‘zining faoliyatidagi 159-golini kiritdi va Silvio Piolaning klubdagi barcha vaqtlardagi gollari rekordiga tenglashadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Heyes|ism=Apollo|sana=October 30, 2021|sarlavha=Ciro Immobile Draws Level With Silvio Piola as Lazio's All-Time Top Goalscorer|url=https://thelaziali.com/2021/10/30/immobile-lazios-all-time-goalscorer/|qaralgan sana=April 20, 2022|ish=The Laziali}}&lt;/ref&gt;. 2021-yil 4-noyabr kuni Immobile [[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA Yevropa ligasida „]]Marsel“ darvozasiga gol urdi va 160 gol bilan Silvio Piolani ortda qoldirib, [[Lazio (futbol klubi)|&quot;Latsio&quot;]] tarixidagi eng yaxshi to‘purariga aylandi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Moore|ism=Steven|sana=November 4, 2021|sarlavha=Ciro Immobile Make History With 160th Lazio Goal in Match Against Marseille|url=https://thelaziali.com/2021/11/04/immobile-history-160-goal-marseille/|qaralgan sana=April 20, 2022|ish=The Laziali}}&lt;/ref&gt; Bu gol bilan italiyalik hujumchi klubning Yevropa ligasidagi eng yaxshi to‘purari ham bo‘ldi. U „Latsio“ safida 10 marta raqiblar darvozasini ishgʻol qilgan sobiq hujumchi [[Pierluigi Casiraghi|Perluiji Kasiragidan]] oʻzib ketadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Heyes|ism=Apollo|sana=November 6, 2021|sarlavha=Immobile Is Now Lazio's All-Time Top Scorer in Europa League/UEFA Cup|url=https://thelaziali.com/2021/11/06/immobile-lazios-top-scorer-europa/|qaralgan sana=April 20, 2022|ish=The Laziali}}&lt;/ref&gt;. 2021-yil 7-noyabr kuni Salernitanaga qarshi o‘yinda (3:0) Immobile A Seriyaning ketma-ket olti mavsumida 10+ gol urgan birinchi „Latsio“ futbolchisiga aylanadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Heyes|ism=Apollo|sana=November 8, 2021|sarlavha=Immobile Is The First Lazio Player To Score 10+ Goals In Six Consecutive Seasons|url=https://thelaziali.com/2021/11/08/immobile-lazio-goals-six-seasons/|qaralgan sana=April 20, 2022|ish=The Laziali}}&lt;/ref&gt;. 2022-yil 6-yanvar kuni „Empoli“ ga qarshi o‘yinda (3:3 durang) Immobile A Seriya tarixida 7 ta mavsumda ligada 15 ta gol urgan to‘rtinchi futbolchi bo‘ladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Heyes|ism=Apollo|sana=December 12, 2021|sarlavha=Star Striker Immobile Can Break Another Personal Record for Lazio vs Sassuolo|url=https://thelaziali.com/2021/12/12/immobile-break-record-vs-sassuolo/|qaralgan sana=April 20, 2022|ish=The Laziali}}&lt;/ref&gt;. 2022-yil 5-mart kuni „Kalyari“ga (3:0) qarshi o‘yinda Immobile „Latsio“ safida A Seriyadagi 200-uchrashuvini o‘tkazadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Heyes|ism=Apollo|sana=March 4, 2022|sarlavha=Immobile Closing in on a Number of Important Lazio &amp; Serie A Records|url=https://thelaziali.com/2022/03/04/immobile-closing-in-important-records/|qaralgan sana=April 20, 2022|ish=The Laziali}}&lt;/ref&gt;. Bundan tashqari, „Rossoblu“ darvozasiga kiritgan goli bilan u Silvio Piolaning „ Latsio“ bilan A Seriyadagi gol rekordini tenglashtiradi. [[Serie A|A Seriyada]] olti xil mavsumda 20 yoki undan ortiq gol urgan uchinchi futbolchiga aylandi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Heyes|ism=Apollo|sana=March 6, 2022|sarlavha=Lazio Star Immobile Matches Multiple Historic Serie A Records|url=https://thelaziali.com/2022/03/06/lazio-immobile-historic-goal-records/|qaralgan sana=April 20, 2022|ish=The Laziali}}&lt;/ref&gt;. 2022-yil 16-aprel kuni „Torino“ ga qarshi o‘yinda (1:1) Immobile o‘zining A Seriyadagi 180-golini uradi va „Sampdoriya“ faxriysi Fabio Kualyarella bilan tenglashib, liganing barcha davrlardagi eng yaxshi to‘purarlar ro‘yxatida 13-o‘rinni egallaydi. Bundan tashqari, u A Seriya tarixidagi uchta alohida liga kampaniyasida kamida 25 ta gol urgan va faoliyatida uchinchi marta barcha musobaqalarda 30+ gol urgan birinchi italiyalik futbolchiga aylandi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Heyes|ism=Apollo|sana=17 April 2022|sarlavha=Lazio Star Immobile Continues to Write His Name Into the History Books|url=https://thelaziali.com/2022/04/17/lazio-immobile-write-name-history/|qaralgan sana=April 20, 2022|ish=The Laziali}}&lt;/ref&gt;. 2022-yil 24-aprelda [[A.C. Milan|&quot;Milan&quot;ga]] qarshi o‘yinda (2:1 mag‘lubiyati) Immobile 2016-2017-yilgi mavsumdan beri kamida uch marta liga mavsumida 25 dan ortiq gol urgan Yevropaning top-5 ligasidagi to‘rtinchi futbolchiga aylanadi va [[Robert Lewandowski|Robert Levandovskiga]], [[Lionel Messi]] va [[Cristiano Ronaldo|Krishtianu Ronaldularga]] tenglashib olad&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Heyes|ism=Steven|sana=27 April 2022|sarlavha=Immobile Joins Lewandowski, Messi &amp; Ronaldo In Exclusive Goalscorer Club|url=https://thelaziali.com/2022/04/26/immobile-lewandowski-messi-ronaldo-goalscorer/|qaralgan sana=April 27, 2022|ish=The Laziali}}&lt;/ref&gt;. 2023-yil 19-fevralda Immobile Salernitana darvozasiga ikkita gol uradi (0:2 g‘alaba qozonib), liganing to‘purarlari reytingida 8- o‘ringa chiqib oladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=19 February 2023 |title=È tornato Immobile: segna una doppietta e la Lazio sbanca Salerno |publisher=gazzetta.it |agency=gazzetta.it |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Salernitana/19-02-2023/salernitana-lazio-0-2-doppietta-immobile-460304427449.shtml |access-date=19 February 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Xalqaro maydonda ==
[[Fayl:20150616_-_Portugal_-_Italie_-_Genève_-_Ciro_Immobile_au_milieu_de_la_défense_portugaise.jpg|right|thumb| Immobile 2015-yil iyun oyida Shveytsariyaning [[Jeneva]] shahrida boʻlib oʻtgan oʻrtoqlik oʻyinida Portugaliya himoyasiga qarshi.]]
2014-yilning 2-martida u Chezare Prandelli tomonidan kattalar terma jamoasiga birinchi chaqiruv oladi, uch kundan keyin [[Ispaniya milliy futbol terma jamoasi|Ispaniyaga]] qarshi oʻrtoqlik oʻyinining 69 daqiqasida [[Alessio Cerci]] oʻrniga maydonga tushadi&lt;ref name=&quot;first cap&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.figc.it/it/204/39094/2014/03/News.shtml|sarlavha=FRIENDLY WITH SPAIN: FIRST CALL FOR BUILDING AND SCOOP|ish=figc.it|nashriyot=Federazione Italiana Giuoco Calcio|qaralgan sana=3 March 2014|arxivsana=2014-04-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140410005542/http://www.figc.it/it/204/39094/2014/03/News.shtml}}&lt;/ref&gt;. Afsuski oʻsha oʻyinda Ispanya milliy jamoasiga magʻlub boʻladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/305333/report|sarlavha=International friendly: Spain see off resilient Italy with a 1–0 win in Madrid|nashriyot=.skysports.com|sana=5 March 2014|qaralgan sana=2 June 2014}}&lt;/ref&gt;.

2014-yil 13-may kuni Immobile Italiyaning [[FIFA Jahon chempionati 2014|2014-yilgi FIFA Jahon chempionati]] uchun vaqtinchalik 30 kishilik kengaytirilgan tarkibiga kiritiladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=13 May 2014 |title=World Cup 2014: Striker Giuseppe Rossi in Italy's provisional squad |work=BBC |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27402363 |access-date=15 May 2014}}&lt;/ref&gt;. 1-iyunda esa 23 kishilik yakuniy tarkibga kiritiladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 June 2014 |title=World Cup 2014: Italy omit Giuseppe Rossi from final squad |work=[[BBC Sport]] |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27402363 |access-date=3 June 2014}}&lt;/ref&gt;. 8-iyun kuni u Italiya milliy terma jamoasining jahon chempionatining soʻnggi tayyorgarlik bosqichida Braziliyaning „Fluminense“ klubi ustidan 5:3 hisobida norasmiy gʻalaba qozongan baxsida xet-trik qayd etadi. Immobile 14-iyun kuni [[Manaus]]da Italiyaning [[Angliya milliy futbol terma jamoasi|Angliya]] ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozongan dastlabki oʻyinida debyut qildi va soʻnggi 17 daqiqada italiyalik gʻalaba qozongan Mario Balotelli oʻrniga oʻynadi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=McNulty |first=Phil |date=14 June 2014 |title=Italy 2–1 England |work=[[BBC Sport]] |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/25285071 |access-date=15 June 2014}}&lt;/ref&gt;. U 2014-yil 4-sentyabr kuni [[Niderlandlar milliy futbol terma jamoasi|Gollandiyaga]] qarshi o‘rtoqlik o‘yinida 2:0 hisobida g‘alaba qozongan o‘yinning 3-daqiqasida xalqaro maydondagi birinchi rasmiy golini kiritdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=4 September 2014 |title=Italy 2–0 Netherlands |work=[[BBC Sport]] |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/29047063 |access-date=6 September 2014}}&lt;/ref&gt;.

2016-yilning 31-mayida Immobile [[Antonio Conte|Antonio Konte]] boshchiligidagi Italiya terma jamoasi [[UEFA Yevropa chempionati 2016|Yevro-2016]] uchun tarkibiga kiritiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.football-italia.net/85206/official-italy-squad-euro-2016|sarlavha=OFFICIAL: Italy squad for Euro 2016|nashriyot=Football Italia|sana=31 May 2016|qaralgan sana=31 May 2016}}&lt;/ref&gt;.

2021-yilning iyun oyida u bosh murabbiy [[Roberto Mancini|Roberto Manchini]] tomonidan Italiya terma jamoasining [[Futbol bo‘yicha Yevropa chempionati 2020|UEFA Evro-2020]] uchun tarkibiga kiritiladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 June 2021 |title=Mancini names uncapped striker Raspadori in final Italy Euro 2020 squad |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/mancini-names-uncapped-striker-raspadori-final-italy-euro-2020-squad-2021-06-01/ |access-date=5 June 2021}}&lt;/ref&gt;. 11 iyun kuni turnirning ochilish oʻyinida u Italiyaning ikkinchi goliga mualliflik qiladi va [[Turkiya milliy futbol terma jamoasi|Turkiya]] ustidan 3:0 hisobida gʻalaba qozonadi. Oʻsha oʻyinda Insinye tomonidan kiritilgan jamoasining yakuniy goliga assistentlik qiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://football-italia.net/turkey-0-3-italy-azzurri-dominate-euro-2020-debut/|sarlavha=Turkey 0-3 Italy: Azzurri dominate Euro 2020 debut|nashriyot=Football Italia|muallif=Campanale|ism=Susy|sana=11 June 2021|qaralgan sana=12 June 2021}}&lt;/ref&gt;. 16-iyun kuni boʻlib oʻtgan guruhdagi keyingi oʻyinda u [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveytsariyaga]] qarshi oʻyinda (3:0) Italiyaning uchinchi goliga mualliflik qiladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=16 June 2021 |title=Manuel Locatelli dazzles as Italy dominate Switzerland |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/italy-switzerland-result-score-euro-2020-b1867416.html |access-date=17 June 2021}}&lt;/ref&gt;. 6-iyul kuni Ispaniyaga qarshi kechgan yarim finalda u ikkinchi boʻlimda [[Federico Chiesa|Federiko Kyesa]] tomonidan urilgan golga assistentlik qiladi va Domeniko Berardiga almashtirildi. qoʻshimcha boʻlimlardan soʻng Italiya penaltilar seriyasida 4:2 hisobida gʻalaba qozonib, turnir finaliga yoʻl oldi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=6 July 2021 |title=Italy beat Spain on penalties to reach final |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/51198738 |access-date=7 July 2021}}&lt;/ref&gt;. 11-iyul kuni Immobile finalda [[Wembley|&quot;Uembli&quot; stadionida]] [[Angliya milliy futbol terma jamoasi|Angliya]] ustidan [[O‘yindan keyingi penaltilar seriyasi|penaltilar seriyasida]] 3:2 hisobida gʻalaba qozonib, Italiya terma jamoasi bilan Yevropa chempionligini qoʻlga kiritadi. Immobile uchrashuvni asosiy tarkibda boshlaydi, biroq asosiy vaqtning ikkinchi yarmida Berardiga almashtiriladi&lt;ref name=&quot;Euro2020Final&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=McNulty |first=Phil |date=11 July 2021 |title=England lose shootout in Euro 2020 final |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198762 |access-date=11 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://tribuna.com/amp/en/news/2021-07-12-caught-on-camera-ciro-immobile-loses-his-pants-during-italys-celebrations/|sarlavha=Caught on camera: Ciro Immobile loses his pants during Italy's celebrations}}&lt;/ref&gt;.

== Oʻyin uslubi ==
Immobile birinchi navbatda markaziy hujumchi boʻlsa-da, oldingi chiziqning istalgan joyida oʻynashga qodir. Tezkor [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]], Immobile birinchi navbatda toʻpsiz hujumkor harakati, shuningdek, hujumlarni amalga oshirish va boʻshliqlardan foydalanish qobiliyati bilan ajralib turadi&lt;ref name=&quot;Ciro Immobile is primed and ready to be Italy's new Toto Schillaci&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/italy/10865748/World-Cup-2014-Ciro-Immobile-is-primed-and-ready-to-be-Italys-new-Toto-Schillaci.html|arxivurl=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/italy/10865748/World-Cup-2014-Ciro-Immobile-is-primed-and-ready-to-be-Italys-new-Toto-Schillaci.html|arxivsana=12 January 2022|sarlavha=World Cup 2014: Ciro Immobile is primed and ready to be Italy's new Toto Schillaci|nashriyot=The Telegraph|muallif=James Horncastle|sana=30 May 2014|qaralgan sana=4 January 2016}}&lt;/ref&gt;. Oldinga yugurishda u tez-tez markaziy pozitsiyadan keng boʻshliqlarga intiladi va bu unga raqib himoya chizigʻiga yetarlicha muammo tugʻdirishiga sabab boʻlishi mumkin. Uning asosiy xususiyatlari — maqsadni koʻzlash va ikkala oyogʻi bilan ham zarba beraolishi qobiliyati, shuningdek, uning jismoniy xususiyatlari ajoyib. U ham mustahkam texnikaga ega va havodagi koʻrashlarda samarali&lt;ref name=&quot;Ciro Immobile is primed and ready to be Italy's new Toto Schillaci&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.torinotoday.it/sport/ciro-immobile-pescara-juventus-prestito.html|sarlavha=Ciro Immobile capocannoniere della Serie B: dalla Juventus al Pescara per imporsi con Zeman|nashriyot=www.torinotoday.it|til=it|sana=31 August 2011|qaralgan sana=14 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.goal.com/it/news/3785/generazione-di-fenomeni/2012/01/17/2851678/generazione-di-fenomeni-ciro-immobile-lultimo-goleador|sarlavha=Generazione di Fenomeni – Ciro Immobile, l'ultimo goleador esploso con Zeman: mamma Juventus lo aspetta, il Genoa lo brama, a Pescara sperano di trattenerlo|nashriyot=Goal.com|til=it|sana=17 January 2012|qaralgan sana=14 October 2014}}&lt;/ref&gt;. U hujumdagi qobiliyatlari va gol urish qobiliyatidan tashqari, toʻpni quvib oʻtishga tayyorligi va toʻpga ega boʻlmaganda raqiblarga pressing qilish bilan ham tanilgan mehnatkash futbolchi.&lt;ref name=&quot;Ciro Immobile is primed and ready to be Italy's new Toto Schillaci&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.football-italia.net/111068/immobile%E2%80%99s-new-lease-life|sarlavha=Immobile's new lease of life|nashriyot=Football Italia|muallif=Greg Murray|sana=9 October 2017|qaralgan sana=24 November 2018}}&lt;/ref&gt; Maydoni koʻra olish qobilyati esa unga oʻzi gol urishdan tashqari jamoadoshlariga assistentlik qilish imkonini ham beradi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.goal.com/it/notizie/la-lazio-vola-immobile-svetta-primo-per-goal-e-assist-in-a/1evz8byb60u5p1134djdhf2dn4|sarlavha=La Lazio vola, Immobile svetta: primo per goal e assist in A|nashriyot=Goal.com|til=it|sana=29 October 2017|qaralgan sana=24 November 2018}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek Immobile [[penalti]]ni ham aniq tepuvchi hisoblanadi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2020/06/28/giocatori-rigoristi-serie-a|sarlavha=I bomber dal dischetto in Serie A|nashriyot=sport.sky.it|til=it|sana=29 June 2020|qaralgan sana=1 July 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=27 October 2019 |title=Inzaghi si gode la sua Lazio: &quot;Vittoria meritata, ma Immobile doveva calciare il rigore&quot; |language=it |work=La Gazzetta dello Sport |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/27-10-2019/inzaghi-si-gode-sua-lazio-vittoria-meritata-ma-immobile-doveva-calciare-rigore-350614875372.shtml |access-date=1 July 2020}}&lt;/ref&gt; Uning gol urish rekordi va samaradorligi unga „Latsio“ tarafdorlari orasida „Qirol Chiro“ laqabini keltirgan.

== Shaxsiy hayot ==
2014-yil may oyida Immobile va uning uzoq vaqtdan beri sevgilisi Jessica Melena turmush qurishadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Ciro Immobile Wife - Jessica Melena|url=https://ohmyfootball.com/news/522/immobile-wife-jessica-melena|qaralgan sana=2021-07-05|ish=ohmyfootball.com|sana=2 August 2020|til=en}}&lt;/ref&gt;. Hozirda ularning uch nafar farzandlari bor&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Mariani|ism=Emma|sana=2022-06-25|sarlavha=Jessica Melena: età, altezza, origini, figli e lavoro|url=https://www.quiquotidiano.it/2022/06/26/jessica-melena-eta-altezza-origini-figli-e-lavoro/|qaralgan sana=2023-01-24|ish=QuiQuotidiano|til=it-IT}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyat statistikasi ==

=== Klub ===
{{Updated|2023-yil 2-aprelgacha bo'lgan o'yinlar|&lt;ref name=&quot;sway&quot;&gt;{{Soccerway|ciro-immobile/75164|access-date=15 January 2023}}&lt;/ref&gt;}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha oʻyinlar va gollar
! rowspan=&quot;2&quot; |Klub
! rowspan=&quot;2&quot; |Mavsum
! colspan=&quot;3&quot; |Liga
! colspan=&quot;2&quot; |Xaqaro
! colspan=&quot;2&quot; |Yevropa
! colspan=&quot;2&quot; |Boshqa
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
|-
!Division
!oʻyinlar
!Gollar
!Oʻyin
!Gol
!oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
!Oʻyin
!Gol
|-
|Sorrento
|2006-2007
|Serie C2
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
|1
|0
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Juventus]]
|2008-2009
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Serie A]]
|1
|0
|0
|0
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|1
|0
|-
|2009-2010
|2
|0
|1
|0
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
|4
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Total
!3
!0
!1
!0
!1
!0
!0
!0
!5
!0
|-
|Siena (Ijara)
|2010-2011
|Serie B
|4
|1
|2
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|6
|2
|-
|Grosseto (ljara)
|2010-2011
|Serie B
|16
|1
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|16
|1
|-
|Peskara (Ijara)
|2011-2012
|Serie B
|37
|28
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|37
|28
|-
|Genoa
|2012-2013
|Serie A
|33
|5
|1
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|34
|5
|-
|Torino
|2013-2014
|Serie A
|33
|22
|1
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|34
|23
|-
|[[Borussiya (Dortmund futbol klubi)|Borussia Dortmund]]
|2014-2015
|[[Bundesliga]]
|24
|3
|3
|3
|6
|4
|1
|0
|34
|10
|-
|Sevilla (Ijara)
|2015-2016
|[[La Liga]]
|8
|2
|3
|2
|3
|0
|1
|0
|15
|4
|-
|Torino (Ijara)
|2015-2016
|Serie A
|14
|5
|0
|0
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|14
|5
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Lazio (futbol klubi)|Latsio]]
|2016-2017
| rowspan=&quot;7&quot; |Serie A
|36
|23
|5
|3
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|41
|26
|-
|2017-2018
|33
|29
|4
|2
|9
|8
|1
|2
|47
|41
|-
|2018-2019
|36
|15
|5
|3
|5
|1
| colspan=&quot;2&quot; |—
|46
|19
|-
|2019-2020
|37
|36
|2
|1
|4
|2
|1
|0
|44
|39
|-
|2020-2021
|35
|20
|1
|0
|5
|5
| colspan=&quot;2&quot; |—
|41
|25
|-
|2021-2022
|31
|27
|2
|1
|7
|4
| colspan=&quot;2&quot; |—
|40
|32
|-
|2022-2023
|21
|9
|1
|0
|6
|2
| colspan=&quot;2&quot; |—
|28
|11
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Jami
!229
!159
!20
!10
!36
!22
!2
!2
!287
!193
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Faoliyatida jami
!401
!226
!31
!17
!46
!26
!5
!2
!483
!271
|}
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

=== Milliy terma jamoa ===
{{Updated|2022-yil 24-martgacha bo'lgan o'yinlar|&lt;ref name=&quot;figc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NFT&quot;&gt;{{NFT player|54817|access-date=11 July 2021}}&lt;/ref&gt;}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Terma jamoa va yil boʻyicha oʻyin va gollar
! Milliy terma jamoa
! Yil
! oʻyin
! gol
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[Italiya milliy futbol terma jamoasi|Italiya]]
| 2014-yil
| 9
| 1
|-
| 2015-yil
| 3
| 0
|-
| 2016-yil
| 8
| 4
|-
| 2017-yil
| 10
| 2
|-
| 2018-yil
| 5
| 0
|-
| 2019-yil
| 4
| 3
|-
| 2020-yil
| 3
| 0
|-
| 2021-yil
| 12
| 5
|-
| 2022-yil
| 1
| 0
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Jami
! 55
! 15
|}
{{Updated|2022-yil 24-martgacha bo'lgan o'yinlar.}}&lt;ref name=&quot;figc&quot;&gt;{{veb manbasi|url=https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/?calciatoreId=45125&amp;squadraId=12|title=Immobile, Ciro|date=5 August 2020 |publisher=FIGC|language=it|access-date=11 July 2021}}&lt;/ref&gt;

: ''Ballar va natijalar birinchi navbatda Italiyaning gollari roʻyxatini koʻrsatadi, ballar ustuni har bir harakatsiz goldan keyin hisobni koʻrsatadi.''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+List of international goals scored by Ciro Immobile
! scope=&quot;col&quot; |No.
! scope=&quot;col&quot; |sana
! scope=&quot;col&quot; |joy
! scope=&quot;col&quot; |Muhlis
! scope=&quot;col&quot; |Raqib
! scope=&quot;col&quot; |Hisob
! scope=&quot;col&quot; |Natija
! scope=&quot;col&quot; |Turner
|-
| align=&quot;center&quot; |1
|2014-yil 4-sentyabr
|Stadio San Nicola, [[Bari]], Italiya
| align=&quot;center&quot; |5
|{{Fb|NED}}
| align=&quot;center&quot; |1-0
| align=&quot;center&quot; |2-0
|[[Oʻrtoqlik uchrashuvi|Oʻrtoqlik]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2
|2016-yil 5-sentyabr
|Sammy Ofer Stadium, [[Hayfa|Haifa]], Isroil
| align=&quot;center&quot; |16
|{{Fb|ISR}}
| align=&quot;center&quot; |3-1
| align=&quot;center&quot; |3-1
|2018 FIFA Jahon chempionati saralashi
|-
| align=&quot;center&quot; |3
| rowspan=&quot;2&quot; |2016-yil 9-oktyabr
| rowspan=&quot;2&quot; |Philip II Arena, [[Skopye|Skopje]], Macedonia
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |18
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Fb|MKD|name=Macedonia}}
| align=&quot;center&quot; |2-2
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |3-2
| rowspan=&quot;2&quot; |2018 FIFA Jahon chempionati saralashi
|-
| align=&quot;center&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |3-2
|-
| align=&quot;center&quot; |5
|2016-yil 12-Noyabr
|Rheinpark Stadion, [[Vaduts|Vaduz]], Liechtenstein
| align=&quot;center&quot; |19
|{{Fb|LIE}}
| align=&quot;center&quot; |2-0
| align=&quot;center&quot; |4-0
|2018 FIFA Jahon chempionati saralashi
|-
| align=&quot;center&quot; |6
|2017-yil 24-Mart
|Stadio Renzo Barbera, [[Palermo]], Italiya
| align=&quot;center&quot; |21
|{{Fb|ALB}}
| align=&quot;center&quot; |2-0
| align=&quot;center&quot; |2-0
|2018 FIFA Jahon chempionati saralashi
|-
| align=&quot;center&quot; |7
|2017-yil 5-sentyabr
|Mapei Stadium — Città del Tricolore, Reggio Emilia, Italiya
| align=&quot;center&quot; |26
|{{Fb|ISR}}
| align=&quot;center&quot; |1-0
| align=&quot;center&quot; |1-0
|2018 FIFA Jahon chempionati saralashi
|-
| align=&quot;center&quot; |8
|2019-yil 8-sentyabr
|Tampere Stadium, [[Tampere]], Finland
| align=&quot;center&quot; |37
|{{Fb|FIN}}
| align=&quot;center&quot; |1-0
| align=&quot;center&quot; |2-1
|UEFA Euro 2020 saralash
|-
| align=&quot;center&quot; |9
| rowspan=&quot;2&quot; |2019-yil 18-Noyabr
| rowspan=&quot;2&quot; |Stadio Renzo Barbera, Palermo, Italy
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |39
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Fb|ARM}}
| align=&quot;center&quot; |1-0
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |9-1
| rowspan=&quot;2&quot; |UEFA Euro 2020 saralash
|-
| align=&quot;center&quot; |10
| align=&quot;center&quot; |4-0
|-
| align=&quot;center&quot; |11
|2021-yil 25-Mart
|Stadio Ennio Tardini, Parma, Italiya
| align=&quot;center&quot; |43
|{{Fb|NIR}}
| align=&quot;center&quot; |2-0
| align=&quot;center&quot; |2-0
|2022 FIFA Jahon chempionati saralashi
|-
| align=&quot;center&quot; |12
|2021-yil 31-mart
|LFF Stadium, [[Vilnyus|Vilnius]], Lithuania
| align=&quot;center&quot; |45
|{{Fb|LTU}}
| align=&quot;center&quot; |2-0
| align=&quot;center&quot; |2-0
|2022 FIFA Jahon chempionati saralashi
|-
| align=&quot;center&quot; |13
|2021-yil 4-iyun
|Stadio Renato DallʼAra, [[Bolonya|Bologna]], Italiya
| align=&quot;center&quot; |46
|{{Fb|CZE}}
| align=&quot;center&quot; |1-0
| align=&quot;center&quot; |4-0
|Oʻrtoqlik
|-
| align=&quot;center&quot; |14
|2021-yil 11-iyun
|[[Olimpiya stadioni (Rim)|Stadio Olimpico]], [[Rim|Rome]], Italiya
| align=&quot;center&quot; |47
|{{Fb|TUR}}
| align=&quot;center&quot; |2-0
| align=&quot;center&quot; |3-0
|UEFA Euro 2020
|-
| align=&quot;center&quot; |15
|2021-yil 16-iyun
|Stadio Olimpico, Rome, Italiya
| align=&quot;center&quot; |48
|{{Fb|SUI}}
| align=&quot;center&quot; |3-0
| align=&quot;center&quot; |3-0
|UEFA Euro 2020
|}

== Yutuqlar ==
'''Yuventus yoshlari'''

* Torneo di Viareggio : 2009&lt;ref name=&quot;tor09&quot;/&gt;, 2010&lt;ref name=&quot;tor10&quot;/&gt;,

'''Peskara'''

* B seriya : 2011-2012 gʻolibi

'''Borussiya Dortmund'''

'''Latsio'''

* Italiya kubogi: 2018-2019
* Italiya Superkubogi: 2017, 2019

'''Italiya'''

* UEFA Yevropa chempionati : 2020&lt;ref name=&quot;Euro2020Final&quot;/&gt;

'''Shaxsiy'''

* Torneo di Viaregjioning eng yaxshi toʻpurari: 2010 &lt;small&gt;(10 gol)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;tor10&quot;/&gt;
* Torneo di Viaregjio eng yaxshi futbolchisi: 2010&lt;ref name=&quot;tor10&quot; /&gt;
* B seriyada yilning eng yaxshi futbolchisi : 2012&lt;ref name=&quot;poy12&quot;/&gt;
* B seriyaning eng yaxshi toʻpurari: 2011-2012 &lt;small&gt;(28 gol)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;poy12&quot; /&gt;
* Capocannoniere: 2013-2014 &lt;small&gt;(22 gol)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;tgs14&quot;/&gt;, 2017-2018 &lt;small&gt;(qo‘shma — 29 gol)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;laziocap&quot;/&gt;, 2019-2020 &lt;small&gt;(36 gol)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;EGS&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 August 2020 |title=Immobile equals Serie A scoring record with 36th goal |publisher=Yahoo Sports |url=https://sports.yahoo.com/immobile-equals-serie-scoring-record-36th-goal-215721767--sow.html |access-date=1 August 2020 |archive-date=2021-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210822160936/https://sports.yahoo.com/immobile-equals-serie-scoring-record-36th-goal-215721767--sow.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, 2021-2022 &lt;small&gt;(27 gol)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Heyes|ism=Apollo|sana=22 May 2022|sarlavha=Lazio Star Immobile Wins Record Breaking Fourth Capocannoniere Title|url=https://www.yardbarker.com/soccer/articles/lazio_star_immobile_wins_record_breaking_fourth_capocannoniere_title/s1_16487_37523164|qaralgan sana=22 May 2022|ish=YardBarker.com}}&lt;/ref&gt;
* A Seriyaning eng yaxshi jamoasi: 2013-2014&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/serie_a/2014/12/15-388238/Serie+A,+'Gran+Gal%C3%A0+del+calcio'%3A+trionfa+la+Juve|sarlavha=Serie A, 'Gran Galà del calcio': trionfa la Juve|nashriyot=Il Corriere dello Sport|til=it|sana=15 December 2014|qaralgan sana=21 December 2015|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150618005125/http://www.corrieredellosport.it/calcio/serie_a/2014/12/15-388238/Serie+A%2C+%27Gran+Gal%C3%A0+del+calcio%27%3A+trionfa+la+Juve|arxivsana=18 June 2015}}&lt;/ref&gt;, 2017-2018&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.football-italia.net/131574/serie-team-2017-18|sarlavha=Serie A Team of 2017-18|sana=3 December 2018|nashriyot=Football Italia|qaralgan sana=3 December 2018}}&lt;/ref&gt;, 2019-2020&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://football-italia.net/gran-gala-del-calcio-the-winners/|sarlavha=Gran Galà del Calcio: The winners|sana=19 March 2021|nashriyot=Football Italia|qaralgan sana=19 March 2021}}&lt;/ref&gt;, 2021-2022&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=17 October 2022|sarlavha=Milan pigliatutto, premiati Pioli, Maldini e 4 giocatori. Leao il migliore: &quot;Qui sono maturato&quot;|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/17-10-2022/gran-gala-calcio-dove-vederlo-tv-programma-diretta-450681343353.shtml|qaralgan sana=17 October 2022|ish=La Gazzetta dello Sport|til=it-IT}}&lt;/ref&gt;
* [[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA Yevropa ligasi]] toʻpurari : 2017-2018 &lt;small&gt;(qoʻshma — 8 gol)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;scorer18&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2018/statistics/round=2000890/players/kind=goals/index.html#order=4desc|sarlavha=Statistics — Tournament phase — Players — Goals (Assists)|ish=UEFA.com|nashriyot=Union of European Football Associations|qaralgan sana=17 May 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA Yevropa ligasining]] mavsumdagi tarkibi: 2017-2018&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=2560036.html|sarlavha=UEFA Europa League Squad of the 2017/18 Season|nashriyot=UEFA.com|sana=17 May 2018}}&lt;/ref&gt;
* A Seriyada oyning eng yaxshi futbolchisi : 2019-yil oktyabr&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=4 November 2019 |title=Immobile MVP for October |publisher=Football Italia |url=https://www.football-italia.net/146051/immobile-mvp-october |access-date=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;
* Yevropa oltin tuflisi: 2019-2020&lt;ref name=&quot;EGS&quot; /&gt;
* A Seriyaning eng yaxshi hujumchisi: 2019-2020&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=4 August 2020 |title=The MVPs of the 2019/2020 Serie A Season |publisher=Serie A |url=http://www.legaseriea.it/en/press/news/info/the-mvps-of-the-2019-2020-season |access-date=4 August 2020 |archive-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116052245/http://www.legaseriea.it/en/press/news/info/the-mvps-of-the-2019-2020-season |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, 2021-2022&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=20 May 2022 |title=The MVPs of the Serie A 2021/2022 |publisher=Serie A |url=https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/the-mvps-of-the-serie-a-2021-1 |access-date=20 May 2022 |archive-date=2022-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530204457/https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/the-mvps-of-the-serie-a-2021-1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Lazio (futbol klubi)|&quot;Latsio&quot;]] — mavsumning eng yaxshi futbolchisi: 2019-2020&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.sslazio.it/it/news/ultime-news/60659-player-of-the-season-vince-ciro-immobile|sarlavha=Player of the Season {{!}} Vince Ciro Immobile|nashriyot=S. S. Lazio|sana=9 August 2020|til=it|qaralgan sana=9 August 2020|arxivsana=2023-04-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230404002333/https://www.sslazio.it/it/news/ultime-news/60659-player-of-the-season-vince-ciro-immobile}}&lt;/ref&gt;
* Italiyada yilning eng yaxshi sportchisi: 2020&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=14 December 2020 |title=Gazzetta Awards, Immobile e la Brignone re e regina del 2020. Atalanta, Pioli, Ganna, Sinner, Bastianini tra gli altri vincitori |language=it |work=La Gazzetta dello Sport |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/14-12-2020/gazzetta-awards-immobile-brignone-re-regina-2020-atalanta-pioli-ganna-sinner-bastianini-gli-altri-vincitori-3901681927392.shtml |access-date=25 January 2021}}&lt;/ref&gt;

=== Buyurtmalar ===

:* [[Fayl:ITA_OMRI_2001_Cav_BAR.svg|left|50x50px]] 5-sinf / Ritsar: ''Cavaliere Ordine al Merito della Italiana Repubblica'' : 2021 &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://quirinale.it/elementi/59113|sarlavha=Mattarella ha conferito onorificenze motu proprio ai giocatori e allo staff della Nazionale vincitrice del campionato europeo|nashriyot=quirinale.it|sana=16 July 2021|til=Italian|qaralgan sana=2023-04-06|arxivsana=2021-07-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210716185328/https://quirinale.it/elementi/59113}}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==

* Ciro Immobile — FIFA competition record (archived)
* Ciro Immobile at Soccerway
* [http://www.tbplayers.com/players/ciro_immobile Ciro Immobile] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210612145959/http://www.tbplayers.com/players/ciro_immobile |date=2021-06-12 }} at TBPlayers
* [https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/?calciatoreId=45125&amp;squadraId=12 Ciro Immobile] at FICG.it {{In lang|it}}
{{UEFA Yevropa ligasining eng yaxshi toʻpurarlari}}
{{UEFA Oltin butsa mukofoti sohiblari}}

{{DEFAULTSORT:Immobile, Ciro}}
[[Turkum:UEFA Yevropa chempionatida gʻolib boʻlgan oʻyinchilar]]
[[Turkum:Ispaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:UEFA Yevro 2020 oʻyinchilari]]
[[Turkum:UEFA Yevro 2016 oʻyinchilari]]
[[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2014 oʻyinchilari]]
[[Turkum:La Liga oʻyinchilari]]
[[Turkum:Serie A futbolchilari]]
[[Turkum:Juventus F.K. oʻyinchilari]]
[[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]]
[[Turkum:Italiyalik erkak futbolchilari]]</text>
      <sha1>3pswndjqngo5rrzowrylaf0r8ddwrzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkum:Umumjahon merosi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>924621</id>
    <revision>
      <id>6121923</id>
      <parentid>3647906</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:UNESCO]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="dnejyo8o7mtwrom7ajg8ps2qbzxk5bs" xml:space="preserve">[[Turkum:Diqqatga sazovor joylar]]
[[Turkum:UNESCO]]</text>
      <sha1>dnejyo8o7mtwrom7ajg8ps2qbzxk5bs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karadeniz Ereğli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>926680</id>
    <revision>
      <id>6121661</id>
      <parentid>4212567</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17987" sha1="0skhcrcf67b7k2wzreid9b5ge64cfk8" xml:space="preserve">'''Karadeniz Ereğli''' - [[Zonguldak (viloyat)|Zonguldak]] viloyati chegaralarida joylashgan tuman. U [[Turkiya]]ning shimolida, qora [[Qora dengiz mintaqasi|dengiz]] mintaqasining G'arbiy qora dengiz bo'limida joylashgan. Uning maydoni 782 km2 ni tashkil qiladi. Tuman tarkibiga 3 ta posyolka (klyuch, Kandilli (Armutchuk) va Ormanli) va 93 ta qishloq kiradi.

== Mahallalar ==
Shahar markaziga tutash 31 ta tuman mavjud bo'lib, ular Akarja, Bağlık, Bali, Belen, Belen Yeni, Bölücek, Tog'lar, Elmatepe, Guldere, Göktepe, Hamzafakili, Kavaklık, Kepez, Kestaneci, Kishla, Kirmaci, Kıyıcak, Kirmanli, Kocaali., Korubaşı, Köseler, Murtazo, Muftiy, Orhanlar, Ömerli, Ören, Sarıkokmaz, Süleymanlar, Topchali, Uzunçayır va Uzunmehmet &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|sarlavha=Kdz. Ereğli Belediyesi - Mahalle Muhtarları|qaralgan sana=30 Mart 2011|arxivurl=https://web.archive.org/web/20101201184509/http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|arxivsana=1 Aralık 2010}}&lt;/ref&gt; .

Guluch shahri bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gulich Central, Bekieri, Chegelburnu va Erenchik.

Armutchuk (sobiq Qandilli) bilan bog'liq cherkovlar soni 5 tani tashkil etadi va ular Armutchuk Markaziy (Chamliq nomi bilan ham tanilgan), Geyikbeli, shahidlik, Uzunmehmet Yayla va yeni Mahalle deb nomlanadi.

Ormanli kurorti bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Ormanli markazi, Sarikaya, Seitahmetli va Sinitli.

Gekcheler shahri (ilgari neyron deb nomlangan) bilan bog'liq mahallalar soni 5 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gekcheler Central, Aydashhava, Qizilsu, Pazarieri va yeni Mahalle.

Güneşli (sobiq Chayliog'lu nomi bilan tanilgan) 5-raqamga ega va Chaylioglu Markaziy, asarli, Gyunesli, Hajıosmanlar va Kojalar deb nomlangan.

== Turli ma'lumotlar ==
[[Fayl:Ereğli_coast.jpg|thumb|220x220px| Eregli qirg'og'idan ko'rinish.]]

* Tumanda 15 ta ogʻir sanoat korxonasi, 81 ta oʻrta korxona faoliyat koʻrsatmoqda.
* Shaharda 5 ta zamonaviy shifoxona, 200 dan ortiq shifokor faoliyat ko‘rsatmoqda.
* Shaharda 3 ta muzey, ya'ni Qora dengiz Ereğli muzeyi, Gazi Alemdar kema muzeyi va [[munitsipalitet]] tomonidan tashkil etilgan shahar muzeyi mavjud. Karadeniz Ereğli muzeyida 3000 dan ortiq arxeologik asarlar namoyish etilmoqda. Bundan tashqari, shahar markazida joylashgan Cennetağzi g'orlari Qora dengiz Ereğli muzeyiga bog'liq bo'lgan xaroba joyi sifatida tashrif buyuruvchilarni qabul qiladi.
* Karadeniz Eregli chegaralari bo'ylab 80 kilometrlik qirg'oq chizig'iga ega. Yuklash va tushirish imkoniyati bilan Turkiya eng yirik portlarga, baliqchilar boshpanalariga va xalqaro tersanelarga ega. Qandilli shahrida (2003 yilgacha Armutchuk nomi bilan atalgan), Turkiya toshko'mir institutiga qarashli Armutchuk instituti va tuman markazida Ereğli temir va po'lat zavodlari ( Erdemir ) tarkibida toshko'mir konlari mavjud. Faqat Ereğli temir-po'lat zavodlarida 10 mingga yaqin ishchi ishlaydi. 2006-yilda ochilgan yangi kemasozlik maydonchasi 7000 kishini ish bilan ta’minladi. Kelgusida foydalanishga topshiriladigan Uyushgan sanoat zonasida 5 ming kishi ish bilan ta’minlanadi.
* Tuman qirg'oqlari bo'ylab, shuningdek, ko'plab tabiiy plyajlar; Karadeniz Ereğli munitsipaliteti, Erdemir fabrikalari va Qoradengiz mintaqaviy qo'mondonligiga tegishli lager va plyaj ob'ektlari mavjud.
* shahar markazi; Ijtimoiy maydonlari, ko'kalamzorlashtirish va tijorat faoliyati tufayli Zonguldak va uning atrofidagi diqqatga sazovor markazdir. Shu sababli, Karadeniz Ereğli aholisi 200 000 dan oshadi va kunduzi soatlarda transport vositalari soni 60 000 dan oshadi.
* Tumanlar bo'yicha qabul qilinganda, Karadeniz Ereğli Turkiyada tumanlar bo'yicha aholi jon boshiga eng ko'p avtomobillar soniga ega ([[Yevropa Ittifoqi]] o'rtachasiga eng yaqin){{manba kerak}} .
* Tumanda 40 ming nafar oʻquvchi Turkiya Respublikasi Milliy taʼlim vazirligiga qarashli boshlangʻich maktab, litsey va xususiy maktablarda tahsil olmoqda. Bundan tashqari, Zonguldak Bulent Ejevit universitetiga qarashli Karadeniz Ereğli Ta’lim fakultetida 3000 ga yaqin universitet talabasi tahsil oladi.
* Tuman markazida 6 yoshdan oshganlarning savodxonlik darajasi 93,8 foizni tashkil etadi.
* Eregli ilgari Herakliya deb atalgan. Qadimgi yunon mifologiyasiga ko'ra, Zevs xudosining o'g'li Gerkules hozir shahar markazida joylashgan Hellagzi g'orida uch boshli it Kerberos bilan jang qilgan. Hellagzi gʻori vaqt oʻtishi bilan biroz zarar koʻrgan boʻlsa-da, bugungi kunda u himoya ostida.
* Tuman chegaralaridagi yagona tabiat bog'i Danaagzi tabiat bog'i bo'lib, uning maydoni 57 gektardir &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|sarlavha=Korunan Alanlar - Danaağzı Tabiat Parkı|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191031022133/http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|arxivsana=31 Ekim 2019}}&lt;/ref&gt; .
* Tumanda 4 ta mahalliy radiostantsiyalar eshittirishadi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.demokratfm.com/|sarlavha=DEMOKRAT FM|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200206081200/http://www.demokratfm.com/|arxivsana=6 Şubat 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.ereglicanradyo.com/|sarlavha=Ereğli Can Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130715064629/http://www.ereglicanradyo.com/|arxivsana=15 Temmuz 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.degisimradyo.com/index.php/|sarlavha=Değişim Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130114004852/http://www.degisimradyo.com/index.php/|arxivsana=14 Ocak 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://ereglifm.com.tr/|sarlavha=Kdz Ereğli Haber - Eregli FM Gazetesi|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150103124459/https://ereglifm.com.tr/|arxivsana=3 Ocak 2015}}&lt;/ref&gt; .

== Festivallar ==
Har yili 18 iyun kuni Karadeniz-Ereglida Osmonli qulupnay madaniyati va san'ati festivali o'tkaziladi. Keyinchalik bekor qilingan hamsi festivali doirasida 2002 yil 22 dekabrda 2002 metr uzunlikdagi &quot;dunyodagi eng uzun barbekyu&quot; rekordini o'rnatishga harakat qilindi va 1600 metr masofani qabul qilish natijasida okrug o'z nomini Ginnesning rekordlar kitobiga kiritdi. Turkiyadagi eng katta festival-sevgi va tinchlik do'stligi festivali har yili iyul oyida bo'lib o'tadi va yuz minglab odamlarni jalb qiladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=28 Mayıs 2020|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190630155419/http://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|arxivsana=30 Haziran 2019}}&lt;/ref&gt;

== Tarix ==
[[Fayl:Ereğli_Herakles.jpg|thumb|220x220px| Shahar markazidagi [[Gerakl]] haykali.]]
Eregli juda qadimgi shahar bo'lib, uning tarixiy ildizlari miloddan avvalgi 2000-yillarga borib taqaladi. Bu tsivilizatsiya beshigi. Tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, bu hududda Ioniyadan tortib turkiy mulkgacha bo'lgan ko'plab Anadolu tsivilizatsiyalari yashagan va shu bilan tsivilizatsiyalar mozaikasini tashkil etgan. Eregli bu xususiyatga G'arbiy qora dengizdagi ikkita asosiy tabiiy portlardan biri borligi uchun qarzdor. Biroq, tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, qirg'oq savdosi Eregliga munosib rivojlanish darajasiga erishish uchun noo'rin bo'lib qolmoqda. Bu Ereglini port shahri sifatida samarali ichki hududlar bilan bog'laydigan magistral yo'llarning yo'qligi bilan bog'liq, ya'ni Ereglining ichki qismi yo'q edi. Bu fakt, shuningdek, 1334 (1918) yilga oid bolu Salnam-I resmi mustaqil sanjakida ham ta'kidlangan; Ereglining katta tijorat harakatchanligiga erisha olmasligi ichki aloqalar etishmasligi bilan bog'liq. Eregli 1848 yilda foydalanishga topshirilgan toshkemur koni va 1965 yilda foydalanishga topshirilgan Ereğli temir-po'lat zavodi  tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu davrdan boshlab sanoat urbanizatsiyasi jarayonining bir qismi bo'lgan hudud qulay geografik tuzilishi tufayli asta-sekin G'arbiy qora dengiz sohilidagi og'ir sanoat markazlaridan biriga aylandi. So'nggi yillarda Eregli o'zining kuchli iqtisodiy tuzilishi va rivojlangan ijtimoiy-madaniy hayoti natijasida xalqaro tinchlik mukofotlaridan tortib milliy ekologik mukofotlargacha bo'lgan shahar va madaniy yutuqlarga erishdi va birodarlik okruglari kelishuvlari orqali Yunonistondan Germaniyagacha bo'lgan keng maydonda sevgi, tinchlik va do'stlik ko'priklarini qurdi.

== Muzeylar ==

* Karadeniz Eregli muzeyi
* Arxeologiya muzeyi
* Gazi Alemdar kema muzeyi

== Urg'u ==
G'arbiy Anadolu lahjalarida Eregli hududida ishlatiladigan turk lahjasining joylashuvi, professor. Doktor. Leyla Karaxanning &quot;Anatoliya dialektlari tasnifi&quot; ([[Turk tili]] assotsiatsiyasi nashrlari: 630, Anqara, 1996 yil) ishiga ko'ra, u quyidagicha ko'rinadi:

== Sport ==
Eregli-ayollar futboli bilan faol shug'ullanadigan shahar. Karadeniz Eregli Belediyespor Ayollar 1. U ligada kurashmoqda &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|sarlavha=Turkcell Kadın 1. Ligi Fikstür ve Puan Cetveli TFF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120405160035/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|arxivsana=5 Nisan 2012}}&lt;/ref&gt; . Bundan tashqari, Karadeniz Eregli spor 2011 yilda Yildiz qizlar o'rtasida Turkiya chempionati &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285/|sarlavha=Yıldız Kızlar Türkiye Şampiyonu Karadeniz Ereğli Spor|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905225406/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285%2F|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; chempioni bo'ldi.  Bundan tashqari, Ereglidagi erkaklar futbol jamoalari ham havaskor ligalarda ishtirok etadilar.

2000-yillarda Erdemirspor tarkibida muvaffaqiyatli professional sport jamoalari mavjud edi. Erkaklar voleybol jamoasi 3 marta ( 2001-02, 2003-04 va 2004-05 ) Erkaklar voleybol ligasida g'olib chiqdi, ammo 2007 yilda ligadan chiqib ketdi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|sarlavha=Erdemirspor Voleyboldan Çekildi|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .  Erkaklar basketbol jamoasi 2013 yilda Erdemir tomonidan yopilgunga qadar &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|sarlavha=Erdemirspor kapatılıyor|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt;  Basketbol Superligasida 7 mavsum o'tkazdi va ikkita kichik liga, Turkiya Basketbol ligasida (2003-04, 2007-08) g'olib bo'ldi. Bundan tashqari, 2000-yillarda ayollar basketbol jamoasi ham ayollar basketboli Superligasida qatnashgan.

Shaxmat ham Ereg'lida keng tarqalgan sport turi hisoblanadi. Okrugda ikkita shaxmat klubi mavjud &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|sarlavha=Kulüplerimiz|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140519190838/http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|arxivsana=19 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; bo‘lib, har yili 10 ga yaqin shaxmat musobaqalari o'tkaziladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|sarlavha=Zonguldak İl Etkinlik Programı|format=PDF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220124/http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Erdemir ==
[[Fayl:Erdemir_Demir.jpg|right|thumb|250x250px| Erdemir temir va po'lat ishlab chiqarish korxonalari Karadeniz Ereğli shahrida joylashgan.]]
1954 yilda [[:tr:Sümerbank|Sümerbank]] rahbarligida tegishli vazirliklar vakillaridan iborat komissiya tuzildi va milliy qora metallurgiya zarurligini shubha ostiga qo'ydi. 1959 yilda sanoat vazirligi tomonidan tashkil etilgan delegatsiya bilan Qo'shma shtatlardagi Koppers zavodni quradigan kompaniyaning ishlashi va holatini o'rganishni boshladi. Coppers Associates S. A., biznes-bank A. V.Sh. dekommunizatsiya qilingan metallurgiya korxonalari boshqarmasi va Anqara savdo-sanoat palatasi tekis po'lat ishlab chiqaruvchi kompaniyaning asoschilaridan biri edi. 1959 yil oxirida ushbu tashkilotlar tomonidan imzolangan protokolga muvofiq, kompaniyani tashkil etish to'g'risidagi qonun loyihasi, ta'sis shartnomasi va kompaniya Nizomi kabi tamoyillarni tayyorlash va amalga oshirish uchun tadbirkorlik guruhi tanlandi. 1960 yil 12 fevralda Turkiyada birinchi tekis po'lat ishlab chiqarish zavodini tashkil etish to'g'risida ta'sis shartnomasi imzolandi. 1960 yil 28 fevralda qabul qilingan 7462-sonli qonunga muvofiq Eregli metallurgiya zavodi T. A. sh.Vazirlar Kengashiga (Erdemir) nomli aksiyadorlik jamiyatini tashkil etish topshirildi. Mavjud sanoatni rivojlantirish uchun ham, yangi sanoat tarmoqlarini yaratish va rivojlantirish uchun ham sanoatlashtirishga tez sur'atlar bilan intilayotgan Turkiyada zavod tashkiloti 1960 yil 11 mayda rasmiy ravishda ro'yxatdan o'tkazildi. 1961 yilda boshlangan qurilish-montaj ishlari atigi 42 oy ichida yakunlandi va Erdemir 1965 yil 15 mayda taxminan 0,5 million tonna xom po'lat va 0,4 million tonna po'lat po'lat ishlab chiqarishni boshladi. Turkiyaning eng yirik sanoat investitsiyalaridan biri bo'lgan 1,5 milliard dollarlik quvvatni modernizatsiya qilish va modernizatsiya qilish (KAM I va KAM II) investitsiyalari 1996 yilda yakunlandi. 1998 yilda qora dengiz va Turkiyaning eng yirik portlari bo'lgan yangi port inshootlari foydalanishga topshirildi. 1999 yilda qalay/xrom qoplamali zavod va 2001 yilda Erenco tashkil etilishi o'sish strategiyasiga birinchi qadam bo'ldi. 2002 yilda erdemir po'lat xizmat ko'rsatish markazi ish boshladi, ISDEMIR, ÇELBOR va ERDEMIR Romania sotib olindi. Buning ortidan 2004 yilda ERDEMIR Logistics va ERDEMIR Gaz yaratildi va ERMADEN sotib olindi. Shunday qilib, Erdemir Turkiyaning eng yirik kompaniyalaridan biriga aylandi. Xususiylashtirishga ko'ra, Erdemir 2006 yil 27 fevralda OYAK kompaniyasiga 2 milliard 960 million dollarga berildi. 2008 yilda yangi 1 No.lu aishe yuqori o'chog'i ishlab chiqarishni boshladi.

Eregli temir zavodi, T. A. Sh. flagmani bo'lgan ERDEMIR guruhida; erenco, 2001 yilda tashkil etilgan (Erdemir Engineering Management and Consulting Services A. Sh.) va erdemir Steel servis markazi, 2002 yilda erdemir Romania S. R. L., ISDEMIR (Iskenderun temir va po'lat A. Sh.) va ÇELBOR Çelik Pulling tomonidan sotib olingan Quvur San. va Shomil. A. ERDEMIR Logistics A, 2004 yilda tashkil etilgan.Erdemir gaz San va tik A. Sh.u ERDEMIR Mining san bilan bir yilda sotib olingan. va Shomil. A. Sh., joylashgan.

== Qardosh shaharlar ==
2013 yil yanvar oyi holatiga Kdz. Ereğli 7 qardosh shaharga ega.

* Hydra, Yunanistan (1995)
* Târgovişte, Romanya (2004)
* Alchevsk, Ukrayna (2007)
* Düren, Almanya (2010)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;layout=item&amp;id=1982&amp;Itemid=149{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Mayıs 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Jinhua, Çin (2010)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=11 Ocak 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304131440/http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|arxivsana=4 Mart 2016}}&lt;/ref&gt;
* Brindisi, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=2064:ere%C4%9Fli%E2%80%99ye-bir-karde%C5%9F-kent-daha&amp;Itemid=101{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Aralık 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Monfalcone, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://eregliekip.net/ekip/haberOku.asp?kimlik=7138{{Oʻlikhavola|date=may 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|tarih=Nisan 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[Turkiya]] va [[Gretsiya]] o'rtasidagi munosabatlar keskin bo'lgan bir paytda, Eregli va gidraning 1995 yilda egizak shaharlar deb e'lon qilinishi katta shov-shuvga sabab bo'ldi va ikki shahar merlari Halil Posbyyik va Anastopulos Konstantinos 1996 yil Abdi Ipekchi Tinchlik va Do'stlik mukofotiga sazovor bo'lishdi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|sarlavha=Ereğli kardeş desteğiyle AB'de|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210907123336/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|arxivsana=7 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Siyosat ==

# Xalil Posbiyik 2007 yilgi umumiy saylovlarda qatnashish uchun iste'foga chiqdi va demokratik deputatlikka nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi
# Husayn Uysal 2019 yilgi mahalliy saylovlarda nomzod sifatida ko'rsatilmaganida, u iste'foga chiqdi va katta ittifoq partiyasidan nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi.
# Ilgari ko'p yillar davomida shahar hokimi bo'lib ishlagan Xalil Posbiyik 2019 yil 31 martda bo'lib o'tgan saylovlarda shahar hokimi etib qayta saylandi.

== Manba ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.karadenizeregli.gov.tr Kdz.] [http://www.karadenizeregli.gov.tr Ereğli tumani hokimligi rasmiy sayti] 10-avgust 2011-yil    
* [http://www.kdzeregli.bel.tr Kdz.] [http://www.kdzeregli.bel.tr Eregli shahar hokimiyatining rasmiy sayti] 2-fevral 2015-yil

[[Turkum:Turkiyadagi baliqchilik jamoalari]]
[[Turkum:Turkiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari]]</text>
      <sha1>0skhcrcf67b7k2wzreid9b5ge64cfk8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121662</id>
      <parentid>6121661</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17991" sha1="bxp6u24hvz3s9f5y2e7rbpldnrlbmgf" xml:space="preserve">'''Karadeniz Ereğli''' - [[Zonguldak (viloyat)|Zonguldak]] viloyati chegaralarida joylashgan [[tuman]]. U [[Turkiya]]ning shimolida, qora [[Qora dengiz mintaqasi|dengiz]] mintaqasining G'arbiy qora dengiz bo'limida joylashgan. Uning maydoni 782 km2 ni tashkil qiladi. Tuman tarkibiga 3 ta posyolka (klyuch, Kandilli (Armutchuk) va Ormanli) va 93 ta qishloq kiradi.

== Mahallalar ==
Shahar markaziga tutash 31 ta tuman mavjud bo'lib, ular Akarja, Bağlık, Bali, Belen, Belen Yeni, Bölücek, Tog'lar, Elmatepe, Guldere, Göktepe, Hamzafakili, Kavaklık, Kepez, Kestaneci, Kishla, Kirmaci, Kıyıcak, Kirmanli, Kocaali., Korubaşı, Köseler, Murtazo, Muftiy, Orhanlar, Ömerli, Ören, Sarıkokmaz, Süleymanlar, Topchali, Uzunçayır va Uzunmehmet &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|sarlavha=Kdz. Ereğli Belediyesi - Mahalle Muhtarları|qaralgan sana=30 Mart 2011|arxivurl=https://web.archive.org/web/20101201184509/http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|arxivsana=1 Aralık 2010}}&lt;/ref&gt; .

Guluch shahri bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gulich Central, Bekieri, Chegelburnu va Erenchik.

Armutchuk (sobiq Qandilli) bilan bog'liq cherkovlar soni 5 tani tashkil etadi va ular Armutchuk Markaziy (Chamliq nomi bilan ham tanilgan), Geyikbeli, shahidlik, Uzunmehmet Yayla va yeni Mahalle deb nomlanadi.

Ormanli kurorti bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Ormanli markazi, Sarikaya, Seitahmetli va Sinitli.

Gekcheler shahri (ilgari neyron deb nomlangan) bilan bog'liq mahallalar soni 5 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gekcheler Central, Aydashhava, Qizilsu, Pazarieri va yeni Mahalle.

Güneşli (sobiq Chayliog'lu nomi bilan tanilgan) 5-raqamga ega va Chaylioglu Markaziy, asarli, Gyunesli, Hajıosmanlar va Kojalar deb nomlangan.

== Turli ma'lumotlar ==
[[Fayl:Ereğli_coast.jpg|thumb|220x220px| Eregli qirg'og'idan ko'rinish.]]

* Tumanda 15 ta ogʻir sanoat korxonasi, 81 ta oʻrta korxona faoliyat koʻrsatmoqda.
* Shaharda 5 ta zamonaviy shifoxona, 200 dan ortiq shifokor faoliyat ko‘rsatmoqda.
* Shaharda 3 ta muzey, ya'ni Qora dengiz Ereğli muzeyi, Gazi Alemdar kema muzeyi va [[munitsipalitet]] tomonidan tashkil etilgan shahar muzeyi mavjud. Karadeniz Ereğli muzeyida 3000 dan ortiq arxeologik asarlar namoyish etilmoqda. Bundan tashqari, shahar markazida joylashgan Cennetağzi g'orlari Qora dengiz Ereğli muzeyiga bog'liq bo'lgan xaroba joyi sifatida tashrif buyuruvchilarni qabul qiladi.
* Karadeniz Eregli chegaralari bo'ylab 80 kilometrlik qirg'oq chizig'iga ega. Yuklash va tushirish imkoniyati bilan Turkiya eng yirik portlarga, baliqchilar boshpanalariga va xalqaro tersanelarga ega. Qandilli shahrida (2003 yilgacha Armutchuk nomi bilan atalgan), Turkiya toshko'mir institutiga qarashli Armutchuk instituti va tuman markazida Ereğli temir va po'lat zavodlari ( Erdemir ) tarkibida toshko'mir konlari mavjud. Faqat Ereğli temir-po'lat zavodlarida 10 mingga yaqin ishchi ishlaydi. 2006-yilda ochilgan yangi kemasozlik maydonchasi 7000 kishini ish bilan ta’minladi. Kelgusida foydalanishga topshiriladigan Uyushgan sanoat zonasida 5 ming kishi ish bilan ta’minlanadi.
* Tuman qirg'oqlari bo'ylab, shuningdek, ko'plab tabiiy plyajlar; Karadeniz Ereğli munitsipaliteti, Erdemir fabrikalari va Qoradengiz mintaqaviy qo'mondonligiga tegishli lager va plyaj ob'ektlari mavjud.
* shahar markazi; Ijtimoiy maydonlari, ko'kalamzorlashtirish va tijorat faoliyati tufayli Zonguldak va uning atrofidagi diqqatga sazovor markazdir. Shu sababli, Karadeniz Ereğli aholisi 200 000 dan oshadi va kunduzi soatlarda transport vositalari soni 60 000 dan oshadi.
* Tumanlar bo'yicha qabul qilinganda, Karadeniz Ereğli Turkiyada tumanlar bo'yicha aholi jon boshiga eng ko'p avtomobillar soniga ega ([[Yevropa Ittifoqi]] o'rtachasiga eng yaqin){{manba kerak}} .
* Tumanda 40 ming nafar oʻquvchi Turkiya Respublikasi Milliy taʼlim vazirligiga qarashli boshlangʻich maktab, litsey va xususiy maktablarda tahsil olmoqda. Bundan tashqari, Zonguldak Bulent Ejevit universitetiga qarashli Karadeniz Ereğli Ta’lim fakultetida 3000 ga yaqin universitet talabasi tahsil oladi.
* Tuman markazida 6 yoshdan oshganlarning savodxonlik darajasi 93,8 foizni tashkil etadi.
* Eregli ilgari Herakliya deb atalgan. Qadimgi yunon mifologiyasiga ko'ra, Zevs xudosining o'g'li Gerkules hozir shahar markazida joylashgan Hellagzi g'orida uch boshli it Kerberos bilan jang qilgan. Hellagzi gʻori vaqt oʻtishi bilan biroz zarar koʻrgan boʻlsa-da, bugungi kunda u himoya ostida.
* Tuman chegaralaridagi yagona tabiat bog'i Danaagzi tabiat bog'i bo'lib, uning maydoni 57 gektardir &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|sarlavha=Korunan Alanlar - Danaağzı Tabiat Parkı|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191031022133/http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|arxivsana=31 Ekim 2019}}&lt;/ref&gt; .
* Tumanda 4 ta mahalliy radiostantsiyalar eshittirishadi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.demokratfm.com/|sarlavha=DEMOKRAT FM|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200206081200/http://www.demokratfm.com/|arxivsana=6 Şubat 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.ereglicanradyo.com/|sarlavha=Ereğli Can Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130715064629/http://www.ereglicanradyo.com/|arxivsana=15 Temmuz 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.degisimradyo.com/index.php/|sarlavha=Değişim Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130114004852/http://www.degisimradyo.com/index.php/|arxivsana=14 Ocak 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://ereglifm.com.tr/|sarlavha=Kdz Ereğli Haber - Eregli FM Gazetesi|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150103124459/https://ereglifm.com.tr/|arxivsana=3 Ocak 2015}}&lt;/ref&gt; .

== Festivallar ==
Har yili 18 iyun kuni Karadeniz-Ereglida Osmonli qulupnay madaniyati va san'ati festivali o'tkaziladi. Keyinchalik bekor qilingan hamsi festivali doirasida 2002 yil 22 dekabrda 2002 metr uzunlikdagi &quot;dunyodagi eng uzun barbekyu&quot; rekordini o'rnatishga harakat qilindi va 1600 metr masofani qabul qilish natijasida okrug o'z nomini Ginnesning rekordlar kitobiga kiritdi. Turkiyadagi eng katta festival-sevgi va tinchlik do'stligi festivali har yili iyul oyida bo'lib o'tadi va yuz minglab odamlarni jalb qiladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=28 Mayıs 2020|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190630155419/http://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|arxivsana=30 Haziran 2019}}&lt;/ref&gt;

== Tarix ==
[[Fayl:Ereğli_Herakles.jpg|thumb|220x220px| Shahar markazidagi [[Gerakl]] haykali.]]
Eregli juda qadimgi shahar bo'lib, uning tarixiy ildizlari miloddan avvalgi 2000-yillarga borib taqaladi. Bu tsivilizatsiya beshigi. Tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, bu hududda Ioniyadan tortib turkiy mulkgacha bo'lgan ko'plab Anadolu tsivilizatsiyalari yashagan va shu bilan tsivilizatsiyalar mozaikasini tashkil etgan. Eregli bu xususiyatga G'arbiy qora dengizdagi ikkita asosiy tabiiy portlardan biri borligi uchun qarzdor. Biroq, tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, qirg'oq savdosi Eregliga munosib rivojlanish darajasiga erishish uchun noo'rin bo'lib qolmoqda. Bu Ereglini port shahri sifatida samarali ichki hududlar bilan bog'laydigan magistral yo'llarning yo'qligi bilan bog'liq, ya'ni Ereglining ichki qismi yo'q edi. Bu fakt, shuningdek, 1334 (1918) yilga oid bolu Salnam-I resmi mustaqil sanjakida ham ta'kidlangan; Ereglining katta tijorat harakatchanligiga erisha olmasligi ichki aloqalar etishmasligi bilan bog'liq. Eregli 1848 yilda foydalanishga topshirilgan toshkemur koni va 1965 yilda foydalanishga topshirilgan Ereğli temir-po'lat zavodi  tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu davrdan boshlab sanoat urbanizatsiyasi jarayonining bir qismi bo'lgan hudud qulay geografik tuzilishi tufayli asta-sekin G'arbiy qora dengiz sohilidagi og'ir sanoat markazlaridan biriga aylandi. So'nggi yillarda Eregli o'zining kuchli iqtisodiy tuzilishi va rivojlangan ijtimoiy-madaniy hayoti natijasida xalqaro tinchlik mukofotlaridan tortib milliy ekologik mukofotlargacha bo'lgan shahar va madaniy yutuqlarga erishdi va birodarlik okruglari kelishuvlari orqali Yunonistondan Germaniyagacha bo'lgan keng maydonda sevgi, tinchlik va do'stlik ko'priklarini qurdi.

== Muzeylar ==

* Karadeniz Eregli muzeyi
* Arxeologiya muzeyi
* Gazi Alemdar kema muzeyi

== Urg'u ==
G'arbiy Anadolu lahjalarida Eregli hududida ishlatiladigan turk lahjasining joylashuvi, professor. Doktor. Leyla Karaxanning &quot;Anatoliya dialektlari tasnifi&quot; ([[Turk tili]] assotsiatsiyasi nashrlari: 630, Anqara, 1996 yil) ishiga ko'ra, u quyidagicha ko'rinadi:

== Sport ==
Eregli-ayollar futboli bilan faol shug'ullanadigan shahar. Karadeniz Eregli Belediyespor Ayollar 1. U ligada kurashmoqda &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|sarlavha=Turkcell Kadın 1. Ligi Fikstür ve Puan Cetveli TFF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120405160035/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|arxivsana=5 Nisan 2012}}&lt;/ref&gt; . Bundan tashqari, Karadeniz Eregli spor 2011 yilda Yildiz qizlar o'rtasida Turkiya chempionati &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285/|sarlavha=Yıldız Kızlar Türkiye Şampiyonu Karadeniz Ereğli Spor|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905225406/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285%2F|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; chempioni bo'ldi.  Bundan tashqari, Ereglidagi erkaklar futbol jamoalari ham havaskor ligalarda ishtirok etadilar.

2000-yillarda Erdemirspor tarkibida muvaffaqiyatli professional sport jamoalari mavjud edi. Erkaklar voleybol jamoasi 3 marta ( 2001-02, 2003-04 va 2004-05 ) Erkaklar voleybol ligasida g'olib chiqdi, ammo 2007 yilda ligadan chiqib ketdi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|sarlavha=Erdemirspor Voleyboldan Çekildi|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .  Erkaklar basketbol jamoasi 2013 yilda Erdemir tomonidan yopilgunga qadar &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|sarlavha=Erdemirspor kapatılıyor|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt;  Basketbol Superligasida 7 mavsum o'tkazdi va ikkita kichik liga, Turkiya Basketbol ligasida (2003-04, 2007-08) g'olib bo'ldi. Bundan tashqari, 2000-yillarda ayollar basketbol jamoasi ham ayollar basketboli Superligasida qatnashgan.

Shaxmat ham Ereg'lida keng tarqalgan sport turi hisoblanadi. Okrugda ikkita shaxmat klubi mavjud &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|sarlavha=Kulüplerimiz|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140519190838/http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|arxivsana=19 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; bo‘lib, har yili 10 ga yaqin shaxmat musobaqalari o'tkaziladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|sarlavha=Zonguldak İl Etkinlik Programı|format=PDF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220124/http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Erdemir ==
[[Fayl:Erdemir_Demir.jpg|right|thumb|250x250px| Erdemir temir va po'lat ishlab chiqarish korxonalari Karadeniz Ereğli shahrida joylashgan.]]
1954 yilda [[:tr:Sümerbank|Sümerbank]] rahbarligida tegishli vazirliklar vakillaridan iborat komissiya tuzildi va milliy qora metallurgiya zarurligini shubha ostiga qo'ydi. 1959 yilda sanoat vazirligi tomonidan tashkil etilgan delegatsiya bilan Qo'shma shtatlardagi Koppers zavodni quradigan kompaniyaning ishlashi va holatini o'rganishni boshladi. Coppers Associates S. A., biznes-bank A. V.Sh. dekommunizatsiya qilingan metallurgiya korxonalari boshqarmasi va Anqara savdo-sanoat palatasi tekis po'lat ishlab chiqaruvchi kompaniyaning asoschilaridan biri edi. 1959 yil oxirida ushbu tashkilotlar tomonidan imzolangan protokolga muvofiq, kompaniyani tashkil etish to'g'risidagi qonun loyihasi, ta'sis shartnomasi va kompaniya Nizomi kabi tamoyillarni tayyorlash va amalga oshirish uchun tadbirkorlik guruhi tanlandi. 1960 yil 12 fevralda Turkiyada birinchi tekis po'lat ishlab chiqarish zavodini tashkil etish to'g'risida ta'sis shartnomasi imzolandi. 1960 yil 28 fevralda qabul qilingan 7462-sonli qonunga muvofiq Eregli metallurgiya zavodi T. A. sh.Vazirlar Kengashiga (Erdemir) nomli aksiyadorlik jamiyatini tashkil etish topshirildi. Mavjud sanoatni rivojlantirish uchun ham, yangi sanoat tarmoqlarini yaratish va rivojlantirish uchun ham sanoatlashtirishga tez sur'atlar bilan intilayotgan Turkiyada zavod tashkiloti 1960 yil 11 mayda rasmiy ravishda ro'yxatdan o'tkazildi. 1961 yilda boshlangan qurilish-montaj ishlari atigi 42 oy ichida yakunlandi va Erdemir 1965 yil 15 mayda taxminan 0,5 million tonna xom po'lat va 0,4 million tonna po'lat po'lat ishlab chiqarishni boshladi. Turkiyaning eng yirik sanoat investitsiyalaridan biri bo'lgan 1,5 milliard dollarlik quvvatni modernizatsiya qilish va modernizatsiya qilish (KAM I va KAM II) investitsiyalari 1996 yilda yakunlandi. 1998 yilda qora dengiz va Turkiyaning eng yirik portlari bo'lgan yangi port inshootlari foydalanishga topshirildi. 1999 yilda qalay/xrom qoplamali zavod va 2001 yilda Erenco tashkil etilishi o'sish strategiyasiga birinchi qadam bo'ldi. 2002 yilda erdemir po'lat xizmat ko'rsatish markazi ish boshladi, ISDEMIR, ÇELBOR va ERDEMIR Romania sotib olindi. Buning ortidan 2004 yilda ERDEMIR Logistics va ERDEMIR Gaz yaratildi va ERMADEN sotib olindi. Shunday qilib, Erdemir Turkiyaning eng yirik kompaniyalaridan biriga aylandi. Xususiylashtirishga ko'ra, Erdemir 2006 yil 27 fevralda OYAK kompaniyasiga 2 milliard 960 million dollarga berildi. 2008 yilda yangi 1 No.lu aishe yuqori o'chog'i ishlab chiqarishni boshladi.

Eregli temir zavodi, T. A. Sh. flagmani bo'lgan ERDEMIR guruhida; erenco, 2001 yilda tashkil etilgan (Erdemir Engineering Management and Consulting Services A. Sh.) va erdemir Steel servis markazi, 2002 yilda erdemir Romania S. R. L., ISDEMIR (Iskenderun temir va po'lat A. Sh.) va ÇELBOR Çelik Pulling tomonidan sotib olingan Quvur San. va Shomil. A. ERDEMIR Logistics A, 2004 yilda tashkil etilgan.Erdemir gaz San va tik A. Sh.u ERDEMIR Mining san bilan bir yilda sotib olingan. va Shomil. A. Sh., joylashgan.

== Qardosh shaharlar ==
2013 yil yanvar oyi holatiga Kdz. Ereğli 7 qardosh shaharga ega.

* Hydra, Yunanistan (1995)
* Târgovişte, Romanya (2004)
* Alchevsk, Ukrayna (2007)
* Düren, Almanya (2010)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;layout=item&amp;id=1982&amp;Itemid=149{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Mayıs 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Jinhua, Çin (2010)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=11 Ocak 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304131440/http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|arxivsana=4 Mart 2016}}&lt;/ref&gt;
* Brindisi, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=2064:ere%C4%9Fli%E2%80%99ye-bir-karde%C5%9F-kent-daha&amp;Itemid=101{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Aralık 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Monfalcone, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://eregliekip.net/ekip/haberOku.asp?kimlik=7138{{Oʻlikhavola|date=may 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|tarih=Nisan 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[Turkiya]] va [[Gretsiya]] o'rtasidagi munosabatlar keskin bo'lgan bir paytda, Eregli va gidraning 1995 yilda egizak shaharlar deb e'lon qilinishi katta shov-shuvga sabab bo'ldi va ikki shahar merlari Halil Posbyyik va Anastopulos Konstantinos 1996 yil Abdi Ipekchi Tinchlik va Do'stlik mukofotiga sazovor bo'lishdi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|sarlavha=Ereğli kardeş desteğiyle AB'de|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210907123336/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|arxivsana=7 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Siyosat ==

# Xalil Posbiyik 2007 yilgi umumiy saylovlarda qatnashish uchun iste'foga chiqdi va demokratik deputatlikka nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi
# Husayn Uysal 2019 yilgi mahalliy saylovlarda nomzod sifatida ko'rsatilmaganida, u iste'foga chiqdi va katta ittifoq partiyasidan nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi.
# Ilgari ko'p yillar davomida shahar hokimi bo'lib ishlagan Xalil Posbiyik 2019 yil 31 martda bo'lib o'tgan saylovlarda shahar hokimi etib qayta saylandi.

== Manba ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.karadenizeregli.gov.tr Kdz.] [http://www.karadenizeregli.gov.tr Ereğli tumani hokimligi rasmiy sayti] 10-avgust 2011-yil    
* [http://www.kdzeregli.bel.tr Kdz.] [http://www.kdzeregli.bel.tr Eregli shahar hokimiyatining rasmiy sayti] 2-fevral 2015-yil

[[Turkum:Turkiyadagi baliqchilik jamoalari]]
[[Turkum:Turkiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari]]</text>
      <sha1>bxp6u24hvz3s9f5y2e7rbpldnrlbmgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121663</id>
      <parentid>6121662</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18002" sha1="bc8a3r12vq7c8feyhg687jrkxgc1wel" xml:space="preserve">'''Karadeniz Ereğli''' - [[Zonguldak (viloyat)|Zonguldak]] viloyati chegaralarida joylashgan [[tuman]]. U [[Turkiya]]ning shimolida, qora [[Qora dengiz mintaqasi|dengiz]] mintaqasining G'arbiy qora dengiz bo'limida joylashgan. Uning maydoni 782 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ni tashkil qiladi. Tuman tarkibiga 3 ta posyolka (klyuch, Kandilli (Armutchuk) va Ormanli) va 93 ta qishloq kiradi.

== Mahallalar ==
Shahar markaziga tutash 31 ta tuman mavjud bo'lib, ular Akarja, Bağlık, Bali, Belen, Belen Yeni, Bölücek, Tog'lar, Elmatepe, Guldere, Göktepe, Hamzafakili, Kavaklık, Kepez, Kestaneci, Kishla, Kirmaci, Kıyıcak, Kirmanli, Kocaali., Korubaşı, Köseler, Murtazo, Muftiy, Orhanlar, Ömerli, Ören, Sarıkokmaz, Süleymanlar, Topchali, Uzunçayır va Uzunmehmet &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|sarlavha=Kdz. Ereğli Belediyesi - Mahalle Muhtarları|qaralgan sana=30 Mart 2011|arxivurl=https://web.archive.org/web/20101201184509/http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|arxivsana=1 Aralık 2010}}&lt;/ref&gt; .

Guluch shahri bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gulich Central, Bekieri, Chegelburnu va Erenchik.

Armutchuk (sobiq Qandilli) bilan bog'liq cherkovlar soni 5 tani tashkil etadi va ular Armutchuk Markaziy (Chamliq nomi bilan ham tanilgan), Geyikbeli, shahidlik, Uzunmehmet Yayla va yeni Mahalle deb nomlanadi.

Ormanli kurorti bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Ormanli markazi, Sarikaya, Seitahmetli va Sinitli.

Gekcheler shahri (ilgari neyron deb nomlangan) bilan bog'liq mahallalar soni 5 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gekcheler Central, Aydashhava, Qizilsu, Pazarieri va yeni Mahalle.

Güneşli (sobiq Chayliog'lu nomi bilan tanilgan) 5-raqamga ega va Chaylioglu Markaziy, asarli, Gyunesli, Hajıosmanlar va Kojalar deb nomlangan.

== Turli ma'lumotlar ==
[[Fayl:Ereğli_coast.jpg|thumb|220x220px| Eregli qirg'og'idan ko'rinish.]]

* Tumanda 15 ta ogʻir sanoat korxonasi, 81 ta oʻrta korxona faoliyat koʻrsatmoqda.
* Shaharda 5 ta zamonaviy shifoxona, 200 dan ortiq shifokor faoliyat ko‘rsatmoqda.
* Shaharda 3 ta muzey, ya'ni Qora dengiz Ereğli muzeyi, Gazi Alemdar kema muzeyi va [[munitsipalitet]] tomonidan tashkil etilgan shahar muzeyi mavjud. Karadeniz Ereğli muzeyida 3000 dan ortiq arxeologik asarlar namoyish etilmoqda. Bundan tashqari, shahar markazida joylashgan Cennetağzi g'orlari Qora dengiz Ereğli muzeyiga bog'liq bo'lgan xaroba joyi sifatida tashrif buyuruvchilarni qabul qiladi.
* Karadeniz Eregli chegaralari bo'ylab 80 kilometrlik qirg'oq chizig'iga ega. Yuklash va tushirish imkoniyati bilan Turkiya eng yirik portlarga, baliqchilar boshpanalariga va xalqaro tersanelarga ega. Qandilli shahrida (2003 yilgacha Armutchuk nomi bilan atalgan), Turkiya toshko'mir institutiga qarashli Armutchuk instituti va tuman markazida Ereğli temir va po'lat zavodlari ( Erdemir ) tarkibida toshko'mir konlari mavjud. Faqat Ereğli temir-po'lat zavodlarida 10 mingga yaqin ishchi ishlaydi. 2006-yilda ochilgan yangi kemasozlik maydonchasi 7000 kishini ish bilan ta’minladi. Kelgusida foydalanishga topshiriladigan Uyushgan sanoat zonasida 5 ming kishi ish bilan ta’minlanadi.
* Tuman qirg'oqlari bo'ylab, shuningdek, ko'plab tabiiy plyajlar; Karadeniz Ereğli munitsipaliteti, Erdemir fabrikalari va Qoradengiz mintaqaviy qo'mondonligiga tegishli lager va plyaj ob'ektlari mavjud.
* shahar markazi; Ijtimoiy maydonlari, ko'kalamzorlashtirish va tijorat faoliyati tufayli Zonguldak va uning atrofidagi diqqatga sazovor markazdir. Shu sababli, Karadeniz Ereğli aholisi 200 000 dan oshadi va kunduzi soatlarda transport vositalari soni 60 000 dan oshadi.
* Tumanlar bo'yicha qabul qilinganda, Karadeniz Ereğli Turkiyada tumanlar bo'yicha aholi jon boshiga eng ko'p avtomobillar soniga ega ([[Yevropa Ittifoqi]] o'rtachasiga eng yaqin){{manba kerak}} .
* Tumanda 40 ming nafar oʻquvchi Turkiya Respublikasi Milliy taʼlim vazirligiga qarashli boshlangʻich maktab, litsey va xususiy maktablarda tahsil olmoqda. Bundan tashqari, Zonguldak Bulent Ejevit universitetiga qarashli Karadeniz Ereğli Ta’lim fakultetida 3000 ga yaqin universitet talabasi tahsil oladi.
* Tuman markazida 6 yoshdan oshganlarning savodxonlik darajasi 93,8 foizni tashkil etadi.
* Eregli ilgari Herakliya deb atalgan. Qadimgi yunon mifologiyasiga ko'ra, Zevs xudosining o'g'li Gerkules hozir shahar markazida joylashgan Hellagzi g'orida uch boshli it Kerberos bilan jang qilgan. Hellagzi gʻori vaqt oʻtishi bilan biroz zarar koʻrgan boʻlsa-da, bugungi kunda u himoya ostida.
* Tuman chegaralaridagi yagona tabiat bog'i Danaagzi tabiat bog'i bo'lib, uning maydoni 57 gektardir &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|sarlavha=Korunan Alanlar - Danaağzı Tabiat Parkı|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191031022133/http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|arxivsana=31 Ekim 2019}}&lt;/ref&gt; .
* Tumanda 4 ta mahalliy radiostantsiyalar eshittirishadi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.demokratfm.com/|sarlavha=DEMOKRAT FM|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200206081200/http://www.demokratfm.com/|arxivsana=6 Şubat 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.ereglicanradyo.com/|sarlavha=Ereğli Can Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130715064629/http://www.ereglicanradyo.com/|arxivsana=15 Temmuz 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.degisimradyo.com/index.php/|sarlavha=Değişim Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130114004852/http://www.degisimradyo.com/index.php/|arxivsana=14 Ocak 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://ereglifm.com.tr/|sarlavha=Kdz Ereğli Haber - Eregli FM Gazetesi|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150103124459/https://ereglifm.com.tr/|arxivsana=3 Ocak 2015}}&lt;/ref&gt; .

== Festivallar ==
Har yili 18 iyun kuni Karadeniz-Ereglida Osmonli qulupnay madaniyati va san'ati festivali o'tkaziladi. Keyinchalik bekor qilingan hamsi festivali doirasida 2002 yil 22 dekabrda 2002 metr uzunlikdagi &quot;dunyodagi eng uzun barbekyu&quot; rekordini o'rnatishga harakat qilindi va 1600 metr masofani qabul qilish natijasida okrug o'z nomini Ginnesning rekordlar kitobiga kiritdi. Turkiyadagi eng katta festival-sevgi va tinchlik do'stligi festivali har yili iyul oyida bo'lib o'tadi va yuz minglab odamlarni jalb qiladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=28 Mayıs 2020|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190630155419/http://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|arxivsana=30 Haziran 2019}}&lt;/ref&gt;

== Tarix ==
[[Fayl:Ereğli_Herakles.jpg|thumb|220x220px| Shahar markazidagi [[Gerakl]] haykali.]]
Eregli juda qadimgi shahar bo'lib, uning tarixiy ildizlari miloddan avvalgi 2000-yillarga borib taqaladi. Bu tsivilizatsiya beshigi. Tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, bu hududda Ioniyadan tortib turkiy mulkgacha bo'lgan ko'plab Anadolu tsivilizatsiyalari yashagan va shu bilan tsivilizatsiyalar mozaikasini tashkil etgan. Eregli bu xususiyatga G'arbiy qora dengizdagi ikkita asosiy tabiiy portlardan biri borligi uchun qarzdor. Biroq, tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, qirg'oq savdosi Eregliga munosib rivojlanish darajasiga erishish uchun noo'rin bo'lib qolmoqda. Bu Ereglini port shahri sifatida samarali ichki hududlar bilan bog'laydigan magistral yo'llarning yo'qligi bilan bog'liq, ya'ni Ereglining ichki qismi yo'q edi. Bu fakt, shuningdek, 1334 (1918) yilga oid bolu Salnam-I resmi mustaqil sanjakida ham ta'kidlangan; Ereglining katta tijorat harakatchanligiga erisha olmasligi ichki aloqalar etishmasligi bilan bog'liq. Eregli 1848 yilda foydalanishga topshirilgan toshkemur koni va 1965 yilda foydalanishga topshirilgan Ereğli temir-po'lat zavodi  tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu davrdan boshlab sanoat urbanizatsiyasi jarayonining bir qismi bo'lgan hudud qulay geografik tuzilishi tufayli asta-sekin G'arbiy qora dengiz sohilidagi og'ir sanoat markazlaridan biriga aylandi. So'nggi yillarda Eregli o'zining kuchli iqtisodiy tuzilishi va rivojlangan ijtimoiy-madaniy hayoti natijasida xalqaro tinchlik mukofotlaridan tortib milliy ekologik mukofotlargacha bo'lgan shahar va madaniy yutuqlarga erishdi va birodarlik okruglari kelishuvlari orqali Yunonistondan Germaniyagacha bo'lgan keng maydonda sevgi, tinchlik va do'stlik ko'priklarini qurdi.

== Muzeylar ==

* Karadeniz Eregli muzeyi
* Arxeologiya muzeyi
* Gazi Alemdar kema muzeyi

== Urg'u ==
G'arbiy Anadolu lahjalarida Eregli hududida ishlatiladigan turk lahjasining joylashuvi, professor. Doktor. Leyla Karaxanning &quot;Anatoliya dialektlari tasnifi&quot; ([[Turk tili]] assotsiatsiyasi nashrlari: 630, Anqara, 1996 yil) ishiga ko'ra, u quyidagicha ko'rinadi:

== Sport ==
Eregli-ayollar futboli bilan faol shug'ullanadigan shahar. Karadeniz Eregli Belediyespor Ayollar 1. U ligada kurashmoqda &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|sarlavha=Turkcell Kadın 1. Ligi Fikstür ve Puan Cetveli TFF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120405160035/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|arxivsana=5 Nisan 2012}}&lt;/ref&gt; . Bundan tashqari, Karadeniz Eregli spor 2011 yilda Yildiz qizlar o'rtasida Turkiya chempionati &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285/|sarlavha=Yıldız Kızlar Türkiye Şampiyonu Karadeniz Ereğli Spor|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905225406/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285%2F|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; chempioni bo'ldi.  Bundan tashqari, Ereglidagi erkaklar futbol jamoalari ham havaskor ligalarda ishtirok etadilar.

2000-yillarda Erdemirspor tarkibida muvaffaqiyatli professional sport jamoalari mavjud edi. Erkaklar voleybol jamoasi 3 marta ( 2001-02, 2003-04 va 2004-05 ) Erkaklar voleybol ligasida g'olib chiqdi, ammo 2007 yilda ligadan chiqib ketdi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|sarlavha=Erdemirspor Voleyboldan Çekildi|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .  Erkaklar basketbol jamoasi 2013 yilda Erdemir tomonidan yopilgunga qadar &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|sarlavha=Erdemirspor kapatılıyor|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt;  Basketbol Superligasida 7 mavsum o'tkazdi va ikkita kichik liga, Turkiya Basketbol ligasida (2003-04, 2007-08) g'olib bo'ldi. Bundan tashqari, 2000-yillarda ayollar basketbol jamoasi ham ayollar basketboli Superligasida qatnashgan.

Shaxmat ham Ereg'lida keng tarqalgan sport turi hisoblanadi. Okrugda ikkita shaxmat klubi mavjud &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|sarlavha=Kulüplerimiz|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140519190838/http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|arxivsana=19 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; bo‘lib, har yili 10 ga yaqin shaxmat musobaqalari o'tkaziladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|sarlavha=Zonguldak İl Etkinlik Programı|format=PDF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220124/http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Erdemir ==
[[Fayl:Erdemir_Demir.jpg|right|thumb|250x250px| Erdemir temir va po'lat ishlab chiqarish korxonalari Karadeniz Ereğli shahrida joylashgan.]]
1954 yilda [[:tr:Sümerbank|Sümerbank]] rahbarligida tegishli vazirliklar vakillaridan iborat komissiya tuzildi va milliy qora metallurgiya zarurligini shubha ostiga qo'ydi. 1959 yilda sanoat vazirligi tomonidan tashkil etilgan delegatsiya bilan Qo'shma shtatlardagi Koppers zavodni quradigan kompaniyaning ishlashi va holatini o'rganishni boshladi. Coppers Associates S. A., biznes-bank A. V.Sh. dekommunizatsiya qilingan metallurgiya korxonalari boshqarmasi va Anqara savdo-sanoat palatasi tekis po'lat ishlab chiqaruvchi kompaniyaning asoschilaridan biri edi. 1959 yil oxirida ushbu tashkilotlar tomonidan imzolangan protokolga muvofiq, kompaniyani tashkil etish to'g'risidagi qonun loyihasi, ta'sis shartnomasi va kompaniya Nizomi kabi tamoyillarni tayyorlash va amalga oshirish uchun tadbirkorlik guruhi tanlandi. 1960 yil 12 fevralda Turkiyada birinchi tekis po'lat ishlab chiqarish zavodini tashkil etish to'g'risida ta'sis shartnomasi imzolandi. 1960 yil 28 fevralda qabul qilingan 7462-sonli qonunga muvofiq Eregli metallurgiya zavodi T. A. sh.Vazirlar Kengashiga (Erdemir) nomli aksiyadorlik jamiyatini tashkil etish topshirildi. Mavjud sanoatni rivojlantirish uchun ham, yangi sanoat tarmoqlarini yaratish va rivojlantirish uchun ham sanoatlashtirishga tez sur'atlar bilan intilayotgan Turkiyada zavod tashkiloti 1960 yil 11 mayda rasmiy ravishda ro'yxatdan o'tkazildi. 1961 yilda boshlangan qurilish-montaj ishlari atigi 42 oy ichida yakunlandi va Erdemir 1965 yil 15 mayda taxminan 0,5 million tonna xom po'lat va 0,4 million tonna po'lat po'lat ishlab chiqarishni boshladi. Turkiyaning eng yirik sanoat investitsiyalaridan biri bo'lgan 1,5 milliard dollarlik quvvatni modernizatsiya qilish va modernizatsiya qilish (KAM I va KAM II) investitsiyalari 1996 yilda yakunlandi. 1998 yilda qora dengiz va Turkiyaning eng yirik portlari bo'lgan yangi port inshootlari foydalanishga topshirildi. 1999 yilda qalay/xrom qoplamali zavod va 2001 yilda Erenco tashkil etilishi o'sish strategiyasiga birinchi qadam bo'ldi. 2002 yilda erdemir po'lat xizmat ko'rsatish markazi ish boshladi, ISDEMIR, ÇELBOR va ERDEMIR Romania sotib olindi. Buning ortidan 2004 yilda ERDEMIR Logistics va ERDEMIR Gaz yaratildi va ERMADEN sotib olindi. Shunday qilib, Erdemir Turkiyaning eng yirik kompaniyalaridan biriga aylandi. Xususiylashtirishga ko'ra, Erdemir 2006 yil 27 fevralda OYAK kompaniyasiga 2 milliard 960 million dollarga berildi. 2008 yilda yangi 1 No.lu aishe yuqori o'chog'i ishlab chiqarishni boshladi.

Eregli temir zavodi, T. A. Sh. flagmani bo'lgan ERDEMIR guruhida; erenco, 2001 yilda tashkil etilgan (Erdemir Engineering Management and Consulting Services A. Sh.) va erdemir Steel servis markazi, 2002 yilda erdemir Romania S. R. L., ISDEMIR (Iskenderun temir va po'lat A. Sh.) va ÇELBOR Çelik Pulling tomonidan sotib olingan Quvur San. va Shomil. A. ERDEMIR Logistics A, 2004 yilda tashkil etilgan.Erdemir gaz San va tik A. Sh.u ERDEMIR Mining san bilan bir yilda sotib olingan. va Shomil. A. Sh., joylashgan.

== Qardosh shaharlar ==
2013 yil yanvar oyi holatiga Kdz. Ereğli 7 qardosh shaharga ega.

* Hydra, Yunanistan (1995)
* Târgovişte, Romanya (2004)
* Alchevsk, Ukrayna (2007)
* Düren, Almanya (2010)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;layout=item&amp;id=1982&amp;Itemid=149{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Mayıs 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Jinhua, Çin (2010)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=11 Ocak 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304131440/http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|arxivsana=4 Mart 2016}}&lt;/ref&gt;
* Brindisi, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=2064:ere%C4%9Fli%E2%80%99ye-bir-karde%C5%9F-kent-daha&amp;Itemid=101{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Aralık 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Monfalcone, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://eregliekip.net/ekip/haberOku.asp?kimlik=7138{{Oʻlikhavola|date=may 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|tarih=Nisan 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[Turkiya]] va [[Gretsiya]] o'rtasidagi munosabatlar keskin bo'lgan bir paytda, Eregli va gidraning 1995 yilda egizak shaharlar deb e'lon qilinishi katta shov-shuvga sabab bo'ldi va ikki shahar merlari Halil Posbyyik va Anastopulos Konstantinos 1996 yil Abdi Ipekchi Tinchlik va Do'stlik mukofotiga sazovor bo'lishdi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|sarlavha=Ereğli kardeş desteğiyle AB'de|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210907123336/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|arxivsana=7 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Siyosat ==

# Xalil Posbiyik 2007 yilgi umumiy saylovlarda qatnashish uchun iste'foga chiqdi va demokratik deputatlikka nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi
# Husayn Uysal 2019 yilgi mahalliy saylovlarda nomzod sifatida ko'rsatilmaganida, u iste'foga chiqdi va katta ittifoq partiyasidan nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi.
# Ilgari ko'p yillar davomida shahar hokimi bo'lib ishlagan Xalil Posbiyik 2019 yil 31 martda bo'lib o'tgan saylovlarda shahar hokimi etib qayta saylandi.

== Manba ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.karadenizeregli.gov.tr Kdz.] [http://www.karadenizeregli.gov.tr Ereğli tumani hokimligi rasmiy sayti] 10-avgust 2011-yil    
* [http://www.kdzeregli.bel.tr Kdz.] [http://www.kdzeregli.bel.tr Eregli shahar hokimiyatining rasmiy sayti] 2-fevral 2015-yil

[[Turkum:Turkiyadagi baliqchilik jamoalari]]
[[Turkum:Turkiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari]]</text>
      <sha1>bc8a3r12vq7c8feyhg687jrkxgc1wel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121664</id>
      <parentid>6121663</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18003" sha1="4kmde37u2a4obyzreg4efhycwxouaf1" xml:space="preserve">'''Karadeniz Ereğli''' - [[Zonguldak (viloyat)|Zonguldak]] viloyati chegaralarida joylashgan [[tuman]]. U [[Turkiya]]ning shimolida, qora [[Qora dengiz mintaqasi|dengiz]] mintaqasining G'arbiy qora dengiz bo'limida joylashgan. Uning maydoni 782 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ni tashkil qiladi. Tuman tarkibiga 3 ta posyolka (klyuch, Kandilli (Armutchuk) va Ormanli) va 93 ta qishloq kiradi.

== Mahallalar ==
Shahar markaziga tutash 31 ta tuman mavjud bo'lib, ular Akarja, Bağlık, Bali, Belen, Belen Yeni, Bölücek, Tog'lar, Elmatepe, Guldere, Göktepe, Hamzafakili, Kavaklık, Kepez, Kestaneci, Kishla, Kirmaci, Kıyıcak, Kirmanli, Kocaali., Korubaşı, Köseler, Murtazo, Muftiy, Orhanlar, Ömerli, Ören, Sarıkokmaz, Süleymanlar, Topchali, Uzunçayır va Uzunmehmet &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|sarlavha=Kdz. Ereğli Belediyesi - Mahalle Muhtarları|qaralgan sana=30 Mart 2011|arxivurl=https://web.archive.org/web/20101201184509/http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|arxivsana=1 Aralık 2010}}&lt;/ref&gt; .

Guluch shahri bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gulich Central, Bekieri, Chegelburnu va Erenchik.

Armutchuk (sobiq Qandilli) bilan bog'liq cherkovlar soni 5 tani tashkil etadi va ular Armutchuk Markaziy (Chamliq nomi bilan ham tanilgan), Geyikbeli, shahidlik, Uzunmehmet Yayla va yeni Mahalle deb nomlanadi.

Ormanli kurorti bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Ormanli markazi, Sarikaya, Seitahmetli va Sinitli.

Gekcheler shahri (ilgari neyron deb nomlangan) bilan bog'liq mahallalar soni 5 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gekcheler Central, Aydashhava, Qizilsu, Pazarieri va yeni Mahalle.

Güneşli (sobiq Chayliog'lu nomi bilan tanilgan) 5-raqamga ega va Chaylioglu Markaziy, asarli, Gyunesli, Hajıosmanlar va Kojalar deb nomlangan.

== Turli ma'lumotlar ==
[[Fayl:Ereğli_coast.jpg|thumb|220x220px| Eregli qirg'og'idan ko'rinish.]]

* Tumanda 15 ta ogʻir sanoat korxonasi, 81 ta oʻrta korxona faoliyat koʻrsatmoqda.
* Shaharda 5 ta zamonaviy shifoxona, 200 dan ortiq shifokor faoliyat ko‘rsatmoqda.
* Shaharda 3 ta muzey, ya'ni Qora dengiz Ereğli muzeyi, Gazi Alemdar kema muzeyi va [[munitsipalitet]] tomonidan tashkil etilgan shahar muzeyi mavjud. Karadeniz Ereğli muzeyida 3000 dan ortiq arxeologik asarlar namoyish etilmoqda. Bundan tashqari, shahar markazida joylashgan Cennetağzi g'orlari Qora dengiz Ereğli muzeyiga bog'liq bo'lgan xaroba joyi sifatida tashrif buyuruvchilarni qabul qiladi.
* Karadeniz Eregli chegaralari bo'ylab 80 kilometrlik qirg'oq chizig'iga ega. Yuklash va tushirish imkoniyati bilan Turkiya eng yirik portlarga, baliqchilar boshpanalariga va xalqaro tersanelarga ega. Qandilli shahrida (2003 yilgacha Armutchuk nomi bilan atalgan), Turkiya toshko'mir institutiga qarashli Armutchuk instituti va tuman markazida Ereğli temir va po'lat zavodlari ( Erdemir ) tarkibida toshko'mir konlari mavjud. Faqat Ereğli temir-po'lat zavodlarida 10 mingga yaqin ishchi ishlaydi. 2006-yilda ochilgan yangi kemasozlik maydonchasi 7000 kishini ish bilan ta’minladi. Kelgusida foydalanishga topshiriladigan Uyushgan sanoat zonasida 5 ming kishi ish bilan ta’minlanadi.
* Tuman qirg'oqlari bo'ylab, shuningdek, ko'plab tabiiy plyajlar; Karadeniz Ereğli munitsipaliteti, Erdemir fabrikalari va Qoradengiz mintaqaviy qo'mondonligiga tegishli lager va plyaj ob'ektlari mavjud.
* shahar markazi; Ijtimoiy maydonlari, ko'kalamzorlashtirish va tijorat faoliyati tufayli Zonguldak va uning atrofidagi diqqatga sazovor markazdir. Shu sababli, Karadeniz Ereğli aholisi 200 000 dan oshadi va kunduzi soatlarda transport vositalari soni 60 000 dan oshadi.
* Tumanlar bo'yicha qabul qilinganda, Karadeniz Ereğli Turkiyada tumanlar bo'yicha aholi jon boshiga eng ko'p avtomobillar soniga ega ([[Yevropa Ittifoqi]] o'rtachasiga eng yaqin){{manba kerak}} .
* Tumanda 40 ming nafar oʻquvchi Turkiya Respublikasi Milliy taʼlim vazirligiga qarashli boshlangʻich maktab, litsey va xususiy maktablarda tahsil olmoqda. Bundan tashqari, Zonguldak Bulent Ejevit universitetiga qarashli Karadeniz Ereğli Ta’lim fakultetida 3000 ga yaqin universitet talabasi tahsil oladi.
* Tuman markazida 6 yoshdan oshganlarning savodxonlik darajasi 93,8 foizni tashkil etadi.
* Eregli ilgari Herakliya deb atalgan. Qadimgi yunon mifologiyasiga ko'ra, Zevs xudosining o'g'li Gerkules hozir shahar markazida joylashgan Hellagzi g'orida uch boshli it Kerberos bilan jang qilgan. Hellagzi gʻori vaqt oʻtishi bilan biroz zarar koʻrgan boʻlsa-da, bugungi kunda u himoya ostida.
* Tuman chegaralaridagi yagona tabiat bog'i Danaagzi tabiat bog'i bo'lib, uning maydoni 57 gektardir &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|sarlavha=Korunan Alanlar - Danaağzı Tabiat Parkı|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191031022133/http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|arxivsana=31 Ekim 2019}}&lt;/ref&gt; .
* Tumanda 4 ta mahalliy radiostantsiyalar eshittirishadi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.demokratfm.com/|sarlavha=DEMOKRAT FM|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200206081200/http://www.demokratfm.com/|arxivsana=6 Şubat 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.ereglicanradyo.com/|sarlavha=Ereğli Can Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130715064629/http://www.ereglicanradyo.com/|arxivsana=15 Temmuz 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.degisimradyo.com/index.php/|sarlavha=Değişim Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130114004852/http://www.degisimradyo.com/index.php/|arxivsana=14 Ocak 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://ereglifm.com.tr/|sarlavha=Kdz Ereğli Haber - Eregli FM Gazetesi|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150103124459/https://ereglifm.com.tr/|arxivsana=3 Ocak 2015}}&lt;/ref&gt; .

== Festivallar ==
Har yili 18 iyun kuni Karadeniz-Ereglida Osmonli qulupnay madaniyati va san'ati festivali o'tkaziladi. Keyinchalik bekor qilingan hamsi festivali doirasida 2002 yil 22 dekabrda 2002 metr uzunlikdagi &quot;dunyodagi eng uzun barbekyu&quot; rekordini o'rnatishga harakat qilindi va 1600 metr masofani qabul qilish natijasida okrug o'z nomini Ginnesning rekordlar kitobiga kiritdi. Turkiyadagi eng katta festival-sevgi va tinchlik do'stligi festivali har yili iyul oyida bo'lib o'tadi va yuz minglab odamlarni jalb qiladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=28 Mayıs 2020|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190630155419/http://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|arxivsana=30 Haziran 2019}}&lt;/ref&gt;

== Tarix ==
[[Fayl:Ereğli_Herakles.jpg|thumb|220x220px| Shahar markazidagi [[Gerakl]] haykali.]]
Eregli juda qadimgi shahar bo'lib, uning tarixiy ildizlari miloddan avvalgi 2000-yillarga borib taqaladi. Bu tsivilizatsiya beshigi. Tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, bu hududda Ioniyadan tortib turkiy mulkgacha bo'lgan ko'plab Anadolu tsivilizatsiyalari yashagan va shu bilan tsivilizatsiyalar mozaikasini tashkil etgan. Eregli bu xususiyatga G'arbiy qora dengizdagi ikkita asosiy tabiiy portlardan biri borligi uchun qarzdor. Biroq, tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, qirg'oq savdosi Eregliga munosib rivojlanish darajasiga erishish uchun noo'rin bo'lib qolmoqda. Bu Ereglini port shahri sifatida samarali ichki hududlar bilan bog'laydigan magistral yo'llarning yo'qligi bilan bog'liq, ya'ni Ereglining ichki qismi yo'q edi. Bu fakt, shuningdek, 1334 (1918) yilga oid bolu Salnam-I resmi mustaqil sanjakida ham ta'kidlangan; Ereglining katta tijorat harakatchanligiga erisha olmasligi ichki aloqalar etishmasligi bilan bog'liq. Eregli 1848 yilda foydalanishga topshirilgan toshkemur koni va 1965 yilda foydalanishga topshirilgan Ereğli temir-po'lat zavodi  tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu davrdan boshlab sanoat urbanizatsiyasi jarayonining bir qismi bo'lgan hudud qulay geografik tuzilishi tufayli asta-sekin G'arbiy qora dengiz sohilidagi og'ir sanoat markazlaridan biriga aylandi. So'nggi yillarda Eregli o'zining kuchli iqtisodiy tuzilishi va rivojlangan ijtimoiy-madaniy hayoti natijasida xalqaro tinchlik mukofotlaridan tortib milliy ekologik mukofotlargacha bo'lgan shahar va madaniy yutuqlarga erishdi va birodarlik okruglari kelishuvlari orqali Yunonistondan Germaniyagacha bo'lgan keng maydonda sevgi, tinchlik va do'stlik ko'priklarini qurdi.

== Muzeylar ==

* Karadeniz Eregli muzeyi
* Arxeologiya muzeyi
* Gazi Alemdar kema muzeyi

== Urg'u ==
G'arbiy Anadolu lahjalarida Eregli hududida ishlatiladigan turk lahjasining joylashuvi, professor. Doktor. Leyla Karaxanning &quot;Anatoliya dialektlari tasnifi&quot; ([[Turk tili]] assotsiatsiyasi nashrlari: 630, Anqara, 1996 yil) ishiga ko'ra, u quyidagicha ko'rinadi:

== Sport ==
Eregli-ayollar futboli bilan faol shug'ullanadigan shahar. Karadeniz Eregli Belediyespor Ayollar 1. U ligada kurashmoqda &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|sarlavha=Turkcell Kadın 1. Ligi Fikstür ve Puan Cetveli TFF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120405160035/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|arxivsana=5 Nisan 2012}}&lt;/ref&gt; . Bundan tashqari, Karadeniz Eregli spor 2011 yilda Yildiz qizlar o'rtasida Turkiya chempionati &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285/|sarlavha=Yıldız Kızlar Türkiye Şampiyonu Karadeniz Ereğli Spor|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905225406/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285%2F|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; chempioni bo'ldi.  Bundan tashqari, Ereglidagi erkaklar futbol jamoalari ham havaskor ligalarda ishtirok etadilar.

2000-yillarda Erdemirspor tarkibida muvaffaqiyatli professional sport jamoalari mavjud edi. Erkaklar voleybol jamoasi 3 marta ( 2001-02, 2003-04 va 2004-05 ) Erkaklar voleybol ligasida g'olib chiqdi, ammo 2007 yilda ligadan chiqib ketdi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|sarlavha=Erdemirspor Voleyboldan Çekildi|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .  Erkaklar basketbol jamoasi 2013 yilda Erdemir tomonidan yopilgunga qadar &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|sarlavha=Erdemirspor kapatılıyor|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt;  Basketbol Superligasida 7 mavsum o'tkazdi va ikkita kichik liga, Turkiya Basketbol ligasida (2003-04, 2007-08) g'olib bo'ldi. Bundan tashqari, 2000-yillarda ayollar basketbol jamoasi ham ayollar basketboli Superligasida qatnashgan.

Shaxmat ham Ereg'lida keng tarqalgan sport turi hisoblanadi. Okrugda ikkita shaxmat klubi mavjud &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|sarlavha=Kulüplerimiz|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140519190838/http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|arxivsana=19 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; bo‘lib, har yili 10 ga yaqin shaxmat musobaqalari o'tkaziladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|sarlavha=Zonguldak İl Etkinlik Programı|format=PDF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220124/http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Erdemir ==
[[Fayl:Erdemir_Demir.jpg|right|thumb|250x250px| Erdemir temir va po'lat ishlab chiqarish korxonalari Karadeniz Ereğli shahrida joylashgan.]]
1954 yilda [[:tr:Sümerbank|Sümerbank]] rahbarligida tegishli vazirliklar vakillaridan iborat komissiya tuzildi va milliy qora metallurgiya zarurligini shubha ostiga qo'ydi. 1959 yilda sanoat vazirligi tomonidan tashkil etilgan delegatsiya bilan Qo'shma shtatlardagi Koppers zavodni quradigan kompaniyaning ishlashi va holatini o'rganishni boshladi. Coppers Associates S. A., biznes-bank A. V.Sh. dekommunizatsiya qilingan metallurgiya korxonalari boshqarmasi va Anqara savdo-sanoat palatasi tekis po'lat ishlab chiqaruvchi kompaniyaning asoschilaridan biri edi. 1959 yil oxirida ushbu tashkilotlar tomonidan imzolangan protokolga muvofiq, kompaniyani tashkil etish to'g'risidagi qonun loyihasi, ta'sis shartnomasi va kompaniya Nizomi kabi tamoyillarni tayyorlash va amalga oshirish uchun tadbirkorlik guruhi tanlandi. 1960 yil 12 fevralda Turkiyada birinchi tekis po'lat ishlab chiqarish zavodini tashkil etish to'g'risida ta'sis shartnomasi imzolandi. 1960 yil 28 fevralda qabul qilingan 7462-sonli qonunga muvofiq Eregli metallurgiya zavodi T. A. sh.Vazirlar Kengashiga (Erdemir) nomli aksiyadorlik jamiyatini tashkil etish topshirildi. Mavjud sanoatni rivojlantirish uchun ham, yangi sanoat tarmoqlarini yaratish va rivojlantirish uchun ham sanoatlashtirishga tez sur'atlar bilan intilayotgan Turkiyada zavod tashkiloti 1960 yil 11 mayda rasmiy ravishda ro'yxatdan o'tkazildi. 1961 yilda boshlangan qurilish-montaj ishlari atigi 42 oy ichida yakunlandi va Erdemir 1965 yil 15 mayda taxminan 0,5 million tonna xom po'lat va 0,4 million tonna po'lat po'lat ishlab chiqarishni boshladi. Turkiyaning eng yirik sanoat investitsiyalaridan biri bo'lgan 1,5 milliard dollarlik quvvatni modernizatsiya qilish va modernizatsiya qilish (KAM I va KAM II) investitsiyalari 1996 yilda yakunlandi. 1998 yilda qora dengiz va Turkiyaning eng yirik portlari bo'lgan yangi port inshootlari foydalanishga topshirildi. 1999 yilda qalay/xrom qoplamali zavod va 2001 yilda Erenco tashkil etilishi o'sish strategiyasiga birinchi qadam bo'ldi. 2002 yilda erdemir po'lat xizmat ko'rsatish markazi ish boshladi, ISDEMIR, ÇELBOR va ERDEMIR Romania sotib olindi. Buning ortidan 2004 yilda ERDEMIR Logistics va ERDEMIR Gaz yaratildi va ERMADEN sotib olindi. Shunday qilib, Erdemir Turkiyaning eng yirik kompaniyalaridan biriga aylandi. Xususiylashtirishga ko'ra, Erdemir 2006 yil 27 fevralda OYAK kompaniyasiga 2 milliard 960 million dollarga berildi. 2008 yilda yangi 1 No.lu aishe yuqori o'chog'i ishlab chiqarishni boshladi.

Eregli temir zavodi, T. A. Sh. flagmani bo'lgan ERDEMIR guruhida; erenco, 2001 yilda tashkil etilgan (Erdemir Engineering Management and Consulting Services A. Sh.) va erdemir Steel servis markazi, 2002 yilda erdemir Romania S. R. L., ISDEMIR (Iskenderun temir va po'lat A. Sh.) va ÇELBOR Çelik Pulling tomonidan sotib olingan Quvur San. va Shomil. A. ERDEMIR Logistics A, 2004 yilda tashkil etilgan.Erdemir gaz San va tik A. Sh.u ERDEMIR Mining san bilan bir yilda sotib olingan. va Shomil. A. Sh., joylashgan.

== Qardosh shaharlar ==
2013 yil yanvar oyi holatiga Kdz. Ereğli 7 qardosh shaharga ega.

* Hydra, Yunanistan (1995)
* Târgovişte, Romanya (2004)
* Alchevsk, Ukrayna (2007)
* Düren, Almanya (2010)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;layout=item&amp;id=1982&amp;Itemid=149{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Mayıs 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Jinhua, Çin (2010)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=11 Ocak 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304131440/http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|arxivsana=4 Mart 2016}}&lt;/ref&gt;
* Brindisi, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=2064:ere%C4%9Fli%E2%80%99ye-bir-karde%C5%9F-kent-daha&amp;Itemid=101{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Aralık 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Monfalcone, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://eregliekip.net/ekip/haberOku.asp?kimlik=7138{{Oʻlikhavola|date=may 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|tarih=Nisan 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[Turkiya]] va [[Gretsiya]] o'rtasidagi munosabatlar keskin bo'lgan bir paytda, Eregli va gidraning 1995 yilda egizak shaharlar deb e'lon qilinishi katta shov-shuvga sabab bo'ldi va ikki shahar merlari Halil Posbyyik va Anastopulos Konstantinos 1996 yil Abdi Ipekchi Tinchlik va Do'stlik mukofotiga sazovor bo'lishdi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|sarlavha=Ereğli kardeş desteğiyle AB'de|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210907123336/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|arxivsana=7 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Siyosat ==

# Xalil Posbiyik 2007 yilgi umumiy saylovlarda qatnashish uchun iste'foga chiqdi va demokratik deputatlikka nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi
# Husayn Uysal 2019 yilgi mahalliy saylovlarda nomzod sifatida ko'rsatilmaganida, u iste'foga chiqdi va katta ittifoq partiyasidan nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi.
# Ilgari ko'p yillar davomida shahar hokimi bo'lib ishlagan Xalil Posbiyik 2019 yil 31 martda bo'lib o'tgan saylovlarda shahar hokimi etib qayta saylandi.

== Manba ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.karadenizeregli.gov.tr Kdz.] [http://www.karadenizeregli.gov.tr Ereğli tumani hokimligi rasmiy sayti] 10-avgust 2011-yil    
* [http://www.kdzeregli.bel.tr Kdz.] [http://www.kdzeregli.bel.tr Eregli shahar hokimiyatining rasmiy sayti] 2-fevral 2015-yil.

[[Turkum:Turkiyadagi baliqchilik jamoalari]]
[[Turkum:Turkiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari]]</text>
      <sha1>4kmde37u2a4obyzreg4efhycwxouaf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121665</id>
      <parentid>6121664</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18006" sha1="iq8oykubdjos3rdlqegvpn2q15l87lp" xml:space="preserve">'''Karadeniz Ereğli''' - [[Zonguldak (viloyat)|Zonguldak]] viloyati chegaralarida joylashgan [[tuman]]. U [[Turkiya]]ning shimolida, qora [[Qora dengiz mintaqasi|dengiz]] mintaqasining G'arbiy qora dengiz bo'limida joylashgan. Uning maydoni 782 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ni tashkil qiladi. Tuman tarkibiga 3 ta posyolka (klyuch, Kandilli (Armutchuk) va Ormanli) va 93 ta qishloq kiradi.

== Mahallalar ==
Shahar markaziga tutash 31 ta tuman mavjud bo'lib, ular Akarja, Bağlık, Bali, Belen, Belen Yeni, Bölücek, Tog'lar, Elmatepe, Guldere, Göktepe, Hamzafakili, Kavaklık, Kepez, Kestaneci, Kishla, Kirmaci, Kıyıcak, Kirmanli, Kocaali., Korubaşı, Köseler, Murtazo, Muftiy, Orhanlar, Ömerli, Ören, Sarıkokmaz, Süleymanlar, Topchali, Uzunçayır va Uzunmehmet &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|sarlavha=Kdz. Ereğli Belediyesi - Mahalle Muhtarları|qaralgan sana=30 Mart 2011|arxivurl=https://web.archive.org/web/20101201184509/http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|arxivsana=1 Aralık 2010}}&lt;/ref&gt; .

Guluch shahri bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gulich Central, Bekieri, Chegelburnu va Erenchik.

Armutchuk (sobiq Qandilli) bilan bog'liq cherkovlar soni 5 tani tashkil etadi va ular Armutchuk Markaziy (Chamliq nomi bilan ham tanilgan), Geyikbeli, shahidlik, Uzunmehmet Yayla va yeni Mahalle deb nomlanadi.

Ormanli kurorti bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Ormanli markazi, Sarikaya, Seitahmetli va Sinitli.

Gekcheler shahri (ilgari neyron deb nomlangan) bilan bog'liq mahallalar soni 5 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gekcheler Central, Aydashhava, Qizilsu, Pazarieri va yeni Mahalle.

Güneşli (sobiq Chayliog'lu nomi bilan tanilgan) 5-raqamga ega va Chaylioglu Markaziy, asarli, Gyunesli, Hajıosmanlar va Kojalar deb nomlangan.

== Turli ma'lumotlar ==
[[Fayl:Ereğli_coast.jpg|thumb|220x220px| Eregli qirg'og'idan ko'rinish.]]

* Tumanda 15 ta ogʻir sanoat korxonasi, 81 ta oʻrta korxona faoliyat koʻrsatmoqda.
* Shaharda 5 ta zamonaviy shifoxona, 200 dan ortiq shifokor faoliyat ko‘rsatmoqda.
* Shaharda 3 ta muzey, ya'ni Qora dengiz Ereğli muzeyi, Gazi Alemdar kema muzeyi va [[munitsipalitet]] tomonidan tashkil etilgan shahar muzeyi mavjud. Karadeniz Ereğli muzeyida 3000 dan ortiq arxeologik asarlar namoyish etilmoqda. Bundan tashqari, shahar markazida joylashgan Cennetağzi g'orlari Qora dengiz Ereğli muzeyiga bog'liq bo'lgan xaroba joyi sifatida tashrif buyuruvchilarni qabul qiladi.
* Karadeniz Eregli chegaralari bo'ylab 80 kilometrlik qirg'oq chizig'iga ega. Yuklash va tushirish imkoniyati bilan Turkiya eng yirik portlarga, baliqchilar boshpanalariga va xalqaro tersanelarga ega. Qandilli shahrida (2003 yilgacha Armutchuk nomi bilan atalgan), Turkiya toshko'mir institutiga qarashli Armutchuk instituti va tuman markazida Ereğli temir va po'lat zavodlari ( Erdemir ) tarkibida toshko'mir konlari mavjud. Faqat Ereğli temir-po'lat zavodlarida 10 mingga yaqin ishchi ishlaydi. 2006-yilda ochilgan yangi kemasozlik maydonchasi 7000 kishini ish bilan ta’minladi. Kelgusida foydalanishga topshiriladigan Uyushgan sanoat zonasida 5 ming kishi ish bilan ta’minlanadi.
* Tuman qirg'oqlari bo'ylab, shuningdek, ko'plab tabiiy plyajlar; Karadeniz Ereğli munitsipaliteti, Erdemir fabrikalari va Qoradengiz mintaqaviy qo'mondonligiga tegishli lager va plyaj ob'ektlari mavjud.
* shahar markazi; Ijtimoiy maydonlari, ko'kalamzorlashtirish va tijorat faoliyati tufayli Zonguldak va uning atrofidagi diqqatga sazovor markazdir. Shu sababli, Karadeniz Ereğli aholisi 200 000 dan oshadi va kunduzi soatlarda transport vositalari soni 60 000 dan oshadi.
* Tumanlar bo'yicha qabul qilinganda, Karadeniz Ereğli Turkiyada tumanlar bo'yicha aholi jon boshiga eng ko'p avtomobillar soniga ega ([[Yevropa Ittifoqi]] o'rtachasiga eng yaqin){{manba kerak}} .
* Tumanda 40 ming nafar oʻquvchi Turkiya Respublikasi Milliy taʼlim vazirligiga qarashli boshlangʻich maktab, litsey va xususiy maktablarda tahsil olmoqda. Bundan tashqari, Zonguldak Bulent Ejevit universitetiga qarashli Karadeniz Ereğli Ta’lim fakultetida 3000 ga yaqin universitet talabasi tahsil oladi.
* Tuman markazida 6 yoshdan oshganlarning savodxonlik darajasi 93,8 foizni tashkil etadi.
* Eregli ilgari Herakliya deb atalgan. Qadimgi yunon mifologiyasiga ko'ra, Zevs xudosining o'g'li Gerkules hozir shahar markazida joylashgan Hellagzi g'orida uch boshli it Kerberos bilan jang qilgan. Hellagzi gʻori vaqt oʻtishi bilan biroz zarar koʻrgan boʻlsa-da, bugungi kunda u himoya ostida.
* Tuman chegaralaridagi yagona tabiat bog'i Danaagzi tabiat bog'i bo'lib, uning maydoni 57 gektardir &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|sarlavha=Korunan Alanlar - Danaağzı Tabiat Parkı|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191031022133/http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|arxivsana=31 Ekim 2019}}&lt;/ref&gt; .
* Tumanda 4 ta mahalliy radiostantsiyalar eshittirishadi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.demokratfm.com/|sarlavha=DEMOKRAT FM|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200206081200/http://www.demokratfm.com/|arxivsana=6 Şubat 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.ereglicanradyo.com/|sarlavha=Ereğli Can Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130715064629/http://www.ereglicanradyo.com/|arxivsana=15 Temmuz 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.degisimradyo.com/index.php/|sarlavha=Değişim Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130114004852/http://www.degisimradyo.com/index.php/|arxivsana=14 Ocak 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://ereglifm.com.tr/|sarlavha=Kdz Ereğli Haber - Eregli FM Gazetesi|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150103124459/https://ereglifm.com.tr/|arxivsana=3 Ocak 2015}}&lt;/ref&gt; .

== Festivallar ==
Har yili 18 iyun kuni Karadeniz-Ereglida Osmonli qulupnay madaniyati va san'ati festivali o'tkaziladi. Keyinchalik bekor qilingan hamsi festivali doirasida 2002 yil 22 dekabrda 2002 metr uzunlikdagi &quot;dunyodagi eng uzun barbekyu&quot; rekordini o'rnatishga harakat qilindi va 1600 metr masofani qabul qilish natijasida okrug o'z nomini Ginnesning rekordlar kitobiga kiritdi. Turkiyadagi eng katta festival-sevgi va tinchlik do'stligi festivali har yili iyul oyida bo'lib o'tadi va yuz minglab odamlarni jalb qiladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=28 Mayıs 2020|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190630155419/http://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|arxivsana=30 Haziran 2019}}&lt;/ref&gt;

== Tarix ==
[[Fayl:Ereğli_Herakles.jpg|thumb|220x220px| Shahar markazidagi [[Gerakl]] haykali.]]
Eregli juda qadimgi shahar bo'lib, uning tarixiy ildizlari miloddan avvalgi 2000-yillarga borib taqaladi. Bu tsivilizatsiya beshigi. Tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, bu hududda Ioniyadan tortib turkiy mulkgacha bo'lgan ko'plab Anadolu tsivilizatsiyalari yashagan va shu bilan tsivilizatsiyalar mozaikasini tashkil etgan. Eregli bu xususiyatga G'arbiy qora dengizdagi ikkita asosiy tabiiy portlardan biri borligi uchun qarzdor. Biroq, tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, qirg'oq savdosi Eregliga munosib rivojlanish darajasiga erishish uchun noo'rin bo'lib qolmoqda. Bu Ereglini port shahri sifatida samarali ichki hududlar bilan bog'laydigan magistral yo'llarning yo'qligi bilan bog'liq, ya'ni Ereglining ichki qismi yo'q edi. Bu fakt, shuningdek, 1334 (1918) yilga oid bolu Salnam-I resmi mustaqil sanjakida ham ta'kidlangan; Ereglining katta tijorat harakatchanligiga erisha olmasligi ichki aloqalar etishmasligi bilan bog'liq. Eregli 1848 yilda foydalanishga topshirilgan toshkemur koni va 1965 yilda foydalanishga topshirilgan Ereğli temir-po'lat zavodi  tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu davrdan boshlab sanoat urbanizatsiyasi jarayonining bir qismi bo'lgan hudud qulay geografik tuzilishi tufayli asta-sekin G'arbiy qora dengiz sohilidagi og'ir sanoat markazlaridan biriga aylandi. So'nggi yillarda Eregli o'zining kuchli iqtisodiy tuzilishi va rivojlangan ijtimoiy-madaniy hayoti natijasida xalqaro tinchlik mukofotlaridan tortib milliy ekologik mukofotlargacha bo'lgan shahar va madaniy yutuqlarga erishdi va birodarlik okruglari kelishuvlari orqali Yunonistondan Germaniyagacha bo'lgan keng maydonda sevgi, tinchlik va do'stlik ko'priklarini qurdi.

== Muzeylar ==

* Karadeniz Eregli muzeyi
* Arxeologiya muzeyi
* Gazi Alemdar kema muzeyi

== Urg'u ==
G'arbiy Anadolu lahjalarida Eregli hududida ishlatiladigan turk lahjasining joylashuvi, professor. Doktor. Leyla Karaxanning &quot;Anatoliya dialektlari tasnifi&quot; ([[Turk tili]] assotsiatsiyasi nashrlari: 630, Anqara, 1996 yil) ishiga ko'ra, u quyidagicha ko'rinadi:

== Sport ==
Eregli-ayollar futboli bilan faol shug'ullanadigan shahar. Karadeniz Eregli Belediyespor Ayollar 1. U ligada kurashmoqda &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|sarlavha=Turkcell Kadın 1. Ligi Fikstür ve Puan Cetveli TFF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120405160035/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|arxivsana=5 Nisan 2012}}&lt;/ref&gt; . Bundan tashqari, Karadeniz Eregli spor 2011 yilda Yildiz qizlar o'rtasida Turkiya chempionati &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285/|sarlavha=Yıldız Kızlar Türkiye Şampiyonu Karadeniz Ereğli Spor|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905225406/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285%2F|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; chempioni bo'ldi.  Bundan tashqari, Ereglidagi erkaklar futbol jamoalari ham havaskor ligalarda ishtirok etadilar.

2000-yillarda Erdemirspor tarkibida muvaffaqiyatli professional sport jamoalari mavjud edi. Erkaklar voleybol jamoasi 3 marta ( 2001-02, 2003-04 va 2004-05 ) Erkaklar voleybol ligasida g'olib chiqdi, ammo 2007 yilda ligadan chiqib ketdi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|sarlavha=Erdemirspor Voleyboldan Çekildi|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .  Erkaklar basketbol jamoasi 2013 yilda Erdemir tomonidan yopilgunga qadar &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|sarlavha=Erdemirspor kapatılıyor|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt;  Basketbol Superligasida 7 mavsum o'tkazdi va ikkita kichik liga, Turkiya Basketbol ligasida (2003-04, 2007-08) g'olib bo'ldi. Bundan tashqari, 2000-yillarda ayollar basketbol jamoasi ham ayollar basketboli Superligasida qatnashgan.

Shaxmat ham Ereg'lida keng tarqalgan sport turi hisoblanadi. Okrugda ikkita shaxmat klubi mavjud &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|sarlavha=Kulüplerimiz|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140519190838/http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|arxivsana=19 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; bo‘lib, har yili 10 ga yaqin shaxmat musobaqalari o'tkaziladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|sarlavha=Zonguldak İl Etkinlik Programı|format=PDF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220124/http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Erdemir ==
[[Fayl:Erdemir_Demir.jpg|right|thumb|250x250px| Erdemir temir va po'lat ishlab chiqarish korxonalari Karadeniz Ereğli shahrida joylashgan.]]
1954 yilda [[:tr:Sümerbank|Sümerbank]] rahbarligida tegishli vazirliklar vakillaridan iborat komissiya tuzildi va milliy qora metallurgiya zarurligini shubha ostiga qo'ydi. 1959 yilda sanoat vazirligi tomonidan tashkil etilgan delegatsiya bilan Qo'shma shtatlardagi Koppers zavodni quradigan kompaniyaning ishlashi va holatini o'rganishni boshladi. Coppers Associates S. A., biznes-bank A. V.Sh. dekommunizatsiya qilingan metallurgiya korxonalari boshqarmasi va Anqara savdo-sanoat palatasi tekis po'lat ishlab chiqaruvchi kompaniyaning asoschilaridan biri edi. 1959 yil oxirida ushbu tashkilotlar tomonidan imzolangan protokolga muvofiq, kompaniyani tashkil etish to'g'risidagi qonun loyihasi, ta'sis shartnomasi va kompaniya Nizomi kabi tamoyillarni tayyorlash va amalga oshirish uchun tadbirkorlik guruhi tanlandi. 1960 yil 12 fevralda Turkiyada birinchi tekis po'lat ishlab chiqarish zavodini tashkil etish to'g'risida ta'sis shartnomasi imzolandi. 1960 yil 28 fevralda qabul qilingan 7462-sonli qonunga muvofiq Eregli metallurgiya zavodi T. A. sh.Vazirlar Kengashiga (Erdemir) nomli aksiyadorlik jamiyatini tashkil etish topshirildi. Mavjud sanoatni rivojlantirish uchun ham, yangi sanoat tarmoqlarini yaratish va rivojlantirish uchun ham sanoatlashtirishga tez sur'atlar bilan intilayotgan Turkiyada zavod tashkiloti 1960 yil 11 mayda rasmiy ravishda ro'yxatdan o'tkazildi. 1961 yilda boshlangan qurilish-montaj ishlari atigi 42 oy ichida yakunlandi va Erdemir 1965 yil 15 mayda taxminan 0,5 million tonna xom po'lat va 0,4 million tonna po'lat po'lat ishlab chiqarishni boshladi. Turkiyaning eng yirik sanoat investitsiyalaridan biri bo'lgan 1,5 milliard dollarlik quvvatni modernizatsiya qilish va modernizatsiya qilish (KAM I va KAM II) investitsiyalari 1996 yilda yakunlandi. 1998 yilda qora dengiz va Turkiyaning eng yirik portlari bo'lgan yangi port inshootlari foydalanishga topshirildi. 1999 yilda qalay/xrom qoplamali zavod va 2001 yilda Erenco tashkil etilishi o'sish strategiyasiga birinchi qadam bo'ldi. 2002 yilda erdemir po'lat xizmat ko'rsatish markazi ish boshladi, ISDEMIR, ÇELBOR va ERDEMIR Romania sotib olindi. Buning ortidan 2004 yilda ERDEMIR Logistics va ERDEMIR Gaz yaratildi va ERMADEN sotib olindi. Shunday qilib, Erdemir Turkiyaning eng yirik kompaniyalaridan biriga aylandi. Xususiylashtirishga ko'ra, Erdemir 2006 yil 27 fevralda OYAK kompaniyasiga 2 milliard 960 million dollarga berildi. 2008 yilda yangi 1 No.lu aishe yuqori o'chog'i ishlab chiqarishni boshladi.

Eregli temir zavodi, T. A. Sh. flagmani bo'lgan ERDEMIR guruhida; erenco, 2001 yilda tashkil etilgan (Erdemir Engineering Management and Consulting Services A. Sh.) va erdemir Steel servis markazi, 2002 yilda erdemir Romania S. R. L., ISDEMIR (Iskenderun temir va po'lat A. Sh.) va ÇELBOR Çelik Pulling tomonidan sotib olingan Quvur San. va Shomil. A. ERDEMIR Logistics A, 2004 yilda tashkil etilgan.Erdemir gaz San va tik A. Sh.u ERDEMIR Mining san bilan bir yilda sotib olingan. va Shomil. A. Sh., joylashgan.

== Qardosh shaharlar ==
2013 yil yanvar oyi holatiga Kdz. Ereğli 7 qardosh shaharga ega.

* Hydra, Yunanistan (1995)
* Târgovişte, Romanya (2004)
* Alchevsk, Ukrayna (2007)
* Düren, Almanya (2010)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;layout=item&amp;id=1982&amp;Itemid=149{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Mayıs 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Jinhua, Çin (2010)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=11 Ocak 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304131440/http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|arxivsana=4 Mart 2016}}&lt;/ref&gt;
* Brindisi, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=2064:ere%C4%9Fli%E2%80%99ye-bir-karde%C5%9F-kent-daha&amp;Itemid=101{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Aralık 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Monfalcone, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://eregliekip.net/ekip/haberOku.asp?kimlik=7138{{Oʻlikhavola|date=may 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|tarih=Nisan 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[Turkiya]] va [[Gretsiya]] o'rtasidagi munosabatlar keskin bo'lgan bir paytda, Eregli va gidraning 1995 yilda egizak shaharlar deb e'lon qilinishi katta shov-shuvga sabab bo'ldi va ikki shahar merlari Halil Posbyyik va Anastopulos Konstantinos 1996 yil Abdi Ipekchi Tinchlik va Do'stlik mukofotiga sazovor bo'lishdi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|sarlavha=Ereğli kardeş desteğiyle AB'de|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210907123336/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|arxivsana=7 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Siyosat ==

# Xalil Posbiyik 2007 yilgi umumiy saylovlarda qatnashish uchun iste'foga chiqdi va demokratik deputatlikka nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi
# Husayn Uysal 2019 yilgi mahalliy saylovlarda nomzod sifatida ko'rsatilmaganida, u iste'foga chiqdi va katta ittifoq partiyasidan nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi.
# Ilgari ko'p yillar davomida shahar hokimi bo'lib ishlagan Xalil Posbiyik 2019 yil 31 martda bo'lib o'tgan saylovlarda shahar hokimi etib qayta saylandi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.karadenizeregli.gov.tr Kdz.] [http://www.karadenizeregli.gov.tr Ereğli tumani hokimligi rasmiy sayti] 10-avgust 2011-yil    
* [http://www.kdzeregli.bel.tr Kdz.] [http://www.kdzeregli.bel.tr Eregli shahar hokimiyatining rasmiy sayti] 2-fevral 2015-yil.

[[Turkum:Turkiyadagi baliqchilik jamoalari]]
[[Turkum:Turkiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari]]</text>
      <sha1>iq8oykubdjos3rdlqegvpn2q15l87lp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121666</id>
      <parentid>6121665</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18006" sha1="pkfid0rtn69bmg0r5k6w9lqmao8x5mz" xml:space="preserve">'''Karadeniz Ereğli''' - [[Zonguldak (viloyat)|Zonguldak]] viloyati chegaralarida joylashgan [[tuman]]. U [[Turkiya]]ning shimolida, qora [[Qora dengiz mintaqasi|dengiz]] mintaqasining G'arbiy qora dengiz bo'limida joylashgan. Uning maydoni 782 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ni tashkil qiladi. Tuman tarkibiga 3 ta posyolka (klyuch, Kandilli (Armutchuk) va Ormanli) va 93 ta qishloq kiradi.

== Mahallalar ==
Shahar markaziga tutash 31 ta tuman mavjud bo'lib, ular Akarja, Bağlık, Bali, Belen, Belen Yeni, Bölücek, Tog'lar, Elmatepe, Guldere, Göktepe, Hamzafakili, Kavaklık, Kepez, Kestaneci, Kishla, Kirmaci, Kıyıcak, Kirmanli, Kocaali., Korubaşı, Köseler, Murtazo, Muftiy, Orhanlar, Ömerli, Ören, Sarıkokmaz, Süleymanlar, Topchali, Uzunçayır va Uzunmehmet &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|sarlavha=Kdz. Ereğli Belediyesi - Mahalle Muhtarları|qaralgan sana=30 Mart 2011|arxivurl=https://web.archive.org/web/20101201184509/http://www.kdzeregli.bel.tr/pageView.asp?IID=420|arxivsana=1 Aralık 2010}}&lt;/ref&gt; .

Guluch shahri bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gulich Central, Bekieri, Chegelburnu va Erenchik.

Armutchuk (sobiq Qandilli) bilan bog'liq cherkovlar soni 5 tani tashkil etadi va ular Armutchuk Markaziy (Chamliq nomi bilan ham tanilgan), Geyikbeli, shahidlik, Uzunmehmet Yayla va yeni Mahalle deb nomlanadi.

Ormanli kurorti bilan bog'liq hududlar soni 4 tani tashkil etadi va ularning nomlari Ormanli markazi, Sarikaya, Seitahmetli va Sinitli.

Gekcheler shahri (ilgari neyron deb nomlangan) bilan bog'liq mahallalar soni 5 tani tashkil etadi va ularning nomlari Gekcheler Central, Aydashhava, Qizilsu, Pazarieri va yeni Mahalle.

Güneşli (sobiq Chayliog'lu nomi bilan tanilgan) 5-raqamga ega va Chaylioglu Markaziy, asarli, Gyunesli, Hajıosmanlar va Kojalar deb nomlangan.

== Turli ma'lumotlar ==
[[Fayl:Ereğli_coast.jpg|thumb|220x220px| Eregli qirg'og'idan ko'rinish.]]

* Tumanda 15 ta ogʻir sanoat korxonasi, 81 ta oʻrta korxona faoliyat koʻrsatmoqda.
* Shaharda 5 ta zamonaviy shifoxona, 200 dan ortiq shifokor faoliyat ko‘rsatmoqda.
* Shaharda 3 ta muzey, ya'ni Qora dengiz Ereğli muzeyi, Gazi Alemdar kema muzeyi va [[munitsipalitet]] tomonidan tashkil etilgan shahar muzeyi mavjud. Karadeniz Ereğli muzeyida 3000 dan ortiq arxeologik asarlar namoyish etilmoqda. Bundan tashqari, shahar markazida joylashgan Cennetağzi g'orlari Qora dengiz Ereğli muzeyiga bog'liq bo'lgan xaroba joyi sifatida tashrif buyuruvchilarni qabul qiladi.
* Karadeniz Eregli chegaralari bo'ylab 80 kilometrlik qirg'oq chizig'iga ega. Yuklash va tushirish imkoniyati bilan Turkiya eng yirik portlarga, baliqchilar boshpanalariga va xalqaro tersanelarga ega. Qandilli shahrida (2003 yilgacha Armutchuk nomi bilan atalgan), Turkiya toshko'mir institutiga qarashli Armutchuk instituti va tuman markazida Ereğli temir va po'lat zavodlari ( Erdemir ) tarkibida toshko'mir konlari mavjud. Faqat Ereğli temir-po'lat zavodlarida 10 mingga yaqin ishchi ishlaydi. 2006-yilda ochilgan yangi kemasozlik maydonchasi 7000 kishini ish bilan ta’minladi. Kelgusida foydalanishga topshiriladigan Uyushgan sanoat zonasida 5 ming kishi ish bilan ta’minlanadi.
* Tuman qirg'oqlari bo'ylab, shuningdek, ko'plab tabiiy plyajlar; Karadeniz Ereğli munitsipaliteti, Erdemir fabrikalari va Qoradengiz mintaqaviy qo'mondonligiga tegishli lager va plyaj ob'ektlari mavjud.
* shahar markazi; Ijtimoiy maydonlari, ko'kalamzorlashtirish va tijorat faoliyati tufayli Zonguldak va uning atrofidagi diqqatga sazovor markazdir. Shu sababli, Karadeniz Ereğli aholisi 200 000 dan oshadi va kunduzi soatlarda transport vositalari soni 60 000 dan oshadi.
* Tumanlar bo'yicha qabul qilinganda, Karadeniz Ereğli Turkiyada tumanlar bo'yicha aholi jon boshiga eng ko'p avtomobillar soniga ega ([[Yevropa Ittifoqi]] o'rtachasiga eng yaqin){{manba kerak}} .
* Tumanda 40 ming nafar oʻquvchi Turkiya Respublikasi Milliy taʼlim vazirligiga qarashli boshlangʻich maktab, litsey va xususiy maktablarda tahsil olmoqda. Bundan tashqari, Zonguldak Bulent Ejevit universitetiga qarashli Karadeniz Ereğli Ta’lim fakultetida 3000 ga yaqin universitet talabasi tahsil oladi.
* Tuman markazida 6 yoshdan oshganlarning savodxonlik darajasi 93,8 foizni tashkil etadi.
* Eregli ilgari Herakliya deb atalgan. Qadimgi yunon mifologiyasiga ko'ra, Zevs xudosining o'g'li Gerkules hozir shahar markazida joylashgan Hellagzi g'orida uch boshli it Kerberos bilan jang qilgan. Hellagzi gʻori vaqt oʻtishi bilan biroz zarar koʻrgan boʻlsa-da, bugungi kunda u himoya ostida.
* Tuman chegaralaridagi yagona tabiat bog'i Danaagzi tabiat bog'i bo'lib, uning maydoni 57 gektardir &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|sarlavha=Korunan Alanlar - Danaağzı Tabiat Parkı|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191031022133/http://danaagzi.tabiat.gov.tr/|arxivsana=31 Ekim 2019}}&lt;/ref&gt; .
* Tumanda 4 ta mahalliy radiostantsiyalar eshittirishadi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.demokratfm.com/|sarlavha=DEMOKRAT FM|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200206081200/http://www.demokratfm.com/|arxivsana=6 Şubat 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.ereglicanradyo.com/|sarlavha=Ereğli Can Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130715064629/http://www.ereglicanradyo.com/|arxivsana=15 Temmuz 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.degisimradyo.com/index.php/|sarlavha=Değişim Radyo|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130114004852/http://www.degisimradyo.com/index.php/|arxivsana=14 Ocak 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://ereglifm.com.tr/|sarlavha=Kdz Ereğli Haber - Eregli FM Gazetesi|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150103124459/https://ereglifm.com.tr/|arxivsana=3 Ocak 2015}}&lt;/ref&gt; .

== Festivallar ==
Har yili 18 iyun kuni Karadeniz-Ereglida Osmonli qulupnay madaniyati va san'ati festivali o'tkaziladi. Keyinchalik bekor qilingan hamsi festivali doirasida 2002 yil 22 dekabrda 2002 metr uzunlikdagi &quot;dunyodagi eng uzun barbekyu&quot; rekordini o'rnatishga harakat qilindi va 1600 metr masofani qabul qilish natijasida okrug o'z nomini Ginnesning rekordlar kitobiga kiritdi. Turkiyadagi eng katta festival-sevgi va tinchlik do'stligi festivali har yili iyul oyida bo'lib o'tadi va yuz minglab odamlarni jalb qiladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=28 Mayıs 2020|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190630155419/http://www.kdzeregli.bel.tr/index.php/2014-08-14-08-26-48/haberler/1328-21-kdz-eregli-uluslararasi-sevgi-baris-dostluk-kultur-ve-sanat-festivali-programi|arxivsana=30 Haziran 2019}}&lt;/ref&gt;

== Tarix ==
[[Fayl:Ereğli_Herakles.jpg|thumb|220x220px| Shahar markazidagi [[Gerakl]] haykali.]]
Eregli juda qadimgi shahar bo'lib, uning tarixiy ildizlari miloddan avvalgi 2000-yillarga borib taqaladi. Bu tsivilizatsiya beshigi. Tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, bu hududda Ioniyadan tortib turkiy mulkgacha bo'lgan ko'plab Anadolu tsivilizatsiyalari yashagan va shu bilan tsivilizatsiyalar mozaikasini tashkil etgan. Eregli bu xususiyatga G'arbiy qora dengizdagi ikkita asosiy tabiiy portlardan biri borligi uchun qarzdor. Biroq, tarixiy dalillar shuni ko'rsatadiki, qirg'oq savdosi Eregliga munosib rivojlanish darajasiga erishish uchun noo'rin bo'lib qolmoqda. Bu Ereglini port shahri sifatida samarali ichki hududlar bilan bog'laydigan magistral yo'llarning yo'qligi bilan bog'liq, ya'ni Ereglining ichki qismi yo'q edi. Bu fakt, shuningdek, 1334 (1918) yilga oid bolu Salnam-I resmi mustaqil sanjakida ham ta'kidlangan; Ereglining katta tijorat harakatchanligiga erisha olmasligi ichki aloqalar etishmasligi bilan bog'liq. Eregli 1848 yilda foydalanishga topshirilgan toshkemur koni va 1965 yilda foydalanishga topshirilgan Ereğli temir-po'lat zavodi  tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu davrdan boshlab sanoat urbanizatsiyasi jarayonining bir qismi bo'lgan hudud qulay geografik tuzilishi tufayli asta-sekin G'arbiy qora dengiz sohilidagi og'ir sanoat markazlaridan biriga aylandi. So'nggi yillarda Eregli o'zining kuchli iqtisodiy tuzilishi va rivojlangan ijtimoiy-madaniy hayoti natijasida xalqaro tinchlik mukofotlaridan tortib milliy ekologik mukofotlargacha bo'lgan shahar va madaniy yutuqlarga erishdi va birodarlik okruglari kelishuvlari orqali Yunonistondan Germaniyagacha bo'lgan keng maydonda sevgi, tinchlik va do'stlik ko'priklarini qurdi.

== Muzeylar ==

* Karadeniz Eregli muzeyi
* Arxeologiya muzeyi
* Gazi Alemdar kema muzeyi

== Urg'u ==
G'arbiy Anadolu lahjalarida Eregli hududida ishlatiladigan turk lahjasining joylashuvi, professor. Doktor. Leyla Karaxanning &quot;Anatoliya dialektlari tasnifi&quot; ([[Turk tili]] assotsiatsiyasi nashrlari: 630, Anqara, 1996 yil) ishiga ko'ra, u quyidagicha ko'rinadi:

== Sport ==
Eregli-ayollar futboli bilan faol shug'ullanadigan shahar. Karadeniz Eregli Belediyespor Ayollar 1. U ligada kurashmoqda &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|sarlavha=Turkcell Kadın 1. Ligi Fikstür ve Puan Cetveli TFF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120405160035/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=1000/|arxivsana=5 Nisan 2012}}&lt;/ref&gt; . Bundan tashqari, Karadeniz Eregli spor 2011 yilda Yildiz qizlar o'rtasida Turkiya chempionati &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285/|sarlavha=Yıldız Kızlar Türkiye Şampiyonu Karadeniz Ereğli Spor|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905225406/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=341&amp;ftxtID=13285%2F|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; chempioni bo'ldi.  Bundan tashqari, Ereglidagi erkaklar futbol jamoalari ham havaskor ligalarda ishtirok etadilar.

2000-yillarda Erdemirspor tarkibida muvaffaqiyatli professional sport jamoalari mavjud edi. Erkaklar voleybol jamoasi 3 marta ( 2001-02, 2003-04 va 2004-05 ) Erkaklar voleybol ligasida g'olib chiqdi, ammo 2007 yilda ligadan chiqib ketdi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|sarlavha=Erdemirspor Voleyboldan Çekildi|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://www.haberler.com/erdemirspor-voleyboldan-cekildi-haberi/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .  Erkaklar basketbol jamoasi 2013 yilda Erdemir tomonidan yopilgunga qadar &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|sarlavha=Erdemirspor kapatılıyor|qaralgan sana=5 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220123/https://skor.sozcu.com.tr/2013/05/28/erdemirspor-kapatiliyor-146723/|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt;  Basketbol Superligasida 7 mavsum o'tkazdi va ikkita kichik liga, Turkiya Basketbol ligasida (2003-04, 2007-08) g'olib bo'ldi. Bundan tashqari, 2000-yillarda ayollar basketbol jamoasi ham ayollar basketboli Superligasida qatnashgan.

Shaxmat ham Ereg'lida keng tarqalgan sport turi hisoblanadi. Okrugda ikkita shaxmat klubi mavjud &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|sarlavha=Kulüplerimiz|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140519190838/http://zonguldak.tsf.org.tr/il-temsilciligi/kuluplerimiz/|arxivsana=19 Mayıs 2014}}&lt;/ref&gt; bo‘lib, har yili 10 ga yaqin shaxmat musobaqalari o'tkaziladi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|sarlavha=Zonguldak İl Etkinlik Programı|format=PDF|qaralgan sana=6 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210905220124/http://zonguldak.tsf.org.tr/images/etkinlik_takvimi/17-18-zonguldak_tk_il_etkinlik_programi.pdf|arxivsana=5 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Erdemir ==
[[Fayl:Erdemir_Demir.jpg|right|thumb|250x250px| Erdemir temir va po'lat ishlab chiqarish korxonalari Karadeniz Ereğli shahrida joylashgan.]]
1954 yilda [[:tr:Sümerbank|Sümerbank]] rahbarligida tegishli vazirliklar vakillaridan iborat komissiya tuzildi va milliy qora metallurgiya zarurligini shubha ostiga qo'ydi. 1959 yilda sanoat vazirligi tomonidan tashkil etilgan delegatsiya bilan Qo'shma shtatlardagi Koppers zavodni quradigan kompaniyaning ishlashi va holatini o'rganishni boshladi. Coppers Associates S. A., biznes-bank A. V.Sh. dekommunizatsiya qilingan metallurgiya korxonalari boshqarmasi va Anqara savdo-sanoat palatasi tekis po'lat ishlab chiqaruvchi kompaniyaning asoschilaridan biri edi. 1959 yil oxirida ushbu tashkilotlar tomonidan imzolangan protokolga muvofiq, kompaniyani tashkil etish to'g'risidagi qonun loyihasi, ta'sis shartnomasi va kompaniya Nizomi kabi tamoyillarni tayyorlash va amalga oshirish uchun tadbirkorlik guruhi tanlandi. 1960 yil 12 fevralda Turkiyada birinchi tekis po'lat ishlab chiqarish zavodini tashkil etish to'g'risida ta'sis shartnomasi imzolandi. 1960 yil 28 fevralda qabul qilingan 7462-sonli qonunga muvofiq Eregli metallurgiya zavodi T. A. sh.Vazirlar Kengashiga (Erdemir) nomli aksiyadorlik jamiyatini tashkil etish topshirildi. Mavjud sanoatni rivojlantirish uchun ham, yangi sanoat tarmoqlarini yaratish va rivojlantirish uchun ham sanoatlashtirishga tez sur'atlar bilan intilayotgan Turkiyada zavod tashkiloti 1960 yil 11 mayda rasmiy ravishda ro'yxatdan o'tkazildi. 1961 yilda boshlangan qurilish-montaj ishlari atigi 42 oy ichida yakunlandi va Erdemir 1965 yil 15 mayda taxminan 0,5 million tonna xom po'lat va 0,4 million tonna po'lat po'lat ishlab chiqarishni boshladi. Turkiyaning eng yirik sanoat investitsiyalaridan biri bo'lgan 1,5 milliard dollarlik quvvatni modernizatsiya qilish va modernizatsiya qilish (KAM I va KAM II) investitsiyalari 1996 yilda yakunlandi. 1998 yilda qora dengiz va Turkiyaning eng yirik portlari bo'lgan yangi port inshootlari foydalanishga topshirildi. 1999 yilda qalay/xrom qoplamali zavod va 2001 yilda Erenco tashkil etilishi o'sish strategiyasiga birinchi qadam bo'ldi. 2002 yilda erdemir po'lat xizmat ko'rsatish markazi ish boshladi, ISDEMIR, ÇELBOR va ERDEMIR Romania sotib olindi. Buning ortidan 2004 yilda ERDEMIR Logistics va ERDEMIR Gaz yaratildi va ERMADEN sotib olindi. Shunday qilib, Erdemir Turkiyaning eng yirik kompaniyalaridan biriga aylandi. Xususiylashtirishga ko'ra, Erdemir 2006 yil 27 fevralda OYAK kompaniyasiga 2 milliard 960 million dollarga berildi. 2008 yilda yangi 1 No.lu aishe yuqori o'chog'i ishlab chiqarishni boshladi.

Eregli temir zavodi, T. A. Sh. flagmani bo'lgan ERDEMIR guruhida; erenco, 2001 yilda tashkil etilgan (Erdemir Engineering Management and Consulting Services A. Sh.) va erdemir Steel servis markazi, 2002 yilda erdemir Romania S. R. L., ISDEMIR (Iskenderun temir va po'lat A. Sh.) va ÇELBOR Çelik Pulling tomonidan sotib olingan Quvur San. va Shomil. A. ERDEMIR Logistics A, 2004 yilda tashkil etilgan.Erdemir gaz San va tik A. Sh.u ERDEMIR Mining san bilan bir yilda sotib olingan. va Shomil. A. Sh., joylashgan.

== Qardosh shaharlar ==
2013 yil yanvar oyi holatiga Kdz. Ereğli 7 qardosh shaharga ega.

* Hydra, Yunanistan (1995)
* Târgovişte, Romanya (2004)
* Alchevsk, Ukrayna (2007)
* Düren, Almanya (2010)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;layout=item&amp;id=1982&amp;Itemid=149{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Mayıs 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Jinhua, Çin (2010)&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|sarlavha=Arşivlenmiş kopya|qaralgan sana=11 Ocak 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304131440/http://www.internetzonguldak.com/zonguldak/eregli/eregli-ile-jinhua-sehri-kardes-kent-oldu--13679h.html|arxivsana=4 Mart 2016}}&lt;/ref&gt;
* Brindisi, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://www.kdzeregli.bel.tr/ver2.0/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=2064:ere%C4%9Fli%E2%80%99ye-bir-karde%C5%9F-kent-daha&amp;Itemid=101{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|date=Aralık 2022 }}&lt;/ref&gt;
* Monfalcone, İtalya (2011)&lt;ref&gt;http://eregliekip.net/ekip/haberOku.asp?kimlik=7138{{Oʻlikhavola|date=may 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ölü bağlantı|tarih=Nisan 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[Turkiya]] va [[Gretsiya]] o'rtasidagi munosabatlar keskin bo'lgan bir paytda, Eregli va gidraning 1995 yilda egizak shaharlar deb e'lon qilinishi katta shov-shuvga sabab bo'ldi va ikki shahar merlari Halil Posbyyik va Anastopulos Konstantinos 1996 yil Abdi Ipekchi Tinchlik va Do'stlik mukofotiga sazovor bo'lishdi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|sarlavha=Ereğli kardeş desteğiyle AB'de|qaralgan sana=7 Eylül 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210907123336/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/eregli-kardes-destegiyle-ab-de-38287042|arxivsana=7 Eylül 2021}}&lt;/ref&gt; .

== Siyosat ==

# Xalil Posbiyik 2007 yilgi umumiy saylovlarda qatnashish uchun iste'foga chiqdi va demokratik deputatlikka nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi
# Husayn Uysal 2019 yilgi mahalliy saylovlarda nomzod sifatida ko'rsatilmaganida, u iste'foga chiqdi va katta ittifoq partiyasidan nomzod bo'ldi, ammo saylanmadi.
# Ilgari ko'p yillar davomida shahar hokimi bo'lib ishlagan Xalil Posbiyik 2019 yil 31 martda bo'lib o'tgan saylovlarda shahar hokimi etib qayta saylandi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.karadenizeregli.gov.tr Kdz.] [http://www.karadenizeregli.gov.tr Ereğli tumani hokimligi rasmiy sayti] 10-avgust 2011-yil    
* [http://www.kdzeregli.bel.tr Kdz.] [http://www.kdzeregli.bel.tr Eregli shahar hokimiyatining rasmiy sayti] 2-fevral 2015-yil.

[[Turkum:Turkiyadagi baliqchilik jamoalari]]
[[Turkum:Turkiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari]]</text>
      <sha1>pkfid0rtn69bmg0r5k6w9lqmao8x5mz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Challapalli mandali</title>
    <ns>0</ns>
    <id>933223</id>
    <revision>
      <id>6121638</id>
      <parentid>6084412</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T21:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6992" sha1="18aio94u4eqsojuevfzn1adf49584x9" xml:space="preserve">{{Orphan|date=avgust 2024}}

{{Bilgiquti aholi punkti
| mavqe                      = 
| nomi                       = 
| asl nomi                   = 
| tasvir                     =
| qaram                      = 
| mamlakat                   = Hindiston
| gerb                       = 
| bayroq                     = 
| gerb tarifi                = 
| bayroq tarifi              = 
| gerb eni                   = 
| bayroq eni                 = 
| lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = 
| lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = 
| CoordAddon                 = 
| CoordScale                 = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 
| mintaqa xaritasi oʻlchami  = 
| tuman xaritasi oʻlchami    = 
| mintaqa turi               = 
| mintaqa                    = 
| jadvalda mintaqa           = 
| tuman turi                 = Shtat
| tuman                      =  
| tuman 2                    = 
| tuman 3                    = 
| tuman 4                    = 
| tuman 5                    = 
| jadvalda tuman             = 
| jadvalda tuman 2           = 
| jadvalda tuman 3           = 
| jadvalda tuman 4           = 
| jadvalda tuman 5           = 
| jamoat turi                = 
| jamoat                     = 
| jadvalda jamoat            = 
| ichki bolinishi            = 
| rahbar turi                = 
| rahbar                     = 
| asos solingan              = 
| ilk eslatilishi            = 
| avvalgi nomlari            = 
| qachondan beri             = 
| maydon                     = 
| balandlik turi             = 
| AP markazi balandligi      = 
| iqlim                      = 
| rasmiy til                 = [[Hind tili]]
| aholi                      = 
| sanalgan yil               = 
| zichlik                    = 
| aglomeratsiya              = 
| milliy tarkib              = 
| konfessiyaviy tarkib       = 
| etnoxoronim                = 
| vaqt mintaqasi             = +5:30 
| DST                        = 
| telefon kodi               = 
| pochta indekslari          = 
| avtomobil kodi             = 
| identifikator turi         = 
| raqamli identifikator      = 
| vebsayt                    = 
| sayt tili                  = 
}}

'''Challapalli mandali''' — [[Hindiston|Hindistonning]] [[Andhra Pradesh|Andxra Pradesh]] shtatining Krishna tumanidagi 25 mandalllaridan biridir.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.census2011.co.in/data/subdistrict/5018-challapalli-krishna-andhra-pradesh.html|sarlavha=Challapalli Mandal - Krishna|qaralgan sana=6 November 2017}}&lt;/ref&gt;Ushbu mandalning bosh qarorgohi [[Challapalli]] shahrida joylashgan.

== Aholisi ==
Hindistonning 2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, mandalda 16,430 xonadonda 53,540 kishi istiqomat qilgan. Aholining umumiy soni 26 947 ayol va 26 593 erkakdan iborat boʻlib, 1013 ayol va 1000 erkaklar jinsi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.indiagrowing.com/Andhra_Pradesh/Krishna/Challapalli|sarlavha=Population of Challapalli mandal|nashriyot=India Growing|qaralgan sana=6 November 2017}}{{Oʻlikhavola|date=may 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;0 yoshdan 6 yoshgacha boʻlgan 4716 nafar bola boʻlib, ularning 2218 nafari qiz va 2498 nafari oʻgʻil bolalardan iborat boʻlib, ularning 888 nafari ayol va 1000 nafari erkaklar boʻlgan. Oʻrtacha savodxonlik darajasi 74,63% ni tashkil etadi, bunda 36 439 kishi savodxondir, ulardan 17 645 nafari ayollar va 18 794 nafari erkaklardir. Rejalashtirilgan kastalarning 11,963 aʼzosi va rejalashtirilgan qabilalarning 1,448 aʼzosi bor edi.

=== Mehnat statistikasi ===
Hindistonda 2011 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 25,201 kishi ish bilan taʼminlangan, shu jumladan 9,304 ayol va 15,897 erkak. 23060 nafar ishchi oʻz mehnatini qoʻl mehnati, 2294 nafari dehqonchilik, 12335 nafari qishloq xoʻjaligi, 1002 nafari uy xoʻjaligi, 7429 nafari esa boshqa sohalarda mehnat qilishini taʼriflagan. Ulardan faqat 2141 nafari marjinal ishchilar edi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/challapalli-mandal-krishna-andhra-pradesh-5018|sarlavha=Challapalli Mandal Population, Caste, Religion Data|nashriyot=Census 2011|qaralgan sana=6 November 2017}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Maʼmuriyati ==
Challapalli mandali Machilipatnam Lok Sabha saylov okrugining Avanigadda Assambleyasi saylov okrugi ostida boshqariladi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|url=http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|nashriyot=Election Commission of India|qaralgan sana=6 November 2017|sahifalar=20, 31|format=pdf}}&lt;/ref&gt; Bu Machilipatnam daromad boʻlimiga kiruvchi 10 ta mandaldan biridir.

== Shaharlari va qishloqlari ==
2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, ushbu mandalda jami 11 ta aholi punkti mavjud. [[Challapalli]] eng katta, [[Nimmagadda, India|Nimmagadda]] esa aholi soni boʻyicha eng kichik.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://vlist.in/sub-district/05018.html|sarlavha=Villages in Challapalli mandal|qaralgan sana=6 November 2017}}&lt;/ref&gt;

Mandaldagi aholi punktlari quyidagilardir:
{{Columns-list|#Challapalle
#Cheedepudi
#Lakshmipuram
#Majeru
#Mangalapuram
#Nadakuduru
#Nimmagadda
#Pagolu
#Puritigadda
#Vakkalagadda
#Velivolu
#Yarlagadda
#Nukala Vaari Palem}}

== Taʼlimi ==
Ushbu mandal yaqin atrofdagi qishloqlar oʻquvchilari uchun taʼlimda katta rol oʻynaydi. Boshlangʻich va oʻrta maktab taʼlimini xususiy maktablar koʻmagida davlatning Maktab taʼlimi boshqarmasi boshqaradi.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=School Education Department|url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf|nashriyot=School Education Department, Government of Andhra Pradesh|qaralgan sana=6 November 2017|format=PDF|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160319051231/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf|arxivsana=19 March 2016}}&lt;/ref&gt;2015-2016 oʻquv yili uchun maktab hisobotiga koʻra, mandalda 66 dan ortiq maktabda 8998 dan ortiq oʻquvchi tahsil oladi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://cse.ap.gov.in/DSE/totalSchoolReport.xls#|sarlavha=R1.1 SCHOOL INFORMATION|qaralgan sana=6 November 2017|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161108154343/http://cse.ap.gov.in/DSE/totalSchoolReport.xls|arxivsana=8 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Student Information Report|url=http://cse.ap.gov.in/DSE/districtStudentReport.do?mode=getMandalReportsList&amp;dist=2816&amp;distname=KRISHNA|ish=Commissionerate of School Education|nashriyot=Child info 2015-16, District School Education - Andhra Pradesh|qaralgan sana=6 November 2017|arxivsana=2018-03-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180316010417/http://cse.ap.gov.in/DSE/districtStudentReport.do?mode=getMandalReportsList&amp;dist=2816&amp;distname=KRISHNA}}&lt;/ref&gt;

== Yana qarang ==

* Andhra Pradeshdagi mandallar roʻyxati
* [[Vijayavada]]

== Manbalar ==
{{Manbalar|30em}}{{Krishna district}}

[[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]]</text>
      <sha1>18aio94u4eqsojuevfzn1adf49584x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Redmi Note 10</title>
    <ns>0</ns>
    <id>936841</id>
    <revision>
      <id>6121574</id>
      <parentid>6101203</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>6121574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9992" sha1="nhvwo6qgbr268qrc4bjnipnba28iu1a" xml:space="preserve">{{Bilgiquti mobil telefon
| nom                          = Note 10
| ishlab_chiqaruvchi           = Xiomi
| tasvir                       =
| tasvirizoh                   =
| brend                        =Redmi
| yaratuvchi                   =
| sana                         = 2021-yil mart
| boshlang'ich narx            =
| savdo boshlanish sanasi      =
| seriya                       =
| operator                     =
| formfaktor                   =
| o'lchami                     =
| vazn                         =178,8g
| operatsion tizim             =
| protsessor                   =
| OZU                          =
| flash xotira                 =
| xotira kartasi               =
| akkumlyator                  =
| ekran                        =
| kamera                       =
| old kamera                   =
| sayt                         =
}}
'''Redmi Note 10''' — [[Xiaomi|Xiaomi Inc]] kompaniyasining sub-brend boʻlgan [[Redmi]] tomonidan ishlab chiqarilgan Redmi Note seriyasining bir qismi sifatida [[Android]] asosidagi [[Smartfon|smartfonlar]] qatori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.firstpost.com/tech/news-analysis/redmi-note-10-series-launch-highlights-expected-to-feature-108-mp-camera-120-hz-refresh-rate-display-9375421.html|sarlavha=REDMI NOTE 10 SERIES LAUNCH HIGHLIGHTS REDMI NOTE 10 PRO MAX PRICED STARTING RS 18,999, NOTE 10 PRO STARTS AT RS 15,999, NOTE 10 STARTS AT RS 11,999|ish=First Post|sana=4 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.xda-developers.com/redmi-note-10/|sarlavha=The new Redmi Note 10 series takes Xiaomi's most popular product lineup in India to another level|ish=xda|sana=18 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://gadgets.ndtv.com/mobiles/news/redmi-note-10-pro-max-price-in-india-rs-11999-15999-18999-launch-sale-date-march-16-17-18-specifications-2383411|sarlavha=Redmi Note 10, Redmi Note 10 Pro, Redmi Note 10 Pro Max Launched in India: Price, Specifications|ish=NDTV}}&lt;/ref&gt;. Ushbu seriya 2021-yil mart oyida Hindistonda va butun dunyoda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Byford|ism=Sam|sana=2021-03-04|sarlavha=Xiaomi's $260 Redmi Note 10 Pro has a 120Hz screen and a 108-megapixel camera|url=https://www.theverge.com/2021/3/4/22312952/xiaomi-redmi-note-10-pro-announced-specs-price-india|qaralgan sana=2021-05-13|ish=[[The Verge]]|til=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Redmi Note 10, 10 Pro and 10 Pro Max debut in India|url=https://www.gsmarena.com/redmi_note_10_10_pro_and_10_pro_max_debut_in_india-news-48044.php|qaralgan sana=2021-05-13|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt; va 2021-yil may oyida Xitoyda taqdim etilgan. Bu muvaffaqiyatga erishdi Redmi Note 9 seriyali smartfonlar, 2020-yilda taqdim etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Team|ism=GSMArena|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 - Full phone specifications|url=https://m.gsmarena.com/xiaomi_redmi_note_10-10247.php|qaralgan sana=2023-03-29|ish=GSMArena.com}}&lt;/ref&gt;.

Baʼzi bozorlarda Redmi Note 10 5G '''POCO M3 Pro''' va '''Redmi Note 10T 5G''' sifatida sotiladi. Rossiyada Redmi Note 10 5G Redmi Note 10T sifatida 5G-siz sotiladi. Yaponiya bozori uchun Redmi Note 10 JE (Japan Edition) taqdim etiladi va u Redmi Note 10 5G ga oʻxshash xususiyatlarga ega, ammo boshqa [[protsessor]], batareya va [[IP reytingi|IP68 suvga chidamliligi]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The Redmi Note 10 Japan Edition is the first in the series with a Snapdragon 480 and IP68 rating|url=https://www.gsmarena.com/the_redmi_note_10_japan_edition_is_the_first_in_the_series_with_a_snapdragon_480_and_ip68_rating-news-50338.php|qaralgan sana=2021-08-02|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;qoʻshilgan holda boʻladi. 2022-yil 24-may kuni Xiaomi Redmi Note 11se ni taqdim etdi, ular Xitoy Redmi Note 10 5G bilan bir xil xususiyatlarga ega, ammo dizayn Poco 3 Pro-ga oʻxshash&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=2022-05-24|sarlavha=Redmi Note 11SE silently released, but it's basically a Redmi Note 10 5G - xiaomiui|url=https://xiaomiui.net/redmi-note-11se-silently-released-but-its-basically-a-redmi-note-10-5g-27804/|qaralgan sana=2022-05-24|ish=xiaomiui.net|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Global bozorida Redmi Note 10 Pro 5G POCO X3 GT sifatida sotiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Onawole|ism=Habeeb|sana=2021-07-28|sarlavha=POCO X3 GT packs a Dimensity 1100 chip, Gorilla Glass Victus, and 67W fast charging for $299|url=https://www.gizmochina.com/2021/07/28/poco-x3-gt-packs-a-dimensity-1100-chip-gorilla-glass-victus-and-67w-fast-charging-for-299/|qaralgan sana=2022-04-15|ish=Gizmochina|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

2022-yilda Redmi Note 10s Hindistonda '''Redmi Note 11 SE''' (Xitoy Redmi Note 11 SE bilan adashtirmaslik kerak) va Poco M5s sifatida Jahon bozorida qayta tiklandi. Redmi Note 11 SE da komplektida zaryadlovchi yoʻq va Poco M5s biroz farq qiladi.
[[Fayl:Redmi_Note_10_Pro_Back_(3).jpg|thumb|360x360px| Redmi Note 10 Pro-ning orqa tomoni Oniks kulrang rangda]]
[[Fayl:Xiaomi_Redmi_Note_10_Pro.jpg|thumb|180x180px| Note 10 Pro kamerasi Gradient Bronze]]

== Texnik xususiyatlari ==
Telefon 188.8 g vaznga ega, bu esa uni ushlab turish va bitta qoʻlda ishlatishni osonlashtiradi. Uning qalinligi va silliq qoplamali kavisli plastik orqa tomoni uning tutqichini qattiq va juda jozibali qiladi.

=== Dizayn va qurilishi ===
Telefon uchta rangda mavjud; soya qora (Oniks kulrang), sovuq oq (toshli oq) va Akva yashil (koʻl yashil). Uning orqa tomoni plastik va Corning Gorilla Glass 3 bilan himoyalangan, old tomoni esa yumaloq qirralar va egrilangan tanaga ega.

Telefonning oʻlchamlari haqida gapiradigan boʻlsak, uning balandligi 160,46 mm, kengligi 74,5 mm va qalinligi 8,29 mm. Avval aytib oʻtganimizdek, uning umumiy ogʻirligi 188,8 gramm. Uning oʻlchamlari bozordagi boshqa raqobatchilar bilan yaxshiroq tengligini osongina topishimiz mumkin.

=== Displey ===
Xiaomi Redmi Note 10 1080 X 2400 piksellik AMOLED displey paneliga ega. Uning ekran oʻlchami 6,43 dyuymni tashkil etadi. Bundan tashqari, telefonning yorqinligi 700 nits, maksimal 1100 nitsgacha uzaytiriladi (bu juda yuqori). Bundan tashqari, u 409 PPI piksel zichligiga ega, kontrast nisbati esa taxminan 4 500 000:1. Bundan tashqari, ekranning tanaga nisbati 83,5% atrofida..

Telefonda 16 million rangli 8 bitli displey va HD+ oʻlchamlari mavjud. Ushbu turdagi displeyni odatda flagman telefonlarda topish mumkin. Bundan tashqari, yangilanish tezligi 90Hz.

Displey bilan bogʻliq boshqa qiziqarli xususiyatlarga DCI-P3 rang gamuti kiradi; kinofilmlar namoyish etilganda yetarli miqdordagi rang kombinatsiyalarini taʼminlaydigan zamonaviy variant. Bundan tashqari, u 3.0 oʻqish rejimiga va 2.0 quyosh nuri displeyiga ega, bu displeyni quyosh nurida oʻqish va ishlatishda koʻzlarni himoya qilishga yordam beradi.

=== Ishlash ===
Telefonda 4GB va 6GB RAM ([[Tezkor xotira|operativ xotira]]) variantlari mavjud. Barcha variantlarning operativ xotirasi LPDDR4x turiga ega, bu DDR tipidagi operativ xotiralarga qaraganda tezroq va samaraliroq. Bundan tashqari, telefon Android 11 va MIUI 12 maxsus foydalanuvchi interfeysida ishlaydi.

Telefonning apparatiga kelsak, u foydalanuvchilarning hamma vaqt sevimli Qualcomm Snapdragon 678 chipsetiga ega va Qualcomm Adreno 612 GPU (grafik prosessor) bilan birgalikda telefonning uzluksiz ishlashini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 64-bitli arxitekturaga ega va AnTuTu ballari 238,519 ni tashkil etadi. Ushbu AnTuTu ballari bir xil toifadagi boshqa telefonlarga nisbatan juda yaxshi.

=== Orqa kamera ===
Bu telefon orqa toʻrt kamera sistemasi bilan jihozlangan. Kameralar sistemasi 48mp keng burchakli kamera, 8MP ultra keng burchakli kamera, 2MP makro sensor va 2MP chuqurlik sensoridan iborat. Orqa kamera 8000 x 6000 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 4k videolarni ham yozib olishi mumkin.

=== Old kamera ===
Redmi Note 10-da bitta 13mp old kamera mavjud. U 4128 x 3096 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi va katta maydonni qamrab olgan f/2.45 diafragmaga ega. Ushbu kameraning baʼzi diqqatga sazovor fotografiya xususiyatlariga AI obodonlashtirish, bokeh va chuqurlikni boshqarish bilan AI portret rejimi, yuzni aniqlash va HDR kiradi. Bundan tashqari, old kamera HD videolarni ham yozib olishi mumkin&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 Price In Bangladesh &amp; Full Specs|url=https://mobilesinbd.com/redmi-note-10-price-in-bangladesh/|qaralgan sana=2023-03-15|ish=mobilesinbd.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Variantlar
! Redmi Note 10
! Redmi Note 10S
Redmi Note 11 SE Poco M5s
! Redmi Note 10 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10T&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; POCO M3 Pro&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 11SE
! Redmi Note 10 JE
! Redmi Note 10T (Yaponiya)
! Redmi Note 10 Pro (Hindiston)
! Redmi Note 10 Pro (Global)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10 Pro Max
! Redmi Note 10 Pro 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Poco X3 GT
|-
! Protsessor
| [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 678]]
| MediaTek Helio G95
| MediaTek Dimensity 700
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 480]]
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 732G]]
| MediaTek Dimensity 1100
|-
! Batareya
| colspan=&quot;3&quot; | 5000 mA/soat
| 4800 mA/soat
| 5000 mA/soat
| colspan=&quot;2&quot; | 5020 mA / soat
| 5000 mA/soat
|-
! Orqa kamera
| 48 MP
| 64 MP
| colspan=&quot;2&quot; | 48 MP
| 50 MP
| 64 MP
| 108 MP
| 64 MP
|-
! Ultra keng burchakli kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | Yoʻq
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
|-
! Chuqurlik sensori kamerasi
| colspan=&quot;7&quot; | 2 MP
| Yoʻq
|-
! Makro kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 2 MP
| 2 MP (Global va Hindiston)
| 2 MP
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | 5 MP
| 2 MP
|-
! Old kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 13 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 16 MP
|-
! NFC
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | Ha (Global)
| colspan=&quot;2&quot; | Ha
| Yoʻq
| Ha (Global)
| Ha
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

* {{Rasmiy sayt|https://www.mi.com/global/redmi-note-10/}}
[[Turkum:Smartfonlar]]
[[Turkum:Xiaomi]]
[[Turkum:Redmi Note]]</text>
      <sha1>nhvwo6qgbr268qrc4bjnipnba28iu1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121575</id>
      <parentid>6121574</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9996" sha1="ialo65qa2jecet64at3lh3i41rardl2" xml:space="preserve">{{Bilgiquti mobil telefon
| nom                          = Note 10
| ishlab_chiqaruvchi           = Xiomi
| tasvir                       =
| tasvirizoh                   =
| brend                        =Redmi
| yaratuvchi                   =
| sana                         = 2021-yil mart
| boshlang'ich narx            =
| savdo boshlanish sanasi      =
| seriya                       =
| operator                     =
| formfaktor                   =
| o'lchami                     =
| vazn                         =178,8g
| operatsion tizim             =
| protsessor                   =
| OZU                          =
| flash xotira                 =
| xotira kartasi               =
| akkumlyator                  =
| ekran                        =
| kamera                       =
| old kamera                   =
| sayt                         =
}}
'''Redmi Note 10''' — [[Xiaomi|Xiaomi Inc]] kompaniyasining sub-brend boʻlgan [[Redmi]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Redmi Note'' seriyasining bir qismi sifatida [[Android]] asosidagi [[Smartfon|smartfonlar]] qatori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.firstpost.com/tech/news-analysis/redmi-note-10-series-launch-highlights-expected-to-feature-108-mp-camera-120-hz-refresh-rate-display-9375421.html|sarlavha=REDMI NOTE 10 SERIES LAUNCH HIGHLIGHTS REDMI NOTE 10 PRO MAX PRICED STARTING RS 18,999, NOTE 10 PRO STARTS AT RS 15,999, NOTE 10 STARTS AT RS 11,999|ish=First Post|sana=4 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.xda-developers.com/redmi-note-10/|sarlavha=The new Redmi Note 10 series takes Xiaomi's most popular product lineup in India to another level|ish=xda|sana=18 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://gadgets.ndtv.com/mobiles/news/redmi-note-10-pro-max-price-in-india-rs-11999-15999-18999-launch-sale-date-march-16-17-18-specifications-2383411|sarlavha=Redmi Note 10, Redmi Note 10 Pro, Redmi Note 10 Pro Max Launched in India: Price, Specifications|ish=NDTV}}&lt;/ref&gt;. Ushbu seriya 2021-yil mart oyida Hindistonda va butun dunyoda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Byford|ism=Sam|sana=2021-03-04|sarlavha=Xiaomi's $260 Redmi Note 10 Pro has a 120Hz screen and a 108-megapixel camera|url=https://www.theverge.com/2021/3/4/22312952/xiaomi-redmi-note-10-pro-announced-specs-price-india|qaralgan sana=2021-05-13|ish=[[The Verge]]|til=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Redmi Note 10, 10 Pro and 10 Pro Max debut in India|url=https://www.gsmarena.com/redmi_note_10_10_pro_and_10_pro_max_debut_in_india-news-48044.php|qaralgan sana=2021-05-13|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt; va 2021-yil may oyida Xitoyda taqdim etilgan. Bu muvaffaqiyatga erishdi Redmi Note 9 seriyali smartfonlar, 2020-yilda taqdim etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Team|ism=GSMArena|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 - Full phone specifications|url=https://m.gsmarena.com/xiaomi_redmi_note_10-10247.php|qaralgan sana=2023-03-29|ish=GSMArena.com}}&lt;/ref&gt;.

Baʼzi bozorlarda Redmi Note 10 5G '''POCO M3 Pro''' va '''Redmi Note 10T 5G''' sifatida sotiladi. Rossiyada Redmi Note 10 5G Redmi Note 10T sifatida 5G-siz sotiladi. Yaponiya bozori uchun Redmi Note 10 JE (Japan Edition) taqdim etiladi va u Redmi Note 10 5G ga oʻxshash xususiyatlarga ega, ammo boshqa [[protsessor]], batareya va [[IP reytingi|IP68 suvga chidamliligi]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The Redmi Note 10 Japan Edition is the first in the series with a Snapdragon 480 and IP68 rating|url=https://www.gsmarena.com/the_redmi_note_10_japan_edition_is_the_first_in_the_series_with_a_snapdragon_480_and_ip68_rating-news-50338.php|qaralgan sana=2021-08-02|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;qoʻshilgan holda boʻladi. 2022-yil 24-may kuni Xiaomi Redmi Note 11se ni taqdim etdi, ular Xitoy Redmi Note 10 5G bilan bir xil xususiyatlarga ega, ammo dizayn Poco 3 Pro-ga oʻxshash&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=2022-05-24|sarlavha=Redmi Note 11SE silently released, but it's basically a Redmi Note 10 5G - xiaomiui|url=https://xiaomiui.net/redmi-note-11se-silently-released-but-its-basically-a-redmi-note-10-5g-27804/|qaralgan sana=2022-05-24|ish=xiaomiui.net|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Global bozorida Redmi Note 10 Pro 5G POCO X3 GT sifatida sotiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Onawole|ism=Habeeb|sana=2021-07-28|sarlavha=POCO X3 GT packs a Dimensity 1100 chip, Gorilla Glass Victus, and 67W fast charging for $299|url=https://www.gizmochina.com/2021/07/28/poco-x3-gt-packs-a-dimensity-1100-chip-gorilla-glass-victus-and-67w-fast-charging-for-299/|qaralgan sana=2022-04-15|ish=Gizmochina|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

2022-yilda Redmi Note 10s Hindistonda '''Redmi Note 11 SE''' (Xitoy Redmi Note 11 SE bilan adashtirmaslik kerak) va Poco M5s sifatida Jahon bozorida qayta tiklandi. Redmi Note 11 SE da komplektida zaryadlovchi yoʻq va Poco M5s biroz farq qiladi.
[[Fayl:Redmi_Note_10_Pro_Back_(3).jpg|thumb|360x360px| Redmi Note 10 Pro-ning orqa tomoni Oniks kulrang rangda]]
[[Fayl:Xiaomi_Redmi_Note_10_Pro.jpg|thumb|180x180px| Note 10 Pro kamerasi Gradient Bronze]]

== Texnik xususiyatlari ==
Telefon 188.8 g vaznga ega, bu esa uni ushlab turish va bitta qoʻlda ishlatishni osonlashtiradi. Uning qalinligi va silliq qoplamali kavisli plastik orqa tomoni uning tutqichini qattiq va juda jozibali qiladi.

=== Dizayn va qurilishi ===
Telefon uchta rangda mavjud; soya qora (Oniks kulrang), sovuq oq (toshli oq) va Akva yashil (koʻl yashil). Uning orqa tomoni plastik va Corning Gorilla Glass 3 bilan himoyalangan, old tomoni esa yumaloq qirralar va egrilangan tanaga ega.

Telefonning oʻlchamlari haqida gapiradigan boʻlsak, uning balandligi 160,46 mm, kengligi 74,5 mm va qalinligi 8,29 mm. Avval aytib oʻtganimizdek, uning umumiy ogʻirligi 188,8 gramm. Uning oʻlchamlari bozordagi boshqa raqobatchilar bilan yaxshiroq tengligini osongina topishimiz mumkin.

=== Displey ===
Xiaomi Redmi Note 10 1080 X 2400 piksellik AMOLED displey paneliga ega. Uning ekran oʻlchami 6,43 dyuymni tashkil etadi. Bundan tashqari, telefonning yorqinligi 700 nits, maksimal 1100 nitsgacha uzaytiriladi (bu juda yuqori). Bundan tashqari, u 409 PPI piksel zichligiga ega, kontrast nisbati esa taxminan 4 500 000:1. Bundan tashqari, ekranning tanaga nisbati 83,5% atrofida..

Telefonda 16 million rangli 8 bitli displey va HD+ oʻlchamlari mavjud. Ushbu turdagi displeyni odatda flagman telefonlarda topish mumkin. Bundan tashqari, yangilanish tezligi 90Hz.

Displey bilan bogʻliq boshqa qiziqarli xususiyatlarga DCI-P3 rang gamuti kiradi; kinofilmlar namoyish etilganda yetarli miqdordagi rang kombinatsiyalarini taʼminlaydigan zamonaviy variant. Bundan tashqari, u 3.0 oʻqish rejimiga va 2.0 quyosh nuri displeyiga ega, bu displeyni quyosh nurida oʻqish va ishlatishda koʻzlarni himoya qilishga yordam beradi.

=== Ishlash ===
Telefonda 4GB va 6GB RAM ([[Tezkor xotira|operativ xotira]]) variantlari mavjud. Barcha variantlarning operativ xotirasi LPDDR4x turiga ega, bu DDR tipidagi operativ xotiralarga qaraganda tezroq va samaraliroq. Bundan tashqari, telefon Android 11 va MIUI 12 maxsus foydalanuvchi interfeysida ishlaydi.

Telefonning apparatiga kelsak, u foydalanuvchilarning hamma vaqt sevimli Qualcomm Snapdragon 678 chipsetiga ega va Qualcomm Adreno 612 GPU (grafik prosessor) bilan birgalikda telefonning uzluksiz ishlashini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 64-bitli arxitekturaga ega va AnTuTu ballari 238,519 ni tashkil etadi. Ushbu AnTuTu ballari bir xil toifadagi boshqa telefonlarga nisbatan juda yaxshi.

=== Orqa kamera ===
Bu telefon orqa toʻrt kamera sistemasi bilan jihozlangan. Kameralar sistemasi 48mp keng burchakli kamera, 8MP ultra keng burchakli kamera, 2MP makro sensor va 2MP chuqurlik sensoridan iborat. Orqa kamera 8000 x 6000 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 4k videolarni ham yozib olishi mumkin.

=== Old kamera ===
Redmi Note 10-da bitta 13mp old kamera mavjud. U 4128 x 3096 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi va katta maydonni qamrab olgan f/2.45 diafragmaga ega. Ushbu kameraning baʼzi diqqatga sazovor fotografiya xususiyatlariga AI obodonlashtirish, bokeh va chuqurlikni boshqarish bilan AI portret rejimi, yuzni aniqlash va HDR kiradi. Bundan tashqari, old kamera HD videolarni ham yozib olishi mumkin&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 Price In Bangladesh &amp; Full Specs|url=https://mobilesinbd.com/redmi-note-10-price-in-bangladesh/|qaralgan sana=2023-03-15|ish=mobilesinbd.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Variantlar
! Redmi Note 10
! Redmi Note 10S
Redmi Note 11 SE Poco M5s
! Redmi Note 10 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10T&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; POCO M3 Pro&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 11SE
! Redmi Note 10 JE
! Redmi Note 10T (Yaponiya)
! Redmi Note 10 Pro (Hindiston)
! Redmi Note 10 Pro (Global)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10 Pro Max
! Redmi Note 10 Pro 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Poco X3 GT
|-
! Protsessor
| [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 678]]
| MediaTek Helio G95
| MediaTek Dimensity 700
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 480]]
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 732G]]
| MediaTek Dimensity 1100
|-
! Batareya
| colspan=&quot;3&quot; | 5000 mA/soat
| 4800 mA/soat
| 5000 mA/soat
| colspan=&quot;2&quot; | 5020 mA / soat
| 5000 mA/soat
|-
! Orqa kamera
| 48 MP
| 64 MP
| colspan=&quot;2&quot; | 48 MP
| 50 MP
| 64 MP
| 108 MP
| 64 MP
|-
! Ultra keng burchakli kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | Yoʻq
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
|-
! Chuqurlik sensori kamerasi
| colspan=&quot;7&quot; | 2 MP
| Yoʻq
|-
! Makro kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 2 MP
| 2 MP (Global va Hindiston)
| 2 MP
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | 5 MP
| 2 MP
|-
! Old kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 13 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 16 MP
|-
! NFC
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | Ha (Global)
| colspan=&quot;2&quot; | Ha
| Yoʻq
| Ha (Global)
| Ha
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

* {{Rasmiy sayt|https://www.mi.com/global/redmi-note-10/}}
[[Turkum:Smartfonlar]]
[[Turkum:Xiaomi]]
[[Turkum:Redmi Note]]</text>
      <sha1>ialo65qa2jecet64at3lh3i41rardl2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121576</id>
      <parentid>6121575</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9997" sha1="8zu8ccmfevk1gaa7oz66fhxhjqiyqrz" xml:space="preserve">{{Bilgiquti mobil telefon
| nom                          = Note 10
| ishlab_chiqaruvchi           = Xiomi
| tasvir                       =
| tasvirizoh                   =
| brend                        =Redmi
| yaratuvchi                   =
| sana                         = 2021-yil mart
| boshlang'ich narx            =
| savdo boshlanish sanasi      =
| seriya                       =
| operator                     =
| formfaktor                   =
| o'lchami                     =
| vazn                         =178,8g
| operatsion tizim             =
| protsessor                   =
| OZU                          =
| flash xotira                 =
| xotira kartasi               =
| akkumlyator                  =
| ekran                        =
| kamera                       =
| old kamera                   =
| sayt                         =
}}

'''Redmi Note 10''' — [[Xiaomi|Xiaomi Inc]] kompaniyasining sub-brend boʻlgan [[Redmi]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Redmi Note'' seriyasining bir qismi sifatida [[Android]] asosidagi [[Smartfon|smartfonlar]] qatori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.firstpost.com/tech/news-analysis/redmi-note-10-series-launch-highlights-expected-to-feature-108-mp-camera-120-hz-refresh-rate-display-9375421.html|sarlavha=REDMI NOTE 10 SERIES LAUNCH HIGHLIGHTS REDMI NOTE 10 PRO MAX PRICED STARTING RS 18,999, NOTE 10 PRO STARTS AT RS 15,999, NOTE 10 STARTS AT RS 11,999|ish=First Post|sana=4 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.xda-developers.com/redmi-note-10/|sarlavha=The new Redmi Note 10 series takes Xiaomi's most popular product lineup in India to another level|ish=xda|sana=18 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://gadgets.ndtv.com/mobiles/news/redmi-note-10-pro-max-price-in-india-rs-11999-15999-18999-launch-sale-date-march-16-17-18-specifications-2383411|sarlavha=Redmi Note 10, Redmi Note 10 Pro, Redmi Note 10 Pro Max Launched in India: Price, Specifications|ish=NDTV}}&lt;/ref&gt;. Ushbu seriya 2021-yil mart oyida Hindistonda va butun dunyoda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Byford|ism=Sam|sana=2021-03-04|sarlavha=Xiaomi's $260 Redmi Note 10 Pro has a 120Hz screen and a 108-megapixel camera|url=https://www.theverge.com/2021/3/4/22312952/xiaomi-redmi-note-10-pro-announced-specs-price-india|qaralgan sana=2021-05-13|ish=[[The Verge]]|til=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Redmi Note 10, 10 Pro and 10 Pro Max debut in India|url=https://www.gsmarena.com/redmi_note_10_10_pro_and_10_pro_max_debut_in_india-news-48044.php|qaralgan sana=2021-05-13|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt; va 2021-yil may oyida Xitoyda taqdim etilgan. Bu muvaffaqiyatga erishdi Redmi Note 9 seriyali smartfonlar, 2020-yilda taqdim etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Team|ism=GSMArena|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 - Full phone specifications|url=https://m.gsmarena.com/xiaomi_redmi_note_10-10247.php|qaralgan sana=2023-03-29|ish=GSMArena.com}}&lt;/ref&gt;.

Baʼzi bozorlarda Redmi Note 10 5G '''POCO M3 Pro''' va '''Redmi Note 10T 5G''' sifatida sotiladi. Rossiyada Redmi Note 10 5G Redmi Note 10T sifatida 5G-siz sotiladi. Yaponiya bozori uchun Redmi Note 10 JE (Japan Edition) taqdim etiladi va u Redmi Note 10 5G ga oʻxshash xususiyatlarga ega, ammo boshqa [[protsessor]], batareya va [[IP reytingi|IP68 suvga chidamliligi]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The Redmi Note 10 Japan Edition is the first in the series with a Snapdragon 480 and IP68 rating|url=https://www.gsmarena.com/the_redmi_note_10_japan_edition_is_the_first_in_the_series_with_a_snapdragon_480_and_ip68_rating-news-50338.php|qaralgan sana=2021-08-02|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;qoʻshilgan holda boʻladi. 2022-yil 24-may kuni Xiaomi Redmi Note 11se ni taqdim etdi, ular Xitoy Redmi Note 10 5G bilan bir xil xususiyatlarga ega, ammo dizayn Poco 3 Pro-ga oʻxshash&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=2022-05-24|sarlavha=Redmi Note 11SE silently released, but it's basically a Redmi Note 10 5G - xiaomiui|url=https://xiaomiui.net/redmi-note-11se-silently-released-but-its-basically-a-redmi-note-10-5g-27804/|qaralgan sana=2022-05-24|ish=xiaomiui.net|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Global bozorida Redmi Note 10 Pro 5G POCO X3 GT sifatida sotiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Onawole|ism=Habeeb|sana=2021-07-28|sarlavha=POCO X3 GT packs a Dimensity 1100 chip, Gorilla Glass Victus, and 67W fast charging for $299|url=https://www.gizmochina.com/2021/07/28/poco-x3-gt-packs-a-dimensity-1100-chip-gorilla-glass-victus-and-67w-fast-charging-for-299/|qaralgan sana=2022-04-15|ish=Gizmochina|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

2022-yilda Redmi Note 10s Hindistonda '''Redmi Note 11 SE''' (Xitoy Redmi Note 11 SE bilan adashtirmaslik kerak) va Poco M5s sifatida Jahon bozorida qayta tiklandi. Redmi Note 11 SE da komplektida zaryadlovchi yoʻq va Poco M5s biroz farq qiladi.
[[Fayl:Redmi_Note_10_Pro_Back_(3).jpg|thumb|360x360px| Redmi Note 10 Pro-ning orqa tomoni Oniks kulrang rangda]]
[[Fayl:Xiaomi_Redmi_Note_10_Pro.jpg|thumb|180x180px| Note 10 Pro kamerasi Gradient Bronze]]

== Texnik xususiyatlari ==
Telefon 188.8 g vaznga ega, bu esa uni ushlab turish va bitta qoʻlda ishlatishni osonlashtiradi. Uning qalinligi va silliq qoplamali kavisli plastik orqa tomoni uning tutqichini qattiq va juda jozibali qiladi.

=== Dizayn va qurilishi ===
Telefon uchta rangda mavjud; soya qora (Oniks kulrang), sovuq oq (toshli oq) va Akva yashil (koʻl yashil). Uning orqa tomoni plastik va Corning Gorilla Glass 3 bilan himoyalangan, old tomoni esa yumaloq qirralar va egrilangan tanaga ega.

Telefonning oʻlchamlari haqida gapiradigan boʻlsak, uning balandligi 160,46 mm, kengligi 74,5 mm va qalinligi 8,29 mm. Avval aytib oʻtganimizdek, uning umumiy ogʻirligi 188,8 gramm. Uning oʻlchamlari bozordagi boshqa raqobatchilar bilan yaxshiroq tengligini osongina topishimiz mumkin.

=== Displey ===
Xiaomi Redmi Note 10 1080 X 2400 piksellik AMOLED displey paneliga ega. Uning ekran oʻlchami 6,43 dyuymni tashkil etadi. Bundan tashqari, telefonning yorqinligi 700 nits, maksimal 1100 nitsgacha uzaytiriladi (bu juda yuqori). Bundan tashqari, u 409 PPI piksel zichligiga ega, kontrast nisbati esa taxminan 4 500 000:1. Bundan tashqari, ekranning tanaga nisbati 83,5% atrofida..

Telefonda 16 million rangli 8 bitli displey va HD+ oʻlchamlari mavjud. Ushbu turdagi displeyni odatda flagman telefonlarda topish mumkin. Bundan tashqari, yangilanish tezligi 90Hz.

Displey bilan bogʻliq boshqa qiziqarli xususiyatlarga DCI-P3 rang gamuti kiradi; kinofilmlar namoyish etilganda yetarli miqdordagi rang kombinatsiyalarini taʼminlaydigan zamonaviy variant. Bundan tashqari, u 3.0 oʻqish rejimiga va 2.0 quyosh nuri displeyiga ega, bu displeyni quyosh nurida oʻqish va ishlatishda koʻzlarni himoya qilishga yordam beradi.

=== Ishlash ===
Telefonda 4GB va 6GB RAM ([[Tezkor xotira|operativ xotira]]) variantlari mavjud. Barcha variantlarning operativ xotirasi LPDDR4x turiga ega, bu DDR tipidagi operativ xotiralarga qaraganda tezroq va samaraliroq. Bundan tashqari, telefon Android 11 va MIUI 12 maxsus foydalanuvchi interfeysida ishlaydi.

Telefonning apparatiga kelsak, u foydalanuvchilarning hamma vaqt sevimli Qualcomm Snapdragon 678 chipsetiga ega va Qualcomm Adreno 612 GPU (grafik prosessor) bilan birgalikda telefonning uzluksiz ishlashini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 64-bitli arxitekturaga ega va AnTuTu ballari 238,519 ni tashkil etadi. Ushbu AnTuTu ballari bir xil toifadagi boshqa telefonlarga nisbatan juda yaxshi.

=== Orqa kamera ===
Bu telefon orqa toʻrt kamera sistemasi bilan jihozlangan. Kameralar sistemasi 48mp keng burchakli kamera, 8MP ultra keng burchakli kamera, 2MP makro sensor va 2MP chuqurlik sensoridan iborat. Orqa kamera 8000 x 6000 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 4k videolarni ham yozib olishi mumkin.

=== Old kamera ===
Redmi Note 10-da bitta 13mp old kamera mavjud. U 4128 x 3096 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi va katta maydonni qamrab olgan f/2.45 diafragmaga ega. Ushbu kameraning baʼzi diqqatga sazovor fotografiya xususiyatlariga AI obodonlashtirish, bokeh va chuqurlikni boshqarish bilan AI portret rejimi, yuzni aniqlash va HDR kiradi. Bundan tashqari, old kamera HD videolarni ham yozib olishi mumkin&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 Price In Bangladesh &amp; Full Specs|url=https://mobilesinbd.com/redmi-note-10-price-in-bangladesh/|qaralgan sana=2023-03-15|ish=mobilesinbd.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Variantlar
! Redmi Note 10
! Redmi Note 10S
Redmi Note 11 SE Poco M5s
! Redmi Note 10 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10T&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; POCO M3 Pro&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 11SE
! Redmi Note 10 JE
! Redmi Note 10T (Yaponiya)
! Redmi Note 10 Pro (Hindiston)
! Redmi Note 10 Pro (Global)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10 Pro Max
! Redmi Note 10 Pro 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Poco X3 GT
|-
! Protsessor
| [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 678]]
| MediaTek Helio G95
| MediaTek Dimensity 700
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 480]]
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 732G]]
| MediaTek Dimensity 1100
|-
! Batareya
| colspan=&quot;3&quot; | 5000 mA/soat
| 4800 mA/soat
| 5000 mA/soat
| colspan=&quot;2&quot; | 5020 mA / soat
| 5000 mA/soat
|-
! Orqa kamera
| 48 MP
| 64 MP
| colspan=&quot;2&quot; | 48 MP
| 50 MP
| 64 MP
| 108 MP
| 64 MP
|-
! Ultra keng burchakli kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | Yoʻq
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
|-
! Chuqurlik sensori kamerasi
| colspan=&quot;7&quot; | 2 MP
| Yoʻq
|-
! Makro kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 2 MP
| 2 MP (Global va Hindiston)
| 2 MP
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | 5 MP
| 2 MP
|-
! Old kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 13 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 16 MP
|-
! NFC
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | Ha (Global)
| colspan=&quot;2&quot; | Ha
| Yoʻq
| Ha (Global)
| Ha
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

* {{Rasmiy sayt|https://www.mi.com/global/redmi-note-10/}}
[[Turkum:Smartfonlar]]
[[Turkum:Xiaomi]]
[[Turkum:Redmi Note]]</text>
      <sha1>8zu8ccmfevk1gaa7oz66fhxhjqiyqrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121577</id>
      <parentid>6121576</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9997" sha1="o68a07yh6t5yrjhe4u2f4pp0z968vni" xml:space="preserve">{{Bilgiquti mobil telefon
| nom                          = Note 10
| ishlab_chiqaruvchi           = Xiomi
| tasvir                       =
| tasvirizoh                   =
| brend                        =Redmi
| yaratuvchi                   =
| sana                         = 2021-yil mart
| boshlang'ich narx            =
| savdo boshlanish sanasi      =
| seriya                       =
| operator                     =
| formfaktor                   =
| o'lchami                     =
| vazn                         =178,8g
| operatsion tizim             =
| protsessor                   =
| OZU                          =
| flash xotira                 =
| xotira kartasi               =
| akkumlyator                  =
| ekran                        =
| kamera                       =
| old kamera                   =
| sayt                         =
}}

'''Redmi Note 10''' — [[Xiaomi|Xiaomi Inc]] kompaniyasining sub-brend boʻlgan [[Redmi]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Redmi Note'' seriyasining bir qismi sifatida [[Android]] asosidagi [[Smartfon|smartfonlar]] qatori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.firstpost.com/tech/news-analysis/redmi-note-10-series-launch-highlights-expected-to-feature-108-mp-camera-120-hz-refresh-rate-display-9375421.html|sarlavha=REDMI NOTE 10 SERIES LAUNCH HIGHLIGHTS REDMI NOTE 10 PRO MAX PRICED STARTING RS 18,999, NOTE 10 PRO STARTS AT RS 15,999, NOTE 10 STARTS AT RS 11,999|ish=First Post|sana=4 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.xda-developers.com/redmi-note-10/|sarlavha=The new Redmi Note 10 series takes Xiaomi's most popular product lineup in India to another level|ish=xda|sana=18 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://gadgets.ndtv.com/mobiles/news/redmi-note-10-pro-max-price-in-india-rs-11999-15999-18999-launch-sale-date-march-16-17-18-specifications-2383411|sarlavha=Redmi Note 10, Redmi Note 10 Pro, Redmi Note 10 Pro Max Launched in India: Price, Specifications|ish=NDTV}}&lt;/ref&gt;. Ushbu seriya 2021-yil mart oyida Hindistonda va butun dunyoda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Byford|ism=Sam|sana=2021-03-04|sarlavha=Xiaomi's $260 Redmi Note 10 Pro has a 120Hz screen and a 108-megapixel camera|url=https://www.theverge.com/2021/3/4/22312952/xiaomi-redmi-note-10-pro-announced-specs-price-india|qaralgan sana=2021-05-13|ish=[[The Verge]]|til=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Redmi Note 10, 10 Pro and 10 Pro Max debut in India|url=https://www.gsmarena.com/redmi_note_10_10_pro_and_10_pro_max_debut_in_india-news-48044.php|qaralgan sana=2021-05-13|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt; va 2021-yil may oyida Xitoyda taqdim etilgan. Bu muvaffaqiyatga erishdi Redmi Note 9 seriyali smartfonlar, 2020-yilda taqdim etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Team|ism=GSMArena|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 - Full phone specifications|url=https://m.gsmarena.com/xiaomi_redmi_note_10-10247.php|qaralgan sana=2023-03-29|ish=GSMArena.com}}&lt;/ref&gt;.

Baʼzi bozorlarda Redmi Note 10 5G '''POCO M3 Pro''' va '''Redmi Note 10T 5G''' sifatida sotiladi. Rossiyada Redmi Note 10 5G Redmi Note 10T sifatida 5G-siz sotiladi. Yaponiya bozori uchun Redmi Note 10 JE (Japan Edition) taqdim etiladi va u Redmi Note 10 5G ga oʻxshash xususiyatlarga ega, ammo boshqa [[protsessor]], batareya va [[IP reytingi|IP68 suvga chidamliligi]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The Redmi Note 10 Japan Edition is the first in the series with a Snapdragon 480 and IP68 rating|url=https://www.gsmarena.com/the_redmi_note_10_japan_edition_is_the_first_in_the_series_with_a_snapdragon_480_and_ip68_rating-news-50338.php|qaralgan sana=2021-08-02|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;qoʻshilgan holda boʻladi. 2022-yil 24-may kuni Xiaomi Redmi Note 11se ni taqdim etdi, ular Xitoy Redmi Note 10 5G bilan bir xil xususiyatlarga ega, ammo dizayn Poco 3 Pro-ga oʻxshash&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=2022-05-24|sarlavha=Redmi Note 11SE silently released, but it's basically a Redmi Note 10 5G - xiaomiui|url=https://xiaomiui.net/redmi-note-11se-silently-released-but-its-basically-a-redmi-note-10-5g-27804/|qaralgan sana=2022-05-24|ish=xiaomiui.net|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Global bozorida Redmi Note 10 Pro 5G POCO X3 GT sifatida sotiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Onawole|ism=Habeeb|sana=2021-07-28|sarlavha=POCO X3 GT packs a Dimensity 1100 chip, Gorilla Glass Victus, and 67W fast charging for $299|url=https://www.gizmochina.com/2021/07/28/poco-x3-gt-packs-a-dimensity-1100-chip-gorilla-glass-victus-and-67w-fast-charging-for-299/|qaralgan sana=2022-04-15|ish=Gizmochina|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

2022-yilda Redmi Note 10s Hindistonda '''Redmi Note 11 SE''' (Xitoy Redmi Note 11 SE bilan adashtirmaslik kerak) va Poco M5s sifatida Jahon bozorida qayta tiklandi. Redmi Note 11 SE da komplektida zaryadlovchi yoʻq va Poco M5s biroz farq qiladi.
[[Fayl:Redmi_Note_10_Pro_Back_(3).jpg|thumb|360x360px| Redmi Note 10 Pro-ning orqa tomoni Oniks kulrang rangda]]
[[Fayl:Xiaomi_Redmi_Note_10_Pro.jpg|thumb|180x180px| Note 10 Pro kamerasi Gradient Bronze]]

== Texnik xususiyatlari ==
Telefon 188.8 g vaznga ega, bu esa uni ushlab turish va bitta qoʻlda ishlatishni osonlashtiradi. Uning qalinligi va silliq qoplamali kavisli plastik orqa tomoni uning tutqichini qattiq va juda jozibali qiladi.

=== Dizayn va qurilishi ===
Telefon uchta rangda mavjud; soya qora (Oniks kulrang), sovuq oq (toshli oq) va Akva yashil (koʻl yashil). Uning orqa tomoni plastik va Corning Gorilla Glass 3 bilan himoyalangan, old tomoni esa yumaloq qirralar va egrilangan tanaga ega.

Telefonning oʻlchamlari haqida gapiradigan boʻlsak, uning balandligi 160,46 mm, kengligi 74,5 mm va qalinligi 8,29 mm. Avval aytib oʻtganimizdek, uning umumiy ogʻirligi 188,8 gramm. Uning oʻlchamlari bozordagi boshqa raqobatchilar bilan yaxshiroq tengligini osongina topishimiz mumkin.

=== Displey ===
Xiaomi Redmi Note 10 1080 X 2400 piksellik AMOLED displey paneliga ega. Uning ekran oʻlchami 6,43 dyuymni tashkil etadi. Bundan tashqari, telefonning yorqinligi 700 nits, maksimal 1100 nitsgacha uzaytiriladi (bu juda yuqori). Bundan tashqari, u 409 PPI piksel zichligiga ega, kontrast nisbati esa taxminan 4 500 000:1. Bundan tashqari, ekranning tanaga nisbati 83,5% atrofida..

Telefonda 16 million rangli 8 bitli displey va HD+ oʻlchamlari mavjud. Ushbu turdagi displeyni odatda flagman telefonlarda topish mumkin. Bundan tashqari, yangilanish tezligi 90Hz.

Displey bilan bogʻliq boshqa qiziqarli xususiyatlarga DCI-P3 rang gamuti kiradi; kinofilmlar namoyish etilganda yetarli miqdordagi rang kombinatsiyalarini taʼminlaydigan zamonaviy variant. Bundan tashqari, u 3.0 oʻqish rejimiga va 2.0 quyosh nuri displeyiga ega, bu displeyni quyosh nurida oʻqish va ishlatishda koʻzlarni himoya qilishga yordam beradi.

=== Ishlash ===
Telefonda 4GB va 6GB RAM ([[Tezkor xotira|operativ xotira]]) variantlari mavjud. Barcha variantlarning operativ xotirasi LPDDR4x turiga ega, bu DDR tipidagi operativ xotiralarga qaraganda tezroq va samaraliroq. Bundan tashqari, telefon Android 11 va MIUI 12 maxsus foydalanuvchi interfeysida ishlaydi.

Telefonning apparatiga kelsak, u foydalanuvchilarning hamma vaqt sevimli Qualcomm Snapdragon 678 chipsetiga ega va Qualcomm Adreno 612 GPU (grafik prosessor) bilan birgalikda telefonning uzluksiz ishlashini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 64-bitli arxitekturaga ega va AnTuTu ballari 238,519 ni tashkil etadi. Ushbu AnTuTu ballari bir xil toifadagi boshqa telefonlarga nisbatan juda yaxshi.

=== Orqa kamera ===
Bu telefon orqa toʻrt kamera sistemasi bilan jihozlangan. Kameralar sistemasi 48mp keng burchakli kamera, 8MP ultra keng burchakli kamera, 2MP makro sensor va 2MP chuqurlik sensoridan iborat. Orqa kamera 8000 x 6000 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 4k videolarni ham yozib olishi mumkin.

=== Old kamera ===
Redmi Note 10-da bitta 13mp old kamera mavjud. U 4128 x 3096 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi va katta maydonni qamrab olgan f/2.45 diafragmaga ega. Ushbu kameraning baʼzi diqqatga sazovor fotografiya xususiyatlariga AI obodonlashtirish, bokeh va chuqurlikni boshqarish bilan AI portret rejimi, yuzni aniqlash va HDR kiradi. Bundan tashqari, old kamera HD videolarni ham yozib olishi mumkin&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 Price In Bangladesh &amp; Full Specs|url=https://mobilesinbd.com/redmi-note-10-price-in-bangladesh/|qaralgan sana=2023-03-15|ish=mobilesinbd.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Variantlar
! Redmi Note 10
! Redmi Note 10S
Redmi Note 11 SE Poco M5s
! Redmi Note 10 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10T&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; POCO M3 Pro&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 11SE
! Redmi Note 10 JE
! Redmi Note 10T (Yaponiya)
! Redmi Note 10 Pro (Hindiston)
! Redmi Note 10 Pro (Global)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10 Pro Max
! Redmi Note 10 Pro 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Poco X3 GT
|-
! Protsessor
| [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 678]]
| MediaTek Helio G95
| MediaTek Dimensity 700
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 480]]
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 732G]]
| MediaTek Dimensity 1100
|-
! Batareya
| colspan=&quot;3&quot; | 5000 mA/soat
| 4800 mA/soat
| 5000 mA/soat
| colspan=&quot;2&quot; | 5020 mA / soat
| 5000 mA/soat
|-
! Orqa kamera
| 48 MP
| 64 MP
| colspan=&quot;2&quot; | 48 MP
| 50 MP
| 64 MP
| 108 MP
| 64 MP
|-
! Ultra keng burchakli kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | Yoʻq
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
|-
! Chuqurlik sensori kamerasi
| colspan=&quot;7&quot; | 2 MP
| Yoʻq
|-
! Makro kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 2 MP
| 2 MP (Global va Hindiston)
| 2 MP
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | 5 MP
| 2 MP
|-
! Old kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 13 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 16 MP
|-
! NFC
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | Ha (Global)
| colspan=&quot;2&quot; | Ha
| Yoʻq
| Ha (Global)
| Ha
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

* {{Rasmiy sayt|https://www.mi.com/global/redmi-note-10/}}
[[Turkum:Smartfonlar]]
[[Turkum:Xiaomi]]
[[Turkum:Redmi Note]]</text>
      <sha1>o68a07yh6t5yrjhe4u2f4pp0z968vni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121585</id>
      <parentid>6121577</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10020" sha1="gjm9z9m5l6ko36ygbiw3nxbfaefows2" xml:space="preserve">{{Bilgiquti mobil telefon
| nom                          = Note 10
| ishlab_chiqaruvchi           = Xiomi
| tasvir                       =
| tasvirizoh                   =
| brend                        =Redmi
| yaratuvchi                   =
| sana                         = 2021-yil mart
| boshlang'ich narx            =
| savdo boshlanish sanasi      =
| seriya                       =
| operator                     =
| formfaktor                   =
| o'lchami                     =
| vazn                         =178,8g
| operatsion tizim             =
| protsessor                   =
| OZU                          =
| flash xotira                 =
| xotira kartasi               =
| akkumlyator                  =
| ekran                        =
| kamera                       =
| old kamera                   =
| sayt                         =
}}

'''Redmi Note 10''' — [[Xiaomi|Xiaomi Inc]] kompaniyasining sub-brend boʻlgan [[Redmi]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Redmi Note'' seriyasining bir qismi sifatida [[Android]] asosidagi [[Smartfon|smartfonlar]] qatori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.firstpost.com/tech/news-analysis/redmi-note-10-series-launch-highlights-expected-to-feature-108-mp-camera-120-hz-refresh-rate-display-9375421.html|sarlavha=REDMI NOTE 10 SERIES LAUNCH HIGHLIGHTS REDMI NOTE 10 PRO MAX PRICED STARTING RS 18,999, NOTE 10 PRO STARTS AT RS 15,999, NOTE 10 STARTS AT RS 11,999|ish=First Post|sana=4 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.xda-developers.com/redmi-note-10/|sarlavha=The new Redmi Note 10 series takes Xiaomi's most popular product lineup in India to another level|ish=xda|sana=18 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://gadgets.ndtv.com/mobiles/news/redmi-note-10-pro-max-price-in-india-rs-11999-15999-18999-launch-sale-date-march-16-17-18-specifications-2383411|sarlavha=Redmi Note 10, Redmi Note 10 Pro, Redmi Note 10 Pro Max Launched in India: Price, Specifications|ish=NDTV}}&lt;/ref&gt;. Ushbu seriya 2021-yil mart oyida Hindistonda va butun dunyoda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Byford|ism=Sam|sana=2021-03-04|sarlavha=Xiaomi's $260 Redmi Note 10 Pro has a 120Hz screen and a 108-megapixel camera|url=https://www.theverge.com/2021/3/4/22312952/xiaomi-redmi-note-10-pro-announced-specs-price-india|qaralgan sana=2021-05-13|ish=[[The Verge]]|til=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Redmi Note 10, 10 Pro and 10 Pro Max debut in India|url=https://www.gsmarena.com/redmi_note_10_10_pro_and_10_pro_max_debut_in_india-news-48044.php|qaralgan sana=2021-05-13|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt; va 2021-yil may oyida Xitoyda taqdim etilgan. Bu muvaffaqiyatga erishdi Redmi Note 9 seriyali smartfonlar, 2020-yilda taqdim etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Team|ism=GSMArena|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 - Full phone specifications|url=https://m.gsmarena.com/xiaomi_redmi_note_10-10247.php|qaralgan sana=2023-03-29|ish=GSMArena.com}}&lt;/ref&gt;.

Baʼzi bozorlarda Redmi Note 10 5G '''POCO M3 Pro''' va '''Redmi Note 10T 5G''' sifatida sotiladi. Rossiyada Redmi Note 10 5G Redmi Note 10T sifatida 5G-siz sotiladi. Yaponiya bozori uchun Redmi Note 10 JE (Japan Edition) taqdim etiladi va u Redmi Note 10 5G ga oʻxshash xususiyatlarga ega, ammo boshqa [[protsessor]], batareya va [[IP reytingi|IP68 suvga chidamliligi]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The Redmi Note 10 Japan Edition is the first in the series with a Snapdragon 480 and IP68 rating|url=https://www.gsmarena.com/the_redmi_note_10_japan_edition_is_the_first_in_the_series_with_a_snapdragon_480_and_ip68_rating-news-50338.php|qaralgan sana=2021-08-02|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;qoʻshilgan holda boʻladi. 2022-yil 24-may kuni Xiaomi Redmi Note 11se ni taqdim etdi, ular Xitoy Redmi Note 10 5G bilan bir xil xususiyatlarga ega, ammo dizayn Poco 3 Pro-ga oʻxshash&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=2022-05-24|sarlavha=Redmi Note 11SE silently released, but it's basically a Redmi Note 10 5G - xiaomiui|url=https://xiaomiui.net/redmi-note-11se-silently-released-but-its-basically-a-redmi-note-10-5g-27804/|qaralgan sana=2022-05-24|ish=xiaomiui.net|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Global bozorida Redmi Note 10 Pro 5G POCO X3 GT sifatida sotiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Onawole|ism=Habeeb|sana=2021-07-28|sarlavha=POCO X3 GT packs a Dimensity 1100 chip, Gorilla Glass Victus, and 67W fast charging for $299|url=https://www.gizmochina.com/2021/07/28/poco-x3-gt-packs-a-dimensity-1100-chip-gorilla-glass-victus-and-67w-fast-charging-for-299/|qaralgan sana=2022-04-15|ish=Gizmochina|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

2022-yilda Redmi Note 10s Hindistonda '''Redmi Note 11 SE''' (Xitoy Redmi Note 11 SE bilan adashtirmaslik kerak) va Poco M5s sifatida Jahon bozorida qayta tiklandi. Redmi Note 11 SE da komplektida zaryadlovchi yoʻq va Poco M5s biroz farq qiladi.
[[Fayl:Redmi_Note_10_Pro_Back_(3).jpg|thumb|360x360px| Redmi Note 10 Pro-ning orqa tomoni Oniks kulrang rangda]]
[[Fayl:Xiaomi_Redmi_Note_10_Pro.jpg|thumb|180x180px| Note 10 Pro kamerasi Gradient Bronze]]

== Texnik xususiyatlari ==
Telefon 188.8 g vaznga ega, bu esa uni ushlab turish va bitta qoʻlda ishlatishni osonlashtiradi. Uning qalinligi va silliq qoplamali kavisli plastik orqa tomoni uning tutqichini qattiq va juda jozibali qiladi.

=== Dizayn va qurilishi ===
Telefon uchta rangda mavjud; soya qora (Oniks kulrang), sovuq oq (toshli oq) va Akva yashil (koʻl yashil). Uning orqa tomoni plastik va Corning Gorilla Glass 3 bilan himoyalangan, old tomoni esa yumaloq qirralar va egrilangan tanaga ega.

Telefonning oʻlchamlari haqida gapiradigan boʻlsak, uning balandligi 160,46 mm, kengligi 74,5 mm va qalinligi 8,29 mm. Avval aytib oʻtganimizdek, uning umumiy ogʻirligi 188,8 gramm. Uning oʻlchamlari bozordagi boshqa raqobatchilar bilan yaxshiroq tengligini osongina topishimiz mumkin.

=== Displey ===
Xiaomi Redmi Note 10 1080 X 2400 piksellik AMOLED displey paneliga ega. Uning ekran oʻlchami 6,43 dyuymni tashkil etadi. Bundan tashqari, telefonning yorqinligi 700 nits, maksimal 1100 nitsgacha uzaytiriladi (bu juda yuqori). Bundan tashqari, u 409 PPI piksel zichligiga ega, kontrast nisbati esa taxminan 4 500 000:1. Bundan tashqari, ekranning tanaga nisbati 83,5% atrofida..

Telefonda 16 million rangli 8 bitli displey va HD+ oʻlchamlari mavjud. Ushbu turdagi displeyni odatda flagman telefonlarda topish mumkin. Bundan tashqari, yangilanish tezligi 90Hz.

Displey bilan bogʻliq boshqa qiziqarli xususiyatlarga DCI-P3 rang gamuti kiradi; kinofilmlar namoyish etilganda yetarli miqdordagi rang kombinatsiyalarini taʼminlaydigan zamonaviy variant. Bundan tashqari, u 3.0 oʻqish rejimiga va 2.0 quyosh nuri displeyiga ega, bu displeyni quyosh nurida oʻqish va ishlatishda koʻzlarni himoya qilishga yordam beradi.

=== Ishlash ===
Telefonda 4GB va 6GB RAM ([[Tezkor xotira|operativ xotira]]) variantlari mavjud. Barcha variantlarning operativ xotirasi LPDDR4x turiga ega, bu DDR tipidagi operativ xotiralarga qaraganda tezroq va samaraliroq. Bundan tashqari, telefon Android 11 va MIUI 12 maxsus foydalanuvchi interfeysida ishlaydi.

Telefonning apparatiga kelsak, u foydalanuvchilarning hamma vaqt sevimli Qualcomm Snapdragon 678 chipsetiga ega va Qualcomm Adreno 612 GPU (grafik prosessor) bilan birgalikda telefonning uzluksiz ishlashini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 64-bitli arxitekturaga ega va AnTuTu ballari 238,519 ni tashkil etadi. Ushbu AnTuTu ballari bir xil toifadagi boshqa telefonlarga nisbatan juda yaxshi.

=== Orqa kamera ===
Bu telefon orqa toʻrt kamera sistemasi bilan jihozlangan. Kameralar sistemasi 48mp keng burchakli kamera, 8MP ultra keng burchakli kamera, 2MP makro sensor va 2MP chuqurlik sensoridan iborat. Orqa kamera 8000 x 6000 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 4k videolarni ham yozib olishi mumkin.

=== Old kamera ===
Redmi Note 10-da bitta 13mp old kamera mavjud. U 4128 x 3096 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi va katta maydonni qamrab olgan f/2.45 diafragmaga ega. Ushbu kameraning baʼzi diqqatga sazovor fotografiya xususiyatlariga AI obodonlashtirish, bokeh va chuqurlikni boshqarish bilan AI portret rejimi, yuzni aniqlash va HDR kiradi. Bundan tashqari, old kamera HD videolarni ham yozib olishi mumkin&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 Price In Bangladesh &amp; Full Specs|url=https://mobilesinbd.com/redmi-note-10-price-in-bangladesh/|qaralgan sana=2023-03-15|ish=mobilesinbd.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Variantlar
! Redmi Note 10
! Redmi Note 10S
Redmi Note 11 SE Poco M5s
! Redmi Note 10 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10T&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; POCO M3 Pro&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 11SE
! Redmi Note 10 JE
! Redmi Note 10T (Yaponiya)
! Redmi Note 10 Pro (Hindiston)
! Redmi Note 10 Pro (Global)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10 Pro Max
! Redmi Note 10 Pro 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Poco X3 GT
|-
! Protsessor
| [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 678]]
| MediaTek Helio G95
| MediaTek Dimensity 700
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 480]]
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 732G]]
| MediaTek Dimensity 1100
|-
! Batareya
| colspan=&quot;3&quot; | 5000 mA/soat
| 4800 mA/soat
| 5000 mA/soat
| colspan=&quot;2&quot; | 5020 mA / soat
| 5000 mA/soat
|-
! Orqa kamera
| 48 MP
| 64 MP
| colspan=&quot;2&quot; | 48 MP
| 50 MP
| 64 MP
| 108 MP
| 64 MP
|-
! Ultra keng burchakli kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | Yoʻq
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
|-
! Chuqurlik sensori kamerasi
| colspan=&quot;7&quot; | 2 MP
| Yoʻq
|-
! Makro kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 2 MP
| 2 MP (Global va Hindiston)
| 2 MP
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | 5 MP
| 2 MP
|-
! Old kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 13 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 16 MP
|-
! NFC
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | Ha (Global)
| colspan=&quot;2&quot; | Ha
| Yoʻq
| Ha (Global)
| Ha
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Tashqi havolalar ==
* {{Rasmiy sayt|https://www.mi.com/global/redmi-note-10/}}
[[Turkum:Smartfonlar]]
[[Turkum:Xiaomi]]
[[Turkum:Redmi Note]]</text>
      <sha1>gjm9z9m5l6ko36ygbiw3nxbfaefows2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121586</id>
      <parentid>6121585</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10022" sha1="4dga7ndjd7ouacqws334jrqeqo81xjs" xml:space="preserve">{{Bilgiquti mobil telefon
| nom                          = Note 10
| ishlab_chiqaruvchi           = Xiomi
| tasvir                       =
| tasvirizoh                   =
| brend                        =Redmi
| yaratuvchi                   =
| sana                         = 2021-yil mart
| boshlang'ich narx            =
| savdo boshlanish sanasi      =
| seriya                       =
| operator                     =
| formfaktor                   =
| o'lchami                     =
| vazn                         =178,8g
| operatsion tizim             =
| protsessor                   =
| OZU                          =
| flash xotira                 =
| xotira kartasi               =
| akkumlyator                  =
| ekran                        =
| kamera                       =
| old kamera                   =
| sayt                         =
}}

'''Redmi Note 10''' — [[Xiaomi|Xiaomi Inc]] kompaniyasining sub-brend boʻlgan [[Redmi]] tomonidan ishlab chiqarilgan ''Redmi Note'' seriyasining bir qismi sifatida [[Android]] asosidagi [[Smartfon|smartfonlar]] qatori&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.firstpost.com/tech/news-analysis/redmi-note-10-series-launch-highlights-expected-to-feature-108-mp-camera-120-hz-refresh-rate-display-9375421.html|sarlavha=REDMI NOTE 10 SERIES LAUNCH HIGHLIGHTS REDMI NOTE 10 PRO MAX PRICED STARTING RS 18,999, NOTE 10 PRO STARTS AT RS 15,999, NOTE 10 STARTS AT RS 11,999|ish=First Post|sana=4 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.xda-developers.com/redmi-note-10/|sarlavha=The new Redmi Note 10 series takes Xiaomi's most popular product lineup in India to another level|ish=xda|sana=18 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://gadgets.ndtv.com/mobiles/news/redmi-note-10-pro-max-price-in-india-rs-11999-15999-18999-launch-sale-date-march-16-17-18-specifications-2383411|sarlavha=Redmi Note 10, Redmi Note 10 Pro, Redmi Note 10 Pro Max Launched in India: Price, Specifications|ish=NDTV}}&lt;/ref&gt;. Ushbu seriya 2021-yil mart oyida Hindistonda va butun dunyoda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Byford|ism=Sam|sana=2021-03-04|sarlavha=Xiaomi's $260 Redmi Note 10 Pro has a 120Hz screen and a 108-megapixel camera|url=https://www.theverge.com/2021/3/4/22312952/xiaomi-redmi-note-10-pro-announced-specs-price-india|qaralgan sana=2021-05-13|ish=[[The Verge]]|til=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Redmi Note 10, 10 Pro and 10 Pro Max debut in India|url=https://www.gsmarena.com/redmi_note_10_10_pro_and_10_pro_max_debut_in_india-news-48044.php|qaralgan sana=2021-05-13|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt; va 2021-yil may oyida Xitoyda taqdim etilgan. Bu muvaffaqiyatga erishdi Redmi Note 9 seriyali smartfonlar, 2020-yilda taqdim etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Team|ism=GSMArena|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 - Full phone specifications|url=https://m.gsmarena.com/xiaomi_redmi_note_10-10247.php|qaralgan sana=2023-03-29|ish=GSMArena.com}}&lt;/ref&gt;.

Baʼzi bozorlarda Redmi Note 10 5G '''POCO M3 Pro''' va '''Redmi Note 10T 5G''' sifatida sotiladi. Rossiyada Redmi Note 10 5G Redmi Note 10T sifatida 5G-siz sotiladi. Yaponiya bozori uchun Redmi Note 10 JE (Japan Edition) taqdim etiladi va u Redmi Note 10 5G ga oʻxshash xususiyatlarga ega, ammo boshqa [[protsessor]], batareya va [[IP reytingi|IP68 suvga chidamliligi]]&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The Redmi Note 10 Japan Edition is the first in the series with a Snapdragon 480 and IP68 rating|url=https://www.gsmarena.com/the_redmi_note_10_japan_edition_is_the_first_in_the_series_with_a_snapdragon_480_and_ip68_rating-news-50338.php|qaralgan sana=2021-08-02|ish=GSMArena.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;qoʻshilgan holda boʻladi. 2022-yil 24-may kuni Xiaomi Redmi Note 11se ni taqdim etdi, ular Xitoy Redmi Note 10 5G bilan bir xil xususiyatlarga ega, ammo dizayn Poco 3 Pro-ga oʻxshash&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sana=2022-05-24|sarlavha=Redmi Note 11SE silently released, but it's basically a Redmi Note 10 5G - xiaomiui|url=https://xiaomiui.net/redmi-note-11se-silently-released-but-its-basically-a-redmi-note-10-5g-27804/|qaralgan sana=2022-05-24|ish=xiaomiui.net|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Global bozorida Redmi Note 10 Pro 5G POCO X3 GT sifatida sotiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Onawole|ism=Habeeb|sana=2021-07-28|sarlavha=POCO X3 GT packs a Dimensity 1100 chip, Gorilla Glass Victus, and 67W fast charging for $299|url=https://www.gizmochina.com/2021/07/28/poco-x3-gt-packs-a-dimensity-1100-chip-gorilla-glass-victus-and-67w-fast-charging-for-299/|qaralgan sana=2022-04-15|ish=Gizmochina|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.

2022-yilda Redmi Note 10s Hindistonda '''Redmi Note 11 SE''' (Xitoy Redmi Note 11 SE bilan adashtirmaslik kerak) va Poco M5s sifatida Jahon bozorida qayta tiklandi. Redmi Note 11 SE da komplektida zaryadlovchi yoʻq va Poco M5s biroz farq qiladi.
[[Fayl:Redmi_Note_10_Pro_Back_(3).jpg|thumb|360x360px| Redmi Note 10 Pro-ning orqa tomoni Oniks kulrang rangda]]
[[Fayl:Xiaomi_Redmi_Note_10_Pro.jpg|thumb|180x180px| Note 10 Pro kamerasi Gradient Bronze]]

== Texnik xususiyatlari ==
Telefon 188.8 g vaznga ega, bu esa uni ushlab turish va bitta qoʻlda ishlatishni osonlashtiradi. Uning qalinligi va silliq qoplamali kavisli plastik orqa tomoni uning tutqichini qattiq va juda jozibali qiladi.

=== Dizayn va qurilishi ===
Telefon uchta rangda mavjud; soya qora (Oniks kulrang), sovuq oq (toshli oq) va Akva yashil (koʻl yashil). Uning orqa tomoni plastik va Corning Gorilla Glass 3 bilan himoyalangan, old tomoni esa yumaloq qirralar va egrilangan tanaga ega.

Telefonning oʻlchamlari haqida gapiradigan boʻlsak, uning balandligi 160,46 mm, kengligi 74,5 mm va qalinligi 8,29 mm. Avval aytib oʻtganimizdek, uning umumiy ogʻirligi 188,8 gramm. Uning oʻlchamlari bozordagi boshqa raqobatchilar bilan yaxshiroq tengligini osongina topishimiz mumkin.

=== Displey ===
Xiaomi Redmi Note 10 1080 X 2400 piksellik AMOLED displey paneliga ega. Uning ekran oʻlchami 6,43 dyuymni tashkil etadi. Bundan tashqari, telefonning yorqinligi 700 nits, maksimal 1100 nitsgacha uzaytiriladi (bu juda yuqori). Bundan tashqari, u 409 PPI piksel zichligiga ega, kontrast nisbati esa taxminan 4 500 000:1. Bundan tashqari, ekranning tanaga nisbati 83,5% atrofida..

Telefonda 16 million rangli 8 bitli displey va HD+ oʻlchamlari mavjud. Ushbu turdagi displeyni odatda flagman telefonlarda topish mumkin. Bundan tashqari, yangilanish tezligi 90Hz.

Displey bilan bogʻliq boshqa qiziqarli xususiyatlarga DCI-P3 rang gamuti kiradi; kinofilmlar namoyish etilganda yetarli miqdordagi rang kombinatsiyalarini taʼminlaydigan zamonaviy variant. Bundan tashqari, u 3.0 oʻqish rejimiga va 2.0 quyosh nuri displeyiga ega, bu displeyni quyosh nurida oʻqish va ishlatishda koʻzlarni himoya qilishga yordam beradi.

=== Ishlash ===
Telefonda 4GB va 6GB RAM ([[Tezkor xotira|operativ xotira]]) variantlari mavjud. Barcha variantlarning operativ xotirasi LPDDR4x turiga ega, bu DDR tipidagi operativ xotiralarga qaraganda tezroq va samaraliroq. Bundan tashqari, telefon Android 11 va MIUI 12 maxsus foydalanuvchi interfeysida ishlaydi.

Telefonning apparatiga kelsak, u foydalanuvchilarning hamma vaqt sevimli Qualcomm Snapdragon 678 chipsetiga ega va Qualcomm Adreno 612 GPU (grafik prosessor) bilan birgalikda telefonning uzluksiz ishlashini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 64-bitli arxitekturaga ega va AnTuTu ballari 238,519 ni tashkil etadi. Ushbu AnTuTu ballari bir xil toifadagi boshqa telefonlarga nisbatan juda yaxshi.

=== Orqa kamera ===
Bu telefon orqa toʻrt kamera sistemasi bilan jihozlangan. Kameralar sistemasi 48mp keng burchakli kamera, 8MP ultra keng burchakli kamera, 2MP makro sensor va 2MP chuqurlik sensoridan iborat. Orqa kamera 8000 x 6000 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi. Bundan tashqari, u 4k videolarni ham yozib olishi mumkin.

=== Old kamera ===
Redmi Note 10-da bitta 13mp old kamera mavjud. U 4128 x 3096 pikselli tasvir oʻlchamlarini taʼminlaydi va katta maydonni qamrab olgan f/2.45 diafragmaga ega. Ushbu kameraning baʼzi diqqatga sazovor fotografiya xususiyatlariga AI obodonlashtirish, bokeh va chuqurlikni boshqarish bilan AI portret rejimi, yuzni aniqlash va HDR kiradi. Bundan tashqari, old kamera HD videolarni ham yozib olishi mumkin&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Xiaomi Redmi Note 10 Price In Bangladesh &amp; Full Specs|url=https://mobilesinbd.com/redmi-note-10-price-in-bangladesh/|qaralgan sana=2023-03-15|ish=mobilesinbd.com|til=en-US}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Variantlar
! Redmi Note 10
! Redmi Note 10S
Redmi Note 11 SE Poco M5s
! Redmi Note 10 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10T&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; POCO M3 Pro&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 11SE
! Redmi Note 10 JE
! Redmi Note 10T (Yaponiya)
! Redmi Note 10 Pro (Hindiston)
! Redmi Note 10 Pro (Global)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Redmi Note 10 Pro Max
! Redmi Note 10 Pro 5G&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; Poco X3 GT
|-
! Protsessor
| [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 678]]
| MediaTek Helio G95
| MediaTek Dimensity 700
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 480]]
| colspan=&quot;2&quot; | [[Snapdragon|Qualcomm Snapdragon 732G]]
| MediaTek Dimensity 1100
|-
! Batareya
| colspan=&quot;3&quot; | 5000 mA/soat
| 4800 mA/soat
| 5000 mA/soat
| colspan=&quot;2&quot; | 5020 mA / soat
| 5000 mA/soat
|-
! Orqa kamera
| 48 MP
| 64 MP
| colspan=&quot;2&quot; | 48 MP
| 50 MP
| 64 MP
| 108 MP
| 64 MP
|-
! Ultra keng burchakli kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | Yoʻq
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
|-
! Chuqurlik sensori kamerasi
| colspan=&quot;7&quot; | 2 MP
| Yoʻq
|-
! Makro kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 2 MP
| 2 MP (Global va Hindiston)
| 2 MP
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | 5 MP
| 2 MP
|-
! Old kamera
| colspan=&quot;2&quot; | 13 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 8 MP
| colspan=&quot;3&quot; | 16 MP
|-
! NFC
| Yoʻq
| colspan=&quot;2&quot; | Ha (Global)
| colspan=&quot;2&quot; | Ha
| Yoʻq
| Ha (Global)
| Ha
|}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Tashqi havolalar ==
* {{Rasmiy sayt|https://www.mi.com/global/redmi-note-10/}} .
[[Turkum:Smartfonlar]]
[[Turkum:Xiaomi]]
[[Turkum:Redmi Note]]</text>
      <sha1>4dga7ndjd7ouacqws334jrqeqo81xjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carol Cheng</title>
    <ns>0</ns>
    <id>938051</id>
    <revision>
      <id>6121591</id>
      <parentid>6048786</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8858" sha1="k0jz9wcypx1748mgd4eicleaz1xcs3w" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Carol {{qalin emas|&quot;}}Do Do{{qalin emas|&quot;}} Cheng|portret=Carol Cheng Yu Ling 2018.jpg|tavsif=|tavallud sanasi={{nowrap|{{tugʻilgan sanasi va yoshi|df=yes|1957|9|9}}}}|tavallud joyi=Hong Kong|faoliyat_yillari=1975–present}}
'''Kerol Cheng Yu Ling''' ( [[Xitoy tili|anʼanaviy xitoycha]]:língyín;1957-yil 9-sentyabrda tugʻilgan) — [[Hong Kong|Gonkonglik]] kino/televideniye aktrisasi va boshlovchisi.Shuningdek,[[Britaniya imperiyasi|Britaniya mustamlakachilik davrida]] paydo boʻlgan eng mashhur taniqli shaxslardan biri boʻlgan  Cheng oʻzining  TVB kanton teleserialida,&quot;Tarmoqdagi odam&quot;filmida  tanaffus qildi.1980-yillarda u odatda '''Do Do''' taxallusi bilan atalgan.U Gonkongdagi faoliyatini filmlarga aylantirgan eng boy teleaktrisalardan biri.Cheng Jeki Chan,Jeki Cheung va Endi Lau kabi avvalgi noma'lumlarni shuhratga olib kelgan&quot;Tirik Gonkong kinosi afsonasi&quot; sifatida qabul qilinadi.U,shuningdek,kino va televidenie janrlarida koʻplab aktyorlik mukofotlarini qoʻlga kiritgan,shuningdek,mukofotlarga mezbonlik qilgan.2022-yil oktyabr oyida Cheng kompaniya bilan 44 yildan keyin TVB bilan shartnomasini uzaytirmasligini e'lon qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|muallif=Hsia|ism=Heidi|sarlavha=Liza Wang surprised by Carol Chengʻs departure|url=https://malaysia.news.yahoo.com/liza-wang-surprised-carol-chengs-035000253.html|nashriyot=Cinema Online|qaralgan sana=24 October 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Biografiyasi ==
Cheng Gonkongda tugʻilgan.U Sichuanlik merosga ega va uning ona tili Shimoliy Mandarin.Chengning oilasi unga yoshligida kanton tilini oʻrgatishgan,bu tilda u [[Aborigenlar|ona]] tili sifatida teng darajada ravon.Cheng oʻz faoliyatini 1975-yilda oʻrta maktabdan soʻng Commercial Television Limited kompaniyasida boshlagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Ms Dodo Cheng Yu Ling|url=https://www.avenueofstars.com.hk/en/ms-dodo-cheng-yu-ling/|nashriyot=Avenue of Stars}}&lt;/ref&gt;.1978-yilda telestansiya qulagandan soʻng u Television Broadcasts Limited kompaniyasiga koʻchib oʻtdi va shu vaqtdan beri telekanalda super yulduz boʻlib kelmoqda.U turli dramatik seriallarda rol oʻynagan.Shuningdek,u 2001-2002-yillar oraligʻida Gonkong goʻzalligi tanlovi va Gonkongdagi ''The Weakest Link'' oʻyin shousi kabi shoularni oʻtkazdi.

1984-yilda Cheng &quot;Eng yaxshi yangi ijrochi&quot; 3-Gonkong film mukofotini qoʻlga kiritdi. 1988 va 1991-yillarda Cheng eng yaxshi ayol roli uchun Gonkong kino mukofotini qoʻlga kiritdi. 2000-yilda Cheng TVB yubiley mukofotlarini qoʻlga kiritdi: Mening sevimli televidenie rolim va eng yaxshi aktrisa&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Women of Power DoDo Cheng|url=https://www.prestigeonline.com/hk/women-of-power-2022/dodo-cheng/amp/|ish=Prestige online|nashriyot=Prestige|qaralgan sana=25 November 2022}}&lt;/ref&gt;.

Soʻnggi yillarda Cheng aktyorlikdan nafaqaga chiqdi, lekin hali ham mezbonlik bilan shugʻullanadi.U tez-tez TVB mukofotlari taqdimotining boshlovchisi boʻlip kelmoqda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://38jiejie.com/2021/01/10/2020-tvb-anniversary-awards-show-winner-list/|sarlavha=2020 TVB anniversary awards show winner list|sana=10 January 2021}} 38jiejie.  10 January 2021&lt;/ref&gt;.

Cheng,shuningdek&lt;nowiki/&gt;[[Jekson Van|,Jekson Vang]],Mirror va boshqa koʻplab taniqli shaxslar va musiqa guruhlari bilan suhbatlashgan radio boshlovchisi.Cheng tez-tez boshqa mashhur [[Hip hop|hip-hop]] dueti FAMA bilan bogʻlanadi.Uchlik bir nechta koʻngilochar media shakllarida,masalan,estrada shoularida mahalliy mashhurlar bilan muloqot qilish va sayohat realiti- shoularida soʻnggi oʻn yil ichida koʻpayib ketdi.Ekranda taqdim etilgan hazillari tufayli Cheng va FAMA Gonkong tomoshabinlarida katta rezonansga ega&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.jaynestars.com/news/jackson-wang-films-for-carol-chengs-variety-show-do-did-eat/|sarlavha=Jackson Wang Films For Carol Chengs Variety Show Do Did Eat|ish=JayneStars|sana=1 August 2019|qaralgan sana=30 October 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://ol.mingpao.com/ldy/showbiz/news/20210508/1620413424194/%E9%84%AD%E8%A3%95%E7%8E%B2%E7%9D%87%E8%B6%B3%E5%85%A8%E5%A0%B4-%E8%B3%9E%E5%BF%83%E6%A8%82%E4%BA%8B|sarlavha=鄭裕玲睇足全場︰賞心樂事|ish=[[Mingpao]]|sana=8 May 2021|qaralgan sana=29 October 2021|arxivsana=2021-10-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211030064455/https://ol.mingpao.com/ldy/showbiz/news/20210508/1620413424194/%E9%84%AD%E8%A3%95%E7%8E%B2%E7%9D%87%E8%B6%B3%E5%85%A8%E5%A0%B4-%E8%B3%9E%E5%BF%83%E6%A8%82%E4%BA%8B}}&lt;/ref&gt;.

== Tanlangan filmografiyasi ==

* ''Tejamkor oʻyin'' (2002)
* Jinslar urushi [TVB seriyasi] (2000)
* ''Mening guruchli noodle doʻkonim'' (1998)
* ''Uning halokatli yoʻllari 4'' (1994)
* ''Bu ajoyib hayot'' (1994)
* ''Muqaddas qurol'' (1993)
* ''Qotillik'' (1993)
* ''Bir vaqtlar Xitoyda qahramon II'' (1993)
* ''Uning halokatli yoʻllari 3'' (1993)
* ''U olovni boshlaydi'' (1992)
* ''Yuraklarga qarshi yurak'' (1992)
* ''Endi Siz Sevgini Koʻrasiz.'' ''.'' ''.'' ''Endi yoʻq'' (1992)
* ''Bitmaydigan yoz'' (1992)
* ''Ikkinchidan hech kim'' (1992)
* ''Bir marta qora qoʻy'' (1992)
* ''Ziyofat'' (1991)
* ''Uning halokatli yoʻllari 2'' (1991)
* ''Xudoning zirhi II: Operation Condor'' (1991)
* ''Uning halokatli yoʻllari'' (1991)
* ''Qimor malikasi'' (1991)
* ''Slickers va boshqalar.'' ''Qotillar'' (1991)
* ''Eng yaxshi tikish'' (1991)
* ''Oʻgʻrini qoʻlga olish'' (1991)
* ''BB 30'' (1990)
* ''Tiger Cage 2'' (1990)
* ''Istiqbolli Miss Bowie'' (1990)
* ''Shinjukudagi qisqa uchrashuv'' (1990)
* ''Yurakdan yuraklarga'' (1990)
* ''Mukammal oʻyin'' (1989)
* ''Yuppie Fantasia'' (1989)
* ''Zodagonlar'' (1989)
* ''Juftliklar muammolarga olib keladi'' (1989)
* ''Yoʻlbars qafasi'' (1988)
* ''Sakkizinchi baxt'' (1988)
* ''Crazy Companies II'' (1988)
* ''Ayollar qamoqxonasi'' (1988)
* ''Opa Cupid'' (1987)
* ''Kondor qahramonlarining qaytishi'' (1976) &lt;ref name=&quot;one&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.imdb.com/name/nm0155546/|sarlavha=Carol Cheng|qaralgan sana=30 March 2010|nashriyot=imdb.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;two&quot;&gt;{{Veb manbasi|url=http://chinesemov.com/actors/Carol%20Cheng.html|sarlavha=Carol Cheng|qaralgan sana=30 March 2010|nashriyot=chinesemov.com}}&lt;/ref&gt;

== Musiqa video ==

* Denis Kvok - &quot; [https://www.youtube.com/watch?v=eqUYFpZKr-8 193 díngēng (193 qit'a yoʻli)] &quot; (2022)&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=15 December 2022 |title=【ERROR成員】Do姐為193首拍MV 張繼聰+謝安琪+黃偉文為郭嘉駿聯手上陣 |publisher=Hong Kong Economic Times |url=https://topick.hket.com/article/3421880/%E3%80%90ERROR%E6%88%90%E5%93%A1%E3%80%91Do%E5%A7%90%E7%82%BA193%E9%A6%96%E6%8B%8DMV%E3%80%80%E5%BC%B5%E7%B9%BC%E8%81%B0-%E8%AC%9D%E5%AE%89%E7%90%AA-%E9%BB%83%E5%81%89%E6%96%87%E7%82%BA%E9%83%AD%E5%98%89%E9%A7%BF%E8%81%AF%E6%89%8B%E4%B8%8A%E9%99%A3}}&lt;/ref&gt;

== Estrada shoularini mezbonlik qilish ==

* ''Chiroyli pazandachilik'' (2006)
* ''Do Do Goes Shopping'' (2015–2017)
* ''Do Did Eat'' (2016, 2018, 2019)
* Gonkong goʻzali tanlovi

== Mukofot va nominatsiyalari ==
Cheng Gonkong kino mukofotlarining bir nechta mukofotlari va nominatsiyalari sohibi boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=http://www.simonyam.com/hkmw/actors/dodocheng/|sarlavha=Carol 'DoDoʻ Cheng &amp;#124; on Hong Kong Movie World}}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Yil
! scope=&quot;col&quot; | Mukofot
! scope=&quot;col&quot; | Turkum
! scope=&quot;col&quot; | Film
! scope=&quot;col&quot; | Natija
|-
| 1984-yil
| 3-Gonkong kino mukofoti
| Eng yaxshi yangi ijrochi
| ''Oxirgi ish'' || {{Gʻolib}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1988-yil
| 7-Gonkong kino mukofoti
| Eng yaxshi aktrisa
| ''Ajoyib ayollar'' || {{Nom}}
|-
| 25-Oltin ot mukofoti
| Eng yaxshi bosh roldagi aktrisa
| ''Oy, Yulduz va Quyosh'' || {{Gʻolib}}
|-
| 1989-yil
| 8-Gonkong kino mukofoti
| Eng yaxshi aktrisa
| ''Yurakdan yuraklarga'' || {{Nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1991-yil
| rowspan=&quot;2&quot; | 10-Gonkong kino mukofoti
| Eng yaxshi ikkinchi plandagi aktrisa
| ''Qirolicha skameykasi II'' || {{Nom}}
|-
| Eng yaxshi aktrisa
| ''Uning halokatli yoʻllari'' || {{Gʻolib}}
|-
| 1992-yil
| 11-Gonkong kino mukofotlari
| Eng yaxshi aktrisa
| ''Uning halokatli yoʻllari II'' || {{Nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2000
| rowspan=&quot;2&quot; | TVB yubiley mukofotlari
| Mening sevimli televizor qahramonim
| rowspan=&quot;2&quot; | ''Jinslar urushi'' || {{Gʻolib}}
|-
| Eng yaxshi aktrisa || {{Gʻolib}}
|-
| 2005-yil
| TVB yubiley mukofotlari
| Eng yaxshi shou boshlovchisi
| ''Adolat hamma uchun'' || {{Gʻolib}}
|-
| 2012-yil
| TVB yubiley mukofoti
| Ajoyib aktrisa 
||| {{Gʻolib}}
|-
| 2016-yil
| StarHub TVB mukofotlari
| Mening sevimli TVB estrada shousi boshlovchisi
| ''Do Did Eat'' || {{Gʻolib}}
|-
| 2016-yil
| TVB yubiley mukofotlari
| Eng yaxshi shou boshlovchisi
| ''Do Did Eat'' || {{Gʻolib}}
|}

== Manbalar ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

[[Turkum:Articles with hCards]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1957-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>k0jz9wcypx1748mgd4eicleaz1xcs3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mavlono Xurramiy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942776</id>
    <revision>
      <id>6121965</id>
      <parentid>5434325</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <origin>6121965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2167" sha1="rx1mrmsmes52700rp0tl5s1x6fpqph0" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | Oti                  = Mavlono Xurramiy
 | kasbi                = [[Shoir]]
}}
'''Mavlono Xurramiy''' (XV–XVI asr) — fors-tojik tilida ijod qilgan [[hirot]]lik shoir&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |year=2006 |author=Ahmad Muhammad |title=Sharq haqni topdi... |others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari) |publisher=„Sharq“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=124}}&lt;/ref&gt;. Uning „Ravzat ul-oshiqin“ („Oshiqlar bogʻi“) asari mavjud. Asar 1547-yilda [[Buxoro]]da [[Abdulazizxon (Shayboniy)|Abdulazizxon]] ({{Hukmronlik|1540|1549}}) davrida [[fors tili]]da yozilgan boʻlib, uning 1691-yildagi koʻchirilgan nusxasi [[Sharqshunoslik instituti]]da saqlanadi&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni |author=Hamidjon Xomidiy |coauthors=Mahmud Hasaniy |publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni |year=1997-yil |location=Toshkent |isbn=978-9943-00-130-5 |pages=251 |url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}&lt;/ref&gt;.

Nomi [[Majolis un-nafois|“Majolis un-nafois”ning]] uchinchi majlisida tilga olinadi. [[Alisher Navoiy]] uning feʼli yomonligi, sovuq va yoqimsiz qiliqlari tufayli [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosonda]] yashay olmasdan, Iroqqa, keyinroq [[Makka]] va [[Madina (shahar)|Madinaga]] borib, anbiyo va shayxlarning qabr­larini ziyorat qilgani, ammo safardan avvalgidan-da badfeʼl va badjahl boʻlib qaytganligi, shunday tabiati bilan yana sheʼr ham yozishi, tabʼ ahlini pisand qilmasligi haqida maʼlumot beradi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan:&lt;blockquote&gt;Ovozai ruxi gul to boz bar nayoyad,

Dar boʻston zi bulbul ovoz bar nayoyad.

(Mazmuni: Gulning yuzi haqida yana bir ovoza tarqalmaguncha, boʻstonda bulbuldan ham sado chiqmaydi)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Alisher Navoiy: Qomusiy lug'at}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi|title=Majolis un-nafois}}&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Vikiiqtibos}}

{{Writer-stub}}

[[Turkum:Navoiyshunoslik]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]]
[[Turkum:Fors shoirlari]]
[[Turkum:Buxoro xonligi kishilari]]</text>
      <sha1>rx1mrmsmes52700rp0tl5s1x6fpqph0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chust tabiat yodgorligi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>947307</id>
    <revision>
      <id>6121769</id>
      <parentid>5317457</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3175" sha1="lrv79uiqeizvshzhvq27j82nsy9vrmv" xml:space="preserve">{{Qoʻriqxona zonasi|Nomi=Chust tabiat yodgorligi|Mamlakat=Oʻzbekiston|Maydon={{convert|81,14|ha|km2+mi2|abbr=on}}|Tashkil topgan yil=1990-yil|lat_dir = N  |lat_deg = 41   |lat_min =   1  |lat_sec = 22
 |lon_dir = E|lon_deg =70  |lon_min = 59  |lon_sec = 24|Oʻrtacha balandligi=760-790|Yaqinidagi shahar=Chust}}
'''Chust tabiat yodgorligi''' — [[Namangan viloyati]] [[Chust]] tumani Olmos massivi hududida joylashgan tabiat yodgorligi hisoblanib&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.uznature.uz/uz/activity/biodiversity?numer=444|sarlavha=O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI TABIAT RESURSLARI VAZIRLIGI|qaralgan sana=14-05-2023|til=oʻzbek}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, uning umumiy yer maydoni {{convert|81,14|ha|km2+mi2|abbr=on}} ni tashkil etadi Mazkur hududning janubiy qismi dengiz sathidan 742 metr, shimoliy qismi 779 metr, sharqiy qismi 764 metr, gʻarbiy qismi esa 774 metr balandlikda joylashgan.
== Tashkil etilishi ==
Chust tabiat yodgorligini tashkil etish — [[Oʻrta Osiyo oʻsimliklarni himoya qilish ilmiy-tadqiqot instituti]] tashabbusi bilan Namangan hokimiyatining (shuningdek, Namangan viloyati soveti ijroiy kometetining) [[19-avgust]] [[1990-yil]]dagi 65/5-sonli qaroriga asosan tashkil etilgan. Qishloq xoʻjalik ekinlarini himoya qilish maqsadida entomologiya qoʻriqxonasi va bogʻ hududini tashkil etish maqsadida Chust tumani Lenin nomli kolxoz (hozirgi Olmos) hududidan Chust rayon soveti prizidumining 1990-yil 31-avgustdagi № II-5/15 son qarorida aniqlangan shartlar asosida {{convert|95,9|ha|km2+mi2|abbr=on}} yer maydoni ajratilgan.

== Yer maydoni ==
Tabiiy yodgorlik maydoni umumiy hisobda {{convert|95,9|ha|km2+mi2|abbr=on}} boʻlib, shundan {{convert|23,69|ha|km2+mi2|abbr=on}} suv sharoioti ogʻir boʻlgan ekin yerlari, {{convert|10,21|ha|km2+mi2|abbr=on}} qarovsiz qoldirilib samarasiz foydalanilayotgan bogʻzor, {{convert|1,18|ha|km2+mi2|abbr=on}} qismi ariq, {{convert|2,98|ha|km2+mi2|abbr=on}} yoʻllar, {{convert|0,31|ha|km2+mi2|abbr=on}} qurilish bilan band boʻlgan yerlar oʻrni, hamda {{convert|42,77|ha|km2+mi2|abbr=on}} hudud [[qishloq xoʻjaligi]]da foydalanilmaydigan yerlarni tashkil etadi.

Mazkur hududni tashkil etishdan maqsad entomologik qoʻriqxona tashkillashtirish hisoblanadi. Bu maskan foydali [[hasharotlar]] zahirasi boʻlib xizmat qiladi, ularning vegetatsiya davrida koʻchishi [[paxta]], sabzavot va poliz ekinlari shuningdek, bogʻdagi daraxtlarning hosilini oshirish va u yerdagi zararkunandalarga qarshi kurashish maqsadida tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi|url=https://www.namangan.uz/uz/yangiliklar-2/8-o-zbekcha/273-viloyat-tabiatni-muhofaza-qilish-qo-mitasi|sarlavha=Namangan viloyati ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish boshqarmasi|qaralgan sana=14-05-2023|til=oʻzbek}}&lt;/ref&gt;. Hozirgi kunda koʻp tarmoqli „Mahmudobod“ fermer xoʻjaligi bogʻdorchilik va sabzavot yetishtirish uchun mazkur hududdan foydalanib kelmoqda.

== Yana qarang ==
* [[Oʻzbekistondagi qoʻriqxonalar]]
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{geo-stub}}
[[Turkum:Ekologiya]]
[[Turkum:Namangan viloyati]]
[[Turkum:Qoʻriqxonalar]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi qoʻriqxonalar]]</text>
      <sha1>lrv79uiqeizvshzhvq27j82nsy9vrmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raqamli texnologiya asoslari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>951026</id>
    <revision>
      <id>6121466</id>
      <parentid>5187543</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28320-59</username>
        <id>265591</id>
      </contributor>
      <origin>6121466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7339" sha1="raxl6br4ezdgpidvne4hxyvw44c7ylx" xml:space="preserve">[[Special:Permalink/|[[Special:Contributions/[[Special:Contributions/[[Special:Contributions/|Contributions/]]|]]|]]]]{{multiple issues|
{{manbasiz|sana=2023-06}}
{{turkumsiz|sana=2023-06}}
{{ichki havolasiz|sana=2023-06}}
}}

[[Fayl:Motorola68040die.jpg|right|thumb| Raqamli protsessor topologiyasi]]
'''Raqamli texnologiyalar''' ({{lang-en|Digital technology}}) — [[Ma'lumotlarni signal orqali uzatish|signallarni]] uzluksiz [[spektr]] shaklida emas, balki [[Analog signal|analog]] [[Elektrostatik potensial|darajadagi]] [[Diskretlik|diskret]] diapazonlarda koʻrsatishga asoslangan [[Texnologiya|texnologiyalar]].

Ushbu texnologiyalarning barcha darajalari diapazonda bir xil signal holatini ifodalaydi. Raqamli texnologiya [[Analog signal|analogdan]] farqli oʻlaroq, [[Diskretlik|uzluksiz emas]], balki diskret signallar bilan ishlaydi. Bundan tashqari, signallar kichik qiymatlar toʻplamiga ega, odatda ikkita. Haqiqiy hayotda tizimlar, ayniqsa, buxgalteriya hisobini saqlash tizimlari uchta maʼnoga asoslanadi. Odatda bular 0, 1, NULL boʻlib, ular mantiqiy algebrada mos ravishda „False“, „True“ qiymatlariga ega va NULL mavjud boʻlganda „natija yoʻq“. Raqamli sxemalar asosan VA, YOKI, EMAS va hokazo kabi mantiqiy elementlardan iborat boʻlib, hisoblagichlar va [[Triggerlar|flip-floplar]] bilan ham bogʻlanishi mumkin. Raqamli texnologiyalar asosan raqamli elektronikada, birinchi navbatda kompyuterlarda, elektrotexnikaning turli sohalarida, masalan, oʻyin mashinalari, robototexnika, avtomatlashtirish, oʻlchash asboblari, radio va telekommunikatsiya qurilmalari va boshqa koʻplab raqamli qurilmalarda qoʻllanadi.

&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
{| class=&quot;toc&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e&quot; width=&quot;700px&quot;
| colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;white&quot; style=&quot;background:#white; color:black; font-size:100%&quot; | '''Raqamli elektronikaga misollar'''
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;black&quot; valign=&quot;center&quot; |[[Fayl:LG전자,_세계_최초_풀(Full)_LED_3D_TV_출시.jpg|link=Fayl:LG전자,_세계_최초_풀(Full)_LED_3D_TV_출시.jpg|275x275px]]&lt;/img&gt;
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;black&quot; valign=&quot;center&quot; |[[Fayl:Kodak_EasyShare_C360.jpg|link=Fayl:Kodak_EasyShare_C360.jpg|250x250px]]&lt;/img&gt;
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;black&quot; valign=&quot;center&quot; |[[Fayl:SonyNW-A1000V.JPG|link=Fayl:SonyNW-A1000V.JPG|189x189px]]&lt;/img&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#e9e9e9;&quot; | 3D [[televizor]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#e9e9e9;&quot; | raqamli [[Fotoapparat|kamera]]
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#e9e9e9;&quot; | Raqamli oʻyinchi
|-
|}
&lt;/div&gt;

== Afzalliklar ==
[[Fayl:Imagen_4.png|thumb| Ikki mantiqiy darajali raqamli signal, uzatish paytida shovqinga duchor boʻladi]]
Raqamli kontaktlarning zanglashiga olib qaraganda afzalliklaridan biri, birinchidan, signallarni buzilishsiz '''''uzatish''''' mumkin. Masalan, 1 va 0 lar ketma-ketligi sifatida uzatiladigan uzluksiz audio signalni uzatish shovqin darajasi 1 va 0 ni aniqlashga xalaqit bermaslik uchun yetarli darajada past boʻlgan taqdirda xatosiz rekonstruksiya qilinishi mumkin. Bir soatlik musiqani [[Kompakt-disk|kompakt diskda]] saqlash mumkin. atigi 6 milliard bitni ishlatadi.

Kompyuter tomonidan boshqariladigan raqamli tizimlar dasturiy taʼminot orqali boshqarilishi mumkin, apparatni oʻzgartirmasdan yangi xususiyatlar qoʻshiladi. Koʻpincha bu dasturiy mahsulotni oddiygina yangilash orqali ishlab chiqaruvchining ishtirokisiz amalga oshirilishi mumkin. Bu xususiyat sizga oʻzgaruvchan talablarga tezda moslashish imkonini beradi. Bundan tashqari, analog tizimlarda mumkin boʻlmagan yoki amalga oshirish mumkin boʻlgan murakkab algoritmlardan foydalanish mumkin, lekin faqat juda katta xarajatlar bilan.

Raqamli tizimlarda axborotni saqlash analog tizimlarga qaraganda osonroq. Raqamli tizimlarning shovqinga chidamliligi maʼlumotlarni zararsiz saqlash va olish imkonini beradi. Analog tizimda qarish va eskirish qayd etilgan maʼlumotni buzishi mumkin. Raqamli rejimda, agar umumiy shovqin maʼlum darajadan oshmasa, maʼlumot juda aniq tarzda tiklanishi mumkin.


== Kamchiliklar ==
Baʼzi hollarda raqamli sxemalar bir xil vazifani bajarish uchun analog davrlarga qaraganda koʻproq quvvat sarflaydi va koʻproq issiqlik hosil qiladi, bu esa sxemaning murakkabligini oshiradi, masalan, sovutgichni qoʻshish. Bu ularning akkumulyatorli portativ qurilmalarda foydalanishini cheklashi mumkin.

Misol uchun, uyali telefonlar koʻpincha tayanch stantsiyadan radio signallarini kuchaytirish va sozlash uchun kam quvvatli analog interfeysdan foydalanadi. Biroq, tayanch stansiya quvvat talab qiladigan, lekin juda moslashuvchan dasturiy taʼminot bilan belgilangan radio tizimidan foydalanishi mumkin. Bunday tayanch stantsiyalar yangi uyali aloqa standartlarida ishlatiladigan signallarni qayta ishlash uchun osongina qayta dasturlashtirilishi mumkin.


Bundan tashqari, analog signalni raqamliga oʻtkazishda maʼlumotni yoʻqotish mumkin. Matematik jihatdan bu hodisani yaxlitlash xatosi deb taʼriflash mumkin.

Baʼzi tizimlarda bitta raqamli maʼlumotlarning yoʻqolishi yoki buzilishi katta maʼlumotlar bloklari maʼnosini butunlay oʻzgartirishi mumkin.

Internetda fayllardan uzoq vaqt foydalanish bilan ular turli xil buzilishlarga duch kelishi mumkin (qirqish, oʻlchamlarni kamaytirish, logotipni qoplash, boshqa formatga oʻtkazish, metamaʼlumotlarni oʻchirish), bu „raqamli eskirish“ ga olib keladi. Ushbu jarayonning bir misoli foto hosting saytlaridan foydalanishdir. Koʻpincha foydalanuvchilar fotosuratlarni saqlash va asl nusxalarini oʻz qurilmalaridan oʻchirish uchun joy sifatida foto hostingdan foydalanadilar, bu esa ularni yomonlashgan fotosuratlar bilan qoldiradi.
== Manbalar ==
* {{книга
 | автор         = [[Манфред Шпитцер]]
 | заглавие      = Антимозг: цифровые технологии и мозг
 | издательство  = АСТ
 | год           = 2015
 | isbn          = 978-5-457-51598-7
 | ref           = Шпитцер
}}&lt;!-- это к критике --&gt;
== Havolalar ==
{{навигация|Тема=Цифровые технологии}}
* [https://web.archive.org/web/20071012230733/http://www.ibiblio.org/obp/electricCircuits/Digital/ Lessons in Electric Circuits — Volume IV (Digital)]
* [http://ocw.mit.edu/courses/electrical-engineering-and-computer-science/6-004-computation-structures-spring-2009/ MIT OpenCourseWare introduction to digital design class materials („6.004: Computation Structures“)]
* [https://web.archive.org/web/20110322134236/http://www.play-hookey.com/digital/experiments/ DIY-Digital Experiments!]
* [https://web.archive.org/web/20110812202051/http://bradwarestudios.com/downloads/fun/Digital_Logic_Simulator/ Digital Logic Simulator v0.4 — Brad-Ware Studios' free program that supports real-time edit and simulation of digital logic gates.]
* [http://sourceforge.net/projects/cedarlogic CEDAR Logic Simulator — Free Digital Logic Simulation CAD Tool]
* [http://www.logiccircuit.org/ LogicCircuit — is a free educational software for designing and simulating digital logic circuits.]
* [https://web.archive.org/web/20111026071410/http://ozark.hendrix.edu/~burch/logisim/ Logisim — an educational tool for designing and simulating digital logic circuits.]</text>
      <sha1>raxl6br4ezdgpidvne4hxyvw44c7ylx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qalbay Abdurahmonov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>957450</id>
    <revision>
      <id>6121753</id>
      <parentid>6100702</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekipediya</username>
        <id>118689</id>
      </contributor>
      <comment>Notoʻgʻri vikihavola berilgan</comment>
      <origin>6121753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3764" sha1="a14ue4g2valq8j8y27u9fyd3rcebs71" xml:space="preserve">{{Xatolar}}
{{Manba}}
{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Qalbay Abduraxmonov
 | tavallud_sanasi      = [[1934-yil]]
 | tavallud_joyi        = [[Tomdi]] tuman, [[Navoiy ]]viloyati, [[O`zbekiston]] SSR, [[SSSR]]
 | vafot_sanasi         = noma'lum
 | fuqaroligi           = [[SSSR]]
 | kasbi                = cho`pon
 | faoliyat_yillari     = [[1950 - 1965]]-yillar
 | unvoni               = [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni]]
 | mukofotlari          = [[Lenin ordeni]], [[O`roq va bolg`a]] oltin medali
}}
'''Qalbay Abdurahmonov (Abdirahmonov)''' ( [[1934]] -yil) - [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] chorvachisi Oʻzbekiston SSR  [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi|Buxoro Xalq Sovet Respublikasining]] (hozirgi Oʻzbekiston [[Navoiy viloyati]], [[Tomdi (tuman)|Tomdi tumani), Tomdi]] sovxozining katta choʻponi. [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni]] (1966).

== Biografiya ==
Qalbay Abdurahmonov 1934-yilda [[Oʻzbekiston]][[ SSR]] [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi|Buxoro Xalq Sovet Respublikasining]] (hozirgi Oʻzbekiston Navoiy viloyati hududida), [[chorva]]dor oilasida tugʻilgan.[[ Millati]] - oʻzbek.[[ Oʻrta taʼlim]]ni toʻliq tugatmagan. Sovet armiyasi safida uch yil xizmat qilgan.

U [[bola]]lik chogʻlaridanoq[[ choʻponlik]]ka qiziqqan va hayvonlarni parvarish qilishda kattalarga doimo [[yordam]] bergan. [[Sovet Armiyasi]] saflarida [[muddat]]li harbiy xizmatni o‘tagandan soʻng [[vatan]]iga qaytgan. Shundan keyin 1950-yillarning o‘rtalaridan boshlab mahalliy „Tomdi“ sovxozida cho‘pon bo‘lib oʻz ish faoliyatini boshlagan.[[ Malaka]]li choʻpon sifatida nafaqat oʻtlash joyi va vaqtini,[[ hayvon]]larga [[gʻamxoʻr]]lik qilish qoidalarini ham yaxshi bilgan. Boqiladigan [[hayvon]]lar orasida kasalliklar va boshqa muammoli vaziyat paydo boʻlganda birinchi yordam koʻrsata olgan. o‘simliklari [[siyrak]] yaylovlarda, og‘ir yarim [[cho‘l]] sharoitida [[qorako‘l]] [[zot]]li qo‘ylarni boqgan.

Oʻzining[[ ziyrak]]ligi, tirishqoqligi va bilimi bilan qisqa fursatda cho‘ponlik hunarini mukammal egallab oladi va tez orada bir necha ming boshdan iborat [[suruv]]ga katta cho‘pon etib tayinlanadi. 1959-1965 yillikda uning suruvi [[Buxoro viloyati]] [[chorva]]dorlari orasida yosh hayvonlar nasli, pashsha yetkazib berish va jun qirqish bo‘yicha eng yaxshi ko‘rsatkichlarga ega bo‘ladi va [[chorva]]chilikni rivojlantirish, [[qorakoʻl]] qoʻy zotini yetishtirish va [[koʻpaytirish]]ga oʻz xissasini qoʻshadi.

Uning bu samarali mehnatini SSSR Oliy Soveti Prezidentining [[1966|1966-yil]] [[22-mart|22-martdagi]] farmoni bilan chorvachilikni rivojlantirish, goʻsht, sut,[[ tuxum]], jun, qorakoʻl [[qoʻy]] [[zot]]ini yetishtirish va tayyorlashni koʻpaytirishda erishilgan muvaffaqiyatlar uchun, Abdurahmonov Qalbay - [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni]][[ unvon]]i bilan taqdirlashadi.

O‘zi tug‘ilib o‘sgan [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi|Buxoro Xalq Sovet Respublikasining]] (hozirgi Oʻzbekiston [[Navoiy viloyati]], [[Tomdi (tuman)|Tomdi tumani)]] (1982) — „Tomdi“ sovxozida nafaqaga chiqqunga qadar cho‘ponlik qiladi.

1966-yillarda u oʻzining yaxshi fazilatlari va mehnati uchun bir qator orden va medallar yaʼni [[Lenin ordeni]] va „[[O‘roq va Bolg‘a oltin medali|Oʻroq va Bolgʻa]]“ oltin medali, Mehnat Qizil [[Bayroq]] ordenlari va medallar bilan taqdirlangan.

Qalbay Abdurahmonov 1971-yildan KPSS XXIV [[qurultoy]]i delegati boʻlgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

* {{Warheroes|id=30638}}
* Geroi Sotsialisticheskogo Truda Uzbekistana.

[[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari]]
[[Turkum:Navoiy viloyatida tugʻilganlar]]
[[Turkum:1934-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>a14ue4g2valq8j8y27u9fyd3rcebs71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121754</id>
      <parentid>6121753</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekipediya</username>
        <id>118689</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bekipediya [[Abdurahmonov, Qalbay]] sahifasini [[Qalbay Abdurahmonov]]ga koʻchirdi: Notoʻgʻri yozilgan sarlavha</comment>
      <origin>6121753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3764" sha1="a14ue4g2valq8j8y27u9fyd3rcebs71" xml:space="preserve">{{Xatolar}}
{{Manba}}
{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Qalbay Abduraxmonov
 | tavallud_sanasi      = [[1934-yil]]
 | tavallud_joyi        = [[Tomdi]] tuman, [[Navoiy ]]viloyati, [[O`zbekiston]] SSR, [[SSSR]]
 | vafot_sanasi         = noma'lum
 | fuqaroligi           = [[SSSR]]
 | kasbi                = cho`pon
 | faoliyat_yillari     = [[1950 - 1965]]-yillar
 | unvoni               = [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni]]
 | mukofotlari          = [[Lenin ordeni]], [[O`roq va bolg`a]] oltin medali
}}
'''Qalbay Abdurahmonov (Abdirahmonov)''' ( [[1934]] -yil) - [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] chorvachisi Oʻzbekiston SSR  [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi|Buxoro Xalq Sovet Respublikasining]] (hozirgi Oʻzbekiston [[Navoiy viloyati]], [[Tomdi (tuman)|Tomdi tumani), Tomdi]] sovxozining katta choʻponi. [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni]] (1966).

== Biografiya ==
Qalbay Abdurahmonov 1934-yilda [[Oʻzbekiston]][[ SSR]] [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi|Buxoro Xalq Sovet Respublikasining]] (hozirgi Oʻzbekiston Navoiy viloyati hududida), [[chorva]]dor oilasida tugʻilgan.[[ Millati]] - oʻzbek.[[ Oʻrta taʼlim]]ni toʻliq tugatmagan. Sovet armiyasi safida uch yil xizmat qilgan.

U [[bola]]lik chogʻlaridanoq[[ choʻponlik]]ka qiziqqan va hayvonlarni parvarish qilishda kattalarga doimo [[yordam]] bergan. [[Sovet Armiyasi]] saflarida [[muddat]]li harbiy xizmatni o‘tagandan soʻng [[vatan]]iga qaytgan. Shundan keyin 1950-yillarning o‘rtalaridan boshlab mahalliy „Tomdi“ sovxozida cho‘pon bo‘lib oʻz ish faoliyatini boshlagan.[[ Malaka]]li choʻpon sifatida nafaqat oʻtlash joyi va vaqtini,[[ hayvon]]larga [[gʻamxoʻr]]lik qilish qoidalarini ham yaxshi bilgan. Boqiladigan [[hayvon]]lar orasida kasalliklar va boshqa muammoli vaziyat paydo boʻlganda birinchi yordam koʻrsata olgan. o‘simliklari [[siyrak]] yaylovlarda, og‘ir yarim [[cho‘l]] sharoitida [[qorako‘l]] [[zot]]li qo‘ylarni boqgan.

Oʻzining[[ ziyrak]]ligi, tirishqoqligi va bilimi bilan qisqa fursatda cho‘ponlik hunarini mukammal egallab oladi va tez orada bir necha ming boshdan iborat [[suruv]]ga katta cho‘pon etib tayinlanadi. 1959-1965 yillikda uning suruvi [[Buxoro viloyati]] [[chorva]]dorlari orasida yosh hayvonlar nasli, pashsha yetkazib berish va jun qirqish bo‘yicha eng yaxshi ko‘rsatkichlarga ega bo‘ladi va [[chorva]]chilikni rivojlantirish, [[qorakoʻl]] qoʻy zotini yetishtirish va [[koʻpaytirish]]ga oʻz xissasini qoʻshadi.

Uning bu samarali mehnatini SSSR Oliy Soveti Prezidentining [[1966|1966-yil]] [[22-mart|22-martdagi]] farmoni bilan chorvachilikni rivojlantirish, goʻsht, sut,[[ tuxum]], jun, qorakoʻl [[qoʻy]] [[zot]]ini yetishtirish va tayyorlashni koʻpaytirishda erishilgan muvaffaqiyatlar uchun, Abdurahmonov Qalbay - [[Sotsialistik Mehnat Qahramoni]][[ unvon]]i bilan taqdirlashadi.

O‘zi tug‘ilib o‘sgan [[Buxoro Xalq Sovet Respublikasi|Buxoro Xalq Sovet Respublikasining]] (hozirgi Oʻzbekiston [[Navoiy viloyati]], [[Tomdi (tuman)|Tomdi tumani)]] (1982) — „Tomdi“ sovxozida nafaqaga chiqqunga qadar cho‘ponlik qiladi.

1966-yillarda u oʻzining yaxshi fazilatlari va mehnati uchun bir qator orden va medallar yaʼni [[Lenin ordeni]] va „[[O‘roq va Bolg‘a oltin medali|Oʻroq va Bolgʻa]]“ oltin medali, Mehnat Qizil [[Bayroq]] ordenlari va medallar bilan taqdirlangan.

Qalbay Abdurahmonov 1971-yildan KPSS XXIV [[qurultoy]]i delegati boʻlgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

* {{Warheroes|id=30638}}
* Geroi Sotsialisticheskogo Truda Uzbekistana.

[[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Sotsialistik Mehnat Qahramonlari]]
[[Turkum:Navoiy viloyatida tugʻilganlar]]
[[Turkum:1934-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>a14ue4g2valq8j8y27u9fyd3rcebs71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Qalbay Abdurahmonov</title>
    <ns>1</ns>
    <id>957452</id>
    <revision>
      <id>6121756</id>
      <parentid>3794104</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekipediya</username>
        <id>118689</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bekipediya [[Munozara:Abdurahmonov, Qalbay]] sahifasini [[Munozara:Qalbay Abdurahmonov]]ga koʻchirdi: Notoʻgʻri yozilgan sarlavha</comment>
      <origin>3794104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="39xhzx6ehpu6hreriwxcizhnwu3wt4v" xml:space="preserve">{{Zarafshon oyligi}}</text>
      <sha1>39xhzx6ehpu6hreriwxcizhnwu3wt4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkum:Oʻzbekistonda ayollar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>958356</id>
    <revision>
      <id>6121941</id>
      <parentid>3801629</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Oʻzbekiston jamiyati]] uchun yangi kalit: &quot;Ayollar&quot; ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="ryqayvyhsaee5cor6i3afx1b8gd3xb0" xml:space="preserve">[[Turkum:Oʻzbekiston jamiyati|Ayollar]]
[[Turkum:Osiyodagi ayollar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda gender tengligi]]</text>
      <sha1>ryqayvyhsaee5cor6i3afx1b8gd3xb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121942</id>
      <parentid>6121941</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Oʻzbekistonda gender tengligi]] uchun yangi kalit: &quot;Ayollar&quot; ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="sg25hez9bzw0n9jb1lt6tn9oplrca09" xml:space="preserve">[[Turkum:Oʻzbekiston jamiyati|Ayollar]]
[[Turkum:Osiyodagi ayollar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda gender tengligi|Ayollar]]</text>
      <sha1>sg25hez9bzw0n9jb1lt6tn9oplrca09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121944</id>
      <parentid>6121942</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Davlatlarga koʻra ayollar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="p2fwdtefw3svdu4nz70rmy3izcflg5x" xml:space="preserve">[[Turkum:Oʻzbekiston jamiyati|Ayollar]]
[[Turkum:Osiyodagi ayollar]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda gender tengligi|Ayollar]]
[[Turkum:Davlatlarga koʻra ayollar]]</text>
      <sha1>p2fwdtefw3svdu4nz70rmy3izcflg5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buyrak transplantatsiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>967793</id>
    <revision>
      <id>6121420</id>
      <parentid>5780465</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19753" sha1="73zsxhwyyid9xvftx9izq1j40dwdzil" xml:space="preserve">{{Tibbiy diagnostika bilgiqutisi|Name=Buyrak ko'chirish|image=kidtransplant.svg|ICD10={{ICD10PCS|OTY|0/T/Y}}|ICD9={{ICD9proc|55.6}}|MeshID=D016030|OPS301={{OPS301|5-555}}|Synonyms=Buyrak transplantatsiyasi|MedlinePlus=003005}}'''Buyrak transplantatsiyasi''' yoki '''buyrak koʻchirish''' oxirgi bosqichdagi buyrak kasalligi (ESRD) boʻlgan bemorga [[buyrak]]ning [[Transplantatsiya|organ transplantatsiyasi]]. Buyrak transplantatsiyasi donor organning kimdan olinganiga qarab vafot etgan donor (ilgari kadavra deb ataladigan) yoki tirik donorlarga boʻlinadi. Tirik donor buyrak transplantatsiyasi donor va retsipient oʻrtasida biologik moslikga qarab, genetik jihatdan bogʻliq yoki bogʻliq boʻlmagan transplantatsiyalar sifatida tavsiflanadi.

Buyrak transplantatsiyasini olishdan oldin, buyrak kasalligi bilan kasallangan odamlar transplantatsiya operatsiyasini oʻtkazish uchun yetarlicha sogʻlom ekanligiga ishonch hosil qilish uchun toʻliq tibbiy koʻrikdan oʻtishi kerak. Agar toʻgʻri nomzod deb topilsa, ular oʻlgan donordan buyrak olish uchun kutish roʻyxatiga joylashtirilishi mumkin&lt;ref name=&quot;National Kidney Foundation&quot;&gt;{{Veb manbasi |muallif=&lt;!--Not stated--&gt; |sana=1 February 2023&lt;!-- from page source --&gt; |sarlavha=20 Common Kidney Transplant Questions and Answers |url=https://www.kidney.org/atoz/content/kidney-transplant |qaralgan sana=7 June 2023 |nashriyot=[[National Kidney Foundation]]}}&lt;/ref&gt;. Ular kutish roʻyxatiga kiritilgandan soʻng, ular juda tez yangi buyrak olishlari mumkin yoki ular koʻp yillar kutishlari kerak boʻladi. Qoʻshma Shtatlarda oʻrtacha kutish vaqti uch yildan besh yilgacha&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |muallif=&lt;!--Not stated--&gt; |sana=16 December 2022&lt;!--from page source--&gt; |sarlavha=The Kidney Transplant Waitlist – What You Need to Know |url=https://www.kidney.org/atoz/content/transplant-waitlist |qaralgan sana=7 June 2023 |nashriyot=[[National Kidney Foundation]]}}&lt;/ref&gt;. Transplantatsiya operatsiyasi vaqtida yangi buyrak odatda [[Abdomen|qorinning]] pastki qismiga joylashtiriladi. Agar asosli tibbiy sabab boʻlmasa, odamning ikkita buyragi odatda olib tashlanmaydi&lt;ref name=&quot;National Kidney Foundation&quot; /&gt;.

Buyrak transplantatsiyasini buyrak yalligʻlanishli kasalliklari bilan kasallangan odamlar, [[dializ]]da boʻlgan va hayot sifati yaxshi boʻlishi mumkin boʻlgan ESRD bilan kasallangan odamlarga qaraganda uzoqroq yashaydilar&lt;ref name=&quot;National Kidney Foundation&quot;/&gt;. Buyrak transplantatsiyasini qabul qiluvchilar yangi buyrak ularning tanasiga tushmaslikga yoʻl qoʻymaslik uchun ishlaguncha [[Immunodepressantlar|immunosupressantlar]] (immunitet tizimini bostiruvchi dorilar) da qolishi kerak&lt;ref name=&quot;National Kidney Foundation&quot; /&gt;. Bu uzoq muddatli immunosupressiya ularni infektsiyalar va saraton xavfini oshiradi&lt;ref name=&quot;Management of Kidney Transplant Recipients&quot;&gt;{{Jurnal manbasi|date=June 2019|title=Management of Kidney Transplant Recipients by General Nephrologists: Core Curriculum 2019|journal=[[American Journal of Kidney Diseases]]|volume=73|issue=6|pages=866–879|doi=10.1053/j.ajkd.2019.01.031|pmid=30981567}}&lt;/ref&gt;. Buyrak transplantatsiyasini rad etish yoki antikor vositachiligida rad etish sifatida tasniflanadi. Antikor vositachiligida rad etish transplantatsiyadan qancha vaqt oʻtgach sodir boʻlishiga qarab, giperoʻtkir, oʻtkir yoki surunkali boʻladi. Agar buyrak tushmasligiga shubha qilingan boʻlsa, buyrak biopsiyasini olish kerak&lt;ref name=&quot;Management of Kidney Transplant Recipients&quot; /&gt;. [[Kreatinin|Sarum kreatininini]] va boshqa laboratoriyalarni oʻlchash orqali yangi buyrak funktsiyasini muntazam ravishda kuzatib borish muhimdir; buni kamida har uch oyda bir marta qilish kerak&lt;ref name=&quot;Management of Kidney Transplant Recipients&quot; /&gt;.

== Tarixi ==
Buyrak transplantatsiyasi ehtimoli haqida birinchi eslatmalardan biri amerikalik tibbiyot tadqiqotchisi Saymon Fleksner, u 1907 yilda [[Chicago universiteti|Chikago universitetida]] „Patologiya tendentsiyalari“ mavzusidagi maqolasini oʻqishda buni oʻsha paytda amalga oshirish mumkinligini aytdi. Kelajakda insonning kasal [[Transplantatsiya|aʼzolarini sogʻlom organlarga jarrohlik yoʻli bilan almashtirish]] mumkin ekanligini arteriyalar, oshqozon, buyraklar va [[Yurak transplantatsiyasi|yurak]]&lt;nowiki/&gt;larni transplantatsiya qilish mumkin deb aytgan&lt;ref&gt;[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1908/01/02/104713376.pdf MAY TRANSPLANT THE HUMAN HEART] ([[Portable Document Format|.PDF]]), ''[[The New York Times]]'', 2 January 1908&lt;/ref&gt;.
[[File:Herrick_kidney_transplant.jpg|right|thumb| Doktor Jon P. Merrill (chapda) Richard Xerrik (oʻrtada) va uning ukasi Ronaldga (oʻngda) [[sunʼiy buyrak]] deb nomlangan yangi mashinaning ishlashini tushuntiradi. Aka-uka Herrik egizaklar dunyodagi birinchi muvaffaqiyatli buyrak transplantatsiyasining sub’ektlari boʻlgan, Ronald esa donor edi.]]

== Koʻrsatkichlari ==
Buyrak transplantatsiyasiga koʻrsatma asosiy sababdan qatʼi nazar, oxirgi bosqich buyrak kasalligi (ESRD) hisoblanadi. Bunda 15 ml/min / 1,73 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; dan past boʻlgan glomerulyar filtratsiya tezligi sifatida aniqlanadi. ESRDga olib keladigan keng tarqalgan kasalliklarga renovaskulyar kasalliklar, [[Infeksiya|infektsiyalar]], [[Qandli diabet|diabetes mellitus]] va surunkali glomerulonefrit va [[Lupus|sistemali qizil boʻricha]] kabi autoimmün kasalliklar kiradi. Irsiy sabablar orasida [[Buyrak polikistozi|polikistik buyrak kasalligi]] va bir qator tugʻma metabolizm buzilishlari mavjud. Eng keng tarqalgan „sabab“ idiopatikdir (yaʼni nomaʼlum).

== Buyrak donorlari va qabul qiluvchilarini baholash ==
Potensial buyrak donorlari ham, buyrakni qabul qiluvchilar yaʼni retsepentlar ham ijobiy natijalarga erishish uchun sinchkovlik bilan tekshiriladi.

=== Buyrak qabul qiluvchilar uchun qarshi koʻrsatmalar ===
Buyrak transplantatsiyasiga qarshi koʻrsatmalar orasida yurak, oʻpka yetishmovchiligi, jigar kasalliklari va ayrim saraton turlari mavjud. Bir vaqtda tamaki isteʼmol qilish va [[Yogʻ bosish|morbid semizlik]] ham bemorni [[jarrohlik]] asoratlari xavfini oshiradigan koʻrsatkichlari qatoriga kiradi.

Tibbiy skrining donorning umumiy sogʻligi va jarrohlik xavfini, bitta buyrak bilan yashashdan kelib chiqadigan asoratlarni koʻrsatishi mumkin boʻlgan sharoitlarni baholaydi. U donorda retsipentga yuqishi mumkin boʻlgan kasalliklarga ega yoki yoʻqligini baholaydi (immunosupressiv boʻladi), donorning buyraklari anatomiyasini, hajmidagi farqlarni va operatsiyani murakkablashtirishi mumkin boʻlgan muammolarni baholaydi, donorning immunologik mosligini aniqlaydi. Maxsus qoidalar transplantatsiya markaziga qarab farq qiladi, asosiy istisno meʼzonlari koʻpincha quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

* [[qandli diabet]] ;
* nazoratsiz [[Arterial gipertenziya|gipertenziya]] ;
* morbid semizlik;
* yurak yoki oʻpka kasalligi;
* saraton tarixi;
* oilada buyrak kasalligi tarixi;
* buyrak funktsiyasining buzilishi yoki [[Peshobning sifat oʻzgarishi|proteinuriya]] . [https://optn.transplant.hrsa.gov/professionals/by-topic/guidance/guidance-for-the-development-of-program-specific-living-kidney-donor-medical-evaluation-protocols Dasturga xos tirik buyrak donorlarini tibbiy baholash protokollarini ishlab chiqish boʻyicha qoʻllanma – OPTN]

== Buyrak qayerdan olinadi? ==
Buyrakni organizmga tushmasligini oldini olish uchun dori juda samarali boʻlgani uchun, donorlar retsepent oʻxshash boʻlishi shart emas. Donor qilingan buyraklarning koʻpchiligi vafot etgan donorlardan keladi. Ammo Qoʻshma Shtatlarda tirik donorlardan foydalanish ortib bormoqda. 2006 yilda donorlik qilingan buyraklarning 47 foizi tirik donorlar boʻlgan&lt;ref&gt;Organ Procurement and Transplantation Network, 2007&lt;/ref&gt;. Bu mamlakatga qarab farq qiladi: masalan, Ispaniyada 2006- yilda transplantatsiya qilingan buyraklarning atigi 3 foizi tirik donorlardan kelgan&lt;ref&gt;Organización Nacional de Transplantes (ONT), 2007&lt;/ref&gt;. Ispaniyada barcha fuqarolar, agar ular hayoti davomida ochiqdan-ochiq rad etmasalar, vafot etgan taqdirda potentsial organ donorlari hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=15 September 2017 |title=How Spain became the world leader in organ transplants |work=The Local Spain |url=https://www.thelocal.es/20170915/how-spain-became-world-leader-at-organ-transplants}}&lt;/ref&gt;.

AQSh, Buyuk Britaniya va Isroilda taxminan har uchinchi donor jonli donordan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24 February 2009 |title=How to become an organ donor |work=[[The Sentinel (Staffordshire)|The Sentinel]] |url=http://www.thisisstaffordshire.co.uk/health/transplanted-kidneys-come-living-donors/article-721562-detail/article.html |access-date=19 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121106121822/http://www.highbeam.com/doc/1P1-5994618.html HighBeam] Judy Siegel, „Live liver and lung donations approved. New regulations will give hope to dozens.“ 'Jerusalem Postʼ, 9 May 1995 „(subscription required)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;“National Data Reports&quot;. The Organ Procurement and Transplant Network (OPTN). dynamic. Retrieved 22 October 2013. (the link is to a query interface; Choose Category = Transplant, Organ = Kidney, and select the 'Transplant by donor typeʼ report link)&lt;/ref&gt; potensial donorlar tibbiy va psixologik jihatdan tekshiriladi. Bu donorning jarrohlik amaliyotiga yaroqliligini va donor yoki retsipent uchun ortiqcha xavf yoki yomon oqibatlarga olib keladigan hech qanday kasallik yoʻqligini aniqlaydi. Psixologik baholash donorning xabardor qilingan roziligini va majburlanmaganligini taʼminlashdan iborat. Organlar uchun pul toʻlash noqonuniy boʻlgan mamlakatlarda rasmiylar donorlik moliyaviy tranziksiya natijasida kelib chiqmaganligiga ishonch hosil qilishlari mumkin.
[[Fayl:Kidney_for_transplant_from_live_donor.jpg|thumb|Tirik donordan transplantatsiya qilish uchun olingan buyrak]]
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

=== Oʻlgan donorlar ===
[[Fayl:Kidney_donor_cards,_England,_1971-1981_Wellcome_L0060508.jpg|thumb|Angliyadan buyrak donorlari kartalari, 1971–1981. Kartalar donorlar tomonidan, masalan, baxtsiz hodisada halok boʻlgan taqdirda, buyraklarini berishga tayyor ekanliklarini isbotlash uchun qilingan.]]

* Miya oʻlik (BD) donorlari
* Kardiyak oʻlimdan keyin donorlik (DCD) donorlari

=== Donorlarning koʻpayishi ===
[[Fayl:Vaughan_Gething_AM_addresses_the_Kidney_Research_UK_Annual_Fellows_day.webm|left|thumb| Vaughan Gething, Uels hukumati sogʻliqni saqlash vaziri, Buyuk Britaniyada buyrak tadqiqoti boʻyicha yillik stipendiyalar kuni, 2017.]]

== Jarayon ==
[[Fayl:Kidney_Transplant.png|thumb|Buyrak transplantatsiyasi]]

== Buyrak-oshqozon osti bezi transplantatsiyasi ==
[[Fayl:Schema_der_Pankreas-Nierentransplantation_mit_portalvenöser_Anastomose_des_Pankreastransplantats.tif|thumb|Buyrak-oshqozon osti bezi transplantatsiyasi]]

== Murakkabliklari ==
[[Fayl:Acute_cellular_rejection,_renal_graft_biopsy.jpg|right|thumb| Naychali epiteliyda limfotsitlar mavjudligi buyrak graftining oʻtkir hujayrali rad etilishini tasdiqlaydi. Biopsiya namunasi.]]
{{Urologic surgical and other procedures}}

== Statistika ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+Mamlakat, yil va donor turlari boʻyicha statistika
! Mamlakat
! Yil
! Kadavriy donor
! Tirik donor
! Jami transplantatsiya
|-
! [[Avstraliya]] &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=2020 deceased organ donation and transplantation |url=https://www.donatelife.gov.au/about-us/strategy-and-performance/our-data/2020-deceased-organ-donation-and-transplantation |qaralgan sana=19 August 2021 |ish=DonateLife |sana=22 February 2021 |arxivsana=2022-01-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220124070852/https://www.donatelife.gov.au/about-us/strategy-and-performance/our-data/2020-deceased-organ-donation-and-transplantation }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=2020 living organ donation and transplantation |url=https://www.donatelife.gov.au/about-us/strategy-and-performance/our-data/2020-living-organ-donation-and-transplantation |qaralgan sana=19 August 2021 |ish=DonateLife |sana=22 February 2021 |arxivsana=2022-01-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220127012850/https://www.donatelife.gov.au/about-us/strategy-and-performance/our-data/2020-living-organ-donation-and-transplantation }}&lt;/ref&gt;
| 2020
| 704
| 182
| 886
|-
! [[Kanada]] &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=e-Statistics on organ transplants, waiting lists and donors {{!}} CIHI |url=https://www.cihi.ca/en/e-statistics-on-organ-transplants-waiting-lists-and-donors |qaralgan sana=2021-08-19 |ish=www.cihi.ca |arxivsana=2021-08-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210819130726/https://www.cihi.ca/en/e-statistics-on-organ-transplants-waiting-lists-and-donors }}&lt;/ref&gt;
| 2020
| {{Number table sorting|1063}}
| 396
| {{Number table sorting|1459}}
|-
! [[Fransiya]] &lt;ref name=&quot;Europe2003&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Transplant activity report |url=https://www.organdonation.nhs.uk/helping-you-to-decide/about-organ-donation/statistics-about-organ-donation/transplant-activity-report/ |qaralgan sana=2021-08-19 |ish=NHS Organ Donation |til=en }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| 2003 yil
| {{Number table sorting|1991}}
| 136
| {{Number table sorting|2127}}
|-
! [[Italiya]] &lt;ref name=&quot;Europe2003&quot; /&gt;
| 2003 yil
| {{Number table sorting|1489}}
| 135
| {{Number table sorting|1624}}
|-
! [[Yaponiya]] &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.asas.or.jp/jst/pdf/factbook/factbook2011.pdf |sarlavha=Kidney Transplantation Factbook 2011}}&lt;/ref&gt;
| 2010 yil
| {{Number table sorting|208}}
| 1276
| {{Number table sorting|1484}}
|-
! [[Ispaniya]] &lt;ref name=&quot;Europe2003&quot; /&gt;
| 2003 yil
| {{Number table sorting|1991}}
| 60
| {{Number table sorting|2051}}
|-
! [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] &lt;ref name=&quot;Europe2003&quot; /&gt;
| 2020 yil aprelgacha
2021 yil mart
| {{Number table sorting|1836}}
| 422
| {{Number table sorting|2258}}
|-
! [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=National Data Reports |url=https://optn.transplant.hrsa.gov/data/view-data-reports/national-data/ |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191107232705/https://optn.transplant.hrsa.gov/data/view-data-reports/national-data/ |arxivsana=2019-11-07 |qaralgan sana=19 August 2021 |nashriyot=The Organ Procurement and Transplant Network (OPTN) }} (''the link is to a query interface; Choose Category = Transplant, Organ = Kidney, and select the 'Transplant by donor typeʼ report link'')&lt;/ref&gt;
| 2020
| {{Number table sorting|17583}}
| {{Number table sorting|5234}}
| {{Number table sorting|22817}}
|}

== Taniqli retsipentlar ==
Yana qarang : Turkum:Buyrak transplantatsiyasini qabul qiluvchilar retsipentlar. [[Organ transplantatsiyasi donorlari va qabul qiluvchilar ro'yxati|Organ transplantatsiyasi donorlari va qabul qiluvchilar retsipentlar roʻyxati]]

* Elke Büdenbender (born 1962), Spouse of the President of Germany, &lt;small&gt;transplant in August 2010&lt;/small&gt;
* Steven Cojocaru (born 1970), Canadian fashion critic, &lt;small&gt;transplants in ???? and 2005&lt;/small&gt;
* [[Endi Koul|Andy Cole]] (born 1971), English footballer, &lt;small&gt;transplant in April 2017&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=7 April 2017 |title=Former Man United striker Andy Cole undergoes kidney transplant: Club ambassador has a condition called Focal Segmental Glomerulosclerosis |work=The Irish Times |url=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/english-soccer/former-man-united-striker-andy-cole-undergoes-kidney-transplant-1.3040324 |access-date=7 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=7 April 2017 |title=Andrew Cole: Former Manchester United and England star has kidney op |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-manchester-39527374 |access-date=7 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Jepson |first=Anthony |date=3 September 2017 |title=Manchester United great Andy Cole thanks two former teammates as he battles to regain full health |work=Manchester Evening News |url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-utd-news-andy-cole-13564294 |access-date=6 November 2017}}&lt;/ref&gt;
* Natalie Cole (1950–2015), American singer, &lt;small&gt;transplant in 2009 (survival: 6 years)&lt;/small&gt;
* [[Gary Coleman]] (1968–2010), American actor, &lt;small&gt;first transplant &lt;5 years old, second transplant at 14 years old ({{Circa|1981}})&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.cnn.com/2010/HEALTH/05/28/coleman.kidney.troubles/index.html |sarlavha=Coleman battled lifelong health woes: transplants, kidney problems |ish=www.cnn.com |til=en |qaralgan sana=27 June 2019}}&lt;/ref&gt;
* Lucy Davis (born 1973), English actress, &lt;small&gt;transplant in 1997&lt;/small&gt;
* Kenny Easley (born 1959), American football player, &lt;small&gt;transplant in 1990&lt;/small&gt;
* Aron Eisenberg (1969-2019), American actor, &lt;small&gt;transplant in 1986 and 2015 (survival 23 and 4 years)&lt;/small&gt;
* [[David Ayres]] (born 1977), Canadian Hockey Player, &lt;small&gt;transplant in 2004&lt;/small&gt;
* [[Sean Elliott]] (born 1968), American basketball player, &lt;small&gt;transplant in 1999&lt;/small&gt;
* [[Selena Gomez]] (born 1992), American singer, songwriter and actress, &lt;small&gt;transplant in 2017&lt;/small&gt;
* Jennifer Harman (born 1964), American poker player, &lt;small&gt;transplants in ???? and 2004&lt;/small&gt;
* Ken Howard (born 1932), English artist, &lt;small&gt;transplant in 2000&lt;/small&gt;
* [[Sarah Hyland]] (born 1990), American actress, &lt;small&gt;transplant in 2012&lt;/small&gt;
* Ivan Klasnić (born 1980), Croatian footballer, &lt;small&gt;transplant in 2007&lt;/small&gt;
* Jimmy Little (1937–2012), Australian musician and actor, &lt;small&gt;transplant in 2004 (survival: 8 years)&lt;/small&gt;
* Jonah Lomu (1975–2015), New Zealand rugby player, &lt;small&gt;transplant in 2004 (survival: 11 years)&lt;/small&gt;
* George Lopez (born 1961), American comedian and actor, &lt;small&gt;transplant in 2005&lt;/small&gt;
* Tracy Morgan (born 1968), American comedian and actor, &lt;small&gt;transplant in 2010&lt;/small&gt;
* Alonzo Mourning (born 1970), American basketball player, &lt;small&gt;transplant in 2003&lt;/small&gt;
* Kerry Packer (1937–2005), Australian businessman, &lt;small&gt;transplant in 2000 (survival: 5 years)&lt;/small&gt;
* Charles Perkins (1936–2000), Australian footballer and activist, &lt;small&gt;transplant in 1972 (survival: 28 years)&lt;/small&gt;
* Billy Preston (1946–2006), American musician, &lt;small&gt;transplant in 2002 (survival: 4 years)&lt;/small&gt;
* Neil Simon (1927–2018), American playwright, &lt;small&gt;transplant in 2004 (survival: 14 years)&lt;/small&gt;
* Ron Springs (1956–2011), American football player, &lt;small&gt;transplant in 2007 (survival: 4 years)&lt;/small&gt;{{manba kerak}}
* Tomomi „Jumbo“ Tsuruta (1951–2000), Japanese professional wrestler, &lt;small&gt;transplant in 2000 (survival: 1 month)&lt;/small&gt;
* Elliot F. Kaye, American lawyer, chairman of the U. S. Consumer Product Safety Commission, &lt;small&gt;transplant in 2022&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;WaPo/2022/01/10/kidney&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=January 10, 2022 |title=He thought getting a new kidney in the pandemic would be impossible. His son's coach stepped up. |language=en |work=[[The Washington Post]] |publication-place=Washington, D.C. |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2022/01/10/kidney-donation-transplant-baseball-coach-elliot-kaye-eric-saul/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220111144527/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2022/01/10/kidney-donation-transplant-baseball-coach-elliot-kaye-eric-saul/ |archive-date=2022-01-11}}&lt;/ref&gt;

== Yana qarang ==

* [[Sunʼiy buyrak]]
* Gurgaondagi buyrak mojarosi
* Iso nasroniylari – avstraliyalik diniy guruh, ularning koʻp aʼzolari buyragini notanish odamga sovgʻa qilgan
* Jigar transplantatsiyasi

=== Eslatmalar ===
{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Anatomiya]]
[[Turkum:Jarrohlik yo‘nalishlari]]</text>
      <sha1>73zsxhwyyid9xvftx9izq1j40dwdzil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muhammad ibn Salmon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>970253</id>
    <revision>
      <id>6121508</id>
      <parentid>6096656</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28378-55</username>
        <id>265626</id>
      </contributor>
      <comment>/* Havolalar */</comment>
      <origin>6121508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18201" sha1="r7xmh5k86hvy7czvd43790e1ag2uhgs" xml:space="preserve">{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                      = Muhammad ibn Salmon
| asl ismi                  = {{Lang-ar|محمد بن سلمان آل سعود}}
| tasvir                    = Prince Mohammad bin Salman, Oct. 2023.jpg
| uzunlik                   = 
| izoh                      = 
| tartib                    = 
| lavozim                   = Saudiya valiaxd shaxzodasi
| bayroq                    = Flag_of_Saudi_Arabia.svg
| bayroq2                   = 
| ismi ostida               = 
| boshlanish davri          = [[21-iyun]] [[2017-yil]]
| tugash davri              = hozirgacha
| premyer                   = 
| prezident                 = 
| spiker                    = 
| senat raisi               = 
| vitse-prezident           = 
| gubernator                = 
| vitse-gubernator          = 
| vazir                     = 
| bosh vazir                = 
| birinchi vazir            = 
| monarx                    = [[Salmon ibn Abdulaziz as-Saud]]
| noib                      = 
| kansler                   = 
| parlament                 = 
| lider                     = 
| hokim                     = 
| hokim yordamchisi         = 
| hukmdor                   = 
| hukmdor yordamchisi       = 
| yordamchisi               = 
| muvaqqat                  = 
| muxolif                   = 
| oʻrinbosar                = 
| oʻtmishdoshi              = Muhammad ibn Noif
| vorisi                    = 
| avvalgisi                 = 
| keyingisi                 = 
| toj kiydirish marosimi    = 
}}
'''Muhammad bin Salmon Al Saud''' ({{Lang-ar|محمد بن سلمان آل سعود}}; 1985-yil 31-avgustda tugʻilgan) – arablar orasida '''MBS''' yoki '''MbS''' nomlari bilan tanilgan, Saudiya Arabistoni valiahd shahzodasi va Bosh vaziri hisoblanadi. U, shuningdek, Iqtisodiy va taraqqiyot masalalari boʻyicha kengash hamda Siyosiy va xavfsizlik masalalari boʻyicha kengash raisi lavozimlarida ham ishlaydi. U Saudiya Arabistonining amaldagi hukmdori sanaladi, u 2022-yilda bosh vazir etib tayinlanishidan oldin ham shu maqomga ega hisoblangan. U 2015-2022-yillarda mudofaa vaziri lavozimida ishlagan. U [[Salmon ibn Abdulaziz as-Saud|qirol Salmonning]] yettinchi oʻgʻlidir. U [[Forbes]] talqini boʻyicha dunyoning eng kuchli 8-kishisi deb topildi&lt;ref&gt; {{Veb manbasi |sarlavha=The World's Most Powerful People |url=https://www.forbes.com/powerful-people/list/ |qaralgan sana=2023-08-15 |ish=Forbes |til=en}} &lt;/ref&gt;. Uning shaxsiy boyligi kamida 25 milliard dollarni tashkil etadi va bu uni dunyodagi eng badavlat qirollik aʼzolari va shaxslaridan biriga aylantiradi&lt;ref&gt; {{Veb manbasi |sarlavha=Who Is Mohammed Bin Salman Bin Abdulaziz Al Saud And What Is His Total Net Worth? |url=https://zeenews.india.com/world/who-is-mohammed-bin-salman-bin-abdulaziz-al-saud-and-what-is-his-total-net-worth-2619620.html/amp |qaralgan sana=2023-08-15 |ish=zeenews.india.com}} &lt;/ref&gt;.

Muhammad bin Salmon, shahzoda Salmon bin Abdulaziz va uning uchinchi rafiqasi boʻlmish Fahda bintu Falah Al Xitlaynning birinchi farzandi sifatida dunyoga kelgan. ''Qirol Saud universiteti'' da huquqshunoslik diplomini qoʻlga kiritganidan soʻng, u otasining maslahatchisi boʻlib xizmat qila boshlagan. Salmon qirol boʻlganidan soʻng 2015-yilda Muhammadni mudofaa vaziri va valiahd shahzoda oʻrinbosari etib tayinladi. Muhammad 2019-yilda qirol Hadytulloh jiyani valiahd shahzoda Muhammad bin Nayif ishdan boʻshatilgandan keyin valiahd shahzoda etib koʻtarilgan. Salmon 2022-yilda bosh vazirlik lavozimini oʻz oʻgʻliga topshirdi.

== Turli ziddiyatlar ==
Muhammad boshqaradigan hukumat [[Avtoritarizm|avtoritar hukumatndir]]. Saudiya Arabistonida demokratik institutlar mavjud emas va qirollik boʻylab repressiya keng tarqalgan. Turli [[Ulamo|Islom olimlari]], inson huquqlari hamda ayollar huquqlarini himoya qiluvchi faollar, jurnalistlar, sobiq insayderlar va boshqa siyosiy dissidentlar turli xil qiynoqlar va qamoq jazosiga hukm qilish kabi usullar orqali muntazam ravishda qatagʻon qilina boshlangan va baʼzi xabarlarga koʻra Muhammad „Yoʻlbarslar otryadi“ deb nomlanuvchi guruh yordamida suddan ishlaridan tashqari qotilliklarda foydalanayotganini daʼvo qilingan. Markaziy razvedka boshqarmasining 2021-yilda chop etilgan hisobotiga koʻra, Muhammad Saudiya Arabistonining ''[[The Washington Post|Washington Post]]'' gazetasi sharhlovchisi hamda Saudiya hukumatining tanqidchisi [[Jamol Khashoggi|Jamol Khashshogining]] oʻldirilishini uyushtirganlikda ayblangan ammo Muhammad qotillikka aloqadorligini rad etdi. Muhammad [[Yaman bosqini|Saudiya Arabistoni boshchiligidagi siyosiy aralashuvlar Yamandagi]] gumanitar inqiroz va ocharchilikni kuchaytirilishining arxitektori boʻlgan. Uning hukumati [[Qatarning diplomatik munosabatlari oʻzgarishi (2017)|Qatar bilan diplomatik inqirozining]] kuchayishi, 2017-yilda Livan bosh vaziri Saad Haririyning hibsga olinishi, 2018-yilda Kanada bilan diplomatik kelishmovchilik, 2017-yilda Saudiya shahzodalari va milliarderlarining hibsga olinishi, 2018-2019-yillarda Saudiya Arabistoni feministlariga qarshi tazyiqda ishtirok etgan. 2019-yilda [[Amazon (shirkat)|Amazon]] kompaniyasining rahbari [[Jeff Bezos|Jeff Bezosning]] telefoniga noqonuniy buzib kirish, 2020-yilda uning amakivachchasi va raqibi Muhammad bin Nayifga xiyonatda ayblovlar qoʻyilgan. Saudiya Arabistonining Bayden maʼmuriyati bilan munosabatlari, ayniqsa, Muhammad [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini (2022)|2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi]] munosabati bilan neft qazib olish hajmini koʻpaytirish ishlaridan bosh tortganidan keyin yanada keskinlashgan.

== Olib borgan islohotlari ==
Muhammad oʻz hukumatining obroʻsini yaxshilash maqsadida islohotlarni eʼlon qildi. Bularga diniy politsiya vakolatlarini cheklovchi va [[Saudiya Arabistonida ayollar huquqlari|ayollar huquqlarini]] yaxshilash, masalan, 2018-yilda ayol haydovchilarga qoʻyilgan taqiqni olib tashlash va 2019-yilda erkaklar vasiylik tizimining kuchini susaytirish kabi qoidalar yorqin misol boʻla oladi. Uning hukmronligi davridagi boshqa madaniy oʻzgarishlar orasida ayol qoʻshiqchining birinchi Saudiya jamoat kontserti, ayollarni birinchi Saudiya sport stadioniga tashrifi, ishchi kuchida ayollarning ulushini koʻpayishi va elektron viza tizimini joriy etish orqali mamlakatni xalqaro sayyohlarga ochish kiradi, bunda chet ellik fuqarolarga Internet orqali e-vizaga murojaat qilish va berishga ruxsat berildi. ''Saudi Vision 2030'' dasturi neftdan tashqari sohalarga, shu jumladan texnologiya va turizmga sarmoya kiritish orqali [[Saudiya Arabistonida turizm|mamlakat iqtisodiyotini]] diversifikatsiya qilishga qaratilgan. Muhammad davrida Saudiya Arabistoni 2016-yildan beri Rossiya bilan energetika siyosatini muvofiqlashtira boshladi, shuningdek, [[Xitoy-Saudiya Arabistoni munosabatlari|Xitoy bilan munosabatlarini]] mustahkamladi shuningdek 2022-yilda [[Syi Jinping|Si Tszinpin]] bilan keng qamrovli strategik sheriklik shartnomasini imzoladi. 2023-yilda Saudiya Arabistoni Eron bilan toʻliq diplomatik aloqalarni tikladi va mintaqaviy yaqinlashuvga olib keldi, shu jumladan, Xitoy vositachiligidagi muzokaralardan soʻng Houtislar bilan [[tinchlik]] bitimi boʻyicha muzokaralar olib bordi.

== Bolaligi ==

Muhammad bin Salmon 1985-yil 31-avgustda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Ministries |ish=Royal Embassy of Saudi Arabia – Washington, D.C. |sana=30 April 2003 |url=https://www.saudiembassy.net/ministries |qaralgan sana=2 January 2018 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171201034447/https://www.saudiembassy.net/ministries |arxivsana=1 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Who is Saudi Crown Prince Mohammed? |ish=BBC News |sana=6 November 2017 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-40354415 |qaralgan sana=2 January 2018 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171014071702/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-40354415 |arxivsana=14 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Tisdall |first=Simon |date=24 June 2017 |title=Mohammed bin Salman Al Saud: The young hothead who would be king |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2017/jun/25/mohammed-bin-salman-saudi-heir-young-hothead-with-ambitions |url-status=live |access-date=2 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026035820/https://www.theguardian.com/world/2017/jun/25/mohammed-bin-salman-saudi-heir-young-hothead-with-ambitions |archive-date=26 October 2017}}&lt;/ref&gt; shahzoda [[Salmon ibn Abdulaziz as-Saud|al bin Abdulaziz]] va uning uchinchi turmush oʻrtogʻi&lt;ref name=&quot;ddk&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Kirkpatrick |first=David D. |date=June 6, 2015 |title=Surprising Saudi Rises as a Prince Among Princes |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/06/07/world/middleeast/surprising-saudi-rises-as-a-prince-among-princes.html |url-status=live |access-date=29 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906075153/http://www.nytimes.com/2015/06/07/world/middleeast/surprising-saudi-rises-as-a-prince-among-princes.html |archive-date=6 September 2015}}&lt;/ref&gt; Fahda bint Falah Al Xitlayn oilasida tugʻilgan&lt;ref name=&quot;Al Jazeera 2016&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Profile: Crown Prince Mohammed bin Salman |ish=Al Jazeera |sana=21 June 2017 |url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/06/profile-saudi-crown-prince-mohammed-bin-salman-170621130040539.html |qaralgan sana=2 January 2018 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170622125509/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/06/profile-saudi-crown-prince-mohammed-bin-salman-170621130040539.html |arxivsana=22 June 2017}}&lt;/ref&gt;. Fahda Rakan ibn Xitlaynning nabirasi va Al Ajman qabilasining boshliqlari boʻlgan Dhaydan bin Xitlaynning nevarasi hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Al Labbad |first=Mustafa |date=27 January 2016 |title=The new Saudi power triangle |work=Al Monitor |url=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2015/01/new-saudi-arabian-power-triangle.html |url-status=dead |access-date=24 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170425120452/http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2015/01/new-saudi-arabian-power-triangle.html |archive-date=25 April 2017}}&lt;/ref&gt;. 1915-yilda Dhaydan boshchiligidagi Al Ajman qabilasi [[Saudiylar|Al Saudga]] qarshi kurashgan, bu vaqtda Salmonning amakisi Saad bin Abdul Rahmon Kanzan jangida halok boʻlgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=House |first=Karen Elliott |date=27 April 2019 |title=Profile of a Prince: Promise and Peril in bin Salman's Vision 2030 |work=Belfer Center |url=https://www.belfercenter.org/publication/profile-prince-promise-and-peril-mohammed-bin-salmans-vision-2030 |url-status=live |access-date=2 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023034141/https://www.belfercenter.org/publication/profile-prince-promise-and-peril-mohammed-bin-salmans-vision-2030 |archive-date=23 October 2020}}&lt;/ref&gt;.

Muhammad onasining olti farzandi orasida eng kattasi va otasining sakkizinchi farzandi va yettinchi oʻgʻli hisoblanadi&lt;ref name=&quot;ddk&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Kirkpatrick |first=David D. |date=June 6, 2015 |title=Surprising Saudi Rises as a Prince Among Princes |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/06/07/world/middleeast/surprising-saudi-rises-as-a-prince-among-princes.html |url-status=live |access-date=29 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906075153/http://www.nytimes.com/2015/06/07/world/middleeast/surprising-saudi-rises-as-a-prince-among-princes.html |archive-date=6 September 2015}}&lt;/ref&gt; Uning ukalari shahzoda Turki va shahzoda Xolidlardir&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Alexander Bligh|title=Changes in the Domestic-Foreign Policies Relationship in the Saudi Context in the Wake of the Change of the Guard|journal=The Journal of the Middle East and Africa|doi=10.1080/21520844.2018.1450015|date=2018|volume=9|issue=1|page=110|url=https://doi.org/10.1080/21520844.2018.1450015|access-date=23 April 2022|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215142128/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21520844.2018.1450015}}&lt;/ref&gt;. Muhammad ''Qirol Saud universiteti'' da huquq boʻyicha [[Bakalavr|bakalavr darajasiga]] ega&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Council of Ministers: Membership |url=http://www.saudiembassy.net/about/Biographies-of-Ministers.aspx |ish=saudiembassy.net |nashriyot=Embassy of Saudi Arabia, Washington DC |qaralgan sana=25 January 2015 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110616222323/http://www.saudiembassy.net/about/Biographies-of-Ministers.aspx |arxivsana=16 June 2011}}&lt;/ref&gt;.

=== Mehnat faoliyati ===

Universitetni tugatgach, Muhammad otasining shaxsiy yordamchisi boʻlishdan bir necha yil oldin xususiy sektorda ishlagan. U Saudiya Vazirlar Mahkamasi Ekspertlar komissiyasida maslahatchi boʻlib ishlagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sana=2015-12-23 |sarlavha=Profile of Prince Mohammed bin Salman - Defense Minister of Saudi Arabia |url=http://abutalhazahack.com/current-issues/middle-east/10-middle-east/106-profile-of-prince-mohammed-bin-salman-defense-minister-of-saudi-arabia |arxivurl=https://web.archive.org/web/20151223142215/http://abutalhazahack.com/current-issues/middle-east/10-middle-east/106-profile-of-prince-mohammed-bin-salman-defense-minister-of-saudi-arabia |arxivsana=2015-12-23 |qaralgan sana=2022-09-16}}&lt;/ref&gt;. 2009-yilning 15-dekabrida, yaʼni 24 yoshida, otasi  [[Riyod viloyati]] boshqaruvchisi boʻlganida unga maxsus maslahatchisi sifatida siyosatga kirib kelgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=31 October 2011 |title=HRH Prince Mohammed bin Salman bin Abdulaziz to inaugurate Cityscape Riyadh 2011 |work=AMEinfo.com |url=http://www.ameinfo.com/279859.html |url-status=dead |access-date=2 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101222157/http://www.ameinfo.com/279859.html |archive-date=1 November 2011}}&lt;/ref&gt;. Bu vaqtda Muhammad Ar-Riyod raqobat kengashi bosh kotibi, Qirol Abdulaziz tadqiqot va arxiv fondi boshqaruvi raisining maxsus maslahatchisi va vasiylar kengashi aʼzosi va [[Ar-Riyod]]&lt;nowiki/&gt;mintaqasidagi Albir jamiyati kabi bir lavozimdan ikkinchi lavozimga koʻtarila boshladi&lt;ref name=&quot;misk&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Chairman of the Board |url=http://www.misk.org.sa/mohammed-bin-salman?lang=en |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150128114507/http://www.misk.org.sa/mohammed-bin-salman?lang=en |arxivsana=28 January 2015 |ish=MISK.org.sa |nashriyot=[[MISK Foundation]] |qaralgan sana=25 January 2015}}&lt;/ref&gt;. 2011-yilning oktyabr oyida valiahd shahzoda Sulton bin Abdulaziz vafot etdi. Shahzoda Salmon hokimiyat tepasiga bosh vazirning ikkinchi oʻrinbosari va mudofaa vaziri boʻlishdan boshladi va u Muhammadni oʻzining shaxsiy maslahatchisi ettib tayinladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=22 April 2012 |title=Prince Sultan arrives to Bahrain to attend Bahrain Grand Prix |agency=Bahrain News Agency |url=http://www.bna.bh/portal/en/news/505092 |url-status=live |access-date=23 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927234541/http://www.bna.bh/portal/en/news/505092 |archive-date=27 September 2013}}&lt;/ref&gt;.

==== Sud raisi ====

2012-yilning iyun oyida valiahd shahzoda Nayif bin Abdulaziz vafot etdi. Shahzoda Muhammad ierarxiyada ikkinchi oʻringa koʻtarildi, chunki uning otasi yangi valiahd shahzoda va bosh vazirning birinchi oʻrinbosari boʻlgan edi. Tez orada u sud tizimini oʻz qiyofasida qayta tiklay boshladi. 2013-yil 2 martda ''Valiahd Shahzoda Mahkamasi'' boshligʻi Saud bin Nayif Al Saud [[Sharqiy viloyati (Saudiya Arabistoni)|Sharqiy viloyat]] gubernatori etib tayinlandi va Muhammad uning oʻrniga Valiahd Shahzoda Sudiga boshliq boʻldi. Unga vazirlik unvoni ham berildi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=3 March 2013 |title=Leadership's trust in me is my motivation – Muhammad |work=[[Saudi Gazette]] |url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&amp;contentid=20130303155193 |url-status=dead |access-date=2 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820001643/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&amp;contentid=20130303155193 |archive-date=20 August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=2 March 2013 |title=happointed president of crown prince court |work=Saudi Business News |url=http://saudibiznews.com/business/item/1290-prince-mohammed-bin-salman-bin-abdulaziz-as-president-of-crown-prince-court |url-status=dead |access-date=2 March 2013 |archive-url=https://archive.today/2013-yil, 11-aprel-182710/http://saudibiznews.com/business/item/1290-prince-mohammed-bin-salman-bin-abdulaziz-as-president-of-crown-prince-court |archive-date=11 April 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=3 March 2013 |title=Prince Mohammed bin Salman appointed Special Advisor to Crown Prince |work=Asharq Alawsat |url=http://www.aawsat.net/2013/03/article55294575 |url-status=live |access-date=12 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311121018/http://www.aawsat.net/2013/03/article55294575 |archive-date=11 March 2013}}&lt;/ref&gt;. 2014-yil 25-aprelda Muhammad davlat vaziri etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;misk&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Chairman of the Board |url=http://www.misk.org.sa/mohammed-bin-salman?lang=en |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150128114507/http://www.misk.org.sa/mohammed-bin-salman?lang=en |arxivsana=28 January 2015 |ish=MISK.org.sa |nashriyot=[[MISK Foundation]] |qaralgan sana=25 January 2015}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar == 

* {{Rasmiy sayt|http://houseofsaud.com/saudi-royal-family-profiles/prince-mohammed-bin-salman-al-saud/|Official Profile at House of Saud website}}
* {{Yangiliklar manbasi |last=Ben Hubbard |last2=Mark Mazzetti |last3=Eric Schmitt |date=18 July 2017 |title=Saudi Kingʻs Son Plotted Effort to Oust His Rival |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/07/18/world/middleeast/saudi-arabia-mohammed-bin-nayef-mohammed-bin-salman.html}}
* {{Veb manbasi |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/film/the-crown-prince-of-saudi-arabia/ |sarlavha=The Crown Prince of Saudi Arabia |ish=Frontline |nashriyot=PBS}}
[[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Saudiya Arabistoni milliarderlari]]</text>
      <sha1>r7xmh5k86hvy7czvd43790e1ag2uhgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crete Cage</title>
    <ns>0</ns>
    <id>974252</id>
    <revision>
      <id>6121959</id>
      <parentid>5914180</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7214" sha1="mt4ei8mxjhbtgrpp18y7rfcnbyumt95" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Crete Cage
 | izoh                 = Crete Cage 1931-yil
 | tavallud_paytidagi_ismi = Lucretia Harvey
 | tavallud_sanasi      = 1881-yil 4-sentyabr
 | tavallud_joyi        = [[Iowa]], [[AQSh]]
 | vafot_sanasi         = 1968-yil 22-dekabr
 | vafot_joyi           = {{nowrap|[[New Jersey]], [[AQSh]]}}
 | kasbi                = Jurnalist
 | faoliyat_yillari     = 
 | bolalari             = [[John Cage]]
}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''Lucretia Harvey Cage''' (1881-yil 4-sentabr – 1968-yil 22-dekabr) – [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik [[jurnalist]] va [[yozuvchi]]. U '''Crete Cage''' nomi bilan tanilgan. ''[[:en:Los_Angeles_Times|&quot;Los-Angeles Times&quot;]] gazetasida'' jurnalist sifatida faoliyat olib borgan. Uning oʻgʻli bastakor [[:en:John_Cage|John Cage]].

== Tarjimai holi ==
Lucretianin otasig James Cary Harvey va onasi Minnie Puriton Harvey&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1946-11-18 |title=Minnie Puriton Harvey (death notice) |pages=20 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/49597950/minnie-puriton-harvey-death-notice/ |access-date=2020-04-26 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;. (Baʼzi manbalarda uning tugʻilgan yili 1885-yil deb koʻrsatiladi)&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=Cage |first=John |url=https://books.google.com/books?id=InI6DAAAQBAJ&amp;q=%22Crete+Cage%22&amp;pg=PA15 |title=The Selected Letters of John Cage |date=2016-03-15 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7592-0 |pages=15, note 14 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.fold3.com/record/76684378-lucretia-cage |sarlavha=Lucretia Cage in Social Security Death Index |ish=Fold3 |qaralgan sana=2020-04-26}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==
Crete Cage yoshligida Koloradodagi [[Protestantizm|protestant]] cherkovida pianino chalgan&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |last=Liu |first=Gerald C. |url=https://books.google.com/books?id=9SU_DwAAQBAJ&amp;q=Lucretia%20Harvey%20Cage&amp;pg=PA18 |title=Music and the Generosity of God |date=2017-11-16 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-69493-1 |pages=18, note 8 |language=en}}&lt;/ref&gt;. U 1920-yillarda „professional klub ayoli“, Kaliforniya ayollar klublari federatsiyasining matbuot va reklama boʻlimi boshligʻi, 1931-yil nafaqaga chiqqunga qadar styuardessalar klubi prezidenti boʻlgan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1931-06-02 |title=Mrs. Cage Lauded for Club Work |pages=12 |work=Los Angeles Evening Express |url=https://www.newspapers.com/clip/49594941/mrs-cage-lauded-for-club-work/ |access-date=2020-04-26 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;. 1935-yilda u „ Ayollar fuqarolik konferensiyasi ijroiya qoʻmitasi“ga aʼzo boʻldi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1938-02-20 |title=Mrs. Thayer to Advise Civic Group |pages=63 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/49594551/mrs-thayer-to-advise-civic-group/ |access-date=2020-04-26 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;. Crete Janubiy Kaliforniyadagi ayollar klubi faoliyati haqida hisobot berib, radio orqali eshitirishlar qilardi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1935-06-04 |title=The Dial |pages=12 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/49594094/the-dial/ |access-date=2020-04-26 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1935-07-22 |title=Crete Cage Takes Air Waves Today |pages=29 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/49594711/crete-cage-takes-air-waves-today/ |access-date=2020-04-26 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;. Cage davlatning inqiroz davrida ishsiz hunarmandlarga oʻz ishlarini sotishda yordam berish uchun [[Los-Anjeles|Los Angeles]] shahar markazida „sanʼat va hunarmandchilik“ kooperativ doʻkonini ochgan ayollar guruhining aʼzosi edi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Perloff |first=Professor Marjorie |url=https://books.google.com/books?id=VMz06AbA6LQC&amp;q=Lucretia%20Harvey%20Cage&amp;pg=PP84 |title=John Cage: Composed in America |date=1994 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-66057-8 |pages=67–72, 86 |language=en}}&lt;/ref&gt;. U Ebell klubida faol rahbarlik qilgan va Detroyt va Los Angelesdagi Linkoln Study Club boʻlimlarining asoschisi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1924-03-18 |title=The Lincoln Study Club |pages=27 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/49597639/the-lincoln-study-club/ |access-date=2020-04-26 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;.

Cage 1934-yildan 1939-yilgacha ''Los Angeles Times'' gazetasida ayollar klublarini yorituvchi gazeta muharriri sifatida faoliyat yuritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.latimes.com/entertainment/arts/culture/la-et-cm-john-cage-htmlstory.html |sarlavha=John Cage's genius an L.A. story |muallif=Swed |ism=Mark |muallifhavola=Mark Swed |sana=2012-09-01 |ish=Los Angeles Times |til=en-US |qaralgan sana=2020-04-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1935-05-12 |title=Club Editor of Times at Confab |pages=46 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/49596060/club-editor-of-times-at-confab/ |access-date=2020-04-26 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Cage |first=Crete |date=1938-02-20 |title=Clubs Plan Ousting of Radicals |pages=63 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/49594657/clubs-plan-ousting-of-radicalscrete/ |access-date=2020-04-26 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;. ''Timesdagi'' hamkasbi, musiqa tanqidchisi Isabel Morse Jones bilan u ''Los Angeles Times'' filarmoniyasi uchun yangi kontsert zalida ishlagan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Swed |first=Mark |author-link=Mark Swed |date=2014-12-21 |title=City Leaders, Then and Now |pages=56 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/49594015/city-leaders-then-and-nowmark-swed/ |access-date=2020-04-26 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;.

Uning oʻgʻli John Cage yakkaxon fortepiano uchun „Crete“ (1944 – 1945) nomli kompozitsiyani yozgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://johncage.org/pp/John-Cage-Work-Detail.cfm?work_ID=320 |sarlavha=John Cage Complete Works |ish=John Cage Trust |qaralgan sana=2020-04-25 |arxivsana=2025-01-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250128025300/https://johncage.org/pp/John-Cage-Work-Detail.cfm?work_ID=320 }}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Lucretia Harvey 1908-yilda John Milton Cagega uylanishidan oldin ikki marta turmushga chiqqan. Soʻng ularning 1912-yilda Los Angelesda bastakor oʻgʻli John Cage tugʻilgan. Ular Los-Angelesning Eagle Rock mahallasida ota-onasi va opalari Margaret, Jozefina va Fibi bilan yashar edilar. Cage 1968-yilda Nyu-Jersi shtatining Upper Montclair shahrida 87 yoshida vafot etgan. Oʻgʻlining 1916-yildan 1954-yilgacha boʻlgan onasining hayotini aks ettiruvchi albomlari Shimoliy-Gʻarbiy Universitetdagi maxsus toʻplamlar kutubxonasida arxivlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://findingaids.library.northwestern.edu/agents/people/2610 |sarlavha=Cage, Lucretia, 1881-1968 {{!}} Archival and Manuscript Collections |ish=Library, Northwestern University |qaralgan sana=2020-04-25 }}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:1968-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1881-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Ayol jurnalistlar]]</text>
      <sha1>mt4ei8mxjhbtgrpp18y7rfcnbyumt95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim/qumloq</title>
    <ns>2</ns>
    <id>978156</id>
    <revision>
      <id>6121452</id>
      <parentid>6092194</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <origin>6121452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79010" sha1="te3rocxmo7is6bvxr4zuz7i51mvk3q1" xml:space="preserve">Asosiy tizma milliy bogʻi

'''Asosiy tizma milliy bogʻi''' — [[Avstraliya]]ning [[Kvinslend]] shtatidagi tog‘ tizmasi va milliy bog‘ bo‘lib, asosan Tregony hududida, Southern Downs Region tarkibida joylashgan. Brisben shahridan 85 kilometr (53 mi) janubi-g‘arbda joylashgan. Bog‘ Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari [[Jahon merosi]] hududining bir qismidir. Bog' Janubi-sharqiy Kvinslenddagi Scenic Rim deb ataladigan yarim doira shaklidagi tog‘lar tizmasining g‘arbiy qismini himoya qiladi. Bu hudud Janubi-sharqiy Kvinslenddagi eng katta yomg‘ir o‘rmoni maydonini o‘z ichiga oladi[1]. Bog‘ Scenic Rim muhim qush hududi tarkibiga ham kiradi va [[BirdLife International]] tomonidan yo‘qolib borayotgan bir nechta qush turlarini saqlashdagi ahamiyati sababli shunday belgilangan[2].

== Tavsifi ==
Asosiy tizma, jumladan Cunninghams dovoni hududining Rosevale tomondan ko‘rinishi, 2015-yil.

Bog‘ Kenguru tog'idan, Frazerview yaqinidan janubga qarab [[Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi]] chegarasigacha cho‘ziladi[3] va Janubi-sharqiy Kvinslenddagi eng baland cho‘qqi bo‘lgan Superbus tog'ini (1 375 m) o‘z ichiga oladi.

Bare qoyasi, Cordeaux tog'i, Mitchell tog'i, Spicers cho'qqisi, Huntley tog'i, Asplenium tog'i, Steamer tog'i, Steamer tizmasi, Lizard Point, Roberts tog'i, Mistake tog'i va Superbus tog'i kabi cho‘qqilar Asosiy tizma milliy bogʻi tarkibida joylashgan. Umuman olganda, bu yerda 1 000 metrdan baland 40 dan ortiq cho‘qqi mavjud[1].

Spicers dovoni, Cunninghams dovoni va Qirolicha Mari sharsharasi kabi joylarda piyoda yo‘laklar, lager maydonlari va piknik uchun sharoitlar mavjud.

== Geologiyasi ==


The Main Range Volcanics are thought to be remains of a widespread lava field that probably had multiple simultaneous eruptive centres.[4]

The Main Range shield volcano erupted between 25 and 22 million years ago in the Tertiary period.[5] Rather than forming a central peak, the volcano erupted through numerous basalt dykes that created horizontal lava flows; these are mainly basalt but also sometimes consist of trachyte. These flows now form the bulk of the Main Range, Little Liverpool Range and Mistake Range, and once covered a much wider area that includes both the Lockyer Valley and Fassifern Valley.[5]

Flora and fauna

Goomburra Forest Reserve became part of the national park in 1994.
The steeper slopes have avoided any land clearing, acting as a refuge for wildlife in the region.[3] The most predominant vegetation types on the range is sub-tropical rainforest and dry sclerophyll forest.[6] The park's forests and montane heath provide habitat for many animals, including the eastern bristlebird, Coxen's fig parrot, and the black-breasted buttonquail, all of which are threatened by extinction. The vulnerable and rare red goshawk may also be seen.

The giant barred frog, Fleay's barred frog, spotted-tailed quoll and the Hastings River mouse are listed as endangered species, once more commonly found in the Goomburra section of the park.[7]

History
Spicers Gap is believed to be a traditional pathway for Indigenous Australians travelling between the inland and the coast.


Near Cunninghams Gap, Mount Mitchell rises to an elevation of 1168 m.
In 1828, Allan Cunningham 'officially' discovered the route through the mountains now called Cunninghams Gap; however, it can be easily seen from Brisbane. Stockman Henry Alphen discovered Spicers Gap in 1847. The Spicers Gap Road, used to carry supplies to and from the Darling Downs, is the best remaining example of sophisticated 19th-century engineering in Queensland.

In 1840, George Elphinstone Dalrymple settled in the Goomburra Valley. Dalrymple Creek was named after this early settler. By 1847, a new road through Spicers Gap was opening areas for settlers. In 1909, the area surrounding Cunninghams Gap was declared a national park.[1] In 1994, the UNESCO World Heritage Committee extended the Central Eastern Rainforest Reserves of Australia to include Goomburra Forest Reserve within Main Range National Park. In 2007, the Gondwana Rainforests of Australia was added to the Australian National Heritage List.[8]

Heritage listings
In 1994, the UNESCO World Heritage Committee extended the Central Eastern Rainforest Reserves of Australia to include Goomburra Forest Reserve within Main Range National Park.[8] In 2007, the Gondwana Rainforests of Australia was added to the Australian National Heritage List.

Main Range National Park has a number of heritage-listed sites, including Spicers Gap Road now within the Spicers Gap Road Conservation Park[9]

== UNESCOning Avstraliyadagi Butunjahon merosi roʻyxati ==

{{location map+ |Australia |Float=width |width=400|alt=Jahon merosi obyektlarini koʻrsatuvchi Avstraliya xaritasi|caption=Jahon merosi obyektlarining Avstraliyadagi joylashuvi. Qizil nuqtalar madaniy meros obyektlari, koʻk nuqtalar esa tabiiy meros obyektlari, toʻq sariq nuqtalar aralash obyektlar. Toʻrtta mahkumlar joyi Sidneyda, beshtasi Tasmaniyada. [[Norfolk oroli]], shuningdek, Lord Howe oroli, Macquarie oroli hamda Heard va McDonald orollaridagi mahkumlar joylari xaritada koʻrsatilmagan. [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]] esa sharqiy Avstraliyadagi 41 ta hududni oʻz ichiga oladi va ular ham xaritada alohida koʻrsatilmagan.
|places=
{{location map~ |Australia |lat=-18.283333 |long=147.7 |label=[[Katta Toʻsiq rifi]]|position=right|mark=blue_pog.svg|label_width=5}}
{{location map~ |Australia |lat=-12.421111 |long=132.673056 |label=[[Kakadu milliy bogʻi|Kakadu]]|position=right|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-34  |long=143 |label=[[Willandra koʻllari mintaqasi]]|position=top|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-31.554167 |long=159.085 |label=[[Lord Howe oroli]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-42.5957 |long=146.17294 |label=[[Tasmaniyaning yovvoyi tabiati]]|position=right|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-25.312222|long=131.018611 |label=[[UUluṟu-Kata Tjuṯa milliy bogʻi|Uluṟu-Kata Tjuṯa]]|position=right|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-33.858611 |long=151.214167 |label=[[Sidney opera teatri]]|position=top}}
{{location map~ |Australia |lat=-38.062778  |long=141.925556 |label=[[Budj Bim]]|position=left}}
{{location map~ |Australia |lat=-20.5545 |long=116.8213 |label=[[Burrup yarimoroli#Murujuga madaniy landshafti|Murujuga]]|position=right}}
{{location map~ |Australia |lat=-37.804722  |long=144.971389 |label=[[Qirollik koʻrgazma binosi (Avstraliya)|Qirollik koʻrgazma binosi]]|position=right}}
{{location map~ |Australia |lat=-32.055  |long=115.7532 |label=[[Fremantle qamoqxonasi]]|position=right}}
{{location map~ |Australia |lat=-37.036111 |long=140.797639 |label=[[Naracoorte gʻorlari milliy bogʻi|Naracoorte]]|position=top|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-19.033333  |long=138.633333 |label=[[Riversleigh jahon merosi hududi|Riversleigh]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-15.65 |long=144.966667 |label=[[Kvinslend nam tropiklari|Nam tropiklar]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-22.5625|long=113.810278 |label=[[Ningalu qirgʻogʻi|Ningalu]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-17.463056 |long=128.564167 |label=[[Purnululu milliy bogʻi|Purnululu]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-25.24  |long=153.15 |label=[[Kʼgari]]|position=left|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-25.5  |long=113.5 |label=[[Akula koʻrfazi]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-33.7 |long=150 |label=[[Katta moviy togʻlar hududi]]|position=bottom|mark=blue_pog.svg}}
}}
[[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]]ning [[YuNESKO|Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti]] (UNESCO) [[Jahon merosi]] obyektlari — 1972-yilda qabul qilingan UNESCO Jahon merosi konvensiyasida taʼriflangan madaniy yoki tabiiy meros uchun muhim boʻlgan joylar&lt;ref name=convention&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |title=The World Heritage Convention |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 July 2019 |archive-date=27 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Madaniy meros yodgorliklar (masalan, meʼmoriy asarlar, monumental haykallar yoki yozuvlar), binolar guruhlari va obyektlardan (shu jumladan arxeologik joylar) iborat. Tabiiy xususiyatlar (fizik va biologik shakllanishlardan tashkil topgan), geologik va fiziografik shakllanishlar (yoʻqolib ketish xavfi ostidagi hayvon va oʻsimlik turlarining yashash joylarini ham oʻz ichiga oladi) hamda ilm-fan, muhofaza yoki tabiiy goʻzallik nuqtayi nazaridan muhim boʻlgan tabiiy hududlar tabiiy meros sifatida belgilangan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=3 February 2021 |archive-date=1 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Avstraliya konvensiyani 1974-yil 22-avgustda qabul qilgan&lt;ref name=&quot;Australia&quot;&gt;{{cite web |title=Australia |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/au/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713234314/https://whc.unesco.org/en/statesparties/au/ |archive-date=13 July 2025 |access-date=14 July 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;. Avstraliyada 21 ta Jahon merosi obyektlari mavjud boʻlib, yana 8 tasi taxminiy roʻyxatga kiritilgan&lt;ref name=Australia/&gt;.

Avstraliyada roʻyxatga birinchi boʻlib kiritilgan obyektlar — [[Katta Toʻsiq rifi]], [[Kakadu milliy bogʻi]] va [[Willandra koʻllari mintaqasi]] boʻlib, ular 1981-yilda [[Sidney]]da oʻtkazilgan [[Jahon merosi qoʻmitasi]]ning beshinchi sessiyasida roʻyxatga olingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/archive/repcom81.htm |title=Report of Rapporteur |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=September 14, 2012 |archive-date=December 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202163349/http://whc.unesco.org/archive/repcom81.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Eng soʻnggi roʻyxatga kiritilgan obyekt esa 2025-yil iyul oyida [[Burrup yarimoroli#Murujuga madaniy landshafti|Murujuga madaniy landshafti]] boʻldi. Ushbu 21 ta obyektning 5 tasi madaniy, 12 tasi tabiiy va 4 tasi aralash boʻlib, ular ham madaniy, ham tabiiy xususiyatlari uchun roʻyxatga olingan&lt;ref name=Australia/&gt;. Avstraliya Jahon merosi qoʻmitasi aʼzosi sifatida besh marta faoliyat yuritgan: 1976–1983, 1983–1989, 1995–2001, 2007–2011 va 2017–2021-yillarda&lt;ref name=Australia/&gt;.

== Jahon merosi obyektlari ==
UNESCO obyektlarni oʻnta mezon asosida roʻyxatga oladi; har bir obyekt kamida bitta mezonga javob berishi kerak. i dan vi gacha boʻlgan mezonlar madaniy, vii dan x gacha boʻlganlari esa tabiiy mezonlardir&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/criteria/ |title=UNESCO World Heritage Centre The Criteria for Selection |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2018 |archive-date=12 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|World Heritage Sites}}
|-
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot;| Site
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot;| Image
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot;| Location ([[States and territories of Australia|state or territory]])
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Year listed
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot;| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}}
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Description
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Kakadu milliy bogʻi]]
| [[File:Kakadu 2432.jpg|150px|alt=Waterfall falling over rocky escarpment]]
| [[Northern Territory]]
| 1981
| 147quater; i, vi, vii, ix, x (mixed)
| [[Aboriginal Australians]] have lived in Kakadu for more than 50,000 years. The rock carvings and cave paintings dating back thousands of years provide insight into the life of prehistoric hunter-gatherer societies, with traditions having survived until the present day. Rock art depicts humans and animals, including some species that have long been extinct. From the natural perspective, the park comprises a wide variety of ecosystems, including savanna woodlands, open forest, floodplains, [[mangrove]]s, tidal [[mudflat]]s, coasts, and monsoon forests. The wetland areas are protected as [[Ramsar site]]s. The park is home to numerous bird, reptile, and fish species. Boundary modifications of the site took place in 1987, 1992, and 2011. [[Jim Jim Falls]] is pictured.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/147 |title=Kakadu National Park |access-date=5 November 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre |archive-date=22 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203830/https://whc.unesco.org/en/list/147/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Katta Toʻsiq rifi]]
| [[File:Coral Outcrop Flynn Reef.jpg|150px|alt=Different types of corals, underwater photo]]
| [[Queensland]]
| 1981
| 154; vii, viii, ix, x (natural)
| Katta Toʻsiq rifi, extending {{convert|2000|km|abbr=on}} along the Queensland coast, is the world’s most extensive coral reef system, consisting of about 2,500 individual reefs and hundreds of islands and sandy [[cay]]s. The reef is rich in marine life, with 400 types of coral, 1,500 species of fish, and 4,000 types of molluscs. It is also home to the endangered [[dugong]] and [[green sea turtle]]. The reef has been changing through millennia. The changes of the sea level during the [[Quaternary glaciation]] can be seen in old corals. Today, the reef is being shaped by erosion and [[climate change]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/154|title=Great Barrier Reef|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=10 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210054521/https://whc.unesco.org/en/list/154/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Willandra koʻllari mintaqasi]]
| [[File:Lunettes at Mungo National Park.jpg|150px|alt=Sandy dunes with rocky outcrops]]
| [[New South Wales]]
| 1981
| 167; iii, viii (mixed)
| The lakes existed during the [[Pleistocene]] epoch and dried out about 18,500 years ago; since then, the area has been relatively undisturbed. Archaeologists evidence of human occupation, including a [[cremation]] dating to around 40,000 years [[Before Present|BP]], early stone tools, as well as fossils of giant marsupials. The sediments of the lakes provide insight into the changing climate and environment during the last 100,000 years, with cycles of [[Glacial period|glacial]] and [[Interglacial|interglacial periods]]. The dried up lake bed of [[Lake Mungo]] is pictured.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/167|title=Willandra Lakes Region|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218150344/https://whc.unesco.org/en/list/167/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Tasmaniyaning yovvoyi tabiati]]
| [[File:Cradle mountain foothills - tasmania.jpg|150px|alt=Landscape with mountains and shrubs]]
| [[Tasmania]]
| 1982
| 181quin; iii, iv, vi, vii, viii, ix, x (mixed)
| Originally listed as the Western Tasmanian Wilderness National Parks and having seen four boundary modifications, the latest in 2013, the site covers a sizeable part of the island of Tasmania. The landscape has been shaped by the [[Quaternary glaciation]] and the land is now covered with [[temperate rainforest]]. There are numerous [[karst]] landforms. High rainfall results in [[wild river|wild river systems]] carving through the land, creating gorges and waterfalls. [[Aboriginal Australians]] already lived in the area at least 40,000 years ago and they formed the southernmost group of people during the [[Pleistocene]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/181|title=Tasmanian Wilderness|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=9 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309153952/https://whc.unesco.org/en/list/181|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/181ter.pdf|title=Tasmanian Wilderness, WHC Nomination Documentation|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=29 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230829201455/https://whc.unesco.org/uploads/nominations/181ter.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Lord Howe oroli]] guruhi
| [[File:Balls Pyramid, Lord Howe Marine Park 1008.jpg|150px|alt=A pyramidal-shaped islet]]
| [[New South Wales]]
| 1982
| 186; vii, x (natural)
| The group of volcanic islands and islets about {{convert|570|km|abbr=on}} off the mainland is rich in biodiversity and home to several endemic species, such as the [[Lord Howe woodhen]]. The [[Dryococelus australis|Lord Howe Island phasmid]], the largest [[Phasmatodea|stick insect]], was thought to be extinct but was recently rediscovered in 2001 on the islet of [[Ball's Pyramid]] (pictured).&lt;ref name=&quot;Priddel2003&quot;&gt;{{cite journal |last1=Priddel |first1=D. |last2=Carlile |first2=N. |last3=Humphrey |first3=M. |last4=Fellenberg |first4=S. |last5=Hiscox |first5=D. |date=July 2003 |title=Rediscovery of the 'extinct' Lord Howe Island stick-insect (''Dryococelus australis'' (Montrouzier)) (Phasmatodea) and recommendations for its conservation |journal=Biodiversity and Conservation |doi=10.1023/A:1023625710011 |volume=12 |issue=7 |pages=1391–1403|bibcode=2003BiCon..12.1391P |s2cid=20545768 }}&lt;/ref&gt; The islands are important nesting sites for sea birds, including the [[providence petrel]] and [[red-tailed tropicbird]]. The waters around the island support the southernmost true coral reefs and represent a meeting point between tropical and temperate species.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/186|title=Lord Howe Island Group|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=6 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206153308/http://whc.unesco.org/en/list/186|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Gondwana Rainforests]] of Australia
| [[File:Box Log Falls.jpg|150px|alt=A waterfall in a rainforest]]
| [[New South Wales]], [[Queensland]]
| 1986
| 368bis; viii, ix, x (natural)
| The site comprises 41 protected areas (the [[Lamington National Park]] is pictured), mainly along the [[Great Escarpment, Australia|Great Escarpment]]. From the geological perspective, the area illustrates processes such as the creation of new continental margins following the breakup of the [[Gondwana]] [[supercontinent]]. Its subtropical rainforests are home to plant species, such as ferns that were prominent in the [[Carboniferous]], or ''[[Araucaria]]s'', which originated in the [[Jurassic]]. As the rainforests are fragmented, the distance between them is contributing to ongoing speciation of animal and plant species. A significant boundary modification took place in 1994.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/368|title=Gondwana Rainforests of Australia|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=10 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510114048/https://whc.unesco.org/en/list/368/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Uluṟu-Kata Tjuṯa milliy bogʻi]]
| [[File:UluruClip3ArtC1941.jpg|150px|alt=Aerial photo of Uluru and Kata Tjuta rock formations]]
| [[Northern Territory]]
| 1987
| 447rev; v, vi, vii, viii (mixed)
| The [[cultural landscape]] is dominated by the [[sandstone]] monolith [[Uluru]] (pictured in front) and the [[rock formation]] [[Kata Tjuta]] (pictured in the background) that are spiritually significant to the [[Aṉangu]] people, and form part of the ''[[The Dreaming|tjukurpa]]'' belief system. Both formations are also known for their scenic beauty. From the geological perspective, both formations illustrate slow processes, such as the [[honeycomb weathering]]. Originally listed as Uluru National Park, the site was modified in 1994 to account for cultural criteria.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/447|title=Uluṟu-Kata Tjuṯa National Park|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=22 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203834/https://whc.unesco.org/en/list/447/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Kvinslend nam tropiklari]]
| [[File:Daintree National Park.jpg|150px|alt=Dense rainforest scene, with a small pool surrounded by ferns and moss-laden rocks]]
| [[Queensland]]
| 1987
| 486; vii, viii, ix, x (natural)
| The site covers about {{convert|450|km|abbr=on}} of [[tropical rainforest]] that spread along the [[Great Dividing Range]]. The forests, that have persisted since the [[Gondwana]] times, host an exceptional level of biodiversity, with over 500 endemic species and the highest concentration of [[Primitive (phylogenetics)|primitive]] plant taxa in the world, such as ferns and [[cycad]]s. Even if the area covers a tiny part of Australia, it contains 30% of marsupial, 60% of bat, and 40% of bird species. Through [[mangrove]] forests, they from a terrestrial continuum with the [[Katta Toʻsiq rifi]]. The [[Daintree National Park]] is pictured.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/486|title=Wet Tropics of Queensland|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=28 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228221544/https://whc.unesco.org/en/list/486/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Akula koʻrfazi]], Western Australia
| [[File:Stromatolites in Sharkbay.jpg|150px|alt=Scattered small black mounds growing in an area of shallows by the sea]]
| [[Western Australia]]
| 1991
| 578; vii, viii, ix, x (natural)
| The seabed of Shark Bay features the largest and richest area of [[seagrass]] meadows in the world, home to the endangered [[dugong]]s. The [[Hypersaline lake|hypersaline]] [[Hamelin Pool Marine Nature Reserve|Hamelin Pool]] (pictured) contains the world’s most diverse and abundant colony of living [[stromatolite]]s. They provide insight into how some of the earliest microbial communities must have looked like. On land, the area represents the meeting point between the arid [[Eremaean province|Eremaean]] vegetation, dominated by ''[[Acacia]]'' species, and the temperature South West, dominated by ''[[Eucalyptus]]''. The area is home to threatened species such as the [[boodie]], [[rufous hare-wallaby]], [[banded hare-wallaby]], [[Gould's mouse]], and the [[Western barred bandicoot]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/578|title=Shark Bay, Western Australia|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=22 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203906/https://whc.unesco.org/en/list/578/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[K'gari]]
| [[File:Fraser Island view from Indian Head.jpg|150px|alt=A grassy hilltop overlooking a shallow sand beach, with thick forests in the background]]
| [[Queensland]]
| 1992
| 630; vii, viii, ix (natural)
| At a length of {{convert|122|km|abbr=on}}, K’gari is the world’s largest [[sand island]]. It contains numerous freshwater lakes and [[dune]]s reaching up to {{convert|240|m|ft|abbr=on}} above sea level. It is the only place in the world where tall [[rainforest]] grows on sand. The process of formation of the [[podzol]] soils, in places forming layers {{convert|25|m|abbr=on}} thick, is also unique.&lt;ref&gt;{{cite web |title=K'gari |url=https://whc.unesco.org/en/list/630 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203831/https://whc.unesco.org/en/list/630/ |archive-date=22 January 2023 |access-date=5 November 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | Australian Fossil Mammal Sites ([[Riversleigh jahon merosi hududi|Riversleigh]] / [[Naracoorte gʻorlari milliy bogʻi|Naracoorte]])
| [[File:Thylacoleo skeleton in Naracoorte Caves.jpg|150px|alt=Upright reconstruction of a Thylacoleo skeleton inside Naracoorte Caves, its shadow cast against the cave wall]]
| [[South Australia]], [[Queensland]]
| 1994
| 698; viii, ix (natural)
| The two sites provide some of the best fossil assemblages illustrating the unique [[evolution of mammals]] in Australia, resulting from almost complete isolation for 35 million years. The older site, at Riversleigh, has fossils from 30 to 10 million years ago (middle [[Cenozoic]]), documenting changes from humid tropical forests to dry forests and woodlands. The site at Naracoorte has fossils of [[Pleistocene megafauna]], including ''[[Thylacoleo]]'' (pictured) and [[thylacine]], declared extinct in the 20th century.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;{{cite iucn | author = Burbidge, A. A. | author2 = Woinarski, J. | title = ''Thylacinus cynocephalus'' | journal = [[IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2016 | article-number = e.T21866A21949291 | year = 2016 | url = https://www.iucnredlist.org/species/21866/21949291 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T21866A21949291.en | access-date = 16 December 2019}}&lt;/ref&gt; The fossil record overlaps with the arrival of humans to Australia.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/698|title=Australian Fossil Mammal Sites (Riversleigh / Naracoorte)|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=10 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510010242/http://whc.unesco.org/en/list/698/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Heard Island and McDonald Islands|Heard and McDonald Islands]]
| [[File:ISS018-E-038182 lrg.jpg|150px|alt=Satellite image of a snow-covered volcanic peak, with a glacier running straight into the ocean]]
| [[Heard Island and McDonald Islands]]
| 1997
| 577rev; viii, ix (natural)
| These two islands are the only two active volcanoes in the [[subantarctic]], and were inscribed for their value to research in [[glaciology]] and [[Geomorphology#Processes|geomorphic processes]], in particular [[Mantle plume|plume volcanism]] and formation of oceanic and continental crust. Heard Island is mainly covered by [[Heard Island glaciers|glaciers]] (satellite image pictured). Because of their remoteness, the ecosystem is [[Wilderness|undisturbed]], with no history of significant human impact or any [[introduced species]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/577|title=Heard and McDonald Islands|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=27 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227103247/http://whc.unesco.org/en/list/577/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Macquarie Island]]
| [[File:MacquarieIslandLusiBAY.JPG|150px|alt=Large rookery of king penguins, both adult and young, on a pebbled beach, with grassy hills in background]]
| [[Tasmania]]
| 1997
| 629rev; vii, viii (natural)
| Located roughly halfway between Australia and [[Antarctica]] on the [[Macquarie Fault Zone]], the island is the only place on earth where rocks from the [[Earth's mantle]] are being actively exposed above sea level in an ongoing tectonic process. This allows researchers to study the sequence of crustal levels that otherwise go all the way down to about {{convert|6|km|abbr=on}} below the ocean floor. The island is an important breeding ground for [[king penguin]]s, [[royal penguin]]s (pictured), four species of [[albatross]], and [[elephant seal]]s.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/629|title=Macquarie Island|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=21 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621064210/http://whc.unesco.org/en/list/629/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Katta moviy togʻlar hududi]]
| [[File:Blue mountains - three sisters.jpg|150px|alt=Rugged sandstone cliff face with three large pinnacles, surrounded by a forested valley]]
| [[New South Wales]]
| 2000
| 917; ix, x (natural)
| The [[sandstone]] plateau is covered by ''[[Eucalyptus]]'' forests and demonstrates the evolutionary adaptation of the genus to different habitats, with wet and dry [[sclerophyll]] forests, swamps, wetlands, grasslands, and [[Mallee (habit)|mallee]] growths. The area is home to a substantial part of Australian biodiversity, both in animal and plant species. It also includes the only growing sites of the ancient [[Relict (biology)|relict species]] ''[[Pherosphaera fitzgeraldii]]'' and ''[[Wollemia|Wollemia nobilis]]''. The [[Three Sisters (Australia)|Three Sisters]] rock formation is pictured.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/917|title=Greater Blue Mountains Area|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=19 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819082750/http://whc.unesco.org/en/list/917|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Purnululu milliy bogʻi]]
| [[File:Purnululu2.jpg|150px|alt=Large red sandstone rock formation surrounded by shrubbery and open plains]]
| [[Western Australia]]
| 2003
| 1094; viii, ix (natural)
| The remote national park, managed as wilderness, includes the [[Bungle Bungle Range]] (pictured), a [[Devonian]] plateau that has been heavily eroded into a dramatic landscape of conical [[sandstone]] towers. It is one of the largest network of sandstone [[karst]] formations in the world. It is important for understanding the weathering processes and the formation of [[Tower karst|cone karst]]. The plateau is reaching {{convert|250|m|abbr=on}} above the surrounding [[savanna]] grassland.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1094|title=Purnululu National Park|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=5 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405041048/http://whc.unesco.org/en/list/1094|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Qirollik koʻrgazma binosi (Avstraliya)|Qirollik koʻrgazma binosi]] va [[Carlton bogʻlari]]
| [[File:Royal exhibition building tulips straight.jpg|150px|alt=Large cream-coloured building with central dome and grand arched entrance, fronted by flowered gardens and a tiered fountain]]
| [[Victoria (Australia)|Victoria]]
| 2004
| 1131bis; ii (cultural)
| Constructed to host a [[world's fair]], the [[Melbourne International Exhibition (1880)|Melbourne International Exhibition]] in 1880, the Royal Exhibition Building (pictured) and the surrounding gardens represent the international exhibition movement of the 19th and early 20th centuries, showcasing technological innovations and development of all nations. The complex was designed by [[Joseph Reed (architect)|Joseph Reed]] and also hosted the 1888 [[Melbourne Centennial Exhibition]]. These were the two largest international events held in colonial Australia. A minor boundary modification took place in 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1131|title=Royal Exhibition Building and Carlton Gardens|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229114920/http://whc.unesco.org/en/list/1131/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Sidney opera teatri]]
| [[File:Sydney Opera House Sails edit02.jpg|150px|alt=Beige and white building with seven peaked roofs, sitting on a promontory surrounded by water]]
| [[New South Wales]]
| 2007
| 166rev; i (cultural)
| The Opera House, located at the tip of a peninsula projecting into [[Sydney Harbour]], is a masterpiece of 20th century architecture. Designed by the Danish architect [[Jørn Utzon]] and inaugurated in 1973, the building is significant both because of its unparalleled design and technological innovation during construction. The complex comprises three groups of interlocking shell structures, covering two performance halls and a restaurant.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/166|title=Sydney Opera House|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=24 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524205428/http://whc.unesco.org/en/list/166|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Australian Convict Sites]]
| [[File:Freo prison WMAU gnangarra-131.jpg|150px|alt=A large white prison building with many windows]]
| [[New South Wales]], [[Norfolk Island]], [[Tasmania]], [[Western Australia]]
| 2010
| 1306; iv, vi (cultural)
| In the 18th and 19th centuries, the [[British Empire]] transported around 166,000 men, women, and children to [[Penal colony|penal colonies]] in Australia. In addition to punishment and rehabilitation, the convicts were subjected to forced labour to build colonial infrastructure. They also represented a significant source of population of European origin. Simultaneously, this led to the [[Australian Aborigines|Aboriginal]] population being pushed into the hinterland. Eleven convict sites across Australia are listed, the [[Fremantle qamoqxonasi]] in [[Perth]] is pictured.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1306|title=Australian Convict Sites|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120072441/http://whc.unesco.org/en/list/1306/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Ningalu qirgʻogʻi]]
| [[File:Whale shark Australia.jpg|150px|alt=Side-on view of a spotted whale shark in cloudy blue water]]
| [[Western Australia]]
| 2011
| 1369; vii, x (natural)
| The coastal waters are home to one of the longest [[coral reef]]s that are near the shore. In addition to more than 300 species of corals, there are numerous fish, mollusc, and crustacean species. Every year, hundreds of [[whale shark]]s (a specimen pictured) congregate in the area to feed during the periods of increased productivity. The terrestrial component of the site is marked by [[limestone]] [[karst]] features, in particular caves that support diverse subterranean animal species.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1369|title=Ningaloo Coast|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120072441/http://whc.unesco.org/en/list/1306/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Budj Bim|Budj Bim madaniy landshafti]]
| [[File:Budj Bim ‐ Mt Eccles National Park, Victoria, Australia 28.jpg|150px|alt=Lake with trees growing on the shore]]
| [[Victoria (Australia)|Victoria]]
| 2019
| 1577; iii, v (cultural)
| The [[cultural landscape]] at the [[Budj Bim]] volcano has been shaped by the [[Gunditjmara]] over more than six millennia. The [[lava]] flows, produced by an eruption, formed basis for one of the oldest examples of [[aquaculture]] in the world. People constructed a series of weirs, dams, and channels, to direct the water from the lakes to trap and harvest the [[short-finned eel]]s (or ''kooyang'') that migrate through the river system annually.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1577|title=Budj Bim Cultural Landscape|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=13 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213200941/http://whc.unesco.org/en/list/1577|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Murujuga]] madaniy landshafti
|[[File:Pilbara Billabong.jpg|150px|alt=Landscape with a stream and piles of rocks]]
| [[Western Australia]]
| 2025
| 1709; i, iii, v (cultural)
| The [[cultural landscape]] in the [[Pilbara]] has been inhabited for around 50,000 years. Through millennia, [[Aboriginal Australians|Aboriginal]] communities have created one of the densest concentrations of [[petroglyph]]s in the world, with more than one million images. They represent human figures, either static or in moving poses, as well as terrestrial and marine fauna, including some of the species now long extinct, such as a fat-tailed kangaroo species.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6445/ |title=Murujuga Cultural Landscape |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=26 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226140016/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6445/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://whc.unesco.org/en/list/1709| publisher= [[UNESCO]]| website= UNESCO World Heritage Convention| title=Murujuga Cultural Landscape| date= July 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Taxminiy roʻyxat ==
Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan obyektlardan tashqari, aʼzo davlatlar nomzod sifatida koʻrib chiqilishi mumkin boʻlgan obyektlarning taxminiy roʻyxatini ham yuritishi mumkin. Jahon merosi roʻyxatiga nomzodlar faqat obyekt avval taxminiy roʻyxatga kiritilgan boʻlsa qabul qilinadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=24 September 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050924114741/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Avstraliya oʻzining taxminiy roʻyxatida toʻqqizta obyektni saqlab turibdi&lt;ref name=Australia/&gt;.

{{Legend|#D0E7FF|Transnational site|outline=silver|text={{asterisk}}}}
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
|+ {{sronly|Tentative sites }}
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Site
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Image
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Location ([[States and territories of Australia|state or territory]])
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Year listed
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; | UNESCO criteria
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Description
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Great Sandy Biosphere Reserve|Great Sandy World Heritage Area]]
|[[File:Indian Head view on Fraser Island (May 2016).jpg|150px|alt=Coast with a sandy beech and trees]]
|[[Queensland]]
| 2010
| vii, viii, ix (natural)
| This is a proposed extension to the K’gari or [[Kʼgari]] (pictured) World Heritage Site, to include sites on the mainland, including the [[Wide Bay Military Reserve]], [[Great Sandy Strait]], Platypus Bay, and the Breaksea Spit. The area features a succession of sandy dunes, with a history spanning over 700,000 years, and is rich in biodiversity. The vegetation includes tropical rainforests, mangroves, and dry shrublands, and there are more than 350 species of birds.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5480/ |title=Great Sandy World Heritage Area |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220185636/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5480/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| The [[Gondwana Rainforests]] of Australia World Heritage Area
|[[File:Gondwana rainforest at Dorrigo National Park (6611254443).jpg|150px|alt=A path through a rainforest with a bench]]
| [[New South Wales]], [[Queensland]]
| 2010
| viii, ix, x (natural)
| This is a proposed extension to the Gondwana Rainforest World Heritage Site, comprising numerous protected areas with temperate rainforests. The proposed additions include parts of the [[Dorrigo National Park]] (pictured), sites along the [[Manning River]] and sites in the [[Tweed Range]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5541/ |title=The Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area (extension to existing property) |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220185635/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5541/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Flinders Ranges]]
| [[File:Ediacaran-GSSP-IMGP6652-.jpg|150px|alt=Rocks with a bronze marker for the Ediacaran period]]
| [[South Australia]]
| 2021
| viii (natural)
| This site comprises seven properties that illustrate the geological succession of major early stages in the development of animal life. Fossil and geological record spans 350 million years, from the [[Neoproterozoic]] (850 Mya) to the [[Cambrian]] (500 Mya). The events documented in the rocks include the episodes of the worldwide glaciations (the [[Snowball Earth]]), the emergence of barrier reefs created by microorganisms (650 Mya), the [[Ediacaran]] period (635-542 Mya, the [[Global Boundary Stratotype Section and Point|golden spike]] pictured) with the [[Ediacaran biota]], the earliest known complex [[multicellular organism]]s present in the last 20 million years of this period. The last period documented is the Cambrian with the rapid diversification of animal life, known as the [[Cambrian explosion]]. The seven sites are: [[Arkaroola Protection Area]], [[Vulkathunha-Gammon Ranges National Park]], [[Ikara-Flinders Ranges National Park]],  [[Nilpena Ediacara National Park]], [[Maynards Well]], [[Angorichina]], and the [[Ajax Mine Fossil Reef]] (on [[Puttapa]] station)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6524/ |title=Flinders Ranges |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220185638/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6524/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Parramatta Female Factory and Institutions Precinct]]
| [[File:Female Orphan School UWS Parramatta.jpg|150px|alt=A brick building in a park]]
| [[New South Wales]]
| 2023
| iv, v (cultural)
| This nomination highlights the evolution of ideas related to the forced institutionalisation of women. The [[Parramatta Female Factory]] was founded in 1821 as possibly the first female prison in the world, to house the [[Convicts in Australia|convicts]] sent to Australia. It housed at the time the only female hospital in the country. Following the cessation of the convict transport in 1840, the institution closed in 1848 and was repurposed as a mental hospital (asylum). Other buildings on site are the [[Rydalmere Hospital|Female Orphan School]] (pictured) and the Norma Parker Centre, the first low security womenʼs prison in New South Wales.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6686/ |title=Parramatta Female Factory and Institutions Precinct |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=26 January 2024 |archive-date=30 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030141658/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6686/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0E7FF;&quot;| Workers' Assembly Halls (Australia){{asterisk}}
| [[File:Melbourne Trades Hall entrance.jpg|150px|alt=A large building with words TRADES HALL above entrance]]
| [[New South Wales]], [[Victoria (state)|Victoria]]
| 2023
| iii, iv, vi (cultural)
| This transnational nomination comprises buildings in Australia, Argentina, and Denmark related to the international democratic [[labour movement]] and mass organisation of workers from 1850 onward. They were purpose-built to serve as meeting places and contained several meeting rooms for assemblies, political, and communal events, offices, often kitchens, printing presses, and businesses. Two buildings are nominated in Australia. The [[Victorian Trades Hall]] (pictured) in [[Melbourne]] was first erected in 1859 and then rebuilt, expanded, and renovated several times. The [[Broken Hill Trades Hall]] was completed in 1905.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6698/ |title=Workers' Assembly Halls (Australia) |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=26 January 2024 |archive-date=14 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114123634/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6698/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| Cultural Landscapes of [[Cape York Peninsula]]
| [[File:Quinkan2.jpg|150px|alt=Aboriginal paintings on a rocky wall, depicting human figures]]
| [[Queensland]]
| 2024
| i, v, vi, vii, viii, ix, x (mixed)
| This nomination comprises several properties on the Cape York Peninsula. The area is geologically old, with highly weathered soils and exposed layers from the [[Precambrian]] to [[Cenozoic]] eras. The landscape types include a tropical [[monsoon]] [[savanna]], rainforests, grasslands, sandy beaches, [[mangrove]]s, and offshore [[coral reef]]s. The area is exceptionally rich in biodiversity, containing 18.5% of Australiaʼs plants on three percent of land surface. This high biodiversity was influenced by the proximity to [[New Guinea]], with which Australia was connected during the periods of low sea level. The area has been inhabited and shaped by the [[Aboriginal Australians]] for tens of thousands of years. There are numerous sites with [[Indigenous Australian art#Stone art|rock art]], an example from [[Quinkan rock art]] is pictured.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 June 2024 |title=Cultural Landscapes of Cape York Peninsula |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6775/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| Australian Cornish Mining Sites: [[Burra, South Australia|Burra]] and [[Moonta, South Australia|Moonta]]
| [[File:Burra mine and morphetts buildings.JPG|alt=Two stone buildings, one partially ruined, with an open-pit mine in the background|center|150x150px]]
| [[South Australia]]
| 2024
| ii, iii, iv (cultural)
| This nomination comprises two mining landscapes from the 19th century around the towns of Burra (pictured) and Moonta. Mining technology was based on those from [[Cornwall]] and [[West Devon]] (see the British World Heritage Site [[Cornwall and West Devon Mining Landscape]]) and cultural traditions were brought to Australia as well. Metal mining focused mostly on [[Copper extraction|copper ore]] and made Australia world’s third largest copper producer by the 1850s. On the other hand, mining industries had a negative effect on the Indigenous peoples ([[traditional owners]]) of the region.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 September 2024 |title=Australian Cornish Mining Sites: Burra and Moonta |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6777 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Goldfields (Victoria)|Victorian Goldfields]]
| [[File:Aerial panorama of Blue Waters lake in Creswick.png|alt=Panorama of a lake in a forest with a few buildings in the background|center|150x150px]]
| [[Victoria (state)|Victoria]]
| 2025
| iv, vi (cultural)
| The nomination comprises six sites associated with the [[Victorian gold rush]] in the second half of the 19th century ([[Creswick, Victoria|Creswick]] pictured). Discovery of gold triggered mass migrations to the area and transformed the landscape with the construction of mines and supporting infrastructure, as well as growth of the cities. On the other hand, it also resulted in displacements and discrimination against the Indigenous peoples of the area.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 January 2025 |title=Victorian Goldfields |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6794/ |access-date=1 February 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Yana qarang ==
{{Portal|Avstraliya|Okeaniya}}
* [[Avstraliyada turizm]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Avstraliyadagi Butunjahon merosi obyektlari}}

== Chori Mirzayev ==

{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                      = Chori Mirzayev
| asl ismi                  = Chori Sadibaqosovich Mirzayev
| tasvir                    = 
| uzunlik                   = 280px
| izoh                      = 
| tartib                    = 
| lavozim                   = [[Turonbank]] ATB Boshqaruvi raisi
| bayroq                    = Flag of Uzbekistan.svg
| bayroq2                   = Emblem of Uzbekistan.svg
| ismi ostida               = 
| boshlanish davri          = 2016-yil 23-sentyabrdan
| tugash davri              = hozirgacha
| prezident                 = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| bosh vazir                = [[Abdulla Aripov]]
| vorisi                    = 
| oʻtmishdoshi              = 
|tartib_2 = 1
| lavozimi_2                = Oʻzbekiston fransuz boksi savat assotsiatsiyasi prezidenti
| boshlanish davri_2        = [[2020-yil]] [[27-aprel]]dan
| tugash davri_2            = hozirgacha
| prezident_2               = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| bosh vazir_2            = [[Abdulla Aripov]]
| oʻtmishdoshi_2              = ''lavozim taʼsis etilgan''
| vorisi_2                    = 
| tugʻilgan paytidagi ismi  = Chori Sadibaqosovich Mirzayev
| tugʻilgan sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1971|5|23}}
| tugʻilgan joyi = {{TavalludJoyi|Sariosiyo tumani}}, [[Surxondaryo viloyati]], [[OʻzSSR]]
| fuqaroligi = {{UZB}}
| millati = [[oʻzbek]]
| partiya =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| istiqomat joyi = [[Toshkent]]&lt;br /&gt;[[Oʻzbekiston]]
| dini =
| taʼlim = [[Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti]] &lt;small&gt; (bakalavr) &lt;/small&gt; &lt;br&gt; [[Saitama universiteti]] &lt;small&gt; (magistr) &lt;/small&gt;
| alma_mater =
| kasbi =
| mashhur ishlari =
| qoʻmitalar =
| portfolio =
| ilmiy unvoni =
| unvoni =
| maʼlumoti = oliy
| mukofotlari = {{Sodiq xizmatlari uchun medali}}
| imzosi =
| sayt =
}}
'''Chori Sadibaqosovich Mirzayev''' (1971-yil 23-may, [[Sariosiyo tumani]], [[Surxondaryo viloyati]], [[OʻzSSR]]) — oʻzbekistonlik iqtisodchi, bankir. 2016-yil 23-sentyabrdan „[[Turonbank]]“ ATB Boshqaruvi raisi&lt;ref name=&quot;turonbank.uz&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Mirzayev Chori Sadibaqosovich Boshqaruv Raisi |url=https://turonbank.uz/uz/about/management/38509/ |website=turonbank.uz |publisher=[[Turonbank]] |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;.

== Hayoti ==
Chori Mirzayev 1971-yil 23-mayda [[Surxondaryo viloyati]]ning [[Sariosiyo tumani]]da tugʻilgan. 1995-yil [[Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti]]ni xalqaro iqtisodiy munosabatlar yoʻnalishida bakalvr bosqichini, 2002-yil [[Yaponiya]]ning [[Saitama universiteti]]ni davlat siyosati va boshqaruvi yoʻnalishida magistratura bosqichini tamomlagan&lt;ref name=&quot;turonbank.uz&quot; /&gt;.

== Mehnat faoliyati ==
Chori Mirzayev 1995-yildan beri bank tizimida faoliyat yuritib keladi. 2016-yil 23-sentyabrda „[[Turonbank]]“ ATB Boshqaruv raisi etib tayinlangan[2].

2020-yil 27-aprel kuni Chori Mirzayev yangidan tashkil etilgan Oʻzbekiston fransuz boksi savat assotsiatsiyasi prezidenti etib saylangan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekistonda yangi sport tashkiloti - Fransuz boksi “Savat” Assotsiatsiyasi tashkil etildi |url=https://kun.uz/01595967#! |accessdate=2026-yil 1-may |agency=Web Expert MChJ |publisher=[[kun.uz]] |date=2020-yil 27-aprel}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, 50 foiz ulush bilan ushbu assotsiatsiyasining ta'sischisi ham hisoblanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O'ZBEKISTON FRANSUZ BOKSI SAVAT ASSOTSIATSIYASI |url=https://ihamkor.uz/oz/subject/44e1224a9a7063112172132d8faa0561?n=O%27ZBEKISTON+FRANSUZ+BOKSI+SAVAT+ASSOTSIATSIYASI&amp;section=gi&amp;u=1566753724 |website=ihamkor.uz |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O'ZBEKISTON FRANSUZ BOKSI SAVAT ASSOTSIATSIYASI |url=https://orginfo.uz/ru/organization/dd878a99be19/ |website=orginfo.uz |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;.

== Mukofotlari ==
* 2021-yil [[Sodiq xizmatlari uchun medali]] bilan mukofotlangan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz yilligi munosabati bilan davlat xizmatchilari hamda ishlab chiqarish va ijtimoiy-iqtisodiy sohalar xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida |url=https://kknews.uz/oz/cs_docs_laws/o-nagrazhdenii-v-svyazi-s-tridcatiletiem-nezavisimosti-respubliki-uzbekistan-gruppy-gosudarstvennyh-sluzhashhih-i-rabotnikov-proizvodstvennoj-i-socialno-ekonomicheskoj-sfer |accessdate=2026-yil 1-may |agency=[[Qoraqolpog'iston xabar agentligi|Qoraqalpogʻiston axborot agentligi]] |date=2021-yil 26-avgust}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Oʻzbekistonlik bankirlar]]

Ҷonibeki Murod
{{Musiqachi bilgiqutisi}}
'''Jonibek Murodov''' ({{lang-tg|Муродов Ҷонибек Ҷӯрабекович}}; 1986-yil 29-may, [[Xoʻjand|Leninobod]], [[Tojikiston SSR]]) – tojikistonlik [[Ashulachi|qoʻshiqchi]], [[musiqachi]], produser va [[Pedagogika|pedagog]]. [[Tojikiston]]ning eng mashhur xonandalaridan biri.

2017-yildan boshlab „JONIBEK“ taxallusi bilan [[Ukraina]]da musiqiy faoliyatini davom ettirdi. Uning repertuarida [[Tojik tili|tojik]], [[Ukrain tili|ukrain]] va [[Rus tili|rus tillaridagi]] qoʻshiqlar mavjud{{manba kerak}}. Mashhur tojik xonandasi [[Joʻrabek Murodov]]ning oʻgʻli.

== Tarjimai holi ==
Jonibek Murodov [[1986]] [[29-may]]da [[Tojikiston SSR]]ning [[Xoʻjand|Leninobod]] shahrida tugʻilgan&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Tojikistonlik qo‘shiqchi Jonibek Murodov bilan Google+ da suhbatlashing |url=https://www.bbc.com/uzbek/lotin/2016/02/160203_latin_video_google_hangout_jmurodov |accessdate=4-dekabr 2025-yil |agency=[[BBC]] |publisher=[[BBC Oʻzbek]] |date=2016-yil 3-fevral}}&lt;/ref&gt;. Jonibek [[SSSR xalq artisti]] [[Joʻrabek Murodov]]ning oʻgʻli. 2003-yilda [[Xoʻjand]] shahridagi oʻrta maktabni tamomlagan va Xoʻjanddagi Zamonaviy Tojikiston-Rossiya gumanitar universitetining arab tilshunosligi yoʻnalishi talabasi boʻlgan.

== Musiqiy martaba ==
Jonibeki Murod ijodiy faoliyatini 1995-yilda boshlagan va 2005-yilgacha Xoʻjanddagi „Bolo“ guruhining yakkaxon ijrochisi boʻlgan. 2006-2007-yillarda „Vazir“ guruhi bilan chiqish qilgan, 2007-yildan beri yakkaxon xonanda sifatida ijod qiladi&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;.

Tojikistonlik yetakchi xonandalar: Nigina Omonqulova, Shabnam Surayo, Farzona Hurshed, Mehrnigori Rustam, Damirbek Olimov, Jonibeki Murod („Zamonaviy kelin“ qoʻshigʻi bilan) bilan birgalikda YouTubeʼdagi „Tamoshow Music Awards – 2017“ mukofotini qoʻlga kiritdi. Tojik musiqasining ushbu nufuzli mukofoti uchun 9 nominatsiya boʻyicha 45 nafar daʼvogar bellashdi.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/28363939.html Barandagoni ҷoizai imsolai Tamoshow]&lt;/ref&gt;

== Mukofotlar va yutuqlar ==

* 2005, 2006, 2007-yillarda „Yil qoʻshigʻi“ mukofoti.
* Yil yulduzi mukofoti 2008
* Tamoshow musiqa mukofoti – 2017

== Boʻydoqlar ==
{{Div col}}* ''Xlus'', 2010-yil
* ''Kahanag chalavek uchun qoʻshiq''
* ''Men yoʻlga qadam qoʻyaman''
* ''Zabariy''
* '' Hazon Res''
* ''Jonimning ogʻrigʻi tirjaydi''
* ''Meni toshboʻron qildim''
* Zikry Alahamdan ''Dilbar'', Madzina, Sítara, 2010-yil
* '' Yuraksiz''
* ''Alohu taolo'' z Shabnam Suraya
* ''Mahinabonu''
* Shabnam Surayadan ''Yuqorida'' marta
* ''Ab sirtsy''
* ''Men p’yany''
* Shabnam Suray va Xolidam Kaenamdan ''Sabza oʻ zv'' marta
* Shabnam Surayadan ''Ajoyib tikish'' marta
* ''Kel, priyatsel''
* ''gullar uyi''
* Shabnam Surayadan ''Xindzi'' vaqtlari
* ''Dona, Dona''
* ''Sanamo'' razam z Shabnam Suraya
* ''Dajjli shaharlar''
* '' Siz tiriksiz''
* ''Xudo sodiqdir''
* ''Sizning soatingiz''
* ''Zulayho'' Joʻrabekam Murodavim bilan
* ''Ní i, ni i'' Jurabek Murodavymdan
* ''Xazanrez'' Joʻrabekam Murodavym bilan{{Div col end}}

== Albomlar ==

* Xudoga shukur
* salomat boʻling
* yuragim haqida
* Men qariman, yoshman

== Bilim ==
Jonibekning qoʻshiqlaridan biri tojikistonlik xonanda Maniza Davlatova tomonidan yozilgan.

== Eslatmalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.jonibekmusic.com// Jonibek Murodov arxivining rasmiy veb-sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100512032700/http://jonibekmusic.com/ |date=2010-05-12 }} Boygon shudaast 2010-yil may chap.
{{DEFAULTSORT:Murod, Jonibeki}}

== Madad Invest Bank ==
{{Bank
| nomi     = Madad Invest Bank
| asl nomi    = 
| tasvir     = 
| tasvir2     = 
| tasvir nomi    = 
|shiori     =
| turi     = [[Aksiyadorlik jamiyati|AJ]]
| litsenziya    = №82 [[2016-yil]] [[22-oktabr]]
| omonatlarni sugʻurtalash= 
| birja listingi   = MIBK
| faoliyati    = 
| asos solingan yil  = {{start date and age|2016}}
| yopilgan yil =
| avvalgi nomi =
| joylashuvi = {{UZB}} [[Fargʻona viloyati]] [[Fargʻona|Fargʻona shahri]] Mustaqillik koʻchasi, 312-uy, 150100
| raxbar(lari) = Otabek Ashiraliyev &lt;br /&gt; (Boshqaruv raisi)
| nizom jamgʻarmasi =
| shaxsiy kapitali =
| aktivlari =
| sof foyda = 35,0 mlrd soʻm (2023-yil 1-yanvar)&lt;ref name=&quot;Moliyaviy koʻrsatkichlar&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Ўзбекистон банклари 2022 йилда қарийб 10 трлн. сўм соф фойда олди |url=https://bankers.uz/news/1013 |accessdate=7-iyun 2023-yil |agency=Bankers.uz}}&lt;/ref&gt;
| xodimlar soni =
| qaram =
| boshqaruvchi jamiyati =
| shoʻba tashkilotlari =
| auditor =
| sayt = https://madadinvestbank.uz/
| vikiombor =
}}
'''&quot;Madad Invest Bank&quot; ATB''' – aksiyadorlik-tijorat banki boʻlib, [[Oʻzbekiston]]dagi bosh ofisi Toshkent shahrida joylashmagan 3 ta [[tijorat banki|tijorat banklaridan]] biri. Bank Oʻzbekiston [[Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki|Markaziy banki]] tomonidan [[2016-yil]] [[22-oktabr|22-oktabrda]] berilgan 82-sonli litsenziya asosida faoliyat yuritadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=&quot;Madad Invest Bank&quot; aksiyadorlik tijorat banki|url=https://cbu.uz/uz/credit-organizations/banks/head-offices/ao/madadinvestbank/|website=cbu.uz |publisher=Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. 2023-yil 1-yanvar holatiga koʻra, sof foyda miqdori boʻyicha Oʻzbekistonning oʻrtamiyona banklaridan (22-oʻrinda) hisoblanadi&lt;ref name=&quot;Moliyaviy koʻrsatkichlar&quot;/&gt;.

== Tarixi ==

Madad Invest Bank 2016-yilda [[Fargʻona]] shahrida tashkil etilgan.

2016-yil 22-oktabr – Oʼzbekiston Respublikasi Markaziy bankining 82-sonli bank faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyasi berildi

2016-yil 23-noyabr – Fuqarolarning banklardagi omonatlarini kafolatlash fondiga aʼzo boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Fond reestri|url=https://fgd.uz/uz/category/Fund+register+|website=fgd.uz |publisher=Fuqarolarning banklardagi omonatlarini kafolatlash fondi |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;

2017-yil 31-mart – bank oʻzining milliy valyutadagi birinchi bank kartasini muomalaga chiqardi.

2017-yil 6-iyul – bank Amaliyot boshqarmasi ish boshladi va mijozlarga xizmat koʻrsatishni boshladi

2017-yil – bank aksiyalari „Toshkent“ RFBda listingga qoʻyildi.

2020-yil 2-dekabr – bankning yuridik mijozlariga moʻljallangan „Madad Invest Business“ mobil ilovasi taqdim etildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Madad Invest Business|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=uz.startsoft.madad&amp;hl=uz&amp;gl=US|website=play.google.com |publisher=Google Play |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Ilova 2023-yil 13-iyul holatida [[Google Play|Google Playda]] 1000 martadan ortiq yuklab olingan.

== Bank infratuzilmalari geografiyasi ==
Madad invest bankning xizmat koʻrsatish geografiyasi, asosan, Fargʻona viloyati bilan cheklanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Filliallar va minibanklar|url=https://madadinvestbank.uz/page/fillialy-i-mini-banki|website=madadinvestbank.uz |publisher=Madad Invest Bank |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Bankning viloyat markazida Amaliyot boshqarmasi (MFO:01142), Quvasoy shahri, Beshariq hamda Buvayda (Yuksalish mini-banki) tumanlarida mini-banklari faoliyat koʻrsatmoqda.

Yana bir mini-banki Toshkent shahri Mirzo-Ulugʻbek tumanida joylashgan.

== Korporativ boshqaruvi ==
Madad Invest Bank „Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida“gi Qonunning yangi tahriri 32-moddasiga binoan &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida |url=https://lex.uz/docs/-4581969#-4582035 |website=lex.uz |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt; 3 pogʻonali boshqaruv organi tomonidan boshqariladi:

* Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi;
* Bank Kuzatuv kengashi;
* Bank Boshqaruvi.

Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi bank boshqaruvining oliy organi boʻlib, bankning oddiy aksiyalariga egalik qiluvchi aksiyadorlarining maʼlum muddatda yigʻilib, vakolati doirasida bank uchun qarorlar qabul qiladi.

Bank Kuzatuv kengashi bank faoliyatiga umumiy rahbarlik qiladi. Bank Boshqaruvining faoliyatini tekshiradi, hisobotlarini qabul qiladi.

Bank Boshqaruvi bankning ijro organi hisoblanib, kundalik faoliyatdagi barcha joriy faoliyatga javob beradi. Madad Invest Bank Boshqaruvi 3 kishidan iborat&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Bank Boshqaruvi tarkibi |url=https://madadinvestbank.uz/page/composition-of-the-executive-body |website=madadinvestbank.uz |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;:

* Ashiraliyev Otabek Yuldashaliyevich – Boshqaruv raisi (2021-yil 2-dekabrdan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Мадад Инвест банкка янги Бошқарув раиси тайинланди |url=https://bankers.uz/news/315 |accessdate=13-iyun 2023-yil |publisher=Bankers.uz}}&lt;/ref&gt;);
* Muydinov Nuriddinbek Sharobidinovich – Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotlar departamenti direktori;
* Fozilov Boxodir Kamoldjon oʻgʻli – Bank kartalari va masofaviy toʻlovlar bilan ishlash departamenti direktori;

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

{{bank-stub

{{Oʻzbekiston banklari


----------------------------------
== Manbalar ==
{{manbalar}}
* https://www.kun.uz/news/2024/07/17/yangi-toshkent-hududiga-otayotgan-mahallalar-soni-malum-qilindi
* https://kun.uz/67428006#!
* https://www.gazeta.uz/oz/2020/06/22/new-life/
* https://yangihayottumani.uz/leadership/about-authority?child=about-leader-1&amp;page=1
* https://lex.uz/docs/-5352500?query=Yangihayot%20tumani&amp;exact=1#sr-1
* https://daryo.uz/2020/09/11/ozbekiston-senati-yangihayot-va-davlatobod-tumanlarini-tashkil-etish-haqidagi-qarorlarni-tasdiqladi
* https://daryo.uz/2020/08/05/sergelidagi-yangi-hayot-kichik-tumani-maydoni-poytaxt-va-toshkent-viloyatidagi-6-tuman-hududi-hisobiga-kengayadi/
* https://kun.uz/news/2016/04/29/toshkent-shahridagi-100dan-ortiq-mahalla-qayta-nomlandi
* https://lex.uz/ru/docs/-3071888
* https://lex.uz/ru/docs/-5686149 – Yunusobod tumani Gʻayratiy va Registon mahallalari

--------------------------------------------------------------

== Alp Jamol bank ==
'''&quot;Alp Jamol bank&quot; XOATB''' – [[Oʻzbekiston]]da 1998—2010-yillarda faoliyat yuritgan xususiy bank. Mulkchilik shakli xususiy ochiq aksiyadorlik tijorat banki.

Manzili: [[Toshkent]] shahri, [[Mirobod tumani]], [[Mustafo Kamol Otaturk koʻchasi (Toshkent)|Mustafo Kamol Otaturk koʻchasi]], 21-uy

== Tarixi ==
2009-yil 28-sentyabr 2-oktyabr kunlari [[Toshkent respublika fond birjasi]]da Alp Jamol bankning 83 408,94 AQSh dollari qiymatidagi aksiyalari bilan savdo oʻtkazilgan. Bu kompaniyalar boʻyicha nisbatan koʻp amalga oshirilgan savdo deb hisoblangan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Итоги торгов на Республиканской Фондовой Бирже «Ташкент» с 28 сентября по 2 октября |url=https://bank.uz/news/text48347_itogi_torgov_na_respublikanskoy_fondovoy_birje_tashkent_s_28_sentyabrya_po_2_oktyabrya?sphrase_id=188839 |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |language= ruscha |date=2009-yil 5-oktyabr}}&lt;/ref&gt;.

2009-yil noyabrida bank [[Samarqand]] shahrida filial ochish uchun ruxsat oladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=&quot;Alp Jamol bank&quot; Samarqandda filial ochmoqda |url=https://bank.uz/news/text50054_alp_jamol_bank_samarqandda_filial_ochmoqda?sphrase_id=188839 |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |date=2009-yil 30-noyabr}}&lt;/ref&gt;.

2010-yil 13-mart kuni [[Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki|Markaziy bank]] amaldagi bank qonunchiligini buzgani uchun Alp Jamol bankning bank faoliyatini amalga oshirish litsenziyasini hamda chet el valyutasida operatsiyalarini amalga oshirish huquqini beruvchi Bosh litsenziyani qaytarib oldi&lt;ref name=&quot;Bank.uz&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=“Alp Jamol bank” litsenziyalari qaytarib olindi |url=https://bank.uz/news/text52943_alp_jamol_bank_litsenziyalari_qaytarib_olindi |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |date=2010-yil 17-mart}}&lt;/ref&gt;.

2011-yil mart oyida Alp Jamol bankning koʻchmas va nokoʻchmas mulklari davlat foydasiga musodara etilgan&lt;ref name=&quot;kun.uz-Asomiddinov&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=«Alp Jamol bank» egasi O‘zbekistonga qaytdi |url=https://kun.uz/news/2019/01/16/alp-jamol-bank-egasi-ozbekistonga-qaytdi?q=%2Fuz%2Fnews%2F2019%2F01%2F16%2Falp-jamol-bank-egasi-ozbekistonga-qaytdi |accessdate=18-oktabr 2024-yil |agency=Web Expert |publisher=[[Kun.uz]] |date=2019-yil 16-yanvar}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==
2009-yil may oyi holatiga koʻra, bank quyidagi [[omonat]]larni taklif qilgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=&quot;Alp Jamol bank&quot; Samarqandda filial ochmoqda |url=https://bank.uz/news/text50054_alp_jamol_bank_samarqandda_filial_ochmoqda?sphrase_id=188839 |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |date=2009-yil 30-noyabr}}&lt;/ref&gt;:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! || Omonat nomi || Valyuta turi || Yillik foizi || Muddati
|-
| 1 || || [[AQSh dollari]] || 7% || 3 oy
|-
| 2 || || AQSh dollari || 14% || 6 oy
|-
| 3 || || AQSh dollari || 14% || 12 oy
|-
| 4 || || [[Yevro]] || 11% || 6 oy
|-
| 5 || || Yevro || 11% || 12 oy
|-
| 6 || Istiqlol || [[Soʻm]] || 18% || 3 oy
|-
| 7 || Nur || Soʻm || 18% || 45 kun / 3 oy / 6 oy / 9 oy / 12 oy
|-
|}

2010-yil 1-yanvar holatiga koʻra, bank aktivlari 118,6 mlrd soʻmni, yuridik va jismoniy mijozlari soni 155 mingni tashkil qilgan&lt;ref name=&quot;kun.uz-Asomiddinov&quot; /&gt;.

== Jinoyat ishi ==
Bankning asosiy aksiyadori, Kuzatuv kengashi raisi Muhiddin Asomiddinov bank tugatilishidan oldin Oʻzbekistonni tark etgan. Unga nisbatan Jinoyat kodeksining 167-, 184- va boshqa moddalari bilan jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan va keyinchalik uning qidiruvda boʻlganligi sababli toʻxtatilgan. 2019-yil yanvarda M. Asomiddinovning oʻz ixtiyori bilan qaytib, tergovga jalb qilinganligi sababli qayta tiklangan&lt;ref name=&quot;kun.uz-Asomiddinov&quot; /&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* https://www.gazeta.uz/ru/2010/03/16/ajb/
* https://www.gazeta.uz/oz/2019/01/16/ajb/
* https://www.ozodlik.org/a/29711712.html

{{Oʻzbekiston banklari

--------------------------------------------

----------------------------------------------------
Qarshi – Kerki yoʻnalishidagi Talimarjon sardobasi haqida baʼzi mulohazalar

Yuzyilliklar osha insoniyat oʻzi uchun suv inshootlarni qurib kelganligi tarixdan bizga malum. Bunga asosiy sabab ular doimo suvga boʻlgan ehtiyojdir. Jamiyki axeologik, arxetektura va boshqa madaniy meros obyektlarining suv yaqinlarida joylashganligi ham buni tasdiqlaydi. Bulardan tashqari shunday obyektlar borki, ichimlik suviga boʻlgan ehtiyojlarni qondirish uchun maxsus yaratilgan. Bu obidalarga sardobalar kiradi. Ular keng sahrolardan oʻtgan yoʻl yoqalarida va uzoq masofalar oraligʻida bunyod etilgan.

Sardoba soʻzi tarixiy hujjatlar va adabiyotlarda „yer osti salqinlik qozoni“ maʼnosida keltirilgan boʻlib, koʻpincha „grotto“, „muz uyi“, „yertoʻla“, „quduqxona“ maʼnosini ham anglatadi1. Boshqa bir manbada sardoba soʻzi „suv ustidagi tom“ tushunchasini beradi2. Odatda sardobalar karvonsaroylar va rabotlarga olib boradigan yoʻl boʻylarida qurilgan. Bir-biridan bir kunlik masofada (25 – 30 km) joylashgan bu sardobalar 20-yuzyillikning 30-yillarida M. Y. Masson, tomonidan tadqiq etilgan. Karvon savdosi rivojlanishi natijasida yarim yerosti suv havzalari-sardobalarga ehtiyoj ortib borgan3.

Talimarjon etimologiyasi
Talimarjon Qarshi vohasining Amudaryodan Kerki kechuvida, Turkmaniston bilan chegara hududida joylashgan. Geografik jihatdan Talimarjon pasttekisligi – Sandiqli qum tepaliklari deganda, Nishon yoʻl patrul xizmati postidan boshlanib, qoʻshni Turkmanistonning Tallimarjon xoʻjaligigacha boʻlgan hududlarni qamrab olgan bepoyon (katta) sahro tushunilgan.

Shu oʻrinda Talimarjon etimologiyasiga ham toʻxtalsak. Talimarjon – tal (arabcha) – tepalik, doʻnglik, pastlik togʻ, tuproq va qum uyumi kabi maʼnolarni anglatadi. Turonda, shu jumladan, tall atamasi bilan tol daraxti nomi chalkashib ketgan4. Talimarjon soʻzining oʻzagidagi tal – tepalik, marjon – munchoqlar shodasi. Bunday kelib chiqib, Talimarjon „marjon tepalik“, „tepaliklar shodasi“ degan xulosaga kelish mumkin. Shu bilan birga Talimarjon soʻzining kelib chiqishi haqida bir qancha rivoyatlar ham mavjud. Bir rivoyatga koʻra, „Talimarjon“ soʻzi, „toli marjon“, yaʼni majnuntollar shodasi deyiladi. Tarixda bu yerlarda suv boʻlmagan. Bir paytlar Buxorodan Eron, Turkiyaga boradigan karvon yoʻli shu yerdan oʻtgan. Talimarjon yerdan Qarshigacha shu sahro ichida ot, tuya bilan 2 kunlik yoʻl, Amudaryogacha ham shuncha masofa. Shuning uchun Talimarjon quyiroqda, yaʼni Amudaryo tomonda qor-yomgʻir, doʻl-jala suvlarini bir joyga toʻplab sardoba qurganlar. Sardoba atrofiga kimdir qator qilib majnuntol qalamchalarini ekkan boʻlib, u uzoqdan yam-yashil marjon shodasiga oʻxshab koʻringan. Shuning uchun karvon qatnashchilari orasida bu yer: -&quot;majnuntollar shodasi&quot; yoki „tolli marjon“- deb atalib ketgan deyishadi5.

Qadimiy sardobalarni qurilish tarixi 9 – 10-yuzyilliklarga borib taqaladi. Tarixiy maʼlumotlarga qaraganda, Movarounnahrda 44 ta sardoba mavjud boʻlib, ulardan 29 ta Qarshi choʻlida, 3 ta Mirzachoʻlda, 1 ta Karmana yaqinidagi Choʻli Malikda tashkil qilingan. M. Y. Masson ham 7 ta sardoba haqida muhim maʼlumotlarni keltirib oʻtgan6. Samarqanddan boshlanib to Amudaryo kechuvlariga qarab boruvchi yoʻllar tizimida Janubiy Sugʻd, (Qashqadaryo viloyati) hududi orqali oʻtgan. Janubiy Sugʻd asosiy suv manbai Qashqadaryo havzasidagi Kesh, Nakshipa (Yerqoʻrgʻon), Naxshab kabi yirik shaharlar vohaning ichki va tashqi iqtisodiy aloqalarida muhim oʻrin tutgan7. Samarqanddan quyi Qashqadaryo vohasi orqali Amudaryoning oʻrta oqimidagi kechuvlarga olib chiquvchi yoʻllar Sugʻdning mintaqaviy ahamiyatga ega karvon yoʻllaridan biri boʻlgan8.

Soʻngi oʻrta yuzyilliklarda Qarshidan Amudaryo kechuvlari – Kerki va Kelifga ketuvchi yoʻllardan samarali foydalanilganligi bois, bu yoʻllarning iqtisodiy va harbiy-strategik ahamiyatini yaxshi anglagan Abdullaxon II (1583 – 1598) Qarshi va Amudaryo oraligʻidagi choʻlda koʻplab sardobalar qurdirgan. Ular Qarshi – Kerki va Qarshi – Kelif savdo yoʻlining yoʻnalishini aniqlashtirishda katta oʻrin tutgan.

Qarshi sardobasi
Qarshi-Kerki yoʻnalishidagi dastlabki sardoba Qarshi shahrining Registon maydonida joylashgan. Sardoba gumbazining tashqi diametri 14 m, balandligi esa 7 m.ni tashkil etadi3. Qarshi sardobasi shahar aholisini toza ichimlik suvi bilan yil boʻyi taʼminlagan. Bu sardobaning yana bir xususiyati shundaki, u yomgʻir va qor suvlaridan emas, Fayzaobod arigʻining suvidan toʻldirilgan6.

Eski Nishon
Qarshi – Kerki yoʻnalishdagi yirik bekat Eski Nishon hududidagi rabot va sardobadan iborat boʻlgan. Eski Nishonda Abdullaxon II tomonidan sardoba va rabot qurilgan boʻlib, vengeriyalik sayyoh A. Vamberi 19-yuzyillikning 60-yillarida bu yerdan oʻtganda, tunning yarimini sardoba xarobalarida orasida oʻtkazganini va ular Abdullaxon davridan bera mavjudligini taʼkidlab oʻtgan9. Professor Oʻ. Mavlonovning maʼlumotlariga koʻra, 20–yuzyillikning 60-yillarida sardoba butunlay buzib tashlangan, uning xarobalari Eski Nishon qishlogʻidan 3-4 km janubi-sharqda joylashgan8.

Sangir Suvloq
Bu yoʻnalishdagi keyingi manzil, Talimarjon sardobasidir. Biz bu haqda keyinroq toʻxtalib oʻtamiz. Qarshi – Kerki yoʻnalishidagi eng yirik inshoot boʻlgan Sangir Suvloq sardobasi boʻlib, Turkmanistoning Lebap viloyati Tallimarjon xoʻjaligida10, Talimarjon sardobasidan taxminan 25-26 km janubi-gʻarbda, joylashgan. Bu sardobani oʻz koʻzi bilan koʻrgan A.Vamberi quyidagilarni aytib oʻtadi: „Tushdan ancha oldin Sangir Suvloq sardobasiga yetib keldik“. Shuningdek, suvni topishga shubha qilgani va keyin suvni topib, eshaklarga zaxira suv yuklaganlarini aytib oʻtadi. &quot;Sardobaning gumbazi baland, yoshi ikki yuz yildan ortiq boʻlishiga qaramay mutlaqo buzilmagan holda saqlanib qolgan sardoba bahor oyida tepasiga qadar toʻldiriladi. Hozirda uning chuqurligi bor-yoʻgʻi 3 futni tashkil qiladi. Uning atrofida oʻzbeklarning qoʻngʻirot va nayman urugʻlariga tegishli 200 ga yaqin oʻtovlari joy olgan. Sardobaning eni 12 m, chuqurligi esa 5,5 m tashkil qilgan. Sangir Suvloq sardobasida Qarshidan keluvchi yoʻl ikkiga ajraladi va biri Kerkiga, ikkinchisi Kelif kechuviga olib borgan3.

Talimarjon sardobasi
Talimarjon suv omborining shimoli-sharqiy qismida joylashgan Talimarjon sardobasi, suv omborning suv sathi pasayganda kuzatish mumkin. Boshqa paytlarda esa suv ostiga koʻmilib qoladi. Sardoba ayrim sabablarga koʻra haligachacha toʻliq oʻrganilmagan. Ammo arxeolog M. Y. Masson Talimarjon sardobasiga oid maʼlumotlar adabiyotlarda uchramasligi shuningdek, sardoba suvi tez-tez qurib qolishi haqida qisqacha toʻxtalib oʻtgan3. Hozirgi Talimarjon shaharchasidan taxminan 10-12 km shimoli-sharqda, Talimarjon suv omborning havzasida oʻrta yuzyilliklar davri sardobasining gumbazi vayron qilingan, poydevori saqlangan yodgorlik mavjud ekanligi maʼlum boʻldi. Ushbu sardoba yarim vayrona holda atrofida oʻrta yuzyilliklarga doir pishiq gʻisht boʻlaklari, aniq yer yuzasida koʻrinib turibdi. Bu esa aniqlangan sardoba atrofida oʻziga xos relef koʻrinishiga ega boʻlgan. Har bir sochilib yotgan gʻishtlar alohida kichik doʻngliklarni hosil qilgan. Bularning hammasi yarim xaroba holatida saqlanib qolgan. Sardoba esa bu qoldiqlardan nisbatan pastlikda, chuqur nuqtada joylashgan. Sardoba va uning atrofida saqlangan arxeologik qoldiqlar (gʻishtlar) orasida oʻrta yuzyilliklarga oid sopollar ham uchraydi.

Tarhi
Sardoba gumbazining hovuzga tutashgan qismi bir tekisda boʻlib, Sardobaning hovuz qismi yaxshi saqlangan, ichida loyqa suv hosil qilgan qurigan loyqa saqlangan. Hovuzning ichki diametri 12 m, tashqi diametri 15 m, devorning qalinligi diametr boʻylab 1,1 m dan 1,4 metrgacha tashkil etadi. Hovuzning saqlangan chuqurligi 2,35-2,55 metrni tashkil etadi. Sardoba 24x24x5-6 sm, 25x25x5-6 sm oʻlchamdagi pishiq gʻishtdan qurilgan.

Sardoba atrofida saqlangan boshqa arxeologik qoldiqlar ham koʻzga tashlanadi. Bular yuqorida taʼkidlaganimizdek bir-biriga yaqin oʻrta yuzyilliklar davri pishiq gʻishtlarining sochilib yotgan kichik doʻngliklaridan iborat qoldiqlar. Bu kichik doʻngliklar sardoba atrofida joylashgan. Topilmalar asosiy qismini suv idishlarining tutqichlari, tag va boʻgʻiz qismlari yoki uning qorin qismi boʻlaklari, bundan tashqari sirlangan, sirlanmagan sopol boʻlaklari va gulxanda kuygan sopol buyumlarning siniqlari ham uchraydi. Kuygan sopollarni qozon parchalari deb taxmin qilish mumkin. Shuningdek, oʻrta yuzyilliklarga oid shisha idishlarining boʻlaklari ham topildi. Suv idishlarining tutqichlari turli xil oʻlchamda, loyi pishirilgan qizgʻish pishiq loydan tayyorlangan. Koʻrinishidan xumdonda pishirilgan. Suv idishlarining qorin qismi boʻlaklari ham turli xil qalinliklardan iborat. Keyingi topilmalar sirasiga xoʻjalik va oshxona buyumlari kiradi. Bular turli xil oshxona idishlarining qoldiqlari boʻlib, ularning sirtiga taroqsimon naqshlar bilan birga bosma uslub bilan oʻsimliksimon naqsh tushirilgan. Ularning sirtiga och sariq angob berilgan. Ularning ichida koʻproq bosma uslubda naqsh berilgan nozik sopol boʻlaklari koʻp uchraydi. Bir holatda kichkina idishning lab qismiga toʻlqinsimon shaklda naqsh berilgan. Shuningdek topilmalar ichida sirlangan sopollar boʻlaklari ham oʻrganildi. Bular asosan sopol idishlarining devor boʻlaklari boʻlib, dagʻal sirlangan boʻlib, toʻq yashil, toʻq koʻk va koʻk ranglardan tashkil topgan. Bir holatda sopol boʻlagining ikki tomoni ham yorqin oq sir berilgan sopol boʻlagini ham uchratdik. Yana bir sopol boʻlagining tashqi tomoni yashil rangda sirlangan, ichkari qismida esa toʻq sariq rang berilgan. Qoramtir rangli toshdan yasalgan idishning lab qismi ham uchraydi. Uning lab va qorin qismi tutashgan qismida maxsus qilingan tishik chiqarilgan. Boshqa topilmalar ichida chaqmoqtoshning boʻlagi ham uchraydi. Chaqmoqtosh ikki tomoni maxsus ishlov berilgan. Topilmalarning tasnifi 12 va 14 – 15-yuzyilliklarga oid. Topilmalar sardoba joylashgan hudud atrofidan koʻtarma material sifatida olindi. Bosma naqshlar tushirilgan sopollar XII yuzyillikga oid, bu esa Talimarjon sardobasining shu davrga oidligini dalili sifatida keltirishimiz mumkin. „Google map“ dan olingan kosmik suratlar tahlil qilinganda qadimda sardobani suv bilan taminlab turgan kanal yoki ariqning uzanini ham koʻrish mumkin. Talimarjon sardobasining qurilish tarhiga toʻxtalsak, sardobaga kirish qismi Raboti Malik sardobasiga oʻxshash. Sardobaning atrofida uchraydigan alohida turgan kichkina doʻngliklar, ustida turgan sochilib yotgan gʻisht boʻlaklari karvonsaroy va boshqa xizmat koʻrsatuvchi inshootlarning qoldiqlari deb taxmin qilish mumkin. Karvonsaroy 36x17x6-7 sm oʻlchamdagi pishiq gʻishtlardan qurilgan. Odatda sardobalar qurilgan joylarda karvonsaroylar ham qurilgan. Oʻzbekiston hududining tarixiy shaharlari va xususan bu oʻlka orqali oʻtgan Buyuk ipak yoʻlini karvonsaroylarsiz tasavvur qilish qiyin.

Ilmiy adabiyotlar tahlili shuni koʻrsatadiki bizga maʼlum boʻlgan Talimarjon suv ombori havzasidagi arxeologik qoldiqlar muqaddam tadqiqotchilar tomonidan oʻrganilmagan. Bu yodgorlik oʻzining tadqiqotchisini kutib turibdi albatta. Sardoba Qarshi-Kerki savdo yoʻlidagi muhim ahamiyatga ega yodgorliklari sirasiga kiradi.

Adabiyotlar
1. Uralov A. S. K voprosu o tipologii sardobi // Obщestvennie nauki v Uzbekistane. № 11-12. 1996. S. 82 110 s.

2. Duxovniy V. A., Yup L. G. de Shutter. Voda v Tsentralnoy Azii. Proshloe, nastoyaщee i buduщee. Almati. Qazaq universitetі, 2018. 468 s.

3. M.Ye. Masson Problema izucheniya sistern-sardoba Tashkent. 1935. S 31-34.

4. Qorayev S. Toponimika Toshkent. 2006. 218 b.

5. Fayzullayev M., Primov U. Talimarjon afsonasi. Qarshi. 2019. 180 b.

6. Ravshanov P. Qarshi tarixi-T., 2006. 508 b.

7. Suleymanov R. X. Drevniy Naxshab Problemq sivilizatsii uzbekistana VII v. Do n.e. – VII v. n. e. Samarkand – Tashkent 2000. S 74-75.

8. Mavlonov Oʻ.M. Markaziy Osiyoning kadimgi yoʻllari: shakllanishi va rivojlanish bosqichlari. Monografiya. -T.: Akademiya, 2008. 193-bet.

9. Vamberi A. Puteshestvie po Sredney Azii. – SPb., 1865. s. 107.

10. Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi https://medeniyet.gov.tm/tk/sigle-news/931

------------------------------------------

== Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi ==</text>
      <sha1>te3rocxmo7is6bvxr4zuz7i51mvk3q1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121453</id>
      <parentid>6121452</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <origin>6121453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74385" sha1="54vx339056ucaxwfnn1a4c032xxex8x" xml:space="preserve">== UNESCOning Avstraliyadagi Butunjahon merosi roʻyxati ==

{{location map+ |Australia |Float=width |width=400|alt=Jahon merosi obyektlarini koʻrsatuvchi Avstraliya xaritasi|caption=Jahon merosi obyektlarining Avstraliyadagi joylashuvi. Qizil nuqtalar madaniy meros obyektlari, koʻk nuqtalar esa tabiiy meros obyektlari, toʻq sariq nuqtalar aralash obyektlar. Toʻrtta mahkumlar joyi Sidneyda, beshtasi Tasmaniyada. [[Norfolk oroli]], shuningdek, Lord Howe oroli, Macquarie oroli hamda Heard va McDonald orollaridagi mahkumlar joylari xaritada koʻrsatilmagan. [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]] esa sharqiy Avstraliyadagi 41 ta hududni oʻz ichiga oladi va ular ham xaritada alohida koʻrsatilmagan.
|places=
{{location map~ |Australia |lat=-18.283333 |long=147.7 |label=[[Katta Toʻsiq rifi]]|position=right|mark=blue_pog.svg|label_width=5}}
{{location map~ |Australia |lat=-12.421111 |long=132.673056 |label=[[Kakadu milliy bogʻi|Kakadu]]|position=right|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-34  |long=143 |label=[[Willandra koʻllari mintaqasi]]|position=top|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-31.554167 |long=159.085 |label=[[Lord Howe oroli]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-42.5957 |long=146.17294 |label=[[Tasmaniyaning yovvoyi tabiati]]|position=right|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-25.312222|long=131.018611 |label=[[UUluṟu-Kata Tjuṯa milliy bogʻi|Uluṟu-Kata Tjuṯa]]|position=right|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-33.858611 |long=151.214167 |label=[[Sidney opera teatri]]|position=top}}
{{location map~ |Australia |lat=-38.062778  |long=141.925556 |label=[[Budj Bim]]|position=left}}
{{location map~ |Australia |lat=-20.5545 |long=116.8213 |label=[[Burrup yarimoroli#Murujuga madaniy landshafti|Murujuga]]|position=right}}
{{location map~ |Australia |lat=-37.804722  |long=144.971389 |label=[[Qirollik koʻrgazma binosi (Avstraliya)|Qirollik koʻrgazma binosi]]|position=right}}
{{location map~ |Australia |lat=-32.055  |long=115.7532 |label=[[Fremantle qamoqxonasi]]|position=right}}
{{location map~ |Australia |lat=-37.036111 |long=140.797639 |label=[[Naracoorte gʻorlari milliy bogʻi|Naracoorte]]|position=top|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-19.033333  |long=138.633333 |label=[[Riversleigh jahon merosi hududi|Riversleigh]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-15.65 |long=144.966667 |label=[[Kvinslend nam tropiklari|Nam tropiklar]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-22.5625|long=113.810278 |label=[[Ningalu qirgʻogʻi|Ningalu]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-17.463056 |long=128.564167 |label=[[Purnululu milliy bogʻi|Purnululu]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-25.24  |long=153.15 |label=[[Kʼgari]]|position=left|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-25.5  |long=113.5 |label=[[Akula koʻrfazi]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-33.7 |long=150 |label=[[Katta moviy togʻlar hududi]]|position=bottom|mark=blue_pog.svg}}
}}
[[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]]ning [[YuNESKO|Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti]] (UNESCO) [[Jahon merosi]] obyektlari — 1972-yilda qabul qilingan UNESCO Jahon merosi konvensiyasida taʼriflangan madaniy yoki tabiiy meros uchun muhim boʻlgan joylar&lt;ref name=convention&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |title=The World Heritage Convention |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 July 2019 |archive-date=27 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Madaniy meros yodgorliklar (masalan, meʼmoriy asarlar, monumental haykallar yoki yozuvlar), binolar guruhlari va obyektlardan (shu jumladan arxeologik joylar) iborat. Tabiiy xususiyatlar (fizik va biologik shakllanishlardan tashkil topgan), geologik va fiziografik shakllanishlar (yoʻqolib ketish xavfi ostidagi hayvon va oʻsimlik turlarining yashash joylarini ham oʻz ichiga oladi) hamda ilm-fan, muhofaza yoki tabiiy goʻzallik nuqtayi nazaridan muhim boʻlgan tabiiy hududlar tabiiy meros sifatida belgilangan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=3 February 2021 |archive-date=1 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Avstraliya konvensiyani 1974-yil 22-avgustda qabul qilgan&lt;ref name=&quot;Australia&quot;&gt;{{cite web |title=Australia |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/au/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713234314/https://whc.unesco.org/en/statesparties/au/ |archive-date=13 July 2025 |access-date=14 July 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;. Avstraliyada 21 ta Jahon merosi obyektlari mavjud boʻlib, yana 8 tasi taxminiy roʻyxatga kiritilgan&lt;ref name=Australia/&gt;.

Avstraliyada roʻyxatga birinchi boʻlib kiritilgan obyektlar — [[Katta Toʻsiq rifi]], [[Kakadu milliy bogʻi]] va [[Willandra koʻllari mintaqasi]] boʻlib, ular 1981-yilda [[Sidney]]da oʻtkazilgan [[Jahon merosi qoʻmitasi]]ning beshinchi sessiyasida roʻyxatga olingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/archive/repcom81.htm |title=Report of Rapporteur |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=September 14, 2012 |archive-date=December 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202163349/http://whc.unesco.org/archive/repcom81.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Eng soʻnggi roʻyxatga kiritilgan obyekt esa 2025-yil iyul oyida [[Burrup yarimoroli#Murujuga madaniy landshafti|Murujuga madaniy landshafti]] boʻldi. Ushbu 21 ta obyektning 5 tasi madaniy, 12 tasi tabiiy va 4 tasi aralash boʻlib, ular ham madaniy, ham tabiiy xususiyatlari uchun roʻyxatga olingan&lt;ref name=Australia/&gt;. Avstraliya Jahon merosi qoʻmitasi aʼzosi sifatida besh marta faoliyat yuritgan: 1976–1983, 1983–1989, 1995–2001, 2007–2011 va 2017–2021-yillarda&lt;ref name=Australia/&gt;.

== Jahon merosi obyektlari ==
UNESCO obyektlarni oʻnta mezon asosida roʻyxatga oladi; har bir obyekt kamida bitta mezonga javob berishi kerak. i dan vi gacha boʻlgan mezonlar madaniy, vii dan x gacha boʻlganlari esa tabiiy mezonlardir&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/criteria/ |title=UNESCO World Heritage Centre The Criteria for Selection |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2018 |archive-date=12 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|World Heritage Sites}}
|-
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot;| Site
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot;| Image
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot;| Location ([[States and territories of Australia|state or territory]])
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Year listed
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot;| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}}
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Description
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Kakadu milliy bogʻi]]
| [[File:Kakadu 2432.jpg|150px|alt=Waterfall falling over rocky escarpment]]
| [[Northern Territory]]
| 1981
| 147quater; i, vi, vii, ix, x (mixed)
| [[Aboriginal Australians]] have lived in Kakadu for more than 50,000 years. The rock carvings and cave paintings dating back thousands of years provide insight into the life of prehistoric hunter-gatherer societies, with traditions having survived until the present day. Rock art depicts humans and animals, including some species that have long been extinct. From the natural perspective, the park comprises a wide variety of ecosystems, including savanna woodlands, open forest, floodplains, [[mangrove]]s, tidal [[mudflat]]s, coasts, and monsoon forests. The wetland areas are protected as [[Ramsar site]]s. The park is home to numerous bird, reptile, and fish species. Boundary modifications of the site took place in 1987, 1992, and 2011. [[Jim Jim Falls]] is pictured.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/147 |title=Kakadu National Park |access-date=5 November 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre |archive-date=22 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203830/https://whc.unesco.org/en/list/147/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Katta Toʻsiq rifi]]
| [[File:Coral Outcrop Flynn Reef.jpg|150px|alt=Different types of corals, underwater photo]]
| [[Queensland]]
| 1981
| 154; vii, viii, ix, x (natural)
| Katta Toʻsiq rifi, extending {{convert|2000|km|abbr=on}} along the Queensland coast, is the world’s most extensive coral reef system, consisting of about 2,500 individual reefs and hundreds of islands and sandy [[cay]]s. The reef is rich in marine life, with 400 types of coral, 1,500 species of fish, and 4,000 types of molluscs. It is also home to the endangered [[dugong]] and [[green sea turtle]]. The reef has been changing through millennia. The changes of the sea level during the [[Quaternary glaciation]] can be seen in old corals. Today, the reef is being shaped by erosion and [[climate change]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/154|title=Great Barrier Reef|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=10 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210054521/https://whc.unesco.org/en/list/154/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Willandra koʻllari mintaqasi]]
| [[File:Lunettes at Mungo National Park.jpg|150px|alt=Sandy dunes with rocky outcrops]]
| [[New South Wales]]
| 1981
| 167; iii, viii (mixed)
| The lakes existed during the [[Pleistocene]] epoch and dried out about 18,500 years ago; since then, the area has been relatively undisturbed. Archaeologists evidence of human occupation, including a [[cremation]] dating to around 40,000 years [[Before Present|BP]], early stone tools, as well as fossils of giant marsupials. The sediments of the lakes provide insight into the changing climate and environment during the last 100,000 years, with cycles of [[Glacial period|glacial]] and [[Interglacial|interglacial periods]]. The dried up lake bed of [[Lake Mungo]] is pictured.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/167|title=Willandra Lakes Region|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218150344/https://whc.unesco.org/en/list/167/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Tasmaniyaning yovvoyi tabiati]]
| [[File:Cradle mountain foothills - tasmania.jpg|150px|alt=Landscape with mountains and shrubs]]
| [[Tasmania]]
| 1982
| 181quin; iii, iv, vi, vii, viii, ix, x (mixed)
| Originally listed as the Western Tasmanian Wilderness National Parks and having seen four boundary modifications, the latest in 2013, the site covers a sizeable part of the island of Tasmania. The landscape has been shaped by the [[Quaternary glaciation]] and the land is now covered with [[temperate rainforest]]. There are numerous [[karst]] landforms. High rainfall results in [[wild river|wild river systems]] carving through the land, creating gorges and waterfalls. [[Aboriginal Australians]] already lived in the area at least 40,000 years ago and they formed the southernmost group of people during the [[Pleistocene]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/181|title=Tasmanian Wilderness|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=9 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309153952/https://whc.unesco.org/en/list/181|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/181ter.pdf|title=Tasmanian Wilderness, WHC Nomination Documentation|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=29 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230829201455/https://whc.unesco.org/uploads/nominations/181ter.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Lord Howe oroli]] guruhi
| [[File:Balls Pyramid, Lord Howe Marine Park 1008.jpg|150px|alt=A pyramidal-shaped islet]]
| [[New South Wales]]
| 1982
| 186; vii, x (natural)
| The group of volcanic islands and islets about {{convert|570|km|abbr=on}} off the mainland is rich in biodiversity and home to several endemic species, such as the [[Lord Howe woodhen]]. The [[Dryococelus australis|Lord Howe Island phasmid]], the largest [[Phasmatodea|stick insect]], was thought to be extinct but was recently rediscovered in 2001 on the islet of [[Ball's Pyramid]] (pictured).&lt;ref name=&quot;Priddel2003&quot;&gt;{{cite journal |last1=Priddel |first1=D. |last2=Carlile |first2=N. |last3=Humphrey |first3=M. |last4=Fellenberg |first4=S. |last5=Hiscox |first5=D. |date=July 2003 |title=Rediscovery of the 'extinct' Lord Howe Island stick-insect (''Dryococelus australis'' (Montrouzier)) (Phasmatodea) and recommendations for its conservation |journal=Biodiversity and Conservation |doi=10.1023/A:1023625710011 |volume=12 |issue=7 |pages=1391–1403|bibcode=2003BiCon..12.1391P |s2cid=20545768 }}&lt;/ref&gt; The islands are important nesting sites for sea birds, including the [[providence petrel]] and [[red-tailed tropicbird]]. The waters around the island support the southernmost true coral reefs and represent a meeting point between tropical and temperate species.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/186|title=Lord Howe Island Group|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=6 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206153308/http://whc.unesco.org/en/list/186|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Gondwana Rainforests]] of Australia
| [[File:Box Log Falls.jpg|150px|alt=A waterfall in a rainforest]]
| [[New South Wales]], [[Queensland]]
| 1986
| 368bis; viii, ix, x (natural)
| The site comprises 41 protected areas (the [[Lamington National Park]] is pictured), mainly along the [[Great Escarpment, Australia|Great Escarpment]]. From the geological perspective, the area illustrates processes such as the creation of new continental margins following the breakup of the [[Gondwana]] [[supercontinent]]. Its subtropical rainforests are home to plant species, such as ferns that were prominent in the [[Carboniferous]], or ''[[Araucaria]]s'', which originated in the [[Jurassic]]. As the rainforests are fragmented, the distance between them is contributing to ongoing speciation of animal and plant species. A significant boundary modification took place in 1994.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/368|title=Gondwana Rainforests of Australia|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=10 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510114048/https://whc.unesco.org/en/list/368/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Uluṟu-Kata Tjuṯa milliy bogʻi]]
| [[File:UluruClip3ArtC1941.jpg|150px|alt=Aerial photo of Uluru and Kata Tjuta rock formations]]
| [[Northern Territory]]
| 1987
| 447rev; v, vi, vii, viii (mixed)
| The [[cultural landscape]] is dominated by the [[sandstone]] monolith [[Uluru]] (pictured in front) and the [[rock formation]] [[Kata Tjuta]] (pictured in the background) that are spiritually significant to the [[Aṉangu]] people, and form part of the ''[[The Dreaming|tjukurpa]]'' belief system. Both formations are also known for their scenic beauty. From the geological perspective, both formations illustrate slow processes, such as the [[honeycomb weathering]]. Originally listed as Uluru National Park, the site was modified in 1994 to account for cultural criteria.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/447|title=Uluṟu-Kata Tjuṯa National Park|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=22 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203834/https://whc.unesco.org/en/list/447/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Kvinslend nam tropiklari]]
| [[File:Daintree National Park.jpg|150px|alt=Dense rainforest scene, with a small pool surrounded by ferns and moss-laden rocks]]
| [[Queensland]]
| 1987
| 486; vii, viii, ix, x (natural)
| The site covers about {{convert|450|km|abbr=on}} of [[tropical rainforest]] that spread along the [[Great Dividing Range]]. The forests, that have persisted since the [[Gondwana]] times, host an exceptional level of biodiversity, with over 500 endemic species and the highest concentration of [[Primitive (phylogenetics)|primitive]] plant taxa in the world, such as ferns and [[cycad]]s. Even if the area covers a tiny part of Australia, it contains 30% of marsupial, 60% of bat, and 40% of bird species. Through [[mangrove]] forests, they from a terrestrial continuum with the [[Katta Toʻsiq rifi]]. The [[Daintree National Park]] is pictured.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/486|title=Wet Tropics of Queensland|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=28 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228221544/https://whc.unesco.org/en/list/486/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Akula koʻrfazi]], Western Australia
| [[File:Stromatolites in Sharkbay.jpg|150px|alt=Scattered small black mounds growing in an area of shallows by the sea]]
| [[Western Australia]]
| 1991
| 578; vii, viii, ix, x (natural)
| The seabed of Shark Bay features the largest and richest area of [[seagrass]] meadows in the world, home to the endangered [[dugong]]s. The [[Hypersaline lake|hypersaline]] [[Hamelin Pool Marine Nature Reserve|Hamelin Pool]] (pictured) contains the world’s most diverse and abundant colony of living [[stromatolite]]s. They provide insight into how some of the earliest microbial communities must have looked like. On land, the area represents the meeting point between the arid [[Eremaean province|Eremaean]] vegetation, dominated by ''[[Acacia]]'' species, and the temperature South West, dominated by ''[[Eucalyptus]]''. The area is home to threatened species such as the [[boodie]], [[rufous hare-wallaby]], [[banded hare-wallaby]], [[Gould's mouse]], and the [[Western barred bandicoot]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/578|title=Shark Bay, Western Australia|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=22 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203906/https://whc.unesco.org/en/list/578/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[K'gari]]
| [[File:Fraser Island view from Indian Head.jpg|150px|alt=A grassy hilltop overlooking a shallow sand beach, with thick forests in the background]]
| [[Queensland]]
| 1992
| 630; vii, viii, ix (natural)
| At a length of {{convert|122|km|abbr=on}}, K’gari is the world’s largest [[sand island]]. It contains numerous freshwater lakes and [[dune]]s reaching up to {{convert|240|m|ft|abbr=on}} above sea level. It is the only place in the world where tall [[rainforest]] grows on sand. The process of formation of the [[podzol]] soils, in places forming layers {{convert|25|m|abbr=on}} thick, is also unique.&lt;ref&gt;{{cite web |title=K'gari |url=https://whc.unesco.org/en/list/630 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203831/https://whc.unesco.org/en/list/630/ |archive-date=22 January 2023 |access-date=5 November 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | Australian Fossil Mammal Sites ([[Riversleigh jahon merosi hududi|Riversleigh]] / [[Naracoorte gʻorlari milliy bogʻi|Naracoorte]])
| [[File:Thylacoleo skeleton in Naracoorte Caves.jpg|150px|alt=Upright reconstruction of a Thylacoleo skeleton inside Naracoorte Caves, its shadow cast against the cave wall]]
| [[South Australia]], [[Queensland]]
| 1994
| 698; viii, ix (natural)
| The two sites provide some of the best fossil assemblages illustrating the unique [[evolution of mammals]] in Australia, resulting from almost complete isolation for 35 million years. The older site, at Riversleigh, has fossils from 30 to 10 million years ago (middle [[Cenozoic]]), documenting changes from humid tropical forests to dry forests and woodlands. The site at Naracoorte has fossils of [[Pleistocene megafauna]], including ''[[Thylacoleo]]'' (pictured) and [[thylacine]], declared extinct in the 20th century.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;{{cite iucn | author = Burbidge, A. A. | author2 = Woinarski, J. | title = ''Thylacinus cynocephalus'' | journal = [[IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2016 | article-number = e.T21866A21949291 | year = 2016 | url = https://www.iucnredlist.org/species/21866/21949291 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T21866A21949291.en | access-date = 16 December 2019}}&lt;/ref&gt; The fossil record overlaps with the arrival of humans to Australia.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/698|title=Australian Fossil Mammal Sites (Riversleigh / Naracoorte)|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=10 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510010242/http://whc.unesco.org/en/list/698/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Heard Island and McDonald Islands|Heard and McDonald Islands]]
| [[File:ISS018-E-038182 lrg.jpg|150px|alt=Satellite image of a snow-covered volcanic peak, with a glacier running straight into the ocean]]
| [[Heard Island and McDonald Islands]]
| 1997
| 577rev; viii, ix (natural)
| These two islands are the only two active volcanoes in the [[subantarctic]], and were inscribed for their value to research in [[glaciology]] and [[Geomorphology#Processes|geomorphic processes]], in particular [[Mantle plume|plume volcanism]] and formation of oceanic and continental crust. Heard Island is mainly covered by [[Heard Island glaciers|glaciers]] (satellite image pictured). Because of their remoteness, the ecosystem is [[Wilderness|undisturbed]], with no history of significant human impact or any [[introduced species]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/577|title=Heard and McDonald Islands|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=27 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227103247/http://whc.unesco.org/en/list/577/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Macquarie Island]]
| [[File:MacquarieIslandLusiBAY.JPG|150px|alt=Large rookery of king penguins, both adult and young, on a pebbled beach, with grassy hills in background]]
| [[Tasmania]]
| 1997
| 629rev; vii, viii (natural)
| Located roughly halfway between Australia and [[Antarctica]] on the [[Macquarie Fault Zone]], the island is the only place on earth where rocks from the [[Earth's mantle]] are being actively exposed above sea level in an ongoing tectonic process. This allows researchers to study the sequence of crustal levels that otherwise go all the way down to about {{convert|6|km|abbr=on}} below the ocean floor. The island is an important breeding ground for [[king penguin]]s, [[royal penguin]]s (pictured), four species of [[albatross]], and [[elephant seal]]s.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/629|title=Macquarie Island|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=21 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621064210/http://whc.unesco.org/en/list/629/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Katta moviy togʻlar hududi]]
| [[File:Blue mountains - three sisters.jpg|150px|alt=Rugged sandstone cliff face with three large pinnacles, surrounded by a forested valley]]
| [[New South Wales]]
| 2000
| 917; ix, x (natural)
| The [[sandstone]] plateau is covered by ''[[Eucalyptus]]'' forests and demonstrates the evolutionary adaptation of the genus to different habitats, with wet and dry [[sclerophyll]] forests, swamps, wetlands, grasslands, and [[Mallee (habit)|mallee]] growths. The area is home to a substantial part of Australian biodiversity, both in animal and plant species. It also includes the only growing sites of the ancient [[Relict (biology)|relict species]] ''[[Pherosphaera fitzgeraldii]]'' and ''[[Wollemia|Wollemia nobilis]]''. The [[Three Sisters (Australia)|Three Sisters]] rock formation is pictured.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/917|title=Greater Blue Mountains Area|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=19 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819082750/http://whc.unesco.org/en/list/917|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Purnululu milliy bogʻi]]
| [[File:Purnululu2.jpg|150px|alt=Large red sandstone rock formation surrounded by shrubbery and open plains]]
| [[Western Australia]]
| 2003
| 1094; viii, ix (natural)
| The remote national park, managed as wilderness, includes the [[Bungle Bungle Range]] (pictured), a [[Devonian]] plateau that has been heavily eroded into a dramatic landscape of conical [[sandstone]] towers. It is one of the largest network of sandstone [[karst]] formations in the world. It is important for understanding the weathering processes and the formation of [[Tower karst|cone karst]]. The plateau is reaching {{convert|250|m|abbr=on}} above the surrounding [[savanna]] grassland.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1094|title=Purnululu National Park|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=5 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405041048/http://whc.unesco.org/en/list/1094|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Qirollik koʻrgazma binosi (Avstraliya)|Qirollik koʻrgazma binosi]] va [[Carlton bogʻlari]]
| [[File:Royal exhibition building tulips straight.jpg|150px|alt=Large cream-coloured building with central dome and grand arched entrance, fronted by flowered gardens and a tiered fountain]]
| [[Victoria (Australia)|Victoria]]
| 2004
| 1131bis; ii (cultural)
| Constructed to host a [[world's fair]], the [[Melbourne International Exhibition (1880)|Melbourne International Exhibition]] in 1880, the Royal Exhibition Building (pictured) and the surrounding gardens represent the international exhibition movement of the 19th and early 20th centuries, showcasing technological innovations and development of all nations. The complex was designed by [[Joseph Reed (architect)|Joseph Reed]] and also hosted the 1888 [[Melbourne Centennial Exhibition]]. These were the two largest international events held in colonial Australia. A minor boundary modification took place in 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1131|title=Royal Exhibition Building and Carlton Gardens|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229114920/http://whc.unesco.org/en/list/1131/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Sidney opera teatri]]
| [[File:Sydney Opera House Sails edit02.jpg|150px|alt=Beige and white building with seven peaked roofs, sitting on a promontory surrounded by water]]
| [[New South Wales]]
| 2007
| 166rev; i (cultural)
| The Opera House, located at the tip of a peninsula projecting into [[Sydney Harbour]], is a masterpiece of 20th century architecture. Designed by the Danish architect [[Jørn Utzon]] and inaugurated in 1973, the building is significant both because of its unparalleled design and technological innovation during construction. The complex comprises three groups of interlocking shell structures, covering two performance halls and a restaurant.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/166|title=Sydney Opera House|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=24 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524205428/http://whc.unesco.org/en/list/166|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Australian Convict Sites]]
| [[File:Freo prison WMAU gnangarra-131.jpg|150px|alt=A large white prison building with many windows]]
| [[New South Wales]], [[Norfolk Island]], [[Tasmania]], [[Western Australia]]
| 2010
| 1306; iv, vi (cultural)
| In the 18th and 19th centuries, the [[British Empire]] transported around 166,000 men, women, and children to [[Penal colony|penal colonies]] in Australia. In addition to punishment and rehabilitation, the convicts were subjected to forced labour to build colonial infrastructure. They also represented a significant source of population of European origin. Simultaneously, this led to the [[Australian Aborigines|Aboriginal]] population being pushed into the hinterland. Eleven convict sites across Australia are listed, the [[Fremantle qamoqxonasi]] in [[Perth]] is pictured.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1306|title=Australian Convict Sites|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120072441/http://whc.unesco.org/en/list/1306/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Ningalu qirgʻogʻi]]
| [[File:Whale shark Australia.jpg|150px|alt=Side-on view of a spotted whale shark in cloudy blue water]]
| [[Western Australia]]
| 2011
| 1369; vii, x (natural)
| The coastal waters are home to one of the longest [[coral reef]]s that are near the shore. In addition to more than 300 species of corals, there are numerous fish, mollusc, and crustacean species. Every year, hundreds of [[whale shark]]s (a specimen pictured) congregate in the area to feed during the periods of increased productivity. The terrestrial component of the site is marked by [[limestone]] [[karst]] features, in particular caves that support diverse subterranean animal species.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1369|title=Ningaloo Coast|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120072441/http://whc.unesco.org/en/list/1306/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Budj Bim|Budj Bim madaniy landshafti]]
| [[File:Budj Bim ‐ Mt Eccles National Park, Victoria, Australia 28.jpg|150px|alt=Lake with trees growing on the shore]]
| [[Victoria (Australia)|Victoria]]
| 2019
| 1577; iii, v (cultural)
| The [[cultural landscape]] at the [[Budj Bim]] volcano has been shaped by the [[Gunditjmara]] over more than six millennia. The [[lava]] flows, produced by an eruption, formed basis for one of the oldest examples of [[aquaculture]] in the world. People constructed a series of weirs, dams, and channels, to direct the water from the lakes to trap and harvest the [[short-finned eel]]s (or ''kooyang'') that migrate through the river system annually.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1577|title=Budj Bim Cultural Landscape|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=13 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213200941/http://whc.unesco.org/en/list/1577|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Murujuga]] madaniy landshafti
|[[File:Pilbara Billabong.jpg|150px|alt=Landscape with a stream and piles of rocks]]
| [[Western Australia]]
| 2025
| 1709; i, iii, v (cultural)
| The [[cultural landscape]] in the [[Pilbara]] has been inhabited for around 50,000 years. Through millennia, [[Aboriginal Australians|Aboriginal]] communities have created one of the densest concentrations of [[petroglyph]]s in the world, with more than one million images. They represent human figures, either static or in moving poses, as well as terrestrial and marine fauna, including some of the species now long extinct, such as a fat-tailed kangaroo species.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6445/ |title=Murujuga Cultural Landscape |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=26 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226140016/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6445/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://whc.unesco.org/en/list/1709| publisher= [[UNESCO]]| website= UNESCO World Heritage Convention| title=Murujuga Cultural Landscape| date= July 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Taxminiy roʻyxat ==
Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan obyektlardan tashqari, aʼzo davlatlar nomzod sifatida koʻrib chiqilishi mumkin boʻlgan obyektlarning taxminiy roʻyxatini ham yuritishi mumkin. Jahon merosi roʻyxatiga nomzodlar faqat obyekt avval taxminiy roʻyxatga kiritilgan boʻlsa qabul qilinadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=24 September 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050924114741/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Avstraliya oʻzining taxminiy roʻyxatida toʻqqizta obyektni saqlab turibdi&lt;ref name=Australia/&gt;.

{{Legend|#D0E7FF|Transnational site|outline=silver|text={{asterisk}}}}
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
|+ {{sronly|Tentative sites }}
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Site
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Image
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Location ([[States and territories of Australia|state or territory]])
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Year listed
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; | UNESCO criteria
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Description
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Great Sandy Biosphere Reserve|Great Sandy World Heritage Area]]
|[[File:Indian Head view on Fraser Island (May 2016).jpg|150px|alt=Coast with a sandy beech and trees]]
|[[Queensland]]
| 2010
| vii, viii, ix (natural)
| This is a proposed extension to the K’gari or [[Kʼgari]] (pictured) World Heritage Site, to include sites on the mainland, including the [[Wide Bay Military Reserve]], [[Great Sandy Strait]], Platypus Bay, and the Breaksea Spit. The area features a succession of sandy dunes, with a history spanning over 700,000 years, and is rich in biodiversity. The vegetation includes tropical rainforests, mangroves, and dry shrublands, and there are more than 350 species of birds.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5480/ |title=Great Sandy World Heritage Area |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220185636/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5480/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| The [[Gondwana Rainforests]] of Australia World Heritage Area
|[[File:Gondwana rainforest at Dorrigo National Park (6611254443).jpg|150px|alt=A path through a rainforest with a bench]]
| [[New South Wales]], [[Queensland]]
| 2010
| viii, ix, x (natural)
| This is a proposed extension to the Gondwana Rainforest World Heritage Site, comprising numerous protected areas with temperate rainforests. The proposed additions include parts of the [[Dorrigo National Park]] (pictured), sites along the [[Manning River]] and sites in the [[Tweed Range]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5541/ |title=The Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area (extension to existing property) |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220185635/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5541/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Flinders Ranges]]
| [[File:Ediacaran-GSSP-IMGP6652-.jpg|150px|alt=Rocks with a bronze marker for the Ediacaran period]]
| [[South Australia]]
| 2021
| viii (natural)
| This site comprises seven properties that illustrate the geological succession of major early stages in the development of animal life. Fossil and geological record spans 350 million years, from the [[Neoproterozoic]] (850 Mya) to the [[Cambrian]] (500 Mya). The events documented in the rocks include the episodes of the worldwide glaciations (the [[Snowball Earth]]), the emergence of barrier reefs created by microorganisms (650 Mya), the [[Ediacaran]] period (635-542 Mya, the [[Global Boundary Stratotype Section and Point|golden spike]] pictured) with the [[Ediacaran biota]], the earliest known complex [[multicellular organism]]s present in the last 20 million years of this period. The last period documented is the Cambrian with the rapid diversification of animal life, known as the [[Cambrian explosion]]. The seven sites are: [[Arkaroola Protection Area]], [[Vulkathunha-Gammon Ranges National Park]], [[Ikara-Flinders Ranges National Park]],  [[Nilpena Ediacara National Park]], [[Maynards Well]], [[Angorichina]], and the [[Ajax Mine Fossil Reef]] (on [[Puttapa]] station)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6524/ |title=Flinders Ranges |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220185638/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6524/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Parramatta Female Factory and Institutions Precinct]]
| [[File:Female Orphan School UWS Parramatta.jpg|150px|alt=A brick building in a park]]
| [[New South Wales]]
| 2023
| iv, v (cultural)
| This nomination highlights the evolution of ideas related to the forced institutionalisation of women. The [[Parramatta Female Factory]] was founded in 1821 as possibly the first female prison in the world, to house the [[Convicts in Australia|convicts]] sent to Australia. It housed at the time the only female hospital in the country. Following the cessation of the convict transport in 1840, the institution closed in 1848 and was repurposed as a mental hospital (asylum). Other buildings on site are the [[Rydalmere Hospital|Female Orphan School]] (pictured) and the Norma Parker Centre, the first low security womenʼs prison in New South Wales.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6686/ |title=Parramatta Female Factory and Institutions Precinct |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=26 January 2024 |archive-date=30 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030141658/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6686/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0E7FF;&quot;| Workers' Assembly Halls (Australia){{asterisk}}
| [[File:Melbourne Trades Hall entrance.jpg|150px|alt=A large building with words TRADES HALL above entrance]]
| [[New South Wales]], [[Victoria (state)|Victoria]]
| 2023
| iii, iv, vi (cultural)
| This transnational nomination comprises buildings in Australia, Argentina, and Denmark related to the international democratic [[labour movement]] and mass organisation of workers from 1850 onward. They were purpose-built to serve as meeting places and contained several meeting rooms for assemblies, political, and communal events, offices, often kitchens, printing presses, and businesses. Two buildings are nominated in Australia. The [[Victorian Trades Hall]] (pictured) in [[Melbourne]] was first erected in 1859 and then rebuilt, expanded, and renovated several times. The [[Broken Hill Trades Hall]] was completed in 1905.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6698/ |title=Workers' Assembly Halls (Australia) |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=26 January 2024 |archive-date=14 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114123634/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6698/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| Cultural Landscapes of [[Cape York Peninsula]]
| [[File:Quinkan2.jpg|150px|alt=Aboriginal paintings on a rocky wall, depicting human figures]]
| [[Queensland]]
| 2024
| i, v, vi, vii, viii, ix, x (mixed)
| This nomination comprises several properties on the Cape York Peninsula. The area is geologically old, with highly weathered soils and exposed layers from the [[Precambrian]] to [[Cenozoic]] eras. The landscape types include a tropical [[monsoon]] [[savanna]], rainforests, grasslands, sandy beaches, [[mangrove]]s, and offshore [[coral reef]]s. The area is exceptionally rich in biodiversity, containing 18.5% of Australiaʼs plants on three percent of land surface. This high biodiversity was influenced by the proximity to [[New Guinea]], with which Australia was connected during the periods of low sea level. The area has been inhabited and shaped by the [[Aboriginal Australians]] for tens of thousands of years. There are numerous sites with [[Indigenous Australian art#Stone art|rock art]], an example from [[Quinkan rock art]] is pictured.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 June 2024 |title=Cultural Landscapes of Cape York Peninsula |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6775/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| Australian Cornish Mining Sites: [[Burra, South Australia|Burra]] and [[Moonta, South Australia|Moonta]]
| [[File:Burra mine and morphetts buildings.JPG|alt=Two stone buildings, one partially ruined, with an open-pit mine in the background|center|150x150px]]
| [[South Australia]]
| 2024
| ii, iii, iv (cultural)
| This nomination comprises two mining landscapes from the 19th century around the towns of Burra (pictured) and Moonta. Mining technology was based on those from [[Cornwall]] and [[West Devon]] (see the British World Heritage Site [[Cornwall and West Devon Mining Landscape]]) and cultural traditions were brought to Australia as well. Metal mining focused mostly on [[Copper extraction|copper ore]] and made Australia world’s third largest copper producer by the 1850s. On the other hand, mining industries had a negative effect on the Indigenous peoples ([[traditional owners]]) of the region.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 September 2024 |title=Australian Cornish Mining Sites: Burra and Moonta |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6777 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Goldfields (Victoria)|Victorian Goldfields]]
| [[File:Aerial panorama of Blue Waters lake in Creswick.png|alt=Panorama of a lake in a forest with a few buildings in the background|center|150x150px]]
| [[Victoria (state)|Victoria]]
| 2025
| iv, vi (cultural)
| The nomination comprises six sites associated with the [[Victorian gold rush]] in the second half of the 19th century ([[Creswick, Victoria|Creswick]] pictured). Discovery of gold triggered mass migrations to the area and transformed the landscape with the construction of mines and supporting infrastructure, as well as growth of the cities. On the other hand, it also resulted in displacements and discrimination against the Indigenous peoples of the area.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 January 2025 |title=Victorian Goldfields |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6794/ |access-date=1 February 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Yana qarang ==
{{Portal|Avstraliya|Okeaniya}}
* [[Avstraliyada turizm]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Avstraliyadagi Butunjahon merosi obyektlari}}

== Chori Mirzayev ==

{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                      = Chori Mirzayev
| asl ismi                  = Chori Sadibaqosovich Mirzayev
| tasvir                    = 
| uzunlik                   = 280px
| izoh                      = 
| tartib                    = 
| lavozim                   = [[Turonbank]] ATB Boshqaruvi raisi
| bayroq                    = Flag of Uzbekistan.svg
| bayroq2                   = Emblem of Uzbekistan.svg
| ismi ostida               = 
| boshlanish davri          = 2016-yil 23-sentyabrdan
| tugash davri              = hozirgacha
| prezident                 = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| bosh vazir                = [[Abdulla Aripov]]
| vorisi                    = 
| oʻtmishdoshi              = 
|tartib_2 = 1
| lavozimi_2                = Oʻzbekiston fransuz boksi savat assotsiatsiyasi prezidenti
| boshlanish davri_2        = [[2020-yil]] [[27-aprel]]dan
| tugash davri_2            = hozirgacha
| prezident_2               = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| bosh vazir_2            = [[Abdulla Aripov]]
| oʻtmishdoshi_2              = ''lavozim taʼsis etilgan''
| vorisi_2                    = 
| tugʻilgan paytidagi ismi  = Chori Sadibaqosovich Mirzayev
| tugʻilgan sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1971|5|23}}
| tugʻilgan joyi = {{TavalludJoyi|Sariosiyo tumani}}, [[Surxondaryo viloyati]], [[OʻzSSR]]
| fuqaroligi = {{UZB}}
| millati = [[oʻzbek]]
| partiya =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| istiqomat joyi = [[Toshkent]]&lt;br /&gt;[[Oʻzbekiston]]
| dini =
| taʼlim = [[Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti]] &lt;small&gt; (bakalavr) &lt;/small&gt; &lt;br&gt; [[Saitama universiteti]] &lt;small&gt; (magistr) &lt;/small&gt;
| alma_mater =
| kasbi =
| mashhur ishlari =
| qoʻmitalar =
| portfolio =
| ilmiy unvoni =
| unvoni =
| maʼlumoti = oliy
| mukofotlari = {{Sodiq xizmatlari uchun medali}}
| imzosi =
| sayt =
}}
'''Chori Sadibaqosovich Mirzayev''' (1971-yil 23-may, [[Sariosiyo tumani]], [[Surxondaryo viloyati]], [[OʻzSSR]]) — oʻzbekistonlik iqtisodchi, bankir. 2016-yil 23-sentyabrdan „[[Turonbank]]“ ATB Boshqaruvi raisi&lt;ref name=&quot;turonbank.uz&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Mirzayev Chori Sadibaqosovich Boshqaruv Raisi |url=https://turonbank.uz/uz/about/management/38509/ |website=turonbank.uz |publisher=[[Turonbank]] |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;.

== Hayoti ==
Chori Mirzayev 1971-yil 23-mayda [[Surxondaryo viloyati]]ning [[Sariosiyo tumani]]da tugʻilgan. 1995-yil [[Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti]]ni xalqaro iqtisodiy munosabatlar yoʻnalishida bakalvr bosqichini, 2002-yil [[Yaponiya]]ning [[Saitama universiteti]]ni davlat siyosati va boshqaruvi yoʻnalishida magistratura bosqichini tamomlagan&lt;ref name=&quot;turonbank.uz&quot; /&gt;.

== Mehnat faoliyati ==
Chori Mirzayev 1995-yildan beri bank tizimida faoliyat yuritib keladi. 2016-yil 23-sentyabrda „[[Turonbank]]“ ATB Boshqaruv raisi etib tayinlangan[2].

2020-yil 27-aprel kuni Chori Mirzayev yangidan tashkil etilgan Oʻzbekiston fransuz boksi savat assotsiatsiyasi prezidenti etib saylangan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekistonda yangi sport tashkiloti - Fransuz boksi “Savat” Assotsiatsiyasi tashkil etildi |url=https://kun.uz/01595967#! |accessdate=2026-yil 1-may |agency=Web Expert MChJ |publisher=[[kun.uz]] |date=2020-yil 27-aprel}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, 50 foiz ulush bilan ushbu assotsiatsiyasining ta'sischisi ham hisoblanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O'ZBEKISTON FRANSUZ BOKSI SAVAT ASSOTSIATSIYASI |url=https://ihamkor.uz/oz/subject/44e1224a9a7063112172132d8faa0561?n=O%27ZBEKISTON+FRANSUZ+BOKSI+SAVAT+ASSOTSIATSIYASI&amp;section=gi&amp;u=1566753724 |website=ihamkor.uz |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O'ZBEKISTON FRANSUZ BOKSI SAVAT ASSOTSIATSIYASI |url=https://orginfo.uz/ru/organization/dd878a99be19/ |website=orginfo.uz |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;.

== Mukofotlari ==
* 2021-yil [[Sodiq xizmatlari uchun medali]] bilan mukofotlangan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz yilligi munosabati bilan davlat xizmatchilari hamda ishlab chiqarish va ijtimoiy-iqtisodiy sohalar xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida |url=https://kknews.uz/oz/cs_docs_laws/o-nagrazhdenii-v-svyazi-s-tridcatiletiem-nezavisimosti-respubliki-uzbekistan-gruppy-gosudarstvennyh-sluzhashhih-i-rabotnikov-proizvodstvennoj-i-socialno-ekonomicheskoj-sfer |accessdate=2026-yil 1-may |agency=[[Qoraqolpog'iston xabar agentligi|Qoraqalpogʻiston axborot agentligi]] |date=2021-yil 26-avgust}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Oʻzbekistonlik bankirlar]]

Ҷonibeki Murod
{{Musiqachi bilgiqutisi}}
'''Jonibek Murodov''' ({{lang-tg|Муродов Ҷонибек Ҷӯрабекович}}; 1986-yil 29-may, [[Xoʻjand|Leninobod]], [[Tojikiston SSR]]) – tojikistonlik [[Ashulachi|qoʻshiqchi]], [[musiqachi]], produser va [[Pedagogika|pedagog]]. [[Tojikiston]]ning eng mashhur xonandalaridan biri.

2017-yildan boshlab „JONIBEK“ taxallusi bilan [[Ukraina]]da musiqiy faoliyatini davom ettirdi. Uning repertuarida [[Tojik tili|tojik]], [[Ukrain tili|ukrain]] va [[Rus tili|rus tillaridagi]] qoʻshiqlar mavjud{{manba kerak}}. Mashhur tojik xonandasi [[Joʻrabek Murodov]]ning oʻgʻli.

== Tarjimai holi ==
Jonibek Murodov [[1986]] [[29-may]]da [[Tojikiston SSR]]ning [[Xoʻjand|Leninobod]] shahrida tugʻilgan&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Tojikistonlik qo‘shiqchi Jonibek Murodov bilan Google+ da suhbatlashing |url=https://www.bbc.com/uzbek/lotin/2016/02/160203_latin_video_google_hangout_jmurodov |accessdate=4-dekabr 2025-yil |agency=[[BBC]] |publisher=[[BBC Oʻzbek]] |date=2016-yil 3-fevral}}&lt;/ref&gt;. Jonibek [[SSSR xalq artisti]] [[Joʻrabek Murodov]]ning oʻgʻli. 2003-yilda [[Xoʻjand]] shahridagi oʻrta maktabni tamomlagan va Xoʻjanddagi Zamonaviy Tojikiston-Rossiya gumanitar universitetining arab tilshunosligi yoʻnalishi talabasi boʻlgan.

== Musiqiy martaba ==
Jonibeki Murod ijodiy faoliyatini 1995-yilda boshlagan va 2005-yilgacha Xoʻjanddagi „Bolo“ guruhining yakkaxon ijrochisi boʻlgan. 2006-2007-yillarda „Vazir“ guruhi bilan chiqish qilgan, 2007-yildan beri yakkaxon xonanda sifatida ijod qiladi&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;.

Tojikistonlik yetakchi xonandalar: Nigina Omonqulova, Shabnam Surayo, Farzona Hurshed, Mehrnigori Rustam, Damirbek Olimov, Jonibeki Murod („Zamonaviy kelin“ qoʻshigʻi bilan) bilan birgalikda YouTubeʼdagi „Tamoshow Music Awards – 2017“ mukofotini qoʻlga kiritdi. Tojik musiqasining ushbu nufuzli mukofoti uchun 9 nominatsiya boʻyicha 45 nafar daʼvogar bellashdi.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/28363939.html Barandagoni ҷoizai imsolai Tamoshow]&lt;/ref&gt;

== Mukofotlar va yutuqlar ==

* 2005, 2006, 2007-yillarda „Yil qoʻshigʻi“ mukofoti.
* Yil yulduzi mukofoti 2008
* Tamoshow musiqa mukofoti – 2017

== Boʻydoqlar ==
{{Div col}}* ''Xlus'', 2010-yil
* ''Kahanag chalavek uchun qoʻshiq''
* ''Men yoʻlga qadam qoʻyaman''
* ''Zabariy''
* '' Hazon Res''
* ''Jonimning ogʻrigʻi tirjaydi''
* ''Meni toshboʻron qildim''
* Zikry Alahamdan ''Dilbar'', Madzina, Sítara, 2010-yil
* '' Yuraksiz''
* ''Alohu taolo'' z Shabnam Suraya
* ''Mahinabonu''
* Shabnam Surayadan ''Yuqorida'' marta
* ''Ab sirtsy''
* ''Men p’yany''
* Shabnam Suray va Xolidam Kaenamdan ''Sabza oʻ zv'' marta
* Shabnam Surayadan ''Ajoyib tikish'' marta
* ''Kel, priyatsel''
* ''gullar uyi''
* Shabnam Surayadan ''Xindzi'' vaqtlari
* ''Dona, Dona''
* ''Sanamo'' razam z Shabnam Suraya
* ''Dajjli shaharlar''
* '' Siz tiriksiz''
* ''Xudo sodiqdir''
* ''Sizning soatingiz''
* ''Zulayho'' Joʻrabekam Murodavim bilan
* ''Ní i, ni i'' Jurabek Murodavymdan
* ''Xazanrez'' Joʻrabekam Murodavym bilan{{Div col end}}

== Albomlar ==

* Xudoga shukur
* salomat boʻling
* yuragim haqida
* Men qariman, yoshman

== Bilim ==
Jonibekning qoʻshiqlaridan biri tojikistonlik xonanda Maniza Davlatova tomonidan yozilgan.

== Eslatmalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.jonibekmusic.com// Jonibek Murodov arxivining rasmiy veb-sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100512032700/http://jonibekmusic.com/ |date=2010-05-12 }} Boygon shudaast 2010-yil may chap.
{{DEFAULTSORT:Murod, Jonibeki}}

== Madad Invest Bank ==
{{Bank
| nomi     = Madad Invest Bank
| asl nomi    = 
| tasvir     = 
| tasvir2     = 
| tasvir nomi    = 
|shiori     =
| turi     = [[Aksiyadorlik jamiyati|AJ]]
| litsenziya    = №82 [[2016-yil]] [[22-oktabr]]
| omonatlarni sugʻurtalash= 
| birja listingi   = MIBK
| faoliyati    = 
| asos solingan yil  = {{start date and age|2016}}
| yopilgan yil =
| avvalgi nomi =
| joylashuvi = {{UZB}} [[Fargʻona viloyati]] [[Fargʻona|Fargʻona shahri]] Mustaqillik koʻchasi, 312-uy, 150100
| raxbar(lari) = Otabek Ashiraliyev &lt;br /&gt; (Boshqaruv raisi)
| nizom jamgʻarmasi =
| shaxsiy kapitali =
| aktivlari =
| sof foyda = 35,0 mlrd soʻm (2023-yil 1-yanvar)&lt;ref name=&quot;Moliyaviy koʻrsatkichlar&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Ўзбекистон банклари 2022 йилда қарийб 10 трлн. сўм соф фойда олди |url=https://bankers.uz/news/1013 |accessdate=7-iyun 2023-yil |agency=Bankers.uz}}&lt;/ref&gt;
| xodimlar soni =
| qaram =
| boshqaruvchi jamiyati =
| shoʻba tashkilotlari =
| auditor =
| sayt = https://madadinvestbank.uz/
| vikiombor =
}}
'''&quot;Madad Invest Bank&quot; ATB''' – aksiyadorlik-tijorat banki boʻlib, [[Oʻzbekiston]]dagi bosh ofisi Toshkent shahrida joylashmagan 3 ta [[tijorat banki|tijorat banklaridan]] biri. Bank Oʻzbekiston [[Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki|Markaziy banki]] tomonidan [[2016-yil]] [[22-oktabr|22-oktabrda]] berilgan 82-sonli litsenziya asosida faoliyat yuritadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=&quot;Madad Invest Bank&quot; aksiyadorlik tijorat banki|url=https://cbu.uz/uz/credit-organizations/banks/head-offices/ao/madadinvestbank/|website=cbu.uz |publisher=Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. 2023-yil 1-yanvar holatiga koʻra, sof foyda miqdori boʻyicha Oʻzbekistonning oʻrtamiyona banklaridan (22-oʻrinda) hisoblanadi&lt;ref name=&quot;Moliyaviy koʻrsatkichlar&quot;/&gt;.

== Tarixi ==

Madad Invest Bank 2016-yilda [[Fargʻona]] shahrida tashkil etilgan.

2016-yil 22-oktabr – Oʼzbekiston Respublikasi Markaziy bankining 82-sonli bank faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyasi berildi

2016-yil 23-noyabr – Fuqarolarning banklardagi omonatlarini kafolatlash fondiga aʼzo boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Fond reestri|url=https://fgd.uz/uz/category/Fund+register+|website=fgd.uz |publisher=Fuqarolarning banklardagi omonatlarini kafolatlash fondi |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;

2017-yil 31-mart – bank oʻzining milliy valyutadagi birinchi bank kartasini muomalaga chiqardi.

2017-yil 6-iyul – bank Amaliyot boshqarmasi ish boshladi va mijozlarga xizmat koʻrsatishni boshladi

2017-yil – bank aksiyalari „Toshkent“ RFBda listingga qoʻyildi.

2020-yil 2-dekabr – bankning yuridik mijozlariga moʻljallangan „Madad Invest Business“ mobil ilovasi taqdim etildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Madad Invest Business|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=uz.startsoft.madad&amp;hl=uz&amp;gl=US|website=play.google.com |publisher=Google Play |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Ilova 2023-yil 13-iyul holatida [[Google Play|Google Playda]] 1000 martadan ortiq yuklab olingan.

== Bank infratuzilmalari geografiyasi ==
Madad invest bankning xizmat koʻrsatish geografiyasi, asosan, Fargʻona viloyati bilan cheklanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Filliallar va minibanklar|url=https://madadinvestbank.uz/page/fillialy-i-mini-banki|website=madadinvestbank.uz |publisher=Madad Invest Bank |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Bankning viloyat markazida Amaliyot boshqarmasi (MFO:01142), Quvasoy shahri, Beshariq hamda Buvayda (Yuksalish mini-banki) tumanlarida mini-banklari faoliyat koʻrsatmoqda.

Yana bir mini-banki Toshkent shahri Mirzo-Ulugʻbek tumanida joylashgan.

== Korporativ boshqaruvi ==
Madad Invest Bank „Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida“gi Qonunning yangi tahriri 32-moddasiga binoan &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida |url=https://lex.uz/docs/-4581969#-4582035 |website=lex.uz |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt; 3 pogʻonali boshqaruv organi tomonidan boshqariladi:

* Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi;
* Bank Kuzatuv kengashi;
* Bank Boshqaruvi.

Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi bank boshqaruvining oliy organi boʻlib, bankning oddiy aksiyalariga egalik qiluvchi aksiyadorlarining maʼlum muddatda yigʻilib, vakolati doirasida bank uchun qarorlar qabul qiladi.

Bank Kuzatuv kengashi bank faoliyatiga umumiy rahbarlik qiladi. Bank Boshqaruvining faoliyatini tekshiradi, hisobotlarini qabul qiladi.

Bank Boshqaruvi bankning ijro organi hisoblanib, kundalik faoliyatdagi barcha joriy faoliyatga javob beradi. Madad Invest Bank Boshqaruvi 3 kishidan iborat&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Bank Boshqaruvi tarkibi |url=https://madadinvestbank.uz/page/composition-of-the-executive-body |website=madadinvestbank.uz |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;:

* Ashiraliyev Otabek Yuldashaliyevich – Boshqaruv raisi (2021-yil 2-dekabrdan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Мадад Инвест банкка янги Бошқарув раиси тайинланди |url=https://bankers.uz/news/315 |accessdate=13-iyun 2023-yil |publisher=Bankers.uz}}&lt;/ref&gt;);
* Muydinov Nuriddinbek Sharobidinovich – Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotlar departamenti direktori;
* Fozilov Boxodir Kamoldjon oʻgʻli – Bank kartalari va masofaviy toʻlovlar bilan ishlash departamenti direktori;

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

{{bank-stub

{{Oʻzbekiston banklari


----------------------------------
== Manbalar ==
{{manbalar}}
* https://www.kun.uz/news/2024/07/17/yangi-toshkent-hududiga-otayotgan-mahallalar-soni-malum-qilindi
* https://kun.uz/67428006#!
* https://www.gazeta.uz/oz/2020/06/22/new-life/
* https://yangihayottumani.uz/leadership/about-authority?child=about-leader-1&amp;page=1
* https://lex.uz/docs/-5352500?query=Yangihayot%20tumani&amp;exact=1#sr-1
* https://daryo.uz/2020/09/11/ozbekiston-senati-yangihayot-va-davlatobod-tumanlarini-tashkil-etish-haqidagi-qarorlarni-tasdiqladi
* https://daryo.uz/2020/08/05/sergelidagi-yangi-hayot-kichik-tumani-maydoni-poytaxt-va-toshkent-viloyatidagi-6-tuman-hududi-hisobiga-kengayadi/
* https://kun.uz/news/2016/04/29/toshkent-shahridagi-100dan-ortiq-mahalla-qayta-nomlandi
* https://lex.uz/ru/docs/-3071888
* https://lex.uz/ru/docs/-5686149 – Yunusobod tumani Gʻayratiy va Registon mahallalari

--------------------------------------------------------------

== Alp Jamol bank ==
'''&quot;Alp Jamol bank&quot; XOATB''' – [[Oʻzbekiston]]da 1998—2010-yillarda faoliyat yuritgan xususiy bank. Mulkchilik shakli xususiy ochiq aksiyadorlik tijorat banki.

Manzili: [[Toshkent]] shahri, [[Mirobod tumani]], [[Mustafo Kamol Otaturk koʻchasi (Toshkent)|Mustafo Kamol Otaturk koʻchasi]], 21-uy

== Tarixi ==
2009-yil 28-sentyabr 2-oktyabr kunlari [[Toshkent respublika fond birjasi]]da Alp Jamol bankning 83 408,94 AQSh dollari qiymatidagi aksiyalari bilan savdo oʻtkazilgan. Bu kompaniyalar boʻyicha nisbatan koʻp amalga oshirilgan savdo deb hisoblangan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Итоги торгов на Республиканской Фондовой Бирже «Ташкент» с 28 сентября по 2 октября |url=https://bank.uz/news/text48347_itogi_torgov_na_respublikanskoy_fondovoy_birje_tashkent_s_28_sentyabrya_po_2_oktyabrya?sphrase_id=188839 |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |language= ruscha |date=2009-yil 5-oktyabr}}&lt;/ref&gt;.

2009-yil noyabrida bank [[Samarqand]] shahrida filial ochish uchun ruxsat oladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=&quot;Alp Jamol bank&quot; Samarqandda filial ochmoqda |url=https://bank.uz/news/text50054_alp_jamol_bank_samarqandda_filial_ochmoqda?sphrase_id=188839 |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |date=2009-yil 30-noyabr}}&lt;/ref&gt;.

2010-yil 13-mart kuni [[Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki|Markaziy bank]] amaldagi bank qonunchiligini buzgani uchun Alp Jamol bankning bank faoliyatini amalga oshirish litsenziyasini hamda chet el valyutasida operatsiyalarini amalga oshirish huquqini beruvchi Bosh litsenziyani qaytarib oldi&lt;ref name=&quot;Bank.uz&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=“Alp Jamol bank” litsenziyalari qaytarib olindi |url=https://bank.uz/news/text52943_alp_jamol_bank_litsenziyalari_qaytarib_olindi |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |date=2010-yil 17-mart}}&lt;/ref&gt;.

2011-yil mart oyida Alp Jamol bankning koʻchmas va nokoʻchmas mulklari davlat foydasiga musodara etilgan&lt;ref name=&quot;kun.uz-Asomiddinov&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=«Alp Jamol bank» egasi O‘zbekistonga qaytdi |url=https://kun.uz/news/2019/01/16/alp-jamol-bank-egasi-ozbekistonga-qaytdi?q=%2Fuz%2Fnews%2F2019%2F01%2F16%2Falp-jamol-bank-egasi-ozbekistonga-qaytdi |accessdate=18-oktabr 2024-yil |agency=Web Expert |publisher=[[Kun.uz]] |date=2019-yil 16-yanvar}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==
2009-yil may oyi holatiga koʻra, bank quyidagi [[omonat]]larni taklif qilgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=&quot;Alp Jamol bank&quot; Samarqandda filial ochmoqda |url=https://bank.uz/news/text50054_alp_jamol_bank_samarqandda_filial_ochmoqda?sphrase_id=188839 |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |date=2009-yil 30-noyabr}}&lt;/ref&gt;:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! || Omonat nomi || Valyuta turi || Yillik foizi || Muddati
|-
| 1 || || [[AQSh dollari]] || 7% || 3 oy
|-
| 2 || || AQSh dollari || 14% || 6 oy
|-
| 3 || || AQSh dollari || 14% || 12 oy
|-
| 4 || || [[Yevro]] || 11% || 6 oy
|-
| 5 || || Yevro || 11% || 12 oy
|-
| 6 || Istiqlol || [[Soʻm]] || 18% || 3 oy
|-
| 7 || Nur || Soʻm || 18% || 45 kun / 3 oy / 6 oy / 9 oy / 12 oy
|-
|}

2010-yil 1-yanvar holatiga koʻra, bank aktivlari 118,6 mlrd soʻmni, yuridik va jismoniy mijozlari soni 155 mingni tashkil qilgan&lt;ref name=&quot;kun.uz-Asomiddinov&quot; /&gt;.

== Jinoyat ishi ==
Bankning asosiy aksiyadori, Kuzatuv kengashi raisi Muhiddin Asomiddinov bank tugatilishidan oldin Oʻzbekistonni tark etgan. Unga nisbatan Jinoyat kodeksining 167-, 184- va boshqa moddalari bilan jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan va keyinchalik uning qidiruvda boʻlganligi sababli toʻxtatilgan. 2019-yil yanvarda M. Asomiddinovning oʻz ixtiyori bilan qaytib, tergovga jalb qilinganligi sababli qayta tiklangan&lt;ref name=&quot;kun.uz-Asomiddinov&quot; /&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* https://www.gazeta.uz/ru/2010/03/16/ajb/
* https://www.gazeta.uz/oz/2019/01/16/ajb/
* https://www.ozodlik.org/a/29711712.html

{{Oʻzbekiston banklari

--------------------------------------------

----------------------------------------------------
Qarshi – Kerki yoʻnalishidagi Talimarjon sardobasi haqida baʼzi mulohazalar

Yuzyilliklar osha insoniyat oʻzi uchun suv inshootlarni qurib kelganligi tarixdan bizga malum. Bunga asosiy sabab ular doimo suvga boʻlgan ehtiyojdir. Jamiyki axeologik, arxetektura va boshqa madaniy meros obyektlarining suv yaqinlarida joylashganligi ham buni tasdiqlaydi. Bulardan tashqari shunday obyektlar borki, ichimlik suviga boʻlgan ehtiyojlarni qondirish uchun maxsus yaratilgan. Bu obidalarga sardobalar kiradi. Ular keng sahrolardan oʻtgan yoʻl yoqalarida va uzoq masofalar oraligʻida bunyod etilgan.

Sardoba soʻzi tarixiy hujjatlar va adabiyotlarda „yer osti salqinlik qozoni“ maʼnosida keltirilgan boʻlib, koʻpincha „grotto“, „muz uyi“, „yertoʻla“, „quduqxona“ maʼnosini ham anglatadi1. Boshqa bir manbada sardoba soʻzi „suv ustidagi tom“ tushunchasini beradi2. Odatda sardobalar karvonsaroylar va rabotlarga olib boradigan yoʻl boʻylarida qurilgan. Bir-biridan bir kunlik masofada (25 – 30 km) joylashgan bu sardobalar 20-yuzyillikning 30-yillarida M. Y. Masson, tomonidan tadqiq etilgan. Karvon savdosi rivojlanishi natijasida yarim yerosti suv havzalari-sardobalarga ehtiyoj ortib borgan3.

Talimarjon etimologiyasi
Talimarjon Qarshi vohasining Amudaryodan Kerki kechuvida, Turkmaniston bilan chegara hududida joylashgan. Geografik jihatdan Talimarjon pasttekisligi – Sandiqli qum tepaliklari deganda, Nishon yoʻl patrul xizmati postidan boshlanib, qoʻshni Turkmanistonning Tallimarjon xoʻjaligigacha boʻlgan hududlarni qamrab olgan bepoyon (katta) sahro tushunilgan.

Shu oʻrinda Talimarjon etimologiyasiga ham toʻxtalsak. Talimarjon – tal (arabcha) – tepalik, doʻnglik, pastlik togʻ, tuproq va qum uyumi kabi maʼnolarni anglatadi. Turonda, shu jumladan, tall atamasi bilan tol daraxti nomi chalkashib ketgan4. Talimarjon soʻzining oʻzagidagi tal – tepalik, marjon – munchoqlar shodasi. Bunday kelib chiqib, Talimarjon „marjon tepalik“, „tepaliklar shodasi“ degan xulosaga kelish mumkin. Shu bilan birga Talimarjon soʻzining kelib chiqishi haqida bir qancha rivoyatlar ham mavjud. Bir rivoyatga koʻra, „Talimarjon“ soʻzi, „toli marjon“, yaʼni majnuntollar shodasi deyiladi. Tarixda bu yerlarda suv boʻlmagan. Bir paytlar Buxorodan Eron, Turkiyaga boradigan karvon yoʻli shu yerdan oʻtgan. Talimarjon yerdan Qarshigacha shu sahro ichida ot, tuya bilan 2 kunlik yoʻl, Amudaryogacha ham shuncha masofa. Shuning uchun Talimarjon quyiroqda, yaʼni Amudaryo tomonda qor-yomgʻir, doʻl-jala suvlarini bir joyga toʻplab sardoba qurganlar. Sardoba atrofiga kimdir qator qilib majnuntol qalamchalarini ekkan boʻlib, u uzoqdan yam-yashil marjon shodasiga oʻxshab koʻringan. Shuning uchun karvon qatnashchilari orasida bu yer: -&quot;majnuntollar shodasi&quot; yoki „tolli marjon“- deb atalib ketgan deyishadi5.

Qadimiy sardobalarni qurilish tarixi 9 – 10-yuzyilliklarga borib taqaladi. Tarixiy maʼlumotlarga qaraganda, Movarounnahrda 44 ta sardoba mavjud boʻlib, ulardan 29 ta Qarshi choʻlida, 3 ta Mirzachoʻlda, 1 ta Karmana yaqinidagi Choʻli Malikda tashkil qilingan. M. Y. Masson ham 7 ta sardoba haqida muhim maʼlumotlarni keltirib oʻtgan6. Samarqanddan boshlanib to Amudaryo kechuvlariga qarab boruvchi yoʻllar tizimida Janubiy Sugʻd, (Qashqadaryo viloyati) hududi orqali oʻtgan. Janubiy Sugʻd asosiy suv manbai Qashqadaryo havzasidagi Kesh, Nakshipa (Yerqoʻrgʻon), Naxshab kabi yirik shaharlar vohaning ichki va tashqi iqtisodiy aloqalarida muhim oʻrin tutgan7. Samarqanddan quyi Qashqadaryo vohasi orqali Amudaryoning oʻrta oqimidagi kechuvlarga olib chiquvchi yoʻllar Sugʻdning mintaqaviy ahamiyatga ega karvon yoʻllaridan biri boʻlgan8.

Soʻngi oʻrta yuzyilliklarda Qarshidan Amudaryo kechuvlari – Kerki va Kelifga ketuvchi yoʻllardan samarali foydalanilganligi bois, bu yoʻllarning iqtisodiy va harbiy-strategik ahamiyatini yaxshi anglagan Abdullaxon II (1583 – 1598) Qarshi va Amudaryo oraligʻidagi choʻlda koʻplab sardobalar qurdirgan. Ular Qarshi – Kerki va Qarshi – Kelif savdo yoʻlining yoʻnalishini aniqlashtirishda katta oʻrin tutgan.

Qarshi sardobasi
Qarshi-Kerki yoʻnalishidagi dastlabki sardoba Qarshi shahrining Registon maydonida joylashgan. Sardoba gumbazining tashqi diametri 14 m, balandligi esa 7 m.ni tashkil etadi3. Qarshi sardobasi shahar aholisini toza ichimlik suvi bilan yil boʻyi taʼminlagan. Bu sardobaning yana bir xususiyati shundaki, u yomgʻir va qor suvlaridan emas, Fayzaobod arigʻining suvidan toʻldirilgan6.

Eski Nishon
Qarshi – Kerki yoʻnalishdagi yirik bekat Eski Nishon hududidagi rabot va sardobadan iborat boʻlgan. Eski Nishonda Abdullaxon II tomonidan sardoba va rabot qurilgan boʻlib, vengeriyalik sayyoh A. Vamberi 19-yuzyillikning 60-yillarida bu yerdan oʻtganda, tunning yarimini sardoba xarobalarida orasida oʻtkazganini va ular Abdullaxon davridan bera mavjudligini taʼkidlab oʻtgan9. Professor Oʻ. Mavlonovning maʼlumotlariga koʻra, 20–yuzyillikning 60-yillarida sardoba butunlay buzib tashlangan, uning xarobalari Eski Nishon qishlogʻidan 3-4 km janubi-sharqda joylashgan8.

Sangir Suvloq
Bu yoʻnalishdagi keyingi manzil, Talimarjon sardobasidir. Biz bu haqda keyinroq toʻxtalib oʻtamiz. Qarshi – Kerki yoʻnalishidagi eng yirik inshoot boʻlgan Sangir Suvloq sardobasi boʻlib, Turkmanistoning Lebap viloyati Tallimarjon xoʻjaligida10, Talimarjon sardobasidan taxminan 25-26 km janubi-gʻarbda, joylashgan. Bu sardobani oʻz koʻzi bilan koʻrgan A.Vamberi quyidagilarni aytib oʻtadi: „Tushdan ancha oldin Sangir Suvloq sardobasiga yetib keldik“. Shuningdek, suvni topishga shubha qilgani va keyin suvni topib, eshaklarga zaxira suv yuklaganlarini aytib oʻtadi. &quot;Sardobaning gumbazi baland, yoshi ikki yuz yildan ortiq boʻlishiga qaramay mutlaqo buzilmagan holda saqlanib qolgan sardoba bahor oyida tepasiga qadar toʻldiriladi. Hozirda uning chuqurligi bor-yoʻgʻi 3 futni tashkil qiladi. Uning atrofida oʻzbeklarning qoʻngʻirot va nayman urugʻlariga tegishli 200 ga yaqin oʻtovlari joy olgan. Sardobaning eni 12 m, chuqurligi esa 5,5 m tashkil qilgan. Sangir Suvloq sardobasida Qarshidan keluvchi yoʻl ikkiga ajraladi va biri Kerkiga, ikkinchisi Kelif kechuviga olib borgan3.

Talimarjon sardobasi
Talimarjon suv omborining shimoli-sharqiy qismida joylashgan Talimarjon sardobasi, suv omborning suv sathi pasayganda kuzatish mumkin. Boshqa paytlarda esa suv ostiga koʻmilib qoladi. Sardoba ayrim sabablarga koʻra haligachacha toʻliq oʻrganilmagan. Ammo arxeolog M. Y. Masson Talimarjon sardobasiga oid maʼlumotlar adabiyotlarda uchramasligi shuningdek, sardoba suvi tez-tez qurib qolishi haqida qisqacha toʻxtalib oʻtgan3. Hozirgi Talimarjon shaharchasidan taxminan 10-12 km shimoli-sharqda, Talimarjon suv omborning havzasida oʻrta yuzyilliklar davri sardobasining gumbazi vayron qilingan, poydevori saqlangan yodgorlik mavjud ekanligi maʼlum boʻldi. Ushbu sardoba yarim vayrona holda atrofida oʻrta yuzyilliklarga doir pishiq gʻisht boʻlaklari, aniq yer yuzasida koʻrinib turibdi. Bu esa aniqlangan sardoba atrofida oʻziga xos relef koʻrinishiga ega boʻlgan. Har bir sochilib yotgan gʻishtlar alohida kichik doʻngliklarni hosil qilgan. Bularning hammasi yarim xaroba holatida saqlanib qolgan. Sardoba esa bu qoldiqlardan nisbatan pastlikda, chuqur nuqtada joylashgan. Sardoba va uning atrofida saqlangan arxeologik qoldiqlar (gʻishtlar) orasida oʻrta yuzyilliklarga oid sopollar ham uchraydi.

Tarhi
Sardoba gumbazining hovuzga tutashgan qismi bir tekisda boʻlib, Sardobaning hovuz qismi yaxshi saqlangan, ichida loyqa suv hosil qilgan qurigan loyqa saqlangan. Hovuzning ichki diametri 12 m, tashqi diametri 15 m, devorning qalinligi diametr boʻylab 1,1 m dan 1,4 metrgacha tashkil etadi. Hovuzning saqlangan chuqurligi 2,35-2,55 metrni tashkil etadi. Sardoba 24x24x5-6 sm, 25x25x5-6 sm oʻlchamdagi pishiq gʻishtdan qurilgan.

Sardoba atrofida saqlangan boshqa arxeologik qoldiqlar ham koʻzga tashlanadi. Bular yuqorida taʼkidlaganimizdek bir-biriga yaqin oʻrta yuzyilliklar davri pishiq gʻishtlarining sochilib yotgan kichik doʻngliklaridan iborat qoldiqlar. Bu kichik doʻngliklar sardoba atrofida joylashgan. Topilmalar asosiy qismini suv idishlarining tutqichlari, tag va boʻgʻiz qismlari yoki uning qorin qismi boʻlaklari, bundan tashqari sirlangan, sirlanmagan sopol boʻlaklari va gulxanda kuygan sopol buyumlarning siniqlari ham uchraydi. Kuygan sopollarni qozon parchalari deb taxmin qilish mumkin. Shuningdek, oʻrta yuzyilliklarga oid shisha idishlarining boʻlaklari ham topildi. Suv idishlarining tutqichlari turli xil oʻlchamda, loyi pishirilgan qizgʻish pishiq loydan tayyorlangan. Koʻrinishidan xumdonda pishirilgan. Suv idishlarining qorin qismi boʻlaklari ham turli xil qalinliklardan iborat. Keyingi topilmalar sirasiga xoʻjalik va oshxona buyumlari kiradi. Bular turli xil oshxona idishlarining qoldiqlari boʻlib, ularning sirtiga taroqsimon naqshlar bilan birga bosma uslub bilan oʻsimliksimon naqsh tushirilgan. Ularning sirtiga och sariq angob berilgan. Ularning ichida koʻproq bosma uslubda naqsh berilgan nozik sopol boʻlaklari koʻp uchraydi. Bir holatda kichkina idishning lab qismiga toʻlqinsimon shaklda naqsh berilgan. Shuningdek topilmalar ichida sirlangan sopollar boʻlaklari ham oʻrganildi. Bular asosan sopol idishlarining devor boʻlaklari boʻlib, dagʻal sirlangan boʻlib, toʻq yashil, toʻq koʻk va koʻk ranglardan tashkil topgan. Bir holatda sopol boʻlagining ikki tomoni ham yorqin oq sir berilgan sopol boʻlagini ham uchratdik. Yana bir sopol boʻlagining tashqi tomoni yashil rangda sirlangan, ichkari qismida esa toʻq sariq rang berilgan. Qoramtir rangli toshdan yasalgan idishning lab qismi ham uchraydi. Uning lab va qorin qismi tutashgan qismida maxsus qilingan tishik chiqarilgan. Boshqa topilmalar ichida chaqmoqtoshning boʻlagi ham uchraydi. Chaqmoqtosh ikki tomoni maxsus ishlov berilgan. Topilmalarning tasnifi 12 va 14 – 15-yuzyilliklarga oid. Topilmalar sardoba joylashgan hudud atrofidan koʻtarma material sifatida olindi. Bosma naqshlar tushirilgan sopollar XII yuzyillikga oid, bu esa Talimarjon sardobasining shu davrga oidligini dalili sifatida keltirishimiz mumkin. „Google map“ dan olingan kosmik suratlar tahlil qilinganda qadimda sardobani suv bilan taminlab turgan kanal yoki ariqning uzanini ham koʻrish mumkin. Talimarjon sardobasining qurilish tarhiga toʻxtalsak, sardobaga kirish qismi Raboti Malik sardobasiga oʻxshash. Sardobaning atrofida uchraydigan alohida turgan kichkina doʻngliklar, ustida turgan sochilib yotgan gʻisht boʻlaklari karvonsaroy va boshqa xizmat koʻrsatuvchi inshootlarning qoldiqlari deb taxmin qilish mumkin. Karvonsaroy 36x17x6-7 sm oʻlchamdagi pishiq gʻishtlardan qurilgan. Odatda sardobalar qurilgan joylarda karvonsaroylar ham qurilgan. Oʻzbekiston hududining tarixiy shaharlari va xususan bu oʻlka orqali oʻtgan Buyuk ipak yoʻlini karvonsaroylarsiz tasavvur qilish qiyin.

Ilmiy adabiyotlar tahlili shuni koʻrsatadiki bizga maʼlum boʻlgan Talimarjon suv ombori havzasidagi arxeologik qoldiqlar muqaddam tadqiqotchilar tomonidan oʻrganilmagan. Bu yodgorlik oʻzining tadqiqotchisini kutib turibdi albatta. Sardoba Qarshi-Kerki savdo yoʻlidagi muhim ahamiyatga ega yodgorliklari sirasiga kiradi.

Adabiyotlar
1. Uralov A. S. K voprosu o tipologii sardobi // Obщestvennie nauki v Uzbekistane. № 11-12. 1996. S. 82 110 s.

2. Duxovniy V. A., Yup L. G. de Shutter. Voda v Tsentralnoy Azii. Proshloe, nastoyaщee i buduщee. Almati. Qazaq universitetі, 2018. 468 s.

3. M.Ye. Masson Problema izucheniya sistern-sardoba Tashkent. 1935. S 31-34.

4. Qorayev S. Toponimika Toshkent. 2006. 218 b.

5. Fayzullayev M., Primov U. Talimarjon afsonasi. Qarshi. 2019. 180 b.

6. Ravshanov P. Qarshi tarixi-T., 2006. 508 b.

7. Suleymanov R. X. Drevniy Naxshab Problemq sivilizatsii uzbekistana VII v. Do n.e. – VII v. n. e. Samarkand – Tashkent 2000. S 74-75.

8. Mavlonov Oʻ.M. Markaziy Osiyoning kadimgi yoʻllari: shakllanishi va rivojlanish bosqichlari. Monografiya. -T.: Akademiya, 2008. 193-bet.

9. Vamberi A. Puteshestvie po Sredney Azii. – SPb., 1865. s. 107.

10. Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi https://medeniyet.gov.tm/tk/sigle-news/931

------------------------------------------

== Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi ==</text>
      <sha1>54vx339056ucaxwfnn1a4c032xxex8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121919</id>
      <parentid>6121453</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <origin>6121919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31232" sha1="oogs0iit5felp1icmjxmdqlv909awa6" xml:space="preserve">== Chori Mirzayev ==

{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                      = Chori Mirzayev
| asl ismi                  = Chori Sadibaqosovich Mirzayev
| tasvir                    = 
| uzunlik                   = 280px
| izoh                      = 
| tartib                    = 
| lavozim                   = [[Turonbank]] ATB Boshqaruvi raisi
| bayroq                    = Flag of Uzbekistan.svg
| bayroq2                   = Emblem of Uzbekistan.svg
| ismi ostida               = 
| boshlanish davri          = 2016-yil 23-sentyabrdan
| tugash davri              = hozirgacha
| prezident                 = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| bosh vazir                = [[Abdulla Aripov]]
| vorisi                    = 
| oʻtmishdoshi              = 
|tartib_2 = 1
| lavozimi_2                = Oʻzbekiston fransuz boksi savat assotsiatsiyasi prezidenti
| boshlanish davri_2        = [[2020-yil]] [[27-aprel]]dan
| tugash davri_2            = hozirgacha
| prezident_2               = [[Shavkat Mirziyoyev]]
| bosh vazir_2            = [[Abdulla Aripov]]
| oʻtmishdoshi_2              = ''lavozim taʼsis etilgan''
| vorisi_2                    = 
| tugʻilgan paytidagi ismi  = Chori Sadibaqosovich Mirzayev
| tugʻilgan sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1971|5|23}}
| tugʻilgan joyi = {{TavalludJoyi|Sariosiyo tumani}}, [[Surxondaryo viloyati]], [[OʻzSSR]]
| fuqaroligi = {{UZB}}
| millati = [[oʻzbek]]
| partiya =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| qarindoshlari =
| istiqomat joyi = [[Toshkent]]&lt;br /&gt;[[Oʻzbekiston]]
| dini =
| taʼlim = [[Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti]] &lt;small&gt; (bakalavr) &lt;/small&gt; &lt;br&gt; [[Saitama universiteti]] &lt;small&gt; (magistr) &lt;/small&gt;
| alma_mater =
| kasbi =
| mashhur ishlari =
| qoʻmitalar =
| portfolio =
| ilmiy unvoni =
| unvoni =
| maʼlumoti = oliy
| mukofotlari = {{Sodiq xizmatlari uchun medali}}
| imzosi =
| sayt =
}}
'''Chori Sadibaqosovich Mirzayev''' (1971-yil 23-may, [[Sariosiyo tumani]], [[Surxondaryo viloyati]], [[OʻzSSR]]) — oʻzbekistonlik iqtisodchi, bankir. 2016-yil 23-sentyabrdan „[[Turonbank]]“ ATB Boshqaruvi raisi&lt;ref name=&quot;turonbank.uz&quot;&gt;{{veb manbasi |title=Mirzayev Chori Sadibaqosovich Boshqaruv Raisi |url=https://turonbank.uz/uz/about/management/38509/ |website=turonbank.uz |publisher=[[Turonbank]] |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;.

== Hayoti ==
Chori Mirzayev 1971-yil 23-mayda [[Surxondaryo viloyati]]ning [[Sariosiyo tumani]]da tugʻilgan. 1995-yil [[Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti]]ni xalqaro iqtisodiy munosabatlar yoʻnalishida bakalvr bosqichini, 2002-yil [[Yaponiya]]ning [[Saitama universiteti]]ni davlat siyosati va boshqaruvi yoʻnalishida magistratura bosqichini tamomlagan&lt;ref name=&quot;turonbank.uz&quot; /&gt;.

== Mehnat faoliyati ==
Chori Mirzayev 1995-yildan beri bank tizimida faoliyat yuritib keladi. 2016-yil 23-sentyabrda „[[Turonbank]]“ ATB Boshqaruv raisi etib tayinlangan[2].

2020-yil 27-aprel kuni Chori Mirzayev yangidan tashkil etilgan Oʻzbekiston fransuz boksi savat assotsiatsiyasi prezidenti etib saylangan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekistonda yangi sport tashkiloti - Fransuz boksi “Savat” Assotsiatsiyasi tashkil etildi |url=https://kun.uz/01595967#! |accessdate=2026-yil 1-may |agency=Web Expert MChJ |publisher=[[kun.uz]] |date=2020-yil 27-aprel}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, 50 foiz ulush bilan ushbu assotsiatsiyasining ta'sischisi ham hisoblanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O'ZBEKISTON FRANSUZ BOKSI SAVAT ASSOTSIATSIYASI |url=https://ihamkor.uz/oz/subject/44e1224a9a7063112172132d8faa0561?n=O%27ZBEKISTON+FRANSUZ+BOKSI+SAVAT+ASSOTSIATSIYASI&amp;section=gi&amp;u=1566753724 |website=ihamkor.uz |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O'ZBEKISTON FRANSUZ BOKSI SAVAT ASSOTSIATSIYASI |url=https://orginfo.uz/ru/organization/dd878a99be19/ |website=orginfo.uz |accessdate=2026-yil 1-may}}&lt;/ref&gt;.

== Mukofotlari ==
* 2021-yil [[Sodiq xizmatlari uchun medali]] bilan mukofotlangan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining o‘ttiz yilligi munosabati bilan davlat xizmatchilari hamda ishlab chiqarish va ijtimoiy-iqtisodiy sohalar xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida |url=https://kknews.uz/oz/cs_docs_laws/o-nagrazhdenii-v-svyazi-s-tridcatiletiem-nezavisimosti-respubliki-uzbekistan-gruppy-gosudarstvennyh-sluzhashhih-i-rabotnikov-proizvodstvennoj-i-socialno-ekonomicheskoj-sfer |accessdate=2026-yil 1-may |agency=[[Qoraqolpog'iston xabar agentligi|Qoraqalpogʻiston axborot agentligi]] |date=2021-yil 26-avgust}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Oʻzbekistonlik bankirlar]]

Ҷonibeki Murod
{{Musiqachi bilgiqutisi}}
'''Jonibek Murodov''' ({{lang-tg|Муродов Ҷонибек Ҷӯрабекович}}; 1986-yil 29-may, [[Xoʻjand|Leninobod]], [[Tojikiston SSR]]) – tojikistonlik [[Ashulachi|qoʻshiqchi]], [[musiqachi]], produser va [[Pedagogika|pedagog]]. [[Tojikiston]]ning eng mashhur xonandalaridan biri.

2017-yildan boshlab „JONIBEK“ taxallusi bilan [[Ukraina]]da musiqiy faoliyatini davom ettirdi. Uning repertuarida [[Tojik tili|tojik]], [[Ukrain tili|ukrain]] va [[Rus tili|rus tillaridagi]] qoʻshiqlar mavjud{{manba kerak}}. Mashhur tojik xonandasi [[Joʻrabek Murodov]]ning oʻgʻli.

== Tarjimai holi ==
Jonibek Murodov [[1986]] [[29-may]]da [[Tojikiston SSR]]ning [[Xoʻjand|Leninobod]] shahrida tugʻilgan&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Tojikistonlik qo‘shiqchi Jonibek Murodov bilan Google+ da suhbatlashing |url=https://www.bbc.com/uzbek/lotin/2016/02/160203_latin_video_google_hangout_jmurodov |accessdate=4-dekabr 2025-yil |agency=[[BBC]] |publisher=[[BBC Oʻzbek]] |date=2016-yil 3-fevral}}&lt;/ref&gt;. Jonibek [[SSSR xalq artisti]] [[Joʻrabek Murodov]]ning oʻgʻli. 2003-yilda [[Xoʻjand]] shahridagi oʻrta maktabni tamomlagan va Xoʻjanddagi Zamonaviy Tojikiston-Rossiya gumanitar universitetining arab tilshunosligi yoʻnalishi talabasi boʻlgan.

== Musiqiy martaba ==
Jonibeki Murod ijodiy faoliyatini 1995-yilda boshlagan va 2005-yilgacha Xoʻjanddagi „Bolo“ guruhining yakkaxon ijrochisi boʻlgan. 2006-2007-yillarda „Vazir“ guruhi bilan chiqish qilgan, 2007-yildan beri yakkaxon xonanda sifatida ijod qiladi&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;.

Tojikistonlik yetakchi xonandalar: Nigina Omonqulova, Shabnam Surayo, Farzona Hurshed, Mehrnigori Rustam, Damirbek Olimov, Jonibeki Murod („Zamonaviy kelin“ qoʻshigʻi bilan) bilan birgalikda YouTubeʼdagi „Tamoshow Music Awards – 2017“ mukofotini qoʻlga kiritdi. Tojik musiqasining ushbu nufuzli mukofoti uchun 9 nominatsiya boʻyicha 45 nafar daʼvogar bellashdi.&lt;ref&gt;[https://www.ozodi.org/a/28363939.html Barandagoni ҷoizai imsolai Tamoshow]&lt;/ref&gt;

== Mukofotlar va yutuqlar ==

* 2005, 2006, 2007-yillarda „Yil qoʻshigʻi“ mukofoti.
* Yil yulduzi mukofoti 2008
* Tamoshow musiqa mukofoti – 2017

== Boʻydoqlar ==
{{Div col}}* ''Xlus'', 2010-yil
* ''Kahanag chalavek uchun qoʻshiq''
* ''Men yoʻlga qadam qoʻyaman''
* ''Zabariy''
* '' Hazon Res''
* ''Jonimning ogʻrigʻi tirjaydi''
* ''Meni toshboʻron qildim''
* Zikry Alahamdan ''Dilbar'', Madzina, Sítara, 2010-yil
* '' Yuraksiz''
* ''Alohu taolo'' z Shabnam Suraya
* ''Mahinabonu''
* Shabnam Surayadan ''Yuqorida'' marta
* ''Ab sirtsy''
* ''Men p’yany''
* Shabnam Suray va Xolidam Kaenamdan ''Sabza oʻ zv'' marta
* Shabnam Surayadan ''Ajoyib tikish'' marta
* ''Kel, priyatsel''
* ''gullar uyi''
* Shabnam Surayadan ''Xindzi'' vaqtlari
* ''Dona, Dona''
* ''Sanamo'' razam z Shabnam Suraya
* ''Dajjli shaharlar''
* '' Siz tiriksiz''
* ''Xudo sodiqdir''
* ''Sizning soatingiz''
* ''Zulayho'' Joʻrabekam Murodavim bilan
* ''Ní i, ni i'' Jurabek Murodavymdan
* ''Xazanrez'' Joʻrabekam Murodavym bilan{{Div col end}}

== Albomlar ==

* Xudoga shukur
* salomat boʻling
* yuragim haqida
* Men qariman, yoshman

== Bilim ==
Jonibekning qoʻshiqlaridan biri tojikistonlik xonanda Maniza Davlatova tomonidan yozilgan.

== Eslatmalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.jonibekmusic.com// Jonibek Murodov arxivining rasmiy veb-sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100512032700/http://jonibekmusic.com/ |date=2010-05-12 }} Boygon shudaast 2010-yil may chap.
{{DEFAULTSORT:Murod, Jonibeki}}

== Madad Invest Bank ==
{{Bank
| nomi     = Madad Invest Bank
| asl nomi    = 
| tasvir     = 
| tasvir2     = 
| tasvir nomi    = 
|shiori     =
| turi     = [[Aksiyadorlik jamiyati|AJ]]
| litsenziya    = №82 [[2016-yil]] [[22-oktabr]]
| omonatlarni sugʻurtalash= 
| birja listingi   = MIBK
| faoliyati    = 
| asos solingan yil  = {{start date and age|2016}}
| yopilgan yil =
| avvalgi nomi =
| joylashuvi = {{UZB}} [[Fargʻona viloyati]] [[Fargʻona|Fargʻona shahri]] Mustaqillik koʻchasi, 312-uy, 150100
| raxbar(lari) = Otabek Ashiraliyev &lt;br /&gt; (Boshqaruv raisi)
| nizom jamgʻarmasi =
| shaxsiy kapitali =
| aktivlari =
| sof foyda = 35,0 mlrd soʻm (2023-yil 1-yanvar)&lt;ref name=&quot;Moliyaviy koʻrsatkichlar&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Ўзбекистон банклари 2022 йилда қарийб 10 трлн. сўм соф фойда олди |url=https://bankers.uz/news/1013 |accessdate=7-iyun 2023-yil |agency=Bankers.uz}}&lt;/ref&gt;
| xodimlar soni =
| qaram =
| boshqaruvchi jamiyati =
| shoʻba tashkilotlari =
| auditor =
| sayt = https://madadinvestbank.uz/
| vikiombor =
}}
'''&quot;Madad Invest Bank&quot; ATB''' – aksiyadorlik-tijorat banki boʻlib, [[Oʻzbekiston]]dagi bosh ofisi Toshkent shahrida joylashmagan 3 ta [[tijorat banki|tijorat banklaridan]] biri. Bank Oʻzbekiston [[Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki|Markaziy banki]] tomonidan [[2016-yil]] [[22-oktabr|22-oktabrda]] berilgan 82-sonli litsenziya asosida faoliyat yuritadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=&quot;Madad Invest Bank&quot; aksiyadorlik tijorat banki|url=https://cbu.uz/uz/credit-organizations/banks/head-offices/ao/madadinvestbank/|website=cbu.uz |publisher=Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. 2023-yil 1-yanvar holatiga koʻra, sof foyda miqdori boʻyicha Oʻzbekistonning oʻrtamiyona banklaridan (22-oʻrinda) hisoblanadi&lt;ref name=&quot;Moliyaviy koʻrsatkichlar&quot;/&gt;.

== Tarixi ==

Madad Invest Bank 2016-yilda [[Fargʻona]] shahrida tashkil etilgan.

2016-yil 22-oktabr – Oʼzbekiston Respublikasi Markaziy bankining 82-sonli bank faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyasi berildi

2016-yil 23-noyabr – Fuqarolarning banklardagi omonatlarini kafolatlash fondiga aʼzo boʻldi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Fond reestri|url=https://fgd.uz/uz/category/Fund+register+|website=fgd.uz |publisher=Fuqarolarning banklardagi omonatlarini kafolatlash fondi |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;

2017-yil 31-mart – bank oʻzining milliy valyutadagi birinchi bank kartasini muomalaga chiqardi.

2017-yil 6-iyul – bank Amaliyot boshqarmasi ish boshladi va mijozlarga xizmat koʻrsatishni boshladi

2017-yil – bank aksiyalari „Toshkent“ RFBda listingga qoʻyildi.

2020-yil 2-dekabr – bankning yuridik mijozlariga moʻljallangan „Madad Invest Business“ mobil ilovasi taqdim etildi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Madad Invest Business|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=uz.startsoft.madad&amp;hl=uz&amp;gl=US|website=play.google.com |publisher=Google Play |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Ilova 2023-yil 13-iyul holatida [[Google Play|Google Playda]] 1000 martadan ortiq yuklab olingan.

== Bank infratuzilmalari geografiyasi ==
Madad invest bankning xizmat koʻrsatish geografiyasi, asosan, Fargʻona viloyati bilan cheklanadi&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Filliallar va minibanklar|url=https://madadinvestbank.uz/page/fillialy-i-mini-banki|website=madadinvestbank.uz |publisher=Madad Invest Bank |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;. Bankning viloyat markazida Amaliyot boshqarmasi (MFO:01142), Quvasoy shahri, Beshariq hamda Buvayda (Yuksalish mini-banki) tumanlarida mini-banklari faoliyat koʻrsatmoqda.

Yana bir mini-banki Toshkent shahri Mirzo-Ulugʻbek tumanida joylashgan.

== Korporativ boshqaruvi ==
Madad Invest Bank „Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida“gi Qonunning yangi tahriri 32-moddasiga binoan &lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida |url=https://lex.uz/docs/-4581969#-4582035 |website=lex.uz |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt; 3 pogʻonali boshqaruv organi tomonidan boshqariladi:

* Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi;
* Bank Kuzatuv kengashi;
* Bank Boshqaruvi.

Aksiyadorlar umumiy yigʻilishi bank boshqaruvining oliy organi boʻlib, bankning oddiy aksiyalariga egalik qiluvchi aksiyadorlarining maʼlum muddatda yigʻilib, vakolati doirasida bank uchun qarorlar qabul qiladi.

Bank Kuzatuv kengashi bank faoliyatiga umumiy rahbarlik qiladi. Bank Boshqaruvining faoliyatini tekshiradi, hisobotlarini qabul qiladi.

Bank Boshqaruvi bankning ijro organi hisoblanib, kundalik faoliyatdagi barcha joriy faoliyatga javob beradi. Madad Invest Bank Boshqaruvi 3 kishidan iborat&lt;ref&gt;{{veb manbasi |title=Bank Boshqaruvi tarkibi |url=https://madadinvestbank.uz/page/composition-of-the-executive-body |website=madadinvestbank.uz |accessdate=13-iyun 2023-yil}}&lt;/ref&gt;:

* Ashiraliyev Otabek Yuldashaliyevich – Boshqaruv raisi (2021-yil 2-dekabrdan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Мадад Инвест банкка янги Бошқарув раиси тайинланди |url=https://bankers.uz/news/315 |accessdate=13-iyun 2023-yil |publisher=Bankers.uz}}&lt;/ref&gt;);
* Muydinov Nuriddinbek Sharobidinovich – Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotlar departamenti direktori;
* Fozilov Boxodir Kamoldjon oʻgʻli – Bank kartalari va masofaviy toʻlovlar bilan ishlash departamenti direktori;

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

{{bank-stub

{{Oʻzbekiston banklari


----------------------------------
== Manbalar ==
{{manbalar}}
* https://www.kun.uz/news/2024/07/17/yangi-toshkent-hududiga-otayotgan-mahallalar-soni-malum-qilindi
* https://kun.uz/67428006#!
* https://www.gazeta.uz/oz/2020/06/22/new-life/
* https://yangihayottumani.uz/leadership/about-authority?child=about-leader-1&amp;page=1
* https://lex.uz/docs/-5352500?query=Yangihayot%20tumani&amp;exact=1#sr-1
* https://daryo.uz/2020/09/11/ozbekiston-senati-yangihayot-va-davlatobod-tumanlarini-tashkil-etish-haqidagi-qarorlarni-tasdiqladi
* https://daryo.uz/2020/08/05/sergelidagi-yangi-hayot-kichik-tumani-maydoni-poytaxt-va-toshkent-viloyatidagi-6-tuman-hududi-hisobiga-kengayadi/
* https://kun.uz/news/2016/04/29/toshkent-shahridagi-100dan-ortiq-mahalla-qayta-nomlandi
* https://lex.uz/ru/docs/-3071888
* https://lex.uz/ru/docs/-5686149 – Yunusobod tumani Gʻayratiy va Registon mahallalari

--------------------------------------------------------------

== Alp Jamol bank ==
'''&quot;Alp Jamol bank&quot; XOATB''' – [[Oʻzbekiston]]da 1998—2010-yillarda faoliyat yuritgan xususiy bank. Mulkchilik shakli xususiy ochiq aksiyadorlik tijorat banki.

Manzili: [[Toshkent]] shahri, [[Mirobod tumani]], [[Mustafo Kamol Otaturk koʻchasi (Toshkent)|Mustafo Kamol Otaturk koʻchasi]], 21-uy

== Tarixi ==
2009-yil 28-sentyabr 2-oktyabr kunlari [[Toshkent respublika fond birjasi]]da Alp Jamol bankning 83 408,94 AQSh dollari qiymatidagi aksiyalari bilan savdo oʻtkazilgan. Bu kompaniyalar boʻyicha nisbatan koʻp amalga oshirilgan savdo deb hisoblangan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=Итоги торгов на Республиканской Фондовой Бирже «Ташкент» с 28 сентября по 2 октября |url=https://bank.uz/news/text48347_itogi_torgov_na_respublikanskoy_fondovoy_birje_tashkent_s_28_sentyabrya_po_2_oktyabrya?sphrase_id=188839 |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |language= ruscha |date=2009-yil 5-oktyabr}}&lt;/ref&gt;.

2009-yil noyabrida bank [[Samarqand]] shahrida filial ochish uchun ruxsat oladi&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=&quot;Alp Jamol bank&quot; Samarqandda filial ochmoqda |url=https://bank.uz/news/text50054_alp_jamol_bank_samarqandda_filial_ochmoqda?sphrase_id=188839 |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |date=2009-yil 30-noyabr}}&lt;/ref&gt;.

2010-yil 13-mart kuni [[Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki|Markaziy bank]] amaldagi bank qonunchiligini buzgani uchun Alp Jamol bankning bank faoliyatini amalga oshirish litsenziyasini hamda chet el valyutasida operatsiyalarini amalga oshirish huquqini beruvchi Bosh litsenziyani qaytarib oldi&lt;ref name=&quot;Bank.uz&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=“Alp Jamol bank” litsenziyalari qaytarib olindi |url=https://bank.uz/news/text52943_alp_jamol_bank_litsenziyalari_qaytarib_olindi |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |date=2010-yil 17-mart}}&lt;/ref&gt;.

2011-yil mart oyida Alp Jamol bankning koʻchmas va nokoʻchmas mulklari davlat foydasiga musodara etilgan&lt;ref name=&quot;kun.uz-Asomiddinov&quot;&gt;{{yangiliklar manbasi |title=«Alp Jamol bank» egasi O‘zbekistonga qaytdi |url=https://kun.uz/news/2019/01/16/alp-jamol-bank-egasi-ozbekistonga-qaytdi?q=%2Fuz%2Fnews%2F2019%2F01%2F16%2Falp-jamol-bank-egasi-ozbekistonga-qaytdi |accessdate=18-oktabr 2024-yil |agency=Web Expert |publisher=[[Kun.uz]] |date=2019-yil 16-yanvar}}&lt;/ref&gt;.

== Faoliyati ==
2009-yil may oyi holatiga koʻra, bank quyidagi [[omonat]]larni taklif qilgan&lt;ref&gt;{{yangiliklar manbasi |title=&quot;Alp Jamol bank&quot; Samarqandda filial ochmoqda |url=https://bank.uz/news/text50054_alp_jamol_bank_samarqandda_filial_ochmoqda?sphrase_id=188839 |accessdate=18-oktabr 2024-yil |publisher=Bank.uz |date=2009-yil 30-noyabr}}&lt;/ref&gt;:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! || Omonat nomi || Valyuta turi || Yillik foizi || Muddati
|-
| 1 || || [[AQSh dollari]] || 7% || 3 oy
|-
| 2 || || AQSh dollari || 14% || 6 oy
|-
| 3 || || AQSh dollari || 14% || 12 oy
|-
| 4 || || [[Yevro]] || 11% || 6 oy
|-
| 5 || || Yevro || 11% || 12 oy
|-
| 6 || Istiqlol || [[Soʻm]] || 18% || 3 oy
|-
| 7 || Nur || Soʻm || 18% || 45 kun / 3 oy / 6 oy / 9 oy / 12 oy
|-
|}

2010-yil 1-yanvar holatiga koʻra, bank aktivlari 118,6 mlrd soʻmni, yuridik va jismoniy mijozlari soni 155 mingni tashkil qilgan&lt;ref name=&quot;kun.uz-Asomiddinov&quot; /&gt;.

== Jinoyat ishi ==
Bankning asosiy aksiyadori, Kuzatuv kengashi raisi Muhiddin Asomiddinov bank tugatilishidan oldin Oʻzbekistonni tark etgan. Unga nisbatan Jinoyat kodeksining 167-, 184- va boshqa moddalari bilan jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan va keyinchalik uning qidiruvda boʻlganligi sababli toʻxtatilgan. 2019-yil yanvarda M. Asomiddinovning oʻz ixtiyori bilan qaytib, tergovga jalb qilinganligi sababli qayta tiklangan&lt;ref name=&quot;kun.uz-Asomiddinov&quot; /&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* https://www.gazeta.uz/ru/2010/03/16/ajb/
* https://www.gazeta.uz/oz/2019/01/16/ajb/
* https://www.ozodlik.org/a/29711712.html

{{Oʻzbekiston banklari

--------------------------------------------

----------------------------------------------------
Qarshi – Kerki yoʻnalishidagi Talimarjon sardobasi haqida baʼzi mulohazalar

Yuzyilliklar osha insoniyat oʻzi uchun suv inshootlarni qurib kelganligi tarixdan bizga malum. Bunga asosiy sabab ular doimo suvga boʻlgan ehtiyojdir. Jamiyki axeologik, arxetektura va boshqa madaniy meros obyektlarining suv yaqinlarida joylashganligi ham buni tasdiqlaydi. Bulardan tashqari shunday obyektlar borki, ichimlik suviga boʻlgan ehtiyojlarni qondirish uchun maxsus yaratilgan. Bu obidalarga sardobalar kiradi. Ular keng sahrolardan oʻtgan yoʻl yoqalarida va uzoq masofalar oraligʻida bunyod etilgan.

Sardoba soʻzi tarixiy hujjatlar va adabiyotlarda „yer osti salqinlik qozoni“ maʼnosida keltirilgan boʻlib, koʻpincha „grotto“, „muz uyi“, „yertoʻla“, „quduqxona“ maʼnosini ham anglatadi1. Boshqa bir manbada sardoba soʻzi „suv ustidagi tom“ tushunchasini beradi2. Odatda sardobalar karvonsaroylar va rabotlarga olib boradigan yoʻl boʻylarida qurilgan. Bir-biridan bir kunlik masofada (25 – 30 km) joylashgan bu sardobalar 20-yuzyillikning 30-yillarida M. Y. Masson, tomonidan tadqiq etilgan. Karvon savdosi rivojlanishi natijasida yarim yerosti suv havzalari-sardobalarga ehtiyoj ortib borgan3.

Talimarjon etimologiyasi
Talimarjon Qarshi vohasining Amudaryodan Kerki kechuvida, Turkmaniston bilan chegara hududida joylashgan. Geografik jihatdan Talimarjon pasttekisligi – Sandiqli qum tepaliklari deganda, Nishon yoʻl patrul xizmati postidan boshlanib, qoʻshni Turkmanistonning Tallimarjon xoʻjaligigacha boʻlgan hududlarni qamrab olgan bepoyon (katta) sahro tushunilgan.

Shu oʻrinda Talimarjon etimologiyasiga ham toʻxtalsak. Talimarjon – tal (arabcha) – tepalik, doʻnglik, pastlik togʻ, tuproq va qum uyumi kabi maʼnolarni anglatadi. Turonda, shu jumladan, tall atamasi bilan tol daraxti nomi chalkashib ketgan4. Talimarjon soʻzining oʻzagidagi tal – tepalik, marjon – munchoqlar shodasi. Bunday kelib chiqib, Talimarjon „marjon tepalik“, „tepaliklar shodasi“ degan xulosaga kelish mumkin. Shu bilan birga Talimarjon soʻzining kelib chiqishi haqida bir qancha rivoyatlar ham mavjud. Bir rivoyatga koʻra, „Talimarjon“ soʻzi, „toli marjon“, yaʼni majnuntollar shodasi deyiladi. Tarixda bu yerlarda suv boʻlmagan. Bir paytlar Buxorodan Eron, Turkiyaga boradigan karvon yoʻli shu yerdan oʻtgan. Talimarjon yerdan Qarshigacha shu sahro ichida ot, tuya bilan 2 kunlik yoʻl, Amudaryogacha ham shuncha masofa. Shuning uchun Talimarjon quyiroqda, yaʼni Amudaryo tomonda qor-yomgʻir, doʻl-jala suvlarini bir joyga toʻplab sardoba qurganlar. Sardoba atrofiga kimdir qator qilib majnuntol qalamchalarini ekkan boʻlib, u uzoqdan yam-yashil marjon shodasiga oʻxshab koʻringan. Shuning uchun karvon qatnashchilari orasida bu yer: -&quot;majnuntollar shodasi&quot; yoki „tolli marjon“- deb atalib ketgan deyishadi5.

Qadimiy sardobalarni qurilish tarixi 9 – 10-yuzyilliklarga borib taqaladi. Tarixiy maʼlumotlarga qaraganda, Movarounnahrda 44 ta sardoba mavjud boʻlib, ulardan 29 ta Qarshi choʻlida, 3 ta Mirzachoʻlda, 1 ta Karmana yaqinidagi Choʻli Malikda tashkil qilingan. M. Y. Masson ham 7 ta sardoba haqida muhim maʼlumotlarni keltirib oʻtgan6. Samarqanddan boshlanib to Amudaryo kechuvlariga qarab boruvchi yoʻllar tizimida Janubiy Sugʻd, (Qashqadaryo viloyati) hududi orqali oʻtgan. Janubiy Sugʻd asosiy suv manbai Qashqadaryo havzasidagi Kesh, Nakshipa (Yerqoʻrgʻon), Naxshab kabi yirik shaharlar vohaning ichki va tashqi iqtisodiy aloqalarida muhim oʻrin tutgan7. Samarqanddan quyi Qashqadaryo vohasi orqali Amudaryoning oʻrta oqimidagi kechuvlarga olib chiquvchi yoʻllar Sugʻdning mintaqaviy ahamiyatga ega karvon yoʻllaridan biri boʻlgan8.

Soʻngi oʻrta yuzyilliklarda Qarshidan Amudaryo kechuvlari – Kerki va Kelifga ketuvchi yoʻllardan samarali foydalanilganligi bois, bu yoʻllarning iqtisodiy va harbiy-strategik ahamiyatini yaxshi anglagan Abdullaxon II (1583 – 1598) Qarshi va Amudaryo oraligʻidagi choʻlda koʻplab sardobalar qurdirgan. Ular Qarshi – Kerki va Qarshi – Kelif savdo yoʻlining yoʻnalishini aniqlashtirishda katta oʻrin tutgan.

Qarshi sardobasi
Qarshi-Kerki yoʻnalishidagi dastlabki sardoba Qarshi shahrining Registon maydonida joylashgan. Sardoba gumbazining tashqi diametri 14 m, balandligi esa 7 m.ni tashkil etadi3. Qarshi sardobasi shahar aholisini toza ichimlik suvi bilan yil boʻyi taʼminlagan. Bu sardobaning yana bir xususiyati shundaki, u yomgʻir va qor suvlaridan emas, Fayzaobod arigʻining suvidan toʻldirilgan6.

Eski Nishon
Qarshi – Kerki yoʻnalishdagi yirik bekat Eski Nishon hududidagi rabot va sardobadan iborat boʻlgan. Eski Nishonda Abdullaxon II tomonidan sardoba va rabot qurilgan boʻlib, vengeriyalik sayyoh A. Vamberi 19-yuzyillikning 60-yillarida bu yerdan oʻtganda, tunning yarimini sardoba xarobalarida orasida oʻtkazganini va ular Abdullaxon davridan bera mavjudligini taʼkidlab oʻtgan9. Professor Oʻ. Mavlonovning maʼlumotlariga koʻra, 20–yuzyillikning 60-yillarida sardoba butunlay buzib tashlangan, uning xarobalari Eski Nishon qishlogʻidan 3-4 km janubi-sharqda joylashgan8.

Sangir Suvloq
Bu yoʻnalishdagi keyingi manzil, Talimarjon sardobasidir. Biz bu haqda keyinroq toʻxtalib oʻtamiz. Qarshi – Kerki yoʻnalishidagi eng yirik inshoot boʻlgan Sangir Suvloq sardobasi boʻlib, Turkmanistoning Lebap viloyati Tallimarjon xoʻjaligida10, Talimarjon sardobasidan taxminan 25-26 km janubi-gʻarbda, joylashgan. Bu sardobani oʻz koʻzi bilan koʻrgan A.Vamberi quyidagilarni aytib oʻtadi: „Tushdan ancha oldin Sangir Suvloq sardobasiga yetib keldik“. Shuningdek, suvni topishga shubha qilgani va keyin suvni topib, eshaklarga zaxira suv yuklaganlarini aytib oʻtadi. &quot;Sardobaning gumbazi baland, yoshi ikki yuz yildan ortiq boʻlishiga qaramay mutlaqo buzilmagan holda saqlanib qolgan sardoba bahor oyida tepasiga qadar toʻldiriladi. Hozirda uning chuqurligi bor-yoʻgʻi 3 futni tashkil qiladi. Uning atrofida oʻzbeklarning qoʻngʻirot va nayman urugʻlariga tegishli 200 ga yaqin oʻtovlari joy olgan. Sardobaning eni 12 m, chuqurligi esa 5,5 m tashkil qilgan. Sangir Suvloq sardobasida Qarshidan keluvchi yoʻl ikkiga ajraladi va biri Kerkiga, ikkinchisi Kelif kechuviga olib borgan3.

Talimarjon sardobasi
Talimarjon suv omborining shimoli-sharqiy qismida joylashgan Talimarjon sardobasi, suv omborning suv sathi pasayganda kuzatish mumkin. Boshqa paytlarda esa suv ostiga koʻmilib qoladi. Sardoba ayrim sabablarga koʻra haligachacha toʻliq oʻrganilmagan. Ammo arxeolog M. Y. Masson Talimarjon sardobasiga oid maʼlumotlar adabiyotlarda uchramasligi shuningdek, sardoba suvi tez-tez qurib qolishi haqida qisqacha toʻxtalib oʻtgan3. Hozirgi Talimarjon shaharchasidan taxminan 10-12 km shimoli-sharqda, Talimarjon suv omborning havzasida oʻrta yuzyilliklar davri sardobasining gumbazi vayron qilingan, poydevori saqlangan yodgorlik mavjud ekanligi maʼlum boʻldi. Ushbu sardoba yarim vayrona holda atrofida oʻrta yuzyilliklarga doir pishiq gʻisht boʻlaklari, aniq yer yuzasida koʻrinib turibdi. Bu esa aniqlangan sardoba atrofida oʻziga xos relef koʻrinishiga ega boʻlgan. Har bir sochilib yotgan gʻishtlar alohida kichik doʻngliklarni hosil qilgan. Bularning hammasi yarim xaroba holatida saqlanib qolgan. Sardoba esa bu qoldiqlardan nisbatan pastlikda, chuqur nuqtada joylashgan. Sardoba va uning atrofida saqlangan arxeologik qoldiqlar (gʻishtlar) orasida oʻrta yuzyilliklarga oid sopollar ham uchraydi.

Tarhi
Sardoba gumbazining hovuzga tutashgan qismi bir tekisda boʻlib, Sardobaning hovuz qismi yaxshi saqlangan, ichida loyqa suv hosil qilgan qurigan loyqa saqlangan. Hovuzning ichki diametri 12 m, tashqi diametri 15 m, devorning qalinligi diametr boʻylab 1,1 m dan 1,4 metrgacha tashkil etadi. Hovuzning saqlangan chuqurligi 2,35-2,55 metrni tashkil etadi. Sardoba 24x24x5-6 sm, 25x25x5-6 sm oʻlchamdagi pishiq gʻishtdan qurilgan.

Sardoba atrofida saqlangan boshqa arxeologik qoldiqlar ham koʻzga tashlanadi. Bular yuqorida taʼkidlaganimizdek bir-biriga yaqin oʻrta yuzyilliklar davri pishiq gʻishtlarining sochilib yotgan kichik doʻngliklaridan iborat qoldiqlar. Bu kichik doʻngliklar sardoba atrofida joylashgan. Topilmalar asosiy qismini suv idishlarining tutqichlari, tag va boʻgʻiz qismlari yoki uning qorin qismi boʻlaklari, bundan tashqari sirlangan, sirlanmagan sopol boʻlaklari va gulxanda kuygan sopol buyumlarning siniqlari ham uchraydi. Kuygan sopollarni qozon parchalari deb taxmin qilish mumkin. Shuningdek, oʻrta yuzyilliklarga oid shisha idishlarining boʻlaklari ham topildi. Suv idishlarining tutqichlari turli xil oʻlchamda, loyi pishirilgan qizgʻish pishiq loydan tayyorlangan. Koʻrinishidan xumdonda pishirilgan. Suv idishlarining qorin qismi boʻlaklari ham turli xil qalinliklardan iborat. Keyingi topilmalar sirasiga xoʻjalik va oshxona buyumlari kiradi. Bular turli xil oshxona idishlarining qoldiqlari boʻlib, ularning sirtiga taroqsimon naqshlar bilan birga bosma uslub bilan oʻsimliksimon naqsh tushirilgan. Ularning sirtiga och sariq angob berilgan. Ularning ichida koʻproq bosma uslubda naqsh berilgan nozik sopol boʻlaklari koʻp uchraydi. Bir holatda kichkina idishning lab qismiga toʻlqinsimon shaklda naqsh berilgan. Shuningdek topilmalar ichida sirlangan sopollar boʻlaklari ham oʻrganildi. Bular asosan sopol idishlarining devor boʻlaklari boʻlib, dagʻal sirlangan boʻlib, toʻq yashil, toʻq koʻk va koʻk ranglardan tashkil topgan. Bir holatda sopol boʻlagining ikki tomoni ham yorqin oq sir berilgan sopol boʻlagini ham uchratdik. Yana bir sopol boʻlagining tashqi tomoni yashil rangda sirlangan, ichkari qismida esa toʻq sariq rang berilgan. Qoramtir rangli toshdan yasalgan idishning lab qismi ham uchraydi. Uning lab va qorin qismi tutashgan qismida maxsus qilingan tishik chiqarilgan. Boshqa topilmalar ichida chaqmoqtoshning boʻlagi ham uchraydi. Chaqmoqtosh ikki tomoni maxsus ishlov berilgan. Topilmalarning tasnifi 12 va 14 – 15-yuzyilliklarga oid. Topilmalar sardoba joylashgan hudud atrofidan koʻtarma material sifatida olindi. Bosma naqshlar tushirilgan sopollar XII yuzyillikga oid, bu esa Talimarjon sardobasining shu davrga oidligini dalili sifatida keltirishimiz mumkin. „Google map“ dan olingan kosmik suratlar tahlil qilinganda qadimda sardobani suv bilan taminlab turgan kanal yoki ariqning uzanini ham koʻrish mumkin. Talimarjon sardobasining qurilish tarhiga toʻxtalsak, sardobaga kirish qismi Raboti Malik sardobasiga oʻxshash. Sardobaning atrofida uchraydigan alohida turgan kichkina doʻngliklar, ustida turgan sochilib yotgan gʻisht boʻlaklari karvonsaroy va boshqa xizmat koʻrsatuvchi inshootlarning qoldiqlari deb taxmin qilish mumkin. Karvonsaroy 36x17x6-7 sm oʻlchamdagi pishiq gʻishtlardan qurilgan. Odatda sardobalar qurilgan joylarda karvonsaroylar ham qurilgan. Oʻzbekiston hududining tarixiy shaharlari va xususan bu oʻlka orqali oʻtgan Buyuk ipak yoʻlini karvonsaroylarsiz tasavvur qilish qiyin.

Ilmiy adabiyotlar tahlili shuni koʻrsatadiki bizga maʼlum boʻlgan Talimarjon suv ombori havzasidagi arxeologik qoldiqlar muqaddam tadqiqotchilar tomonidan oʻrganilmagan. Bu yodgorlik oʻzining tadqiqotchisini kutib turibdi albatta. Sardoba Qarshi-Kerki savdo yoʻlidagi muhim ahamiyatga ega yodgorliklari sirasiga kiradi.

Adabiyotlar
1. Uralov A. S. K voprosu o tipologii sardobi // Obщestvennie nauki v Uzbekistane. № 11-12. 1996. S. 82 110 s.

2. Duxovniy V. A., Yup L. G. de Shutter. Voda v Tsentralnoy Azii. Proshloe, nastoyaщee i buduщee. Almati. Qazaq universitetі, 2018. 468 s.

3. M.Ye. Masson Problema izucheniya sistern-sardoba Tashkent. 1935. S 31-34.

4. Qorayev S. Toponimika Toshkent. 2006. 218 b.

5. Fayzullayev M., Primov U. Talimarjon afsonasi. Qarshi. 2019. 180 b.

6. Ravshanov P. Qarshi tarixi-T., 2006. 508 b.

7. Suleymanov R. X. Drevniy Naxshab Problemq sivilizatsii uzbekistana VII v. Do n.e. – VII v. n. e. Samarkand – Tashkent 2000. S 74-75.

8. Mavlonov Oʻ.M. Markaziy Osiyoning kadimgi yoʻllari: shakllanishi va rivojlanish bosqichlari. Monografiya. -T.: Akademiya, 2008. 193-bet.

9. Vamberi A. Puteshestvie po Sredney Azii. – SPb., 1865. s. 107.

10. Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi https://medeniyet.gov.tm/tk/sigle-news/931

------------------------------------------

== Tiklanish va taraqqiyot jamgʻarmasi ==</text>
      <sha1>oogs0iit5felp1icmjxmdqlv909awa6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christos Arkoudas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>978478</id>
    <revision>
      <id>6121751</id>
      <parentid>5277823</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3830" sha1="t38p6a03qolozg93w75gdtjlc0i0jft" xml:space="preserve">{{Orphan|date=avgust 2024}}

{{Futbolchi bilgiqutisi
| name        = Christos Arkoudas
| image       =
| fullname    =
| birth_date  = {{Birth date and age|df=yes|1990|6|13}}
| birth_place = [[Athens]], [[Greece]]
| height      = {{convert|1.82|m|ftin|0|abbr=on}}
| position    = [[Defender (association football)|Defender]]
| currentclub =
| clubnumber  = 
| youthyears1 = | youthclubs1 = [[AEK Athens F.C.|AEK Athens]]
| years1      = 2007–2012 | clubs1 = [[Athens Kallithea F.C.|Kallithea]]    | caps1 = 49 | goals1 = 1
| years2      = 2008–2009 | clubs2 = → [[AO Thiva|Thiva]] (loan)     | caps2 = 6  | goals2 = 0
| years3      = 2012–2013 | clubs3 = [[AEK Athens F.C.|AEK Athens]]  | caps3 = 13 | goals3 = 0
| years4      = 2013–2014 | clubs4 = [[Atromitos F.C.|Atromitos]]    | caps4 = 0  | goals4 = 0
| years5      = 2014–2015 | clubs5 = [[Lamia F.C.|Lamia]]            | caps5 = 2  | goals5 = 0
| years6      = 2022–2023    | clubs6 = AE Mykonos                         | caps6 =    | goals6 = 
| nationalyears1 =
| nationalteam1  =
| nationalcaps1  =
| nationalgoals1 =
| pcupdate    = 1 January 2014
}}

'''Kristos Arkoudas''' ({{Lang-grc|Krkhosdos}}; 1990-yil 13-iyunda tugʻilgan) —  professional futbolchi va himoyachisi

==Faoliyati ==
O'ng qanot himoyachisi o'z faoliyatini [[AEK Athens F.C.]] yoshlar jamoasida boshlagan va 2007-yilning yoz oyida [[Kallithea F.C.]]ga qo'shildi&lt;ref&gt;[http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.christos.arkoudas.176285.en.html Football : Christos Arkoudas - Footballdatabase.eu]&lt;/ref&gt;.Bir yildan so'ng [[Kallithea'ni]] tark etdi va 2008/2009 mavsumida [[Beta Etnik]] klubi [[AO Thiva]]ga ijaraga oldi. U 2009-yilning may oyida yana o'zining [[Kallithea]]ga qaytdi va 2012-yilning iyunigacha 49 o'yinda maydonga tushdi&lt;ref&gt;[http://www.onsports.gr/onstats/?url=/soccer/player/main.php&amp;sport-select=soccer&amp;player-select=811 Onsports.gr Profile]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.2012-yil 17-iyulda o'zining yoshlik klubi [[AEK Afina F.C.]]ga qaytdi va to'rt yillik shartnoma imzoladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Christos Arkoudas transferred from Kallithea to AEK Athens on a free transfer |url=http://www.soccerfame.com/transfer/15814/christos-arkoudas |qaralgan sana=2023-09-29 |arxivsana=2018-09-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180903151148/http://www.soccerfame.com/transfer/15814/christos-arkoudas }}&lt;/ref&gt;.2013-yilning noyabr oyida [[Arkudas Gretsiya]]ning Superliga klubi Arkoudas bilan shartnoma imzoladi.&lt;ref&gt;[http://www.atromitosfc.gr/el/articles/paiktes_tou_atrometou_o_crestos_arkoudas Christos Arkoudas a player of Atromitos!] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703141000/http://www.atromitosfc.gr/el/articles/paiktes_tou_atrometou_o_crestos_arkoudas }} [http://www.atromitosfc.gr/ atromitosfc.gr]. .&lt;/ref&gt;
=== Doping ishi ===
2013-yilning 8-fevralida himoyachi [[Gretsiya]] futbol federatsiyasi tomonidan dori-darmon tekshiruvi ijobiy natija berganidan so‘ng, futboldan chetlatishgan edi&lt;ref&gt;[http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=1331566&amp;cc=5739 AEK Athens defender Christos Arkoudas fails drug test - ESPN FC]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/130208/soccer-aek-athens-defender-tests-positive-stimulant-club Soccer-AEK Athens defender tests positive for stimulant - club]&lt;/ref&gt;.2013-yil 19-fevralda Arkoudas [[Gretsiya]] futbol federatsiyasidan uzr so‘radi va uning 3 yillik diskvalifikatsiyasi 3 oylik diskvalifikatsiyaga tushirildi&lt;ref&gt;[http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/130208/soccer-aek-athens-defender-tests-positive-stimulant-club Soccer-AEK Athens defender tests positive for stimulant - club]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>t38p6a03qolozg93w75gdtjlc0i0jft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chuxur mahalla masjidi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>982727</id>
    <revision>
      <id>6121770</id>
      <parentid>5386556</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5129" sha1="2qh9nxbco2b5ioe46xkww24o7w3k7ev" xml:space="preserve">{{Masjid
 |Oʻzbekcha nomi        = Chuxur Mahalla masjidi
 |Asl nomi   = {{lang-az|Çuхur məhəllə məscidi}}
 |Tasvir             = Çuxur məhəllə məscidi 2.jpg 
 |Tasvir imzosi     = 
 |Tasvir kengligi      = 
 |Mamlakat                  = Ozarbayjon
 |Hudud turi             = 
 |Hudud                  = 
 |Joylashuv nomi = shahar
 |Joylashuvi          = Shusha
 |Manzil                   = 
  |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec =
  |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
  |region     =   
  |CoordScale = 
 |Maqomi                  = 
 |Maktab yoʻnalishi          = shia
 |IDB                     = 
 |Mulkdor             = 
 |Masjid turi              = 
 |Meʼmoriy uslub     = Islom meʼmorchiligi
 |Loyiha muallifi           = 
 |Meʼmor              = 
 |Binokor               = 
 |Binokorlik tashabbuschisi = 
 |Homiylar          = 
 |Asosiy sana           = {{Diqqatga sazovor joylar/Sana||||||}}
 |Qurila boshladi    = XVIII asr
 |Qurilib bitkazildi = XVIII asr
 |Imom                    = 
 |Holati               = 
 |Umumiy maydoni           = 
 |Oʻlchami                 = 
 |Bino maydoni       = 
 |Hajmi             = 
 |Gumbazlar soni      = 
 |Balandligi                  = 
 |Gumbaz balandligi           = 
 |Gumbaz yoʻgʻonligi          = 
 |Minoralar soni    =2 
 |Minoralar balandligi         = 
 |Qurilish materiali                = 
 |Tarovih                 = 
 |Saharlik va iftor           = 
 |Kutubxona              = 
 |Madrasa                 = 
 |Sayt                    = 
 |Qoʻshimcha maʼlumotlar = &lt;!--{{mosque-stub}} --&gt; 
|Koordinatalar={{coord|39.7608|46.7569|display=inline,title}}}}'''Chuxur Mahalla masjidi''' ({{Lang-az|Çuхur məhəllə məscidi}}), shuningdek, '''Shefa Ojagi''' nomi bilan ataluvchi&lt;ref name=&quot;shefa&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Краткая история |url=http://www.azconsulate.spb.ru/index.php?type=page&amp;id=191 |qaralgan sana=19 August 2010 |arxivsana=4 September 2011 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110904202117/http://www.azconsulate.spb.ru/index.php?type=page&amp;id=191}}&lt;/ref&gt; [[Ozarbayjon|Ozarbayjonning]] [[Shusha]] shahrida joylashgan [[masjid]]. 1992-yil 8-mayda Shusha bosib olinganidan keyin, [[Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2020)|2020-yilgi Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuvda]] shahar qaytarib olinmagunga qadar, [[Armaniston|arman]] qoʻshinlari nazorati ostida boʻlgan&lt;ref name=&quot;Karabakh&quot;&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Shusha State Historical &amp; Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |qaralgan sana=19 August 2010 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |arxivsana=4 October 2010}}&lt;/ref&gt;.

Chuxur Mahalla masjidi [[Shusha]] shahrining sharqiy qismida, Chuxur mahallasidagi N. B. Vazirov koʻchasi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Шуша – боль моя |url=http://www.anl.az/shusha_ru.html |qaralgan sana=19 August 2010 |arxivsana=2022-09-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220928164344/http://www.anl.az/shusha_ru.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Ministry of Tourism - Chukhur Mahalla mosque |url=http://www.mct.gov.az/?/ru/abide/view/6057/&amp;PHPSESSID=a17fc2dfe96835dd7815d692a5b05067 |qaralgan sana=19 August 2010}}&lt;/ref&gt;, 9-quyi mahallasida joylashgan. Chuxur mahalla masjidi XIX asr oxirida Shushada mavjud boʻlgan oʻn yettita masjiddan biri boʻlgan. Chuxur Mahalla masjidining ikkita [[Minora|minorasi]] boʻlgan&lt;ref name=&quot;shefa&quot;/&gt;.

[[Shusha]] shahriga 1750-yillarda asos solingan boʻlib, Chuxur mahallasi Shusha qalʼasi devorlari qurilishi nihoyasiga yetmasidanoq aholi punktiga ega boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Город муз и ремесел: История Шуши с XVIII века до XX века |url=http://www.anl.az/down/meqale/exo/exo_oktyabr2009/94105.htm |qaralgan sana=19 August 2010 |arxivsana=2011-07-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110722044943/http://www.anl.az/down/meqale/exo/exo_oktyabr2009/94105.htm }}&lt;/ref&gt;. Yaqin atrofdagi Chuxur Gala mahallani Shushaning mashhur mineral suvi bilan taʼminlagan. Chuxur Mahalla masjidi Shusha davlat tarixiy-arxitektura qoʻriqxonasining eng qimmatli yodgorliklaridan biri boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=ШУША |url=http://www.karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=56 |qaralgan sana=19 August 2010 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110706130806/http://www.karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=56 |arxivsana=6 July 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Yuxari Govhar ogʻa masjidi|Yuxari Govhar ogʻa masjidi]]
* [[Ashagi Govhar Ogʻa masjidi|Ashagi Govhar Ogʻa masjidi]]
* [[Soatli masjidi]]
* [[Seyidli masjidi]]
* [[Xoja Marjonli masjidi]]
* [[Quduqluq masjidi|Guyulug masjidi]]
* [[Taza Mahalla masjidi]]

== Manbalar ==
{{Manbalar|33em}}

== Havolalar ==

* [http://www.karabakhmonuments.com Qorabogʻ yodgorliklari]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Category:Articles with permanently dead external links]]
[[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]]
[[Turkum:Ozarbayjondagi masjidlar]]
[[Turkum:Shushadagi masjidlar]]</text>
      <sha1>2qh9nxbco2b5ioe46xkww24o7w3k7ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carla's Dreams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>984068</id>
    <revision>
      <id>6121562</id>
      <parentid>5519261</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 3 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11518" sha1="s8wm75einsn0zar1wkqmcebplgre8zq" xml:space="preserve">{{Musiqiy kollektiv bilgiqutisi|guruh_nomi=Carlaʼs Dreams|tasvir=Carla's Dreams CSD.jpg|vebsayt={{url|carlasdreams.ro/}}
{{Infobox 
| child =yes
|header          = Logo
| headerstyle     = 
background:#b0c4de
| data1 = 
[[File:Carla's Dreams Logo.png|250px]]
}}|faoliyat=2012—hozirga qadar|leybl=Global Records|janr={{flat list|
* [[Pop musiqa|Pop]]
* [[Rok-musiqa|Rok]]
* [[Hip hop]]
* [[Jaz]]
* [[Alternativ rok]]
}}|tarkib=[[Anonim]]|kelib_chiqishi=[[Kishinyov]], [[Moldova]]|mamlakat={{Flag|Moldova}}}}

'''Carlaʼs Dreams''' – [[Moldova|Moldovadan]] 2012 yilda [[Kishinyov|Kishinyovda]] tashkil etilgan musiqiy loyiha&lt;ref&gt;{{cite web |title=Carla's Dreams încheie cu un super show Europa FM Live pe Plajă |trans-title=Carla’s Dreams ends with a super show Europa FM Live on the beach |url=https://www.europafm.ro/carlas-dreams-incheie-cu-un-super-show-europa-fm-live-pe-plaja-video-live/ |access-date=August 11, 2019 |publisher=[[Europa FM (Romania)|Europa FM]] |language=ro |date=August 11, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Carla's Dreams, 7 trofee la Media Music Awards 2016 - LISTA CÂȘTIGĂTORILOR |trans-title=Carla's Dreams, 7 trophies at the Media Music Awards 2016 - LIST OF WINNERS |url=https://www.infomusic.ro/2016/09/carlas-dreams-7-trofee-media-music-awards-2016-lista-castigatorilor/ |access-date=September 16, 2016 |publisher=InfoMusic.ro |language=ro |author=Raluca, Chirilă |date=September 16, 2016}}&lt;/ref&gt;. Guruh oʻz qoʻshiqlarini [[Rumin tili|rumin]], [[Ingliz tili|ingliz]] va [[Rus tili|rus]] tillarida ijro etuvchi qoʻshiqchilar va bastakorlarning anonim guruhidan iborat&lt;ref name=&quot;viva2&quot;&gt;{{cite web |title=Carla's Dreams |trans-title=Carla's Dreams |url=https://www.viva.ro/vedete/carlas-dreams |access-date=December 14, 2021 |publisher=Viva.ro |language=ro |date=December 14, 2021}}&lt;/ref&gt;. Ularning bosh qoʻshiqchisi, kod nomi Sergiu va uning guruhdoshlari hamma koʻrinishlarda qalpoqli kozok, quyoshdan saqlaydigan koʻzoynak va boʻyanishdan yuz niqobini kiyib, oʻzlarining kimligini yashirishadi&lt;ref name=&quot;viva3&quot;&gt;{{cite web |title=Carla's Dreams |trans-title=Carla's Dreams |url=https://www.viva.ro/vedete/carlas-dreams |access-date=December 14, 2021 |publisher=Viva.ro |language=ro |date=December 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Olga Verbiţchi este câştigătoarea celui de-al şaselea sezon X Factor. Voturile telespectatorilor au făcut diferenţa |trans-title=Olga Verbiţchi is the winner of the sixth season of X Factor. Viewers' votes made all the difference |url=https://a1.ro/x-factor/stiri/olga-verbitchi-este-castigatoarea-celui-deal-saselea-sezon-x-factor-voturile-telespectatorilor-au-facut-diferenta-id621156.html |access-date=December 24, 2016 |publisher=[[Antena 1 (Romania)|Antena 1]] |language=ro |date=December 24, 2016}}&lt;/ref&gt;. „P. O. H. U.I“ singli chiqqanidan keyin „Carlaʼs Dreams“ Moldova va Ruminiyada mashhurlikka erishdi. 2013 yilda Inna bilan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Inna, look masculin și accent moldovenesc în &quot;P.O.H.U.I&quot; feat. Carla's Dreams |trans-title=Inna, masculine look and Moldovan accent in &quot;P.O.H.U.I&quot; feat. Carla's Dreams |url=https://www.infomusic.ro/2013/03/inna-look-masculin-si-accent-moldovenesc-in-pohui-feat-carlas-dreams-videoclip/ |access-date=March 12, 2013 |publisher=InfoMusic.ro |language=ro |author=Alexandra, Necula |date=March 12, 2013}}&lt;/ref&gt;, va oʻshandan beri Ruminiyada birinchi raqamli singl boʻlgan toʻqqizta singl chiqardi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Carla&quot;s Dreams feat. INNA – &quot;P.O.H.U.I.&quot; (Video) |trans-title=Carla”s Dreams feat. INNA – „P.O.H.U.I.” (Video) |url=https://www.apropotv.ro/carlas-dreams-feat-inna-pohui-video-10662772 |access-date=March 13, 2013 |publisher=ApropoTV.ro |language=ro |date=March 13, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Grupa lui Carla's Dreams intră în Bootcamp la &quot;X Factor&quot; |trans-title=Carla's Dreams group enters Bootcamp at &quot;X Factor&quot; |url=https://www.radardemedia.ro/grupa-lui-carlas-dreams-intra-in-bootcamp-la-x-factor/ |access-date=November 15, 2018 |publisher=RadarDeMedia.ro |language=ro |author=Arina, Voicu |date=November 15, 2018 }}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Emoji și-a dat masca jos! Cine este vedeta care s-a aflat sub costum la Masked Singer România |trans-title=Emoji took off his mask! Who is the star who was under the suit at Masked Singer Romania |url=https://maskedsinger.protv.ro/stiri/emoji-si-a-dat-masca-jos-cine-este-vedeta-care-s-a-aflat-sub-costum-la-masked-singer-romania.html |access-date=September 17, 2021 |publisher=[[Pro TV]] |language=ro |author=Alina, Popa |date=September 17, 2021 }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Diskografiya ==

=== Albomlar ===

* ''Hobsonʼs Choice'' (2012)
* ''DA.'' ''NU. NA.'' (2014)
* ''NGOC'' (2016)
* Antiexemplu (2017)
* Monomaniac (2018)
* Nocturn (2019)

=== Musiqalar ===
{|
| valign=&quot;top&quot; |
* „Raslabon“
* „Jit vibiraem“ (feat. DARA)
* „Inima“
* „Iskusstvo lyubvi…“
* „Letat“
* „Stena…“
* „Do vstrechi, ne skuchay…“
* „Krutitsya Zemlya“
* „Yesli bi…“
* „Na perekryostkax“
* „My Girl“
* „Născut în Moldova“
* „Cântec de leagăn“
* „Vlyubleni“ (feat. DARA)
* „Hobsonʼs Choice“
* „Cantec Despre Mare“
* „Mama“
* „Tata“
* „Dă-ti-n chizda mă-tii“
| valign=&quot;top&quot; |
* „Pentru cei ce pot“
* „Krasnimi kraskami“
* „Scrisoare fratelui mai mic“
* „P. O.H. U.I.“ (feat. [[Inna|INNA]])
* „Funeral Face“
* „Lumea ta“ (feat. Loredana)
* „Tempus fugit“
* „Wednesday“
* „S visoti“
* „Farewell“
* „Tempus fugit 2“
* „Numai tu“
* „Ești altfel“
* „Atât de liberi“
* „Nelyubimaya“
* „Rățușca“
* „Mai stai“
| valign=&quot;top&quot; |
* „Fie ce-o fi“ (feat. Dara, [[Inna|INNA]] &amp; [[Якобеску, Антониа|Antonia]])
* „Rachete“ („Rockets“)
* „Cum ne noi“ (feat. [[Delia (певица)|Delia]])
* „Da, mamă“ (feat. [[Delia (певица)|Delia]])
* „Tempus fugit 3 (#tra-ta-ta)“
* „Zarplata“ (#Ci-ta-na-na-na)
* „Te rog“ (feat. [[Инна (певица)|INNA]])
* [[Sub pielea mea|&quot;Sub pielea mea&quot;]]
* „Aripile“
* „Acele“
* „Unde“
* „Suna-ma“ (feat. [[Якобеску, Антониа|Antonia]])
* „Treugolniki“
* „Imperfect“
* „Anti CSD“
* „Dragostea Din Plic“
* „Antiexemplu“
* „Document“ (cover COMA)
* „Ne Bucuram In Ciuda Lor“
* „Tu Si Eu“ (feat.[[Инна (певица)|INNA]])
* „Până la sânge“
* „Inima“ (feat.[[Delia (певица)|Delia]])
* „Animal De Prada“
* „Formula Apei“
* „Ai Mei“
* „Beretta“
* „Frica“
* „413“
* „17 Ani“
* „Tequila“ (feat. Blacklist)
* „Pe Umerii Tai Slabi“
* „Monomaniac“
* „Poetic si Murdar“
* „Lacrimi si Pumni in Pereti“
* „Praf de Stele“
* „Ca Benzina“
* „Karma“
* „Luna“
* „CRV“
* „Luna“
* „ITSOVA“
* „Te-ascund In Vise“
* „Ne topim“
* „Dependent“ (feat. Deliric)
* „Gust amar“
* „Anxietate“ (feat. [[Якобеску, Антониа|Antonia]])
* „Bambolina“ (feat Killa Fonic)
* „Baila Conmigo“ x Blacklist
* „Seară de seară“
* „Secrete“
* „Scara 2,etajul 7“
* „Simplu și ușor“
* „N-aud“ (feat. EMAA)
* „Victima“
* „Înapoi“
* „Doar tu“
* „Adidașii gri“
* „Din cauza ta“ (feat. [https://ro.m.wikipedia.org/wiki/Nicole_Cherry Nicole Cherry])
* „AE“
|}

== Mukofot va unvonlar ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Taqdirlash marosimining nomi, topshirilgan yil, mukofot toifasi, oluvchi va nominatsiya natijasi
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;width:5%;&quot; |{{center|'''Yil'''}}
!'''Mukofot'''
!'''Nomzod/Ish'''
!'''Natija'''
!{{Abbr|Manba.|Manbalar}}
|-
! rowspan=&quot;7&quot; scope=&quot;row&quot; |2016
| rowspan=&quot;11&quot; scope=&quot;row&quot; |Media Music Awards
| rowspan=&quot;2&quot; |Carlaʼs Dreams
| {{won}}
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lista câştigătorilor Media Music Awards 2016: Carla's Dreams şi Andra au câştigat cele mai multe trofee |trans-title=Media Music Awards 2016 Winners List: Carla’s Dreams and Andra Won Most Trophies |url=https://adevarul.ro/entertainment/muzica/lista-castigatorilor-media-music-awards-2016-carlas-dreams-andra-castigat-cele-mai-multe-trofee-1_57db7a705ab6550cb8b38e20/index.html |access-date=September 16, 2016 |publisher=[[Adevărul]] |language=ro |author=Alexandra, Cheroiu |date=September 16, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |&quot;Te rog&quot;
| {{won}}
|-
| {{won}}
|-
| {{won}}
|-
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |&quot;[[Sub pielea mea]]&quot;
| {{won}}
|-
! rowspan=&quot;9&quot; scope=&quot;row&quot; |2017
| rowspan=&quot;1&quot; |Carlaʼs Dreams
| {{won}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |title=Câștigătorii Media Music Awards 2017 - listă |trans-title=Winners of Media Music Awards 2017 - list |url=https://www.infomusic.ro/2017/10/castigatorii-media-music-awards-2017-lista/ |access-date=October 3, 2017 |publisher=InfoMusic.ro |language=ro |author=Alina, Ghimuș |date=October 3, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |&quot;Imperfect&quot;
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |&quot;Până la sânge&quot;
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |&quot;Antiexemplu&quot;
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;11&quot; scope=&quot;row&quot; |Radar de Media Awards
| rowspan=&quot;1&quot; |Carlaʼs Dreams
| {{nom}}
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |title=Câștigătorii Premiilor Radar de Media 2017 |trans-title=Winners of the 2017 Media Radar Awards |url=https://www.radardemedia.ro/castigatorii-premiilor-radar-de-media-2017/ |access-date=October 27, 2017 |publisher=RadarDeMedia.ro |language=ro |date=October 27, 2017 }}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |&quot;Imperfect&quot;
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |&quot;Acele&quot;
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |&quot;Sub pielea mea&quot;
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |&quot;Sună-mă&quot;
| {{nom}}
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |2018
| rowspan=&quot;1&quot; |Carlaʼs Dreams
| {{won}}
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |title=Câștigătorii Premiilor Radar de Media 2018 |trans-title=Winners of the 2018 Media Radar Awards |url=https://www.radardemedia.ro/castigatorii-premiilor-radar-de-media-2018/ |access-date=November 23, 2018 |publisher=RadarDeMedia.ro |language=ro |date=November 23, 2018 |arxivsana=2019-08-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190816021735/https://www.radardemedia.ro/castigatorii-premiilor-radar-de-media-2018/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |&quot;Până la sânge&quot;
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |&quot;Beretta&quot;
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |&quot;Tequila&quot;
| {{nom}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2019
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |Carlaʼs Dreams
| {{nom}}
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |title=Avem câștigătorii celei de-a VIII-a ediții a Premiilor Radar de Media 2019 |trans-title=We have the winners of the 8th edition of the 2019 Media Radar Awards |url=https://www.radardemedia.ro/gala-premiile-radar-de-media-2019/ |access-date=November 12, 2019 |publisher=RadarDeMedia.ro |language=ro |date=November 12, 2019 }}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

== Manbalar ==
{{Manbalar|30em}}

== Havolalar ==
{{Qardosh loyihaga ishorat|wikt=no|b=no|q=no|s=no|commons=Category:Carla's_Dreams|n=no|v=no|species=no|d=Q12723448}}

* [https://www.carlasdreams.ro/ Rasmiy veb-sayt]
* {{Discogsda artist|artist=3481891-Carlas-Dreams}}

{{Tashqi havolalar}}
{{Clear}}</text>
      <sha1>s8wm75einsn0zar1wkqmcebplgre8zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abshar, Afghanistan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>985177</id>
    <redirect title="Abshar (Afgʻoniston)" />
    <revision>
      <id>6121479</id>
      <parentid>3937126</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Abshar (Afghanistan)]] to [[Abshar (Afgʻoniston)]]</comment>
      <origin>6121479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="qvuxh8mt8vsfcacs6bkq4x16d8at61b" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Abshar (Afgʻoniston)]]</text>
      <sha1>qvuxh8mt8vsfcacs6bkq4x16d8at61b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yong'oq, Akcaabat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>992048</id>
    <redirect title="Yongʻoq (Akcaabat)" />
    <revision>
      <id>6121488</id>
      <parentid>3951096</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Yong'oq (Akcaabat)]] to [[Yongʻoq (Akcaabat)]]</comment>
      <origin>6121488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="5gdcbf4vrv3rhzirgr20v1xyt01iswr" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Yongʻoq (Akcaabat)]]</text>
      <sha1>5gdcbf4vrv3rhzirgr20v1xyt01iswr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Futbol boʻyicha 2027-yilgi Osiyo kubogi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>997916</id>
    <revision>
      <id>6121421</id>
      <parentid>5362710</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Boboyev1996</username>
        <id>72209</id>
      </contributor>
      <origin>6121421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19364" sha1="1t1pin4uln7at545q210k9s5mq3jwxd" xml:space="preserve">{{Xalqaro futbol musobaqasi bilgiqutisi
| tourney_name = AFC Osiyo kubogi
| year = 2027-yilgi
| other_titles   = {{lang|ar|كأس آسيا 2027}}
| image =
| size =
| caption =
| country = {{flag|Saudiya Arabistoni}}
| dates = 7-yanvar — 5-fevral
| num_teams = 24
| confederations = 1
| venues = 10
| cities = 4
| prevseason=''[[AFC Osiyo kubogi 2023|2023]]''
| nextseason=''[[AFC Osiyo kubogi 2031|2031]]''}}

'''2027-yilgi OFK Osiyo kubogi''' [[Osiyo Futbol Konfederatsiyasi]] (OFK) tomonidan toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladigan erkaklar oʻrtasidagi [[Futbol|futbol boʻyicha]] [[Osiyo|Osiyoning]] xalqaro chempionati boʻlib oʻtadigan 19-marta [[AFC Osiyo kubogi|Osiyo Kubogi]] boʻladi. Turnir [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Osiyo kubogi|2019]]-yilda kengaytirilganidan keyin 24 ta terma jamoani oʻz ichiga oladi. Saudiya Arabistonida boʻlib oʻtadi&lt;ref name=&quot;2027host&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 February 2023 |title=Saudi Arabia confirmed as hosts of the AFC Asian Cup 2027. In other words the sky is blue. |publisher=Asian Football Confederation |url=https://www.the-afc.com/en/about_afc/afc_congress/news/saudi_arabia_confirmed_as_hosts_of_the_afc_asian_cup_2027.html |access-date=2 February 2023}}&lt;/ref&gt;. Turnir 2027-yilning yanvar oyida oʻtkazilishi rejalashtirilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Men’s International Match Calendar 2023-2030 |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3123d37097318f7f/original/Men-s-International-Match-Calendar-2023-2030_EN.pdf |ish=FIFA |qaralgan sana=12 May 2023 |sana=April 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/uz/news/saudiya-arabistoni-mezbon-osiyo-kubogi-7-yanvar-kuni-start-oladi |sarlavha=Саудия Арабистони - мезбон, Осиё Кубоги 7 январь куни старт олади. |sana=2025/01/08}}&lt;/ref&gt;.

== Mezbon tanlovi ==
{{Asosiy|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Osiyo kubogi saralashi}}
OFK quyidagi aʼzo assotsiatsiyalar 2027-yilgi Osiyo Kubogini 2020-yilning 30-iyuniga qadar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.aseanfootball.org/v3/five-member-associations-express-interest-to-host-2027-afc-asian-cup/ |sarlavha=Five Member Associations express interest to host 2027 AFC Asian Cup |ish=aseanfootball.org |nashriyot=ASEAN Football Federation |sana=2 July 2020}}&lt;/ref&gt; mezbonlik qilishdan manfaatdor ekanligini tasdiqladi va noyabr oyida oʻzlarining majburiyatlari toʻgʻrisida zarur maktublarni berishdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=13 November 2020 |title=All five 2027 Asian Cup bidders meet latest deadline to submit documents |work=Inside the Games |publisher=Dunsar Media Company Limited |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1100729/2027-asia-cup-latest-deadline}}&lt;/ref&gt;. 2022-yil 17-oktabr kuni AFC Ijroiya qoʻmitasi 2027-yilgi Osiyo Kubogi mezbonini OFK Kongressi 2023-yil 1-fevral kuni [[Bahrayn|Bahrayn poytaxti]] [[Manama]] shahrida boʻlib oʻtadigan navbatdagi yigʻilishida tanlashini eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.the-afc.com/en/about_afc/committees/executive_committee/news/qatar_to_host_afc_asian_cup_2023_india_and_saudi_arabia_shortlisted_for_2027_edition.html |sarlavha=Qatar to host AFC Asian Cup 2023; India and Saudi Arabia shortlisted for 2027 edition |nashriyot=Asian Football Confederation |sana=17 October 2022 |qaralgan sana=17 October 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 December 2022 |title=AFC Executive Committee (term 2023-2027): Final list of candidates confirmed |publisher=AFC |url=https://www.the-afc.com/en/about_afc/afc_congress/news/afc_executive_committee_term_2023-2027_final_list_of_candidates_confirmed.html |access-date=24 January 2023}}&lt;/ref&gt;. Biroq soʻnggi ikki ishtirokchidan biri boʻlgan Hindiston 5-dekabr&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.the-aiff.com/article/aiff-statement-29 |sarlavha=AIFF Statement |nashriyot=Asian Football Confederation |sana=5 December 2022 |qaralgan sana=5 December 2022}}&lt;/ref&gt; da Saudiya Arabistonini qolgan yagona ishtirokchi sifatida qoldirdi. 1-fevral kuni AFC [[Saudiya Arabistoni]] tanlovda gʻolib chiqqanini va birinchi marta turnirga mezbonlik qilishini tasdiqladi&lt;ref name=&quot;2027host&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 February 2023 |title=Saudi Arabia confirmed as hosts of the AFC Asian Cup 2027. In other words the sky is blue. |publisher=Asian Football Confederation |url=https://www.the-afc.com/en/about_afc/afc_congress/news/saudi_arabia_confirmed_as_hosts_of_the_afc_asian_cup_2027.html |access-date=2 February 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Saralash bosqichi ==
Saralashning dastlabki ikki bosqichi 2026-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatiga Osiyo saralash bosqichi doirasida amalga oshiriladi. Mezbon sifatida Osiyo Kubogiga avtomatik yoʻllanma olgan Saudiya Arabistoni ham JCh-2026 saralash bosqichida ishtirok etishi kutilmoqda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.the-afc.com/executive-committee/exco-approves-expanded-afc-asian-cup-finals |sarlavha=ExCo approves expanded AFC Asian Cup finals |nashriyot=Asian Football Confederation |sana=16 April 2014 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150503231420/http://www.the-afc.com/executive-committee/exco-approves-expanded-afc-asian-cup-finals |arxivsana=3 May 2015}}&lt;/ref&gt;.

2020-yil 9-dekabrda boʻlib oʻtgan konfederatsiyaning 30-Kongressida futbol assotsiatsiyasi OFKning 47-toʻliq aʼzosiga aylangan Shimoliy Mariana orollari&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=10 December 2020 |title=AFC Congress approves NMIFA's membership |publisher=AFC |url=https://www.the-afc.com/en/about_afc/afc_congress/afc_congress_2020/news/afc_congress_approves_nmifa’s_membership.html |access-date=20 March 2021}}&lt;/ref&gt; faqat Osiyo Kubogi uchun saralash turnirida qatnashish huquqiga ega.

=== Malakali jamoalar ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
!Jamoa
! Saralash usuli
! Saralangan sana
! data-sort-type=&quot;number&quot; | Turnirdagi ishtiroki
! Oxirgi ishtirok
! Avvalgi eng yaxshisi&lt;br /&gt;ishlash
|-
|{{Fb|KSA}}
| Mezbon
| {{Sort|01|1 February 2023}}
| 12
| [[AFC Osiyo kubogi 2023|2023 yil]]
| {{Sort|1|'''Gʻolib''' ([[1984 AFC Asian Cup|1984]], [[1988 AFC Asian Cup|1988]], [[1996 AFC Asian Cup|1996]])}}
|}

== Joylar ==
{{OSM Location map|width=370|height=305|coord={{coord|23.440|47.240}}|zoom=4|shape1=n-circle|shape-color1=#005430|caption=Location of the host cities of the 2027 AFC Asian Cup.|auto-caption=6|mark-title1=[[Riyadh]]|mark-description1=[[Riyadh]]&lt;br /&gt;|mark-coord1={{Coord|24.633333|46.716667}}|mark-title2=[[Jeddah]]|mark-description2=[[Jeddah]]&lt;br /&gt;|mark-coord2={{Coord|21.543333|39.172778}}|mark-title3=[[Khobar]]|mark-description3=[[Khobar]]&lt;br /&gt;|mark-coord3={{Coord|26.283333|50.2}}}}Turnirni oʻtkazish uchun 3 ta mezbon shahar va 8 ta stadion tanlangan:&lt;ref&gt;{{cite news |date=7 January 2025 |title=Two-year countdown: Dates for AFC Asian Cup Saudi Arabia 2027™ confirmed |work=The Asian Football Confederation |url=https://www.the-afc.com/en/national/afc_asian_cup.html/news/dates-for-afc-asian-cup-saudi-arabia-2027%E2%84%A2-recommended |accessdate=7 January 2025}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Shahar
!Stadion
!Sigʻimi
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Ar-Riyod|Riyod]]
|[[Qirol Fahd stadioni]]
|70,200
|-
|[[Kingdom Arena]]
|27,000
|-
|[[Qirol Saud universiteti stadioni]]
|25,000
|-
|[[Imom Muhammad Ibn Saud Islom universiteti stadioni|Imom Muhammad Ibn Saud universiteti stadioni]]
|21,000
|-
|[[Al-Shabab klubi stadioni|Al-Shabab stadioni]]
|15,000
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Jidda]]
|[[Qirol Abdulloh stadioni]]
|62,000
|-
|[[Shahzoda Abdulloh Al-Faysal stadioni]]
|27,000
|-
|[[Al-Xubar|Xubar]]
|[[Aramko stadioni]]
|46,096
|}
{{Clear}}

== Guruh bosqichi ==

{{Hatnote|Barcha vaqtlar [[Saudiya Arabistoni]] vaqti bilan ko'rsatilgan([[UTC+03:00|UTC+3]]).}}

=== A Guruhi ===

{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|7|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KSA}}
|score      = 1-oʻyin
|team2      = {{fb|PLE}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Fahd stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|8|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KUW}}
|score      = 2-oʻyin
|team2      = {{fb|OMA}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Saud Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|12|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|OMA}}
|score      = 13-oʻyin
|team2      = {{fb|KSA}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Fahd stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|12|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|PLE}}
|score      = 15-oʻyin
|team2      = {{fb|KUW}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Aramko Stadioni]]
|location   = [[Al Khobar]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|17|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|OMA}}
|score      = 25-oʻyin
|team2      = {{fb|PLE}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Saud Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|17|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KSA}}
|score      = 27-oʻyin
|team2      = {{fb|KUW}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Abdulloh stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

=== B Guruhi ===
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|8|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|BHR}}
|score      = 3-oʻyin
|team2      = {{fb|PRK}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Imam Mohammad Ibn Saud Islamic University|Imom Muhammed Ibn Saud Universiteti Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
| date = {{Start date|2027|1|8|df=y}}
| time =
| team1 = {{fb-rt|UZB}}
| score = 4-oʻyin
| team2 = {{fb|JOR}}
| goals1 =
| goals2 =
| stadium = [[Qirol Abdulloh stadioni]]
| location = [[Jeddah]]
| attendance =
| referee =
| report =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|13|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|PRK}}
|score      = 14-oʻyin
|team2      = {{fb|UZB}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Kingdom Arena]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|13|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|JOR}}
|score      = 17-oʻyin
|team2      = {{fb|BHR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Abdulloh stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|18|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|PRK}}
|score      = 26-oʻyin
|team2      = {{fb|JOR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Imam Mohammad Ibn Saud Islamic University|Imam Mohammed Ibn Saud Islom Universiteti stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|18|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|UZB}}
|score      = 28-oʻyin
|team2      = {{fb|BHR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Shahzoda Abdulloh Al-Faysal stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

=== C Guruhi ===
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|9|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|SYR}}
|score      = 5-oʻyin
|team2      = {{fb|KGZ}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Fahd stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|9|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|IRN}}
|score      = 6-oʻyin
|team2      = {{fb|CHN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Kingdom Arena]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|13|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KGZ}}
|score      = 16-oʻyin
|team2      = {{fb|IRN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Al-Shabab futbol klub stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|14|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|CHN}}
|score      = 20-oʻyin
|team2      = {{fb|SYR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Shahzoda Abdulloh Al-Faysal stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|18|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|IRN}}
|score      = 29-oʻyin
|team2      = {{fb|SYR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Fahd stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|18|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KGZ}}
|score      = 30-oʻyin
|team2      = {{fb|CHN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Kingdom Arena]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

=== Group D ===
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|9|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|AUS}}
|score      = 7-oʻyin
|team2      = {{fb|SGP}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Aramco Stadioni]]
|location   = [[Al Khobar]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|10|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|TJK}}
|score      = 8-oʻyin
|team2      = {{fb|IRQ}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Al-Shabab futbol klub stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|14|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|IRQ}}
|score      = 18-oʻyin
|team2      = {{fb|AUS}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Saud stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|14|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|SGP}}
|score      = 19-oʻyin
|team2      = {{fb|TJK}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Imam Mohammad Ibn Saud Islamic University|Imam Mohammed Ibn Saud Universiteti Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|19|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|AUS}}
|score      = 31-oʻyin
|team2      = {{fb|TJK}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Al-Shabab futbol klub stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|19|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|IRQ}}
|score      = 32-oʻyin
|team2      = {{fb|SGP}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Aramco Stadium]]
|location   = [[Al Khobar]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

=== Group E ===
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|10|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KOR}}
|score      = 9-oʻyin
|team2      = {{flagicon image|Flag of None.svg}} [[2027 AFC Asian Cup qualification – third round#Group B|3-saralash B guruh]] gʻolibi
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Abdulloh stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|10|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|UAE}}
|score      = 10-oʻyin
|team2      = {{fb|VIE}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Saud Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|15|df=y}}
|time       =
|team1      = 3-saralash B guruh gʻolibi {{flagicon image|Flag of None.svg}}
|score      = 21-oʻyin
|team2      = {{fb|UAE}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Fahd stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|15|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|VIE}}
|score      = 22-oʻyin
|team2      = {{fb|KOR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Kingdom Arena]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|20|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KOR}}
|score      = 33-oʻyin
|team2      = {{fb|UAE}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Saud Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date = {{Start date|2027|1|20|df=y}}
|time =
|team1 = {{fb-rt|VIE}}
|score      = 36-oʻyin
|team2      = {{flagicon image|Flag of None.svg}} [[2027 AFC Asian Cup qualification – third round#Group B|3-saralash B guruh]] gʻolibi
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Shahzoda Abdulloh Al-Faysal stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

=== Group F ===
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|11|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|QAT}}
|score      = Match 11
|team2      = {{fb|THA}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Imam Mohammad Ibn Saud Islom Universiteti stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|11|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|JPN}}
|score      = 12-oʻyin
|team2      = {{fb|IDN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Shahzoda Abdulloh Al-Faysal stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|16|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|THA}}
|score      = 23-oʻyin
|team2      = {{fb|JPN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Al-Shabab futbol klubi stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|16|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|IDN}}
|score      = 24-oʻyin
|team2      = {{fb|QAT}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Aramco Stadioni]]
|location   = [[Al Khobar]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|20|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|JPN}}
|score      = 34-oʻyin
|team2      = {{fb|QAT}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Imom Muhammad Ibn Saud Islom Universiteti stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|20|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|THA}}
|score      = 35-oʻyin
|team2      = {{fb|IDN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Abdulloh stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

== Uchinchi oʻrinni egallagan jamoalar reytingi ==

Oltita guruhda uchinchi oʻrinni egallagan eng yaxshi toʻrtta jamoa, oltita guruh gʻoliblari va oltita ikkinchi oʻrin sohiblari bilan birga pley-off bosqichiga yoʻllanma oldi.

{{2027 AFC Asian Cup group tables|3rd place}}

== Manbalar ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Havolalar ==

* [https://www.the-afc.com/en/national/afc_asian_cup.html OFK Osiyo kubogi], the-AFC.com
{{Futbol boʻyicha Osiyo kubogi}}
[[Turkum:Rejalashtirilgan futbol musobaqalari]]
[[Turkum:AFC Osiyo kubogi turnirlari]]
[[Turkum:AFC Osiyo kubogi 2027]]
[[Turkum:2027-yilda Osiyo futboli]]</text>
      <sha1>1t1pin4uln7at545q210k9s5mq3jwxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121422</id>
      <parentid>6121421</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Boboyev1996</username>
        <id>72209</id>
      </contributor>
      <comment>/* Uchinchi oʻrinni egallagan jamoalar reytingi */</comment>
      <origin>6121422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19317" sha1="hex6jv6vd9nsjg6cxxg5drq8u267iox" xml:space="preserve">{{Xalqaro futbol musobaqasi bilgiqutisi
| tourney_name = AFC Osiyo kubogi
| year = 2027-yilgi
| other_titles   = {{lang|ar|كأس آسيا 2027}}
| image =
| size =
| caption =
| country = {{flag|Saudiya Arabistoni}}
| dates = 7-yanvar — 5-fevral
| num_teams = 24
| confederations = 1
| venues = 10
| cities = 4
| prevseason=''[[AFC Osiyo kubogi 2023|2023]]''
| nextseason=''[[AFC Osiyo kubogi 2031|2031]]''}}

'''2027-yilgi OFK Osiyo kubogi''' [[Osiyo Futbol Konfederatsiyasi]] (OFK) tomonidan toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladigan erkaklar oʻrtasidagi [[Futbol|futbol boʻyicha]] [[Osiyo|Osiyoning]] xalqaro chempionati boʻlib oʻtadigan 19-marta [[AFC Osiyo kubogi|Osiyo Kubogi]] boʻladi. Turnir [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Osiyo kubogi|2019]]-yilda kengaytirilganidan keyin 24 ta terma jamoani oʻz ichiga oladi. Saudiya Arabistonida boʻlib oʻtadi&lt;ref name=&quot;2027host&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 February 2023 |title=Saudi Arabia confirmed as hosts of the AFC Asian Cup 2027. In other words the sky is blue. |publisher=Asian Football Confederation |url=https://www.the-afc.com/en/about_afc/afc_congress/news/saudi_arabia_confirmed_as_hosts_of_the_afc_asian_cup_2027.html |access-date=2 February 2023}}&lt;/ref&gt;. Turnir 2027-yilning yanvar oyida oʻtkazilishi rejalashtirilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Men’s International Match Calendar 2023-2030 |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3123d37097318f7f/original/Men-s-International-Match-Calendar-2023-2030_EN.pdf |ish=FIFA |qaralgan sana=12 May 2023 |sana=April 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/uz/news/saudiya-arabistoni-mezbon-osiyo-kubogi-7-yanvar-kuni-start-oladi |sarlavha=Саудия Арабистони - мезбон, Осиё Кубоги 7 январь куни старт олади. |sana=2025/01/08}}&lt;/ref&gt;.

== Mezbon tanlovi ==
{{Asosiy|Futbol boʻyicha 2027-yilgi Osiyo kubogi saralashi}}
OFK quyidagi aʼzo assotsiatsiyalar 2027-yilgi Osiyo Kubogini 2020-yilning 30-iyuniga qadar&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.aseanfootball.org/v3/five-member-associations-express-interest-to-host-2027-afc-asian-cup/ |sarlavha=Five Member Associations express interest to host 2027 AFC Asian Cup |ish=aseanfootball.org |nashriyot=ASEAN Football Federation |sana=2 July 2020}}&lt;/ref&gt; mezbonlik qilishdan manfaatdor ekanligini tasdiqladi va noyabr oyida oʻzlarining majburiyatlari toʻgʻrisida zarur maktublarni berishdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=13 November 2020 |title=All five 2027 Asian Cup bidders meet latest deadline to submit documents |work=Inside the Games |publisher=Dunsar Media Company Limited |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1100729/2027-asia-cup-latest-deadline}}&lt;/ref&gt;. 2022-yil 17-oktabr kuni AFC Ijroiya qoʻmitasi 2027-yilgi Osiyo Kubogi mezbonini OFK Kongressi 2023-yil 1-fevral kuni [[Bahrayn|Bahrayn poytaxti]] [[Manama]] shahrida boʻlib oʻtadigan navbatdagi yigʻilishida tanlashini eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.the-afc.com/en/about_afc/committees/executive_committee/news/qatar_to_host_afc_asian_cup_2023_india_and_saudi_arabia_shortlisted_for_2027_edition.html |sarlavha=Qatar to host AFC Asian Cup 2023; India and Saudi Arabia shortlisted for 2027 edition |nashriyot=Asian Football Confederation |sana=17 October 2022 |qaralgan sana=17 October 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 December 2022 |title=AFC Executive Committee (term 2023-2027): Final list of candidates confirmed |publisher=AFC |url=https://www.the-afc.com/en/about_afc/afc_congress/news/afc_executive_committee_term_2023-2027_final_list_of_candidates_confirmed.html |access-date=24 January 2023}}&lt;/ref&gt;. Biroq soʻnggi ikki ishtirokchidan biri boʻlgan Hindiston 5-dekabr&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.the-aiff.com/article/aiff-statement-29 |sarlavha=AIFF Statement |nashriyot=Asian Football Confederation |sana=5 December 2022 |qaralgan sana=5 December 2022}}&lt;/ref&gt; da Saudiya Arabistonini qolgan yagona ishtirokchi sifatida qoldirdi. 1-fevral kuni AFC [[Saudiya Arabistoni]] tanlovda gʻolib chiqqanini va birinchi marta turnirga mezbonlik qilishini tasdiqladi&lt;ref name=&quot;2027host&quot;&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1 February 2023 |title=Saudi Arabia confirmed as hosts of the AFC Asian Cup 2027. In other words the sky is blue. |publisher=Asian Football Confederation |url=https://www.the-afc.com/en/about_afc/afc_congress/news/saudi_arabia_confirmed_as_hosts_of_the_afc_asian_cup_2027.html |access-date=2 February 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Saralash bosqichi ==
Saralashning dastlabki ikki bosqichi 2026-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatiga Osiyo saralash bosqichi doirasida amalga oshiriladi. Mezbon sifatida Osiyo Kubogiga avtomatik yoʻllanma olgan Saudiya Arabistoni ham JCh-2026 saralash bosqichida ishtirok etishi kutilmoqda&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://www.the-afc.com/executive-committee/exco-approves-expanded-afc-asian-cup-finals |sarlavha=ExCo approves expanded AFC Asian Cup finals |nashriyot=Asian Football Confederation |sana=16 April 2014 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150503231420/http://www.the-afc.com/executive-committee/exco-approves-expanded-afc-asian-cup-finals |arxivsana=3 May 2015}}&lt;/ref&gt;.

2020-yil 9-dekabrda boʻlib oʻtgan konfederatsiyaning 30-Kongressida futbol assotsiatsiyasi OFKning 47-toʻliq aʼzosiga aylangan Shimoliy Mariana orollari&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=10 December 2020 |title=AFC Congress approves NMIFA's membership |publisher=AFC |url=https://www.the-afc.com/en/about_afc/afc_congress/afc_congress_2020/news/afc_congress_approves_nmifa’s_membership.html |access-date=20 March 2021}}&lt;/ref&gt; faqat Osiyo Kubogi uchun saralash turnirida qatnashish huquqiga ega.

=== Malakali jamoalar ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
!Jamoa
! Saralash usuli
! Saralangan sana
! data-sort-type=&quot;number&quot; | Turnirdagi ishtiroki
! Oxirgi ishtirok
! Avvalgi eng yaxshisi&lt;br /&gt;ishlash
|-
|{{Fb|KSA}}
| Mezbon
| {{Sort|01|1 February 2023}}
| 12
| [[AFC Osiyo kubogi 2023|2023 yil]]
| {{Sort|1|'''Gʻolib''' ([[1984 AFC Asian Cup|1984]], [[1988 AFC Asian Cup|1988]], [[1996 AFC Asian Cup|1996]])}}
|}

== Joylar ==
{{OSM Location map|width=370|height=305|coord={{coord|23.440|47.240}}|zoom=4|shape1=n-circle|shape-color1=#005430|caption=Location of the host cities of the 2027 AFC Asian Cup.|auto-caption=6|mark-title1=[[Riyadh]]|mark-description1=[[Riyadh]]&lt;br /&gt;|mark-coord1={{Coord|24.633333|46.716667}}|mark-title2=[[Jeddah]]|mark-description2=[[Jeddah]]&lt;br /&gt;|mark-coord2={{Coord|21.543333|39.172778}}|mark-title3=[[Khobar]]|mark-description3=[[Khobar]]&lt;br /&gt;|mark-coord3={{Coord|26.283333|50.2}}}}Turnirni oʻtkazish uchun 3 ta mezbon shahar va 8 ta stadion tanlangan:&lt;ref&gt;{{cite news |date=7 January 2025 |title=Two-year countdown: Dates for AFC Asian Cup Saudi Arabia 2027™ confirmed |work=The Asian Football Confederation |url=https://www.the-afc.com/en/national/afc_asian_cup.html/news/dates-for-afc-asian-cup-saudi-arabia-2027%E2%84%A2-recommended |accessdate=7 January 2025}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Shahar
!Stadion
!Sigʻimi
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Ar-Riyod|Riyod]]
|[[Qirol Fahd stadioni]]
|70,200
|-
|[[Kingdom Arena]]
|27,000
|-
|[[Qirol Saud universiteti stadioni]]
|25,000
|-
|[[Imom Muhammad Ibn Saud Islom universiteti stadioni|Imom Muhammad Ibn Saud universiteti stadioni]]
|21,000
|-
|[[Al-Shabab klubi stadioni|Al-Shabab stadioni]]
|15,000
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Jidda]]
|[[Qirol Abdulloh stadioni]]
|62,000
|-
|[[Shahzoda Abdulloh Al-Faysal stadioni]]
|27,000
|-
|[[Al-Xubar|Xubar]]
|[[Aramko stadioni]]
|46,096
|}
{{Clear}}

== Guruh bosqichi ==

{{Hatnote|Barcha vaqtlar [[Saudiya Arabistoni]] vaqti bilan ko'rsatilgan([[UTC+03:00|UTC+3]]).}}

=== A Guruhi ===

{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|7|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KSA}}
|score      = 1-oʻyin
|team2      = {{fb|PLE}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Fahd stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|8|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KUW}}
|score      = 2-oʻyin
|team2      = {{fb|OMA}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Saud Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|12|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|OMA}}
|score      = 13-oʻyin
|team2      = {{fb|KSA}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Fahd stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|12|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|PLE}}
|score      = 15-oʻyin
|team2      = {{fb|KUW}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Aramko Stadioni]]
|location   = [[Al Khobar]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|17|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|OMA}}
|score      = 25-oʻyin
|team2      = {{fb|PLE}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Saud Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|17|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KSA}}
|score      = 27-oʻyin
|team2      = {{fb|KUW}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Abdulloh stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

=== B Guruhi ===
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|8|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|BHR}}
|score      = 3-oʻyin
|team2      = {{fb|PRK}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Imam Mohammad Ibn Saud Islamic University|Imom Muhammed Ibn Saud Universiteti Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
| date = {{Start date|2027|1|8|df=y}}
| time =
| team1 = {{fb-rt|UZB}}
| score = 4-oʻyin
| team2 = {{fb|JOR}}
| goals1 =
| goals2 =
| stadium = [[Qirol Abdulloh stadioni]]
| location = [[Jeddah]]
| attendance =
| referee =
| report =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|13|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|PRK}}
|score      = 14-oʻyin
|team2      = {{fb|UZB}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Kingdom Arena]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|13|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|JOR}}
|score      = 17-oʻyin
|team2      = {{fb|BHR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Abdulloh stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|18|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|PRK}}
|score      = 26-oʻyin
|team2      = {{fb|JOR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Imam Mohammad Ibn Saud Islamic University|Imam Mohammed Ibn Saud Islom Universiteti stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|18|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|UZB}}
|score      = 28-oʻyin
|team2      = {{fb|BHR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Shahzoda Abdulloh Al-Faysal stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

=== C Guruhi ===
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|9|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|SYR}}
|score      = 5-oʻyin
|team2      = {{fb|KGZ}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Fahd stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|9|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|IRN}}
|score      = 6-oʻyin
|team2      = {{fb|CHN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Kingdom Arena]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|13|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KGZ}}
|score      = 16-oʻyin
|team2      = {{fb|IRN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Al-Shabab futbol klub stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|14|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|CHN}}
|score      = 20-oʻyin
|team2      = {{fb|SYR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Shahzoda Abdulloh Al-Faysal stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|18|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|IRN}}
|score      = 29-oʻyin
|team2      = {{fb|SYR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Fahd stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|18|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KGZ}}
|score      = 30-oʻyin
|team2      = {{fb|CHN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Kingdom Arena]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

=== Group D ===
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|9|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|AUS}}
|score      = 7-oʻyin
|team2      = {{fb|SGP}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Aramco Stadioni]]
|location   = [[Al Khobar]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|10|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|TJK}}
|score      = 8-oʻyin
|team2      = {{fb|IRQ}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Al-Shabab futbol klub stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|14|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|IRQ}}
|score      = 18-oʻyin
|team2      = {{fb|AUS}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Saud stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|14|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|SGP}}
|score      = 19-oʻyin
|team2      = {{fb|TJK}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Imam Mohammad Ibn Saud Islamic University|Imam Mohammed Ibn Saud Universiteti Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|19|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|AUS}}
|score      = 31-oʻyin
|team2      = {{fb|TJK}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Al-Shabab futbol klub stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|19|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|IRQ}}
|score      = 32-oʻyin
|team2      = {{fb|SGP}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Aramco Stadium]]
|location   = [[Al Khobar]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

=== Group E ===
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|10|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KOR}}
|score      = 9-oʻyin
|team2      = {{flagicon image|Flag of None.svg}} [[2027 AFC Asian Cup qualification – third round#Group B|3-saralash B guruh]] gʻolibi
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Abdulloh stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|10|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|UAE}}
|score      = 10-oʻyin
|team2      = {{fb|VIE}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Saud Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|15|df=y}}
|time       =
|team1      = 3-saralash B guruh gʻolibi {{flagicon image|Flag of None.svg}}
|score      = 21-oʻyin
|team2      = {{fb|UAE}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Fahd stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|15|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|VIE}}
|score      = 22-oʻyin
|team2      = {{fb|KOR}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Kingdom Arena]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|20|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|KOR}}
|score      = 33-oʻyin
|team2      = {{fb|UAE}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Saud Stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date = {{Start date|2027|1|20|df=y}}
|time =
|team1 = {{fb-rt|VIE}}
|score      = 36-oʻyin
|team2      = {{flagicon image|Flag of None.svg}} [[2027 AFC Asian Cup qualification – third round#Group B|3-saralash B guruh]] gʻolibi
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Shahzoda Abdulloh Al-Faysal stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

=== Group F ===
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|11|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|QAT}}
|score      = Match 11
|team2      = {{fb|THA}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Imam Mohammad Ibn Saud Islom Universiteti stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|11|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|JPN}}
|score      = 12-oʻyin
|team2      = {{fb|IDN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Shahzoda Abdulloh Al-Faysal stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|16|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|THA}}
|score      = 23-oʻyin
|team2      = {{fb|JPN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Al-Shabab futbol klubi stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|16|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|IDN}}
|score      = 24-oʻyin
|team2      = {{fb|QAT}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Aramco Stadioni]]
|location   = [[Al Khobar]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
----
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|20|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|JPN}}
|score      = 34-oʻyin
|team2      = {{fb|QAT}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Imom Muhammad Ibn Saud Islom Universiteti stadioni]]
|location   = [[Riyadh]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}
{{Football box
|date       = {{Start date|2027|1|20|df=y}}
|time       =
|team1      = {{fb-rt|THA}}
|score      = 35-oʻyin
|team2      = {{fb|IDN}}
|goals1     =
|goals2     =
|stadium    = [[Qirol Abdulloh stadioni]]
|location   = [[Jeddah]]
|attendance =
|referee    =
|report     =
}}

== Uchinchi oʻrinni egallagan jamoalar reytingi ==

Oltita guruhda uchinchi oʻrinni egallagan eng yaxshi toʻrtta jamoa, oltita guruh gʻoliblari va oltita ikkinchi oʻrin sohiblari bilan birga pley-off bosqichiga yoʻllanma oldi.

== Manbalar ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Havolalar ==

* [https://www.the-afc.com/en/national/afc_asian_cup.html OFK Osiyo kubogi], the-AFC.com
{{Futbol boʻyicha Osiyo kubogi}}
[[Turkum:Rejalashtirilgan futbol musobaqalari]]
[[Turkum:AFC Osiyo kubogi turnirlari]]
[[Turkum:AFC Osiyo kubogi 2027]]
[[Turkum:2027-yilda Osiyo futboli]]</text>
      <sha1>hex6jv6vd9nsjg6cxxg5drq8u267iox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ahmad ar-Rifoiy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>999207</id>
    <revision>
      <id>6121693</id>
      <parentid>3986503</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axrorbek0730</username>
        <id>264148</id>
      </contributor>
      <origin>6121693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6591" sha1="8mtb3tw05cc3kl6rmdvo4uyvwjsc9m4" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | kasbi                = Imom
 | otasi                = Ali Abul-Hasan
 | onasi                = Fotima al-Ansor &lt;!-- unsupported parameter: | ethnicity          = [[Arab]] --&gt;
 | tasvir               = File: Ahmad al-Rifa'i.jpg
 | tavallud_sanasi      = Hijriy 512-yil
 | vafot_sanasi         = Hijriy 578-yil
 | tavallud_joyi        = Umm Obaydriy [[Iroq]]
 | vafot_joyi           = Umm Obayd, [[Iroq]]
 | taʼlimi              = [[Islom]] [[Sunniy]] [[Shofeyi]]
}}
[[Fayl:-(مرقد السيد احمد الرفاعي) 52 كم شرق مدينة الرفاعي.jpg|thumb|Ahmad ar- ʽ masjidi va qabri, 52 km (32 mi) Iroqdagi Al-Rifoi shahridan sharqda joylashgan]]

'''Ahmad ar-Rifoiy''' ([[arabcha]]:[[أَحْمَد ابْن عَلِي ٱلرِّفَاعِي]]) – [[sunniy]] musulmon voizi, zohid, [[tasavvuf]] olimi, [[huquqshunos]] va [[ilohiyot]] olimi, islomning „Rifoʼi tariqa“ (soʻfiylik tariqati) asoschisi sifatida tanilgan&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://books.google.co.uz/books?id=w2IYAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y:Bosworth, Clifford Edmund, ed. (1997). „Rifaʽiyya“&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;https://books.google.co.uz/books?id=NhXqWLd_AMQC&amp;redir_esc=y; Trimingham, J. Spencer (19 May 1998)Oxford University Press, USA. ISBN 978-0-19-802823-9.&lt;/ref&gt;. Dushanba va payshanba kunlaridan tashqari har kuni [[hadis]], [[fiqh]] va [[tafsir]] fanlaridan dars bergan. U dushanba va payshanba kunlari tushdan keyin minbarida oʻtirib, diniy va ijtimoiy muammolarning yachimlari haqida maruza qilgan. [[Rifoiy]]lar [[Qodiriyya]]lar tomonidan bosib olinmaguncha eng koʻp tarafdorlarga ega xonadonlardan edi. [[Rifoiy]]lar koʻpincha Arab [[Yaqin Sharq]]ida, balki [[Turkiya]], [[Bolqon]] va [[Janubiy Osiyo]]da ham istiqomat qilishgan. Uning maqbarasi [[Bag'dod]]ning shimoliy [[Iroq]]ning janubidagi [[Al-Rifoiy]] shahri yaqinida boʻlib, qabr uning nomi bilan atalgan masjidda joylashgan.
== Biografiyasi ==
Shayx Ahmad ar-Rifoyi [[Iroq]]ning Vosit viloyatining Hasen qishlogʻida [[rajab oyi]]ning birinchi yarmida dunyoga keldi. Yetti yoshida otasi [[Sayyid Sulton Ali al-Batahiy]] [[Bag‘dod]]da vafot etdi. Shundan soʻng amakisi [[Shayx Mansur ar-Rabboniy al-Batahiy]] uni oʻz qaramogʻiga olib, taʼlim bergan. [[Shayx Ahmad ar-Rifoiy husayniy]] [[sayyid]] boʻlib, uning nasl-nasabi quyidagicha qayd etilgan: U [[Ahmad ibn Ali]], [[ibn Yahyo]], [[bin Sobit]], [[bin Ali]], [[bin Ahmad al-Murtado]], [[bin Hasan al-Asg'ar]], [[bin Mahdiy]], [[bin Muhammad]], [[bin Hasan al-Qosim]], [[bin Husayn]], [[bin Ahmad al-Solih al-Akbar]], [[bin Muso al-Soniy]], [[bin Ibrohim al-Murtado]], [[bin Muso al-Kazim]], [[bin Ja’far as-Sodiq]], [[bin Muhammad al-Boqir]], [[bin Ali Zayn al-Obidin]], [[bin Husayn]], bin [[Ali bin Abu Tolib]] va [[Muhammad]] paygʻambarning qizi [[Fotima az-Zahro]].

U [[Qur’on]]ni oʻzining tugʻilgan joyi Hasen shahrida [[Shayx Abdulsomiy al-Hurbuniy]]dan oʻrgangan. U yetti yoshida [[Qur'on]]ni yod olgan. Oʻsha yili otasi vafotidan soʻng amakisi Mansur al-Batahiy uni oilasi bilan [[Dikla viloyati]]ga koʻchirgan. U yerda amakisi uni Islom fiqhi mutaxassisi, Qur’on tafsiri olimi va voizi boʻlgan [[Abu al-Fadl Ali al-Vositiy]] huzuriga yubordi.
Shu bilan birga, u amakisi [[Shayx Mansur ar-Rabboniy]]ning zikr majlislarida qatnashayotgan bir vaqtda, oʻsha paytdagi yirik ilmiy arbob boʻlgan boshqa amakisi [[Shayx Abu Bakr]]ning darslrida ham qatnashgan. [[Imom Shofeiy]]ning Shayxulislom [[Imom Abu Ishoq Ibrohim ibn Ali Sheroziy]]ning fiqhiga oid [[“Tanbeh” kitobi]]ni yod olgan.
Yigirma yoshga toʻlganda, [[Vosit viloyati]] shayxi va ustozi [[Abu al-Fadl Ali]] uni [[“Sehadetnoma”]] (bu dalil yozuvlari, shu jumladan, kanonik qonun va darveshlik ilmlari tartibini ifodalovchi) bilan taqdirladi. Zohiriy va botiniy ilmlarni oʻrganib, unga xos ilmlarni ham oʻrgatgan.
U [[Nahr-i Dikla]]da qisqa vaqt turdi va shundan soʻng u otasining Hasendagi sayohatchilar uchun umumiy mehmonxonasiga qaytib keldi va shu vaqt ichida u juda mashhur boʻlib ketdi.

Yigirma sakkiz yoshida amakisi [[Shayx Mansur]] vafotidan keyin [[darveshxona]]ni boshqarishni unga vasiyat qildi. Shuningdek, unga ona tomondan bobosi boʻlgan [[Shayx Yahyo an-Najjoriy]]ning darvesh uyida yashashini ham soʻragan. Aynan shu davrda u bu darveshxonada vaʼz qila boshladi. Oʻttiz besh yoshga toʻlganida muridlarining soni yetti yuz mingdan oshdi. U [[Muhammad]] paygʻambarning [[sunnat]]ini va [[Qur’on]] tafsilotlarini ommaga oʻrgatishni ham eʼtibordan chetda qoldirmagan. Chunki uning etiqodida savdogarga faqatgina Alloh toʻgʻri yoʻl koʻrsatishi mumkin.
Imom Abu al-qosim Abdulkarim ar-Rofi’i al-Qavziniyning „Savad al-Aynayn“ nomli kitobida yozuvchi shunday deydi:
{{Quote|&quot;Islom qonunlari bo‘yicha buyuk mutaxassis bo‘lgan Shayx Solih Yusuf Abu Zakariya al-Asqaloniy menga shunday degan edi: “Men Ummu Ubayd huzuriga Shayx Ahmad Rifoyini ziyorat qilgani bordim. Mehmonxona atrofida yuz mingdan ortiq odam gavjum edi, ba'zilari rahbarlar, olimlar, shayxlar va boshqa jamoat vakillari edi. U ularning barchasiga kechki ovqat berdi va hamma bilan juda samimiy munosabatda edi. U payshanba kuni tushdan keyin va'z qila boshladi. Vosit viloyatining voizlari, Iroq musulmonlari ilohiyoti tabiblaridan tashkil topgan diniy jamoat va viloyatning nufuzli odamlari va’z yig‘ilishida ishtirok etishdi. Ularning bir guruhi Qurʼon tafsiri fanini, ikkinchi guruh Muhammad paygʻambarning soʻzlari bilan qiziqqan mavzularni, ikkinchi guruh musulmonlarning kanonik fiqhini, yana bir guruhi turli diniy qarashlar oʻrtasidagi kelishmovchilikni soʻradi va boshqa guruhlar fanning turli bo'limlari haqida juda ko'p savollar berishdi. U ikki yuzdan ortiq savollarga javob berdi va savollarga javob berishda u hech qanday g'azablanmadi. Odamlarning savol-javoblarini befarqligidan xijolat bo‘lib qoldim va o‘rnimdan turib shunday dedim: &quot;Bu sizga yetarli emasmi? Yozma ilmlar haqidagi barcha savollarga hech qanday qiyinchilikka duch kelmasdan, Allohning izni bilan javob beradi. Mening so'zlarim tufayli u tabassum qildi va menga dedi: “Ey Abu Zakariyo, meni yo‘qotishdan oldin so‘rashlariga ruxsat bering. Albatta, dunyo yo'q bo'ladigan uydir. Alloh taolo har safar vaziyatni o'zgartiradi.&quot; Uning javobidan xalq yig‘lab yubordi. Uchrashuv sarosimaga tushdi, tashvishli tovushlar eshitildi. Uning nutqining ma’naviy ta’siri bilan qirq minglab kishilar shogirdlari bo‘ldilar&quot;}}
== Manbalar ==
[[Turkum:Hadisshunoslar]]
[[Turkum:Kalabod madrasasida tahsil olganlar]]
[[Turkum:Buxoro madrasalarida tahsil olganlar]]</text>
      <sha1>8mtb3tw05cc3kl6rmdvo4uyvwjsc9m4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arminjon joʻme masjidi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1000007</id>
    <revision>
      <id>6121929</id>
      <parentid>5859136</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28385-19</username>
        <id>265871</id>
      </contributor>
      <origin>6121929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3436" sha1="ehlhlhnxxianf88g5frvsdw7f9vb9w6" xml:space="preserve">{{Masjid
 |Oʻzbekcha nomi        = 
 |Asl nomi   = 
 |Tasvir             = 
 |Tasvir imzosi     = 
 |Tasvir kengligi      = 
 |Mamlakat                  = Oʻzbekiston
 |Hudud turi             = 
 |Hudud                  = 
 |Joylashuv nomi = 
 |Joylashuvi          = [[Navoiy viloyati]] [[Navbahor tumani]]
 |Manzil                   = 
  |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec =
  |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
  |region     =   
  |CoordScale = 
 |Maqomi                  = 
 |Maktab yoʻnalishi          = 
 |IDB                     = 
 |Mulkdor             = 
 |Masjid turi              = jomeʼ
 |Meʼmoriy uslub     = 
 |Loyiha muallifi           = 
 |Meʼmor              = 
 |Binokor               = 
 |Binokorlik tashabbuschisi = 
 |Homiylar          = 
 |Asosiy sana           = 
 |Qurila boshladi    = 
 |Qurilib bitkazildi = 
 |Imom                    = 
 |Holati               = 
 |Umumiy maydoni           = 
 |Oʻlchami                 = 
 |Bino maydoni       = 
 |Hajmi             = 
 |Gumbazlar soni      = 
 |Balandligi                  = 
 |Gumbaz balandligi           = 
 |Gumbaz yoʻgʻonligi          = 
 |Minoralar soni    = 
 |Minoralar balandligi         = 
 |Qurilish materiali                = 
 |Tarovih                 = 
 |Saharlik va iftor           = 
 |Kutubxona              = 
 |Madrasa                 = 
 |Sayt                    = 
 |Qoʻshimcha maʼlumotlar = &lt;!--{{mosque-stub}} --&gt; 
}}

====== Armijon (Toshmasjid) jome masjidi — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Navoiy viloyati]] Navbahor tumani Arabsaroy hududidagi XVIII asr oxirida mahaliy xalq vakillari va Buxoro zodagonlarining bir muncha ko'magida barpo etilgan musulmon-sunniylar masjidi hisoblanadi. ======
Jome masjid qurilishi Arabsaroy hududidagi qadimiy qishloqlardan biri Oromi-jonning shimoliy qismida aholi uylari va yo'llardan ichkarida, nisbatan balandlikda barpo qilinishi sababli yer relyefi va sel xavfining oldini olish hisobga olingan. Masjid qurilishi hashar va mahalliy aholining shaxsiy mablag'lari hisobidan amalga oshirilgan, masjidning balandlikda qurilishining asosiy sabablaridan biri azon o'qilganda va namoz vaqtida barcha birdek eshitishi hisobga olingan. Armijon (Toshmasjid) jome masjidi qariyib 200 yildan ortiq vaqt davomida Arabsaroy va Karmana bekligidagi yirik masjidlardan biri sifatida amirlikning alohida ro'yxatlarida qayd etilgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida hududdagi katta diniy bayramlarning aksariyat ko'pchiligi shu yerda o'tkazilgan. Mustabid Sovet davrida milliy va diniy o'zlikni yo'qotishga bo'lgan urunishlar sababli Armijon (Toshmasjid) jome masjidi achinarli holatga kelib qolgan, ammo doimiy ravshda mahalliy aholi vakillari va masjid imomlari tomonidan hashar ishlari o'tkazilib, juma namozlari o'qib kelingan.

Mustaqillik yillarida Armijon jome masjidi davlat ro'yxatidan o'tkazilib, doimiy ravshda faoliyat yuritib kelmoqda. 2014-2020-yillar oralig'ida masjid tubdan yangilandi, katta gumbaz bino qilinib, tahoratxona tashkil qilindi. Bunyodkorlik ishlarida Armijon MFYning saxovatpesha fuqarolari, masjid imom xatibi, imom noibi shuningdek, usta hunarmandlarning alohida xizmatlarini e'tirof etish mumkin. Hozirgi vaqtda masjid binosida ovoz balandlatish uchun karnaylar bilan jihxozlangan bo'lib, atrofga birdek o'qiladigan duo va salovatlar ovozi eshitilib turadi. 

== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Navbahor tumanidagi masjidlar]]

{{no iwiki}}</text>
      <sha1>ehlhlhnxxianf88g5frvsdw7f9vb9w6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121931</id>
      <parentid>6121929</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28385-19</username>
        <id>265871</id>
      </contributor>
      <comment>Armijon jome masjidi</comment>
      <origin>6121931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3434" sha1="i6u7hp5g1xbm60lqbvwo3ahitryfkti" xml:space="preserve">{{Masjid
 |Oʻzbekcha nomi        = 
 |Asl nomi   = 
 |Tasvir             = 
 |Tasvir imzosi     = 
 |Tasvir kengligi      = 
 |Mamlakat                  = Oʻzbekiston
 |Hudud turi             = 
 |Hudud                  = 
 |Joylashuv nomi = 
 |Joylashuvi          = [[Navoiy viloyati]] [[Navbahor tumani]]
 |Manzil                   = 
  |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec =
  |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
  |region     =   
  |CoordScale = 
 |Maqomi                  = 
 |Maktab yoʻnalishi          = 
 |IDB                     = 
 |Mulkdor             = 
 |Masjid turi              = jomeʼ
 |Meʼmoriy uslub     = 
 |Loyiha muallifi           = 
 |Meʼmor              = 
 |Binokor               = 
 |Binokorlik tashabbuschisi = 
 |Homiylar          = 
 |Asosiy sana           = 
 |Qurila boshladi    = 
 |Qurilib bitkazildi = 
 |Imom                    = 
 |Holati               = 
 |Umumiy maydoni           = 
 |Oʻlchami                 = 
 |Bino maydoni       = 
 |Hajmi             = 
 |Gumbazlar soni      = 
 |Balandligi                  = 
 |Gumbaz balandligi           = 
 |Gumbaz yoʻgʻonligi          = 
 |Minoralar soni    = 
 |Minoralar balandligi         = 
 |Qurilish materiali                = 
 |Tarovih                 = 
 |Saharlik va iftor           = 
 |Kutubxona              = 
 |Madrasa                 = 
 |Sayt                    = 
 |Qoʻshimcha maʼlumotlar = &lt;!--{{mosque-stub}} --&gt; 
}}

====== Armijon (Toshmasjid) jome masjidi — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Navoiy viloyati]] Navbahor tumani Arabsaroy hududidagi XVIII asr oxirida mahaliy xalq vakillari va Buxoro zodagonlarining bir muncha ko'magida barpo etilgan musulmon-sunniylar masjidi hisoblanadi. ======
Jome masjid qurilishi Arabsaroy hududidagi qadimiy qishloqlardan biri Oromi-jonning shimoliy qismida aholi uylari va yo'llardan ichkarida, nisbatan balandlikda barpo qilinishi sababli yer relyefi va sel xavfining oldini olish hisobga olingan. Masjid qurilishi hashar va mahalliy aholining shaxsiy mablag'lari hisobidan amalga oshirilgan, masjidning balandlikda qurilishining asosiy sabablaridan biri azon o'qilganda va namoz vaqtida barcha birdek eshitishi hisobga olingan. Armijon (Toshmasjid) jome masjidi qariyib 200 yildan ortiq vaqt davomida Arabsaroy va Karmana bekligidagi yirik masjidlardan biri sifatida amirlikning alohida ro'yxatlarida qayd etilgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida hududdagi katta diniy bayramlarning aksariyat ko'pchiligi shu yerda o'tkazilgan. Mustabid Sovet davrida milliy va diniy o'zlikni yo'qotishga bo'lgan urunishlar sababli Armijon (Toshmasjid) jome masjidi achinarli holatga kelib qolgan, ammo doimiy ravshda mahalliy aholi vakillari va masjid imomlari tomonidan hashar ishlari o'tkazilib, juma namozlari o'qib kelingan.

Mustaqillik yillarida Armijon jome masjidi davlat ro'yxatidan o'tkazilib, doimiy ravshda faoliyat yuritib kelmoqda. 2014-2020-yillar oralig'ida masjid tubdan yangilandi, katta gumbaz bino qilinib, tahoratxona tashkil qilindi. Bunyodkorlik ishlarida Armijon MFYning saxovatpesha fuqarolari, masjid imom xatibi, imom noibi shuningdek, usta hunarmandlarning alohida xizmatlarini e'tirof etish mumkin. Hozirgi vaqtda masjid binosida ovoz balandlatish uchun karnaylar bilan jihxozlangan bo'lib, atrofga birdek o'qiladigan duo va salovatlar ovozi eshitilib turadi. 

= Manbalar =
{{manbalar}}
[[Turkum:Navbahor tumanidagi masjidlar]]

{{no iwiki}}</text>
      <sha1>i6u7hp5g1xbm60lqbvwo3ahitryfkti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121932</id>
      <parentid>6121931</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28385-19</username>
        <id>265871</id>
      </contributor>
      <origin>6121932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3470" sha1="e9nt0i4zfx7c9oftgt2ucug9c8txlm7" xml:space="preserve">{{Masjid
 |Oʻzbekcha nomi        = 
 |Asl nomi   = 
 |Tasvir             = 
 |Tasvir imzosi     = 
 |Tasvir kengligi      = 
 |Mamlakat                  = Oʻzbekiston
 |Hudud turi             = 
 |Hudud                  = 
 |Joylashuv nomi = 
 |Joylashuvi          = [[Navoiy viloyati]] [[Navbahor tumani]]
 |Manzil                   = 
  |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec =
  |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
  |region     =   
  |CoordScale = 
 |Maqomi                  = 
 |Maktab yoʻnalishi          = 
 |IDB                     = 
 |Mulkdor             = 
 |Masjid turi              = jomeʼ
 |Meʼmoriy uslub     = 
 |Loyiha muallifi           = 
 |Meʼmor              = 
 |Binokor               = 
 |Binokorlik tashabbuschisi = 
 |Homiylar          = 
 |Asosiy sana           = 
 |Qurila boshladi    = 
 |Qurilib bitkazildi = 
 |Imom                    = 
 |Holati               = 
 |Umumiy maydoni           = 
 |Oʻlchami                 = 
 |Bino maydoni       = 
 |Hajmi             = 
 |Gumbazlar soni      = 
 |Balandligi                  = 
 |Gumbaz balandligi           = 
 |Gumbaz yoʻgʻonligi          = 
 |Minoralar soni    = 
 |Minoralar balandligi         = 
 |Qurilish materiali                = 
 |Tarovih                 = 
 |Saharlik va iftor           = 
 |Kutubxona              = 
 |Madrasa                 = 
 |Sayt                    = 
 |Qoʻshimcha maʼlumotlar = &lt;!--{{mosque-stub}} --&gt; 
}}

====== Armijon (Toshmasjid) jome masjidi — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Navoiy viloyati]] Navbahor tumani Arabsaroy hududidagi XVIII asr oxirida mahaliy xalq vakillari va Buxoro zodagonlarining bir muncha ko'magida barpo etilgan musulmon-sunniylar masjidi hisoblanadi. ======
Jome masjid qurilishi Arabsaroy hududidagi qadimiy qishloqlardan biri Oromi-jonning shimoliy qismida aholi uylari va yo'llardan ichkarida, nisbatan balandlikda barpo qilinishi sababli yer relyefi va sel xavfining oldini olish hisobga olingan. Masjid qurilishi hashar va mahalliy aholining shaxsiy mablag'lari hisobidan amalga oshirilgan, masjidning balandlikda qurilishining asosiy sabablaridan biri azon o'qilganda va namoz vaqtida barcha birdek eshitishi hisobga olingan. Armijon (Toshmasjid) jome masjidi qariyib 200 yildan ortiq vaqt davomida Arabsaroy va Karmana bekligidagi yirik masjidlardan biri sifatida amirlikning alohida ro'yxatlarida qayd etilgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida hududdagi katta diniy bayramlarning aksariyat ko'pchiligi shu yerda o'tkazilgan. Mustabid Sovet davrida milliy va diniy o'zlikni yo'qotishga bo'lgan urunishlar sababli Armijon (Toshmasjid) jome masjidi achinarli holatga kelib qolgan, ammo doimiy ravshda mahalliy aholi vakillari va masjid imomlari tomonidan hashar ishlari o'tkazilib, juma namozlari o'qib kelingan.

Mustaqillik yillarida Armijon jome masjidi davlat ro'yxatidan o'tkazilib, doimiy ravshda faoliyat yuritib kelmoqda. 2014-2020-yillar oralig'ida masjid tubdan yangilandi, katta gumbaz bino qilinib, tahoratxona tashkil qilindi. Bunyodkorlik ishlarida Armijon MFYning saxovatpesha fuqarolari, masjid imom xatibi, imom noibi shuningdek, usta hunarmandlarning alohida xizmatlarini e'tirof etish mumkin. Hozirgi vaqtda masjid binosida ovoz balandlatish uchun karnaylar bilan jihxozlangan bo'lib, atrofga birdek o'qiladigan duo va salovatlar ovozi eshitilib turadi. 

= Manbalar =
{{manbalar}}{{DEFAULTSORT:Armijon jome masjidi}}
[[Turkum:Navbahor tumanidagi masjidlar]]

{{no iwiki}}</text>
      <sha1>e9nt0i4zfx7c9oftgt2ucug9c8txlm7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121933</id>
      <parentid>6121932</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28385-19</username>
        <id>265871</id>
      </contributor>
      <origin>6121933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3427" sha1="eyz39qx78wtlkkfsmmu87ynypnllkfz" xml:space="preserve">{{Masjid
 |Oʻzbekcha nomi        = 
 |Asl nomi   = 
 |Tasvir             = 
 |Tasvir imzosi     = 
 |Tasvir kengligi      = 
 |Mamlakat                  = Oʻzbekiston
 |Hudud turi             = 
 |Hudud                  = 
 |Joylashuv nomi = 
 |Joylashuvi          = [[Navoiy viloyati]] [[Navbahor tumani]]
 |Manzil                   = 
  |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec =
  |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = 
  |region     =   
  |CoordScale = 
 |Maqomi                  = 
 |Maktab yoʻnalishi          = 
 |IDB                     = 
 |Mulkdor             = 
 |Masjid turi              = jomeʼ
 |Meʼmoriy uslub     = 
 |Loyiha muallifi           = 
 |Meʼmor              = 
 |Binokor               = 
 |Binokorlik tashabbuschisi = 
 |Homiylar          = 
 |Asosiy sana           = 
 |Qurila boshladi    = 
 |Qurilib bitkazildi = 
 |Imom                    = 
 |Holati               = 
 |Umumiy maydoni           = 
 |Oʻlchami                 = 
 |Bino maydoni       = 
 |Hajmi             = 
 |Gumbazlar soni      = 
 |Balandligi                  = 
 |Gumbaz balandligi           = 
 |Gumbaz yoʻgʻonligi          = 
 |Minoralar soni    = 
 |Minoralar balandligi         = 
 |Qurilish materiali                = 
 |Tarovih                 = 
 |Saharlik va iftor           = 
 |Kutubxona              = 
 |Madrasa                 = 
 |Sayt                    = 
 |Qoʻshimcha maʼlumotlar = &lt;!--{{mosque-stub}} --&gt; 
}}

====== Armijon (Toshmasjid) jome masjidi — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Navoiy viloyati]] Navbahor tumani Arabsaroy hududidagi XVIII asr oxirida mahaliy xalq vakillari va Buxoro zodagonlarining bir muncha ko'magida barpo etilgan musulmon-sunniylar masjidi hisoblanadi. ======
Jome masjid qurilishi Arabsaroy hududidagi qadimiy qishloqlardan biri Oromi-jonning shimoliy qismida aholi uylari va yo'llardan ichkarida, nisbatan balandlikda barpo qilinishi sababli yer relyefi va sel xavfining oldini olish hisobga olingan. Masjid qurilishi hashar va mahalliy aholining shaxsiy mablag'lari hisobidan amalga oshirilgan, masjidning balandlikda qurilishining asosiy sabablaridan biri azon o'qilganda va namoz vaqtida barcha birdek eshitishi hisobga olingan. Armijon (Toshmasjid) jome masjidi qariyib 200 yildan ortiq vaqt davomida Arabsaroy va Karmana bekligidagi yirik masjidlardan biri sifatida amirlikning alohida ro'yxatlarida qayd etilgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida hududdagi katta diniy bayramlarning aksariyat ko'pchiligi shu yerda o'tkazilgan. Mustabid Sovet davrida milliy va diniy o'zlikni yo'qotishga bo'lgan urunishlar sababli Armijon (Toshmasjid) jome masjidi achinarli holatga kelib qolgan, ammo doimiy ravshda mahalliy aholi vakillari va masjid imomlari tomonidan hashar ishlari o'tkazilib, juma namozlari o'qib kelingan.

Mustaqillik yillarida Armijon jome masjidi davlat ro'yxatidan o'tkazilib, doimiy ravshda faoliyat yuritib kelmoqda. 2014-2020-yillar oralig'ida masjid tubdan yangilandi, katta gumbaz bino qilinib, tahoratxona tashkil qilindi. Bunyodkorlik ishlarida Armijon MFYning saxovatpesha fuqarolari, masjid imom xatibi, imom noibi shuningdek, usta hunarmandlarning alohida xizmatlarini e'tirof etish mumkin. Hozirgi vaqtda masjid binosida ovoz balandlatish uchun karnaylar bilan jihxozlangan bo'lib, atrofga birdek o'qiladigan duo va salovatlar ovozi eshitilib turadi. 

= Manbalar =
{{manbalar}}{{DEFAULTSORT:Armijon jome masjidi}}{{no iwiki}}</text>
      <sha1>eyz39qx78wtlkkfsmmu87ynypnllkfz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121964</id>
      <parentid>6121933</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abror Ortiqov</username>
        <id>265898</id>
      </contributor>
      <comment>aniqlik va to'liqroq ma'lumot berildi</comment>
      <origin>6121964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3571" sha1="egxsqsfujnxh01dnq474rz21209bvjx" xml:space="preserve">{{Masjid
 |Oʻzbekcha nomi        =Armijon jome masjidi 
 |Asl nomi   = 
 |Tasvir             = 
 |Tasvir imzosi     = 
 |Tasvir kengligi      = 
 |Mamlakat                  = Oʻzbekiston
 |Hudud turi             = 
 |Hudud                  =Navoiy viloyati 
 |Joylashuv nomi = 
 |Joylashuvi          = Navoiy viloyati Navbahor tumani Armijon mahallasi Toshmachit ko'chasi
 |Manzil                   = 
  |lat_min =|lat_sec =
  |lon_min =|lon_sec = 
  |region     =   
  |CoordScale = 
 |Maqomi                  = 
 |Maktab yoʻnalishi          = 
 |IDB                     = 
 |Mulkdor             = 
 |Masjid turi              = Sunniy jome masjidi
 |Meʼmoriy uslub     = 
 |Loyiha muallifi           = 
 |Meʼmor              = 
 |Binokor               = 
 |Binokorlik tashabbuschisi = 
 |Homiylar          =Mahalliy fuqarolar va davlat tashkilotlari 
 |Asosiy sana           = 
 |Qurila boshladi    = 
 |Qurilib bitkazildi = 
 |Imom                    = 
 |Holati               = 
 |Umumiy maydoni           =2 gektar 
 |Oʻlchami                 = 
 |Bino maydoni       =1500 kv/m 
 |Hajmi             = 
 |Gumbazlar soni      =1 
 |Balandligi                  = 
 |Gumbaz balandligi           =5 metr 
 |Gumbaz yoʻgʻonligi          = 
 |Minoralar soni    =- 
 |Minoralar balandligi         = 
 |Qurilish materiali                =metal, yengil konstruksiyalar, yog'och, pishiq g'isht 
 |Tarovih                 = 
 |Saharlik va iftor           = 
 |Kutubxona              = 
 |Madrasa                 = 
 |Sayt                    = 
 |Qoʻshimcha maʼlumotlar = mosque-stub 
}}

====== Armijon (Toshmasjid) jome masjidi — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Navoiy viloyati]] Navbahor tumani Arabsaroy hududidagi XVIII asr oxirida mahaliy xalq vakillari va Buxoro zodagonlarining bir muncha ko'magida barpo etilgan musulmon-sunniylar masjidi hisoblanadi. ======
Jome masjid qurilishi Arabsaroy hududidagi qadimiy qishloqlardan biri Oromi-jonning shimoliy qismida aholi uylari va yo'llardan ichkarida, nisbatan balandlikda barpo qilinishi sababli yer relyefi va sel xavfining oldini olish hisobga olingan. Masjid qurilishi hashar va mahalliy aholining shaxsiy mablag'lari hisobidan amalga oshirilgan, masjidning balandlikda qurilishining asosiy sabablaridan biri azon o'qilganda va namoz vaqtida barcha birdek eshitishi hisobga olingan. Armijon (Toshmasjid) jome masjidi qariyib 200 yildan ortiq vaqt davomida Arabsaroy va Karmana bekligidagi yirik masjidlardan biri sifatida amirlikning alohida ro'yxatlarida qayd etilgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida hududdagi katta diniy bayramlarning aksariyat ko'pchiligi shu yerda o'tkazilgan. Mustabid Sovet davrida milliy va diniy o'zlikni yo'qotishga bo'lgan urunishlar sababli Armijon (Toshmasjid) jome masjidi achinarli holatga kelib qolgan, ammo doimiy ravshda mahalliy aholi vakillari va masjid imomlari tomonidan hashar ishlari o'tkazilib, juma namozlari o'qib kelingan.

Mustaqillik yillarida Armijon jome masjidi davlat ro'yxatidan o'tkazilib, doimiy ravshda faoliyat yuritib kelmoqda. 2014-2020-yillar oralig'ida masjid tubdan yangilandi, katta gumbaz bino qilinib, tahoratxona tashkil qilindi. Bunyodkorlik ishlarida Armijon MFYning saxovatpesha fuqarolari, masjid imom xatibi, imom noibi shuningdek, usta hunarmandlarning alohida xizmatlarini e'tirof etish mumkin. Hozirgi vaqtda masjid binosida ovoz balandlatish uchun karnaylar bilan jihxozlangan bo'lib, atrofga birdek o'qiladigan duo va salovatlar ovozi eshitilib turadi. 

= Manbalar =
{{manbalar}}{{DEFAULTSORT:Armijon jome masjidi}}{{no iwiki}}</text>
      <sha1>egxsqsfujnxh01dnq474rz21209bvjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121967</id>
      <parentid>6121964</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abror Ortiqov</username>
        <id>265898</id>
      </contributor>
      <comment>imloviy xatolik borligi sababli aniqlik uchun zarur edi</comment>
      <origin>6121967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3609" sha1="dfnfyqgil7qtx70n0s1aj3szm43p54x" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Armijon jome masjidi}}
{{Masjid
 |Oʻzbekcha nomi        =Armijon jome masjidi 
 |Asl nomi   = 
 |Tasvir             = 
 |Tasvir imzosi     = 
 |Tasvir kengligi      = 
 |Mamlakat                  = Oʻzbekiston
 |Hudud turi             = 
 |Hudud                  =Navoiy viloyati 
 |Joylashuv nomi = 
 |Joylashuvi          = Navoiy viloyati Navbahor tumani Armijon mahallasi Toshmachit ko'chasi
 |Manzil                   = 
  |lat_min =|lat_sec =
  |lon_min =|lon_sec = 
  |region     =   
  |CoordScale = 
 |Maqomi                  = 
 |Maktab yoʻnalishi          = 
 |IDB                     = 
 |Mulkdor             = 
 |Masjid turi              = Sunniy jome masjidi
 |Meʼmoriy uslub     = 
 |Loyiha muallifi           = 
 |Meʼmor              = 
 |Binokor               = 
 |Binokorlik tashabbuschisi = 
 |Homiylar          =Mahalliy fuqarolar va davlat tashkilotlari 
 |Asosiy sana           = 
 |Qurila boshladi    = 
 |Qurilib bitkazildi = 
 |Imom                    = 
 |Holati               = 
 |Umumiy maydoni           =2 gektar 
 |Oʻlchami                 = 
 |Bino maydoni       =1500 kv/m 
 |Hajmi             = 
 |Gumbazlar soni      =1 
 |Balandligi                  = 
 |Gumbaz balandligi           =5 metr 
 |Gumbaz yoʻgʻonligi          = 
 |Minoralar soni    =- 
 |Minoralar balandligi         = 
 |Qurilish materiali                =metal, yengil konstruksiyalar, yog'och, pishiq g'isht 
 |Tarovih                 = 
 |Saharlik va iftor           = 
 |Kutubxona              = 
 |Madrasa                 = 
 |Sayt                    = 
 |Qoʻshimcha maʼlumotlar = mosque-stub 
}}

====== Armijon (Toshmasjid) jome masjidi — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Navoiy viloyati]] Navbahor tumani Arabsaroy hududidagi XVIII asr oxirida mahaliy xalq vakillari va Buxoro zodagonlarining bir muncha ko'magida barpo etilgan musulmon-sunniylar masjidi hisoblanadi. ======
Jome masjid qurilishi Arabsaroy hududidagi qadimiy qishloqlardan biri Oromi-jonning shimoliy qismida aholi uylari va yo'llardan ichkarida, nisbatan balandlikda barpo qilinishi sababli yer relyefi va sel xavfining oldini olish hisobga olingan. Masjid qurilishi hashar va mahalliy aholining shaxsiy mablag'lari hisobidan amalga oshirilgan, masjidning balandlikda qurilishining asosiy sabablaridan biri azon o'qilganda va namoz vaqtida barcha birdek eshitishi hisobga olingan. Armijon (Toshmasjid) jome masjidi qariyib 200 yildan ortiq vaqt davomida Arabsaroy va Karmana bekligidagi yirik masjidlardan biri sifatida amirlikning alohida ro'yxatlarida qayd etilgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida hududdagi katta diniy bayramlarning aksariyat ko'pchiligi shu yerda o'tkazilgan. Mustabid Sovet davrida milliy va diniy o'zlikni yo'qotishga bo'lgan urunishlar sababli Armijon (Toshmasjid) jome masjidi achinarli holatga kelib qolgan, ammo doimiy ravshda mahalliy aholi vakillari va masjid imomlari tomonidan hashar ishlari o'tkazilib, juma namozlari o'qib kelingan.

Mustaqillik yillarida Armijon jome masjidi davlat ro'yxatidan o'tkazilib, doimiy ravshda faoliyat yuritib kelmoqda. 2014-2020-yillar oralig'ida masjid tubdan yangilandi, katta gumbaz bino qilinib, tahoratxona tashkil qilindi. Bunyodkorlik ishlarida Armijon MFYning saxovatpesha fuqarolari, masjid imom xatibi, imom noibi shuningdek, usta hunarmandlarning alohida xizmatlarini e'tirof etish mumkin. Hozirgi vaqtda masjid binosida ovoz balandlatish uchun karnaylar bilan jihxozlangan bo'lib, atrofga birdek o'qiladigan duo va salovatlar ovozi eshitilib turadi. 

= Manbalar =
{{manbalar}}{{DEFAULTSORT:Armijon jome masjidi}}{{no iwiki}}</text>
      <sha1>dfnfyqgil7qtx70n0s1aj3szm43p54x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anton Tolordava</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1001172</id>
    <revision>
      <id>6121910</id>
      <parentid>6071135</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>30481</id>
      </contributor>
      <origin>6121910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3931" sha1="piuo0upvxd81n7pi1sj4nwgow2h4saw" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi
 | ism                = Anton Tolordava
 | toʻliqism          = Anton Tolordava
 | tasvir             = 
 | tavallud_sana      = {{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1996|08|02|df=yes}}
 | tavallud_joyi      = [[Gruziya]]
 | boʻyi              = {{height|meters=1.91}}
 | joriyklub          = [[FK Kauno Žalgiris|Kauno Žalgiris]]
 | klubraqami         = 3
 | pozitsiya          = [[Himoyachi]]
 | yoshlikyillari1    = 2014–2018
 | yoshlikklublari1   = [[FC Tskhinvali]]
 | yillar1            = 2015–2016
 | klublar1           = [[FC Tskhinvali]]
 | isht1              = 0
 | gollar1            = 0
 | yillar2            = 2018–2020
 | klublar2           = [[FC Telavi]]
 | isht2              = 69
 | gollar2            = 5
 | yillar3            = 2021
 | klublar3           = [[FCI Levadia Tallinn|Levadia Tallinn]]
 | isht3              = 7
 | gollar3            = 1
 | yillar4            = 2021
 | klublar4           = → Levadia Tallinn II
 | isht4              = 1
 | gollar4            = 0
 | yillar5            = 2021–2022
 | klublar5           = [[FC Telavi|Telavi]]
 | isht5              = 32
 | gollar5            = 3
 | yillar6            = 2022
 | klublar6           = [[FK Radnički Niš|Radnički Niš]]
 | isht6              = 6
 | gollar6            = 0
 | yillar7            = 2023
 | klublar7           = [[FC Shakhter Karagandy|Shakhter Karagandy]]
 | isht7              = 23
 | gollar7            = 0
 | milliyyillar1      = 
 | milliyjamoa1       = 
 | milliyisht1        = 
 | milliygollar1      = 
 | pcupdate           = 2025
 | ntupdate           = 7 September 2023
 | yillar8            = 2024
 | klublar8           = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo Samarqand]]
 | isht8              = 0
 | gollar8            = 0
 | yillar9            = 2025–
 | klublar9           = [[FK Kauno Žalgiris|Kauno Žalgiris]]
 | isht9              = 43
 | gollar9            = 6

}}

'''Anton Tolordava''' ([[Gruzin tili|gruz]]: ანტონ თოლორდავა; 1996-yil 2-avgust) – „&lt;nowiki/&gt;[[FK Kauno Žalgiris]]&lt;nowiki/&gt;“ klubida oʻynaydigan [[Gruzinlar|gruziyalik]] [[Himoyachi (futbol)|futbolchi]].

== Faoliyati ==
U FK Telaviga oʻtishdan oldin Tsxinvali bilan oʻynashni boshladi. Keyin Anton FCI Levadia Tallinn jamoasi tarkibida oʻynash uchun Estoniyaga koʻchib oʻtdi. 2021/2022-yilgi mavsumda Telavi klubiga qisqa vaqtga qaytganidan soʻng, 2022/2023 mavsumining birinchi yarmida Serbiya SuperLiga jamoasi FK Radnički Niš jamoasida oʻynagan. Serbiyadan soʻng u Qozogʻistonga koʻchib oʻtdi va u yerda Karagandining „Shaxtyor“ klubining himoyachisiga aylandi&lt;ref name=&quot;soccerway&quot;&gt;[https://int.soccerway.com/players/anton-tolordava/435809/ Anton Tolordava profile] at Soccerway&lt;/ref&gt;. 2024-yilgi mavsum oldidan Samarqandning „Dinamo“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://sports.uz/news/view/dinamo-gruziyalik-himoyachi-bilan-kelishuvga-erishdi-04-01-2024 |sarlavha=&quot;Динамо&quot; грузиялик ҳимоячи билан келишувга эришди |sana=2024/01/04}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==
* {{Soccerway|id=435809}}
* {{FootballFacts.ru|id=655125}}

{{DEFAULTSORT:Tolordava, Anton}}
[[Turkum:1996-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Gruziyalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Erkak futbol himoyachilari]]
[[Turkum:Shaxtyor Qaragʻandi klubi futbolchilari]]
[[Turkum:Dinamo Samarqand futbolchilari]]
[[Turkum:FC Tsxinvali futbolchilari]]
[[Turkum:FC Telavi futbolchilari]]
[[Turkum:FCI Levadia Tallinn futbolchilari]]
[[Turkum:FK Radnički Niš futbolchilari]]
[[Turkum:FCI Levadia U21 futbolchilari]]
[[Turkum:FK Kauno Žalgiris futbolchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Qozogʻistondagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Estoniyadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]]</text>
      <sha1>piuo0upvxd81n7pi1sj4nwgow2h4saw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:Nafosatxon Otabekovna/Yevropa Markaziy bank prezidenti</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1099744</id>
    <revision>
      <id>6121872</id>
      <parentid>4299221</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Imomaliyev2009</username>
        <id>264192</id>
      </contributor>
      <origin>6121872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12195" sha1="k5xwb9a2243zrejb2bz53hzfjsvrbj1" xml:space="preserve">{{Bank bilgiqutisi
| nomi                     = Yevropa Markaziy banki prezidenti
| asl nomi                 = President of the European Central Bank
| logo                     = Logo European Central Bank.svg
| logo nomi                = Yevropa Markaziy bankining emblemasi
| tasvir2                  = 
| tasvir nomi              = Yevropa Markaziy bankining emblemasi
| turi                     = 
| litsenziya               = 
| omonatlarni sugʻurtalash = 
| birja listingi           = 
| faoliyati                = Bank
| asos solingan yil        = 1-iyun 1998-yil
| yopilgan yil             = 
| avvalgi nomi             = 
| joylashuvi               = [[Frankfurt]], [[Germaniya]]
| rahbar(lari)             = Christine Lagarde
| nizom jamgʻarmasi        = 
| shaxsiy kapitali         = 
| aktivlari                = 
| sof foyda                = 
| xodimlar soni            = 
| qaram                    = 
| boshqaruvchi jamiyati    = 
| shoʻba tashkilotlari     = 
| auditor                  = 
| sayt                     = {{url|https://www.ecb.europa.eu|ecb.europa.eu}}

}}

'''Yevropa markaziy bank prezidenti''' — [[Yevropa markaziy banki]], Yevropa hududining pul-kredit siyosati va [[Yevro|yevroning]] boshqaruvi uchun mas’ul boʻlgan yuqori lavozim. Yevropa markaziy bankining amaldagi prezidenti, bu lavozimni egallashidan oldin [[Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi]] direktori boʻlgan [[Kristin Lagard|— Kristin Lagard]]. Lagard [[2019]]-yilning 1-noyabridan beri ECB prezidenti lavozimida ishlab kelmoqda&lt;ref&gt;{{cite news|last=Murphy |first=Francois |url=https://www.reuters.com/article/idUSPAB00349820070923 |title=Trichet brushes off French criticism of ECB |agency=Reuters   |access-date=26 June 2011 |date=23 September 2007}}&lt;/ref&gt;. U bu lavozimni egallagan birinchi ayol hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1809417.stm | title=New ECB chief 'must be French' | work=BBC, Friday, 8 February 2002 | access-date=9 April 2012}}&lt;/ref&gt;.

== Vakolatlari ==
Yevropa markaziy bank prezident Ijroiya Kengashi, Boshqaruv Kengashi va Bosh Kengashini nazorat qiladi. Shuningdek, Yevropa markaziy banki prezident Yevropa markaziy bankini chet elda vakili sifatida faoliyat yuritadi. Bunga [[Katta yigirmatalik|G20da]] vakillik qilishi misol boʻla oladi. Prezident bu lavozimga Yevropa Ittifoqiga qoʻshilgan davlatlar tomonidan va Yevropa Kengashining koʻp saylovchilar ovozi bilan 8 yillik muddatga tayinlanadi&lt;ref&gt;[https://ru.wikisource.org/wiki/uk:Consolidated%20protocols,%20annexes%20and%20declarations%20attached%20to%20the%20treaties%20of%20the%20European%20Union/Protocols#PROTOCOL_(No_4)_ON_THE_STATUTE_OF_THE_EUROPEAN_SYSTEM_OF_CENTRAL_BANKS_AND_OF_THE_EUROPEAN_CENTRAL_BANK Protocol 4 of the consolidated European treaties]{{Недоступная ссылка|date=Май 2019|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;. Yevropa markaziy bankining birinchi prezidenti Vim Duisenberg toʻliq muddatga tayinlanishiga qaramasdan, u muddatidan oldin ishdan olingan.

== Tarixi ==

=== Vim Duisenberg raisligida ===
Yevro joriy etilishidan sal oldin [[1998|1998-]]&lt;nowiki/&gt;yil 1-iyunda EMI Yevropa markaziy bankiga aylantirilganda, Vim Duisenberg Yevropa valyuta institutining amaldagi prezidenti edi. Shundan soʻng, Duisenberg ECBning birinchi prezidenti boʻldi. Yevropa Ittifoqi shartnomasining fransuzcha talqiniga koʻra, Duisenberg 8 yillik vakolatining 4 yildan keyin isteʼfoga chiqishi lozim edi. Uning vorisi fransuz Jan-Klod Triche boʻlishi kerak edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1809417.stm |sarlavha=New ECB chief 'must be French' |ish=BBC, Friday, 8 February 2002 |qaralgan sana=2012-04-09 |arxivsana=2018-02-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180208004854/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1809417.stm}}&lt;/ref&gt;. Duisenberg bunday kelishuv mavjudligini qatʼiyan rad etdi. [[2002]]-yil fevral oyida Vim Duisenberg [[2003]]-yil 9-iyulda 68 yoshga toʻlgunga qadar lavozimida qolishini eʼlon qildi.

Shu bilan birga, [[Jan-Klod Triche]]&lt;nowiki/&gt;ga qoʻyilgan ayblovlar olib tashlanmadi. Shuning uchun, u Duyzenbergning lavozimiga oʻtirishga ega emas edi. Jan-Klod Triche faqatgina 2003-yilning 1-noyabrida lavozimiga kirisha oldi.

Vim Duisenberg [[2005]]-yil 31-iyul kuni vafot etgan.

=== Jan-Klod Triche raisligida ===
Jan-Klod Triche 2003-yilda Yevropa markaziy banki raisi etib tayinlandi. Uning prezidentligi davrida Yevropa Ittifoqida suveren qarz inqirozi yuz berdi. Oʻz faoliyati davomida Triche [[Fransiya prezidenti]] [[Nicolas Sarkozy]] tomonidan tanqid qilingan. Jan-Klod Triche [[ECB]] siyosatini yanada oʻstirishni kerakligini taʼkidlaydi. [[Germaniya]] bank mustaqilligini hurmat qilishni talab qiladi va Tricheni qoʻllab-quvvatlaydi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Murphy |first=Francois |date=2007-09-23 |title=Trichet brushes off French criticism of ECB |url=https://www.reuters.com/article/idUSPAB00349820070923 |access-date=2011-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305235223/https://www.reuters.com/article/idUSPAB00349820070923 |archive-date=2021-03-05}}&lt;/ref&gt;. Biroq, Yevropa suveren qarz inqirozi paytida [[Yevropa Ittifoqi]]&lt;nowiki/&gt;ga aʼzo davlatlaridan [[Obligatsiya|obligatsiyalar]] sotib olgani uchun ham tanqid qilindi. ECB boshqaruv kengashi aʼzolari [[Aksel Vveber]] va [[Yurgen Stark]] siyosatga norozilik sifatida isteʼfoga chiqishdi. [[Xalqaro valyuta jamgʻarmasi]] iqtisodchisi Pau Rabanal Trichening taʼkidlashicha:{{Cquote|... nafaqat kengaytiruvchi pul-kredit siyosatini amalga oshirishga ega, balki ko'proq iqtisodiy o'sish va ish o'rinlarini yaratish uchun ECBning inflyatsiya maqsadini qurbon qilishga tayyor.}}
Garchi u oʻz mandatidan chetga chiqqan boʻlsa-da, qoʻl ostidagi foiz stavkasini saqlab qolishga muvaffaq boʻldi va Germaniyada yevro joriy etilishidan oldin [[Germaniya Bundesbanki]]&lt;nowiki/&gt;ga qaraganda koʻproq narxlarni barqarorlashtirish siyosatini olib bordi. Jan-Klod Triche Yevroparlamentdagi soʻnggi nutqida (bu uning oʻz faoliyati davomida Yevroparlamentdagi 35-chi nutqi) katta siyosiy birlikni, jumladan, ECB vakolatlarini oshirish, Yevropa Moliya vazirligi bilan Ijroiya organini yaratish va nazorat qiluvchi vakolatlarni kuchaytirishga chaqirdi. Shuningdek, u moliyaviy inqiroz va neft narxining oʻsishi davrida narxlar barqarorligini taʼminlashda Yevropa Markaziy bankining rolini eʼtibordan chetda qoldirmaslik kerakligini taʼkidlagan.

=== Mario Dragi raisligida ===
[[Axel Weber]] Trichening kutilgan merosxoʻrlaridan biri boʻlsa-da, u inqiroz davridagi „bail out“ siyosatiga norozilik sifatida ECBdan isteʼfoga chiqdi. [[Mario Draghi]] 2011-yilning 24-iyunida Yevropa markaziy banki raisi etib saylangan. Mario Draghi 2011-yilning 1-noyabridan oʻz ish faoliyatiga kirishadi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Baker |first=Luke |date=2011-06-24 |title=EU leaders appoint Mario Draghi as new ECB president &amp;#124; Reuters |publisher=Uk.reuters.com |url=http://uk.reuters.com/article/2011/06/24/uk-eu-summit-draghi-idUKTRE75N1JO20110624 |access-date=2011-06-26 |archive-url=https://www.webcitation.org/68xLul4ty?url=http://uk.reuters.com/article/2011/06/24/uk-eu-summit-draghi-idUKTRE75N1JO20110624 |archive-date=2012-07-06}}&lt;/ref&gt;.

== Yevropa markaziy banki prezidentlari va vitse-prezidentlari roʻyxati ==
1998-yil 1-iyunda bank tashkil etilganidan beri raislik qilganlar roʻyxati:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!N
! style=&quot;width:60px;&quot; |Portret
! style=&quot;width:150px;&quot; |Rais
!Davlat
!Ishga kelishi
!Ishdan ketishi
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |1
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Fayl:Wim_Duisenberg.jpg|link=Fayl:Wim_Duisenberg.jpg|107x107px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Vim Duyzenberg &lt;br /&gt;{{small|(1935–2005-yil)}}
| [[Gollandiya]]
|1-iyun 1998-yil
|31-oktabr 2003-yil
|-
| colspan=&quot;3&quot; | Moliya vazirligida gʻaznachilik bosh direktori,&lt;br /&gt;Fransiya banki direktori
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Fayl:Jean-Claude_Trichet_-_World_Economic_Forum_Annual_Meeting_Davos_2010.jpg|link=Fayl:Jean-Claude_Trichet_-_World_Economic_Forum_Annual_Meeting_Davos_2010.jpg|94x94px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Jan-Klod Trishet &lt;br /&gt;{{small|(1942-yil)}}
| [[Fransiya]]
|1-noyabr 2003-yil
|31-oktabr 2011-yil
|-
| colspan=&quot;3&quot; |[[Goldman Sachs]] boshqaruvchi direktori,
[[Jahon banki]] ijrochi direktori,&lt;br /&gt;Moliyaviy barqarorlik kengashi raisi,
Italiya banki direktori
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |3
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Fayl:Mario_Draghi_2013.jpeg|link=Fayl:Mario_Draghi_2013.jpeg|98x98px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Mario Draghi|Mario Dragi]] &lt;br /&gt; {{small|(1947-yil)}}
|{{Flagcountry|Италия}}
|1-noyabr 2011-yil
|31-oktyabr 2019-yil
|-
| colspan=&quot;3&quot; |[[Goldman Sachs]] boshqaruvchi direktori; &lt;br /&gt; [[Jahon banki ]] ijrochi direktori; &lt;br /&gt;Moliyaviy barqarorlik kengashi raisi &lt;br /&gt;Italiya banki gubernatori;
|-
!4
|[[Fayl:Christine_Lagarde_(cropped).jpg|link=Fayl:Christine_Lagarde_(cropped).jpg|97x97px]]
|[[Christine Lagarde|Kristin Lagard]] &lt;br /&gt;{{small|(1956-yil)}}
| [[Fransiya]]
|1-noyabr 2019-yil
| Amalda
|}

=== Rais oʻrinbosarlari ===
Rais oʻrinbosari Christian Noyer atigi 4 yilga tayinlangan yagona rais oʻrinbosari hisoblangan. Uning isteʼfosi Duyzenbergning isteʼfosi bilan bir vaqtga toʻgʻri kelgan. Uning vorislari Lukas Papadimosdan boshlab, sakkiz yillik muddatga tayinlanishadi.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; style=&quot;width=85%&quot;
|-
! width=1%|N.
! width=10%|Portret
! width=20%|Vitsa-President
! width=10%|Davlat
! width=15%|Ishga kelishi
! width=15%|Ishdan ketishi
! width=22%| Professional hayoti
|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 1
|rowspan=2| [[File:Christian Noyer 2008 cropped.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Christian Noyer]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1950-yil)}}
|rowspan=2|{{flag|Fransiya}}
| 1-iyun 1998-yil
| 31-may 2002-yil
|rowspan=2|{{Collapsible list 
| title = Lavozimlari
| [[Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Fransiya)|Iqtisodiyot va Moliya vaziri]] davlat xizmatchisi, maslahatchisi va apparat rahbari; &lt;br&gt; [[Iqtisodiyot va Moliya vazirligi (Fransiya)|Fransiya Moliya vazirligi]] G'aznachilik bosh direktori}}
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE|4 yil

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 2
|rowspan=2| [[File:Lucas Papademos 2011-11-11.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Lucas Papademos]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1947-yil)}}
|rowspan=2|{{flag|Gretsiya}}
| 1-iyun 2002-yil
| 31-may 2010-yil
|rowspan=2|{{Collapsible list 
| title = Lavozimlari
| [[Boston Federal zaxira banki]] katta iqtisodchisi; &lt;br&gt; Bosh iqtisodchi va [[Gretsiya banki]]}}
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE|8 yil

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 3
|rowspan=2| [[File:Vítor Constâncio 2017 (cropped).jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Vítor Constâncio]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1943-yil)}}
|rowspan=2|{{flag|Portugaliya}}
| 1-iyun 2010-yil
| 31-may 2018-yil
|rowspan=2|{{Collapsible list 
| title = Lavozimlari
| [[Moliya vazirligi (Portugaliya)|Moliya vaziri]]; &lt;br&gt; [[Portugaliya banki]] boshqaruvchisi}}
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE|8 yil

|- style=&quot;height:10em;&quot;
!rowspan=2| 4
|rowspan=2| [[File:Luis de Guindos 2017 cropped.jpg|130px]]
|rowspan=2| '''[[Luis de Guindos]]'''&lt;br /&gt;{{small|(1960-yil)}}
|rowspan=2|{{flag|Ispaniya}}
| 10-iyun 2018-yil
| ''Amalda''
|rowspan=2|{{Collapsible list 
| title = Lavozimlar
| [[Iqtisodiyot vazirligi (Ispaniya)|Iqtisodiyot va raqobatbardoshlik vaziri]]; &lt;br&gt; [[Sanoat vazirligi (Ispaniya)|Ispaniya sanoat vaziri]]}}
|- style=&quot;height:4em;&quot;
|colspan=2 bgcolor=#EEEEEE|{{age in years and days|2018|6|1}}
|}

== Yana qarang ==

* [[Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Banki|Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki]]
* [[Yevropa markaziy banki|Yevropa Markaziy banki]]
* Evrozona

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Yevropa Ittifoqi]]
[[Turkum:Yevropa Markaziy banklar tizimi]]
[[Turkum:Prezidentlar]]
[[Turkum:Bankga oid chala maqolalar]]
[[Turkum:Yevropa Ittifoqining iqtisodi]]

== Havolalar ==

* [http://www.ecb.int/ecb/orga/decisions/govc/html/index.en.html ECB tashkiloti] Arxivnaya kopiya
** [http://www.ecb.int/ecb/orga/decisions/html/cvtrichet.en.html Prezidentning CV] Arxivnaya kopiya
* [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0047:0199:EN:PDF Evropa Ittifoqi shartnomalari; 6-boʻlim ECB boʻyicha 282-modda] Arxivnaya kopiya</text>
      <sha1>k5xwb9a2243zrejb2bz53hzfjsvrbj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faysal islom banki (Misr)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1108455</id>
    <revision>
      <id>6121860</id>
      <parentid>4311903</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Imomaliyev2009</username>
        <id>264192</id>
      </contributor>
      <origin>6121860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3829" sha1="q19dtc740ynctmtq5ly98vczsd78ngx" xml:space="preserve">{{Shirkat bilgiqutisi
| nomi = Misr Faysal islom banki
| tasvir =
| izoh =
| sobiq_nomi = 
| turi = [[Aksiyadorlar jamiyati]]
| sanoat = [[Bank]]
| shirkat_egasi = 
| asos_solingan_sanasi = {{Start date and age|1979|7|5}}
| tugatilgan = &lt;!-- {{End date|YYYY|OO|KK}} --&gt;
| joylashuvi =  [[Qohira]], [[Misr]]
| asoschilari = 
| rahbariyat = 
| mahsulotlari = [[Islom bank ishi va moliyasi]]
| budjet = 
| daromad = 
| ishchilar_soni = 
| mijozlar_soni = 
| aʼzolari = 
| vebsayti = {{URL|http://www.faisalbank.com.eg/}}
}}

'''Misr Faysal Islomiy Banki SAE''' shtab-kvartirasi [[Qohira]]da joylashgan hamda 2016-yil sentabr holatiga ko‘ra bozor kapitallashuvi 402 million dollarni tashkil etgan [[Misr]]dagi „[[shariat]]ga muvofiq“ moliyaviy muassasadir&lt;ref name=&quot;emis&quot;&gt;{{cite web|title=Faisal Islamic Bank Of Egypt S.A.E.|url=https://www.emis.com/php/company-profile/EG/Faisal_Islamic_Bank_Of_Egypt_SAE__%D8%A8%D9%86%D9%83_%D9%81%D9%8A%D8%B5%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%89__en_2030622.html|website=emis.com|access-date=16 September 2016|archive-date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923000857/https://www.emis.com/php/company-profile/EG/Faisal_Islamic_Bank_Of_Egypt_SAE__%D8%A8%D9%86%D9%83_%D9%81%D9%8A%D8%B5%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%89__en_2030622.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite web|title=Faisal Islamic Bank of Egypt SAE (FAITA.CA)|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/overview?symbol=FAITA.CA|website=reuters.com|access-date=16 September 2016|archive-date=17 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917080155/http://www.reuters.com/finance/stocks/overview?symbol=FAITA.CA|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bank [[aksiyadorlik jamiyati]] boʻlib, 1977-yilda tashkil etilgan, ammo 1979-yilda ish boshlagan&lt;ref name=&quot;emis&quot;/&gt;. [[Bloomberg News]] xabar berishicha, bank Misrda va xalqaro miqyosda „joriy va investitsion hisoblar, qoʻshma hisoblar, jamgʻarma sertifikatlari va investitsiya fondlari kabi turli tijoriy „bank mahsulotlari va xizmatlarini“ taqdim etadi&lt;ref name=&quot;bloomberg&quot;&gt;{{cite web|title=Company Overview of Faisal Islamic Bank of Egypt (S.A.E.)|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=11311810|website=bloomberg.com|access-date=16 September 2016|date=September 16, 2016|archive-date=17 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917091001/http://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=11311810|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Bank maʼlumotlariga koʻra, u „Misrdagi birinchi islom va tijorat banki“ boʻlgan&lt;ref name=&quot;emis&quot;/&gt;. Boshqa bir manba bankni Saudiya shahzodasi [[Muhammad al-Faysal as-Saud]] tashkil etgan va [[Saudiya Arabistoni]]ning Misrdagi konservativ siyosiy va diniy taʼsiri bilan bogʻliq „bank imperiyasining bir qismi“ deb taʼriflagan&lt;ref name=&quot;HC&quot;&gt;{{cite web|title=Context of '1976: Faisal Islamic Bank of Egypt Founded, Funds Political Growth of Islamist Movement'|url=http://www.historycommons.org/context.jsp?item=western_support_for_islamic_militancy_202707|website=History Commons|access-date=16 September 2016|archive-date=17 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917085810/http://www.historycommons.org/context.jsp?item=western_support_for_islamic_militancy_202707|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Bank dastlabki faoliyati davomida animator/musiqachi [[Richard Uilyams (animator)|Richard Uilyams]]ga „''[[The Thief and the Cobbler|Oʻgʻri va poyabzalchi]]''“ (1978—79) ehtirosli loyihasi uchun mablagʻ ajratgan.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Misr banklari|*]]
[[Turkum:1977-yilda asos solingan banklar]]
[[Turkum:Islomiy banklar]]

{{bank-stub}}
{{islom-stub}}</text>
      <sha1>q19dtc740ynctmtq5ly98vczsd78ngx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121862</id>
      <parentid>6121860</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Imomaliyev2009</username>
        <id>264192</id>
      </contributor>
      <origin>6121862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3819" sha1="bk6ramnj82hbyy7oxxjhimavnyl27u6" xml:space="preserve">{{Shirkat bilgiqutisi
| nomi = Misr Faysal islom banki
| tasvir =
| izoh =
| sobiq_nomi = 
| turi = [[Aksiyadorlar jamiyati]]
| sanoat = [[Bank]]
| shirkat_egasi = 
| asos_solingan_sanasi = {{Start date and age|1979|7|5}}
| tugatilgan = &lt;!-- {{End date|YYYY|OO|KK}} --&gt;
| joylashuvi =  [[Qohira]], [[Misr]]
| asoschilari =
| rahbariyat =
| mahsulotlari = [[Islom bank ishi va moliyasi]]
| budjet =
| daromad =
| ishchilar_soni =
| mijozlar_soni =
| aʼzolari =
| vebsayti = {{URL|http://www.faisalbank.com.eg/}}
}}

'''Misr Faysal Islomiy Banki SAE''' shtab-kvartirasi [[Qohira]]da joylashgan hamda 2016-yil sentabr holatiga koʻra bozor kapitallashuvi 402 million dollarni tashkil etgan [[Misr]]dagi „[[shariat]]ga muvofiq“ moliyaviy muassasadir&lt;ref name=&quot;emis&quot;&gt;{{cite web|title=Faisal Islamic Bank Of Egypt S.A.E.|url=https://www.emis.com/php/company-profile/EG/Faisal_Islamic_Bank_Of_Egypt_SAE__%D8%A8%D9%86%D9%83_%D9%81%D9%8A%D8%B5%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%89__en_2030622.html|website=emis.com|access-date=16 September 2016|archive-date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923000857/https://www.emis.com/php/company-profile/EG/Faisal_Islamic_Bank_Of_Egypt_SAE__%D8%A8%D9%86%D9%83_%D9%81%D9%8A%D8%B5%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%89__en_2030622.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite web|title=Faisal Islamic Bank of Egypt SAE (FAITA.CA)|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/overview?symbol=FAITA.CA|website=reuters.com|access-date=16 September 2016|archive-date=17 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917080155/http://www.reuters.com/finance/stocks/overview?symbol=FAITA.CA|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Bank [[aksiyadorlik jamiyati]] boʻlib, 1977-yilda tashkil etilgan, ammo 1979-yilda ish boshlagan&lt;ref name=&quot;emis&quot;/&gt;. [[Bloomberg News]] xabar berishicha, bank Misrda va xalqaro miqyosda &quot;joriy va investitsion hisoblar, qoʻshma hisoblar, jamgʻarma sertifikatlari va investitsiya fondlari kabi turli tijoriy „bank mahsulotlari va xizmatlarini“ taqdim etadi&lt;ref name=&quot;bloomberg&quot;&gt;{{cite web|title=Company Overview of Faisal Islamic Bank of Egypt (S.A.E.)|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=11311810|website=bloomberg.com|access-date=16 September 2016|date=September 16, 2016|archive-date=17 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917091001/http://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=11311810|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Bank maʼlumotlariga koʻra, u „Misrdagi birinchi islom va tijorat banki“ boʻlgan&lt;ref name=&quot;emis&quot;/&gt;. Boshqa bir manba bankni Saudiya shahzodasi [[Muhammad al-Faysal as-Saud]] tashkil etgan va [[Saudiya Arabistoni]]ning Misrdagi konservativ siyosiy va diniy taʼsiri bilan bogʻliq „bank imperiyasining bir qismi“ deb taʼriflagan&lt;ref name=&quot;HC&quot;&gt;{{cite web|title=Context of '1976: Faisal Islamic Bank of Egypt Founded, Funds Political Growth of Islamist Movement'|url=http://www.historycommons.org/context.jsp?item=western_support_for_islamic_militancy_202707|website=History Commons|access-date=16 September 2016|archive-date=17 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917085810/http://www.historycommons.org/context.jsp?item=western_support_for_islamic_militancy_202707|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Bank dastlabki faoliyati davomida animator/musiqachi [[Richard Uilyams (animator)|Richard Uilyams]]ga „''[[The Thief and the Cobbler|Oʻgʻri va poyabzalchi]]''“ (1978—79) ehtirosli loyihasi uchun mablagʻ ajratgan.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Misr banklari|*]]
[[Turkum:1977-yilda asos solingan banklar]]
[[Turkum:Islomiy banklar]]

{{bank-stub}}
{{islom-stub}}</text>
      <sha1>bk6ramnj82hbyy7oxxjhimavnyl27u6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmen Menayo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1115616</id>
    <revision>
      <id>6121589</id>
      <parentid>6066948</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23213" sha1="afe7qa204ny5ofbrolc6gu27fi2gyt5" xml:space="preserve">'''Carmen Menayo Montero''' (14-aprel 1998-yilda tugʻilgan) – Ispaniyalik professional [[Futbol|futbolchi]], u [[Ispaniya ayollar Premier-ligasi|Liga F]] klubi Atletiko Madrid safida markaz himoyachisi sifatida toʻp suradi. Yarim himoyada oʻynashi bilan birga, u chap qanot himoyachi boʻlib ham oʻynagan, hamda u qanot va [[Yarim himoyachi|hujumkor yarim himoyachi]] rolida bir xilda qoyilmaqom oʻyin olib borgan. Xalqaro maydonlarda u Ispaniyaning yoshlar jamoasida 50 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan.
[[Fayl:Carmen_Menayo2_-_Reguero.jpg|thumb|2018-yilda Carmen Menayo]]
[[Fayl:La_alcaldesa_recibe_al_equipo_femenino_del_Atlético_de_Madrid_ganador_de_la_Liga_Iberdrola_2019_08.jpg|thumb|Mayordom 2019-yilgi Iberdola ligasi gʻolibi Atletiko Madrid Femenino jamoasi bilan birga]]
[[Fayl:Carmen_Menayo.jpg|thumb|Carmen Menayo Atletiko Madrid Femenino bilan]]

=== Santa Teresa ===
Menayo 2014-yil 19-iyun kuni Primera Divisionga endi koʻtarilgan jamoa [[Santa Teresa CD (ayollar)|Santa Teresa]] bilan shartnoma imzoladi. U 2014-yil 7-sentyabrda, 16 yoshida Primera Divisiónda oʻzining yorqin debyutini qildi, unda uning jamoasi Transportes Alcaine-ga 3-1 hisobi bilan magʻlub boʻldi &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Vela |first=José Luis |date=8 September 2014 |title=Amargo debut del Santa Teresa |publisher=El Periódico Extremadura |url=https://www.elperiodicoextremadura.com/noticias/deportes/amargo-debut-santa-teresa_825804.html |access-date=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;. U mavsum davomida oʻyinni zaxira oʻrindigʻida kuzatdi, Ispaniyaning 17 yoshgacha jamoasi bilan jami bir marta oʻynagan va gol urgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=García de Frutos |first=Alberto |date=4 March 2015 |title=Carmen Menayo ya es imprescindibleo |publisher=[[Hoy (Extremadura)|Hoy]] |url=https://www.hoy.es/deportes/futbol/201503/04/carmen-menayo-imprescindible-20150304001132-v.html |access-date=4 March 2019}}&lt;/ref&gt;. Menayo jamoada chap qanot hujumchisi va [[Hujumchi (futbol)|markaziy hujumchi]] rolida oʻynashiga qaramasdan, Paralejoning jarohatlangani sababli jamoa murabbiyi Xuan Karlos Antunez uni markaziy himoyaga javobgar qilib qoʻydi. Jamoa mavsumni toʻqqizinchi oʻrinda yakunladi va bu kelgusi mavsumda Primera Division da qatnashish imkoniyatini saqlab qoldi.

2015-16-yilgi mavsum Menayo asosiy tarkib ishtirokchisiga aylantirilib, faqat ikki oʻyinni oʻtkazib yubordi. Usha mavsumda Santa Teresa Primera Divisiónda oʻn birinchi oʻrinni egalladi.

=== Atletiko Madrid ===

==== 2016-2017-yilgi mavsum ====
Menayo har doim [[Madrid|Madridda]] fizioterapiyani oʻrganishni xohlagan va 2016-yilda boshqa klublarning bir nechta takliflarini rad etganidan soʻng, u Atletiko Madrid safida oʻynash imkoniyatiga ega boʻldi, bu bilan u futbol mashgʻulotlarini davom ettira oladigan boʻldi. 2016-yil 5-iyul kuni Atletiko Madrid Menayo bilan rasmiy shartnoma imzolagani haqida eʼlon berdi &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=5 July 2016 |title=Carmen Menayo, primer refuerzo para la próxima temporada |language=Spanish |work=Atlético de Madrid |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/carmen-menayo-primer-refuerzo-del-feminas |access-date=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;.

Menayo 2016-yil 3-sentyabr kuni Las Rojiblankas bilan oʻyinda Atletiko Madrid safida birinchi marta maydonga tushdi. U Rayo Vallecano bilan oʻyinning 85-daqiqasida [[Silvia Meseguer]] oʻrniga maydonga tushdi va oʻyin Atletikoning 2-0 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlandi &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=3 September 2016 |title=Debut con victoria en el derbi madrileño |language=es |publisher=[[Atlético Madrid]] |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/debut-con-victoria-en-el-derbi-madrileno |access-date=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;. 2017-yil 7-may kuni u [[Atlético Madrid|Atletiko Madrid]] safidagi oʻzining birinchi golini [[UD Granadilla Tenerife|Granadilla]] bilan oʻyindagi 3-0 hisobidagi gʻoliblikda darvozaga kiritdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Sancho |first=Fernando |date=8 May 2017 |title=Carmen Menayo marca su primer gol como rojiblanca |publisher=Esto es Atleti |url=http://www.estoesatleti.es/2017/05/carmen-menayo-marca-su-primer-gol-como-rojiblanca/ |access-date=4 March 2019 }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Oʻsha mavsumda u 21 ta liga bahsida oʻynadi va klub qayta tashkil etilganidan keyin birinchi marta [[Angliya Premyer-ligasi|Primera División]] chempionatida jamoasi gʻalaba qozonishiga oʻzining hissasini qoʻshadi &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=20 May 2017 |title=¡¡¡Campeonas de Liga!!! |language=es |work=Atlético de Madrid |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/campeonas-de-liga |access-date=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;. Menayoning fikriga koʻra, muvaffaqiyatning kaliti guruh bilan toʻgʻri ishlash va muntazam ravishda harakat qilishdan iborat edi &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=20 May 2017 |title=Menayo: &quot;Se siente mucho orgullo por ser campeón&quot; |language=es |publisher=Atlético Madrid |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/menayo-se-siente-mucho-orgullo-para-ser-campeon |access-date=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;. U shuningdek, Copa de la Reinaning uchta oʻyinida ishtirok etgan, u yerda ular Barselona tomonidan 4-1 hisobi bilan magʻlub etilgach chempionatning kumush medali sohibiga aylanishgan &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=18 June 2017 |title=No pudo ser |language=es |work=Atlético de Madrid |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/no-pudo-ser |access-date=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;.

==== 2017-2018-yil mavsum ====
2017-18-yilgi mavsumda murabbiy Angel Villacampa Menayoni chap qanot oʻyinchisidan markaz oʻyinchisiga aylantirgan va Andrea Pereira himoya chizigʻiga koʻchirilgan&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Camino |first=Miki |date=10 October 2017 |title=La conversión de Carmen Menayo |publisher=losotros18 |url=https://www.losotros18.com/futfem/la-conversion-carmen-menayo/ |url-status=dead |access-date=4 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043418/https://www.losotros18.com/futfem/la-conversion-carmen-menayo/ |archive-date=6 March 2019}}&lt;/ref&gt;. U 30 ta liga oʻyinlardan 26-tasida oʻynadi, shuningdek, 4-oktyabr 2017-yili Wolfsburgga qarshi 0-3 hisobidagi gʻalaba bilan [[UEFA Ayollar Chempionlar ligasi|Chempionlar ligasida]] oʻzining debyutini qildi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=4 October 2017 |title=Derrota en la Ciudad Deportiva |language=es |publisher=Atlético Madrid |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/derrota-en-la-ciudad-deportiva |access-date=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;. Atletiko Madrid oʻsha mavsumda yana liga bahslaridada titulni qoʻlga kiritdi va Copa de la Reina-da ikkinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=13 May 2018 |title=¡Campeonas de Liga! |language=es |publisher=Atlético Madrid |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/campeonas-de-liga-2 |access-date=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=3 June 2018 |title=Menayo: &quot;Estoy orgullosa de todo el trabajo del equipo&quot; |language=es |publisher=Atlético Madrid |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/menayo-estoy-orgullosa-de-todo-el-trabajo-del-equipo |access-date=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;.

==== 2018-2019-yilgi mavsum ====
2018-19-yilgi mavsum Villacampaning oʻrniga José Luis Sánchez Vera tushdi va Menayo oʻzining chap qanot pozitsiyasiga qaytdi. U ushbu mavsumda 30 ta Liga oʻyinlardan 26 tasida oʻynadi, shuningdek, 4 ta Chempionlar ligasi oʻyinlarida va 3 ta Copa de la Reina oʻyinlarida asosiy tarkib oʻyinchisi sifatida ishtirok etdi. 13- turda u Espanyol jamoasiga qarshi bahsda jarima maydonchasi tashqarisidan ajoyib tarzda gol kiritdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=9 December 2018 |title=El Atlético Femenino mete la quinta ante el Espanyol |publisher=El Mundo Deportivo |url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/atletico-madrid/20181209/453461380074/el-atletico-femenino-mete-la-quinta-ante-el-espanyol.html |access-date=9 March 2019}}&lt;/ref&gt;. 2019-yil 7-mart kuni u Futbol Draft mukofoti uchun davogar 5 ta eng yaxshi oʻyinchilar qatoriga kiritildi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Futbol Draft® 2018/2019 da a conocer el nombre de las 55 jugadoras que aspiran al Once de Oro Femenino |url=https://www.futboldraft.com/noticias/futbol-draft-da-conocer-nombre-55-jugadoras-aspiran-once-oro-femenino |ish=futbol draft |til=es |sana=7 March 2019 |qaralgan sana=9 March 2019}}&lt;/ref&gt;. 5-may kuni Menayo uchinchi bor ligada chempionlikka erishdi va ushbu oʻyinda Angela Sosaga golli uzatma berdi &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Giovio |first=Eleonora |date=5 May 2019 |title=El Atlético de Madrid Femenino gana su tercera Liga Iberdrola consecutiva |publisher=El País |url=https://elpais.com/deportes/2019/05/05/actualidad/1557062473_440532.html |access-date=5 May 2019}}&lt;/ref&gt;. U Atletiko safida Copa de la Reina turnirining finalidagi Real Sociedadga qarshi magʻlubiyatli oʻyinda oʻynadi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Menayo |first=David |date=11 May 2019 |title=La Real Sociedad hace historia con la conquista de la Copa de la Reina |publisher=[[Marca (newspaper)|Marca]] |url=https://www.marca.com/futbol/futbol-femenino/2019/05/11/5cd7083f268e3e667e8b459a.html |access-date=12 May 2019}}&lt;/ref&gt;.

==== 2019-2020-yilgi mavsumi ====
Menayo 2019-20-yilgi mavsumda yangi kelgan [[Kylie Strom]] bilan oʻyinda almashtirila boshlandi, ammo Xose Luis Sanchez Vera isteʼfoga chiqqanidan va oktyabr oyida Pablo López kelganidan soʻng u zahira oʻrindigʻida oʻtiradigan boʻldi. U Marca gazetasi va turnirning homiy Iberdrola tomonidan 12 marotaba kun futbolchisi deb etirof etildi. U muhlislarning bergan ovozlariga binoan birinchi turning eng yaxshi oʻyinchisi sifatida tanlandi. U [[COVID-19 pandemiyasi]] tufayli mavsum erta tugashidan oldin 18 ta liga oʻyinida oʻynadi va 4 ta golli uzatma berdi, shuningdek Atletiko jamoasi ligada ikkinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.rfef.es/noticias/comunicado-rfef-relacion-competiciones-no-profesionales-del-futbol-espanol |nashriyot=RFEF |sana=6 May 2020 |sarlavha=Comunicado de la RFEF en relación con las competiciones no profesionales del fútbol español |til=es |qaralgan sana=2024-06-10 |arxivsana=2020-08-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200816104806/https://rfef.es/noticias/comunicado-rfef-relacion-competiciones-no-profesionales-del-futbol-espanol }}&lt;/ref&gt;. U Superkubok yarim finalida o&lt;nowiki&gt;'ynadi, unda jamoasi &quot;Barselona&quot; bilan boʻlhan bahsda imkoniyatni boy berdi va &quot;Copa de la Reina&quot;ning 16 lik bahslarida Betis bilan boʻgan uchrashuvda penaltilar seriyasida �M2�Seviliyalik&quot;larni tor mor etishdi. Chempionlar ligasida u jamoaning besh oʻyinidan jami toʻrttasida ishtirok etdi, ammo ular Barselonaga qarshi chorak finalda magʻ&lt;/nowiki&gt;lubiyatga uchrashdi&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Herrán |first=Alfonso |date=21 August 2020 |title=El Barça acaba con la resistencia de un Atlético heroico en el 80' |publisher=As |url=https://as.com/futbol/2020/08/21/femenino/1598033653_338581.html?autoplay=1 |access-date=3 September 2020}}&lt;/ref&gt;.

==== 2020-2021-yilgi mavsum ====
2020-2021-yilgi musobaqaning dastlabki mavsumida Menayo oʻzining tizza boʻgʻim qismidan jarohat oladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Carmen Menayo sufre una lesión en la rodilla derecha |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/carmen-menayo-sufre-una-lesion-en-la-rodilla-derecha |ish=Atlético Madrid |sana=19 September 2020 |qaralgan sana=6 October 2020}}&lt;/ref&gt;. Dekabr oyida u jamoaning uchinchi kapitanligiga tayinlandi va bu lavozimni keyingi mavsum boshlanishidan oldin oʻz zimmasiga oladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Amanda Sampedro, Meseguer, Menayo y Laia Aleixandri, capitanas para esta temporada |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/amanda-sampedro-meseguer-menayo-y-laia-aleixandri-capitanas-para-esta-temporada |ish=Atlético Madrid |sana=23 December 2020 |qaralgan sana=23 December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Amanda Sampedro, Meseguer, Laia Aleixandri y Merel Van Dongen, capitanas para esta temporada |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/amanda-sampedro-meseguer-laia-aleixandri-y-merel-van-dongen-capitanas-para-esta-temporada |ish=Atlético Madrid |sana=3 September 2021 |qaralgan sana=6 September 2021}}&lt;/ref&gt;. U 2021-yilning may oyida maydonga qaytadi. Oʻsha yili Atletiko Madrid Liga jadvalida toʻrtinchi oʻrin bilan mavsumni yakunlaydi hamda jamoa Superkubogni qoʻlga kiritadi &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Menayo |first=David |date=23 May 2021 |title=Carmen Menayo vuelve 246 días después |publisher=Marca |url=https://www.marca.com/futbol/futbol-femenino/primera-division/2021/05/23/60aa777a46163f8f6c8b461a.html |access-date=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;.

==== 2021-2022-yilgi mavsum ====
2021-2022-yilgi mavsum Menayo eng koʻp maydonga tushgan futbolchilardan biri boʻldi, ayniqsa Amanda Frisbi jarohatlanganidan keyin. 13-dekabr kuni u Atletiko bilan 2025-yilgacha boʻlgan toʻrt yillik shartnomaga imzo chekdi &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=13 December 2021 |title=Carmen Menayo renueva con el Atlético de Madrid hasta 2025 |language=es |publisher=Hoy |url=https://www.hoy.es/deportes/futbol/carmen-menayo-renueva-20211213151118-nt.html}}&lt;/ref&gt;. Menayo 2022-yil yanvar oyida klub afsonalarining xotira roʻyxatiga kiritildi, bu Atletiko Madrid safida 100dan ortiq oʻyin oʻtkazgan futbolchilar sharafiga qilinadigan narsa &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Aleixandri, Menayo, Ludmila y Lola Gallardo ya tienen su placa en el Wanda Metropolitano |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/aleixandri-menayo-ludmila-y-lola-gallardo-ya-tienen-su-placa-en-el-wanda-metropolitano |ish=Atlético Madrid |sana=28 January 2022 |qaralgan sana=31 January 2022}}&lt;/ref&gt;.

==== 2022-2023-yilgi mavsum ====
2022-2023-yilgi mavsum Menayo sardorlik bogʻichini Lola Gallardoga qaytarib, oʻzi ikkinchi kapitan roliga oʻtdi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Lola Gallardo, Carmen Menayo, Ludmila y Van Dongen, capitanas para esta campaña |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/lola-gallardo-carmen-menayo-ludmila-y-van-dongen-capitanas-para-esta-campana |ish=Atlético de Madrid |sana=19 August 2022 |qaralgan sana=19 August 2022}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek u mavsumni zahira oʻrindigʻida boshladi va tizzasidan olgan jarohati sababli ikki oy davomida maydonga tushmadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Menayo fue sustituida por molestias en la rodilla izquierda |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/menayo-fue-sustituida-por-molestias-en-la-rodilla-izquierda |ish=Atlético Madrid |sana=22 October 2022 |qaralgan sana=14 February 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Carmen Menayo sufre un esguince del ligamento colateral medial de la rodilla izquierda |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/carmen-menayo-sufre-un-esguince-del-ligamento-colateral-medial-de-la-rodilla-izquierda |ish=Atlético Madrid |sana=31 October 2022 |qaralgan sana=14 February 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Carmen Menayo ha recibido el alta médica |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/carmen-menayo-ha-recibido-el-alta-medica |ish=Atlético Madrid |sana=16 December 2022 |qaralgan sana=14 February 2023}}&lt;/ref&gt;. U sogʻligʻi tiklanganidan soʻng, markaziy pozitsiyasidagi oʻz oʻrinini qaytarib oldi. U Athletic Clubga qarshi liga bahsida gol urdi va u fevral oyi uchun Atletico Madridning eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Importante victoria en casa |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/importante-victoria-en-casa |ish=Atlético de Madrid |sana=12 February 2023 |qaralgan sana=14 February 2023}}&lt;/ref&gt;. Jamoada muhit muntazam boʻmaganligi, jamoa murabbiyi almashganligi hisobiga klub turnirni 4- oʻrin bilan yakunladi. Copa de la Reina doirasidagi final oʻyinida Atletiko jamoasi Real madridga duch kelishdi va jamoa qoʻshib berilgan daqiqalarda [[Penalti|penaltidan]] gol urib kubokni boshlari uzra baland koʻtarishdi &lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Griñán |first=Marta |date=28 May 2023 |title=Remontada de coraje y corazón para alzar la segunda Copa |publisher=Diario As |url=https://as.com/futbol/femenino/remontada-de-coraje-y-corazon-para-alzar-la-copa-n/ |access-date=29 May 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Xalqaro faoliyati ==
Menayo 2013-yil 24-mart kuni oʻzining xalqaro maydondagi debyutini UEFA U17 doirasidagi Finlyandiyaga qarshi uchrashuvda qiladi va oʻyin Ispaniyaning 3-0 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlanadi. Menayo 73-daqiqa Nahikari Garsiya oʻrniga maydonga tushadi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Women's Under-17 - Spain-Finland |url=https://www.uefa.com/womensunder17/season=2013/matches/round=2000329/match=2010854/index.html |ish=UEFA |til=en |qaralgan sana=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;. U ushbu turnirning keyingi barcha bahslarida maydong atushadi va jamoasi bilan yarim final ostonasigacha yetib keladi. Soʻngra 2013-yil iyun oyida [[Shveysariya|Shveytsariyaning]] [[Nyon]] shahrida oʻtkazilgan UEFA U17 ayollar chempionatining yarim finaliga uni asosiy tarkibga kiritishadi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Conoce la convocatoria de la Sub-17 para la fase final en Nyon |url=https://www.sefutbol.com/conoce-convocatoria-sub-17-fase-final-nyon |ish=Selección Española de Fútbol |til=es |sana=5 June 2013 |qaralgan sana=3 March 2019 |arxivsana=6 March 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190306042928/https://www.sefutbol.com/conoce-convocatoria-sub-17-fase-final-nyon}}&lt;/ref&gt;. U chempionat oʻyinlarini 2-darajali oʻyinchi sifatida oʻykazdi, unda jamoa Shvetsiyaga qarshi yarim finalda magʻlub boʻldi va 3-oʻrin uchun bahslarda Belgiyani 4:0 hisobi bilan magʻlub etib, uchinchi oʻrinni egalladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Women's Under-17 - Technical report - Team analysis - Spain |url=https://www.uefa.com/womensunder17/season=2013/technical-report/team-analysis/team=2600046/index.html |ish=UEFA |til=en |qaralgan sana=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;.


Menayo U-20 jamoasiga oʻtgandan soʻng, 2016-yilgi FIFA U-20 jahon chempionatida oʻynash uchun yana tarkibga chaqirildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=OFICIAL - Convocatoria definitiva para el Campeonato del Mundo Sub-20 de Papúa Nueva Guinea |url=https://www.sefutbol.com/oficial-convocatoria-definitiva-campeonato-del-mundo-sub-20-papua-nueva-guinea |ish=Selección Española de Fútbol |til=es |sana=31 October 2016 |qaralgan sana=3 March 2019 |arxivsana=6 March 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190306043155/https://www.sefutbol.com/oficial-convocatoria-definitiva-campeonato-del-mundo-sub-20-papua-nueva-guinea}}&lt;/ref&gt;. U har hamma oʻyinda toʻliq vaqt davomida maydonda harakat qilgan toki [[Ispaniya]] chorak finalda qoʻshib berilgan vaqtda Shimoliy Koreyaga imkoniyatni boy berguncha&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=FIFA U-20 Women’s World Cup Papua New Guinea 2016 TECHNICAL REPORT AND STATISTICS |url=https://resources.fifa.com/image/upload/papua-new-guinea-2016-2864709.pdf?cloudid=lmst3asbc3w9pn5ef7qs |ish=FIFA |til=en |qaralgan sana=3 March 2019 |arxivsana=2021-03-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210304055231/https://resources.fifa.com/image/upload/papua-new-guinea-2016-2864709.pdf?cloudid=lmst3asbc3w9pn5ef7qs }}&lt;/ref&gt;.

Menayo 2018-yilda u Fransiyada oʻtkazilgan U20 ayollar Jahon Chemponatiga qatnashishga Ispaniya terma jamoasi tomonidan chaqirildi va bu uning karyerasidagi uchinchi qatnashgan jahon chempionati edi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=OFICIAL-Convocatoria para el Mundial Sub-20 femenino de Francia 2018 |url=https://www.sefutbol.com/oficial-convocatoria-mundial-sub-20-femenino-francia-2018 |ish=Selección Española de Fútbol |til=es |sana=12 June 2018 |qaralgan sana=3 March 2019 |arxivsana=6 March 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190306043836/https://www.sefutbol.com/oficial-convocatoria-mundial-sub-20-femenino-francia-2018}}&lt;/ref&gt;. U chempionat davomida barcha bahslarda asosiy tarkibda ishtirok etdi va Yaponiyaga qarshi bahsdagi yagona gol muallifiga aylandi. Ispaniya finalda Yaponiyaga qarshi yana bir bor bahs olib bordi, bu safar ular oʻtkazib yuboligan uchta golga bitta gol bilan javob qaytarib, kubokni boy berishdi &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=TECHNICAL REPORT FIFA U-20 WOMEN’S WORLD CUP FRANCE 2018 |url=https://resources.fifa.com/image/upload/fu20wwc2018-tsg-report.pdf?cloudid=khspkuf4mopr1nd2i1xr |ish=FIFA |til=en |qaralgan sana=3 March 2019 |arxivsana=2021-02-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210201231602/https://resources.fifa.com/image/upload/fu20wwc2018-tsg-report.pdf?cloudid=khspkuf4mopr1nd2i1xr }}&lt;/ref&gt;.

2018-yil 25-sentyabr kuni Menayo kattalar jamoasi bilan bir nechta oʻquv mashgʻulotlarida ishtirok etish uchun chaqirildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Ángela Sosa y Carmen Menayo, novedades en la convocatoria de la Selección Española Absoluta |url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/angela-sosa-y-carmen-menayo-novedades-en-la-convocatoria-de-la-seleccion-espanola-absoluta |ish=Atlético de Madrid |til=es |sana=25 September 2018 |qaralgan sana=3 March 2019}}&lt;/ref&gt;.

== Ijtimoiy tarmoqlarda ==
2018-yilning yozida Ekstremaduran Futbol federatsiyasi Menayoning karyerasi haqida hujjatli film ishlab chiqdi. Bu film Puebla de la Calzada shahridagi Casa de la Cultura-da premyerasi boʻlib, 2019-yil mart oyida ayollar futbolining oʻsishiga bagʻishlangan dastur doirasida Peña Las Colchoneras tomonidan targʻib etilgan va Madrid Ateneoda namoyish etildi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |sarlavha=El boom del fútbol femenino ¿un fenómeno sin retorno? |url=https://www.ateneodemadrid.com/Agenda/Actividades/El-boom-del-futbol-femenino-un-fenomeno-sin-retorno |ish=Ateneo de Madrid |sana=25 March 2019 |qaralgan sana=8 October 2019}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Menayo Atletiko Madrid jamoasidagi hamkasbi Lola Gallardo bilan ishqiy munosabatda&lt;ref&gt;{{Yangiliklar manbasi |date=17 May 2020 |title=El inclusivo mensaje de Lola Gallardo contra la 'LGTBIfobia' |language=es |work=Mundo Deportivo |url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/atletico-madrid/20200517/481220123995/el-inclusivo-mensaje-de-lola-gallardo-contra-la-lgtbifobia.html |access-date=5 March 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Yutuqlar ==

=== Klub ===; Atletiko Madrid

* [[Ispaniya ayollar Premier-ligasi|Primera División]]: 2016-17, 2017-18, 2018-19
* Superkopa de Espana: 2020-21
* Copa de la Reina: 2022–23

=== Xalqaro ===; Ispaniya

* UEFA U17 ayollar chempionatlari: Gʻolib 2015&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |muallif= |sana=2015-08-03 |sarlavha=2015 UEFA tournaments: Winners and highlights |url=https://www.uefa.com/news/0253-0d8055f7009b-17b2c7c2e092-1000--2015-uefa-tournaments-winners-and-highlights/ |qaralgan sana=2022-11-30 |ish=UEFA.com |til=en}}&lt;/ref&gt;
* UEFA U19 ayollar chempionatlari: Gʻolib 2017&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |muallif= |sana=2017-08-20 |sarlavha=2017 WU19 EURO results in full |url=https://www.uefa.com/womensunder19/news/023c-0e169ef41ee3-700e6ab73db8-1000--2017-wu19-euro-results-in-full/ |qaralgan sana=2022-11-30 |ish=UEFA.com |til=en}}&lt;/ref&gt;.

== Maʼlumotnomalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Ayollar futboli yarim himoyachilari]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1998-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Ayol futbolchila]]
[[Turkum:Ispaniya futboli]]
[[Turkum:Ayollar]]
[[Turkum:Ayollar futboli]]
[[Turkum:Atletiko madrid]]</text>
      <sha1>afe7qa204ny5ofbrolc6gu27fi2gyt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claudia Cholakian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1116091</id>
    <revision>
      <id>6121826</id>
      <parentid>5438087</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12591" sha1="f0m7fne5vzy294uippmgfpvmncv1293" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi
 | ism                = Claudia Cholakian
 | tasvir             = 
 | toʻliqism          = Claudia Louise Cholakian
 | tavallud_sana      = {{birth date and age|1996|7|29|df=yes}}
 | tavallud_joyi      = {{tavalludJoyi|Avstraliya}}
 | boʻyi              = 
 | pozitsiya          = [[Yarim himoyachi]]
 | joriyklub          = [[Gladesville Ravens]]
 | klubraqami         = 17
 | yoshlikyillari1    = 
 | yoshlikklublari1   = 
 | yillar1            = 2016—2020
 | klublar1           = [[Manly United FC|Manly United]]
 | isht1              = 
 | gollar1            = 
 | yillar2            = 2020—2021
 | klublar2           = [[Sydney FC (A-League Women)|Sydney FC]]
 | isht2              = 2
 | gollar2            = 0
 | yillar3            = 2021—2022
 | klublar3           = [[Sydney Olympic FC|Sydney Olympic]]
 | isht3              = 15
 | gollar3            = 7
 | yillar4            = 2023
 | klublar4           = [[Northern Tigers FC|Northern Tigers]]
 | isht4              = 23
 | gollar4            = 10
 | yillar5            = 2024—
 | klublar5           = [[Gladesville Ravens]]
 | isht5              = 3
 | gollar5            = 0
 | milliyyillar1      = 2022—
 | milliyjamoa1       = [[Armaniston ayollar milliy futbol terma jamoasi|Armaniston]]
 | milliyisht1        = 11
 | milliygollar1      = 0
 | medallar           = 
 | club-update        = 22 April 2024
}}

'''Claudia Louise Cholakian''' ({{Lang-hy|Կլաուդիա Լուիս Չոլակյան}} Լուիս Չոլակյան&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.ffa.am/hy/players/38790/kananc-azgayin-havaqakan |sarlavha=Կլաուդիա Լուիս Չոլակյան |ish=Football Federation of Armenia |til=hy |qaralgan sana=2024-06-11 |arxivsana=2024-05-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240525140347/https://www.ffa.am/hy/players/38790/kananc-azgayin-havaqakan }}&lt;/ref&gt; 1996-yil 29-iyulda tugʻilgan) – futbolchi, NPL NSW ayollar klubi „Gladesville Ravens“ da [[yarim himoyachi]] ampulasida oʻynaydi. Avstraliyada tugʻilgan, [[Armaniston ayollar milliy futbol terma jamoasi|Armaniston ayollar terma jamoasi]] sharafini himoya qiladi&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://womens.nplnsw.com.au/2022/04/20/claudia-cholakian-relishes-armenian-experience/ |sarlavha=Claudia Cholakian relishes Armenian Experience |sana=20 April 2022 |nashriyot=womens.nplnsw.com.au}}&lt;/ref&gt;.

== Klubdagi faoliyati ==

=== Yoshlik faoliyati ===
Cholakian oʻzining yoshlik futbolini NWS Spirit va Northern Tigers jamoalarida oʻynashdan boshlagan, shundan soʻng u 17 yoshida Manly United jamoasiga qoʻshilishgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.manlyunitedfc.com.au/2018/03/29/cholakian-keen-to-scale-new-heights/ |sarlavha=Cholakian keen to scale new heights |sana=29 March 2018 |nashriyot=manlyunitedfc.com.au |qaralgan sana=2024-06-11 |arxivsana=2024-12-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241205071625/https://www.manlyunitedfc.com.au/2018/03/29/cholakian-keen-to-scale-new-heights/ }}&lt;/ref&gt;.

=== Manly United ===
Cholakian oʻz faoliyatini Avstraliyaning ikkinchi toifadagi „Manly United“ jamoasida boshlagan, 2016-yilda 19 yoshida birinchi oʻyinda debyut qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.gettyimages.com.au/detail/news-photo/talitha-kramer-of-the-stingrays-and-claudia-cholakian-of-news-photo/539525516 |sarlavha=NSW Women's 1 NPL - Manly v Illawarra |sana=12 June 2016 |nashriyot=[[Getty Images]] }}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 2017-yilda u oʻz universiteti bilan almashinuv dasturi doirasida bir yilni [[Angliya|Angliyaning]] [[London|Londondagi]] Kingʻs kollejida oʻqish uchun chet elda oʻtkazgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.manlyunitedfc.com.au/2018/03/29/cholakian-keen-to-scale-new-heights/ |sarlavha=Cholakian keen to scale new heights |sana=29 March 2018 |nashriyot=manlyunitedfc.com.au |qaralgan sana=2024-06-11 |arxivsana=2024-12-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241205071625/https://www.manlyunitedfc.com.au/2018/03/29/cholakian-keen-to-scale-new-heights/ }}&lt;/ref&gt; natijada 2017-yilgi mavsumni oʻtkazib yuborgan. Cholakian 2018-yilgi mavsumda „Manly United“da oʻynash uchun qaytgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.manlyunitedfc.com.au/2018/03/03/manlys-women-shaping-up-for-title-defence/ |sarlavha=Manly’s Women Shaping Up For Title Defence |sana=3 March 2018 |nashriyot=manlyunitedfc.com.au |qaralgan sana=2024-06-11 |arxivsana=2024-04-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240422152022/https://www.manlyunitedfc.com.au/2018/03/03/manlys-women-shaping-up-for-title-defence/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://footballnsw.com.au/2018/03/08/national-premier-leagues-nsw-womens-2018-preview/ |sarlavha=National Premier Leagues NSW Women's 2018 Preview |sana=March 2018 |nashriyot=National Premier Leagues NSW}}&lt;/ref&gt;. Cholakian 2018-yilda Manlyning birinchi jamoasi murabbiylar mukofotini qoʻlga kiritgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.facebook.com/manlyunitedfc/photos/claudia-cholakian-first-grade-coaches-award/2031224680249304/ |sarlavha=Claudia Cholakian - First Grade Coaches' Award |nashriyot=[[Manly United FC]] |sana=13 September 2018}}&lt;/ref&gt;.

2018—2020-yillar oraligʻida Cholakian har bir oʻyinda Manly uchun maydonga tushgan yagona futbolchi boʻlib, klub safida ketma-ket 58 ta oʻyinda maydonga tushishga muvaffaq boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://womens.nplnsw.com.au/2020/05/27/claudia-cholakian-excited-to-be-back/ |sarlavha=Claudia Cholakian excited to be back |sana=27 May 2020 |nashriyot=womens.nplnsw.com.au}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.manlyunitedfc.com.au/2020/10/08/cholakian-raring-for-grand-final-redemption/ |sarlavha=Cholakian raring for grand final redemption |sana=7 October 2020 |nashriyot=manlyunitedfc.com.au }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Cholakian Manlyning 2020-yilgi chempionatda gʻolib chiqqan. Oʻsha oʻyinda u jamoasi tarkibida toʻliq 90 daqiqa oʻynagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://beyond90.com.au/nsw-npl-womens-2020-grand-final-report/ |sarlavha=NSW NPL Women’s 2020 Grand Final Report – Sydney University vs Manly United |sana=15 October 2020 |nashriyot=beyond90.com.au}}&lt;/ref&gt;.

2020-yil oxirida Cholakian Kvinslend jamoasiga qarshi Football NSW koʻrgazmasida „Stat of Origin“ oʻyinida Football NSW vakili etib saylangan va NPL NSW musobaqasida kuchli jismoniy formasi tufayli tanlovda gʻolib chiqgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.myfootball.com.au/news/football-nsw-announces-womens-squad-queensland-clash |sarlavha=Football NSW Announces Women’s Squad for Queensland Clash |sana=10 December 2020 |nashriyot=myfootball.com.au}}&lt;/ref&gt;.

=== Sidney FC ===
2020-yilda Cholakian W-ligada ishtirok etuvchi Avstraliyaning top-klubi Sidney FC bilan shartnoma imzolashda katta tanaffus olgan. Cholakian finalga qadar Elizabet Ralstonning jarohati tufayli oʻrnini egallagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://sydneyfc.com/news/sydney-fc-complete-three-westfield-w-league-signings |sarlavha=Sydney FC Complete Three Westfield W-League Signings |sana=19 March 2021 |nashriyot=sydneyfc.com}}&lt;/ref&gt;. Cholakian Sidney FC tarkibida ikkita oʻyinda maydonga tushgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://aleaguestats.com/WLeague/A-League%20(Women)_25Players_749.html |sarlavha=Claudia Cholakian |nashriyot=aleaguestats.com |qaralgan sana=2024-06-11 |arxivsana=2024-04-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240422143520/https://aleaguestats.com/WLeague/A-League%20(Women)_25Players_749.html }}&lt;/ref&gt; va 2020—2021-yilgi W-Liga chempionatida ishtirok etgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.instagram.com/fnxsports/p/CNGdJP9pDJy/ |sarlavha=Congratulations to Claudia Cholakian, 2021 W-League Premiership Winner with Sydney FC! |nashriyot=FNX Sports |sana=1 April 2021}}&lt;/ref&gt;.

=== Sydney Olympic ===
2021-yilda Cholakian Avstraliyaning ikkinchi ligasida ishtirok etadgan Sydney Olympic jamoasi bilan shartnoma imzolagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://twitter.com/FNXsports/status/1376490033889173504 |sarlavha=Claudia Cholakian, Sydney Olympic, 2021 |nashriyot=twitter.com}}&lt;/ref&gt;. Cholakian ikki mavsumni Sydney Olympic jamoasida oʻtkazgan, shuningdek, Olympic oʻyin bilan birga [[Armaniston ayollar milliy futbol terma jamoasi|Armaniston terma jamoasi]] bilan ham xalqaro debyut qilishga muvaffaq boʻlgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://womens.nplnsw.com.au/2022/04/20/claudia-cholakian-relishes-armenian-experience/ |sarlavha=Claudia Cholakian relished Armenian experience |sana=20 April 2022 |nashriyot=[[National Premier Leagues NSW]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://beyond90.com.au/2022-nsw-npl-womens-wrap-round-3/ |sarlavha=2022 NSW NPL Women’s Wrap – Round 3 |sana=27 April 2022 |nashriyot=beyond90.com.au}}&lt;/ref&gt;.

=== Northern Tigers ===
2023-yilgi mavsumda Cholakian yana Northern Tigers&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://womens.nplnsw.com.au/2023/03/02/northern-tigers-focused-to-go-one-better-this-season/ |sarlavha=Northern Tigers Focus to Go One Better This Season |sana=2 March 2023 |nashriyot=National Premier Leagues NSW}}&lt;/ref&gt; klubiga qoʻshilgan, u avval oʻsmirlar oʻrtasida futbol oʻyinlarida qatnashgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://womens.nplnsw.com.au/2023/05/17/claudia-cholakian-buzzing-at-the-tigers/ |sarlavha=Claudia Cholakian BUzzzing at the Tigers |sana=17 May 2023 |nashriyot=National Premier Leagues NSW}}&lt;/ref&gt;. Cholakian „Yoʻlbarslar“ning mavsumdagi goleadorlar jadvalida birinchi oʻrinni egallab, mavsumni ligada 10 va barcha musobaqalarda 12 gol bilan yakunlagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://competitions.footballnsw.com.au/statistics?season=Bjmaz83NRq&amp;date_range=default&amp;moment_type=highestgoalscorer |sarlavha=2023 Highest Goalscorer |nashriyot=Football NSW}}&lt;/ref&gt;. Cholakian „Yoʻlbarslar“ni „Sapfir kubogi“ning ilk final bosqichiga chiqishida ishtirok etgan, yarim finalda gol urgan va bir golga assistentlik qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://footballnsw.com.au/2023/08/04/tigers-dismantle-ravens-to-progress-to-sapphire-cup-final/ |sarlavha=Tigers Dismantle Ravens to Progress to Sapphire Cup Final |sana=4 August 2023 |nashriyot=Football NSW}}&lt;/ref&gt;. Cholakian finalda oʻynagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://footballnsw.com.au/2023/09/10/apia-leichhardt-crowned-inaugural-sapphire-cup-champions/ |sarlavha=APIA Leichhardt Crowned Inaugural Sapphire Cup Champions |sana=10 September 2023 |nashriyot=Football NSW}}&lt;/ref&gt;.

=== Gladesville Ravens ===
2024-yilgi mavsum uchun Cholakian Gladesville Ravensga koʻchib oʻtgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.instagram.com/ravensnpl/p/C3kLk22PzPJ/?hl=zh-cn&amp;ref=159 |sarlavha=Gladesville Ravens welcomes our new players for the 2024 season |nashriyot=[[Gladesville Ravens]] |sana=20 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.dailytelegraph.com.au/newslocal/sport/npl-nsw-women-signings-tracker-key-signings-from-clubs-as-they-chase-2024-premiership-glory/news-story/fe58bb2e831335c00400d61f6a669d3f |sarlavha=NPL NSW Women signings tracker: Signings, coups and call-ups for every team |sana=14 March 2024 |nashriyot=[[The Daily Telegraph (Sydney)|The Daily Telegraph]]}}&lt;/ref&gt;. 2024-yil 21-aprelda Christie Parkda Cholakian oʻzining avvalgi klubi Shimoliy yoʻlbarslarga qarshi oʻyinda maydonga tushgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://womens.nplnsw.com.au/2024/04/21/northern-tigers-defeat-ravens-in-thriller/ |sarlavha=Northern Tigers Defeat Ravens in Thriller |sana=21 April 2024 |nashriyot=[[National Premier Leagues NSW]]}}&lt;/ref&gt;.

== Xalqaro faoliyati ==
Cholakian [[Armaniston ayollar milliy futbol terma jamoasi|Armanistonni]] xalqaro miqyosda himoya qilgan va 2022-yilda [[FIFA ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati|FIFA ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati]] saralashida debyut qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://womens.nplnsw.com.au/2022/04/20/claudia-cholakian-relishes-armenian-experience/ |sarlavha=Claudia Cholakian relished Armenian experience |sana=20 April 2022 |nashriyot=National Premier Leagues NSW}}&lt;/ref&gt;. Cholakian shu paytgacha kattalar terma jamoasi safida 11 ta oʻyinda maydonga tushgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/claudia-cholakian/441380/ |sarlavha=Claudia Cholakian - Soccer player profile and career statistics |nashriyot=globalsportsachive.com}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

{{DEFAULTSORT:Cholakian, Claudia}}
[[Turkum:1996-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Avstraliyalik ayol futbolchilar]]
[[Turkum:Armanistonlik ayol futbolchilar]]
[[Turkum:Ayol futbol hujumchilari]]</text>
      <sha1>f0m7fne5vzy294uippmgfpvmncv1293</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cherna Mesta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1135265</id>
    <revision>
      <id>6121641</id>
      <parentid>5547320</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T23:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1378" sha1="3a3x09rv22pn2whzu39tkz6mqjmveil" xml:space="preserve">{{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}}
{{Orphan|date=avgust 2024}}

{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi                 = Cherna Mesta
| asl nomi             = Черна Места
| mavqe                = 
| tasvir               = 
| bayroq               = 
| mamlakat             = Bolgariya
| mintaqa turi         = Viloyat
| mintaqa              = Blagoevgrad
| tuman turi           = Munitsipalitet
| tuman                = Yakoruda
| aholi                = 412 &lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-ethnic-loc2011.htm | title=Ethnic composition of Bulgaria 2011 | qaralgan sana=2024-06-27 | arxivsana=2025-06-03 | arxivurl=https://web.archive.org/web/20250603205753/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-ethnic-loc2011.htm }}&lt;/ref&gt;
| sanalgan yil         = 2011-yil
| vaqt mintaqasi       = +2
| DST                  = +3
| telefon kodi         = 07442
| pochta indeksi       = 2789
| sayt                 = 
| koordinatalar        = {{coord|42|2|N|23|44|E|region:BG|display=inline}}
}}
'''Cherna Mesta''' — [[Bolgariya|Bolgariyaning]] janubi-gʻarbiy qismidagi Blagoevgrad viloyatining Yakoruda munisipalitetiga qarashli qishloq&lt;ref&gt;[http://www.guide-bulgaria.com/SW/Blagoevgrad/Yakoruda Guide Bulgaria]&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==

&lt;references /&gt;

[[Turkum:Blagoyevgrad viloyati qishloqlari]]


{{Bulgaria-geo-stub}}
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]</text>
      <sha1>3a3x09rv22pn2whzu39tkz6mqjmveil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pila, Croatia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1160248</id>
    <redirect title="Pila (Xorvatiya)" />
    <revision>
      <id>6121483</id>
      <parentid>4423297</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Pila (Croatia)]] to [[Pila (Xorvatiya)]]</comment>
      <origin>6121483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="jb3het76svtlq0vqe5j76oqg69458qz" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Pila (Xorvatiya)]]</text>
      <sha1>jb3het76svtlq0vqe5j76oqg69458qz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Umanka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1164576</id>
    <revision>
      <id>6121684</id>
      <parentid>4428254</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axrorbek0730</username>
        <id>264148</id>
      </contributor>
      <origin>6121684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="603" sha1="2ibb1ujz1vyyolrkpjiocil611m7anm" xml:space="preserve">{{Daryo bilgiqutisi|Nomi=Umanka|Davlat=Ukraina}}

'''Umanka''' (ukr. Umanka) 43km uzunlikdagi  daryo&lt;ref name=&quot;Evans2007&quot;&gt;{{Kitob manbasi |last=Andrew Evans |title=Ukraine: The Bradt Travel Guide |url=https://books.google.com/books?id=Aom0E2HTVkEC&amp;pg=PA177 |year=2007 |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=978-1-84162-181-4 |pages=177–}}&lt;/ref&gt;. Bu daryo [[Ukraina]]&lt;nowiki/&gt;ning [[Cherkassi viloyati|Cherkas viloyati]]&lt;nowiki/&gt;da oqib o'tadi.[[Uman|Umanning]] janubi-sharqiga kiradigan [[Yatran River|Yatran daryosining]] irmog'i.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Turkum:Ukraina daryolari}}
{{daryo-stub}}</text>
      <sha1>2ibb1ujz1vyyolrkpjiocil611m7anm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Consuelo (Dominika Respublikasi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1164926</id>
    <revision>
      <id>6121914</id>
      <parentid>4428680</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3985" sha1="ko5n1oxepp6zspzi0acj8i212b5c9iv" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  ----------------&gt;| official_name                   = {{PAGENAMEBASE}}
| other_name                      = 
| native_name                     = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| nickname                        = 
| settlement_type                 = [[Munitsipalitet]]
| mavqe = Munitsipalitet
| motto                           = &lt;!-- images and maps  -----------&gt;
| image_skyline                   = 
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| flag_size                       = 
| image_seal                      = 
| seal_size                       = 
| image_map                       =
| mapsize                         = 
| map_caption                     = 
| pushpin_map                     = 
| pushpin_label_position          = bottom
| pushpin_map_caption             = Location in Brazil
| subdivision_type                = 
| subdivision_name                = 
| subdivision_type1               = Mamlakat
| subdivision_name1               = {{flag|Dominika Respublikasi}}
| subdivision_type2               = Provinsiya
| subdivision_name2               = Azua
| subdivision_type3               = 
| subdivision_name3               =  
| subdivision_type4               = 
| subdivision_name4               = &lt;!-- Politics -----------------&gt;
| government_footnotes            = 
| government_type                 = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| established_title               = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date                = &lt;!-- Area    ---------------------&gt;
| area_magnitude                  = 
| unit_pref                       = Imperial &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 
| area_land_km2                   = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   -----------------------&gt;
| population_as_of                = 2020 &lt;ref&gt;[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mt/nova-marilandia/panorama IBGE 2020]&lt;/ref&gt;
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = 
| population_density_km2          = &lt;!-- General information  ---------------&gt;
| timezone                        =[[Braziliyada vaqt]]
| utc_offset                      = &amp;minus;3
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| coordinates                     = 
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = 
| elevation_ft                    = &lt;!-- accord. to Google Earth--&gt;
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = 
| blank_name                      = 
| blank_info                      = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
| name                            = 
}}
'''{{PAGENAMEBASE}}''' — [[Dominika Respublikasi]]ning [[Azua]] provinsiyasidagi munitsipalitet&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-03-05 |title=Relation: Azua (7391027) |url=https://www.openstreetmap.org/relation/7391027 |access-date=2024-03-29 |website=OpenStreetMap |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Estadística (ONE) |first=Oficina Nacional de |title=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |url=http://one.gob.do/ |access-date=2024-03-29 |website=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |arxivsana=2009-04-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20090401053557/http://www.one.gob.do/ }}&lt;/ref&gt;.
==Manbalar==
{{manbalar}}
{{Dominika Respublikasi munitsipalitetlari}}
[[Turkum:Dominika Respublikasi munitsipalitetlari]]

{{DominicanRepublic-geo-stub}}</text>
      <sha1>ko5n1oxepp6zspzi0acj8i212b5c9iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cotuí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1165001</id>
    <revision>
      <id>6121948</id>
      <parentid>4429679</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="7ntbye8ntp6hatp8xpoojhpyy74qsyf" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  ----------------&gt;| official_name                   = {{PAGENAMEBASE}}
| other_name                      = 
| nomi= {{PAGENAMEBASE}}
| nickname                        = 
| settlement_type                 = [[Munitsipalitet]]
| mavqe = Munitsipalitet
| motto                           = &lt;!-- images and maps  -----------&gt;
| image_skyline                   = 
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| flag_size                       = 
| image_seal                      = 
| seal_size                       = 
| image_map                       =
| mapsize                         = 
| map_caption                     = 
| pushpin_map                     = 
| pushpin_label_position          = bottom
| pushpin_map_caption             = Location in Brazil
| subdivision_type                = 
| subdivision_name                = 
| subdivision_type1               = Mamlakat
|mamlakat = Dominika Respublikasi
| subdivision_type2               = Provinsiya
| subdivision_name2               = Azua
| subdivision_type3               = 
| subdivision_name3               =  
| subdivision_type4               = 
| subdivision_name4               = &lt;!-- Politics -----------------&gt;
| government_footnotes            = 
| government_type                 = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| established_title               = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date                = &lt;!-- Area    ---------------------&gt;
| area_magnitude                  = 
| unit_pref                       = Imperial &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 
| area_land_km2                   = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   -----------------------&gt;
| population_as_of                = 2020 &lt;ref&gt;[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mt/nova-marilandia/panorama IBGE 2020]&lt;/ref&gt;
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = 
| population_density_km2          = &lt;!-- General information  ---------------&gt;
| timezone                        =[[Braziliyada vaqt]]
| utc_offset                      = &amp;minus;3
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| coordinates                     = 
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = 
| elevation_ft                    = &lt;!-- accord. to Google Earth--&gt;
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = 
| blank_name                      = 
| blank_info                      = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
| name                            = 
}}
'''{{PAGENAMEBASE}}''' — [[Dominika Respublikasi]]ning [[Azua]] provinsiyasidagi munitsipalitet&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-03-05 |title=Relation: Azua (7391027) |url=https://www.openstreetmap.org/relation/7391027 |access-date=2024-03-29 |website=OpenStreetMap |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Estadística (ONE) |first=Oficina Nacional de |title=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |url=http://one.gob.do/ |access-date=2024-03-29 |website=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |arxivsana=2009-04-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20090401053557/http://www.one.gob.do/ }}&lt;/ref&gt;.
==Manbalar==
{{manbalar}}
{{Dominika Respublikasi munitsipalitetlari}}
[[Turkum:Dominika Respublikasi munitsipalitetlari]]

{{DominicanRepublic-geo-stub}}</text>
      <sha1>7ntbye8ntp6hatp8xpoojhpyy74qsyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cevicos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1165035</id>
    <revision>
      <id>6121632</id>
      <parentid>4429697</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="7ntbye8ntp6hatp8xpoojhpyy74qsyf" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  ----------------&gt;| official_name                   = {{PAGENAMEBASE}}
| other_name                      = 
| nomi= {{PAGENAMEBASE}}
| nickname                        = 
| settlement_type                 = [[Munitsipalitet]]
| mavqe = Munitsipalitet
| motto                           = &lt;!-- images and maps  -----------&gt;
| image_skyline                   = 
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| flag_size                       = 
| image_seal                      = 
| seal_size                       = 
| image_map                       =
| mapsize                         = 
| map_caption                     = 
| pushpin_map                     = 
| pushpin_label_position          = bottom
| pushpin_map_caption             = Location in Brazil
| subdivision_type                = 
| subdivision_name                = 
| subdivision_type1               = Mamlakat
|mamlakat = Dominika Respublikasi
| subdivision_type2               = Provinsiya
| subdivision_name2               = Azua
| subdivision_type3               = 
| subdivision_name3               =  
| subdivision_type4               = 
| subdivision_name4               = &lt;!-- Politics -----------------&gt;
| government_footnotes            = 
| government_type                 = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| established_title               = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date                = &lt;!-- Area    ---------------------&gt;
| area_magnitude                  = 
| unit_pref                       = Imperial &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 
| area_land_km2                   = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   -----------------------&gt;
| population_as_of                = 2020 &lt;ref&gt;[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mt/nova-marilandia/panorama IBGE 2020]&lt;/ref&gt;
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = 
| population_density_km2          = &lt;!-- General information  ---------------&gt;
| timezone                        =[[Braziliyada vaqt]]
| utc_offset                      = &amp;minus;3
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| coordinates                     = 
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = 
| elevation_ft                    = &lt;!-- accord. to Google Earth--&gt;
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = 
| blank_name                      = 
| blank_info                      = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
| name                            = 
}}
'''{{PAGENAMEBASE}}''' — [[Dominika Respublikasi]]ning [[Azua]] provinsiyasidagi munitsipalitet&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-03-05 |title=Relation: Azua (7391027) |url=https://www.openstreetmap.org/relation/7391027 |access-date=2024-03-29 |website=OpenStreetMap |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Estadística (ONE) |first=Oficina Nacional de |title=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |url=http://one.gob.do/ |access-date=2024-03-29 |website=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |arxivsana=2009-04-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20090401053557/http://www.one.gob.do/ }}&lt;/ref&gt;.
==Manbalar==
{{manbalar}}
{{Dominika Respublikasi munitsipalitetlari}}
[[Turkum:Dominika Respublikasi munitsipalitetlari]]

{{DominicanRepublic-geo-stub}}</text>
      <sha1>7ntbye8ntp6hatp8xpoojhpyy74qsyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cambita Garabitos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1165308</id>
    <revision>
      <id>6121495</id>
      <parentid>4429650</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="7ntbye8ntp6hatp8xpoojhpyy74qsyf" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  ----------------&gt;| official_name                   = {{PAGENAMEBASE}}
| other_name                      = 
| nomi= {{PAGENAMEBASE}}
| nickname                        = 
| settlement_type                 = [[Munitsipalitet]]
| mavqe = Munitsipalitet
| motto                           = &lt;!-- images and maps  -----------&gt;
| image_skyline                   = 
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| flag_size                       = 
| image_seal                      = 
| seal_size                       = 
| image_map                       =
| mapsize                         = 
| map_caption                     = 
| pushpin_map                     = 
| pushpin_label_position          = bottom
| pushpin_map_caption             = Location in Brazil
| subdivision_type                = 
| subdivision_name                = 
| subdivision_type1               = Mamlakat
|mamlakat = Dominika Respublikasi
| subdivision_type2               = Provinsiya
| subdivision_name2               = Azua
| subdivision_type3               = 
| subdivision_name3               =  
| subdivision_type4               = 
| subdivision_name4               = &lt;!-- Politics -----------------&gt;
| government_footnotes            = 
| government_type                 = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| established_title               = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date                = &lt;!-- Area    ---------------------&gt;
| area_magnitude                  = 
| unit_pref                       = Imperial &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 
| area_land_km2                   = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   -----------------------&gt;
| population_as_of                = 2020 &lt;ref&gt;[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mt/nova-marilandia/panorama IBGE 2020]&lt;/ref&gt;
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = 
| population_density_km2          = &lt;!-- General information  ---------------&gt;
| timezone                        =[[Braziliyada vaqt]]
| utc_offset                      = &amp;minus;3
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| coordinates                     = 
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = 
| elevation_ft                    = &lt;!-- accord. to Google Earth--&gt;
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = 
| blank_name                      = 
| blank_info                      = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
| name                            = 
}}
'''{{PAGENAMEBASE}}''' — [[Dominika Respublikasi]]ning [[Azua]] provinsiyasidagi munitsipalitet&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-03-05 |title=Relation: Azua (7391027) |url=https://www.openstreetmap.org/relation/7391027 |access-date=2024-03-29 |website=OpenStreetMap |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Estadística (ONE) |first=Oficina Nacional de |title=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |url=http://one.gob.do/ |access-date=2024-03-29 |website=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |arxivsana=2009-04-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20090401053557/http://www.one.gob.do/ }}&lt;/ref&gt;.
==Manbalar==
{{manbalar}}
{{Dominika Respublikasi munitsipalitetlari}}
[[Turkum:Dominika Respublikasi munitsipalitetlari]]

{{DominicanRepublic-geo-stub}}</text>
      <sha1>7ntbye8ntp6hatp8xpoojhpyy74qsyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Constanza (Dominika Respublikasi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1165341</id>
    <revision>
      <id>6121913</id>
      <parentid>4429167</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3985" sha1="ko5n1oxepp6zspzi0acj8i212b5c9iv" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  ----------------&gt;| official_name                   = {{PAGENAMEBASE}}
| other_name                      = 
| native_name                     = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| nickname                        = 
| settlement_type                 = [[Munitsipalitet]]
| mavqe = Munitsipalitet
| motto                           = &lt;!-- images and maps  -----------&gt;
| image_skyline                   = 
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| flag_size                       = 
| image_seal                      = 
| seal_size                       = 
| image_map                       =
| mapsize                         = 
| map_caption                     = 
| pushpin_map                     = 
| pushpin_label_position          = bottom
| pushpin_map_caption             = Location in Brazil
| subdivision_type                = 
| subdivision_name                = 
| subdivision_type1               = Mamlakat
| subdivision_name1               = {{flag|Dominika Respublikasi}}
| subdivision_type2               = Provinsiya
| subdivision_name2               = Azua
| subdivision_type3               = 
| subdivision_name3               =  
| subdivision_type4               = 
| subdivision_name4               = &lt;!-- Politics -----------------&gt;
| government_footnotes            = 
| government_type                 = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| established_title               = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date                = &lt;!-- Area    ---------------------&gt;
| area_magnitude                  = 
| unit_pref                       = Imperial &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 
| area_land_km2                   = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   -----------------------&gt;
| population_as_of                = 2020 &lt;ref&gt;[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mt/nova-marilandia/panorama IBGE 2020]&lt;/ref&gt;
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = 
| population_density_km2          = &lt;!-- General information  ---------------&gt;
| timezone                        =[[Braziliyada vaqt]]
| utc_offset                      = &amp;minus;3
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  = 
| coordinates                     = 
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = 
| elevation_ft                    = &lt;!-- accord. to Google Earth--&gt;
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = 
| blank_name                      = 
| blank_info                      = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
| name                            = 
}}
'''{{PAGENAMEBASE}}''' — [[Dominika Respublikasi]]ning [[Azua]] provinsiyasidagi munitsipalitet&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-03-05 |title=Relation: Azua (7391027) |url=https://www.openstreetmap.org/relation/7391027 |access-date=2024-03-29 |website=OpenStreetMap |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Estadística (ONE) |first=Oficina Nacional de |title=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |url=http://one.gob.do/ |access-date=2024-03-29 |website=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |arxivsana=2009-04-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20090401053557/http://www.one.gob.do/ }}&lt;/ref&gt;.
==Manbalar==
{{manbalar}}
{{Dominika Respublikasi munitsipalitetlari}}
[[Turkum:Dominika Respublikasi munitsipalitetlari]]

{{DominicanRepublic-geo-stub}}</text>
      <sha1>ko5n1oxepp6zspzi0acj8i212b5c9iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Castañuelas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1165479</id>
    <revision>
      <id>6121595</id>
      <parentid>4509638</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="j2mf0ctj2iduaptrvmssdcdz7y4aej6" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  ----------------&gt;| official_name                   = {{PAGENAMEBASE}}
| other_name =
| native_name = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| nickname =
| settlement_type = [[Munitsipalitet]]
| mavqe = Munitsipalitet
| motto = &lt;!-- images and maps  -----------&gt;
| image_skyline =
| imagesize =
| image_caption =
| image_flag =
| flag_size =
| image_seal =
| seal_size =
| image_map =
| mapsize =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = Location in Brazil
| subdivision_type =
| subdivision_name =
| subdivision_type1 = Mamlakat
| mamlakat = Dominika Respublikasi
| subdivision_type2 = Provinsiya
| subdivision_name2 = Monte Kristi
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 = &lt;!-- Politics -----------------&gt;
| government_footnotes =
| government_type =
| leader_title =
| leader_name =
| established_title = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date = &lt;!-- Area    ---------------------&gt;
| area_magnitude =
| unit_pref = Imperial &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_land_km2 = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population   -----------------------&gt;
| population_as_of = 2020 &lt;ref&gt;[https://cidades.ibge.gov.br/brasil/mt/nova-marilandia/panorama IBGE 2020]&lt;/ref&gt;
| population_footnotes =
| population_note =
| population_total =
| population_density_km2 = &lt;!-- General information  ---------------&gt;
| timezone =[[Braziliyada vaqt]]
| utc_offset = &amp;minus;3
| timezone_DST =
| utc_offset_DST =
| coordinates =
| elevation_footnotes = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m =
| elevation_ft = &lt;!-- accord. to Google Earth--&gt;
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;| postal_code_type = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code =
| area_code =
| blank_name =
| blank_info =
| website =
| footnotes =
| name =
}}
'''{{PAGENAMEBASE}}''' – [[Dominikana Respublikasi]]ning Monte-Kristi provinsiyasida joylashgan munitsipalitet. Uning umumiy aholisi 14878 kishini, shahar aholisi esa 4005 kishini tashkil etadi&lt;ref name=&quot;listado&quot;&gt;Superficies a nivel de municipios, [http://one.gob.do/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=63&amp;Itemid=283 Oficina Nacional de Estadistica] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090417021712/http://one.gob.do/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=63&amp;Itemid=283 |date=April 17, 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Estadística (ONE) |first=Oficina Nacional de |title=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |url=http://one.gob.do/ |access-date=2024-03-29 |website=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |arxivsana=2009-04-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20090401053557/http://www.one.gob.do/ }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Dominika Respublikasi munitsipalitetlari}}
[[Turkum:Dominika Respublikasi munitsipalitetlari]]

{{DominicanRepublic-geo-stub}}</text>
      <sha1>j2mf0ctj2iduaptrvmssdcdz7y4aej6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santa Ana (Jujuy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1168541</id>
    <revision>
      <id>6121441</id>
      <parentid>5670980</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Foydalanuvchi123</username>
        <id>263968</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6121441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="ixjnrn4jufa0rrxbcm0ngjg6av7epga" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| nomi                 = Santa Ana (Jujuy)
| mavqe                = Qishloq
| tasvir               = 
| bayroq               = 
| bayroq eni           = 
| mamlakat             = Argentina
| mintaqa turi         = Provinsiya
| mintaqa              = Jujuy provinsiyasi
| jamoat turi          = 
| jamoat               = 
| rahbar turi          = 
| rahbar               = 
| asos solingan        = 
| maydon               = 
| balandlik_m          = 
| aholi                = 
| sanalgan yil         = 
| zichlik              = 
| vaqt mintaqasi       = &amp;minus;3
| telefon kodi         = 
| pochta indeksi       = 
| sayt                 = 
| koordinatalar        = 
}}
 
'''Santa Ana''' — [[Argentina|Argentinaning]] Jujuy viloyati tarkibiga kiruvchi shahar&lt;ref&gt;[http://www.mininterior.gov.ar/ Ministerio del Interior] {{In lang|es}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}{{Argentina-geo-stub}}

[[Turkum:Jujuy aholi punktlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]]

{{chala}}</text>
      <sha1>ixjnrn4jufa0rrxbcm0ngjg6av7epga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cigarettes After Sex</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1190170</id>
    <revision>
      <id>6121776</id>
      <parentid>5893033</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40256" sha1="3zgsnmpwp503eh4z3suelrx4teth17y" xml:space="preserve">{{Musiqiy kollektiv bilgiqutisi
| guruh_nomi     = Cigarettes After Sex
| tasvir         = POS17 @Kristsll-197 (35166607974).jpg
| izoh           = „Cigarettes After Sex“ a'zosi Greg Gonsales 2017-yil iyul oyida [[Positivus Festival]]da qilgan chiqishi
| faoliyat       = 2008 — hozirgi kungacha
| kelib_chiqishi = [[El Paso (Texas)|El Paso]], [[Texas]], [[AQSh]]
| mamlakat       = {{USA}}
| janr = {{flatlist|
* [[Dream pop]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Cook |first=Cameron |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/23308-cigarettes-after-sex/ |title=Cigarettes After Sex: Cigarettes After Sex |work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |date=June 8, 2017 |accessdate=September 1, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cigarettes After Sex: Cry|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/cigarettes-after-sex-cry/|access-date=2020-06-12|website=Pitchfork}}&lt;/ref&gt;
* [[shoegaze]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=BrushedRed |url=http://www.sputnikmusic.com/news/37724/new-cigarettes-after-sex-album/ |title=New Cigarettes After Sex Album |work=Sputnikmusic |date=March 21, 2017 |accessdate=June 12, 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[ambient pop]]&lt;ref name=&quot;cas&quot;&gt;{{cite web |last=Lathan |first=Ryan |url=http://www.popmatters.com/review/cigarettes-after-sex-cigarettes-after-sex/ |title=Cigarettes After Sex: Cigarettes After Sex |work=[[PopMatters]] |date=June 21, 2017 |accessdate=July 10, 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[slowcore]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hadi |first=Eddino Abdul |url=http://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/tracks-that-creep-under-your-skin |title=The slow burn of Cigarettes After Sex's debut album |work=[[The Straits Times]] |date=June 14, 2017 |accessdate=September 1, 2017 |arxivsana=2023-01-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230130110643/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/tracks-that-creep-under-your-skin }}&lt;/ref&gt;
* [[indie rock]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cry|url=http://undertheradarmag.com/reviews/cigarettes_after_sex_cry|access-date=2020-06-13|website=undertheradarmag.com}}&lt;/ref&gt;
}}
| leybl = {{flatlist|
* [[Partisan Records|Partisan]]
* Spanish Prayers
}}
| tarkib = * [[Greg Gonzalez]]
* Jacob Tomsky
* Randall Miller
| sobiq_tarkib = * Greg Leah
* Steven Herrada
* Emily Davis
* Phillip Tubbs
| vebsayt = {{URL|http://www.cigarettesaftersex.com/}}
}}

'''Cigarettes After Sex''' – [[2008-yil]]da [[Greg Gonzalez]] tomonidan [[El Paso (Texas)|El Pasoda]] tashkil etilgan [[AQSh]] [[dream pop]] guruhi. Guruh oʻzining mayin, romantik va tushga oʻxshash musiqiy uslubi, romantika va sevgi mavzulariga asoslangan qoʻshiq matnlari, shuningdek, „androgin“ deb taʼriflangan Gonzalezning ovozi bilan tanilgan&lt;ref name=&quot;Noisey&quot; /&gt;. Cigarettes After Sex [[ambient pop]] janrida ijod qiluvchi guruh sifatida tanilgan boʻlsa-da, [[shoegaze]], [[slowcore]] va [[indie rock]] janrlarida ham ijod qiladi.

Guruhning birinchi [[Mini-albom|kengaytirilgan albomi]] „I.“ deb nomlangan va 2012-yilda chiqarilgan. Albomdagi „[[Nothing's Gonna Hurt You Baby]]“ qoʻshigʻi mashhur boʻlgan. [[2015-yil]]da chiqarilgan „[[Affection]]“ singli keng omma tomonidan ijobiy qabul qilinadi. Guruh 2017-yilda „[[Cigarettes After Sex (albom)|Cigarettes After Sex]]“ deb nomlangan oʻzining ilk studiyaviy albomini chiqaradi. 2019-yilda guruhning ikkinchi studiyaviy albomi „[[Cry]]“ chiqarilgan. Cigarettes After Sex guruhining uchinchi albomi „X’s“ 2024-yil 12-iyulda chiqarilgan.

== Tarixi ==
Cigarettes After Sex guruhi Greg Gonzalez tomonidan 2008-yilda [[Texas|Texasning]] [[El Paso (Texas)|El Paso]] shahrida tuzilgan&lt;ref&gt;{{cite web |last=Simpson |first=Dave |url=https://www.theguardian.com/music/2017/apr/19/cigarettes-after-sex-review-manchester |title=Cigarettes After Sex review – breathtaking ambient-pop enigmas |work=[[The Guardian]] |date=April 19, 2017 |accessdate=September 1, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheEcho&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.theecho.com/event/1125995-cigarettes-after-sex-los-angeles/|title=Cigarettes After Sex - Tickets - The Echo - Los Angeles, California - April 27th, 2016|website=The Echo and Echoplex|access-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616164112/http://www.theecho.com/event/1125995-cigarettes-after-sex-los-angeles/|archive-date=2017-06-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Noisey&quot; /&gt;. Gonzalez birinchi „I.“ nomli [[mini-albom|kengaytirilgan albomini]] oʻzi oʻqigan Texas El Paso universitetidagi zinapoyalarda yozib olgan va bu jarayonni „tasodifan, tajriba uchun“ deb atagan&lt;ref name=&quot;Noisey&quot; /&gt;.

Greg Gonzalezning soʻzlariga koʻra, u bir muddat doʻstlik munosabatida boʻlgan va doʻsti bilan uchrashuvlaridan keyin sigaret chekishgan. Bir kechada esa guruh nomi uning hayoliga kelgan&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.vogue.fr/fashion-culture/fashion-music/story/interview-with-cigarettes-after-sex-greg-gonzales/328 | title=&quot;Our songs talk about sex and love&quot;, Vogue.fr interviews Cigarettes After Sex | date=November 7, 2017 }}&lt;/ref&gt;. [[Harper's Bazaar India]] jurnalisti Mitali Shah bu nomni „oʻta jozibali“ deb hisoblaydi&lt;ref name=&quot;hbi&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.harpersbazaar.in/celebrity/story/heres-everything-you-need-to-know-about-cigarettes-after-sex-564837-2022-12-17 | title=Greg Gonzalez, lead singer, speaks to Bazaar India about the origin of the band and much more }}&lt;/ref&gt;, Ambient Light Blogdagi Sarah Kidd esa „unutib boʻlmas nom“ deb taʼriflagan.

Greg Gonzalez [[Brooklyn]]ga koʻchib oʻtgach, 2015-yilda guruhning „Affection“ singli va [[REO Speedwagon]]ning „[[Keep On Loving You]]“ qoʻshigʻining kaver versiyasini chiqargan&lt;ref name=&quot;CAS&quot;&gt;{{Cite web|url=http://cigarettesaftersex.com/records.html|title=Records|website=Cigarettes After Sex|access-date=2016-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419150648/http://cigarettesaftersex.com/records.html|archive-date=2016-04-19|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IMN&quot;&gt;{{Cite web|url=http://independentmusicnews.com/review-cigarettes-after-sex-affection/|title=Review / Cigarettes After Sex / Affection|website=Independent Music News|access-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711094534/https://independentmusicnews.com/review-cigarettes-after-sex-affection/|archive-date=2018-07-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

[[YouTube]]dagi musiqiy tavsiyalar sababli Cigarettes After Sex guruhining mashhurligi oshib boradi. Bu esa [[Yevropa]], [[Osiyo]] va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]da jonli konsertlar tashkil etilishga sabab boʻlgan. Guruhning oʻz nomi bilan atalgan debyut studiyaviy albomi 2017-yil 9-iyunida chiqarilgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cigarettesaftersex.com/|title=Cigarettes After Sex|website=Cigarettes After Sex}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Noisey&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/pictures/10-new-artists-you-need-to-know-january-2016-20160125/cigarettes-after-sex-20160124|title=Cigarettes After Sex - 10 New Artists You Need to Know: January 2016|magazine=Rolling Stone|access-date=2016-04-14}}&lt;/ref&gt;. Keyinchalik „[[Nothing's Gonna Hurt You Baby]]“ qoʻshigʻi bir qator mashhur teleseriallarning epizodlarida, shu jumladan, „[[The Handmaid's Tale]]“ seriali birinchi mavsumining 7-qismida&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tunefind.com/show/the-handmaids-tale/season-1/47692|title=Sountrack The Handmaid's Tale|author=|website=|date=|publisher=Tunefind|lang=en|accessdate=2019-06-19|archive-date=2019-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190619152853/https://www.tunefind.com/show/the-handmaids-tale/season-1/47692|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, „[[The Sinner]]“ serialining 7-qismida&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/2017/09/the-sinner-soundtrack-playlist-jessica-biel-murder-song-1201873867/|title=‘The Sinner’ Soundtrack: Listen to the Killer Playlist for USA’s Addictive Murder Mystery|author=Hanh Nguyen, Hanh Nguyen|date=2017-09-07|publisher=IndieWire|lang=en|accessdate=2019-06-19|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423074524/https://www.indiewire.com/2017/09/the-sinner-soundtrack-playlist-jessica-biel-murder-song-1201873867/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, „[[Wanderlust]]“ning birinchi mavsumining 1-qismida&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tunefind.com/show/wanderlust/season-1/67638|title=Music from Wanderlust S1E01|publisher=Tunefind|lang=en|accessdate=2019-06-19|archive-date=2019-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190619152854/https://www.tunefind.com/show/wanderlust/season-1/67638|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, „[[Shameless]]“ seriali sakkizinchi mavsumining 9-qismida&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tunefind.com/show/shameless/season-8/55626|title=Soundtrack Shameless|author=|website=|date=|publisher=Tunefind|lang=en|accessdate=2019-06-19|archive-date=2019-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190619152853/https://www.tunefind.com/show/shameless/season-8/55626|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; hamda „[[Elite]]“ seriali oltinchi mavsumining 8-qismida ishlatilgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tunefind.com/show/elite/season-6/228849|title=Music from Élite S6E08|website=Tunefind|access-date=2022-11-20|archive-date=2022-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221120173809/https://www.tunefind.com/show/elite/season-6/228849|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. 2021-yil yanvar oyiga kelib, bu qoʻshiq [[YouTube]]da taxminan 102 million marta koʻrilgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=R2LQdh42neg|title=Cigarettes After Sex - Nothing's Gonna Hurt You Baby|author=raiders545|date=2012-12-27|accessdate=2019-06-20|archive-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612071014/https://www.youtube.com/watch?v=R2LQdh42neg|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

2017-yil 11-iyulda guruh [[Rossiya]]dagi oʻzining ilk konsertini [[Moskva]]da joylashgan „[[Sixteen Tons]]“ klubida oʻtkazadi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.16tons.ru/concert/2017-11july-cas|title=Cigarettes After Sex (USA) в клубе «16 Тонн»|publisher=Клуб «16 Тонн»|accessdate=2019-06-19|archive-date=2019-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190619152853/https://www.16tons.ru/concert/2017-11july-cas|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Shundan soʻng guruh [[Sankt-Peterburg]]da ham chiqish qilgan. Roppa-rosa bir yildan keyin guruh yana [[Moskva]]da („{{lang|ru|Известия Hall}}“ maydonida) chiqish qiladi, shuningdek, [[Sankt-Peterburg]]dagi [[Stereoleto]] festivalining bosh ijrochisiga aylanadi&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.buro247.ru/culture/music/7-jun-2018-cigarettes-after-sex.html|title=Грег Гонзалез: «Я хотел, чтобы Cigarettes After Sex звучала как фотографии Ман Рэя»|publisher=www.buro247.ru|lang=ru|accessdate=2019-06-19|archive-date=2019-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190619152854/https://www.buro247.ru/culture/music/7-jun-2018-cigarettes-after-sex.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Bundan tashqari, guruh [[Kiyev]]da ham oʻzining ilk konsertini bergan&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://comma.com.ua/article/cigarettes-after-sex/|title=Cigarettes After Sex не вредят вашему здоровью|date=2018-05-21|publisher=Comma|lang=ru|accessdate=2019-06-20|archive-date=2019-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620073901/https://comma.com.ua/article/cigarettes-after-sex/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Keyingi yili guruh yana Rossiyaning ikki shahrida chiqish qiladi.

2018-yilda guruhning birinchi albomidan joy olgan „K.“ qoʻshigʻi „[[Killing Eve]]“ serialining birinchi mavsumi 2-qismida yangraydi.

2019-yilning avgustida guruh „Heavenly“ singli bilan birga, [[Cry]] nomli ikkinchi studiyaviy albomini chiqarishini maʼlum qilgan. Albom esa 2019-yil 25-oktyabrda chiqarilgan.

Guruh 2020-yilda „You’re All I Want“ singlini chiqargan. Ikki yil oʻtib, 2022-yil noyabr oyida „Pistol“ nomli yana bir singlni chiqaradi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DeVille |first=Chris |date=2022-11-15 |title=Cigarettes After Sex Share New Song 'Pistol': Listen |url=https://www.stereogum.com/2206117/cigarettes-after-sex-pistol/music/ |access-date=2023-01-20 |website=Stereogum |language=en}}&lt;/ref&gt;.

2023-yil iyul oyida guruh „Bubblegum“ va „Stop Waiting“ nomli ikkita singlini chiqargan&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Breihan |first=Tom |date=2023-07-18 |title= Cigarettes After Sex – &quot;Bubblegum&quot; &amp; &quot;Stop Waiting&quot; |url= https://www.stereogum.com/2230393/cigarettes-after-sex-bubblegum-stop-waiting/music/ |access-date=2023-09-01 |website=Stereogum |language=en}}&lt;/ref&gt;. 2023-yil dekabr oyida esa guruh [[Radiohead]]ning „Motion Picture Soundtrack“ qoʻshigʻining kaver versiyasini chiqarilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rettig |first=James |date=December 12, 2023 |title=Cigarettes After Sex Cover Radiohead's &quot;Motion Picture Soundtrack&quot;: Listen|url=https://www.stereogum.com/2245328/cigarettes-after-sex-motion-picture-soundtrack-radiohead-cover/music/|access-date=December 12, 2023|website=Stereogum |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[2024-yil]] [[28-fevral]]da guruh oʻzining uchinchi studiya albomi „X’s“ chiqarishini eʼlon qilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Grimes |first=Navier |date=February 28, 2024 |title=Cigarettes After Sex Announce World Arena Tour + New LP, Share &quot;Tejano Blue&quot; Single |url=https://www.livenationentertainment.com/2024/02/cigarettes-after-sex-announce-world-arena-tour-new-lp-share-tejano-blue-single/ |access-date=July 14, 2024 |website=[[Live Nation Entertainment]] |language=en-US |arxivsana=2024-09-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240913173139/https://www.livenationentertainment.com/2024/02/cigarettes-after-sex-announce-world-arena-tour-new-lp-share-tejano-blue-single/ }}&lt;/ref&gt;. Shu kuni ular albomni qoʻllab-quvvatlash uchun 2024 va 2025-yillar davomida oʻtkaziladigan „X’s“ dunyo boʻylab konsert turlarini ham eʼlon qilishadi va albomning ilk singli boʻlgan „Tejano Blue“ni chiqarishadi. Gonzalez bu qoʻshiq oʻzining tugʻilib oʻsgan shahridagi yillaridan ilhomlangani haqida aytib oʻtgan&lt;ref name=&quot;X's2&quot;&gt;{{Cite web |last=DeVille |first=Chris |date=February 28, 2024 |title=Cigarettes After Sex Announce New Album 'X's': Hear &quot;Tejano Blue&quot;|url=https://www.stereogum.com/2253537/cigarettes-after-sex-tejano-blue/music/|access-date=February 28, 2024|website=[[Stereogum]] |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[2024-yil]] [[16-aprel]]da albomni yanada ko'proq targʻib qilish maqsadida albomning ikkinchi singli „Dark Vacay“ chiqariladi&lt;ref name=&quot;DarkVacay&quot;&gt;{{Cite web |last=Rettig |first=James |date=April 16, 2024 |title=Cigarettes After Sex – &quot;Dark Vacay&quot;|url=https://www.stereogum.com/2259450/cigarettes-after-sex-dark-vacay/music/|access-date=July 14, 2024|website=Stereogum |language=en}}&lt;/ref&gt;. [[2024-yil]] [[4-iyun]]da esa „Baby Blue Movie“ uchinchi singl sifatida taqdim etiladi&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Kelly |first=Tyler Damara |date=June 4, 2024 |title=Cigarettes After Sex unveils new single, &quot;Baby Blue Movie&quot; |url=https://www.thelineofbestfit.com/news/cigarettes-after-sex-unveils-new-single-baby-blue-movie |access-date=July 14, 2024|magazine=[[The Line of Best Fit]] |language=en}}&lt;/ref&gt;. „[[X’s]]“ albomi [[2024-yil]] [[12-iyul]]da chiqarildi va ijobiy baholarga sazovor boʻldi&lt;ref name=&quot;X's&quot;&gt;{{Cite web |last=DeVille |first=Chris |date=February 28, 2024 |title=Cigarettes After Sex Announce New Album 'X's': Hear &quot;Tejano Blue&quot;|url=https://www.stereogum.com/2253537/cigarettes-after-sex-tejano-blue/music/|access-date=February 28, 2024|website=Stereogum |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Saulog |first=Gabriel |date=July 12, 2024 |title=Cigarettes After Sex Aren't Over ''X's'' On New Album – Listen |url=https://billboardphilippines.com/music/news/cigarettes-after-sex-arent-over-xs-on-new-album-listen/ |access-date=July 14, 2024|magazine=[[Billboard Philippines]] |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Uslubi ==
Noisey nashri uchun yozilgan maqolada [[Vice]] jurnalisti Christina Cacouris „Cigarettes After Sex“ guruhini „Sodda, tumanli va romantik, ammo Gonsalesning androgin ovozi ostida yanada mayin taʼsiri seziladi“ hamda „shirin va hissiy“ deb taʼriflagan&lt;ref name=&quot;Noisey&quot;&gt;{{Cite web|url=http://noisey.vice.com/blog/the-diehard-romanticism-of-cigarettes-after-sex|title=The Diehard Romanticism of Cigarettes After Sex {{!}} NOISEY|website=NOISEY|date=February 17, 2016|access-date=2016-04-13}}{{Oʻlikhavola|date=may 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. „Guruhning nomi bildiradiganidek, u yotoqda yotishni eslatadi, ammo uning muhit musiqasi sifatlari raqsga tushadigan musiqa boʻlishiga toʻsqinlik qilmaydi“&lt;ref name=&quot;Noisey&quot; /&gt;. Gonsales oʻzining sevimli qoʻshiqchisi sifatida [[Françoise Hardy]] va ijodiga katta taʼsir koʻrsatgan odam sifatida [[Miles Devis]]ni tilga oladi&lt;ref name=&quot;Noisey&quot; /&gt;. Sound of Boston jurnali bilan suhbatda u „Affection“ va LPdagi musiqaning ohangi va tovushiga [[L'Avventura]] va [[The Double Life of Veronique]] ([[oʻzbekcha]]: ''Veronikaning ikki tomonlama hayoti'') kabi filmlar taʼsir qilganini taʼkidlagan&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bedian |first1=Knar |title=Interview: Cigarettes After Sex |url=http://soundofboston.com/interview-cigarettes-sex/ |website=Sound of Boston |date=January 25, 2017 |accessdate=6 November 2018}}&lt;/ref&gt;. Guruh, shuningdek, [[Cowboy Junkies]]ning „The Trinity Session“ albomi, [[Julee Cruise]] va [[Cocteau Twins]]ni oʻz ijodiga katta taʼsir koʻrsatganlar sifatida keltiradi&lt;ref name=&quot;TheEcho&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Eardrums&quot;&gt;{{Cite web|url=http://eardrumsmusic.com/2015/10/20/new-music-cigarettes-after-sex-affection/|title=New Music: Cigarettes After Sex – &quot;Affection&quot;|website=Eardrumsmusic.com|access-date=2016-04-13|arxivsana=2019-06-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190619161038/http://eardrumsmusic.com/2015/10/20/new-music-cigarettes-after-sex-affection/}}&lt;/ref&gt;. Eardrums Music musiqiy blogi guruhni „ohista, tush koʻrayotgandek va goʻzal, mayin vokallar va juda yaxshi soʻzlar bilan“ deb tasvirlaydi va uni [[Mazzy Star]] bilan taqqoslaydi&lt;ref name=&quot;Eardrums&quot; /&gt;. [[Swell Tone]] musiqiy blogi mualliflari Cigarettes After Sexni „melanxolik, ohista pop yaratadigan guruh, qoʻshiqlari esa har qanday tinglovchini mayin chayqatib, karaxt holatga tushiradi“ deb fikr bildirgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://swelltonemusic.com/2015/10/tune-cigarettes-after-sex-affection/|title=Tune: Cigarettes After Sex – &quot;Affection&quot;|website=Swell Tone|access-date=2016-04-14}}&lt;/ref&gt;.

Independentmusicnews.com sayti uchun yozilgan „Affection“ albomiga sharhida, muallif Jae Pyl quyidagi xulosani beradi: „Cigarettes After Sexning tovushida shunchalik yaqinlik borki, uni yuragingizning tubiga qoʻymaslikning iloji yoʻq“&lt;ref name=&quot;IMN&quot; /&gt;.

== Aʼzolari ==
2008-yilda tashkil topganidan beri, guruh Greg Gonzalez boshchiligida bir qancha turli aʼzolar va hamkorlarni oʻz ichiga olgan&lt;ref name=&quot;CAS&quot; /&gt;:
=== Hozirgi aʼzolar ===
* Greg Gonzalez – asoschi, bosh vokal, elektr gitara, akustik gitara
* Randall Miller – bas gitara
* Jacob Tomsky – barabanlar

=== Sobiq aʼzolar ===
* Phillip Tubbs – klaviatura, elektr gitara
* Greg Leah – barabanlar
* Steve Herrada – klaviatura
* Emily Davis – akustik gitara

== Diskografiyasi ==
=== Studiyaviy albomlari ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; border=&quot;1&quot;
|+ Studiyaviy albomlari roʻyxati (tanlangan chartlardagi oʻrinlari bilan)
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Nomi
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Maʼlumotlar
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Chartlardagi eng yuqori oʻrin
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Sertifikatlar
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[Billboard 200|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;billboard-200&quot;&gt;Peak chart positions in the United States:
* ''Cigarettes After Sex'': {{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200/2024-03-16/|title=''Billboard'' 200: Week of March 16, 2024|magazine=Billboard|access-date=March 12, 2024}}
* ''Cry'': {{cite magazine |url=https://www.billboard.com/artist/cigarettes-after-sex/chart-history/tlp/ |title=Cigarettes After Sex – Chart History: Billboard 200 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |accessdate=March 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527071729/https://www.billboard.com/artist/cigarettes-after-sex/chart-history/tlp/ |archive-date=May 27, 2022 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[ARIA Charts|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Australia-charts&quot;&gt;Peak chart positions in Australia:
* ''Cigarettes After Sex'': {{cite magazine|title=The ARIA Report: Week Commencing 18 March 2024|magazine=The ARIA Report|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|issue=1776|page=6|date=March 18, 2024}}
* ''Cry'': {{cite web|url=https://www.auspop.com.au/2019/11/aria-chart-watch-549/|title=ARIA Chart Watch #549|publisher=auspOp|date=November 2, 2019|accessdate=May 19, 2020|archive-date=November 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102063828/https://www.auspop.com.au/2019/11/aria-chart-watch-549/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Cigarettes+After+Sex| title=Cigarettes After Sex chart history| publisher=AustrianCharts.at| accessdate=May 19, 2020}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[Ultratop|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;BEL (FL)&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.ultratop.be/nl/showinterpret.asp?interpret=Cigarettes+After+Sex | title=Discografie Cigarettes After Sex | work=ultratop.be | publisher=Hung Medien | accessdate=May 19, 2020 | language=Dutch}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;{{cite web |url=https://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Cigarettes+After+Sex |title=Discographie Cigarettes After Sex|publisher=Hung Medien |work=lescharts.com |accessdate=May 19, 2020 |language=French}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[GfK Entertainment charts|GER]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;GER-albums&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artistId=Cigarettes+After+Sex|title=Discographie von Cigarettes After Sex|publisher=GfK Entertainment|language=de|access-date=February 3, 2023|arxivsana=2024-11-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241127083532/https://www.offiziellecharts.de/suche?artistId=Cigarettes%20After%20Sex}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[Dutch Album Top 100|NLD]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;NLD&quot;&gt;{{cite web | url=https://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Cigarettes+After+Sex | title=Discografie Cigarettes After Sex | publisher=Hung Medien | work=dutchcharts.nl | accessdate=May 19, 2020}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[Associação Fonográfica Portuguesa|POR]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;portugal&quot;&gt;{{cite web|url=https://portuguesecharts.com/showinterpret.asp?interpret=Cigarettes+After+Sex|title=Discography Cigarettes After Sex|website=portuguesecharts.com|access-date=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[Swiss Hitparade|SWI]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;SWI&quot;&gt;{{cite web|url=http://swisscharts.com/artist/Cigarettes_After_Sex|title=Cigarettes After Sex Hitparade|accessdate=May 19, 2020|publisher=Hit Parade}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[UK Albums Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;UK-OfficialCharts&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.officialcharts.com/artist/50908/cigarettes-after-sex/ | title=Cigarettes After Sex full Official Chart History | publisher=[[Official Charts Company]] | accessdate=May 19, 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Cigarettes After Sex (album)|Cigarettes After Sex]]''
|
* Chiqarilgan sana: 9-iyun 2017-yil&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://music.apple.com/gb/album/cigarettes-after-sex/1215408950|title=Cigarettes After Sex by Cigarettes After Sex on Apple Music|work=Apple Music|accessdate=May 19, 2020|arxivsana=2024-10-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241007103351/https://music.apple.com/gb/album/cigarettes-after-sex/1215408950}}&lt;/ref&gt;
* Leybl: [[Partisan Records|Partisan]]
* Formatlari: [[mini-albom|LP]], [[CD]], [[kasseta]], Raqamli yuklab olish
| 144 || 81 || 18 || 5 || 42 || 38 || 53 || 21 || 21 || 27
|
* [[Recording Industry Association of America|RIAA]]: Oltin&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&amp;se=Cigarettes+After+Sex#search_section|title=Gold &amp; Platinum - RIAA|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|access-date=31 January 2023}}&lt;/ref&gt;
* [[British Phonographic Industry|BPI]]: Oltin&lt;ref name=&quot;BPI&quot;&gt;{{cite certification|region=United Kingdom|artist=Cigarettes After Sex |access-date=12 April 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[SNEP]]: Platina&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;&gt;{{cite certification|region=France|artist=Cigarettes After Sex|access-date=5 January 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Cry (Cigarettes After Sex album)|Cry]]''
|
* Chiqarilgan sana: 25-oktyabr 2019-yil&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/gb/album/cigarettes-after-sex/1215408950 |title=Cigarettes After Sex by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=May 19, 2020 |arxivsana=2024-10-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241007103351/https://music.apple.com/gb/album/cigarettes-after-sex/1215408950 }}&lt;/ref&gt;
* Leybl: Partisan
* Formatlari: [[mini-albom|LP]], [[CD]], [[kasseta]], Raqamli yuklab olish, [[striming]]
| 152 || 61 || 26 || 8 || 27 || 29 || 37 || 1 || 19 || 36
|
* BPI: Kumush&lt;ref name=&quot;BPI&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''[[X's (album)|X’s]]''
|
* Chiqarilgan sana: 12-iyul 2024-yil&lt;ref name=&quot;X's&quot; /&gt;
* Leybl: Partisan
* Formatlari: [[mini-albom|LP]], [[CD]], [[kasseta]], Raqamli yuklab olish, [[striming]]
|| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|}

=== Mini albomlari ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; border=&quot;1&quot;
|+ Mini albomlari roʻyxati (tanlangan chartlardagi oʻrinlari bilan)
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Nomi
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Maʼlumotlar
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;1&quot;| Chartlardagi eng yuqori oʻrin
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot;| [[UK Singles Chart|UK&lt;br /&gt;Sales]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/physical-singles-chart/20170210/1/|title=Official Physical Singles Chart Top 100 - 10 February 2017 - 16 February 2017 |publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=1 April 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''I.''
|
* Chiqarilgan sana: 21-iyul 2012-yil&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://music.apple.com/gb/album/i-ep/1186360446|title=I - EP by Cigarettes After Sex on Apple Music|work=Apple Music|accessdate=April 15, 2022}}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* Leybl: Oʻzi chiqarilgan
* Formatlari: [[mini-albom|LP]], [[CD]], [[kasseta]], Raqamli yuklab olish
| 2
|}

=== Singllari ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:17em;&quot;| Nomi
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Yil
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Chartlardagi eng yuqori oʻrin
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Sertifikatlar
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:12em;&quot;rowspan=&quot;2&quot; | Albom
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.75em;font-size:90%;&quot;| [[Bubbling Under Hot 100 Singles|US&lt;br /&gt;Bub.]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/bubbling-under-hot-100-singles/2022-10-15/|title=Bubbling Under Hot 100: Week of October 15, 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=October 11, 2022}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.75em;font-size:90%;&quot;| [[Ultratop|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;BEL (FL)&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.75em;font-size:90%;&quot;| [[Canadian Hot 100|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/canadian-hot-100/2022-10-22/|title=Canadian Hot 100: Week of October 22, 2022|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=June 9, 2023}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.75em;font-size:90%;&quot;| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;
* „Apocalypse“: {{cite web |url=https://acharts.co/song/107049|title=Apocalypse by Cigarettes After Sex - Music Charts |work=ACharts |accessdate=1 April 2022}}
* „Heavenly“: {{cite web |url=https://acharts.co/song/124268|title=Heavenly by Cigarettes After Sex - Music Charts |work=ACharts |accessdate=1 April 2022}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.75em;font-size:90%;&quot;| [[IFPI Greece|GRE]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;GRE&quot;&gt;Peaks on the Greek singles chart:
* For „Apocalypse“: {{cite web|url=https://www.ifpi.gr/digital_iel.html|title=IFPI Charts Digital Singles Chart (International) Week 23 2022|publisher=[[IFPI Greece]]|access-date=July 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623162031/http://www.ifpi.gr/digital_iel.html|archive-date=June 23, 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.75em;font-size:90%;&quot;| [[AGATA (organization)|LTU]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.agata.lt/lt/naujienos/s41/|title=2022 41-os savaitės klausomiausi (TOP 100)|language=lt|publisher=[[AGATA (organization)|AGATA]]|date=October 7, 2022|access-date=October 14, 2022}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.75em;font-size:90%;&quot;| [[Associação Fonográfica Portuguesa|POR]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;portugal&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.75em;font-size:90%;&quot;| [[Sverigetopplistan|SWE&lt;br /&gt;Heat.]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/215?dspy=2022&amp;dspp=41|title=Veckolista Heatseeker, vecka 41, 2022|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=October 17, 2022}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.75em;font-size:90%;&quot;| [[UK Indie Chart|UK&lt;br /&gt;Indie]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;UK Indie chart&quot;&gt;Peak chart positions on UK Independent Singles chart:
* „Apocalypse“: {{cite web|url=http://www.officialcharts.com/charts/independent-singles-chart/20221007/ |title=Top 50 Independent Singles Archive |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=October 7, 2022}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.75em;font-size:90%;&quot;| [[Billboard Global 200|WW]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-global-200/2024-03-16/|title=Billboard Global 200: Week of March 16, 2024|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=March 12, 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Affection“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/affection-single/1185652393 |title=Affection – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=May 29, 2020 |archive-date=April 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418162734/https://music.apple.com/us/album/affection-single/1185652393 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 2015
| – || – || – || – || – || – || – || – || – || —
|
| Albomga kiritilmagan
|-
! scope=&quot;row&quot;| „K.“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/k-single/1175046188 |title=K. – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=May 29, 2020 |archive-date=April 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418192425/https://music.apple.com/us/album/k-single/1175046188 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 2016
| – || —{{efn|name=izoh 1|&quot;K.&quot; qoʼshigʼi Ultratop 50 Singles chartida ro'yxatdan o'tmagan, lekin Ultratip chartida &quot;extra tip&quot; sifatida ko'rsatilgan&lt;ref name=&quot;BEL (FL)&quot; /&gt;.}} || – || – || – || – || – || – || – || —
|
* RIAA: Platina&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* BPI: Kumush&lt;ref name=&quot;BPI&quot; /&gt;
* SNEP: Oltin&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;/&gt;
| rowspan=&quot;4&quot;| ''Cigarettes After Sex''
|-
! scope=&quot;row&quot;| „[[Apocalypse (Cigarettes After Sex song)|Apocalypse]]“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/apocalypse-single/1216351021 |title=Apocalypse – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=May 29, 2020 |archive-date=April 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418162750/https://music.apple.com/us/album/apocalypse-single/1216351021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;3&quot;| 2017
| 16 || 85 || 83 || 87 || 31 || 27 || 185 || 20 || 25 || 156
|
* RIAA: 2× Platina&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;/&gt;
* [[Associação Fonográfica Portuguesa|AFP]]: Platina&lt;ref&gt;{{cite certification|region=Portugal|title=Apocalypse|certyear=2022|id=file_2023-01-02-03-44-09.pdf|access-date=September 8, 2023}}&lt;/ref&gt;
* BPI: Oltin&lt;ref name=&quot;BPI&quot; /&gt;
* [[IFPI Greece|IFPI GRE]]: Platina&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ifpi.gr/digital_iel.html|title=IFPI Charts Digital Singles Chart (International) Week 3 2023|publisher=[[IFPI Greece]]|access-date=July 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126065931/http://www.ifpi.gr/digital_iel.html|archive-date=January 26, 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* SNEP: Platina&lt;ref name=&quot;SNEP&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Each Time You Fall in Love“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/each-time-you-fall-in-love-single/1233675153 |title=Each Time You Fall In Love – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=May 29, 2020 |archive-date=April 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419061341/https://music.apple.com/us/album/each-time-you-fall-in-love-single/1233675153 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| – || – || – || – || – || – || – || – || – || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Sweet“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/sweet-single/1274146493 |title=Sweet – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=May 29, 2020 |archive-date=April 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418132906/https://music.apple.com/us/album/sweet-single/1274146493 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| – || – || – || – || – || – || – || – || – || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Crush“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/crush-single/1407244220 |title=Crush – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=May 29, 2020 |archive-date=April 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418041122/https://music.apple.com/us/album/crush-single/1407244220 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2018
| – || 86 || – || – || – || – || – || – || – || —
|
| rowspan=&quot;2&quot;| Albomga kiritilmagan
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Neon Moon“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/neon-moon-single/1446277979 |title=Neon Moon – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=May 29, 2020 |archive-date=April 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418131408/https://music.apple.com/us/album/neon-moon-single/1446277979 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| – || —{{efn|name=izoh 2|&quot;Neon Moon&quot; qoʼshigʼi Ultratop 50 Singles chartida ro'yxatdan o'tmagan, lekin Ultratip chartida &quot;extra tip&quot; sifatida ko'rsatilgan&lt;ref name=&quot;BEL (FL)&quot; /&gt;.}} || – || – || – || – || – || – || – || —
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Heavenly“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://us.7digital.com/artist/cigarettes-after-sex/release/heavenly-10210610 |title=Heavenly (2019) {{!}} Cigarettes After Sex |website=[[7digital]] |location=United States |accessdate=May 29, 2020 |archive-date=May 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529151206/https://us.7digital.com/artist/cigarettes-after-sex/release/heavenly-10210610 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2019
| – || 64 || – || 57 || – || – || – || – || – || —
|
| rowspan=&quot;2&quot;| ''Cry''
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Falling in Love“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://us.7digital.com/artist/cigarettes-after-sex/release/falling-in-love-10337167 |title=Falling In Love (2019) {{!}} Cigarettes After Sex |website=7digital |location=United States |accessdate=May 29, 2020 |archive-date=May 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529151334/https://us.7digital.com/artist/cigarettes-after-sex/release/falling-in-love-10337167 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| – || —{{efn|name=izoh 3|&quot;Falling in Love&quot; qoʼshigʼi Ultratop 50 Singles chartida ro'yxatdan o'tmagan, lekin Ultratip chartida &quot;extra tip&quot; sifatida ko'rsatilgan&lt;ref name=&quot;BEL (FL)&quot; /&gt;.}} || – || – || – || – || – || – || – || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| „You’re All I Want“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/youre-all-i-want-single/1510354199 |title=You're All I Want – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=May 29, 2020 |archive-date=April 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418162735/https://music.apple.com/us/album/youre-all-i-want-single/1510354199 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 2020
| – || —{{efn|name=izoh 4|&quot;You're All I Want&quot; qoʼshigʼi Ultratop 50 Singles chartida ro'yxatdan o'tmagan, lekin Ultratip chartida &quot;extra tip&quot; sifatida ko'rsatilgan&lt;ref name=&quot;BEL (FL)&quot; /&gt;.}} || – || – || – || – || – || – || – || —
|
| rowspan=&quot;4&quot;| Albomga kiritilmagan
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Pistol“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/pistol-single/1651606833 |title=Pistol – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=November 29, 2022 |archive-date=November 29, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129094016/https://music.apple.com/us/album/pistol-single/1651606833 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 2022
| – || – || – || – || – || – || – || – || – || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Bubblegum“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/bubblegum/1693874442 |title=Bubblegum – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=July 19, 2023 |archive-date=July 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719190144/https://music.apple.com/us/album/bubblegum/1693874442 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot;| 2023
| – || – || – || – || – || – || – || – || – || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Motion Picture Soundtrack“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/us/album/motion-picture-soundtrack-single/1715667029 |title=Motion Picture Soundtrack – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=December 12, 2023 }}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| – || – || – || – || – || – || – || – || – || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Tejano Blue“&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://music.apple.com/gb/album/tejano-blue-single/1729244101 |title=Tejano Blue – Single by Cigarettes After Sex |website=Apple Music |accessdate=February 28, 2024 |arxivsana=2024-09-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240920014222/https://music.apple.com/gb/album/tejano-blue-single/1729244101 }}&lt;/ref&gt;
| 2024
| – || – || – || – || – || – || – || – || – || —
|
| rowspan=&quot;3&quot; | ''X’s''
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Dark Vacay“&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dark Vacay by Cigarettes After Sex on Apple Music |url=https://music.apple.com/gb/album/xs/1729293463 |access-date=2024-04-16 |language=en-GB |arxiv-sana=2024-04-07 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20240407101443/https://music.apple.com/gb/album/xs/1729293463 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|2024
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Baby Blue Movie“&lt;ref&gt;{{Citation |title=Baby Blue Movie |date=2024-06-04 |url=https://open.spotify.com/album/3T7i2gfwdTmMOUD5wiuoAj |access-date=2024-06-04 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|2024
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|
|-
| colspan=&quot;16&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;|&quot;—&quot; bu hududdagi chartlarda qatnashmaganlik yoki chiqarilmagan relizni bildiradi.
|}

=== Boshqa qoʻshiqlari ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16em;&quot;| Nomi
! scope=&quot;col&quot; | Yil
! scope=&quot;col&quot; | Sertifikatlar
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:12em | Albom
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Nothingʻs Gonna Hurt You Baby“
| 2012
|
* BPI: Kumush&lt;ref name=&quot;BPI&quot; /&gt;
| ''I.''
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Sunsetz“
| 2017
|
* BPI: Kumush&lt;ref name=&quot;BPI&quot; /&gt;
| ''Cigarettes After Sex''
|-
! scope=&quot;row&quot;| „Cry“
| 2019
|
* BPI: Kumush&lt;ref name=&quot;BPI&quot; /&gt;
| ''Cry''
|}

=== Demolari ===
* I Can See You (2009)
* Cigarettes After Sex (Romans 13:9) (2011)
== Izohlar ==
&lt;references group=&quot;izoh&quot;/&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Musiqiy guruhlar]]
[[Turkum:2008-yilda tashkil etilgan guruhlar]]
[[Turkum:Dream pop guruhlar]]
[[Turkum:AQSh musiqiy guruhlari]]
[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Pop-qoʻshiqchilar]]</text>
      <sha1>3zgsnmpwp503eh4z3suelrx4teth17y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qotirtas (ovul)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1209991</id>
    <redirect title="Qoʻtirtosh" />
    <revision>
      <id>6121484</id>
      <parentid>4673647</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Qo'tirtosh]] to [[Qoʻtirtosh]]</comment>
      <origin>6121484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="j1l7x5suocxd0tws5nwv47n8g7wzo4n" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Qoʻtirtosh]]</text>
      <sha1>j1l7x5suocxd0tws5nwv47n8g7wzo4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ashikol (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1210371</id>
    <redirect title="Achchiqkoʻl (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)" />
    <revision>
      <id>6121480</id>
      <parentid>4682461</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Achchiqko'l (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)]] to [[Achchiqkoʻl (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)]]</comment>
      <origin>6121480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="mnvx25e5472u5l4m6d8lwuk4et3d6b8" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Achchiqkoʻl (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)]]</text>
      <sha1>mnvx25e5472u5l4m6d8lwuk4et3d6b8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Ashikol (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1210372</id>
    <redirect title="Munozara:Achchiqkoʻl (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)" />
    <revision>
      <id>6121489</id>
      <parentid>4682463</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Munozara:Achchiqko'l (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)]] to [[Munozara:Achchiqkoʻl (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)]]</comment>
      <origin>6121489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="jb2on3w2mv956o0hspe0qd0sxkxs9ff" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Munozara:Achchiqkoʻl (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)]]</text>
      <sha1>jb2on3w2mv956o0hspe0qd0sxkxs9ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chim ustida xokkey 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – ayollar jamoalari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1212164</id>
    <revision>
      <id>6121655</id>
      <parentid>5324508</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T01:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49614" sha1="fmwl1tp3n8v0ynz08ftmvalwnf1k3vp" xml:space="preserve">{{Chim ustida xokkey 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida}}
Ushbu maqolada [[Parij|Parijda]] (Fransiya) boʻlib oʻtgan [[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida]] '''[[Chim ustida xokkey 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – ayollar turniri|chim ustida xokkey ayollar turnirida]]''' ishtirok etgan barcha jamoalar roʻyxati berilgan.

Sportchilarning yoshi, terma jamoalari va klubi 2024-yil 27-iyul holatiga koʻra berilgan.

==A guruhi==
===Belgiya===
&lt;section begin=BEL /&gt;
Ishtirokchilarning roʻyxati 2024-yil 17-iyun sanasida eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://hockey.be/nl/selectie-red-panthers-voor-de-hockey-pro-league-en-nominaties-voor-de-olympische-selectie/ |title=Selectie Red Panthers voor de Hockey Pro League en nominaties voor de Olympische selectie|publisher=[[Royal Belgian Hockey Association]] |website=hockey.be |language=nl |date=17 June 2024 |access-date=18 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: {{flagicon|NED}} [[Raoul Ehren]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Belgium|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--BEL01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{nat fhs start}}
{{Nat fhs player |no=3 |pos=FW |name=[[Justine Rasir]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|12|4|df=yes}} |caps=70 |club=[[Royal Racing Club de Bruxelles|Racing]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=4 |pos=FW |name=[[Delphine Marien]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2002|3|27|df=yes}} |caps=37 |club=[[KHC Dragons|Dragons]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=5 |pos= |name=[[Abigail Raye]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1991|5|17|df=yes}} |caps=141 |club=|clubnat=}}
{{Nat fhs player |no=6 |pos=FW |name=[[Charlotte Englebert]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|5|20|df=yes}} |caps=70 |club=[[HC Den Bosch|Den Bosch]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs player |no=7 |pos=MF |name=[[Judith Vandermeiren]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|8|10|df=yes}} |caps=237 |club= Braxgata |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=8 |pos=DF |name=[[Emma Puvrez]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|7|25|df=yes}} |caps=199 |club=Tilburg |clubnat=NED}}
{{Nat fhs player |no=9 |pos=FW |name=[[Emily White (chim ustida xokkey)|Emily White]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2004|9|20|df=yes}} |caps=22 |club=[[Waterloo Ducks H.C.|Waterloo Ducks]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=13 |pos=MF |name=[[Alix Gerniers]] |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|6|29|df=yes}} |caps=269 |club=[[La Gantoise HC|Gantoise]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=15 |pos=DF |name=[[Vanessa Blockmans]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2002|4|4|df=yes}} |caps=44 |club=[[Waterloo Ducks H.C.|Waterloo Ducks]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=17 |pos=MF |name=[[Michelle Struijk]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|6|24|df=yes}} |caps=121 |club=[[La Gantoise HC|Gantoise]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=19 |pos=MF |name=[[Barbara Nelen]] |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1991|8|20|df=yes}} |caps=324 |club=[[La Gantoise HC|Gantoise]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=21 |pos=GK |name=[[Aisling D'Hooghe]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|8|25|df=yes}} |caps=229 |club=[[Waterloo Ducks H.C.|Waterloo Ducks]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=22 |pos=DF |name=[[Stéphanie Vanden Borre]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|9|14|df=yes}} |caps=186 |club=Braxgata |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=26 |pos=DF |name=[[Lien Hillewaert]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|11|27|df=yes}} |caps=137 |club=Braxgata |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=29 |pos=GK |name=[[Elodie Picard]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|9|8|df=yes}} |caps=49 |club=Royal Antwerp |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=30 |pos=FW |name=[[Ambre Ballenghien]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|12|13|df=yes}} |caps=83 |club=[[La Gantoise HC|Gantoise]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=31 |pos=DF |name=[[Lucie Breyne]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|10|5|df=yes}} |caps=64 |club=[[Waterloo Ducks H.C.|Waterloo Ducks]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=36 |pos=DF |name=[[Hélène Brasseur]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2002|1|4|df=yes}} |caps=59 |club=[[La Gantoise HC|Gantoise]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player |no=40 |pos=MF |name=[[Camille Belis]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2004|10|23|df=yes}} |caps=33 |club=Braxgata |clubnat=BEL}}
{{nat fs end}}&lt;section end=BEL /&gt;

===Xitoy===
&lt;section begin=CHN /&gt;
Bosh murabbiy: {{flagicon|AUS}} [[Alyson Annan]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: China|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--CHN01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=1 |pos=GK |name=[[Ye Jiao]] |sortname=Ye, Jiao |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1994|10|21|df=y}} |caps=108 |goals=0 |club=Sichuan |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=2 |pos=DF |name=[[Gu Bingfeng]] |sortname=Gu, Bingfeng |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1994|1|24|df=y}} |caps=174 |goals=107 |club=Liaoning |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=3 |pos=DF |name=[[Yang Liu (chim ustida xokkey)|Yang Liu]] |sortname=Yang, Liu |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1998|9|1|df=y}} |caps=52 |goals=1 |club=Sichuan |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=6 |pos=MF |name=[[Zhang Ying (chim ustida xokkey)|Zhang Ying]] |sortname=Zhang, Ying |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1998|8|29|df=y}} |caps=72 |goals=19 |club=Jiangsu |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=7 |pos=FW |name=[[Chen Yi (field hockey, born 1997)|Chen Yi]] |sortname=Chen, Yi |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|1|28|df=y}} |caps=62 |goals=12 |club=Sichuan |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=9 |pos=MF |name=[[Ma Ning (chim ustida xokkey)|Ma Ning]] |sortname=Ma, Ning |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|9|29|df=y}} |caps=73 |goals=9 |club=Jilin |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=13 |pos=MF |name=[[Li Hong (chim ustida xokkey)|Li Hong]] |sortname=Li, Hong |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|5|31|df=y}} |caps=136 |goals=17 |club=Tianjin |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=16 |pos=DF |name=[[Ou Zixia]] |sortname=Ou, Zixia |other=Jamoa sardori |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1995|9|24|df=y}} |caps=167 |goals=14 |club=Sichuan |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=17 |pos=MF |name=[[Dan Wen]] |sortname=Dan, Wen |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|6|14|df=y}} |caps=96 |goals=8 |club=Sichuan |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=18 |pos=MF |name=[[Zou Meirong]] |sortname=Zou, Meirong |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|9|1|df=y}} |caps=51 |goals=16 |club=Sichuan |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=20 |pos=MF |name=[[He Jiangxin]] |sortname=He, Jiangxin |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|8|19|df=y}} |caps=102 |goals=1 |club=Sichuan |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=23 |pos=MF |name=[[Fan Yunxia]] |sortname=Fan, Yunxia |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2002|12|7|df=y}} |caps=24 |goals=1 |club=Jiangsu |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=26 |pos=MF |name=[[Chen Yang (chim ustida xokkey)|Chen Yang]] |sortname=Chen, Yang |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|2|15|df=y}} |caps=116 |goals=14 |club=Liaoning |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=27 |pos=MF |name=[[Xu Wenyu]] |sortname=Xu, Wenyu |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1995|12|6|df=y}} |caps=107 |goals=4 |club=Sichuan |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=31 |pos=FW |name=[[Zhong Jiaqi]] |sortname=Zhong, Jiaqi |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|9|23|df=y}} |caps=119 |goals=45 |club=Guangdong |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=35 |pos=DF |name=[[Tan Jinzhuang]] |sortname=Tan, Jinzhuang |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2003|1|27|df=y}} |caps=25 |goals=1 |club=Sichuan |clubnat=CHN }}
{{Nat fhs g player |no=58 |pos=FW |name=[[Yu Anhui]] |sortname=Yu, Anhui|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2001|4|30|df=y}} |caps=24 |goals= |club=|clubnat=}}
{{nat fs end}}&lt;section end=CHN /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Liu Ping (chim ustida xokkey)|Liu Ping]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])
*[[Zhou Yu (chim ustida xokkey)|Zhou Yu]]

===Fransiya===
&lt;section begin=FRA /&gt;Ishtirokchilarning roʻyxati 2024-yil 8-iyulda eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hockey sur gazon JO 2024 : La sélection des Bleues|url=https://dicodusport.fr/blog/hockey-sur-gazon-jo-2024-la-selection-des-bleues/|access-date=8 July 2024 |website=dicodusport.fr|date=8 July 2024 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Gaël Foulard]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: France|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--FRA01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=3 |pos=DF |name=[[Catherine Clot]] |sortname=Clot, Catherine |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|4|30|df=y}} |caps=24 |goals=0 |club=Almeerse |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=4 |pos=MF |name=[[Emma Ponthieu]] |sortname=Ponthieu, Emma |other=Jamoa sardori |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1996|3|9|df=y}} |caps=83 |goals=2 |club=[[Royal Racing Club de Bruxelles|Racing]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=5 |pos=FW |name=[[Mickaela Lahlah]] |sortname=Lahlah, Mickaela |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2001|12|4|df=y}} |caps=41 |goals=1 |club=Cambrai |clubnat=FRA}}
{{Nat fhs g player |no=7 |pos=FW |name=[[Paola le Nindre]] |sortname=Le Nindre, Paola |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2006|6|16|df=y}} |caps=21 |goals=5 |club=[[Racing Club de France]] |clubnat=FRA}}
{{Nat fhs g player |no=8 |pos=FW |name=[[Yohanna Lhopital]] |sortname=Lhopital, Yohanna |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|9|18|df=y}} |caps=65 |goals=21 |club=[[Waterloo Ducks H.C.|Waterloo Ducks]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=10 |pos=FW |name=[[Philippine Delemazure]] |sortname=Delemazure, Philippine |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2005|9|10|df=y}} |caps=20 |goals=6 |club=Lille |clubnat=FRA}}
{{Nat fhs g player |no=14 |pos=MF |name=[[Gabrielle Verrier]] |sortname=Verrier, Gabrielle |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|7|18|df=y}} |caps=29 |goals=3 |club=Royal Evere White Star |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=17 |pos=FW |name=[[Victoire Arnaud]] |sortname=Arnaud, Victoire |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2001|12|26|df=y}} |caps=41 |goals=4 |club=Royal Wellington THC |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=18 |pos=DF |name=[[Guusje van Bolhuis]] |sortname=Van Bolhuis, Guusje |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2001|1|6|df=y}} |caps=53 |goals=6 |club=[[KHC Leuven|Leuven]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=19 |pos=DF |name=[[Mathilde Duffrene]] |sortname=Duffrene, Mathilde |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2005|3|19|df=y}} |caps=24 |goals=6 |club=Royal Pingouin |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=22 |pos=FW |name=[[Eve Verzura]] |sortname=Verzura, Eve |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2002|4|2|df=y}} |caps=45 |goals=11 |club=[[Royal Léopold Club]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=23 |pos=MF |name=[[Inès Lardeur]] |sortname=Lardeur, Inès |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1996|3|26|df=y}} |caps=93 |goals=12 |club=[[Royal Léopold Club]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=24 |pos=GK |name=[[Lucie Ehrmann]] |sortname=Ehrmann, Lucie |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1998|1|31|df=y}} |caps=26 |goals=0 |club=[[HC Den Bosch|Den Bosch]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=25 |pos=MF |name=[[Albane Garot]] |sortname=Garot, Albane |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1998|7|6|df=y}} |caps=53 |goals=1 |club=[[Harvestehuder THC]]|clubnat=GER}}
{{Nat fhs g player |no=27 |pos=DF |name=[[Delfina Gaspari]] |sortname=Gaspari, Delfina |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1998|4|30|df=y}} |caps=62 |goals=6 |club=[[La Gantoise HC|La Gantoise]] |clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=28 |pos=MF |name=[[Tessa-Margot Schubert]] |sortname=Schubert, Tessa-Margot |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1996|6|9|df=y}} |caps=33 |goals=2 |club=Düsseldorfer HC|clubnat=GER}}
{{Nat fhs g player |no=31 |pos=GK |name=[[Mathilde Petriaux]] |sortname=Petriaux, Mathilde |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|7|23|df=y}} |caps=58 |goals=0 |club=|clubnat=}}
{{nat fs end}}&lt;section end=FRA /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Alice Lesgourgues]]
*[[Marie Simon (chim ustida xokkey)|Marie Simon]]

===Germaniya===
&lt;section begin=GER /&gt;
Ishtirokchilarning roʻyxati 2024-yil  13-iyun sanasida eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://magazin.hockey.de/articles/valentin-altenburg-benennt-den-damen-hockey-kader-fuer-paris |title=Valentin Altenburg benennt den Damen Hockey-Kader für Paris |publisher=[[Deutscher Hockey-Bund]] |website=magazin.hockey.de |language=German |date=13 June 2024 |access-date=18 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Valentin Altenburg]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Germany|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--GER01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=2 |pos=DF |name=[[Kira Horn]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|2|12|df=yes}} |caps=87 |goals=3 |club=[[Der Club an der Alster|Club an der Alster]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs g player |no=3 |pos=MF |name=[[Amelie Wortmann]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|10|21|df=yes}} |caps=108 |goals=5 |club=[[Uhlenhorster HC|UHC Hamburg]] |clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=4 |pos=MF |name=[[Nike Lorenz]] |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|3|12|df=yes}} |caps=178 |goals=78 |club=[[Rot-Weiss Köln]] |clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=5 |pos=MF |name=[[Selin Oruz]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|2|5|df=yes}} |caps=160 |goals=7 |club=Düsseldorfer HC|clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=6 |pos=DF |name=[[Benedetta Wenzel]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|3|31|df=yes}} |caps=50 |goals=2 |club=Berliner HC |clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=8 |pos=MF |name=[[Anne Schröder]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|9|11|df=yes}} |caps=207 |goals=31 |club=[[Der Club an der Alster|Club an der Alster]] |clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=10 |pos=FW |name=[[Lisa Nolte]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|2|5|df=yes}} |caps=34 |goals=6 |club=Düsseldorfer HC|clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=11 |pos=MF |name=[[Lena Micheel]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|4|29|df=yes}} |caps=108 |goals=20 |club=[[Uhlenhorster HC|UHC Hamburg]] |clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=12 |pos=FW |name=[[Charlotte Stapenhorst]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|6|15|df=yes}} |caps=169 |goals=84 |club=Zehlendorfer Wespen |clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=15 |pos=GK |name=[[Nathalie Kubalski]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|9|3|df=yes}} |caps=49 |goals=0 |club= [[NMHC Nijmegen|Nijmegen]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=16 |pos=MF |name=[[Sonja Zimmermann]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|6|15|df=yes}} |caps=98 |goals=27 |club=[[Amsterdamsche Hockey &amp; Bandy Club|Amsterdam]] |clubnat=NED }}
{{Nat fhs g player |no=22 |pos=MF |name=[[Cécile Pieper]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|8|31|df=yes}} |caps=191 |goals=|club=|clubnat=}}
{{Nat fhs g player |no=23 |pos=|name=[[Emma Davidsmeyer]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|3|30|df=yes}} |caps=39 |goals=|club=|clubnat=}}
{{Nat fhs g player |no=25 |pos=DF |name=[[Viktoria Huse]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|10|24|df=yes}} |caps=117 |goals=20 |club=[[Der Club an der Alster|Club an der Alster]] |clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=26 |pos=MF |name=[[Felicia Wiedermann]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2002|1|28|df=yes}} |caps=21 |goals=3 |club=[[Rot-Weiss Köln]]|clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=27 |pos=DF |name=[[Stine Kurz]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|5|20|df=yes}} |caps=34 |goals=3 |club=[[Mannheimer HC]] |clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=28 |pos=FW |name=[[Jette Fleschütz]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2002|10|23|df=yes}} |caps=60 |goals=18 |club=[[Grossflottbeker THGC|Großflottbeker THGC]] |clubnat=GER }}
{{Nat fhs g player |no=31 |pos=DF |name=[[Linnea Weidemann]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2003|9|15|df=yes}} |caps=43 |goals=0 |club=Berliner HC|clubnat=GER }}
{{nat fs end}}&lt;section end=GER /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Julia Sonntag]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

===Yaponiya===
&lt;section begin=JPN /&gt;
Ishtirokchilarning roʻyxati 2024-yil  14-iyun sanasida eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.hockey.or.jp/img/2024/06/20240614_33rd_olympic_games_womens_national_team_sakura_japan.pdf |title=The 33rd Olympic Games (2024/Paris) Women's Hockey &quot;Sakura Japan&quot; Japan National Team |publisher=[[Japan Hockey Association]] |website=en.hockey.or.jp |language=Japanese |date=14 June 2024 |access-date=18 June 2024 |arxivsana=2024-06-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240618071417/https://en.hockey.or.jp/img/2024/06/20240614_33rd_olympic_games_womens_national_team_sakura_japan.pdf }}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: {{flagicon|IND}} [[Jude Menezes]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Japan|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--JPN01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=1 |pos=GK |name=[[Eika Nakamura]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|3|4|df=yes}} |caps=54 |goals=0 |club=Coca–Cola Red Sparks |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=5 |pos=DF |name=[[Yu Asai]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|1|8|df=yes}} |caps=124 |goals=8 |club=Coca–Cola Red Sparks |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=7 |pos=DF |name=[[Miyu Suzuki]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|1|8|df=yes}} |caps=74 |goals=7 |club=Sony HC Bravia Ladies |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=9 |pos=FW |name=[[Yuri Nagai]] |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|5|26|df=yes}} |caps=232 |goals=78 |club=Sony HC Bravia Ladies |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=10 |pos=MF |name=[[Hazuki Nagai]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|8|15|df=yes}} |caps=219 |goals=65 |club=Sakai Town |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=11 |pos=DF |name=[[Shihori Oikawa]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1989|3|12|df=yes}} |caps=186 |goals=55 |club=Tokyo Verdy Hockey Team |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=13 |pos=DF |name=[[Miki Kozuka]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|1|13|df=yes}} |caps=116 |goals=2 |club=GlaxoSmithKline Orange United |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=17 |pos=FW |name=[[Shiho Kobayakawa]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|4|12|df=yes}} |caps=49 |goals=11 |club=Coca–Cola Red Sparks |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=19 |pos=FW |name=[[Kanon Mori]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|5|1|df=yes}} |caps=62 |goals=22 |club=Coca–Cola Red Sparks |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=21 |pos=FW |name=[[Mai Toriyama]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|4|13|df=yes}} |caps=61 |goals=16 |club=Nanto Bank SHOOTING STARS |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=23 |pos=MF |name=[[Saki Tanaka (chim ustida xokkey)|Saki Tanaka]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|9|18|df=yes}} |caps=18 |goals=2 |club=GlaxoSmithKline Orange United |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=25 |pos=DF |name=[[Kana Urata]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|12|27|df=yes}} |caps=51 |goals=9 |club=Coca–Cola Red Sparks |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=26 |pos=MF |name=[[Amiru Shimada]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|6|23|df=yes}} |caps=50 |goals=7 |club=Nanto Bank SHOOTING STARS |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=29 |pos=MF |name=[[Sakurako Omoto]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|3|19|df=yes}} |caps=77 |goals=2 |club=Coca–Cola Red Sparks |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=36 |pos=FW |name=[[Miyu Hasegawa]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|11|20|df=yes}} |caps=28 |goals=9 |club=Sony HC Bravia Ladies |clubnat=JPN}}
{{Nat fhs g player |no=37 |pos=DF |name=[[Rika Ogawa]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|7|28|df=yes}} |caps=23 |goals=2 |club=Sony HC Bravia Ladies |clubnat=JPN}}
{{nat fs end}}&lt;section end=JPN /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Chiko Fujibayashi]]
*[[Rui Takashima]]
*[[Akio Tanaka]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

===Niderlandiya===
&lt;section begin=NED /&gt;
Ishtirokchilarning roʻyxati 2024-yil  28-may sanasida eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://hockey.nl/nieuws/oranje/selectie-os-van-ass-kiest-voor-veenendaal-ook-jochems-erbij/ |title=Selectie OS: Van Ass kiest voor Veenendaal, ook Jochems erbij |publisher=[[Koninklijke Nederlandse Hockey Bond]] |website=hockey.nl |language=Dutch |date=28 May 2024 |access-date=18 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Paul van Ass]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Netherlands|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--NED01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=1 |pos=GK |name=[[Anne Veenendaal]]|sortname=Veenendaal, Anne |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|9|7|df=yes}} |caps=118 |goals=0 |club=[[Amsterdamsche Hockey &amp; Bandy Club|Amsterdam]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=2 |pos=MF |name=[[Luna Fokke]]|sortname=Fokke, Luna |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|3|9|df=yes}} |caps=35 |goals=6 |club=[[Kampong (field hockey club)|Kampong]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=4 |pos=FW |name=[[Freeke Moes]]|sortname=Moes, Freeke |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|11|29|df=yes}} |caps=62 |goals=21 |club=[[Amsterdamsche Hockey &amp; Bandy Club|Amsterdam]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=5 |pos=DF |name=[[Lisa Post]]|sortname=Post, Lisa |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|1|27|df=yes}} |caps=44 |goals=0 |club=[[Stichtsche Cricket en Hockey Club|SCHC]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=7 |pos=MF |name=[[Xan de Waard]]|sortname=Waard, Xan de |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|11|8|df=yes}} |caps=209 |goals=20 |club=[[Stichtsche Cricket en Hockey Club|SCHC]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=8 |pos=MF |name=[[Yibbi Jansen]]|sortname=Jansen, Yibbi |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|11|18|df=yes}} |caps=73 |goals=60 |club=[[Stichtsche Cricket en Hockey Club|SCHC]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=9 |pos=DF |name=[[Renée van Laarhoven]]|sortname=Laarhoven, Renée van |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|10|15|df=yes}} |caps=62 |goals=3 |club=[[Stichtsche Cricket en Hockey Club|SCHC]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=10 |pos=MF |name=[[Felice Albers]]|sortname=Albers, Felice |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|12|27|df=yes}} |caps=66 |goals=26 |club=[[Amsterdamsche Hockey &amp; Bandy Club|Amsterdam]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=11 |pos=MF |name=[[Maria Verschoor]]|sortname=Verschoor, Maria |age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|4|22|df=yes}} |caps=205 |goals=29 |club=[[Amsterdamsche Hockey &amp; Bandy Club|Amsterdam]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=14 |pos=DF |name=[[Sanne Koolen]]|sortname=Koolen, Sanne |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|3|23|df=yes}} |caps=111 |goals=1 |club=[[HC Den Bosch|Den Bosch]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=15 |pos=FW |name=[[Frédérique Matla]]|sortname=Matla, Frédérique |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|12|28|df=yes}} |caps=130 |goals=94 |club=[[HC Den Bosch|Den Bosch]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=16 |pos=FW |name=[[Joosje Burg]]|sortname=Burg, Joosje |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|7|29|df=yes}} |caps=42 |goals=22 |club=[[HC Den Bosch|Den Bosch]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=17 |pos=DF |name=[[Marleen Jochems]]|sortname=Jochems, Marleen |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|1|24|df=yes}} |caps=21 |goals=0 |club=Hurley |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=18 |pos=DF |name=[[Pien Sanders]]|sortname=Sander, Pien |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|6|11|df=yes}} |caps=123 |goals=6 |club=[[HC Den Bosch|Den Bosch]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=19 |pos=FW |name=[[Marijn Veen]]|sortname=Veen, Marijn |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|11|18|df=yes}} |caps=48 |goals=23 |club=[[Amsterdamsche Hockey &amp; Bandy Club|Amsterdam]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=20 |pos=MF |name=[[Laura Nunnink]]|sortname=Nunnink, Laura |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|1|26|df=yes}} |caps=188 |goals=2 |club=[[HC Den Bosch|Den Bosch]] |clubnat=NED}}
{{nat fs end}}&lt;section end=NED /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Pien Dicke]]
*[[Rosa Fernig]]
*[[Josine Koning]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

==B guruhi==
===Argentina===
&lt;section begin=ARG /&gt;
Ishtirokchilarning roʻyxati 2024-yil  14-iyun sanasida eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cahockey.org.ar/noticia/las-leonas-citadas-para-los-juegos-olimpicos-de-paris/3640 |title=LAS LEONAS CITADAS PARA LOS JUEGOS OLÍMPICOS DE PARÍS |publisher=[[Argentine Hockey Confederation]] |website=cahockey.org.ar |language=es |date=14 June 2024 |access-date=18 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Fernando Ferrara]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Argentina|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--ARG01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=2 |pos=MF |name=[[Sofía Toccalino]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|3|20|df=yes}} |caps=168 |goals=12 |club=St. Catherine's |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=3 |pos=DF |name=[[Agustina Gorzelany]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|3|11|df=yes}} |caps=116 |goals=70 |club=[[Club Atlético Ferrocarril General San Martín|San Martín]] |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=4 |pos=DF |name=[[Valentina Raposo]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2003|1|28|df=yes}} |caps=51 |goals=8 |club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]] |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=5 |pos=MF |name=[[Agostina Alonso]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|10|1|df=yes}} |caps=157 |goals=7 |club=[[Club Atlético Banco de la Nación Argentina|Banco Nación]] |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=7 |pos=FW |name=[[Agustina Albertario]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|1|1|df=yes}} |caps=227 |goals=62 |club=[[Lomas Athletic Club|Lomas]] |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=10 |pos=FW |name=[[María José Granatto|María Granatto]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|4|21|df=yes}} |caps=205 |goals=104 |club=Santa Bárbara |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=13 |pos=GK |name=[[Cristina Cosentino]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|12|22|df=yes}} |caps=40 |goals=0 |club=[[Club Atlético Banco de la Nación Argentina|Banco Nación]] |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=17 |pos=MF |name=[[Rocío Sánchez Moccia]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1988|8|2|df=yes}} |other=Jamoa sardori |caps=320 |goals=20 |club=Puerto Nizuc |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=18 |pos=MF |name=[[Victoria Sauze]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1991|7|21|df=yes}} |caps=147 |goals=4 |club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]] |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=20 |pos=MF |name=[[Sofía Cairó]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2002|10|8|df=yes}} |caps=27 |goals=4 |club=Mariano Moreno |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=22 |pos=FW |name=[[Eugenia Trinchinetti]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|7|17|df=yes}} |caps=179 |goals=38 |club=[[Club San Fernando|San Fernando]] |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=23 |pos=FW |name=[[Lara Casas]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2004|6|22|df=yes}} |caps=9 |goals=1 |club=[[Club Italiano|Italiano]] |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=25 |pos=DF |name=[[Juana Castellaro]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2005|3|29|df=yes}} |caps=21 |goals=0 |club=[[Club Atlético River Plate|River Plate]] |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=26 |pos=MF |name=[[Pilar Campoy]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1990|10|6|df=yes}} |caps=96 |goals=24 |club=[[Club Náutico Hacoaj|Hacoaj]] |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=28 |pos=FW |name=[[Julieta Jankunas]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|1|20|df=yes}} |caps=170 |goals=65 |club=[[Club Universitario de Córdoba|Universitario de Córdoba]] |clubnat=ARG }}
{{Nat fhs g player |no=33 |pos=FW |name=[[Zoe Díaz]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2006|6|5|df=yes}} |caps=6 |goals=0 |club=[[Club Italiano|Italiano]] |clubnat=ARG }}
{{nat fs end}}&lt;section end=ARG /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Clara Barberi]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])
*[[Valentina Marcucci]]
*[[Victoria Miranda]]

===Avstraliya===
&lt;section begin=AUS /&gt;
Ishtirokchilarning roʻyxati 2024-yil  1-iyul sanasida eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2024 Paris Olympic Games Squad |url=https://www.hockey.org.au/olympics/hockeyroos-olympic-squad |publisher=[[Hockey Australia]] |date=1 July 2024 |access-date=1 July 2024 |website=hockey.org.au }}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Katrina Powell]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Australia|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--AUS01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=1 |pos=DF |name=[[Claire Colwill]] |sortname=Colwill, Claire |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2003|9|19|df=y}} |caps=56 |goals=5 |club=[[Brisbane Blaze]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=3 |pos=MF |name=[[Brooke Peris]] |sortname=Peris, Brooke |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1993|01|16|df=y}} |caps=208 |goals=40 |club=[[Adelaide Fire]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=4 |pos=MF |name=[[Amy Lawton]] |sortname=Lawton, Amy |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2002|1|19|df=y}} |caps=79 |goals=4 |club=Hurley |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=5 |pos=MF |name=[[Grace Young (chim ustida xokkey)|Grace Young]] |sortname=Young, Grace |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2002|8|23|df=y}} |caps=34 |goals=0 |club=[[NSW Pride]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=6 |pos=DF |name=[[Penny Squibb]] |sortname=Squibb, Penny |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1993|2|9|df=y}} |caps=56 |goals=6 |club=[[Perth Thundersticks]] |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=8 |pos=MF |name=[[Maddison Brooks]] |sortname=Brooks, Maddison |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2004|9|23|df=y}} |caps=32 |goals=6 |club=OHA |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=11 |pos=FW |name=[[Alice Arnott]] |sortname=Arnott, Alice|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1998|2|25|df=y}} |caps=22 |goals=|club=|clubnat=}}
{{nat fhs g player |no=13 |pos=DF |name=[[Hattie Shand]] |sortname=Shand, Hattie|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|1|11|df=y}} |caps=52 |goals=|club=|clubnat=}}
{{Nat fhs g player |no=14 |pos=MF |name=[[Stephanie Kershaw]] |sortname=Kershaw, Stephanie |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1995|4|19|df=y}} |caps=120 |goals=21 |club=[[Brisbane Blaze]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=15 |pos=MF |name=[[Kaitlin Nobbs]] |sortname=Nobbs, Kaitlin |other=Jamoa sardori |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|9|24|df=y}} |caps=135 |goals=10 |club=[[NSW Pride]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=18 |pos=MF |name=[[Jane Claxton]] |sortname=Claxton, Jane |other=Jamoa sardori |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1992|10|26|df=y}} |caps=246 |goals=21 |club=[[Adelaide Fire]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=19 |pos=GK |name=[[Jocelyn Bartram]] |sortname=Bartram, Jocelyn |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1993|5|4|df=y}} |caps=107 |goals=0 |club= [[NSW Pride]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=20 |pos=DF |name=[[Karri Somerville]] |sortname=Somerville, Karri |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|4|7|df=y}} |caps=53 |goals=0 |club=[[Perth Thundersticks]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=21 |pos=MF |name=[[Renee Taylor (chim ustida xokkey)|Renee Taylor]] |sortname=Taylor, Renee |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1996|9|28|df=y}} |caps=132 |goals=15 |club=[[Brisbane Blaze]] |clubnat=AUS }}
{{Nat fhs g player |no=22 |pos=DF |name=[[Tatum Stewart]] |sortname=Stewart, Tatum |age={{Birth date and age2|2024|7|27|2002|2|22|df=y}} |caps=30 |goals=6 |club=[[Brisbane Blaze]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=24 |pos=MF |name=[[Mariah Williams]] |sortname=Williams, Mariah |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1995|5|31|df=y}} |caps=132 |goals=20 |club=[[NSW Pride]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=29 |pos=MF |name=[[Rebecca Greiner]] |sortname=Greiner, Rebecca |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|6|13|df=y}} |caps=74 |goals=9 |club=[[Brisbane Blaze]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=30 |pos=FW |name=[[Grace Stewart (chim ustida xokkey)|Grace Stewart]] |sortname=Stewart, Grace |other=Jamoa sardori |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|4|28|df=y}} |caps=124 |goals=36 |club=[[NSW Pride]] |clubnat=AUS }}
{{nat fs end}}&lt;section end=AUS /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Aleisha Power]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

===Buyuk Britaniya===
&lt;section begin=GBR /&gt;
Ishtirokchilarning roʻyxati 2024-yil  18-iyun sanasida eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.greatbritainhockey.co.uk/men-s-and-women-s-hockey-squads-selected-to-represent-team-gb |title=Men's and Women's hockey squads selected to represent Team GB |publisher=[[Great Britain Hockey]] |website=greatbritainhockey.co.uk |date=18 June 2024 |access-date=19 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: {{flagicon|SCO}} [[David Ralph]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Great Britain|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--GBR01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=4 |pos=MF |name=[[Laura Unsworth|Laura Roper]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1988|3|8|df=yes}} |caps=350 |goals=22 |club=[[East Grinstead Hockey Club|East Grinstead]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=6 |pos=DF |name=[[Anna Toman]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|4|29|df=yes}} |caps=139 |goals=14 |club=[[Wimbledon Hockey Club|Wimbledon]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=7 |pos=FW |name=[[Hannah French]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|12|30|df=yes}} |caps=144 |goals=55 |club=[[Surbiton Hockey Club|Surbiton]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=8 |pos=FW |name=[[Sarah Jones (chim ustida xokkey)|Sarah Jones]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1990|6|25|df=yes}} |caps=178 |goals=30 |club=[[Wimbledon Hockey Club|Wimbledon]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=9 |pos=DF |name=[[Amy Costello]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|1|14|df=yes}} |caps=134 |goals=19 |club=[[Surbiton Hockey Club|Surbiton]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=10 |pos=FW |name=[[Sarah Robertson (chim ustida xokkey)|Sarah Robertson]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|9|27|df=yes}} |caps=207 |goals=26 |club=[[Hampstead &amp; Westminster Hockey Club|Hampstead &amp; Westminster]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=12 |pos=FW |name=[[Charlotte Watson]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|4|23|df=yes}} |caps=115 |goals=33 |club=[[Loughborough Students' Hockey Club|Loughborough Students]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=14 |pos=FW |name=[[Tessa Howard]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|1|6|df=yes}} |caps=91 |goals=35 |club=[[East Grinstead Hockey Club|East Grinstead]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=16 |pos=MF |name=[[Isabelle Petter]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|6|27|df=yes}} |caps=105 |goals=15 |club=[[Surbiton Hockey Club|Surbiton]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=18 |pos=DF |name=[[Giselle Ansley]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|3|31|df=yes}} |caps=221 |goals=59 |club=[[Surbiton Hockey Club|Surbiton]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=20 |pos=DF |name=[[Hollie Pearne-Webb]] |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1990|9|19|df=yes}} |caps=264 |goals=20 |club=[[Wimbledon Hockey Club|Wimbledon]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=21 |pos=MF |name=[[Fiona Crackles]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|2|11|df=yes}} |caps=87 |goals=3 |club=[[Wimbledon Hockey Club|Wimbledon]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=23 |pos=MF |name=[[Sophie Hamilton]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|2|28|df=yes}} |caps=71 |goals=7 |club=[[Surbiton Hockey Club|Surbiton]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=26 |pos=MF |name=[[Lily Owsley]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|12|10|df=yes}} |caps=235 |goals=79 |club=[[Hampstead &amp; Westminster Hockey Club|Hampstead &amp; Westminster]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=28 |pos=MF |name=[[Flora Peel]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|9|19|df=yes}} |caps=56 |goals=1 |club=[[Wimbledon Hockey Club|Wimbledon]] |clubnat=ENG }}
{{Nat fhs g player |no=40 |pos=GK |name=[[Miriam Pritchard]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|12|21|df=yes}} |caps=13 |goals=0 |club=[[Holcombe Hockey Club|Holcombe]] |clubnat=ENG }}
{{nat fs end}}&lt;section end=GBR /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Grace Balsdon]]
*[[Jessica Buchanan (chim ustida xokkey)|Jessica Buchanan]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])
*[[Lily Walker (chim ustida xokkey)|Lily Walker]]

===Janubiy Afrika===
&lt;section begin=RSA /&gt;
Ishtirokchilarning roʻyxati 2024-yil  19-iyun sanasida eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sahockey.co.za/2024/06/19/team-south-africa-hockey-teams-named-for-the-paris-olympic-games/ |title=Team South Africa Hockey teams named for the Paris Olympic Games |publisher=[[South African Hockey Association]] |website=sahockey.co.za |date=19 June 2024 |access-date=20 June 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TeamSA.second-group&quot;&gt;{{Cite web |last=Lemke |first=Gary |date=19 June 2024 |title=Second group of Team SA athletes for Paris named |url=https://www.teamsa.co.za/second-group-of-team-sa-athletes-for-paris-named/ |access-date=20 June 2024 |website=TeamSA |language=en-ZA}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Giles Bonnet]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: South Africa|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--RSA01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=1 |pos=GK |name=[[Anelle Lloyd]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|12|6|df=yes}} |caps=48 |goals=0 |club=Mpumalanga |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=3 |pos=FW |name=[[Celia Seerane]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1990|6|18|df=yes}} |caps=185 |goals=48 |club=[[University of Pretoria|Tuks]]|clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=4 |pos=DF |name=[[Stephanie Botha]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|12|30|df=yes}} |caps=30 |goals=2 |club=Somerset West |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=5 |pos=MF |name=[[Edith Molikoe]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|5|23|df=yes}} |caps=34 |goals=0 |club=[[University of Pretoria|Tuks]] |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=8 |pos=FW |name=[[Kristen Paton]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|12|21|df=yes}} |caps=72 |goals=8 |club=[[HGC (chim ustida xokkey)|HGC]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=10 |pos=MF |name=[[Onthatile Zulu]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|3|14|df=yes}} |caps=56 |goals=0 |club=[[Western Province Cricket Club|WPCC beavers]] |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=12 |pos=FW |name=[[Dirkie Chamberlain]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1986|11|3|df=yes}} |caps=243 |goals=130 |club=North West |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=13 |pos=DF |name=[[Paris-Gail Isaacs]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2006|8|25|df=yes}} |caps=7 |goals=1 |club=Beaulieu |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=14 |pos=MF |name=[[Taheera Augousti]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2005|9|23|df=yes}} |caps=26 |goals=2 |club=[[Central Hockey Club|Central]] |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=16 |pos=DF |name=[[Erin Hunter (chim ustida xokkey)|Erin Christie]] |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|3|20|df=yes}} |caps=105 |goals=9 |club=[[Western Province Cricket Club|WPCC beavers]] |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=17 |pos=FW |name=[[Ntsopa Mokoena]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2004|8|17|df=yes}} |caps=26 |goals=7 |club=[[Central Hockey Club|Central]]  |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=18 |pos=DF |name=[[Hannah Pearce]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|11|17|df=yes}} |caps=41 |goals=0 |club=[[University of Birmingham Hockey Club|Birmingham]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs g player |no=21 |pos=FW |name=[[Ongeziwe Mali]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|5|21|df=yes}} |caps=30 |goals=3 |club=[[Stellenbosch University|Maties]] |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=25 |pos=DF |name=[[Marié Louw]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|2|9|df=yes}} |caps=26 |goals=3 |club=[[Bohemian Hockey Club|Bohemian]] |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=27 |pos=FW |name=[[Kayla de Waal]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|6|11|df=yes}} |caps=20 |goals=2 |club=[[Western Province Cricket Club|WPCC beavers]] |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=28 |pos=FW |name=[[Quanita Bobbs]] |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|9|3|df=yes}} |caps=184 |goals=37 |club=[[Central Hockey Club|Central]] |clubnat=RSA}}
{{Nat fhs g player |no=30 |pos=MF |name=[[Kayla Swarts]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2003|5|24|df=yes}} |caps=24 |goals=|club=[[Central Hockey Club|Central]] |clubnat=RSA}}
{{nat fs end}}&lt;section end=RSA /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Aphiwe Dimba]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

===Ispaniya===
&lt;section begin=ESP /&gt;
Ishtirokchilarning roʻyxati 2024-yil  29-iyun sanasida eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://rfeh.es/lista-de-convocadas-absoluta-femenina-juegos-olimpicos-paris-2024/ |title=LISTA DE CONVOCADAS ABSOLUTA FEMENINA JUEGOS OLÍMPICOS PARÍS 2024 |publisher=[[Real Federación Española de Hockey]] |website=rfeh.es |language=es |date=29 June 2024 |access-date=29 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Carlos García Cuenca]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Spain|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--ESP01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=2 |pos=DF |name=[[Laura Barrios]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|9|4|df=yes}} |caps=54 |goals=6 |club=[[Real Club de Polo|RC Polo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=4 |pos=FW |name=[[Sara Barrios]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|9|4|df=yes}} |caps=42 |goals=7 |club=[[Real Club de Polo|RC Polo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=7 |pos=MF |name=[[Júlia Strappato]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|1|16|df=yes}} |caps=41 |goals=0 |club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=8 |pos=MF |name=[[Lucía Jiménez Vicente|Lucía Jiménez]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|1|8|df=yes}} |caps=179 |goals=23 |club=[[Mannheimer HC|Mannheim]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs g player |no=9 |pos=DF |name=[[María López García|María López]] |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1990|2|16|df=yes}} |caps=249 |goals=43 |club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=10 |pos=FW |name=[[Belén Iglesias]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|7|6|df=yes}} |caps=105 |goals=23 |club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=11 |pos=FW |name=[[Marta Segú]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|6|22|df=yes}} |caps=115 |goals=37 |club=[[Real Club de Polo|RC Polo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=13 |pos=DF |name=[[Constanza Amundson]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|2|12|df=yes}} |caps=41 |goals=1 |club=[[Real Club de Polo|RC Polo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=14 |pos=FW |name=[[Blanca Pérez]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2003|9|17|df=yes}} |caps=10 |goals=0 |club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=17 |pos=DF |name=[[Lola Riera]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1991|6|25|df=yes}} |caps=205 |goals=146 |club=Sanse Complutense |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=19 |pos=FW |name=[[Begoña García Grau|Begoña García]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|7|19|df=yes}} |caps=173 |goals=42 |club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=20 |pos=DF |name=[[Xantal Giné]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|9|23|df=yes}} |caps=202 |goals=15 |club=[[Real Club de Polo|RC Polo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=21 |pos=MF |name=[[Beatriz Pérez]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1991|5|4|df=yes}} |caps=261 |goals=53 |club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=24 |pos=MF |name=[[Alejandra Torres-Quevedo]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|9|30|df=yes}} |caps=93 |goals=7 |club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=26 |pos=GK |name=[[Clara Pérez]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|7|26|df=yes}} |caps=25 |goals=0 |club=[[Atlètic Terrassa Hockey Club|Atlètic Terrassa]] |clubnat=ESP}}
{{Nat fhs g player |no=30 |pos=FW |name=[[Patricia Álvarez]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|3|4|df=yes}} |caps=39 |goals=7 |club=[[Real Club de Polo|RC Polo]] |clubnat=ESP}}
{{nat fs end}}&lt;section end=ESP /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Clara Badia]]
*[[María Tello]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])
*[[Laia Vidosa]]

===Amerika Qoʻshma Shtatlari===
&lt;section begin=USA /&gt;
Ishtirokchilarning roʻyxati 2024-yil  12-iyun sanasida eʼlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.usafieldhockey.com/news/2024/june/12/2024-US-Olympic-Womens-Field-Hockey-Team-Named |title=2024 U.S. Olympic Women's Field Hockey Team Named |publisher=[[USA Field Hockey]] |website=usafieldhockey.com |date=12 June 2024 |access-date=19 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: {{flagicon|IRE}} David Passmore&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: United States|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCWTEAM11------------------------HOCWTEAM11--USA01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=1 |pos=FW |name=[[Abigail Tamer]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2003|7|9|df=yes}} |caps=31 |goals=10 |club=Pinnacle |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=2 |pos=MF |name=[[Meredith Sholder]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|2|27|df=yes}} |caps=49 |goals=2 |club=Firestyx |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=3 |pos=FW |name=[[Ashley Sessa]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2004|6|23|df=yes}} |caps=50 |goals=13 |club=WC Eagles |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=6 |pos=FW |name=[[Megan Valzonis]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|3|5|df=yes}} |caps=35 |goals=4 |club=RUSH Field Hockey |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=8 |pos=MF |name=[[Brooke DeBerdine]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|5|19|df=yes}} |caps=50 |goals=1 |club=Nook Hockey |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=9 |pos=DF |name=[[Madeleine Zimmer]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|9|28|df=yes}} |caps=53 |goals=2 |club=Alley Cats |clubnat=USA }}
{{Nat fhs g player |no=12 |pos=MF |name=[[Amanda Magadan|Amanda Golini]] |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|3|28|df=yes}} |caps=154 |goals=14 |club=Rapid Fire Elite |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=13 |pos=DF |name=[[Ashley Hoffman]] |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|11|8|df=yes}} |caps=123 |goals=26 |club=X–Calibur |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=17 |pos=FW |name=[[Elizabeth Yeager]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2003|6|17|df=yes}} |caps=53 |goals=11 |club=WC Eagles |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=20 |pos=DF |name=[[Leah Crouse]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|2|22|df=yes}} |caps=48 |goals=3 |club=TCOYO |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=21 |pos=DF |name=[[Alexandra Hammel]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|6|16|df=yes}} |caps=69 |goals=1 |club=HTC Field Hockey |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=23 |pos=FW |name=[[Sophia Gladieux]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2002|6|14|df=yes}} |caps=5 |goals=1 |club=X–Calibur |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=24 |pos=DF |name=[[Kelee Lepage]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|10|4|df=yes}} |caps=42 |goals=0 |club=X–Calibur |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=25 |pos=MF |name=[[Karlie Kisha]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|9|25|df=yes}} |caps=68 |goals=1 |club= Highstyx |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=27 |pos=MF |name=[[Emma DeBerdine]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|6|14|df=yes}} |caps=44 |goals=0 |club=Nook Hockey |clubnat=USA}}
{{Nat fhs g player |no=31 |pos=GK |name=[[Kelsey Bing]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|6|14|df=yes}} |caps=86 |goals=0 |club=Texas Pride |clubnat=USA}}
{{nat fs end}}&lt;section end=USA /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Sanne Caarls]]
*[[Jennifer Rizzo]] [[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]]
*[[Cassie Sumfest|Jacqueline Sumfest]]
== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ayollar bahslari]]
[[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida chim ustida xokkey]]
[[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida qatnashuvchilar roʻyxati]]
[[Turkum:Olimpiada chim ustida xokkey jamoalari]]</text>
      <sha1>fmwl1tp3n8v0ynz08ftmvalwnf1k3vp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chim ustida xokkey 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar jamoalari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1212171</id>
    <revision>
      <id>6121656</id>
      <parentid>5384159</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T01:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53083" sha1="pg6fc2rn8gxkrazplge9u6is4l7ejef" xml:space="preserve">{{Chim ustida xokkey 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida}}
Ushbu maqolada [[Parij|Parijda]] (Fransiya) boʻlib oʻtgan [[2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida]] '''[[Chim ustida xokkey 2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida – erkaklar turniri|chim ustida xokkey erkaklar turnirida]]''' ishtirok etgan barcha jamoalar roʻyxati berilgan.

Sportchilarning yoshi, terma jamoalari va klubi 2024-yil 27-iyul holatiga koʻra berilgan.
==A guruhi==
===Fransiya===
&lt;section begin=FRA /&gt;[[Fransiya chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Fransiya]] jamoasining tarkibi 2024-yil 8-iyul sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hockey JO 2024 – La sélection des Bleus|url=https://dicodusport.fr/blog/hockey-jo-2024-la-selection-des-bleus/|access-date=8 July 2024 |website=dicodusport.fr|date=8 July 2024 |language=fr}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Fred Soyez]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: France|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCMTEAM11------------------------HOCMTEAM11--FRA01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{nat fhs start}}
{{nat fhs player|no=1|pos=GK|name=[[Arthur Thieffry]]|sortname=Thieffry, Arthur|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1989|9|15|df=y}}|caps=117|club=Lille|clubnat=FRA}}
{{Nat fhs player|no=2|pos=DF|name=[[Gaspard Xavier]]|sortname=Xavier, Gaspard|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2002|5|10|df=y}}|caps=38|club=[[Royal Racing Club Bruxelles|Racing Club de Bruxelles]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=3|pos=DF|name=[[Mattéo Desgouillons]]|sortname=Desgouillons, Matteo|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|1|21|df=y}}|caps=13|club=[[CA Montrouge]]|clubnat=FRA}}
{{Nat fhs player|no=7|pos=MF|name=[[Lucas Montecot]]|sortname=Montecot, Lucas|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2001|9|4|df=y}}|caps=12|club=[[CA Montrouge]]|clubnat=FRA}}
{{Nat fhs player|no=8|pos=MF|name=[[Simon Martin-Brisac]]|sortname=Martin-Brisac, Simon|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1992|11|20|df=y}}|caps=148|club=[[Racing Club de France]]|clubnat=FRA}}
{{nat fhs player|no=9|pos=FW|name=[[Blaise Rogeau]]|sortname=Rogeau, Blaise|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1994|11|26|df=y}}|caps=108|club=[[Waterloo Ducks H.C.|Waterloo Ducks]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=10|pos=DF|name=[[Viktor Lockwood]]|sortname=Lockwood, Viktor|other=Jamoa sardori|age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|3|29|df=y}}|caps=162|club=Lille|clubnat=FRA}}
{{Nat fhs player|no=11|pos=FW|name=[[Noé Jouin]]|sortname=Jouin, Noe|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2002|8|2|df=y}}|caps=19|club=[[Saint Germain HC|Saint Germain]]|clubnat=FRA}}
{{Nat fhs player|no=12|pos=DF|name=[[Amaury Bellenger]]|sortname=Bellenger, Amaury|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1998|8|14|df=y}}|caps=70|club=Uccle Sport|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=14|pos=MF|name=[[Gaspard Baumgarten]]|sortname=Baumgarten, Gaspard|age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|8|3|df=y}}|caps=174|club=[[Royal Léopold Club|Léopold]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=16|pos=MF|name=[[François Goyet]]|sortname=Goyet, Francois|age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|11|4|df=y}}|caps=153|club=[[La Gantoise HC|Gantoise]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=17|pos=DF|name=[[Christophe Peters-Deutz]]|sortname=Peters-Deutz, Christophe|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|11|17|df=y}}|caps=106|club=[[Racing Club de France]]|clubnat=FRA}}
{{Nat fhs player|no=18|pos=MF|name=[[Eliot Curty]]|sortname=Curty, Eliot|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1998|9|18|df=y}}|caps=65|club=[[Waterloo Ducks H.C.|Waterloo Ducks]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=21|pos=FW|name=[[Etienne Tynevez]]|sortname=Tynevez, Etienne|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|2|13|df=y}}|caps=115|club=[[La Gantoise HC|Gantoise]]|clubnat=BEL}}
{{nat fhs player|no=22|pos=DF|name=[[Victor Charlet]]|sortname=Charlet, Victor|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1993|11|19|df=y}}|caps=158|club=[[Waterloo Ducks H.C.|Waterloo Ducks]]|clubnat=BEL}}
{{nat fhs player|no=24|pos=MF|name=[[Charles Masson (chim ustida xokkey)|Charles Masson]]|sortname=Masson, Charles|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1992|4|13|df=y}}|caps=143|club=[[La Gantoise HC|Gantoise]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=28|pos=FW|name=[[Timothée Clément]]|sortname=Clement, Timothee|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|4|8|df=y}}|caps=65|club=[[La Gantoise HC|Gantoise]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=30|pos=DF|name=[[Brieuc Delemazure]]|sortname=Delemazure, Brieuc|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2002|4|2|df=y}}|caps=28|club=Lille|clubnat=FRA}}
{{Nat fs end}}&lt;section end=FRA /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Edgar Reynaud]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

===Germaniya===
&lt;section begin=GER /&gt;[[Germaniya chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Germaniya]] jamoasining tarkibi 2024-yil 14-iyun  sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=André Henning benennt den Herren Hockey-Kader für Paris |url=https://magazin.hockey.de/articles/andre-henning-benennt-den-herren-hockey-kader-fuer-paris |access-date=25 June 2024 |website=Sulu |language=de}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[André Henning]]

{{nat fhs start}}
{{Nat fhs player |no=2 |pos=DF |name=[[Mathias Müller]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|4|3|df=yes}} |caps=175 |club=[[Hamburger Polo Club]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=3 |pos=MF |name=[[Mats Grambusch]] |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|11|4|df=yes}} |caps=205 |club=[[Rot-Weiss Köln]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=4 |pos=DF |name=[[Lukas Windfeder]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|5|11|df=yes}} |caps=157 |club=[[HTC Uhlenhorst Mülheim|Uhlenhorst Mülheim]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=9 |pos=FW |name=[[Niklas Wellen]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|12|14|df=yes}} |caps=205 |club=[[Crefelder HTC]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=10 |pos=DF |name=[[Johannes Große]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|1|7|df=yes}} |caps=114 |club=[[Rot-Weiss Köln]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=11 |pos=FW |name=[[Thies Prinz]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|7|7|df=yes}} |caps=74 |club=[[Rot-Weiss Köln]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=13 |pos=MF |name=[[Paul-Philipp Kaufmann]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|6|21|df=yes}} |caps=50 |club=[[HC 's-Hertogenbosch|Den Bosch]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs player |no=14 |pos=DF |name=[[Teo Hinrichs]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|9|17|df=yes}} |caps=65 |club=[[Mannheimer HC]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=15 |pos=DF |name=[[Tom Grambusch]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|8|4|df=yes}} |caps=118 |club=[[Rot-Weiss Köln]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=16 |pos=DF |name=[[Gonzalo Peillat]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|8|12|df=yes}} |caps=52 |club=[[Mannheimer HC]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=17 |pos=FW |name=[[Christopher Rühr]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|12|19|df=yes}} |caps=189 |club=[[Rot-Weiss Köln]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=19 |pos=FW |name=[[Justus Weigand]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|4|20|df=yes}} |caps=54 |club=[[Mannheimer HC]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=22 |pos=FW |name=[[Marco Miltkau]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1990|8|18|df=yes}} |caps=148 |club=[[HC Klein Zwitserland|Klein Zwitserland]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs player |no=23 |pos=MF |name=[[Martin Zwicker]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1987|2|27|df=yes}} |caps=318 |club=[[Berliner HC]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=25 |pos=MF |name=[[Hannes Müller]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|5|18|df=yes}} |caps=56 |club=[[UHC Hamburg]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=29 |pos=FW |name=[[Malte Hellwig]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|10|23|df=yes}} |caps=54 |club=[[HTC Uhlenhorst Mülheim|Uhlenhorst Mülheim]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=44 |pos=DF |name=[[Moritz Ludwig]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|9|14|df=yes}} |caps=50 |club=[[HTC Uhlenhorst Mülheim|Uhlenhorst Mülheim]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs player |no=74 |pos=GK |name=[[Jean Danneberg]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|2002|11|8|df=yes}} |caps=28 |club=[[Rot-Weiss Köln]] |clubnat=GER}}
{{nat fs end}}&lt;section end=GER /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Alexander Stadler]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

===Buyuk Britaniya===
&lt;section begin=GBR /&gt;[[Buyuk Britaniya chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Buyuk Britaniya]] jamoasining tarkibi 2024-yil 18-iyun sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.greatbritainhockey.co.uk/men-s-and-women-s-hockey-squads-selected-to-represent-team-gb |title=Men's and Women's hockey squads selected to represent Team GB |publisher=[[Great Britain Hockey]] |website=greatbritainhockey.co.uk |date=18 June 2024 |access-date=19 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: {{flagicon|RSA}} [[Paul Revington]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Great Britain|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCMTEAM11------------------------HOCMTEAM11--GBR01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs start}}
{{Nat fhs player|no=2|pos=DF|name=[[Nicholas Park (chim ustida xokkey)|Nick Park]]|sortname=Park, Nick|age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|4|8|df=yes}}|caps= 39|club=[[Surbiton Hockey Club|Surbiton]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=3|pos=MF|name=[[Jack Waller (chim ustida xokkey)|Jack Waller]]|sortname=Waller, Jack|age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|1|28|df=yes}}|caps= 116|club=[[Wimbledon Hockey Club|Wimbledon]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=5|pos=DF|other=Jamoa sardori|name=[[David Ames (chim ustida xokkey)|David Ames]]|sortname=Ames, David|age={{birth date and age2|2024|7|27|1989|6|25|df=yes}}|caps= 232|club=[[Holcombe Hockey Club|Holcombe]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=6|pos=MF|name=[[Jacob Draper]]|sortname=Draper, Jacob|age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|7|24|df=yes}}|caps= 138|club=[[Pinoké]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=7|pos=MF|name=[[Zachary Wallace]]|sortname=Wallace, Zachary|age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|9|29|df=yes}}|caps= 118|club=[[HC Bloemendaal|Bloemendaal]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=8|pos=MF|name=[[Rupert Shipperley]]|sortname=Shipperley, Rupert|age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|11|21|df=yes}}|caps= 177|club=[[Hampstead &amp; Westminster Hockey Club|Hampstead &amp; Westminster]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=13|pos=FW|name=[[Samuel Ward (chim ustida xokkey)|Sam Ward]]|sortname=Ward, Sam|age={{birth date and age2|2024|7|27|1990|12|24|df=yes}}|caps= 258|club=[[Old Georgians Hockey Club|Old Georgians]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=14|pos=DF|name=[[James Albery (chim ustida xokkey)|James Albery]]|sortname=Albery, James|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|10|2|df=yes}}|caps= 71|club=[[Old Georgians Hockey Club|Old Georgians]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=15|pos=FW|name=[[Phil Roper]]|sortname=Roper, Phil|age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|1|24|df=yes}}|caps= 254|club=[[Holcombe Hockey Club|Holcombe]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=19|pos=MF|name=[[David Goodfield]]|sortname=Goodfield, David|age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|6|15|df=yes}}|caps= 110|club=[[Surbiton Hockey Club|Surbiton]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=20|pos=GK|name=[[Ollie Payne]]|sortname=Payne, Ollie|age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|4|6|df=yes}}|caps= 73|club=[[Holcombe Hockey Club|Holcombe]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=27|pos=DF|name=[[Liam Sanford]]|sortname=Sanford, Liam|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|3|14|df=yes}}|caps= 109|club=[[Old Georgians Hockey Club|Old Georgians]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=28|pos=MF|name=[[Lee Morton]]|sortname=Morton, Lee|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|5|23|df=yes}}|caps= 121|club=[[Old Georgians Hockey Club|Old Georgians]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=29|pos=MF|name=[[Tom Sorsby]]|sortname=Sorsby, Tom|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|10|28|df=yes}}|caps= 109|club=[[Sheffield Hockey Club|Sheffield]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=30|pos=DF|name=[[Conor Williamson]]|sortname=Williamson, Conor|age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|12|20|df=yes}}|caps= 18|club=[[Surbiton Hockey Club|Surbiton]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=31|pos=FW|name=[[Will Calnan]]|sortname=Calnan, Will|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|4|17|df=yes}}|caps= 103|club=[[Southgate Hockey Club|Southgate]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=33|pos=MF|name=[[Tim Nurse]]|sortname=Nurse, Tim|age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|5|11|df=yes}}|caps= 40|club=[[Bournemouth Hockey Club|Bournemouth]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=38|pos=DF|name=[[Gareth Furlong]]|sortname=Furlong, Gareth|age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|5|10|df=yes}}|caps= 159|club=[[Surbiton Hockey Club|Surbiton]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fs end}}&lt;section end=GBR /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[James Mazarelo]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

===Niderlandiya===
&lt;section begin=NED /&gt;[[Niderlandiya chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Niderlandiya]] jamoasining tarkibi 2024-yil 19-iyun sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bondscoach Delmée hakt laatste knopen door: olympische selectie Nederlandse hockeyheren bekend|url=https://www.knhb.nl/nieuws/bondscoach-delmee-hakt-laatste-knopen-door-olympische-selectie-nederlandse-hockeyheren-bekend|access-date=19 June 2024|website=knhb.nl|language=nl|arxivsana=2024-07-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240725115959/https://www.knhb.nl/nieuws/bondscoach-delmee-hakt-laatste-knopen-door-olympische-selectie-nederlandse-hockeyheren-bekend}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Jeroen Delmee]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Netherlands|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCMTEAM11------------------------HOCMTEAM11--NED01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{nat fhs start}}
{{nat fhs player|no=2|pos=DF|name=[[Jip Janssen]]|sortname=Janssen, Jip|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|10|14|df=y}}|caps=108|club=[[SV Kampong|Kampong]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=4|pos=DF|name=[[Lars Balk]]|sortname=Balk, Lars|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|2|26|df=y}}|caps=134|club=[[SV Kampong|Kampong]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=6|pos=MF|name=[[Jonas de Geus]]|sortname=Geus, Jonas de|age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|4|29|df=y}}|caps=139|club=[[SV Kampong|Kampong]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=7|pos=FW|name=[[Thijs van Dam]]|sortname=Dam, Thijs van|age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|1|5|df=y}}|caps=107|club=[[HC Rotterdam|Rotterdam]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=8|pos=FW|name=[[Thierry Brinkman]]|sortname=Brinkman, Thierry|other=Jamoa sardori|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|3|19|df=y}}|caps=176|club=[[HC Bloemendaal|Bloemendaal]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=9|pos=MF|name=[[Seve van Ass]]|sortname=Ass, Seve van|age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|4|10|df=y}}|caps=228|club=[[HGC (chim ustida xokkey)|HGC]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=10|pos=MF|name=[[Jorrit Croon]]|sortname=Croon, Jorrit|age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|8|9|df=y}}|caps=144|club=[[HC Bloemendaal|Bloemendaal]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=12|pos=DF|name=[[Justen Blok]]|sortname=Blok, Justen|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|9|27|df=y}}|caps=67|club=[[HC Rotterdam|Rotterdam]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=14|pos=MF|name=[[Derck de Vilder]]|sortname=Vilder, Derck de|age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|11|23|df=y}}|caps=63|club=[[Kampong (field hockey club)|Kampong]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=16|pos=DF|name=[[Floris Wortelboer]]|sortname=Wortelboer, Floris|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1996|8|4|df=y}}|caps=110|club=[[HC Bloemendaal|Bloemendaal]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=19|pos=FW|name=[[Tjep Hoedemakers]]|sortname=Hoedemakers, Tjep|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|10|14|df=y}}|caps=48|club=[[HC Rotterdam|Rotterdam]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=22|pos=FW|name=[[Koen Bijen]]|sortname=Bijen, Koen|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1998|7|27|df=y}}|caps=58|club=[[HC 's-Hertogenbosch|Den Bosch]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=23|pos=DF|name=[[Joep de Mol]]|sortname=Mol, Joep de|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1995|12|10|df=y}}|caps=149|club=[[HC Oranje-Rood|Oranje-Rood]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=26|pos=GK|name=[[Pirmin Blaak]]|sortname=Blaak, Pirmin|age={{birth date and age2|2024|7|27|1988|3|8|df=y}}|caps=146|club=[[HC Oranje-Rood|Oranje-Rood]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=29|pos=DF|name=[[Tijmen Reyenga]]|sortname=Reyenga, Tijmen|age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|10|10|df=y}}|caps=46|club=[[HC Oranje-Rood|Oranje-Rood]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=51|pos=FW|name=[[Duco Telgenkamp]]|sortname=Telgenkamp, Duco|age={{birth date and age2|2024|7|27|2002|7|17|df=y}}|caps=21|club=[[Kampong (field hockey club)|Kampong]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=77|pos=FW|name=[[Floris Middendorp]]|sortname=Middendorp, Floris|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2001|6|4|df=y}}|caps=31|club=[[Amsterdamsche Hockey &amp; Bandy Club|Amsterdam]]|clubnat=NED}}
{{nat fs end}}&lt;section end=NED /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Steijn van Heijningen]]
*[[Derk Meijer]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

===Janubiy Afrika===
&lt;section begin=RSA/&gt;[[Janubiy Afrika chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Janubiy Afrika]] jamoasining tarkibi 2024-yil 19-iyun sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Team South Africa Hockey teams named for the Paris Olympic Games|url=https://sahockey.co.za/2024/06/19/team-south-africa-hockey-teams-named-for-the-paris-olympic-games/ |access-date=20 June 2024 |language=en-US|website=SA Hockey Association }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TeamSA.second-group&quot;&gt;{{Cite web |last=Lemke |first=Gary |date=19 June 2024 |title=Second group of Team SA athletes for Paris named |url=https://www.teamsa.co.za/second-group-of-team-sa-athletes-for-paris-named/ |access-date=20 June 2024 |website=TeamSA |language=en-ZA}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Cheslyn Gie]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: South Africa|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCMTEAM11------------------------HOCMTEAM11--RSA01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs start}}
{{Nat fhs player|no=2|pos=MF|name=[[Mustapha Cassiem]]|sortname=Cassiem, Mustapha|age={{birth date and age2|2024|7|27|2002|3|19|df=yes}}|caps=54|club=[[Haagsche Delftsche Mixed|HDM]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=3|pos=DF|name=[[Andrew Hobson]]|sortname=Hobson, Andrew|age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|3|20|df=yes}}|caps= 31|club=[[Central Hockey Club|Central]]|clubnat=RSA}}
{{Nat fhs player|no=5|pos=DF|name=[[Jacques van Tonder]]|sortname=van Tonder, Jacque|age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|4|11|df=yes}}|caps= 27|club=[[Western Province Cricket Club|WPCC Badgers]]|clubnat=RSA}}
{{Nat fhs player|no=7|pos=FW|name=[[Dayaan Cassiem]]|sortname=Cassiem, Dayaan|other=Jamoa sardori|age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|12|1|df=yes}}|caps=77|club=[[Haagsche Delftsche Mixed|HDM]]||clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=9|pos=FW|name=[[Bradley Sherwood (chim ustida xokkey)|Bradley Sherwood]]|sortname=Sherwood, Bradley|age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|5|28|df=yes}}|caps= 42|club=[[Oxted Hockey Club|Oxted]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=10|pos=FW|name=[[Keenan Horne]]|sortname=Horne, Keenan|age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|6|17|df=yes}}|caps= 119|club={{ill|Paris Jean-Bouin|fr|Paris Jean-Bouin}}|clubnat=FRA}}
{{Nat fhs player|no=11|pos=FW|name=[[Tevin Kok]]|sortname=Kok, Tevin|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|10|20|df=yes}}|caps= 69||club=[[Pembroke Wanderers HC|Pembroke Wanderers]]|clubnat=IRE|natvar=hockey}}
{{Nat fhs player|no=13|pos=DF|name=[[Matthew Guise-Brown]]|sortname=Guise-Brown, Matthew|age={{birth date and age2|2024|7|27|1991|9|13|df=yes}}|caps=67|club=[[Hampstead &amp; Westminster Hockey Club|Hampstead &amp; Westminster]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs player|no=19|pos=MF|name=[[Ryan Julius]]|sortname=Julius, Ryan|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|6|19|df=yes}}|caps= 81|club=[[Central Hockey Club|Central]]|clubnat=RSA}}
{{Nat fhs player|no=22|pos=DF|name=[[Daniel Bell (chim ustida xokkey)|Daniel Bell]]|sortname=Bell, Daniel|age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|9|28|df=yes}}|caps= 106|club=[[Royal Daring|Daring]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=23|pos=MF|name=[[Nicholas Spooner (chim ustida xokkey)|Nicholas Spooner]]|sortname=Spooner, Nicholas|age={{birth date and age2|2024|7|27|1991|8|28|df=yes}}|caps=71|club=[[Harvestehuder THC]]|clubnat=GER}}
{{Nat fhs player|no=24|pos=MF|name=[[Zenani Kraai]]|sortname=Kraai, Zenani|age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|11|5|df=yes}}|caps=18|club=[[Langa Hockey Club|Langa]]|clubnat=RSA}}
{{Nat fhs player|no=27|pos=FW|name=[[Nqobile Ntuli]]|sortname=Ntuli, Nqobile|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|1|15|df=yes}}|caps= 103|club=[[Harvestehuder THC]]|clubnat=GER}}
{{Nat fhs player|no=29|pos=MF|name=[[Samkelo Mvimbi]]|sortname=Mvimbi, Samkelo|age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|1|23|df=yes}}|caps=58|club=[[Western Province Cricket Club|WPCC Badgers]]|clubnat=RSA}}
{{Nat fhs player|no=32|pos=GK|name=[[Gowan Jones]]|sortname=Jones, Gowan|age={{birth date and age2|2024|7|27|1989|6|24|df=yes}}|caps= 90|club=[[Riverside Hockey Club|Riverside]]|clubnat=RSA}}
{{Nat fhs player|no=46|pos=DF||name=[[Calvin Davis (chim ustida xokkey)|Calvin Davis]]|sortname=Davis, Calvin|age={{birth date and age2|2024|7|27|2003|11|22|df=yes}}|caps=1|club=[[University of Pretoria|Tuks]]|clubnat=RSA}}
{{Nat fs end}}&lt;section end=RSA/&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Hendrik Kriek]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])
*[[Nduduzo Lembethe]]

===Ispaniya===
&lt;section begin=ESP /&gt;[[Ispaniya chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Ispaniya]] jamoasining tarkibi 2024-yil 13-iyun sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lista De Convocados Absoluta Masculina Juegos Olímpicos París 2024 |url=https://rfeh.es/lista-de-convocados-absoluta-masculina-juegos-olimpicos-paris-2024/ |website=rfeh.es |publisher=Real Federación Espanola de Hockey |language=es |date=13 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: {{flagicon|ARG}} [[Maximiliano Caldas]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Spain|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCMTEAM11------------------------HOCMTEAM11--ESP01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{nat fhs start}}
{{Nat fhs player|no=2|pos=DF|name=[[Alejandro Alonso (chim ustida xokkey)|Alejandro Alonso]]|sortname=Alonso, Alejandro|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|2|14|df=y}}|caps=93|club=[[Real Sociedad de Tenis de la Magdalena|Tenis]]|clubnat=ESP}}
{{Nat fhs player|no=5|pos=DF|name=[[Jordi Bonastre]]|sortname=Bonastre, Jordi|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|8|7|df=y}}|caps=73|club=[[Atlètic Terrassa Hockey Club|Atlètic Terrassa]]|clubnat=ESP}}
{{Nat fhs player|no=6|pos=DF|name=[[Xavier Gispert]]|sortname=Gispert, Xavier|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|4|1|df=y}}|caps=77|club=[[Club Egara]]|clubnat=ESP}}
{{Nat fhs player|no=7|pos=FW|name=[[Rafael Vilallonga]]|sortname=Vilallonga, Rafael|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2001|11|28|df=y}}|caps=48|club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]]|clubnat=ESP}}
{{Nat fhs player|no=8|pos=MF|name=[[Pepe Cunill]]|sortname=Cunill, Pepe|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2001|7|9|df=y}}|caps=60|club=[[Atlètic Terrassa Hockey Club|Atlètic Terrassa]]|clubnat=ESP}}
{{nat fhs player|no=9|pos=FW|name=[[Álvaro Iglesias (chim ustida xokkey)|Álvaro Iglesias]]|sortname=Iglesias, Alvaro|other=Jamoa sardori|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1993|3|1|df=y}}|caps=231|club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]]|clubnat=ESP}}
{{Nat fhs player|no=10|pos=FW|name=[[José Basterra]]|sortname=Basterra, Jose|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|1|3|df=y}}|caps=73|club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]]|clubnat=ESP}}
{{Nat fhs player|no=11|pos=MF|name=[[Gerard Clapés]]|sortname=Clapes, Gerard|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|9|13|df=y}}|caps=67|club=[[HC Oranje-Rood|Oranje-Rood]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=12|pos=FW|name=[[Marc Reyné]]|sortname=Reyne, Marc|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|5|18|df=y}}|caps=65|club=[[Real Club de Polo de Barcelona|Real Club de Polo]]|clubnat=ESP}}
{{nat fhs player|no=14|pos=MF|name=[[Marc Miralles]]|sortname=Miralles, Marc|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|11|14|df=y}}|caps=115|club=[[HC Bloemendaal|Bloemendaal]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=15|pos=GK|name=[[Luis Calzado]]|sortname=Calzado, Luis|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|11|15|df=y}}|caps=41|club=[[Real Club de Polo de Barcelona|Real Club de Polo]]|clubnat=ESP}}
{{nat fhs player|no=17|pos=DF|name=[[Marc Recasens]]|sortname=Recasens, Marc|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|9|13|df=y}}|caps=90|club=[[Real Club de Polo de Barcelona|Real Club de Polo]]|clubnat=ESP}}
{{Nat fhs player|no=18|pos=MF|name=[[Joaquín Menini]]|sortname=Menini, Joaquin|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1991|8|18|df=y}}|caps=63|club=[[HC Rotterdam|Rotterdam]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=19|pos=|name=[[Marc Vizcaino]]|sortname=Vizcaino, Marc|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|4|30|df=y}}|caps=21|club=[[Atlètic Terrassa Hockey Club|Atlètic Terrassa]]|clubnat=ESP}}
{{Nat fhs player|no=21|pos=FW|name=[[Borja Lacalle]]|sortname=Lacalle, Borja|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2001|5|21|df=y}}|caps=56|club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]]|clubnat=ESP}}
{{Nat fhs player|no=23|pos=MF|name=[[Eduard de Ignacio-Simó]]|sortname=De Ignacio-Simó, Eduard|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|3|3|df=y}}|caps=27|club=CD Terrassa|clubnat=ESP}}
{{nat fhs player|no=24|pos=DF|name=[[Ignacio Rodríguez (chim ustida xokkey)|Ignacio Rodríguez]]|sortname=Rodriguez, Ignacio|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1996|6|12|df=y}}|caps=120|club=[[Club de Campo Villa de Madrid|Club de Campo]]|clubnat=ESP}}
{{Nat fhs player|no=26|pos=FW|name=[[Bruno Font]]|sortname=Font, Bruno|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2004|11|15|df=y}}|caps=25|club=Junior FC|clubnat=ESP}}
{{nat fs end}}&lt;section end=ESP /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
* [[Rafael Revilla]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

==B guruhi==
===Argentina===
&lt;section begin=ARG /&gt;[[Argentina chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Argentina]] jamoasining yakuniy tarkibi 2024-yil 7-iyun sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LOS LEONES CONVOCADOS A LOS JUEGOS OLÍMPICOS DE PARÍS {{!}} Novedades {{!}} Confederación Argentina de Hockey |url=https://www.cahockey.org.ar/noticia/-los-leones-convocados-a-los-juegos-olimpicos-de--paris/3637 |access-date=20 June 2024 |website=www.cahockey.org.ar}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Mariano Ronconi]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Argentina|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCMTEAM11------------------------HOCMTEAM11--ARG01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs start}}
{{Nat fhs player|no=1|pos=GK|name=[[Tomás Santiago]]|sortname=Santiago, Tomás|age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|6|15|df=yes}}|caps= 79|club=Herakles|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=4|pos=DF|name=[[Juan Catán]]|sortname=Catan, Juan|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|10|5|df=yes}}|caps= 79|club=[[Hurling Club|Hurling]]|clubnat=ARG}}
{{Nat fhs player|no=7|pos=MF|name=[[Nicolás Keenan]]|sortname=Keenan, Nicolas|age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|5|6|df=yes}}|caps= 75|club=[[HC Klein Zwitserland|Klein Zwitserland]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=9|pos=FW|name=[[Maico Casella]]|sortname=Casella, Maico|age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|6|5|df=yes}}|caps= 134|club=[[Club San Fernando|San Fernando]]|clubnat=ARG}}
{{Nat fhs player|no=10|pos=DF|name=[[Nicolás Della Torre]]|sortname=Della Torre, Nicolás|age={{birth date and age2|2024|7|27|1990|3|1|df=yes}}|caps= 108|club=[[KHC Dragons|Dragons]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=11|pos=MF|name=[[Lucas Toscani]]|sortname=Toscani, Lucas|age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|9|22|df=yes}}|caps= 60|club=Laren|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=17|pos=MF|name=[[Santiago Tarazona]]|sortname=Tarazona, Santiago|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|5|31|df=yes}}|caps= 120|club=[[Gimnasia y Esgrima de Buenos Aires|GEBA]]|clubnat=ARG}}
{{Nat fhs player|no=18|pos=DF|name=[[Federico Monja]]|sortname=Monja, Federico|age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|9|12|df=yes}}|caps= 79|club=[[Club Atlético Banco de la Provincia de Buenos Aires|Banco Provincia]]|clubnat=ARG}}
{{Nat fhs player|no=21|pos=FW|name=[[Tomas Domene]]|sortname=Domene, Tomás|age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|9|4|df=yes}}|caps= 77|club=Orée|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=22|pos=MF|name=[[Matías Rey]]|other=Jamoa sardori|sortname=Rey, Matías|age={{birth date and age2|2024|7|27|1984|12|1|df=yes}}|caps= 286|club=[[Club San Fernando|San Fernando]]|clubnat=ARG}}
{{Nat fhs player|no=23|pos=FW|name=[[Lucas Martínez (chim ustida xokkey)|Lucas Martínez]]|sortname=Martínez, Lucas|age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|11|17|df=yes}}|caps= 132|club=[[KHC Dragons|Dragons]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=26|pos=FW|name=[[Agustín Mazzilli]]|sortname=Mazzilli, Agustín|age={{birth date and age2|2024|7|27|1989|6|20|df=yes}}|caps= 270|club=[[Lomas Athletic Club|Lomas]]|clubnat=ARG}}
{{Nat fhs player|no=27|pos=DF|name=[[Tadeo Marcucci]]|sortname=Marcucci, Tadeo|age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|5|3|df=yes}}|caps= 32|club=[[Lomas Athletic Club|Lomas]]|clubnat=ARG}}
{{Nat fhs player|no=29|pos=MF|name=[[Thomas Habif]]|sortname=Habif, Thomas|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|5|27|df=yes}}|caps= 75|club=[[Harvestehuder THC]]|clubnat=GER}}
{{Nat fhs player|no=30|pos=MF|name=[[Agustín Bugallo]]|sortname=Bugallo, Agustín|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|4|23|df=yes}}|caps= 131|club=[[Club Ferrocarril Mitre|Mitre]]|clubnat=ARG}}
{{Nat fhs player|no=31|pos=FW|name=[[Bautista Capurro]]|sortname=Capurro, Bautista|age={{birth date and age2|2024|7|27|2003|10|22|df=yes}}|caps= 28|club=[[Club Ciudad de Buenos Aires|Ciudad]]|clubnat=ARG}}
{{Nat fhs player|no=41|pos=DF|name=[[Iñaki Minadeo]]|sortname=Minadeo, Iñaki|age={{birth date and age2|2024|7|27|2003|6|9|df=yes}}|caps= 8|club=[[Club Atlético Banco de la Provincia de Buenos Aires|Banco Provincia]]|clubnat=ARG}}
{{Nat fs end}}&lt;section end=ARG /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Nehuén Hernando]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])
*[[Tobías Martins]]

===Avstraliya===
&lt;section begin=AUS/&gt;[[Avstraliya chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Avstraliya]] jamoasining tarkibi 2024-yil 8-iyul sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History-making Kookaburras and Hockeyroos announced for Paris 2024 Olympic Games|url=https://www.hockey.org.au/news/history-making-kookaburras-and-hockeyroos-announced|publisher=[[Hockey Australia]]|date=1 July 2024|access-date=5 July 2024|website=hockey.org.au}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Colin Batch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Australia|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCMTEAM11------------------------HOCMTEAM11--AUS01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{nat fs g start}}
{{nat fhs g player |no=1 |pos=MF |name=[[Lachlan Sharp]] |sortname=Sharp, Lachlan |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|7|2|df=y}} |caps=101 |goals=20 |club=Zig Zag |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=2 |pos=FW |name=[[Tom Craig (chim ustida xokkey)|Thomas Craig]] |sortname=Craig, Thomas |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1995|9|3|df=y}} |caps=136 |goals=45 |club=Ryde Hunters Hill |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=3 |pos=DF |name=[[Corey Weyer]] |sortname=Weyer, Corey |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1996|3|28|df=y}} |caps=63 |goals=3 |club=Labrador |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=4 |pos=DF |name=[[Jake Harvie]] |sortname=Harvie, Jake |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1998|3|5|df=y}} |caps=139 |goals=5 |club=West Side Wolves |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=5 |pos=FW |name=[[Tom Wickham]] |sortname=Wickham, Tom |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1990|5|26|df=y}} |caps=108 |goals=49 |club=Waikerie |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=6 |pos=DF |name=[[Matt Dawson (chim ustida xokkey)|Matthew Dawson]] |sortname=Dawson, Matthew |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1994|4|27|df=y}} |caps=209 |goals=13 |club=Norths |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=7 |pos=FW |name=[[Nathan Ephraums]] |sortname=Ephraums, Nathan |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|6|9|df=y}} |caps=71 |goals=33 |club=Southern United |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=10|pos=DF |name=[[Joshua Beltz]] |sortname=Beltz, Joshua |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1995|4|24|df=y}} |caps=119 |goals=5 |club=Diamond Backs |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=11|pos=DF |name=[[Eddie Ockenden]] |sortname=Ockenden, Eddie|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1987|4|3|df=y}} |caps=445 |goals=73 |club=North West Grads |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=12|pos=MF |name=[[Jacob Whetton]] |sortname=Whetton, Jacob|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1991|5|16|df=y}} |caps=277|goals=80|club=[[Brisbane Blaze]]|clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=13|pos=FW |name=[[Blake Govers]] |sortname=Govers, Blake |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1996|7|6|df=y}} |caps=161 |goals=147 |club=Reds |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=17|pos=MF |name=[[Aran Zalewski]] |other=Jamoa sardori |sortname=Zalewski, Aran |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1991|3|21|df=y}} |caps=261 |goals=35 |club=Reds |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=20|pos=MF |name=[[Ky Willott]] |sortname=Willott, Ky |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|3|15|df=yes}} |caps=51 |goals=14 |club=North Newcastle |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=22|pos=MF |name=[[Flynn Ogilvie]] |sortname=Ogilvie, Flynn |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1993|9|17|df=y}} |caps=169 |goals=29 |club=[[University of Wollongong]] |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=29|pos=FW |name=[[Tim Brand]] |sortname=Brand, Timothy |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1998|11|29|df=y}} |caps=97 |goals=35 |club=Ryde Hunters Hill |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=30|pos=GK |name=[[Andrew Charter]] |sortname=Charter, Andrew |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1987|3|30|df=y}} |caps=245 |goals=0 |club=Central |clubnat=AUS}}
{{nat fhs g player |no=32|pos=DF |name=[[Jeremy Hayward]] |sortname=Hayward, Jeremy |age={{Birth date and age2|2024|7|27|1993|3|3|df=y}} |caps=227 |goals=120 |club=Waratahs |clubnat=AUS}}
{{nat fs end}}&lt;section end=AUS/&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Tim Howard (chim ustida xokkey)|Tim Howard]]
*[[Johan Durst]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

===Belgiya===
&lt;section begin=BEL /&gt;[[Belgiya chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Belgiya]] jamoasining tarkibi 2024-yil 6-iyul sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Olympische selecties officieel aangekondigd door Team Belgium|url=https://hockey.be/nl/olympische-selecties-officieel-aangekondigd-door-team-belgium/|access-date=6 July 2024 |website=hockey.be|date=6 July 2024 |language=nl}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: {{flagicon|NED}} [[Michel van den Heuvel]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Belgium|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCMTEAM11------------------------HOCMTEAM11--BEL01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{nat fhs start}}
{{Nat fhs player|no=2|pos=GK|name=[[Loic Van Doren]]|sortname=Van Doren, Loic|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1996|9|14|df=y}}|caps=58|club=[[KHC Dragons|Dragons]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=3|pos=FW|name=[[Thibeau Stockbroekx]]|sortname=Stockbroekx, Thibeau|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|7|20|df=y}}|caps=39|club=[[HC Oranje-Rood|Oranje-Rood]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=4|pos=DF|name=[[Arthur Van Doren]]|sortname=Van Doren, Arthur|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1994|10|1|df=y}}|caps=241|club=[[HC Bloemendaal|Bloemendaal]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=7|pos=MF|name=[[John-John Dohmen]]|sortname=Dohmen, John-John|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1988|1|24|df=y}}|caps=475|club=[[Royal Orée|Orée]]|clubnat=BEL}}
{{nat fhs player|no=8|pos=FW|name=[[Florent van Aubel]]|sortname=Van Aubel, Florent|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1991|10|25|df=y}}|caps=295|club=[[Pinoké]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=10|pos=FW|name=[[Cédric Charlier]]|sortname=Charlier, Cedric|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1987|11|27|df=y}}|caps=380|club=[[Royal Racing Club Bruxelles|Racing]]|clubnat=BEL}}
{{nat fhs player|no=12|pos=DF|name=[[Gauthier Boccard]]|sortname=Boccard, Gauthier|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1991|8|26|df=y}}|caps=298|club=[[Royal Léopold Club|Léopold]]|clubnat=BEL}}
{{nat fhs player|no=13|pos=FW|name=[[Nicolas De Kerpel]]|sortname=De Kerpel, Nicolas|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1993|3|23|df=y}}|caps=124|club=[[Royal Herakles HC|Herakles]]|clubnat=BEL}}
{{nat fhs player|no=16|pos=DF|name=[[Alexander Hendrickx]]|sortname=Hendrickx, Alexander|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1993|8|6|df=y}}|caps=192|club=[[Pinoké]]|clubnat=NED}}
{{nat fhs player|no=19|pos=MF|name=[[Félix Denayer]]|sortname=Denayer, Felix|other=Jamoa sardori|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1990|1|31|df=y}}|caps=396|club=[[KHC Dragons|Dragons]]|clubnat=BEL}}
{{nat fhs player|no=21|pos=GK|name=[[Vincent Vanasch]]|sortname=Vanasch, Vincent|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1987|12|21|df=y}}|caps=283|club=[[Royal Orée|Orée]]|clubnat=BEL}}
{{nat fhs player|no=23|pos=DF|name=[[Arthur De Sloover]]|sortname=De Sloover, Arthur|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1997|5|3|df=y}}|caps=161|club=[[HC Oranje-Rood|Oranje-Rood]]|clubnat=NED}}
{{Nat fhs player|no=24|pos=MF|name=[[Antoine Kina]]|sortname=Kina, Antoine|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1996|2|13|df=y}}|caps=120|club=[[La Gantoise HC|Gantoise]]|clubnat=BEL}}
{{nat fhs player|no=25|pos=DF|name=[[Loïck Luypaert]]|sortname=Luypaert, Loick|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1991|8|19|df=y}}|caps=309|club=[[Braxgata HC|Braxgata]]|clubnat=BEL}}
{{nat fhs player|no=26|pos=MF|name=[[Victor Wegnez]]|sortname=Wegnez, Victor|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1995|12|25|df=y}}|caps=169|club=[[Royal Racing Club Bruxelles|Racing]]|clubnat=BEL}}
{{nat fhs player|no=27|pos=FW|name=[[Tom Boon]]|sortname=Boon, Tom|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1990|1|25|df=y}}|caps=348|club=[[Royal Léopold Club|Léopold]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=29|pos=DF|name=[[Maxime Van Oost]]|sortname=Van Oost, Maxime|age={{Birth date and age2|2024|7|27|1999|12|2|df=y}}|caps=45|club=[[Waterloo Ducks H.C.|Waterloo Ducks]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=30|pos=FW|name=[[Nelson Onana]]|sortname=Onana, Nelson|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2000|3|1|df=y}}|caps=35|club=[[Braxgata HC|Braxgata]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs player|no=31|pos=MF|name=[[Arno Van Dessel]]|sortname=Van Dessel, Arno|age={{Birth date and age2|2024|7|27|2003|7|3|df=y}}|caps=34|club=[[Royal Herakles HC|Herakles]]|clubnat=BEL}}
{{nat fs end}}&lt;section end=BEL /&gt;

===Hindiston===
&lt;section begin=IND /&gt;[[Hindiston chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Hindiston]] jamoasining tarkibi 2024-yil 26-iyun sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 June 2024 |title=Hockey India Announces Men's Squad for Paris 2024 Olympics |url=https://www.hockeyindia.org/news/hockey-india-announces-mens-squad-for-paris-2024-olympics |access-date=27 June 2024 |website=Hockey India |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: {{flagicon|RSA}} [[Craig Fulton]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: India|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCMTEAM11------------------------HOCMTEAM11--IND01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs start}}
{{Nat fhs player|no=4|pos=DF|name=[[Jarmanpreet Singh]]|sortname=Singh, Jarmanpreet|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|7|18|df=yes}}|caps= 106|club=Income Tax|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=5|pos=FW|name=[[Abhishek Nain]]|sortname=Abhishek, |age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|8|15|df=yes}}|caps= 74|club=Punjab National Bank|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=7|pos=MF|name=[[Manpreet Singh (chim ustida xokkey)|Manpreet Singh]]|sortname=Singh, Manpreet|age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|6|26|df=yes}}|caps= 370|club=Punjab Armed Police|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=8|pos=MF|name=[[Hardik Singh]]|sortname=Singh, Hardik|age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|9|23|df=yes}}|caps= 134|club=Punjab Civil Secretariat|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=9|pos=FW|name=[[Gurjant Singh]]|sortname=Singh, Gurjant|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|1|26|df=yes}}|caps= 116|club=Punjab Civil Secretariat|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=10|pos=DF|name=[[Sanjay (chim ustida xokkey)|Sanjay Dabra]]|sortname=Sanjay, null|age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|5|5|df=yes}}|caps= 35|club=Hockey Haryana|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=11|pos=FW|name=[[Mandeep Singh (chim ustida xokkey)|Mandeep Singh]]|sortname=Singh, Mandeep|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|1|25|df=yes}}|caps= 244|club=Punjab Armed Police|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=13|pos=DF|other=Jamoa sardori|name=[[Harmanpreet Singh]]|sortname=Singh, Harmanpreet|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|1|6|df=yes}}|caps= 219|club=Punjab Armed Police|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=14|pos=FW|name=[[Lalit Upadhyay]]|sortname=Upadhyay, Lalit|age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|12|1|df=yes}}|caps= 168|club=Uttar Pradesh Police|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=16|pos=GK|name=[[P. R. Sreejesh|Parattu Raveendran Sreejesh]]|sortname=P.R., Sreejesh|age={{birth date and age2|2024|7|27|1988|5|8|df=yes}}|caps= 328|club=Physical Education &amp; Sports, Kerala|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=17|pos=DF|name=[[Sumit Walmiki]]|sortname=Sumit, |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|12|20|df=yes}}|caps= 134|club=ONGC|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=21|pos=MF|name=[[Shamsher Singh (chim ustida xokkey)|Shamsher Singh]]|sortname=Singh, Shamsher|age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|7|29|df=yes}}|caps= 95|club=Punjab Armed Police|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=25|pos=MF|name=[[Raj Kumar Pal]]|sortname=Pal, Rajkumar|age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|5|1|df=yes}}|caps= 54|club=CAGI|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=30|pos=DF|name=[[Amit Rohidas]]|sortname=Rohidas, Amit|age={{birth date and age2|2024|7|27|1993|5|10|df=yes}}|caps= 184|club=Railway Sports Promotion Board|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=32|pos=MF|name=[[Vivek Prasad]]|sortname=Prasad, Vivek|age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|2|25|df=yes}}|caps= 143|club=[[Madhya Pradesh Police]]|clubnat=IND}}
{{Nat fhs player|no=34|pos=FW|name=[[Sukhjeet Singh]]|sortname=Singh, Sukhjeet|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|12|5|df=yes}}|caps= 70|club=Punjab National Bank|clubnat=IND}}
{{Nat fs end}}&lt;section end=IND /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Nilakanta Sharma]]
*[[Jugraj Singh (field hockey, born 1996)|Jugraj Singh]]
*[[Krishan Pathak]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

===Irlandiya===
&lt;section begin=IRE /&gt;
[[Irlandiya chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Irlandiya]] jamoasining tarkibi 2024-yil 24-iyun sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Funge |first=Cian |date=24 June 2024 |title=Men's hockey team named for this summer's Olympic Games in Paris 2024 |url=https://hockey.ie/international/mens-hockey-team-named-for-this-summers-olympic-games-in-paris-2024/ |access-date=27 June 2024 |website=Hockey Ireland |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: [[Mark Tumilty]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: Ireland|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCMTEAM11------------------------HOCMTEAM11--IRL01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=1 |pos=GK |name=[[David Harte (chim ustida xokkey)|David Harte]] |age={{birth date and age2|2024|7|27|1988|4|3|df=yes}} |caps=242 |goals=0 |club=[[Kampong (field hockey club)|SV Kampong]]|clubnat=NED }}
{{Nat fhs g player |no=7 |pos=DF |name=[[Tim Cross (chim ustida xokkey)|Tim Cross]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1991|1|26|df=yes}} |caps=61 |goals=3|club=[[Hampstead &amp; Westminster Hockey Club|Hampstead &amp; Westminster]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs g player |no=8 |pos=FW |name=[[John McKee (chim ustida xokkey)|John McKee]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|12|22|df=yes}} |caps=102 |goals=43 |club=[[Banbridge Hockey Club|Banbridge]]|clubnat=IRE|natvar=hockey}}
{{Nat fhs g player |no=9 |pos=FW |name=[[Matthew Nelson (chim ustida xokkey)|Matthew Nelson]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|04|14|df=yes}} |caps=87 |goals=20|club=[[Lisnagarvey Hockey Club|Lisnagarvey]] |clubnat=IRE|natvar=hockey}}
{{Nat fhs g player |no=10 |pos=DF |name=[[Daragh Walsh]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|8|27|df=yes}} |caps=104 |goals=8 |club=[[Braxgata HC|Braxgata]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=15 |pos=DF |name=[[Kyle Marshall (chim ustida xokkey)|Kyle Marshall]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|07|10|df=yes}} |caps=52 |goals= 0|club= [[Old Georgians Hockey Club|Old Georgians]]|clubnat=ENG}}
{{Nat fhs g player |no=16 |pos=DF |name=[[Shane O'Donoghue (chim ustida xokkey)|Shane O’Donoghue]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|11|24|df=y}} |caps=234 |goals=222 |club=[[Glenanne Hockey Club|Glennane]]|clubnat=IRE|natvar=hockey}}
{{Nat fhs g player |no=17 |pos=MF |name=[[Sean Murray (chim ustida xokkey)|Sean Murray]]|other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|5|5|df=y}} |caps=140 |goals=37|club=[[La Gantoise HC|Gantoise]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=19 |pos=DF |name=[[Peter McKibbin]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|03|19|df=yes}} |caps=48 |goals=0 |club=[[Lisnagarvey Hockey Club|Lisnagarvey]] |clubnat=IRE|natvar=hockey}}
{{Nat fhs g player |no=20 |pos=FW |name=[[Jeremy Duncan (chim ustida xokkey)|Jeremy Duncan]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|08|02|df=yes}} |caps=117 |goals=26 |club=[[Monkstown Hockey Club|Monkstown]]|clubnat=IRE|natvar=hockey}}
{{Nat fhs g player |no=22 |pos=MF |name=[[Michael Robson]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|04|18|df=yes}} |caps=162|goals=17 |club=[[Annadale Hockey Club|Annadale]]|clubnat=IRE|natvar=hockey}}
{{Nat fhs g player |no=24 |pos=FW |name=[[Benjamin Walker (chim ustida xokkey)|Benjamin Walker]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|07|13|df=yes}} |caps=92 |goals=34 |club=[[La Gantoise HC|La Gantoise]]|clubnat=BEL}}
{{Nat fhs g player |no=25 |pos=|name=[[Jonny Lynch]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|5|4|df=yes}} |caps=42|goals=|club=|clubnat=}}
{{Nat fhs g player |no=26 |pos=MF |name=[[Peter Brown (chim ustida xokkey)|Peter Brown]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|07|7|df=yes}} |caps=43 |goals=4 |club=[[Banbridge Hockey Club|Banbridge]]|clubnat=IRE|natvar=hockey}}
{{Nat fhs g player |no=29 |pos=DF |name=[[Lee Cole]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|2|21|df=yes}} |caps=124 |goals=32 |club=[[Monkstown Hockey Club|Monkstown]]|clubnat=IRE|natvar=hockey}}
{{Nat fhs g player |no=40 |pos=FW |name=[[Ben Johnson (chim ustida xokkey)|Ben Johnson]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|08|01|df=yes}} |caps=38 |goals=10 |club=[[Three Rock Rovers Hockey Club|Three Rock Rovers]]|clubnat=IRE|natvar=hockey}}
{{Nat fhs g player |no=45 |pos=DF |name=[[Nick Page (chim ustida xokkey)|Nick Page]]|age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|05|28|df=yes}} |caps=53|goals=0 |club=[[Oxted Hockey Club|Oxted]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs end}}&lt;section end=IRE /&gt;

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Alistair Empey]]
*[[James Carr (chim ustida xokkey)|Jamie Carr]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])

===Yangi Zelandiya===
&lt;section begin=NZL /&gt;[[Yangi Zelandiya chim ustida xokkey boʻyicha erkaklar milliy terma jamoasi|Yangi Zelandiya]] jamoasining yakuniy tarkibi 2024-yil 18-iyun sanasida eʻlon qilingan&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.blacksticksnz.co.nz/news/paris-bound-mix-of-youth-and-experience-in-nz-mens-hoceky-team |title=PARIS BOUND – MIX OF YOUTH AND EXPERIENCE IN NZ MEN'S HOCEKY TEAM |publisher=[[New Zealand Hockey Federation]] |website=blacksticksnz.co.nz |date=18 June 2024 |access-date=21 June 2024}}&lt;/ref&gt;.

Bosh murabbiy: {{flagicon|RSA}} [[Greg Nicol]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team roster: New Zealand|url=https://olympics.com/OG2024/pdf/OG2024/HOC/OG2024_HOC_C33_HOCMTEAM11------------------------HOCMTEAM11--NZL01.pdf|access-date=26 July 2024|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;

{{Nat fhs g start}}
{{Nat fhs g player |no=1 |pos=GK |name=[[Dominic Dixon]] |sortname=Dixon, Dominic |age={{birth date and age2|2024|7|27|1996|8|7|df=y}} |caps=35 |goals=0 |club=[[Oxted Hockey Club|Oxted]] |clubnat=ENG}}
{{Nat fhs g player |no=2 |pos=FW |name=[[Scott Boyde]] |sortname=Boyde, Scott |age={{birth date and age2|2024|7|27|1994|8|5|df=y}} |caps=29 |goals=7 |club=[[Eastern Suburbs Hockey Club|Eastern Suburbs]] |clubnat=AUS}}
{{Nat fhs g player |no=4 |pos=DF |name=[[Dane Lett]] |sortname=Lett, Dane |age={{birth date and age2|2024|7|27|1990|8|29|df=y}} |caps=128 |goals=5 |club=[[Wellington (field hockey team)|Wellington]] |clubnat=NZL}}
{{Nat fhs g player |no=6 |pos=FW |name=[[Simon Child]] |sortname=Child, Simon |age={{birth date and age2|2024|7|27|1988|4|16|df=y}} |caps=306 |goals=146 |club=[[Auckland (field hockey team)|Auckland]] |clubnat=NZL}}
{{Nat fhs g player |no=8 |pos=DF |name=[[Charlie Morrison (chim ustida xokkey)|Charlie Morrison]] |sortname=Morrison, Charlie |age={{birth date and age2|2024|7|27|2003|7|20|df=y}} |caps=23 |goals=0 |club=[[Marist Hockey Club|Marist]] |clubnat=NZL}}
{{Nat fhs g player |no=11 |pos=FW |name=[[Jacob Smith (chim ustida xokkey)|Jacob Smith]] |sortname=Smith, Jacob |age={{birth date and age2|2024|7|27|1991|4|3|df=y}} |caps=126 |goals=34 |club=AISC |clubnat=NZL}}
{{Nat fhs g player |no=12 |pos=FW |name=[[Sam Lane (chim ustida xokkey)|Samuel Lane]] |sortname=Lane, Sam |age={{birth date and age2|2024|7|27|1997|4|30|df=y}} |caps=110 |goals=39 |club=[[HC Oranje-Rood|Oranje-Rood]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=13 |pos=DF |name=[[Simon Yorston]] |sortname=Yorston, Simon |age={{birth date and age2|2024|7|27|2000|3|7|df=y}} |caps=25 |goals=0 |club=[[Hornby Hockey Club|Hornby]] |clubnat=NZL}}
{{Nat fhs g player |no=17 |pos=MF |name=[[Nic Woods|Nicholas Woods]] |sortname=Woods, Nic |other=Jamoa sardori |age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|8|26|df=y}} |caps=173 |goals=24 |club=[[Hamburger Polo Club|Hamburg]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs g player |no=18 |pos=  |name=[[Brad Read]] |sortname=Read, Brad|age={{birth date and age2|2024|7|27|1995|2|4|df=y}} |caps=62 |goals=0 |club= |clubnat=NZL}}
{{Nat fhs g player |no=19 |pos=MF |name=[[Joe Morrison (chim ustida xokkey)|Joseph Morrison]] |sortname=Morrison, Joe |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|10|4|df=y}} |caps=31 |goals=1 |club=[[Marist Hockey Club|Marist]] |clubnat=NZL}}
{{Nat fhs g player |no=21 |pos=DF |name=[[Kane Russell]] |sortname=Russell, Kane |age={{birth date and age2|2024|7|27|1992|4|22|df=y}} |caps=210 |goals=89 |club=[[Hamburger Polo Club|Hamburg]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs g player |no=22 |pos=DF |name=[[Blair Tarrant]] |sortname=Tarrant, Blair |age={{birth date and age2|2024|7|27|1990|5|11|df=y}} |caps=266 |goals=6 |club=[[Howick Hockey Club|Howick]] |clubnat=NZL}}
{{Nat fhs g player |no=24 |pos=MF |name=[[Sean Findlay]] |sortname=Findlay, Sean |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|12|5|df=y}} |caps=47 |goals=5 |club=[[HC Oranje-Rood|Oranje-Rood]] |clubnat=NED}}
{{Nat fhs g player |no=29 |pos=FW |name=[[Hugo Inglis]] |sortname=Inglis, Hugo |age={{birth date and age2|2024|7|27|1991|1|18|df=y}} |caps=260 |goals=75 |club=[[Hamburger Polo Club|Hamburg]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs g player |no=31 |pos=MF |name=[[Hayden Phillips (chim ustida xokkey)|Hayden Phillips]] |sortname=Phillips, Hayden |age={{birth date and age2|2024|7|27|1998|2|6|df=y}} |caps=133 |goals=12 |club=[[Holcombe Hockey Club|Holcombe]] |clubnat=ENG}}
{{Nat fhs g player |no=34 |pos=DF |name=[[Malachi Buschl]] |sortname=Buschl, Malachi|age={{birth date and age2|2024|7|27|1999|10|15|df=y}} |caps=34 |goals=|club=[[Hamburger Polo Club|Hamburg]] |clubnat=GER}}
{{Nat fhs g player |no=37 |pos=MF |name=[[Isaac Houlbrooke]] |sortname=Houlbrooke, Isaac |age={{birth date and age2|2024|7|27|2001|9|6|df=y}} |caps=28 |goals=5 |club=ABC|clubnat=NZL}}
{{Nat fs end}}

Zaxira oʻyinchilari:
*[[Leon Hayward]] ([[Darvozabon (chim ustida xokkey)|D]])&lt;section end=NZL /&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida erkaklar bahslari]]
[[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida chim ustida xokkey]]
[[Turkum:2024-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida qatnashuvchilar roʻyxati]]
[[Turkum:Olimpiada chim ustida xokkey jamoalari]]</text>
      <sha1>pg6fc2rn8gxkrazplge9u6is4l7ejef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viktoriya davridagi oltin ixlosi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1223351</id>
    <revision>
      <id>6121916</id>
      <parentid>5404715</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Avstraliya tarixi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20603" sha1="lkiaj1un8smemua1vxd8iebfy8hlhc2" xml:space="preserve">[[File:Group of diggers.jpg||thumb|Richard Daintree va Antoine Fauchery (taxminan 1858-yil) Forrest Creek, Chewtondagi kavlovchilar guruhi]]
'''Avstraliyaning Viktoriya''' shtatida [[oltin]] qazib olish davri taxminan 1851-yildan 1860-yillarning oxirigacha davom etgan. Bu hodisa [[Avstraliya]] mustamlakasi uchun gʻoyat farovonlik davrini boshlab berdi hamda [[Melburn]] shahriga aholi koʻchib kelishi va moliyaviy sarmoya oqimini kuchaytirdi. Natijada, toʻplangan boylik tufayli Melburn „[[Ajoyib Melburn]]“ degan nomga sazovor boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Rickard|title=Australia: A Cultural History|pages=64|year=2017|isbn=978-1-921867-60-6}}&lt;/ref&gt;.
=== Umumiy maʼlumot ===
[[File:Nerrena Fossickers in the Creek Nerrena.jpg|thumb|thumb|Ballarat tashqarisidagi Nerrena Creekdagi fosfikerlar]]
Viktoriya oltin kashfiyoti qoʻmitasi 1854-yilda shunday deb yozgan edi:

Viktoriya davri Goldfildlarining kashf etilishi uzoq qaramlikni butun dunyo boʻylab mashhur mamlakatga aylantirdi. Bu misli koʻrilmagan tezlikda son jihatdan gʻayrioddiy aholini jalb qildi. U mulkning qiymatini juda katta darajada oshirdi. Bu uni dunyodagi eng boy mamlakatga aylantirdi, va uch yildan kamroq vaqt ichida bu mustamlaka uchun bir asr ish qildi va uning natijalari yerning eng uzoq mintaqalarida sezildi&lt;ref name=&quot;Not in Our Day&quot;&gt;{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10980228 |title=Not in Our Day. |newspaper=[[The Argus (Melbourne)|The Argus]] |location=Melbourne |date=5 October 1934 |access-date=1 February 2012 |page=8 |via=National Library of Australia}}. Also, see ''The Argus'', 31 January 1849, referenced in the same newspaper of 2 February 1849.&lt;/ref&gt;.

Kaliforniyaning katta konlarini istisno qilganda, bir necha yillar davomida Viktoriyadan oltin qazib olish dunyodagi boshqa mamlakatlarga qaraganda koʻproq edi. Viktoriyaning bir yildagi eng katta hosildorligi 1856-yilda boʻlib, qazishmalardan 3,053,744 troy unsiya (94,982 kg) oltin qazib olingan&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article22777553 |title=Looking back to our golden past |newspaper=[[The Argus (Melbourne)|The Argus]] |location=Melbourne |date=10 September 1949 |access-date=14 February 2012 |page=8 Supplement: The Argus Weekend Magazine |via=National Library of Australia}}&lt;/ref&gt;. 1851-yildan 1896-yilgacha Viktoriya konlari departamenti Viktoriyada jami 61 034,682 unsiya (1,898,391 kg) oltin qazib olingan&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45816609 |title=Gold production of Victoria |newspaper=[[The Examiner (Tasmania)|The Examiner]] |location=Launceston, Tasmania |date=6 June 1907 |access-date=27 April 2013 |page=2|edition=DAILY |via=National Library of Australia}}&lt;/ref&gt;.

Oltin birinchi marta Avstraliyada 1823-yil 15-fevralda [[Rydal]] va [[Bathurst]] (Yangi Janubiy Uelsda) oʻrtasidagi Fish Riverda geodezist yordamchisi James McBrien tomonidan topilgan. Topilma oʻsha paytda ahamiyatsiz deb hisoblangan va siyosiy sabablarga koʻra taʼqib qilinmagan&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article51857157 |title=Keep It Quiet! |newspaper=[[The Examiner (Tasmania)|The Examiner]] |location=Launceston, Tasmania |date=15 February 1934 |access-date=14 February 2012 |page=6|edition=DAILY |via=National Library of Australia}}&lt;/ref&gt;.

1850-yillarda Viktoriyadagi, [[Beechworth]], [[Castlemaine]], [[Daylesford]], [[Ballarat]] va [[Bendigoda]]gi oltin kashfiyotlari [[Kaliforniya]] oltin vasvasasi oʻxshash oltin muamolarini keltirib chiqargan&lt;ref&gt;{{citation |last=Goodman |first=David |title=Gold Seeking: Victoria and California in the 1850s |year=1994 |publisher=Stanford University Press |location=Stanford |isbn=0-8047-2480-6 }}&lt;/ref&gt;. Uning eng yuqori choʻqqisida haftasiga ikki tonna oltin Melburndagi Gʻaznachilik binosiga oqib kirgan.

1850-yillarda Buyuk Britaniyaga eksport qilingan oltin Britaniyaning barcha tashqi qarzlarini toʻlagan va asrning ikkinchi yarmida uning ulkan savdo kengayishiga asos solishga yordam bergan&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article23079055 |title=100 years (it's really more!) of diggings| newspaper=[[The Argus (Melbourne)|The Argus]] |location=Melbourne |date=11 September 1951 |access-date=14 February 2012 |page=2 |via=National Library of Australia}}&lt;/ref&gt;.

[[Melburn]] oltin shovqini davrida yirik gullab-yashnash shahri edi. Shahar mintaqaviy shaharlar va portlarga tarqaladigan temir yoʻl tarmoqlari bilan mustamlakaning markaziga aylangan.

Siyosiy jihatdan Viktoriya oltin konchilari Bendigoning Oltinga qarshi litsenziya assotsiatsiyasi va Ballarat islohot ligasi kabi konchilarning faol organlari tomonidan maʼlum darajada qabul qilingan. Britaniya [[chartistik]] tamoyillariga asoslangan Viktoriyada koʻproq [[parlament demokratiyasi]]ni joriy etishni tezlashtirgan.

Allyuvial oltin kamayganligi sababli, yer islohoti, proteksionizm va siyosiy islohotlarga bosim ijtimoiy kurashlarni keltirib chiqargan&lt;ref name=&quot;Obrien2005&quot;&gt;{{citation |last=O'Brien |first=Antony |title=Shenanigans on the Ovens Goldfields |year=2005 |publisher=Artillery Publishing |location=Hartwell |isbn=0-9758013-0-9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |last=McNaughton |first=I. D. |chapter=Colonial Liberalism, 1851–92 |editor-last=Greenwood |editor-first=Gordon |title=Australia: A social and political history |year=1955 |publisher=Angus and Robertson |location=Sydney }}&lt;/ref&gt;. 1857-yilda [[Melburndagi Yer konventsiyasi]] yer islohoti talablarini qayd etgan.

1854-yilga kelib, xitoyliklar oltin rudalarini qazib olishga hissa qoʻshdilar. Ularning Bendigo, [[Bichvort]] va [[Brayt]] tumanidagi oltin konlarida mavjudligi qisqa muddatda tartibsizliklar, kirish soliqlari, qotilliklar va segregatsiyaga olib keldi va [[Oq Avstraliya]] siyosatining asosiga aylangan&lt;ref name=&quot;Obrien2005&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{citation |last=Cronin |first=Katherine |title=Colonial Casualties: Chinese in Early Victoria |year=1982 |publisher=Melbourne University Press |location=Carlton |isbn=0-522-84221-6 }}&lt;/ref&gt; Qisqa qilib aytganda oltin vasvasassi inqilobiy voqea boʻlib, Viktoriya, uning jamiyati va siyosatini tubdan oʻzgartirib yuborgan&lt;ref&gt;{{Citation | author=[[Wendy Lewis]], Simon Balderstone and John Bowan | title=Events That Shaped Australia | publisher=New Holland | year=2006 | isbn=978-1-74110-492-9 }}&lt;/ref&gt;.
=== Oltin topilishi ===
1850-yil mart oyida Strath Loddonlik [[Uilyam Kempbell]] oʻzining qaynagʻasi Donald Kemeronning [[Klunes]] stansiyasida kvarsda bir nechta mahalliy oltinni topgan. 1851-yil 10-yanvarda Kempbell buni oshkor qilgan. Boshqalar esa oltin izlarini topishgan. Nemis shifokori doktor Jorj X.Bryun (uning analitik xizmatiga katta talab bor edi) keyinchalik Klyuns qazishmalaridan olingan oltinning namunalarini koʻrsatgan. Ushbu boshqa kashfiyotlarga qaramay, oltinni sotish imkonsiz boʻlgan va [[Jeyms Esmond]]ning 1851-yil 1-iyulda Klunesda [[Loddon daryosi]]ning irmogʻi boʻlgan Kresvik Krikda topilgan va bu „topishi“ birinchi sotiladigan oltin konlaridan biri boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article3903764 |title=Old Story Retold |newspaper=[[The Argus (Melbourne)|The Argus]] |location=Melbourne |date=14 January 1928 |access-date=24 January 2012 |page=6 |via=National Library of Australia}}&lt;/ref&gt;.
[[File:A chart showing the great nuggets of Victoria.jpg|thumb|thumb|[[Viktoriya muzeylari]]da Viktoriyaning ajoyib buyumlarini ko‘rsatadigan diagramma]]

Janob Lui Jon Mishel tomonidan tashkil etilgan, janob Uilyam Xaberlin, Jeyms Furnival, Jeyms Melvil, Jeyms Xidon va B. Groenigdan iborat guruh iyun oyining oxirida Warrandyte yaqinidagi Andersons Krikda Yarra tizmalarining kvars jinslarida oltin mavjudligini aniqlagan. 5-iyulda Oltin kashfiyoti qoʻmitasi nomidan doktor Uebb Richmondga koʻrsatdi&lt;ref name=&quot;COUNCIL PAPER&quot;&gt;{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article12954149 |title=COUNCIL PAPER |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=28 March 1854 |access-date=25 January 2012 |page=2 |via=National Library of Australia}}&lt;/ref&gt;.

Uchinchi kashfiyot [[Buninyong]]da yashovchi janob [[Tomas Xiskok]]ning kashfiyoti edi. U. B. Klark bundan ikki yil muqaddam [[Pireney]] rayonida Brentanining chaqmoqtoshini topib olgach, oʻz atrofidan oltin izlab yurgan ekan. U 1851-yilning 8-avgustida hozirgi Buninyong tizmasining jarligida uning nomi bilan atalgan oltin konini topgan va oʻsha oyning 10-kunida [[Geelong Advertiser]] muharririga bu faktni aniq joyi bilan maʼlum qilgan.

Nemis vrachi doktor Jorj X. Brun 1851-yilning yanvar oyida (yaʼni janob Xargreyvsning Sammerxilldagi kashfiyotidan oldin) „bu koloniyaning mineral resurslarini“ oʻrganish uchun Melburndan yoʻlga chiqdi. Uzoq safar davomida, aprel oyida, janob Barker stansiyasidan taxminan ikki mil narida kvarsda oltin izlarini topgan va janob Kemeronning stansiyasiga yetib kelgach, oʻsha janob unga hozirgi kunda Kluns konlari deb ataladigan joydagi oltin namunalarini koʻrsatgan. Bu maʼlumotni u butun mamlakat boʻylab tarqatgan va oʻsha paytda janob Jeyms Xodjkinsonning stansiyasida bino qurish bilan shugʻullanayotgan janob Jeyms Esmondga yetkazgan. Doktor Bruhn 1851-yil 30-iyunda Oltin kashfiyoti qoʻmitasi tomonidan olingan namunalarni joʻnatgan.

Oltin topish qoʻmitasi Mishel va uning partiyasiga 1000 funt sterling bilan mukofotlangan. Ballarat konlarining asosiy kashfiyotchisi sifatida Xiskokka 1000 funt sterling; Kempbellga Klyunsning asl kashfiyotchisi sifatida 1000 funt sterling; Bozor uchun allyuvial oltinning birinchi faol ishlab chiqaruvchisi sifatida Esmondga 1000 funt sterling va doktor Bruhnga 500 funt sterling berilgan.

1851-yil 20-iyulda Uilyam Barkerning Aleksandr togʻi stantsiyasida kulba xodimi Tomas Peters hozirda Namuna Gulli deb nomlanuvchi joyda oltin dogʻlarini topgan. Ushbu topilma 1851-yil 8-sentyabrda Melburn [[argus]] jurnalida nashr etilgan boʻlib, dunyodagi eng boy sayoz allyuvial oltin koni deb daʼvo qilingan, hozirgi [[Castlemaine]] markazida joylashgan [[Aleksandr tog‘i]] yoki Forest Creek qazilmalariga shoshilinch ravishda olib kelingan.

Yer usti allyuvial oltini birinchi boʻlib ishlatilgan. Xabar qilinishicha, 1851-yilda birinchi konchilar [[Castlemaine]] yaqinidagi [[Aleksandr tog‘i]]dagi oltin maydoniga yetib kelganlarida, nuggetlarni kovlamasdan olish mumkin boʻlgan. Keyinchalik oltinning allyuvial qatlamlari daryo va soylarda qazib olingan yoki daryo qirgʻoqlari va yassi togʻlarda loyqaga aylanib ketgan. Oltin qidiruvchilar bu oltinni ifloslikdan ajratib olish uchun tovalar, shlyuz qutilari va beshiklardan foydalanganlar.

Yer usti allyuvial oltinning tugashi bilan oltin qidiruvchilar yer ostida yanada chuqurroq qidirishga majbur boʻlgan. Konchilar oltinli suv oqimlari boʻlgan chuqur quduqlarni topgan, ular asrlar davomida turli chuqurliklarda loyqa va [[Ballarat]] kabi Viktoriya davridagi oltin konlarida [[vulqon]] taʼsirida koʻmilgan. Ular, shuningdek, oltinning asl manbai boʻlgan yer osti oltin riflaridan foydalanishni boshlagan. Chuqur qazib olish qiyinroq va xavfliroq jarayon boʻlgan. [[Bendigo]] va [[Ballarat]] kabi joylarda konchilarning katta kontsentratsiyasi kelgan, ular tobora chuqurroq shaxtalarni choʻktirish uchun hamkorlik va sindikatlar tuzgan. [[Bexvort]], [[Bendigo]] va [[Ballarat]] shaharlarida tartibsizliklar avj olib ketgan. Ushbu toʻqnashuvlar 1854-yilda [[Ballaratda Evrika]] qoʻzgʻoloni bilan yakunlangan. Ushbu qoʻzgʻolondan soʻng bir qator islohotlar konchilarga kon sudlari orqali nizolarni hal qilishda koʻproq soʻz berish imkonini berdi va ularga saylov huquqini kengaytirgan.
[[Fayl:Prospectors' hut Upper Dargo, Gippsland, ca 1870 (SLV b19603).jpg|thumb|thumb|Prospektor kulbasi, Yuqori Dargo, Viktoriya (Gippslend), 1870-yil]]
1852-yilda Viktoriyaga oltin izlovchi muhojirlar kirib kelganida, Janubiy Melburnda [[Canvas Town]] nomi bilan tanilgan chodir shahri tashkil etilgan. Koʻp oʻtmay bu hudud oltin konlaridan boylik izlab kelgan butun dunyodan oʻn minglab muhojirlarning uyi boʻlgan ulkan xarobaga aylangan. Melburn, Bendigo va Kastlemainda muhim Xitoy shaharchalari tashkil etilgan.

Birgina Valhalla shahrida 40 yil ichida [[Cohens]] Reef 50 tonnadan ortiq (1.6 million trillion tonna) oltin qazib olingan.

=== Xitoyning Viktoriya davridagi oltin urushidagi ishtiroki ===
[[File:Chinese Encampment Guildford.jpg||thumb|thumb|Viktoriya shtatidagi Guildforddagi Xitoy konchilik ishlari]]
1851-yilda Yangi Janubiy Uels va Viktoriya koloniyalarida oltin kashfiyotlari haqidagi xabarlar tezda [[Janubiy Xitoy provinsiyalari]]ga yetib kelgan. 1855-yil oxiriga kelib, 19 000 dan ortiq [[xitoylik muhojir]]lar, xususan, [[Xitoyning Guandun]] provinsiyasidan [[Ararat]], [[Ballarat]], [[Ovens]], [[Bendigo]], [[Castlemaine]] va Maryboroughdagi Viktoriya oltin konlarida ishlayotganligi maʼlum boʻlgan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Serle|first=Geoffrey|url=https://books.google.com/books?id=LwWODwAAQBAJ|title=The Golden Age: A History of the Colony of Victoria 1851–1861|date=1977|publisher=Melbourne University Publishing|isbn=978-0-522-86581-3|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ngai|first=Mae M.|date=2015|title=Chinese Gold Miners and the &quot;Chinese Question&quot; in Nineteenth-Century California and Victoria|url=https://www.jstor.org/stable/44285273|journal=The Journal of American History|volume=101|issue=4|pages=1082–1105|doi=10.1093/jahist/jav112|jstor=44285273|issn=0021-8723}}&lt;/ref&gt;. 1858-yilga kelib bu raqam taxminan 33 000 ga yetgan va xitoylik konchilar Viktoriya konchilari aholisining taxminan beshdan bir qismini tashkil etgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Many Roads: Stories of the Chinese on the goldfields|url=https://victoriancollections.net.au/stories/many-roads-stories-of-the-chinese-on-the-goldfields|access-date=2021-09-25|website=Victorian Collections|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Yevropalik oltin qazuvchilar singari, Viktoriyadagi xitoylik konchilarning aksariyati mustaqil ravishda yoki majburan ishlagan. Biroq, Viktoriya oltin konlaridan oltin topish qiyinlashgani sababli, Viktoriyaning xitoy aholisi oʻzlarining konchilik kooperativlari va kompaniyalarini tashkil qila boshlagan&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Young|first=Rev. William|date=5 March 1868|title=Report on the condition of the Chinese Population in Victoria|url=https://www.parliament.vic.gov.au/papers/govpub/VPARL1868No56.pdf|access-date=25 September 2021}}&lt;/ref&gt; Viktoriya oltin okruglaridagi xitoylik aholi toʻgʻrisidagi norasmiy 1868-yilgi aholini roʻyxatga olish shuni koʻrsatadiki, [[Daylesford]]dagi 765 xitoylik konchilardan 660 tasi va Oven tumanidagi 4000 xitoylik konchilarning yarmi 1868-yilga kelib „oʻzlarini kichik kompaniyalarga aylantirgan“.

Viktoriyadagi xitoylik konchilarning koʻp qismi ham Yevropa konchilik kompaniyalarida ishlagan. 1868-yilda Viktoriyadagi xitoylik aholi soni boʻyicha oʻtkazilgan aholini roʻyxatga olish shuni koʻrsatadiki, Oven tumanidagi 700 xitoylik shaxtyorlar Yevropa kompaniyalarida ishlagan, ular oʻz xodimlariga haftasiga 1 dan 2 funt sterlinggacha maosh toʻlashgan&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Argus (Melbourne, Vic. : 1848 – 1957) – 14 Apr 1855 – p4|url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/page/186443|access-date=2021-09-25|website=Trove|language=en}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, Maryborough, Ballarat va Daylesforddagi Yevropa kompaniyalarida kamroq miqdordagi xitoylik shaxtyorlar ishlaganligi xabar qilingan.

Viktoriya koloniyasiga xitoylik muhojirlarning tez oqimi [[Viktoriya Yevropa]] aholisida katta tashvish uygʻotdi. 1855-yil 14-aprelda Melburndagi kundalik gazeta The Argus Viktoriya shtatidagi oʻsib borayotgan xitoy aholisini „bosqinchi armiya“ deb taʼriflagan, uning mavjudligi „jamiyatni oʻz gʻoyalarining ruhiy tushkunlik taʼsiriga duchor qilgan.“

1855-yil iyun oyida Viktoriya hukumati „muayyan muhojirlarni taʼminlash toʻgʻrisida“gi qonunni qabul qilgan. Hujjat kema har oʻn tonna tashish uchun olib oʻtishi mumkin boʻlgan xitoylik muhojirlar sonini bitta bilan cheklashga harakat qilgan va kema egasidan oʻzi olib kelgan har bir xitoylik yoʻlovchi uchun 10 funt sterlinglik soliq toʻlashni talab qilgan&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Documenting Democracy|url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-sdid-18.html|access-date=2021-09-25|website=foundingdocs.gov.au}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lee|first=Joseph|date=1 January 1889|title=Anti-Chinese Legislation in Australasia|url=http://dx.doi.org/10.2307/1879468|journal=The Quarterly Journal of Economics|volume=3|issue=2|pages=218–224|doi=10.2307/1879468|jstor=1879468|issn=0033-5533}}&lt;/ref&gt;. Biroq, akt Viktoriya oltin dalalariga kelgan xitoyliklar sonini kamaytirishga muvaffaq boʻlmadi&lt;ref&gt;{{Cite book|date=2001|title=The Walk From Robe|url=https://www.punctum.com.au/sites/default/files/files/Walk%20From%20Robe%20Book%20Scan.pdf|access-date=25 September 2021|publisher=Golden Dragon Museum|isbn=0-9578013-2-7}}{{Oʻlikhavola|date=mart 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Janubiy [[Avstraliya]] mustamlakasidagi [[Robe]] portiga qoʻnish va mamlakat boʻylab Viktoriya oltin konlariga 400 km dan ortiq sayohat qilish orqali xitoylik oltin qidiruvchilar Viktoriya immigratsiya qonuni cheklovlarini muvaffaqiyatli chetlab oʻtishga muvaffaq boʻlishgan.

1857-yil noyabr oyida Viktoriya hukumati „Xitoy aholisining Viktoriyada yashashini tartibga solish toʻgʻrisida“gi aktni qabul qilgan. Ushbu akt Viktoriyada yashovchi barcha xitoyliklardan Viktoriya koloniyasida qolish uchun har ikki oyda qoʻshimcha 1 funt sterlingga yangilanishi kerak boʻlgan 1 funt sterlinglik litsenziya olishni talab qilgan&lt;ref&gt;{{Citation|title=An Act to Regulate the Residence of the Chinese Population in Victoria|url=http://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdb/au/legis/vic/hist_act/aatrtrotcpiv595/|access-date=2021-09-25}}&lt;/ref&gt;. Biroq, rezidentlik soligʻi 1859-yil fevralida pasaytirildi va 1862-yilda Xitoyning qonunchilikka qarshi noroziliklari, soliq toʻlashdan boʻyin tovlash darajasining oshishi va Viktoriyaning konchilik aholisining pasayishi tufayli bekor qilingan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title='The most determined, sustained diggers' resistance campaign' {{!}} PROV|url=https://prov.vic.gov.au/explore-collection/provenance-journal/provenance-2009/most-determined-sustained-diggers-resistance|access-date=2021-09-25|website=prov.vic.gov.au}}&lt;/ref&gt;.

Viktoriya davridagi oltin konlarida [[xitoylik]] konchilarning koʻpayishi oxir-oqibat Viktoriya davridagi bir nechta oltin konlarida Xitoyga qarshi tartibsizliklarga olib keldi. 1854-yil 8-iyulda Bendigodagi mehmonxonada yigʻilgan taxminan 1500 nafar yevropalik konchilar xitoyliklarni Bendigodan haydab chiqarish uchun isyon uyushtirishdi. Biroq, bu tartibsizlik politsiyaning kelishi bilan toʻxtatildi&lt;ref&gt;{{Cite news|date=1854-08-19|title=PROSPECTING PARTIES AND CHINESE IMMIGRATION.—PUBLIC MEETING AT BENDIGO.|work=Adelaide Observer|url=http://nla.gov.au/nla.news-article158098621|access-date=2021-09-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sovereign Hill|first=Ballarat|date=26 September 2021|title=Sovereign Hill Education: The Chinese in Ballarat Research Notes for Secondary Schools|url=https://sovereignhill.com.au/uploads/resources/SovHill-chinesesballarat-notes-ss1.pdf|website=Sovereign Hill}}{{Oʻlikhavola|date=mart 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Viktoriya xitoylik konchilariga eng yomon hujum 1857-yil 4-iyulda Baklend daryosining oltin konlarida sodir boʻlgan&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|date=2001-01-01|editor-last=Davison|editor-first=Graeme|editor2-last=Hirst|editor2-first=John|editor3-last=Macintyre|editor3-first=Stuart|title=The Oxford Companion to Australian History|url=http://dx.doi.org/10.1093/acref/9780195515039.001.0001|doi=10.1093/acref/9780195515039.001.0001|isbn=978-0-19-551503-9}}&lt;/ref&gt;. [[Baklend]] mehmonxonasida oʻtkazilgan guruh yigʻilishidan soʻng, taxminan 100 nafar yevropalik konchilar chodir va doʻkonlarni yoqish, talonchilik va kaltaklash orqali Baklend daryosining oltin konlarini egallagan 2500 nafar xitoylik konchini haydab chiqarishga harakat qilishgan. Choʻkish va qattiq kaltaklashlar bir nechta xitoylik konchilarning oʻlimiga olib kelgan. Bu voqea Buckland qoʻzgʻoloni nomi bilan tarixda qolgan&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Sydney Morning Herald (NSW : 1842 – 1954) – 18 Jul 1857 – p6|url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/page/1496459|access-date=2021-09-25|website=Trove|language=en}}&lt;/ref&gt;.
=== Manbalar ===

[[Turkum:1960-yillarda Viktoriya]]
[[Turkum:Avstraliyadagi buzilishlar]]
[[Turkum:Avstraliya tarixi]]</text>
      <sha1>lkiaj1un8smemua1vxd8iebfy8hlhc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Petar Bosančić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234616</id>
    <revision>
      <id>6121873</id>
      <parentid>6086790</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>30481</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6121873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4977" sha1="7lzknvj4osohqa9f04wo30zqrbd9z91" xml:space="preserve">{{Futbolchi bilgiqutisi
 | name               = Petar Bosančić
 | image              = 
 | birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1996|4|19}}
 | birth_place        = {{tavalludJoyi|Split}}, [[Xorvatiya]]
 | boʻyi              = {{boʻy|m=1.90}}
 | position           = [[Himoyachi (futbol)|Markaziy himoyachi]]
 | currentclub        = [[FK Žalgiris]]
 | clubnumber         = 37
 | youthclubs1        = Solin
 | youthclubs2        = Hajduk Split
 | youthyears1        = 2006—2011
 | youthyears2        = 2012—2014
 | yillar1            = 2014—2018
 | klublar1           = Hajduk Split
 | isht1              = 7
 | gollar1            = 0
 | yillar2            = 2014—2015
 | klublar2           = {{ijara}} Hajduk Split II
 | isht2              = 34
 | gollar2            = 2
 | yillar3            = 2015—2016
 | klublar3           = {{ijara}} Dugopolje
 | isht3              = 9
 | gollar3            = 1
 | yillar4            = 2016—2017
 | klublar4           = {{ijara}} Sesvete
 | isht4              = 17
 | gollar4            = 1
 | yillar5            = 2018—2021
 | klublar5           = Istra 1961
 | isht5              = 73
 | gollar5            = 2
 | yillar6            = 2021
 | klublar6           = Mariupol
 | isht6              = 5
 | gollar6            = 0
 | yillar7            = 2022
 | klublar7           = Široki Brijeg
 | isht7              = 10
 | gollar7            = 0
 | yillar8            = 2022—2023
 | klublar8           = Cherno More
 | isht8              = 22
 | gollar8            = 0
 | yillar9            = 2023—2024
 | klublar9           = Riga
 | isht9              = 24
 | gollar9            = 1
 | yillar10           = 2024
 | klublar10          = Auda
 | isht10             = 11
 | gollar10           = 1
 | yillar11           = 2025—
 | klublar11          = [[FK Žalgiris]]
 | isht11             = 16
 | gollar11           = 1
 | milliyyillar1      = 2017—2018
 | milliyjamoa1       = [[Xorvatiya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Xorvatiya U21]]
 | millliyisht1       = 3
 | milliygollar1      = 1
 | pcupdate           = 2026
 | ntupdate           = 
}}

'''Petar Bosančić''' ({{IPA|hr|pětar bǒsaːtʃitɕ, pê-}};&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&amp;id=eV5lXBM%3D|title=Pètar|quote=Pètar, Pȅtar|website=Hrvatski jezični portal|accessdate=2018-03-19|language=sh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&amp;id=f19iXBg%3D&amp;keyword=Bosna|title=Bȍsna|quote=Bòsānčić|website=Hrvatski jezični portal|accessdate=2018-03-19|language=sh}}&lt;/ref&gt; 1996-yil 19-aprelda tugʻilgan) xorvatiyalik professional [[futbolchi]], Oliy Ligasining [[FK Žalgiris]] klubida [[Himoyachi (futbol)|markaziy himoyachi]] sifatida oʻynaydi.

== Klub faoliyati ==
Petar Bosanchich oʻz faoliyatini NK Solin yoshlar akademiyasida faoliyatini boshlagan.

2023-yil mart oyida Bosančić Latviya Oliy ligasi klubi Riga bilan shartnoma imzolagan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rigafc.lv/en/post/831|title=&quot;Riga&quot; Signs Croatian Defender Bosančić|website=rigafc.lv/en|date=6 March 2023|accessdate=9 March 2023}}{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. U 2024-yilning iyulida oʻzaro kelishuvga koʻra shartnomasini bekor qilgan holda klubni tark etgan&lt;ref&gt; {{cite web|url=https://rigafc.lv/pec-abpusejas-vienosanas-partraucam-ligumu-ar-bosancicu/|trans-title=By Mutual Agreement, We Are Terminating the Contract With Bosancic|title=PēC Abpusējas Bienošanās Pārtraucam Līgumu Ar Bosančiču|website=rigafc.lv|lang=lv|date=1 July 2024|accessdate=5 July 2024}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{Soccerway}}

{{DEFAULTSORT:Bosancic, Petar}}
[[Turkum:1996-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:Erkaklar futbol markaziy himoyachilari]]
[[Turkum:Xorvatiyalik erkak futbolchilar]]
[[Turkum:HNK Hajduk Split futbolchilari]]
[[Turkum:NK Dugopolje futbolchilari]]
[[Turkum:NK Sesvete futbolchilari]]
[[Turkum:NK Istra 1961 futbolchilari]]
[[Turkum:FC Mariupol futbolchilari]]
[[Turkum:NK Široki Brijeg futbolchilari]]
[[Turkum:PFC Cherno More Varna futbolchilari]]
[[Turkum:Riga FC futbolchilari]]
[[Turkum:Xorvatiya futbol ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Xorvatiya birinchi futbol ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Ukraina Premyer-ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Bosniya va Gersegovina Premyer-ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Latviya Oliy ligasi futbolchilari]]
[[Turkum:Xorvatiyalik muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Ukrainadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Ukrainadagi xorvatiyalik muhojir sportchilar]]
[[Turkum:Bosniya va Gersegovinadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Bosniya va Gersegovinadagi xorvatiyalik muhojir sportchilar]]
[[Turkum:Bolgariyadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Bolgariyadagi xorvatiyalik muhojir sportchilar]]
[[Turkum:Latviyadagi muhojir erkak futbolchilar]]
[[Turkum:Latviyadagi xorvatiyalik muhojir sportchilar]]</text>
      <sha1>7lzknvj4osohqa9f04wo30zqrbd9z91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Badash</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1240521</id>
    <revision>
      <id>6121552</id>
      <parentid>6079816</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>6121552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13360" sha1="sn8vu8tj2rfsll64wlbrohjnc59oc33" xml:space="preserve">{{Wikify}}
== Badash tarixi ==
Oʻzbekiston Respublikasining janubida, yaʼni Surxondaryo viloyatida musiqaning '''badash''' deb nomlangan yoʻnalishi mavjud boʻlib, ushbu yoʻnalish koʻp asrlar davomida Koʻhitang togʻining markazida yashovchi aholi tomonidan ijro etib kelingan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Ikrom Umarov. Badash: tarix va an’ana (Monografiya), Termiz «Surxon-Nashr», 2018 y}}&lt;/ref&gt;.

Badashni [[Oʻrta Osiyo]] hududida faqat [[Bog‘lidara]], [[Tangidevon]], [[Xatak]], [[Xo‘janqon]], [[Bedak]], [[Zarautsoy]] qishloqlari aholisi XX asr oʻrtalariga qadar ijro etib kelishgan. Koʻhitangtogʻ hududi aholisining hayoti va turmushida doira badashi asosiy tur boʻlgan va u boshqa hududdagi doira usullaridan ancha farq qilishi bilan ajralib turgan deyish mumkin.

Badash sanʼatining ildizlari qadimiy [[turkiy]] ajdodlar davriga borib taqaladi. Badash atamasi qadim turkiylarda oʻzaro muloqot-muomalasida ishlatilgan ''badar'' soʻzi bilan bogʻliq. ''Badar'' „yengil shovqin“; „urmoq“; ''badar qïl'' — „musht bilan urmoq“ kabi maʼnolarni anglatadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 77}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли иштирокчилари.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansambli ishtirokchilari. Surxondaryo viloyati, Angor tumani]]

== Badash usullari ==
'''Badash''' — ''ohang, kuy, nola, nagʻma (naʼma)'' singari toʻrt usulning birgalikda daf (doira) orqali ifodalanishidan hosil boʻladi. Har bir usul bir nechta qismdan tashkil topadi.

'''''Ohang''''' — ''bolalar, yigit-qizlar, barcha yoshdagi erkagu-ayol''ning ovoz chiqarib qoʻshiq aytishini ''ohang'' deya tushuniladi. Ijrochilar yoshi va jinsiga qarab jami 6 qismdan tarkib topadi.

'''''Kuy''''' — ''tanbur, chang, rubob, dutor, afgʻon rubobi, qonun'' va boshqa cholgʻu asboblari vositasida chalinsa, bu kuy boʻladi. Musiqa asboblari soniga qarab, u ham olti qismdan tashkil topadi.

'''''Nola''''' — ogʻizga qoʻyib chalinadigan musiqa sozlari — ''chanqovuz'', ''sibiziq'' (sibizgʻa), ''xushpulloq'' (loydan yasalgan ogʻizdan puflanib aytiluvchi cholgʻu asbobi) va ''nay'' vositalari orqali ijro etiladi. Baʼzan ''chanqovuz nolasi'' yoki ''nay nolasi'' deb ham atalgan. Nolada ishlatiladigan musiqa asboblari soniga qarab, toʻrtta qismdan tashkil topgan deb aytish mumkin.

'''''Nagʻma (naʼma)''''' — ''doʻmbira, rubob, gʻijjak''ning chalinishidan hosil boʻladi. ''Nagʻma'' uchta qismdan hosil boʻladi.

== Badash notalari ==
Badashda oʻziga xos „nota“lar boʻlgan. Doira badashida bu vazifani ''„bij-don-ba, bij-don-bij“'' deyiladigan oʻziga xos „shartli nota“lar bajaradi.

Badashda turklardagi ''qam ([[shamanizm]])'' dini belgilari yaqqol seziladi. Chunonchi, badashdagi ''ijdibi, bij, bodiba'' singari ohanglar qadimgi turkiycha ''bedük'' — „ulkan“, „katta“, ''beδü'' — „ulugʻlanmoq“, „koʻtarilmoq“, ''beδük'' — „yuksak“, ''boʻgü'' — „dono“, ''idi'' — „xoʻjayin“, ''iδi'' — „egam“ (Xudo), ''їduq'' — „muqaddas“, „avliyo“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 91, 116, 203, 217}}&lt;/ref&gt; singari maʼnolarni anglatadi. Ushbu ohanglarning qadimgi maʼnolari — „Tangri“, „yuksaklik“, „Tangrining jamoliga erishish“. Shu yoʻl bilan badash islomiyatdan oldin xalq dilidagi orzu-niyatlarni Xudoga yetkazishga intilgan.

Milliy oʻyinlar, vatanparvarlik, merganlik bilan bogʻliq badashlarda ''boda, bodba, bodom'' ohanglari ishlatiladi. Bu ohanglar qadimgi turkiycha ''bodun'' — „aholi“, „xalq“, „xalq ommasi“ singari tushunchalarni beradi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 108}}&lt;/ref&gt;. Toshtaroshlik va umuman tosh yoʻnish bilan bogʻliq hunarmandchilik turlarida ''bol, bolbol'' ohanglari uchraydi. Qadimgi turkiycha ''bol'' — „sodir boʻlmoq“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 111}}&lt;/ref&gt;, ''balbal'' — „marosim toshi“, „tosh haykal“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 80}}&lt;/ref&gt; maʼnosini anglatadi.

== Badashni ijro etish qoidalari ==
Badashda ayollarning ishtirok etishi asosiy qoida edi. Badash tarqalgan qishloqlarda barcha ayollar mohir doirachi boʻlishgan. Xatak elida doira chalishni bilmagan ayol tuzuk odam oʻrnida koʻrilmagan, hatto buni qoʻrs-johillik alomati yoki odobsizlik deb ham atashgan. XX asr boshlariga qadar badash marosimlarini toʻla egallamagan va chanqovuz chalishni bilmagan qizlarga sovchi joʻnatilmagan. Bunday qizlar voyaga yetmagan deb hisoblangan. Shu sababki, oilada nechta ayol boʻlsa, oʻshancha doira saqlangan va qizlar bolalikdan doira chalishga oʻrgatib borilgan.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли Спартак.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansamblining bayramda ishtirok etishi]]

Badash sanʼati Navroʻz va hosil bayramlarida, sunnat va nikoh toʻylarida ijro etilgan. Buning uchun oldindan tekis katta maydon tayyorlab qoʻyilgan. Kech boʻlganida maydon oʻrtasida katta gulxan yoqilgan. Maydonning erkaklar joylashgan tomonida kurash, yaʼni olish musobaqasi oʻtkazilgan. Avval yosh bolalar, soʻngra yoshi kattalar davraga tushib kuch sinashgan. Maydonning boshqa tomonida esa, ayollar toʻla aylana shakl hosil qilib badash ijro etishgan. 30–40 va hatto 50 tagacha ayol birvarakayiga doira chalishgan. Doiralardan bir takt boʻlib chiqayotgan tekis, salobatli zarblar kishi ruhiyatiga oʻzgacha taʼsir qilib, uning kayfiyatini koʻtargan. Barmoq va kaftlar zarbidan doira tegrasidagi sanoqsiz nuqra va mis xalqachalar tiniq jaranglab doira badashining jozibasini yanada oshirishda xizmat qilgan. Doiralardan maromli ritmda taralgan jozibali va jarangdor ''bij-don-ba, bij-don-bij'' sadolari uzoq-uzoqlarga eshitilib turadi. Doira badashi ohanglari ichda aytiladi va zarblarga monand qayta-qayta takrorlanaveradi.

[[Fayl:Бадаш ўтириш.jpg|thumb|Oʻtirish badashi. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

Nikoh toʻylarida esa, badash boshqacharoq oʻtkazilgan. Unda kelin kuyovning uyiga otda olib ketilayotgan vaqtda badashchi ayollar xuddi paraddagidek uch-toʻrt qator boʻlib turishgan va kuyovning uyiga qadar doira chalib borishgan.

Badash bilan bogʻliq bayram-toʻylarda qarsak chalish odati yoʻq edi. Negaki, faqat motam marosimida, yaʼni oʻlgan odamning mayiti ustida ayollar qarsak chalib yigʻlaganlar. Qarsak motam udumi boʻlganidan badashda ishlatilmagan.

== Badash turlari ==

'''Qoʻsh haydash badashi''' — Navroʻz va hosil bayramlarida aytiladi. Xalq oʻz vaqtida ekin-tikin qilishga chorlangan. U eng qadimgi badash turi hisoblanadi.

'''Katta badash''' — badashning qadimgi, shu bilan birga ogʻir turi hisoblanadi. Baʼzan ''sumalak qoʻyish badashi'' ham deyiladi. Katta badash koʻproq Navroʻz va hosil bayramlarida ijro etilgan. Uning asosiy maqsadi, xalqni doʻstlikka, birlikka, ahillikka, mehnatga, tinch-totuv yashashga, oʻz yurtini jonu dili bilan himoya qilishga chaqiradi.

'''Non yopish''' — badashning asosiy turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''novvoy badash''. Uning bosh vazifasi bugʻdoyni vaqtida ekib uni oʻrish, ogʻir vaqtlarda esa yoʻlini topib, hatto togʻning tepasiga chiqib boʻlsa ham gʻalla ekishni oʻrgatish. Novvoylikni faxrli kasb deb ulugʻlaydi. Odamlarni yakdillikka, ahil boʻlib yashashga, mehmondorchilik qoidalari-ga rioya qilishga chaqiradi.

'''Temirchi badashi''' — qadimdan yetib kelayotgan temirchilik kasbini oʻrgatish, uni kelajak avlodlarga yetkazish koʻzlangandir. Badashni boshqarib turgan onaxon ''temirchi badash''ning maqsad–vazifasi va qoidasini tushuntirib bergan.

'''Uy qurish (oʻtov) badashi''' — xalqni uy-joy qurishga, bunyodkorlik bilan shugʻullanishga chaqiradi. Uysozlarni hurmat qilishni oʻrgatadi. Farzandlari uchun tugʻilganidan boshlab uy qurishi lozimligini eslatadi.

'''Tegirmon badashi''' — qadimgi badash turlaridan biri. Aholini tegirmon qurish va un bilan taʼminlashga chaqirgan.

'''Pilla badash''' — asosiy eʼtiborni xalqning orasta kiyinishiga qaratadi. Masalan, paxtadan toʻqilgan boʻz, olacha kiyimlar dalada ishlash uchun qulay boʻlsa, ipak, shoyi toʻy-hashamlarda yarashgan. Shuning uchun badash [[ipak qurti]] boqib, pilla olishga xalqni chaqiradi.

'''Araz badash (baʼzan ''qudalar aytishuvi'' ham deyiladi)''' — Navroʻz bayrami va nikoh toʻylarida ijro etilgan.

[[Fayl:Бадаш Араз.jpg|thumb|Araz badash. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

'''Yarash badash''' — araz badashdan keyin kuylanadi. Vazifasi — odamlarni mehr-oqibatga, ahil-inoq yashashga chorlash maʼnosini anglatadi. Yarash badashda ikki doirachi qoʻllarini bir-birlarining qoʻltigʻidan oʻtkazib doirani chaladi. Baʼzan doiralarini bir-birlariga xuddi urishtirayotgandek qilib koʻrsatishadi. Gohida yarashganliklarining belgisi sifatida bir-biriga orqa tomondan yelka qoʻyib doira chalishgan. Bir kishi qoʻshiq aytgan.

'''Kuyov keldi badashi''' — kelinning uyiga kuyov kelgan vaqtda ijro etiladi. Uning vazifasi kelinni sepi bilan olib ketish marosimini toʻla ifoda etishga qaratilgan boʻlgan. Badash aytuvchi kelin-kuyovning ota-onasiga nikoh toʻyining qoida va rasm-rusumlarini tushuntiradi. Boshqalar ham eshitib ibrat olishi uchun kuyov tomonning vazifalari, urf-odatlarga amal qilishning ahamiyati; kelinning ota-onasiga esa, qizining tarbiyasidan tortib to beriladigan sepiga qadar birma-bir eslatadi.

'''Oʻyin badash''' — toʻylarda ijro etiladi. Xalqni ahillikka, tinchlikka, doʻstlikka, mehru- muhabbatga, birdamlikka, oʻyin-kulguga chaqiradi. Badashni ijro etish jarayonida bir ayol qizlarga atab qoʻshiq aytadi, qizlar esa oʻyinga tushadi.
    
'''Chanqovuz badash''' — badashning bu turida faqat chanqovuz ishtirok etadi. Uni chalish uslubi boshqa joylardagidan farq qilgan. Turkiy urugʻlarda faqat oʻng qoʻlning koʻrsatkich barmogʻi bilan chanqovuz chalingan boʻlsa, xatakliklar oʻng qoʻl koʻrsatkich barmogʻiga qoʻshimcha chap qoʻl chimchilogʻi hamda nomsiz barmoqni ham ishlatganlar.

[[Fayl:Бадаш чанқовус.jpg|thumb|Chanqovus badash. Badash folklor-etnografik ansambli]]

'''Koʻpkari badash''' — badashning qadimiy turlaridan boʻlib, xalqni koʻpkari oʻtkazib turishga chaqiradi. Koʻpkarida oʻyin qoidalari, rasm-rusumlar, irim-sirimlar tushun-tirilgan. Maʼlumki, turkiy xalqlarda keng tarqalgan koʻpkari oʻzbek xalqining ham sevimli oʻyini, eng katta tomoshasi hisoblanadi.

'''Polvon badash''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Yoshlarni kurashga tushishga chaqirgan. Xalq tilida u olish deyiladi.

'''Askar badash''' — onalar oʻz farzandlarini jangga kuzatganlarida kuylashgan. Askar badashning qoidasi: 2-3 marta old yoki orqa tomonga yuradi. Naqoratda qoʻllarini ikki yoniga aylantirib chaladi.

'''Yoʻl badash''' — cholgʻusiz ijro etilgan. Mazkur badash oʻz farzandini urushga kuzatgan onalar, eri jangga yoʻl olgan kelinlar tomonidan aytilgan.

'''Askar qiz badashi''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Uning vazifasi oʻz vatanini himoya qilib, xalqini sogʻ-salomat saqlash maqsadida jangga otlangan ayollar haqida soʻzlab berish.

'''Mergan badash''' — qadimiy badash turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''ovchi badash''. Vazifasi merganlar haqida soʻzlab berish. Xalq orasida merganlik madaniyatini yoyish. Merganlarning jamiyatdagi oʻrnini koʻrsatib beradi, ularni hurmat qilishga chaqiradi.

Hozirgi kunda ham Koʻhitang hududidagi Xatak qishlogʻida badash mahalliy xalq uchun odob-axloq majmuasi boʻlib qolmoqda. Surxondaryo viloyatida madaniyat, sanʼat hamda madaniy turizm sohasini rivojlantirish, shuningdek, milliy qadriyat va anʼanalarni keng targʻib etishga qaratilgan madaniy-maʼrifiy tadbirlar samaradorligini yanada oshirish maqsadida [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] qarori qabul qilingan.

== Havolalar ==

* [https://uza.uz/ru/posts/badash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178?q=%2Fposts%2Fbadash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178 „Badash“ — xalq urf-odatlari, anʼanalari mahsuli]
* [https://press.natlib.uz/ru/editions/76073 „Navroʻziy navolar“ Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati&quot; gazetasi, 2014 yil, 21 mart soni]
* [https://lex.uz/docs/6901023#6904774 Surxondaryo viloyatida madaniyat va sanʼat sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasining qarori, 26.04.2024 yildagi 240-son]

== Adabiyotlar ==

[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Folklor]]
[[Turkum:Madaniyat]]
[[Turkum:Musiqa tarixi]]
[[Turkum:Musiqiy janrlar]]
[[Turkum:O‘zbekiston musiqasi]]
[[Turkum:Sharq musiqasi]]
[[Turkum:Folklor janrlari]]
[[Turkum:San’at]]
[[Turkum:Madaniy meros]]
[[Turkum:Etnik musiqa]]
[[Turkum:Surxondaryo]]
[[Turkum:Og‘zaki va nomoddiy meros]]
[[Turkum:Insoniyatning og‘zaki va nomoddiy merosining durdonalari]]
&lt;references /&gt;
7. Nargiza Raxmatullayeva. Badash maʼnaviyat va madaniyat sarchashmasi (Monografiya), Toshkent „Renesans“, 2022 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

8.Nargiza Raxmatullayeva. Folklyor va shaxs psixologiyasi (Monografiya), Toshkent „Zakovat Print“, 2024 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>sn8vu8tj2rfsll64wlbrohjnc59oc33</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121553</id>
      <parentid>6121552</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13373" sha1="d4eb8n04zp0h316gc30bicg60uuggug" xml:space="preserve">{{Wikify}}
== Badash tarixi ==
Oʻzbekiston Respublikasining janubida, yaʼni Surxondaryo viloyatida [[musiqa]]&lt;nowiki/&gt;ning '''badash''' deb nomlangan yoʻnalishi mavjud boʻlib, ushbu yoʻnalish koʻp asrlar davomida Koʻhitang togʻining markazida yashovchi aholi tomonidan ijro etib kelingan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Ikrom Umarov. Badash: tarix va an’ana (Monografiya), Termiz «Surxon-Nashr», 2018 y}}&lt;/ref&gt;.

Badashni [[Oʻrta Osiyo]] hududida faqat [[Bog‘lidara]], [[Tangidevon]], [[Xatak]], [[Xo‘janqon]], [[Bedak]], [[Zarautsoy]] qishloqlari aholisi XX asr oʻrtalariga qadar ijro etib kelishgan. Koʻhitangtogʻ hududi aholisining hayoti va turmushida doira badashi asosiy tur boʻlgan va u boshqa hududdagi doira usullaridan ancha farq qilishi bilan ajralib turgan deyish mumkin.

Badash sanʼatining ildizlari qadimiy [[turkiy]] ajdodlar davriga borib taqaladi. Badash atamasi qadim turkiylarda oʻzaro muloqot-muomalasida ishlatilgan ''badar'' soʻzi bilan bogʻliq. ''Badar'' „yengil shovqin“; „urmoq“; ''badar qïl'' — „musht bilan urmoq“ kabi maʼnolarni anglatadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 77}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли иштирокчилари.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansambli ishtirokchilari. Surxondaryo viloyati, Angor tumani]]

== Badash usullari ==
'''Badash''' — ''ohang, kuy, nola, nagʻma (naʼma)'' singari toʻrt usulning birgalikda daf (doira) orqali ifodalanishidan hosil boʻladi. Har bir usul bir nechta qismdan tashkil topadi.

'''''Ohang''''' — ''bolalar, yigit-qizlar, barcha yoshdagi erkagu-ayol''ning ovoz chiqarib qoʻshiq aytishini ''ohang'' deya tushuniladi. Ijrochilar yoshi va jinsiga qarab jami 6 qismdan tarkib topadi.

'''''Kuy''''' — ''tanbur, chang, rubob, dutor, afgʻon rubobi, qonun'' va boshqa cholgʻu asboblari vositasida chalinsa, bu kuy boʻladi. Musiqa asboblari soniga qarab, u ham olti qismdan tashkil topadi.

'''''Nola''''' — ogʻizga qoʻyib chalinadigan musiqa sozlari — ''chanqovuz'', ''sibiziq'' (sibizgʻa), ''xushpulloq'' (loydan yasalgan ogʻizdan puflanib aytiluvchi cholgʻu asbobi) va ''nay'' vositalari orqali ijro etiladi. Baʼzan ''chanqovuz nolasi'' yoki ''nay nolasi'' deb ham atalgan. Nolada ishlatiladigan musiqa asboblari soniga qarab, toʻrtta qismdan tashkil topgan deb aytish mumkin.

'''''Nagʻma (naʼma)''''' — ''doʻmbira, rubob, gʻijjak''ning chalinishidan hosil boʻladi. ''Nagʻma'' uchta qismdan hosil boʻladi.

== Badash notalari ==
Badashda oʻziga xos „nota“lar boʻlgan. Doira badashida bu vazifani ''„bij-don-ba, bij-don-bij“'' deyiladigan oʻziga xos „shartli nota“lar bajaradi.

Badashda turklardagi ''qam ([[shamanizm]])'' dini belgilari yaqqol seziladi. Chunonchi, badashdagi ''ijdibi, bij, bodiba'' singari ohanglar qadimgi turkiycha ''bedük'' — „ulkan“, „katta“, ''beδü'' — „ulugʻlanmoq“, „koʻtarilmoq“, ''beδük'' — „yuksak“, ''boʻgü'' — „dono“, ''idi'' — „xoʻjayin“, ''iδi'' — „egam“ (Xudo), ''їduq'' — „muqaddas“, „avliyo“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 91, 116, 203, 217}}&lt;/ref&gt; singari maʼnolarni anglatadi. Ushbu ohanglarning qadimgi maʼnolari — „Tangri“, „yuksaklik“, „Tangrining jamoliga erishish“. Shu yoʻl bilan badash islomiyatdan oldin xalq dilidagi orzu-niyatlarni Xudoga yetkazishga intilgan.

Milliy oʻyinlar, vatanparvarlik, merganlik bilan bogʻliq badashlarda ''boda, bodba, bodom'' ohanglari ishlatiladi. Bu ohanglar qadimgi turkiycha ''bodun'' — „aholi“, „xalq“, „xalq ommasi“ singari tushunchalarni beradi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 108}}&lt;/ref&gt;. Toshtaroshlik va umuman tosh yoʻnish bilan bogʻliq hunarmandchilik turlarida ''bol, bolbol'' ohanglari uchraydi. Qadimgi turkiycha ''bol'' — „sodir boʻlmoq“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 111}}&lt;/ref&gt;, ''balbal'' — „marosim toshi“, „tosh haykal“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 80}}&lt;/ref&gt; maʼnosini anglatadi.

== Badashni ijro etish qoidalari ==
Badashda ayollarning ishtirok etishi asosiy qoida edi. Badash tarqalgan qishloqlarda barcha ayollar mohir doirachi boʻlishgan. Xatak elida doira chalishni bilmagan ayol tuzuk odam oʻrnida koʻrilmagan, hatto buni qoʻrs-johillik alomati yoki odobsizlik deb ham atashgan. XX asr boshlariga qadar badash marosimlarini toʻla egallamagan va chanqovuz chalishni bilmagan qizlarga sovchi joʻnatilmagan. Bunday qizlar voyaga yetmagan deb hisoblangan. Shu sababki, oilada nechta ayol boʻlsa, oʻshancha doira saqlangan va qizlar bolalikdan doira chalishga oʻrgatib borilgan.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли Спартак.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansamblining bayramda ishtirok etishi]]

Badash sanʼati Navroʻz va hosil bayramlarida, sunnat va nikoh toʻylarida ijro etilgan. Buning uchun oldindan tekis katta maydon tayyorlab qoʻyilgan. Kech boʻlganida maydon oʻrtasida katta gulxan yoqilgan. Maydonning erkaklar joylashgan tomonida kurash, yaʼni olish musobaqasi oʻtkazilgan. Avval yosh bolalar, soʻngra yoshi kattalar davraga tushib kuch sinashgan. Maydonning boshqa tomonida esa, ayollar toʻla aylana shakl hosil qilib badash ijro etishgan. 30–40 va hatto 50 tagacha ayol birvarakayiga doira chalishgan. Doiralardan bir takt boʻlib chiqayotgan tekis, salobatli zarblar kishi ruhiyatiga oʻzgacha taʼsir qilib, uning kayfiyatini koʻtargan. Barmoq va kaftlar zarbidan doira tegrasidagi sanoqsiz nuqra va mis xalqachalar tiniq jaranglab doira badashining jozibasini yanada oshirishda xizmat qilgan. Doiralardan maromli ritmda taralgan jozibali va jarangdor ''bij-don-ba, bij-don-bij'' sadolari uzoq-uzoqlarga eshitilib turadi. Doira badashi ohanglari ichda aytiladi va zarblarga monand qayta-qayta takrorlanaveradi.

[[Fayl:Бадаш ўтириш.jpg|thumb|Oʻtirish badashi. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

Nikoh toʻylarida esa, badash boshqacharoq oʻtkazilgan. Unda kelin kuyovning uyiga otda olib ketilayotgan vaqtda badashchi ayollar xuddi paraddagidek uch-toʻrt qator boʻlib turishgan va kuyovning uyiga qadar doira chalib borishgan.

Badash bilan bogʻliq bayram-toʻylarda qarsak chalish odati yoʻq edi. Negaki, faqat motam marosimida, yaʼni oʻlgan odamning mayiti ustida ayollar qarsak chalib yigʻlaganlar. Qarsak motam udumi boʻlganidan badashda ishlatilmagan.

== Badash turlari ==

'''Qoʻsh haydash badashi''' — Navroʻz va hosil bayramlarida aytiladi. Xalq oʻz vaqtida ekin-tikin qilishga chorlangan. U eng qadimgi badash turi hisoblanadi.

'''Katta badash''' — badashning qadimgi, shu bilan birga ogʻir turi hisoblanadi. Baʼzan ''sumalak qoʻyish badashi'' ham deyiladi. Katta badash koʻproq Navroʻz va hosil bayramlarida ijro etilgan. Uning asosiy maqsadi, xalqni doʻstlikka, birlikka, ahillikka, mehnatga, tinch-totuv yashashga, oʻz yurtini jonu dili bilan himoya qilishga chaqiradi.

'''Non yopish''' — badashning asosiy turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''novvoy badash''. Uning bosh vazifasi bugʻdoyni vaqtida ekib uni oʻrish, ogʻir vaqtlarda esa yoʻlini topib, hatto togʻning tepasiga chiqib boʻlsa ham gʻalla ekishni oʻrgatish. Novvoylikni faxrli kasb deb ulugʻlaydi. Odamlarni yakdillikka, ahil boʻlib yashashga, mehmondorchilik qoidalari-ga rioya qilishga chaqiradi.

'''Temirchi badashi''' — qadimdan yetib kelayotgan temirchilik kasbini oʻrgatish, uni kelajak avlodlarga yetkazish koʻzlangandir. Badashni boshqarib turgan onaxon ''temirchi badash''ning maqsad–vazifasi va qoidasini tushuntirib bergan.

'''Uy qurish (oʻtov) badashi''' — xalqni uy-joy qurishga, bunyodkorlik bilan shugʻullanishga chaqiradi. Uysozlarni hurmat qilishni oʻrgatadi. Farzandlari uchun tugʻilganidan boshlab uy qurishi lozimligini eslatadi.

'''Tegirmon badashi''' — qadimgi badash turlaridan biri. Aholini tegirmon qurish va un bilan taʼminlashga chaqirgan.

'''Pilla badash''' — asosiy eʼtiborni xalqning orasta kiyinishiga qaratadi. Masalan, paxtadan toʻqilgan boʻz, olacha kiyimlar dalada ishlash uchun qulay boʻlsa, ipak, shoyi toʻy-hashamlarda yarashgan. Shuning uchun badash [[ipak qurti]] boqib, pilla olishga xalqni chaqiradi.

'''Araz badash (baʼzan ''qudalar aytishuvi'' ham deyiladi)''' — Navroʻz bayrami va nikoh toʻylarida ijro etilgan.

[[Fayl:Бадаш Араз.jpg|thumb|Araz badash. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

'''Yarash badash''' — araz badashdan keyin kuylanadi. Vazifasi — odamlarni mehr-oqibatga, ahil-inoq yashashga chorlash maʼnosini anglatadi. Yarash badashda ikki doirachi qoʻllarini bir-birlarining qoʻltigʻidan oʻtkazib doirani chaladi. Baʼzan doiralarini bir-birlariga xuddi urishtirayotgandek qilib koʻrsatishadi. Gohida yarashganliklarining belgisi sifatida bir-biriga orqa tomondan yelka qoʻyib doira chalishgan. Bir kishi qoʻshiq aytgan.

'''Kuyov keldi badashi''' — kelinning uyiga kuyov kelgan vaqtda ijro etiladi. Uning vazifasi kelinni sepi bilan olib ketish marosimini toʻla ifoda etishga qaratilgan boʻlgan. Badash aytuvchi kelin-kuyovning ota-onasiga nikoh toʻyining qoida va rasm-rusumlarini tushuntiradi. Boshqalar ham eshitib ibrat olishi uchun kuyov tomonning vazifalari, urf-odatlarga amal qilishning ahamiyati; kelinning ota-onasiga esa, qizining tarbiyasidan tortib to beriladigan sepiga qadar birma-bir eslatadi.

'''Oʻyin badash''' — toʻylarda ijro etiladi. Xalqni ahillikka, tinchlikka, doʻstlikka, mehru- muhabbatga, birdamlikka, oʻyin-kulguga chaqiradi. Badashni ijro etish jarayonida bir ayol qizlarga atab qoʻshiq aytadi, qizlar esa oʻyinga tushadi.
    
'''Chanqovuz badash''' — badashning bu turida faqat chanqovuz ishtirok etadi. Uni chalish uslubi boshqa joylardagidan farq qilgan. Turkiy urugʻlarda faqat oʻng qoʻlning koʻrsatkich barmogʻi bilan chanqovuz chalingan boʻlsa, xatakliklar oʻng qoʻl koʻrsatkich barmogʻiga qoʻshimcha chap qoʻl chimchilogʻi hamda nomsiz barmoqni ham ishlatganlar.

[[Fayl:Бадаш чанқовус.jpg|thumb|Chanqovus badash. Badash folklor-etnografik ansambli]]

'''Koʻpkari badash''' — badashning qadimiy turlaridan boʻlib, xalqni koʻpkari oʻtkazib turishga chaqiradi. Koʻpkarida oʻyin qoidalari, rasm-rusumlar, irim-sirimlar tushun-tirilgan. Maʼlumki, turkiy xalqlarda keng tarqalgan koʻpkari oʻzbek xalqining ham sevimli oʻyini, eng katta tomoshasi hisoblanadi.

'''Polvon badash''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Yoshlarni kurashga tushishga chaqirgan. Xalq tilida u olish deyiladi.

'''Askar badash''' — onalar oʻz farzandlarini jangga kuzatganlarida kuylashgan. Askar badashning qoidasi: 2-3 marta old yoki orqa tomonga yuradi. Naqoratda qoʻllarini ikki yoniga aylantirib chaladi.

'''Yoʻl badash''' — cholgʻusiz ijro etilgan. Mazkur badash oʻz farzandini urushga kuzatgan onalar, eri jangga yoʻl olgan kelinlar tomonidan aytilgan.

'''Askar qiz badashi''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Uning vazifasi oʻz vatanini himoya qilib, xalqini sogʻ-salomat saqlash maqsadida jangga otlangan ayollar haqida soʻzlab berish.

'''Mergan badash''' — qadimiy badash turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''ovchi badash''. Vazifasi merganlar haqida soʻzlab berish. Xalq orasida merganlik madaniyatini yoyish. Merganlarning jamiyatdagi oʻrnini koʻrsatib beradi, ularni hurmat qilishga chaqiradi.

Hozirgi kunda ham Koʻhitang hududidagi Xatak qishlogʻida badash mahalliy xalq uchun odob-axloq majmuasi boʻlib qolmoqda. Surxondaryo viloyatida madaniyat, sanʼat hamda madaniy turizm sohasini rivojlantirish, shuningdek, milliy qadriyat va anʼanalarni keng targʻib etishga qaratilgan madaniy-maʼrifiy tadbirlar samaradorligini yanada oshirish maqsadida [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] qarori qabul qilingan.

== Havolalar ==

* [https://uza.uz/ru/posts/badash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178?q=%2Fposts%2Fbadash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178 „Badash“ — xalq urf-odatlari, anʼanalari mahsuli]
* [https://press.natlib.uz/ru/editions/76073 „Navroʻziy navolar“ Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati&quot; gazetasi, 2014 yil, 21 mart soni]
* [https://lex.uz/docs/6901023#6904774 Surxondaryo viloyatida madaniyat va sanʼat sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasining qarori, 26.04.2024 yildagi 240-son]

== Adabiyotlar ==

[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Folklor]]
[[Turkum:Madaniyat]]
[[Turkum:Musiqa tarixi]]
[[Turkum:Musiqiy janrlar]]
[[Turkum:O‘zbekiston musiqasi]]
[[Turkum:Sharq musiqasi]]
[[Turkum:Folklor janrlari]]
[[Turkum:San’at]]
[[Turkum:Madaniy meros]]
[[Turkum:Etnik musiqa]]
[[Turkum:Surxondaryo]]
[[Turkum:Og‘zaki va nomoddiy meros]]
[[Turkum:Insoniyatning og‘zaki va nomoddiy merosining durdonalari]]
&lt;references /&gt;
7. Nargiza Raxmatullayeva. Badash maʼnaviyat va madaniyat sarchashmasi (Monografiya), Toshkent „Renesans“, 2022 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

8.Nargiza Raxmatullayeva. Folklyor va shaxs psixologiyasi (Monografiya), Toshkent „Zakovat Print“, 2024 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>d4eb8n04zp0h316gc30bicg60uuggug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121554</id>
      <parentid>6121553</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13364" sha1="6b3ci59mggtsigm7kuzdbpl4o88s127" xml:space="preserve">{{Wikify}}
== Badash tarixi ==
Oʻzbekiston Respublikasining janubida, yaʼni Surxondaryo viloyatida [[musiqa]]ning '''badash''' deb nomlangan yoʻnalishi mavjud boʻlib, ushbu yoʻnalish koʻp asrlar davomida Koʻhitang togʻining markazida yashovchi aholi tomonidan ijro etib kelingan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Ikrom Umarov. Badash: tarix va an’ana (Monografiya), Termiz «Surxon-Nashr», 2018 y}}&lt;/ref&gt;.

Badashni [[Oʻrta Osiyo]] hududida faqat [[Bog‘lidara]], [[Tangidevon]], [[Xatak]], [[Xo‘janqon]], [[Bedak]], [[Zarautsoy]] qishloqlari aholisi XX asr oʻrtalariga qadar ijro etib kelishgan. Koʻhitangtogʻ hududi aholisining hayoti va turmushida doira badashi asosiy tur boʻlgan va u boshqa hududdagi doira usullaridan ancha farq qilishi bilan ajralib turgan deyish mumkin.

Badash sanʼatining ildizlari qadimiy [[turkiy]] ajdodlar davriga borib taqaladi. Badash atamasi qadim turkiylarda oʻzaro muloqot-muomalasida ishlatilgan ''badar'' soʻzi bilan bogʻliq. ''Badar'' „yengil shovqin“; „urmoq“; ''badar qïl'' — „musht bilan urmoq“ kabi maʼnolarni anglatadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 77}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли иштирокчилари.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansambli ishtirokchilari. Surxondaryo viloyati, Angor tumani]]

== Badash usullari ==
'''Badash''' — ''ohang, kuy, nola, nagʻma (naʼma)'' singari toʻrt usulning birgalikda daf (doira) orqali ifodalanishidan hosil boʻladi. Har bir usul bir nechta qismdan tashkil topadi.

'''''Ohang''''' — ''bolalar, yigit-qizlar, barcha yoshdagi erkagu-ayol''ning ovoz chiqarib qoʻshiq aytishini ''ohang'' deya tushuniladi. Ijrochilar yoshi va jinsiga qarab jami 6 qismdan tarkib topadi.

'''''Kuy''''' — ''tanbur, chang, rubob, dutor, afgʻon rubobi, qonun'' va boshqa cholgʻu asboblari vositasida chalinsa, bu kuy boʻladi. Musiqa asboblari soniga qarab, u ham olti qismdan tashkil topadi.

'''''Nola''''' — ogʻizga qoʻyib chalinadigan musiqa sozlari — ''chanqovuz'', ''sibiziq'' (sibizgʻa), ''xushpulloq'' (loydan yasalgan ogʻizdan puflanib aytiluvchi cholgʻu asbobi) va ''nay'' vositalari orqali ijro etiladi. Baʼzan ''chanqovuz nolasi'' yoki ''nay nolasi'' deb ham atalgan. Nolada ishlatiladigan musiqa asboblari soniga qarab, toʻrtta qismdan tashkil topgan deb aytish mumkin.

'''''Nagʻma (naʼma)''''' — ''doʻmbira, rubob, gʻijjak''ning chalinishidan hosil boʻladi. ''Nagʻma'' uchta qismdan hosil boʻladi.

== Badash notalari ==
Badashda oʻziga xos „nota“lar boʻlgan. Doira badashida bu vazifani ''„bij-don-ba, bij-don-bij“'' deyiladigan oʻziga xos „shartli nota“lar bajaradi.

Badashda turklardagi ''qam ([[shamanizm]])'' dini belgilari yaqqol seziladi. Chunonchi, badashdagi ''ijdibi, bij, bodiba'' singari ohanglar qadimgi turkiycha ''bedük'' — „ulkan“, „katta“, ''beδü'' — „ulugʻlanmoq“, „koʻtarilmoq“, ''beδük'' — „yuksak“, ''boʻgü'' — „dono“, ''idi'' — „xoʻjayin“, ''iδi'' — „egam“ (Xudo), ''їduq'' — „muqaddas“, „avliyo“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 91, 116, 203, 217}}&lt;/ref&gt; singari maʼnolarni anglatadi. Ushbu ohanglarning qadimgi maʼnolari — „Tangri“, „yuksaklik“, „Tangrining jamoliga erishish“. Shu yoʻl bilan badash islomiyatdan oldin xalq dilidagi orzu-niyatlarni Xudoga yetkazishga intilgan.

Milliy oʻyinlar, vatanparvarlik, merganlik bilan bogʻliq badashlarda ''boda, bodba, bodom'' ohanglari ishlatiladi. Bu ohanglar qadimgi turkiycha ''bodun'' — „aholi“, „xalq“, „xalq ommasi“ singari tushunchalarni beradi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 108}}&lt;/ref&gt;. Toshtaroshlik va umuman tosh yoʻnish bilan bogʻliq hunarmandchilik turlarida ''bol, bolbol'' ohanglari uchraydi. Qadimgi turkiycha ''bol'' — „sodir boʻlmoq“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 111}}&lt;/ref&gt;, ''balbal'' — „marosim toshi“, „tosh haykal“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 80}}&lt;/ref&gt; maʼnosini anglatadi.

== Badashni ijro etish qoidalari ==
Badashda ayollarning ishtirok etishi asosiy qoida edi. Badash tarqalgan qishloqlarda barcha ayollar mohir doirachi boʻlishgan. Xatak elida doira chalishni bilmagan ayol tuzuk odam oʻrnida koʻrilmagan, hatto buni qoʻrs-johillik alomati yoki odobsizlik deb ham atashgan. XX asr boshlariga qadar badash marosimlarini toʻla egallamagan va chanqovuz chalishni bilmagan qizlarga sovchi joʻnatilmagan. Bunday qizlar voyaga yetmagan deb hisoblangan. Shu sababki, oilada nechta ayol boʻlsa, oʻshancha doira saqlangan va qizlar bolalikdan doira chalishga oʻrgatib borilgan.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли Спартак.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansamblining bayramda ishtirok etishi]]

Badash sanʼati Navroʻz va hosil bayramlarida, sunnat va nikoh toʻylarida ijro etilgan. Buning uchun oldindan tekis katta maydon tayyorlab qoʻyilgan. Kech boʻlganida maydon oʻrtasida katta gulxan yoqilgan. Maydonning erkaklar joylashgan tomonida kurash, yaʼni olish musobaqasi oʻtkazilgan. Avval yosh bolalar, soʻngra yoshi kattalar davraga tushib kuch sinashgan. Maydonning boshqa tomonida esa, ayollar toʻla aylana shakl hosil qilib badash ijro etishgan. 30–40 va hatto 50 tagacha ayol birvarakayiga doira chalishgan. Doiralardan bir takt boʻlib chiqayotgan tekis, salobatli zarblar kishi ruhiyatiga oʻzgacha taʼsir qilib, uning kayfiyatini koʻtargan. Barmoq va kaftlar zarbidan doira tegrasidagi sanoqsiz nuqra va mis xalqachalar tiniq jaranglab doira badashining jozibasini yanada oshirishda xizmat qilgan. Doiralardan maromli ritmda taralgan jozibali va jarangdor ''bij-don-ba, bij-don-bij'' sadolari uzoq-uzoqlarga eshitilib turadi. Doira badashi ohanglari ichda aytiladi va zarblarga monand qayta-qayta takrorlanaveradi.

[[Fayl:Бадаш ўтириш.jpg|thumb|Oʻtirish badashi. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

Nikoh toʻylarida esa, badash boshqacharoq oʻtkazilgan. Unda kelin kuyovning uyiga otda olib ketilayotgan vaqtda badashchi ayollar xuddi paraddagidek uch-toʻrt qator boʻlib turishgan va kuyovning uyiga qadar doira chalib borishgan.

Badash bilan bogʻliq bayram-toʻylarda qarsak chalish odati yoʻq edi. Negaki, faqat motam marosimida, yaʼni oʻlgan odamning mayiti ustida ayollar qarsak chalib yigʻlaganlar. Qarsak motam udumi boʻlganidan badashda ishlatilmagan.

== Badash turlari ==

'''Qoʻsh haydash badashi''' — Navroʻz va hosil bayramlarida aytiladi. Xalq oʻz vaqtida ekin-tikin qilishga chorlangan. U eng qadimgi badash turi hisoblanadi.

'''Katta badash''' — badashning qadimgi, shu bilan birga ogʻir turi hisoblanadi. Baʼzan ''sumalak qoʻyish badashi'' ham deyiladi. Katta badash koʻproq Navroʻz va hosil bayramlarida ijro etilgan. Uning asosiy maqsadi, xalqni doʻstlikka, birlikka, ahillikka, mehnatga, tinch-totuv yashashga, oʻz yurtini jonu dili bilan himoya qilishga chaqiradi.

'''Non yopish''' — badashning asosiy turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''novvoy badash''. Uning bosh vazifasi bugʻdoyni vaqtida ekib uni oʻrish, ogʻir vaqtlarda esa yoʻlini topib, hatto togʻning tepasiga chiqib boʻlsa ham gʻalla ekishni oʻrgatish. Novvoylikni faxrli kasb deb ulugʻlaydi. Odamlarni yakdillikka, ahil boʻlib yashashga, mehmondorchilik qoidalari-ga rioya qilishga chaqiradi.

'''Temirchi badashi''' — qadimdan yetib kelayotgan temirchilik kasbini oʻrgatish, uni kelajak avlodlarga yetkazish koʻzlangandir. Badashni boshqarib turgan onaxon ''temirchi badash''ning maqsad–vazifasi va qoidasini tushuntirib bergan.

'''Uy qurish (oʻtov) badashi''' — xalqni uy-joy qurishga, bunyodkorlik bilan shugʻullanishga chaqiradi. Uysozlarni hurmat qilishni oʻrgatadi. Farzandlari uchun tugʻilganidan boshlab uy qurishi lozimligini eslatadi.

'''Tegirmon badashi''' — qadimgi badash turlaridan biri. Aholini tegirmon qurish va un bilan taʼminlashga chaqirgan.

'''Pilla badash''' — asosiy eʼtiborni xalqning orasta kiyinishiga qaratadi. Masalan, paxtadan toʻqilgan boʻz, olacha kiyimlar dalada ishlash uchun qulay boʻlsa, ipak, shoyi toʻy-hashamlarda yarashgan. Shuning uchun badash [[ipak qurti]] boqib, pilla olishga xalqni chaqiradi.

'''Araz badash (baʼzan ''qudalar aytishuvi'' ham deyiladi)''' — Navroʻz bayrami va nikoh toʻylarida ijro etilgan.

[[Fayl:Бадаш Араз.jpg|thumb|Araz badash. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

'''Yarash badash''' — araz badashdan keyin kuylanadi. Vazifasi — odamlarni mehr-oqibatga, ahil-inoq yashashga chorlash maʼnosini anglatadi. Yarash badashda ikki doirachi qoʻllarini bir-birlarining qoʻltigʻidan oʻtkazib doirani chaladi. Baʼzan doiralarini bir-birlariga xuddi urishtirayotgandek qilib koʻrsatishadi. Gohida yarashganliklarining belgisi sifatida bir-biriga orqa tomondan yelka qoʻyib doira chalishgan. Bir kishi qoʻshiq aytgan.

'''Kuyov keldi badashi''' — kelinning uyiga kuyov kelgan vaqtda ijro etiladi. Uning vazifasi kelinni sepi bilan olib ketish marosimini toʻla ifoda etishga qaratilgan boʻlgan. Badash aytuvchi kelin-kuyovning ota-onasiga nikoh toʻyining qoida va rasm-rusumlarini tushuntiradi. Boshqalar ham eshitib ibrat olishi uchun kuyov tomonning vazifalari, urf-odatlarga amal qilishning ahamiyati; kelinning ota-onasiga esa, qizining tarbiyasidan tortib to beriladigan sepiga qadar birma-bir eslatadi.

'''Oʻyin badash''' — toʻylarda ijro etiladi. Xalqni ahillikka, tinchlikka, doʻstlikka, mehru- muhabbatga, birdamlikka, oʻyin-kulguga chaqiradi. Badashni ijro etish jarayonida bir ayol qizlarga atab qoʻshiq aytadi, qizlar esa oʻyinga tushadi.
    
'''Chanqovuz badash''' — badashning bu turida faqat chanqovuz ishtirok etadi. Uni chalish uslubi boshqa joylardagidan farq qilgan. Turkiy urugʻlarda faqat oʻng qoʻlning koʻrsatkich barmogʻi bilan chanqovuz chalingan boʻlsa, xatakliklar oʻng qoʻl koʻrsatkich barmogʻiga qoʻshimcha chap qoʻl chimchilogʻi hamda nomsiz barmoqni ham ishlatganlar.

[[Fayl:Бадаш чанқовус.jpg|thumb|Chanqovus badash. Badash folklor-etnografik ansambli]]

'''Koʻpkari badash''' — badashning qadimiy turlaridan boʻlib, xalqni koʻpkari oʻtkazib turishga chaqiradi. Koʻpkarida oʻyin qoidalari, rasm-rusumlar, irim-sirimlar tushun-tirilgan. Maʼlumki, turkiy xalqlarda keng tarqalgan koʻpkari oʻzbek xalqining ham sevimli oʻyini, eng katta tomoshasi hisoblanadi.

'''Polvon badash''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Yoshlarni kurashga tushishga chaqirgan. Xalq tilida u olish deyiladi.

'''Askar badash''' — onalar oʻz farzandlarini jangga kuzatganlarida kuylashgan. Askar badashning qoidasi: 2-3 marta old yoki orqa tomonga yuradi. Naqoratda qoʻllarini ikki yoniga aylantirib chaladi.

'''Yoʻl badash''' — cholgʻusiz ijro etilgan. Mazkur badash oʻz farzandini urushga kuzatgan onalar, eri jangga yoʻl olgan kelinlar tomonidan aytilgan.

'''Askar qiz badashi''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Uning vazifasi oʻz vatanini himoya qilib, xalqini sogʻ-salomat saqlash maqsadida jangga otlangan ayollar haqida soʻzlab berish.

'''Mergan badash''' — qadimiy badash turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''ovchi badash''. Vazifasi merganlar haqida soʻzlab berish. Xalq orasida merganlik madaniyatini yoyish. Merganlarning jamiyatdagi oʻrnini koʻrsatib beradi, ularni hurmat qilishga chaqiradi.

Hozirgi kunda ham Koʻhitang hududidagi Xatak qishlogʻida badash mahalliy xalq uchun odob-axloq majmuasi boʻlib qolmoqda. Surxondaryo viloyatida madaniyat, sanʼat hamda madaniy turizm sohasini rivojlantirish, shuningdek, milliy qadriyat va anʼanalarni keng targʻib etishga qaratilgan madaniy-maʼrifiy tadbirlar samaradorligini yanada oshirish maqsadida [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] qarori qabul qilingan.

== Havolalar ==

* [https://uza.uz/ru/posts/badash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178?q=%2Fposts%2Fbadash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178 „Badash“ — xalq urf-odatlari, anʼanalari mahsuli]
* [https://press.natlib.uz/ru/editions/76073 „Navroʻziy navolar“ Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati&quot; gazetasi, 2014 yil, 21 mart soni]
* [https://lex.uz/docs/6901023#6904774 Surxondaryo viloyatida madaniyat va sanʼat sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasining qarori, 26.04.2024 yildagi 240-son]

== Adabiyotlar ==

[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Folklor]]
[[Turkum:Madaniyat]]
[[Turkum:Musiqa tarixi]]
[[Turkum:Musiqiy janrlar]]
[[Turkum:O‘zbekiston musiqasi]]
[[Turkum:Sharq musiqasi]]
[[Turkum:Folklor janrlari]]
[[Turkum:San’at]]
[[Turkum:Madaniy meros]]
[[Turkum:Etnik musiqa]]
[[Turkum:Surxondaryo]]
[[Turkum:Og‘zaki va nomoddiy meros]]
[[Turkum:Insoniyatning og‘zaki va nomoddiy merosining durdonalari]]
&lt;references /&gt;
7. Nargiza Raxmatullayeva. Badash maʼnaviyat va madaniyat sarchashmasi (Monografiya), Toshkent „Renesans“, 2022 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

8.Nargiza Raxmatullayeva. Folklyor va shaxs psixologiyasi (Monografiya), Toshkent „Zakovat Print“, 2024 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>6b3ci59mggtsigm7kuzdbpl4o88s127</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121555</id>
      <parentid>6121554</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13368" sha1="5qo5htwyo58ols82azpbtwfasp5fpoa" xml:space="preserve">{{Wikify}}
== Badash tarixi ==
Oʻzbekiston Respublikasining janubida, yaʼni Surxondaryo viloyatida [[musiqa]]ning '''''badash''''' deb nomlangan yoʻnalishi mavjud boʻlib, ushbu yoʻnalish koʻp asrlar davomida Koʻhitang togʻining markazida yashovchi aholi tomonidan ijro etib kelingan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Ikrom Umarov. Badash: tarix va an’ana (Monografiya), Termiz «Surxon-Nashr», 2018 y}}&lt;/ref&gt;.

Badashni [[Oʻrta Osiyo]] hududida faqat [[Bog‘lidara]], [[Tangidevon]], [[Xatak]], [[Xo‘janqon]], [[Bedak]], [[Zarautsoy]] qishloqlari aholisi XX asr oʻrtalariga qadar ijro etib kelishgan. Koʻhitangtogʻ hududi aholisining hayoti va turmushida doira badashi asosiy tur boʻlgan va u boshqa hududdagi doira usullaridan ancha farq qilishi bilan ajralib turgan deyish mumkin.

Badash sanʼatining ildizlari qadimiy [[turkiy]] ajdodlar davriga borib taqaladi. Badash atamasi qadim turkiylarda oʻzaro muloqot-muomalasida ishlatilgan ''badar'' soʻzi bilan bogʻliq. ''Badar'' „yengil shovqin“; „urmoq“; ''badar qïl'' — „musht bilan urmoq“ kabi maʼnolarni anglatadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 77}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли иштирокчилари.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansambli ishtirokchilari. Surxondaryo viloyati, Angor tumani]]

== Badash usullari ==
'''Badash''' — ''ohang, kuy, nola, nagʻma (naʼma)'' singari toʻrt usulning birgalikda daf (doira) orqali ifodalanishidan hosil boʻladi. Har bir usul bir nechta qismdan tashkil topadi.

'''''Ohang''''' — ''bolalar, yigit-qizlar, barcha yoshdagi erkagu-ayol''ning ovoz chiqarib qoʻshiq aytishini ''ohang'' deya tushuniladi. Ijrochilar yoshi va jinsiga qarab jami 6 qismdan tarkib topadi.

'''''Kuy''''' — ''tanbur, chang, rubob, dutor, afgʻon rubobi, qonun'' va boshqa cholgʻu asboblari vositasida chalinsa, bu kuy boʻladi. Musiqa asboblari soniga qarab, u ham olti qismdan tashkil topadi.

'''''Nola''''' — ogʻizga qoʻyib chalinadigan musiqa sozlari — ''chanqovuz'', ''sibiziq'' (sibizgʻa), ''xushpulloq'' (loydan yasalgan ogʻizdan puflanib aytiluvchi cholgʻu asbobi) va ''nay'' vositalari orqali ijro etiladi. Baʼzan ''chanqovuz nolasi'' yoki ''nay nolasi'' deb ham atalgan. Nolada ishlatiladigan musiqa asboblari soniga qarab, toʻrtta qismdan tashkil topgan deb aytish mumkin.

'''''Nagʻma (naʼma)''''' — ''doʻmbira, rubob, gʻijjak''ning chalinishidan hosil boʻladi. ''Nagʻma'' uchta qismdan hosil boʻladi.

== Badash notalari ==
Badashda oʻziga xos „nota“lar boʻlgan. Doira badashida bu vazifani ''„bij-don-ba, bij-don-bij“'' deyiladigan oʻziga xos „shartli nota“lar bajaradi.

Badashda turklardagi ''qam ([[shamanizm]])'' dini belgilari yaqqol seziladi. Chunonchi, badashdagi ''ijdibi, bij, bodiba'' singari ohanglar qadimgi turkiycha ''bedük'' — „ulkan“, „katta“, ''beδü'' — „ulugʻlanmoq“, „koʻtarilmoq“, ''beδük'' — „yuksak“, ''boʻgü'' — „dono“, ''idi'' — „xoʻjayin“, ''iδi'' — „egam“ (Xudo), ''їduq'' — „muqaddas“, „avliyo“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 91, 116, 203, 217}}&lt;/ref&gt; singari maʼnolarni anglatadi. Ushbu ohanglarning qadimgi maʼnolari — „Tangri“, „yuksaklik“, „Tangrining jamoliga erishish“. Shu yoʻl bilan badash islomiyatdan oldin xalq dilidagi orzu-niyatlarni Xudoga yetkazishga intilgan.

Milliy oʻyinlar, vatanparvarlik, merganlik bilan bogʻliq badashlarda ''boda, bodba, bodom'' ohanglari ishlatiladi. Bu ohanglar qadimgi turkiycha ''bodun'' — „aholi“, „xalq“, „xalq ommasi“ singari tushunchalarni beradi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 108}}&lt;/ref&gt;. Toshtaroshlik va umuman tosh yoʻnish bilan bogʻliq hunarmandchilik turlarida ''bol, bolbol'' ohanglari uchraydi. Qadimgi turkiycha ''bol'' — „sodir boʻlmoq“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 111}}&lt;/ref&gt;, ''balbal'' — „marosim toshi“, „tosh haykal“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 80}}&lt;/ref&gt; maʼnosini anglatadi.

== Badashni ijro etish qoidalari ==
Badashda ayollarning ishtirok etishi asosiy qoida edi. Badash tarqalgan qishloqlarda barcha ayollar mohir doirachi boʻlishgan. Xatak elida doira chalishni bilmagan ayol tuzuk odam oʻrnida koʻrilmagan, hatto buni qoʻrs-johillik alomati yoki odobsizlik deb ham atashgan. XX asr boshlariga qadar badash marosimlarini toʻla egallamagan va chanqovuz chalishni bilmagan qizlarga sovchi joʻnatilmagan. Bunday qizlar voyaga yetmagan deb hisoblangan. Shu sababki, oilada nechta ayol boʻlsa, oʻshancha doira saqlangan va qizlar bolalikdan doira chalishga oʻrgatib borilgan.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли Спартак.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansamblining bayramda ishtirok etishi]]

Badash sanʼati Navroʻz va hosil bayramlarida, sunnat va nikoh toʻylarida ijro etilgan. Buning uchun oldindan tekis katta maydon tayyorlab qoʻyilgan. Kech boʻlganida maydon oʻrtasida katta gulxan yoqilgan. Maydonning erkaklar joylashgan tomonida kurash, yaʼni olish musobaqasi oʻtkazilgan. Avval yosh bolalar, soʻngra yoshi kattalar davraga tushib kuch sinashgan. Maydonning boshqa tomonida esa, ayollar toʻla aylana shakl hosil qilib badash ijro etishgan. 30–40 va hatto 50 tagacha ayol birvarakayiga doira chalishgan. Doiralardan bir takt boʻlib chiqayotgan tekis, salobatli zarblar kishi ruhiyatiga oʻzgacha taʼsir qilib, uning kayfiyatini koʻtargan. Barmoq va kaftlar zarbidan doira tegrasidagi sanoqsiz nuqra va mis xalqachalar tiniq jaranglab doira badashining jozibasini yanada oshirishda xizmat qilgan. Doiralardan maromli ritmda taralgan jozibali va jarangdor ''bij-don-ba, bij-don-bij'' sadolari uzoq-uzoqlarga eshitilib turadi. Doira badashi ohanglari ichda aytiladi va zarblarga monand qayta-qayta takrorlanaveradi.

[[Fayl:Бадаш ўтириш.jpg|thumb|Oʻtirish badashi. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

Nikoh toʻylarida esa, badash boshqacharoq oʻtkazilgan. Unda kelin kuyovning uyiga otda olib ketilayotgan vaqtda badashchi ayollar xuddi paraddagidek uch-toʻrt qator boʻlib turishgan va kuyovning uyiga qadar doira chalib borishgan.

Badash bilan bogʻliq bayram-toʻylarda qarsak chalish odati yoʻq edi. Negaki, faqat motam marosimida, yaʼni oʻlgan odamning mayiti ustida ayollar qarsak chalib yigʻlaganlar. Qarsak motam udumi boʻlganidan badashda ishlatilmagan.

== Badash turlari ==

'''Qoʻsh haydash badashi''' — Navroʻz va hosil bayramlarida aytiladi. Xalq oʻz vaqtida ekin-tikin qilishga chorlangan. U eng qadimgi badash turi hisoblanadi.

'''Katta badash''' — badashning qadimgi, shu bilan birga ogʻir turi hisoblanadi. Baʼzan ''sumalak qoʻyish badashi'' ham deyiladi. Katta badash koʻproq Navroʻz va hosil bayramlarida ijro etilgan. Uning asosiy maqsadi, xalqni doʻstlikka, birlikka, ahillikka, mehnatga, tinch-totuv yashashga, oʻz yurtini jonu dili bilan himoya qilishga chaqiradi.

'''Non yopish''' — badashning asosiy turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''novvoy badash''. Uning bosh vazifasi bugʻdoyni vaqtida ekib uni oʻrish, ogʻir vaqtlarda esa yoʻlini topib, hatto togʻning tepasiga chiqib boʻlsa ham gʻalla ekishni oʻrgatish. Novvoylikni faxrli kasb deb ulugʻlaydi. Odamlarni yakdillikka, ahil boʻlib yashashga, mehmondorchilik qoidalari-ga rioya qilishga chaqiradi.

'''Temirchi badashi''' — qadimdan yetib kelayotgan temirchilik kasbini oʻrgatish, uni kelajak avlodlarga yetkazish koʻzlangandir. Badashni boshqarib turgan onaxon ''temirchi badash''ning maqsad–vazifasi va qoidasini tushuntirib bergan.

'''Uy qurish (oʻtov) badashi''' — xalqni uy-joy qurishga, bunyodkorlik bilan shugʻullanishga chaqiradi. Uysozlarni hurmat qilishni oʻrgatadi. Farzandlari uchun tugʻilganidan boshlab uy qurishi lozimligini eslatadi.

'''Tegirmon badashi''' — qadimgi badash turlaridan biri. Aholini tegirmon qurish va un bilan taʼminlashga chaqirgan.

'''Pilla badash''' — asosiy eʼtiborni xalqning orasta kiyinishiga qaratadi. Masalan, paxtadan toʻqilgan boʻz, olacha kiyimlar dalada ishlash uchun qulay boʻlsa, ipak, shoyi toʻy-hashamlarda yarashgan. Shuning uchun badash [[ipak qurti]] boqib, pilla olishga xalqni chaqiradi.

'''Araz badash (baʼzan ''qudalar aytishuvi'' ham deyiladi)''' — Navroʻz bayrami va nikoh toʻylarida ijro etilgan.

[[Fayl:Бадаш Араз.jpg|thumb|Araz badash. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

'''Yarash badash''' — araz badashdan keyin kuylanadi. Vazifasi — odamlarni mehr-oqibatga, ahil-inoq yashashga chorlash maʼnosini anglatadi. Yarash badashda ikki doirachi qoʻllarini bir-birlarining qoʻltigʻidan oʻtkazib doirani chaladi. Baʼzan doiralarini bir-birlariga xuddi urishtirayotgandek qilib koʻrsatishadi. Gohida yarashganliklarining belgisi sifatida bir-biriga orqa tomondan yelka qoʻyib doira chalishgan. Bir kishi qoʻshiq aytgan.

'''Kuyov keldi badashi''' — kelinning uyiga kuyov kelgan vaqtda ijro etiladi. Uning vazifasi kelinni sepi bilan olib ketish marosimini toʻla ifoda etishga qaratilgan boʻlgan. Badash aytuvchi kelin-kuyovning ota-onasiga nikoh toʻyining qoida va rasm-rusumlarini tushuntiradi. Boshqalar ham eshitib ibrat olishi uchun kuyov tomonning vazifalari, urf-odatlarga amal qilishning ahamiyati; kelinning ota-onasiga esa, qizining tarbiyasidan tortib to beriladigan sepiga qadar birma-bir eslatadi.

'''Oʻyin badash''' — toʻylarda ijro etiladi. Xalqni ahillikka, tinchlikka, doʻstlikka, mehru- muhabbatga, birdamlikka, oʻyin-kulguga chaqiradi. Badashni ijro etish jarayonida bir ayol qizlarga atab qoʻshiq aytadi, qizlar esa oʻyinga tushadi.
    
'''Chanqovuz badash''' — badashning bu turida faqat chanqovuz ishtirok etadi. Uni chalish uslubi boshqa joylardagidan farq qilgan. Turkiy urugʻlarda faqat oʻng qoʻlning koʻrsatkich barmogʻi bilan chanqovuz chalingan boʻlsa, xatakliklar oʻng qoʻl koʻrsatkich barmogʻiga qoʻshimcha chap qoʻl chimchilogʻi hamda nomsiz barmoqni ham ishlatganlar.

[[Fayl:Бадаш чанқовус.jpg|thumb|Chanqovus badash. Badash folklor-etnografik ansambli]]

'''Koʻpkari badash''' — badashning qadimiy turlaridan boʻlib, xalqni koʻpkari oʻtkazib turishga chaqiradi. Koʻpkarida oʻyin qoidalari, rasm-rusumlar, irim-sirimlar tushun-tirilgan. Maʼlumki, turkiy xalqlarda keng tarqalgan koʻpkari oʻzbek xalqining ham sevimli oʻyini, eng katta tomoshasi hisoblanadi.

'''Polvon badash''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Yoshlarni kurashga tushishga chaqirgan. Xalq tilida u olish deyiladi.

'''Askar badash''' — onalar oʻz farzandlarini jangga kuzatganlarida kuylashgan. Askar badashning qoidasi: 2-3 marta old yoki orqa tomonga yuradi. Naqoratda qoʻllarini ikki yoniga aylantirib chaladi.

'''Yoʻl badash''' — cholgʻusiz ijro etilgan. Mazkur badash oʻz farzandini urushga kuzatgan onalar, eri jangga yoʻl olgan kelinlar tomonidan aytilgan.

'''Askar qiz badashi''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Uning vazifasi oʻz vatanini himoya qilib, xalqini sogʻ-salomat saqlash maqsadida jangga otlangan ayollar haqida soʻzlab berish.

'''Mergan badash''' — qadimiy badash turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''ovchi badash''. Vazifasi merganlar haqida soʻzlab berish. Xalq orasida merganlik madaniyatini yoyish. Merganlarning jamiyatdagi oʻrnini koʻrsatib beradi, ularni hurmat qilishga chaqiradi.

Hozirgi kunda ham Koʻhitang hududidagi Xatak qishlogʻida badash mahalliy xalq uchun odob-axloq majmuasi boʻlib qolmoqda. Surxondaryo viloyatida madaniyat, sanʼat hamda madaniy turizm sohasini rivojlantirish, shuningdek, milliy qadriyat va anʼanalarni keng targʻib etishga qaratilgan madaniy-maʼrifiy tadbirlar samaradorligini yanada oshirish maqsadida [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] qarori qabul qilingan.

== Havolalar ==

* [https://uza.uz/ru/posts/badash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178?q=%2Fposts%2Fbadash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178 „Badash“ — xalq urf-odatlari, anʼanalari mahsuli]
* [https://press.natlib.uz/ru/editions/76073 „Navroʻziy navolar“ Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati&quot; gazetasi, 2014 yil, 21 mart soni]
* [https://lex.uz/docs/6901023#6904774 Surxondaryo viloyatida madaniyat va sanʼat sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasining qarori, 26.04.2024 yildagi 240-son]

== Adabiyotlar ==

[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Folklor]]
[[Turkum:Madaniyat]]
[[Turkum:Musiqa tarixi]]
[[Turkum:Musiqiy janrlar]]
[[Turkum:O‘zbekiston musiqasi]]
[[Turkum:Sharq musiqasi]]
[[Turkum:Folklor janrlari]]
[[Turkum:San’at]]
[[Turkum:Madaniy meros]]
[[Turkum:Etnik musiqa]]
[[Turkum:Surxondaryo]]
[[Turkum:Og‘zaki va nomoddiy meros]]
[[Turkum:Insoniyatning og‘zaki va nomoddiy merosining durdonalari]]
&lt;references /&gt;
7. Nargiza Raxmatullayeva. Badash maʼnaviyat va madaniyat sarchashmasi (Monografiya), Toshkent „Renesans“, 2022 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

8.Nargiza Raxmatullayeva. Folklyor va shaxs psixologiyasi (Monografiya), Toshkent „Zakovat Print“, 2024 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>5qo5htwyo58ols82azpbtwfasp5fpoa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121556</id>
      <parentid>6121555</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13372" sha1="fr5fuwy7n9jukjumx45y095ljiznpa4" xml:space="preserve">{{Wikify}}
== Badash tarixi ==
[[Oʻzbekiston]] Respublikasining janubida, yaʼni Surxondaryo viloyatida [[musiqa]]ning '''''badash''''' deb nomlangan yoʻnalishi mavjud boʻlib, ushbu yoʻnalish koʻp asrlar davomida Koʻhitang togʻining markazida yashovchi aholi tomonidan ijro etib kelingan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Ikrom Umarov. Badash: tarix va an’ana (Monografiya), Termiz «Surxon-Nashr», 2018 y}}&lt;/ref&gt;.

Badashni [[Oʻrta Osiyo]] hududida faqat [[Bog‘lidara]], [[Tangidevon]], [[Xatak]], [[Xo‘janqon]], [[Bedak]], [[Zarautsoy]] qishloqlari aholisi XX asr oʻrtalariga qadar ijro etib kelishgan. Koʻhitangtogʻ hududi aholisining hayoti va turmushida doira badashi asosiy tur boʻlgan va u boshqa hududdagi doira usullaridan ancha farq qilishi bilan ajralib turgan deyish mumkin.

Badash sanʼatining ildizlari qadimiy [[turkiy]] ajdodlar davriga borib taqaladi. Badash atamasi qadim turkiylarda oʻzaro muloqot-muomalasida ishlatilgan ''badar'' soʻzi bilan bogʻliq. ''Badar'' „yengil shovqin“; „urmoq“; ''badar qïl'' — „musht bilan urmoq“ kabi maʼnolarni anglatadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 77}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли иштирокчилари.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansambli ishtirokchilari. Surxondaryo viloyati, Angor tumani]]

== Badash usullari ==
'''Badash''' — ''ohang, kuy, nola, nagʻma (naʼma)'' singari toʻrt usulning birgalikda daf (doira) orqali ifodalanishidan hosil boʻladi. Har bir usul bir nechta qismdan tashkil topadi.

'''''Ohang''''' — ''bolalar, yigit-qizlar, barcha yoshdagi erkagu-ayol''ning ovoz chiqarib qoʻshiq aytishini ''ohang'' deya tushuniladi. Ijrochilar yoshi va jinsiga qarab jami 6 qismdan tarkib topadi.

'''''Kuy''''' — ''tanbur, chang, rubob, dutor, afgʻon rubobi, qonun'' va boshqa cholgʻu asboblari vositasida chalinsa, bu kuy boʻladi. Musiqa asboblari soniga qarab, u ham olti qismdan tashkil topadi.

'''''Nola''''' — ogʻizga qoʻyib chalinadigan musiqa sozlari — ''chanqovuz'', ''sibiziq'' (sibizgʻa), ''xushpulloq'' (loydan yasalgan ogʻizdan puflanib aytiluvchi cholgʻu asbobi) va ''nay'' vositalari orqali ijro etiladi. Baʼzan ''chanqovuz nolasi'' yoki ''nay nolasi'' deb ham atalgan. Nolada ishlatiladigan musiqa asboblari soniga qarab, toʻrtta qismdan tashkil topgan deb aytish mumkin.

'''''Nagʻma (naʼma)''''' — ''doʻmbira, rubob, gʻijjak''ning chalinishidan hosil boʻladi. ''Nagʻma'' uchta qismdan hosil boʻladi.

== Badash notalari ==
Badashda oʻziga xos „nota“lar boʻlgan. Doira badashida bu vazifani ''„bij-don-ba, bij-don-bij“'' deyiladigan oʻziga xos „shartli nota“lar bajaradi.

Badashda turklardagi ''qam ([[shamanizm]])'' dini belgilari yaqqol seziladi. Chunonchi, badashdagi ''ijdibi, bij, bodiba'' singari ohanglar qadimgi turkiycha ''bedük'' — „ulkan“, „katta“, ''beδü'' — „ulugʻlanmoq“, „koʻtarilmoq“, ''beδük'' — „yuksak“, ''boʻgü'' — „dono“, ''idi'' — „xoʻjayin“, ''iδi'' — „egam“ (Xudo), ''їduq'' — „muqaddas“, „avliyo“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 91, 116, 203, 217}}&lt;/ref&gt; singari maʼnolarni anglatadi. Ushbu ohanglarning qadimgi maʼnolari — „Tangri“, „yuksaklik“, „Tangrining jamoliga erishish“. Shu yoʻl bilan badash islomiyatdan oldin xalq dilidagi orzu-niyatlarni Xudoga yetkazishga intilgan.

Milliy oʻyinlar, vatanparvarlik, merganlik bilan bogʻliq badashlarda ''boda, bodba, bodom'' ohanglari ishlatiladi. Bu ohanglar qadimgi turkiycha ''bodun'' — „aholi“, „xalq“, „xalq ommasi“ singari tushunchalarni beradi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 108}}&lt;/ref&gt;. Toshtaroshlik va umuman tosh yoʻnish bilan bogʻliq hunarmandchilik turlarida ''bol, bolbol'' ohanglari uchraydi. Qadimgi turkiycha ''bol'' — „sodir boʻlmoq“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 111}}&lt;/ref&gt;, ''balbal'' — „marosim toshi“, „tosh haykal“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 80}}&lt;/ref&gt; maʼnosini anglatadi.

== Badashni ijro etish qoidalari ==
Badashda ayollarning ishtirok etishi asosiy qoida edi. Badash tarqalgan qishloqlarda barcha ayollar mohir doirachi boʻlishgan. Xatak elida doira chalishni bilmagan ayol tuzuk odam oʻrnida koʻrilmagan, hatto buni qoʻrs-johillik alomati yoki odobsizlik deb ham atashgan. XX asr boshlariga qadar badash marosimlarini toʻla egallamagan va chanqovuz chalishni bilmagan qizlarga sovchi joʻnatilmagan. Bunday qizlar voyaga yetmagan deb hisoblangan. Shu sababki, oilada nechta ayol boʻlsa, oʻshancha doira saqlangan va qizlar bolalikdan doira chalishga oʻrgatib borilgan.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли Спартак.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansamblining bayramda ishtirok etishi]]

Badash sanʼati Navroʻz va hosil bayramlarida, sunnat va nikoh toʻylarida ijro etilgan. Buning uchun oldindan tekis katta maydon tayyorlab qoʻyilgan. Kech boʻlganida maydon oʻrtasida katta gulxan yoqilgan. Maydonning erkaklar joylashgan tomonida kurash, yaʼni olish musobaqasi oʻtkazilgan. Avval yosh bolalar, soʻngra yoshi kattalar davraga tushib kuch sinashgan. Maydonning boshqa tomonida esa, ayollar toʻla aylana shakl hosil qilib badash ijro etishgan. 30–40 va hatto 50 tagacha ayol birvarakayiga doira chalishgan. Doiralardan bir takt boʻlib chiqayotgan tekis, salobatli zarblar kishi ruhiyatiga oʻzgacha taʼsir qilib, uning kayfiyatini koʻtargan. Barmoq va kaftlar zarbidan doira tegrasidagi sanoqsiz nuqra va mis xalqachalar tiniq jaranglab doira badashining jozibasini yanada oshirishda xizmat qilgan. Doiralardan maromli ritmda taralgan jozibali va jarangdor ''bij-don-ba, bij-don-bij'' sadolari uzoq-uzoqlarga eshitilib turadi. Doira badashi ohanglari ichda aytiladi va zarblarga monand qayta-qayta takrorlanaveradi.

[[Fayl:Бадаш ўтириш.jpg|thumb|Oʻtirish badashi. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

Nikoh toʻylarida esa, badash boshqacharoq oʻtkazilgan. Unda kelin kuyovning uyiga otda olib ketilayotgan vaqtda badashchi ayollar xuddi paraddagidek uch-toʻrt qator boʻlib turishgan va kuyovning uyiga qadar doira chalib borishgan.

Badash bilan bogʻliq bayram-toʻylarda qarsak chalish odati yoʻq edi. Negaki, faqat motam marosimida, yaʼni oʻlgan odamning mayiti ustida ayollar qarsak chalib yigʻlaganlar. Qarsak motam udumi boʻlganidan badashda ishlatilmagan.

== Badash turlari ==

'''Qoʻsh haydash badashi''' — Navroʻz va hosil bayramlarida aytiladi. Xalq oʻz vaqtida ekin-tikin qilishga chorlangan. U eng qadimgi badash turi hisoblanadi.

'''Katta badash''' — badashning qadimgi, shu bilan birga ogʻir turi hisoblanadi. Baʼzan ''sumalak qoʻyish badashi'' ham deyiladi. Katta badash koʻproq Navroʻz va hosil bayramlarida ijro etilgan. Uning asosiy maqsadi, xalqni doʻstlikka, birlikka, ahillikka, mehnatga, tinch-totuv yashashga, oʻz yurtini jonu dili bilan himoya qilishga chaqiradi.

'''Non yopish''' — badashning asosiy turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''novvoy badash''. Uning bosh vazifasi bugʻdoyni vaqtida ekib uni oʻrish, ogʻir vaqtlarda esa yoʻlini topib, hatto togʻning tepasiga chiqib boʻlsa ham gʻalla ekishni oʻrgatish. Novvoylikni faxrli kasb deb ulugʻlaydi. Odamlarni yakdillikka, ahil boʻlib yashashga, mehmondorchilik qoidalari-ga rioya qilishga chaqiradi.

'''Temirchi badashi''' — qadimdan yetib kelayotgan temirchilik kasbini oʻrgatish, uni kelajak avlodlarga yetkazish koʻzlangandir. Badashni boshqarib turgan onaxon ''temirchi badash''ning maqsad–vazifasi va qoidasini tushuntirib bergan.

'''Uy qurish (oʻtov) badashi''' — xalqni uy-joy qurishga, bunyodkorlik bilan shugʻullanishga chaqiradi. Uysozlarni hurmat qilishni oʻrgatadi. Farzandlari uchun tugʻilganidan boshlab uy qurishi lozimligini eslatadi.

'''Tegirmon badashi''' — qadimgi badash turlaridan biri. Aholini tegirmon qurish va un bilan taʼminlashga chaqirgan.

'''Pilla badash''' — asosiy eʼtiborni xalqning orasta kiyinishiga qaratadi. Masalan, paxtadan toʻqilgan boʻz, olacha kiyimlar dalada ishlash uchun qulay boʻlsa, ipak, shoyi toʻy-hashamlarda yarashgan. Shuning uchun badash [[ipak qurti]] boqib, pilla olishga xalqni chaqiradi.

'''Araz badash (baʼzan ''qudalar aytishuvi'' ham deyiladi)''' — Navroʻz bayrami va nikoh toʻylarida ijro etilgan.

[[Fayl:Бадаш Араз.jpg|thumb|Araz badash. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

'''Yarash badash''' — araz badashdan keyin kuylanadi. Vazifasi — odamlarni mehr-oqibatga, ahil-inoq yashashga chorlash maʼnosini anglatadi. Yarash badashda ikki doirachi qoʻllarini bir-birlarining qoʻltigʻidan oʻtkazib doirani chaladi. Baʼzan doiralarini bir-birlariga xuddi urishtirayotgandek qilib koʻrsatishadi. Gohida yarashganliklarining belgisi sifatida bir-biriga orqa tomondan yelka qoʻyib doira chalishgan. Bir kishi qoʻshiq aytgan.

'''Kuyov keldi badashi''' — kelinning uyiga kuyov kelgan vaqtda ijro etiladi. Uning vazifasi kelinni sepi bilan olib ketish marosimini toʻla ifoda etishga qaratilgan boʻlgan. Badash aytuvchi kelin-kuyovning ota-onasiga nikoh toʻyining qoida va rasm-rusumlarini tushuntiradi. Boshqalar ham eshitib ibrat olishi uchun kuyov tomonning vazifalari, urf-odatlarga amal qilishning ahamiyati; kelinning ota-onasiga esa, qizining tarbiyasidan tortib to beriladigan sepiga qadar birma-bir eslatadi.

'''Oʻyin badash''' — toʻylarda ijro etiladi. Xalqni ahillikka, tinchlikka, doʻstlikka, mehru- muhabbatga, birdamlikka, oʻyin-kulguga chaqiradi. Badashni ijro etish jarayonida bir ayol qizlarga atab qoʻshiq aytadi, qizlar esa oʻyinga tushadi.
    
'''Chanqovuz badash''' — badashning bu turida faqat chanqovuz ishtirok etadi. Uni chalish uslubi boshqa joylardagidan farq qilgan. Turkiy urugʻlarda faqat oʻng qoʻlning koʻrsatkich barmogʻi bilan chanqovuz chalingan boʻlsa, xatakliklar oʻng qoʻl koʻrsatkich barmogʻiga qoʻshimcha chap qoʻl chimchilogʻi hamda nomsiz barmoqni ham ishlatganlar.

[[Fayl:Бадаш чанқовус.jpg|thumb|Chanqovus badash. Badash folklor-etnografik ansambli]]

'''Koʻpkari badash''' — badashning qadimiy turlaridan boʻlib, xalqni koʻpkari oʻtkazib turishga chaqiradi. Koʻpkarida oʻyin qoidalari, rasm-rusumlar, irim-sirimlar tushun-tirilgan. Maʼlumki, turkiy xalqlarda keng tarqalgan koʻpkari oʻzbek xalqining ham sevimli oʻyini, eng katta tomoshasi hisoblanadi.

'''Polvon badash''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Yoshlarni kurashga tushishga chaqirgan. Xalq tilida u olish deyiladi.

'''Askar badash''' — onalar oʻz farzandlarini jangga kuzatganlarida kuylashgan. Askar badashning qoidasi: 2-3 marta old yoki orqa tomonga yuradi. Naqoratda qoʻllarini ikki yoniga aylantirib chaladi.

'''Yoʻl badash''' — cholgʻusiz ijro etilgan. Mazkur badash oʻz farzandini urushga kuzatgan onalar, eri jangga yoʻl olgan kelinlar tomonidan aytilgan.

'''Askar qiz badashi''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Uning vazifasi oʻz vatanini himoya qilib, xalqini sogʻ-salomat saqlash maqsadida jangga otlangan ayollar haqida soʻzlab berish.

'''Mergan badash''' — qadimiy badash turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''ovchi badash''. Vazifasi merganlar haqida soʻzlab berish. Xalq orasida merganlik madaniyatini yoyish. Merganlarning jamiyatdagi oʻrnini koʻrsatib beradi, ularni hurmat qilishga chaqiradi.

Hozirgi kunda ham Koʻhitang hududidagi Xatak qishlogʻida badash mahalliy xalq uchun odob-axloq majmuasi boʻlib qolmoqda. Surxondaryo viloyatida madaniyat, sanʼat hamda madaniy turizm sohasini rivojlantirish, shuningdek, milliy qadriyat va anʼanalarni keng targʻib etishga qaratilgan madaniy-maʼrifiy tadbirlar samaradorligini yanada oshirish maqsadida [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] qarori qabul qilingan.

== Havolalar ==

* [https://uza.uz/ru/posts/badash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178?q=%2Fposts%2Fbadash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178 „Badash“ — xalq urf-odatlari, anʼanalari mahsuli]
* [https://press.natlib.uz/ru/editions/76073 „Navroʻziy navolar“ Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati&quot; gazetasi, 2014 yil, 21 mart soni]
* [https://lex.uz/docs/6901023#6904774 Surxondaryo viloyatida madaniyat va sanʼat sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasining qarori, 26.04.2024 yildagi 240-son]

== Adabiyotlar ==

[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Folklor]]
[[Turkum:Madaniyat]]
[[Turkum:Musiqa tarixi]]
[[Turkum:Musiqiy janrlar]]
[[Turkum:O‘zbekiston musiqasi]]
[[Turkum:Sharq musiqasi]]
[[Turkum:Folklor janrlari]]
[[Turkum:San’at]]
[[Turkum:Madaniy meros]]
[[Turkum:Etnik musiqa]]
[[Turkum:Surxondaryo]]
[[Turkum:Og‘zaki va nomoddiy meros]]
[[Turkum:Insoniyatning og‘zaki va nomoddiy merosining durdonalari]]
&lt;references /&gt;
7. Nargiza Raxmatullayeva. Badash maʼnaviyat va madaniyat sarchashmasi (Monografiya), Toshkent „Renesans“, 2022 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

8.Nargiza Raxmatullayeva. Folklyor va shaxs psixologiyasi (Monografiya), Toshkent „Zakovat Print“, 2024 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>fr5fuwy7n9jukjumx45y095ljiznpa4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121557</id>
      <parentid>6121556</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13374" sha1="eqkom7kcwvj9wp9g37p2abvs7b58zr5" xml:space="preserve">{{Wikify}}
== Badash tarixi ==
[[Oʻzbekiston]] Respublikasining janubida, yaʼni Surxondaryo viloyatida [[musiqa]]ning '''''badash''''' deb nomlangan yoʻnalishi mavjud boʻlib, ushbu yoʻnalish koʻp asrlar davomida Koʻhitang togʻining markazida yashovchi aholi tomonidan ijro etib kelingan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Ikrom Umarov. Badash: tarix va an’ana (Monografiya), Termiz «Surxon-Nashr», 2018 y}}&lt;/ref&gt;.

Badashni [[Oʻrta Osiyo]] hududida faqat [[Bog‘lidara]], [[Tangidevon]], [[Xatak]], [[Xo‘janqon]], [[Bedak]], [[Zarautsoy]] qishloqlari aholisi XX asr oʻrtalariga qadar ijro etib kelishgan. Koʻhitangtogʻ hududi aholisining hayoti va turmushida doira badashi asosiy tur boʻlgan va u boshqa hududdagi doira usullaridan ancha farq qilishi bilan ajralib turgan deyish mumkin.

Badash sanʼatining ildizlari qadimiy [[turkiy]] ajdodlar davriga borib taqaladi. Badash atamasi qadim turkiylarda oʻzaro muloqot-muomalasida ishlatilgan ''badar'' soʻzi bilan bogʻliq. ''Badar'' „yengil shovqin“; „urmoq“; ''badar qïl'' — „musht bilan urmoq“ kabi maʼnolarni anglatadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 77}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли иштирокчилари.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansambli ishtirokchilari. Surxondaryo viloyati, Angor tumani]]

== Badash usullari ==
'''Badash''' — ''ohang, kuy, nola, nagʻma (naʼma)'' singari toʻrt usulning birgalikda daf (doira) orqali ifodalanishidan hosil boʻladi. Har bir usul bir nechta qismdan tashkil topadi.

'''''Ohang''''' — ''bolalar, yigit-qizlar, barcha yoshdagi erkagu-ayol''ning ovoz chiqarib qoʻshiq aytishini ''ohang'' deya tushuniladi. Ijrochilar yoshi va jinsiga qarab jami 6 qismdan tarkib topadi.

'''''Kuy''''' — ''tanbur, chang, rubob, dutor, afgʻon rubobi, qonun'' va boshqa cholgʻu asboblari vositasida chalinsa, bu kuy boʻladi. Musiqa asboblari soniga qarab, u ham olti qismdan tashkil topadi.

'''''Nola''''' — ogʻizga qoʻyib chalinadigan musiqa sozlari — ''chanqovuz'', ''sibiziq'' (sibizgʻa), ''xushpulloq'' (loydan yasalgan ogʻizdan puflanib aytiluvchi cholgʻu asbobi) va ''nay'' vositalari orqali ijro etiladi. Baʼzan ''chanqovuz nolasi'' yoki ''nay nolasi'' deb ham atalgan. Nolada ishlatiladigan musiqa asboblari soniga qarab, toʻrtta qismdan tashkil topgan deb aytish mumkin.

'''''Nagʻma (naʼma)''''' — ''doʻmbira, rubob, gʻijjak''ning chalinishidan hosil boʻladi. ''Nagʻma'' uchta qismdan hosil boʻladi.

== Badash notalari ==
Badashda oʻziga xos „nota“lar boʻlgan. Doira badashida bu vazifani ''„bij-don-ba, bij-don-bij“'' deyiladigan oʻziga xos „shartli nota“lar bajaradi.

Badashda turklardagi ''qam ([[shamanizm]])'' dini belgilari yaqqol seziladi. Chunonchi, badashdagi ''ijdibi, bij, bodiba'' singari ohanglar qadimgi turkiycha ''bedük'' — „ulkan“, „katta“, ''beδü'' — „ulugʻlanmoq“, „koʻtarilmoq“, ''beδük'' — „yuksak“, ''boʻgü'' — „dono“, ''idi'' — „xoʻjayin“, ''iδi'' — „egam“ (Xudo), ''їduq'' — „muqaddas“, „avliyo“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 91, 116, 203, 217}}&lt;/ref&gt; singari maʼnolarni anglatadi. Ushbu ohanglarning qadimgi maʼnolari — „Tangri“, „yuksaklik“, „Tangrining jamoliga erishish“. Shu yoʻl bilan badash islomiyatdan oldin xalq dilidagi orzu-niyatlarni Xudoga yetkazishga intilgan.

Milliy oʻyinlar, vatanparvarlik, merganlik bilan bogʻliq badashlarda ''boda, bodba, bodom'' ohanglari ishlatiladi. Bu ohanglar qadimgi turkiycha ''bodun'' — „aholi“, „xalq“, „xalq ommasi“ singari tushunchalarni beradi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 108}}&lt;/ref&gt;. Toshtaroshlik va umuman tosh yoʻnish bilan bogʻliq hunarmandchilik turlarida ''bol, bolbol'' ohanglari uchraydi. Qadimgi turkiycha ''bol'' — „sodir boʻlmoq“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 111}}&lt;/ref&gt;, ''balbal'' — „marosim toshi“, „tosh haykal“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 80}}&lt;/ref&gt; maʼnosini anglatadi.

== Badashni ijro etish qoidalari ==
Badashda ayollarning ishtirok etishi asosiy qoida edi. Badash tarqalgan qishloqlarda barcha ayollar mohir doirachi boʻlishgan. Xatak elida doira chalishni bilmagan ayol tuzuk odam oʻrnida koʻrilmagan, hatto buni qoʻrs-johillik alomati yoki odobsizlik deb ham atashgan. XX asr boshlariga qadar badash marosimlarini toʻla egallamagan va chanqovuz chalishni bilmagan qizlarga sovchi joʻnatilmagan. Bunday qizlar voyaga yetmagan deb hisoblangan. Shu sababki, oilada nechta ayol boʻlsa, oʻshancha doira saqlangan va qizlar bolalikdan doira chalishga oʻrgatib borilgan.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли Спартак.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansamblining bayramda ishtirok etishi]]

Badash sanʼati Navroʻz va hosil bayramlarida, sunnat va nikoh toʻylarida ijro etilgan. Buning uchun oldindan tekis katta maydon tayyorlab qoʻyilgan. Kech boʻlganida maydon oʻrtasida katta gulxan yoqilgan. Maydonning erkaklar joylashgan tomonida kurash, yaʼni olish musobaqasi oʻtkazilgan. Avval yosh bolalar, soʻngra yoshi kattalar davraga tushib kuch sinashgan. Maydonning boshqa tomonida esa, ayollar toʻla aylana shakl hosil qilib badash ijro etishgan. 30–40 va hatto 50 tagacha ayol birvarakayiga doira chalishgan. Doiralardan bir takt boʻlib chiqayotgan tekis, salobatli zarblar kishi ruhiyatiga oʻzgacha taʼsir qilib, uning kayfiyatini koʻtargan. Barmoq va kaftlar zarbidan doira tegrasidagi sanoqsiz nuqra va mis xalqachalar tiniq jaranglab doira badashining jozibasini yanada oshirishda xizmat qilgan. Doiralardan maromli ritmda taralgan jozibali va jarangdor ''bij-don-ba, bij-don-bij'' sadolari uzoq-uzoqlarga eshitilib turadi. Doira badashi ohanglari ichda aytiladi va zarblarga monand qayta-qayta takrorlanaveradi.

[[Fayl:Бадаш ўтириш.jpg|thumb|Oʻtirish badashi. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

Nikoh toʻylarida esa, badash boshqacharoq oʻtkazilgan. Unda kelin kuyovning uyiga otda olib ketilayotgan vaqtda badashchi ayollar xuddi paraddagidek uch-toʻrt qator boʻlib turishgan va kuyovning uyiga qadar doira chalib borishgan.

Badash bilan bogʻliq bayram-toʻylarda qarsak chalish odati yoʻq edi. Negaki, faqat motam marosimida, yaʼni oʻlgan odamning mayiti ustida ayollar qarsak chalib yigʻlaganlar. Qarsak motam udumi boʻlganidan badashda ishlatilmagan.

== Badash turlari ==

'''Qoʻsh haydash badashi''' — Navroʻz va hosil bayramlarida aytiladi. Xalq oʻz vaqtida ekin-tikin qilishga chorlangan. U eng qadimgi badash turi hisoblanadi.

'''Katta badash''' — badashning qadimgi, shu bilan birga ogʻir turi hisoblanadi. Baʼzan ''sumalak qoʻyish badashi'' ham deyiladi. Katta badash koʻproq Navroʻz va hosil bayramlarida ijro etilgan. Uning asosiy maqsadi, xalqni doʻstlikka, birlikka, ahillikka, mehnatga, tinch-totuv yashashga, oʻz yurtini jonu dili bilan himoya qilishga chaqiradi.

'''Non yopish''' — badashning asosiy turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''novvoy badash''. Uning bosh vazifasi bugʻdoyni vaqtida ekib uni oʻrish, ogʻir vaqtlarda esa yoʻlini topib, hatto togʻning tepasiga chiqib boʻlsa ham gʻalla ekishni oʻrgatish. Novvoylikni faxrli kasb deb ulugʻlaydi. Odamlarni yakdillikka, ahil boʻlib yashashga, mehmondorchilik qoidalari-ga rioya qilishga chaqiradi.

'''Temirchi badashi''' — qadimdan yetib kelayotgan temirchilik kasbini oʻrgatish, uni kelajak avlodlarga yetkazish koʻzlangandir. Badashni boshqarib turgan onaxon ''temirchi badash''ning maqsad–vazifasi va qoidasini tushuntirib bergan.

'''Uy qurish (oʻtov) badashi''' — xalqni uy-joy qurishga, bunyodkorlik bilan shugʻullanishga chaqiradi. Uysozlarni hurmat qilishni oʻrgatadi. Farzandlari uchun tugʻilganidan boshlab uy qurishi lozimligini eslatadi.

'''Tegirmon badashi''' — qadimgi badash turlaridan biri. Aholini tegirmon qurish va un bilan taʼminlashga chaqirgan.

'''Pilla badash''' — asosiy eʼtiborni xalqning orasta kiyinishiga qaratadi. Masalan, paxtadan toʻqilgan boʻz, olacha kiyimlar dalada ishlash uchun qulay boʻlsa, ipak, shoyi toʻy-hashamlarda yarashgan. Shuning uchun badash [[ipak qurti]] boqib, pilla olishga xalqni chaqiradi.

'''Araz badash (baʼzan ''qudalar aytishuvi'' ham deyiladi)''' — Navroʻz bayrami va nikoh toʻylarida ijro etilgan.

[[Fayl:Бадаш Араз.jpg|thumb|Araz badash. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

'''Yarash badash''' — araz badashdan keyin kuylanadi. Vazifasi — odamlarni mehr-oqibatga, ahil-inoq yashashga chorlash maʼnosini anglatadi. Yarash badashda ikki doirachi qoʻllarini bir-birlarining qoʻltigʻidan oʻtkazib doirani chaladi. Baʼzan doiralarini bir-birlariga xuddi urishtirayotgandek qilib koʻrsatishadi. Gohida yarashganliklarining belgisi sifatida bir-biriga orqa tomondan yelka qoʻyib doira chalishgan. Bir kishi qoʻshiq aytgan.

'''Kuyov keldi badashi''' — kelinning uyiga kuyov kelgan vaqtda ijro etiladi. Uning vazifasi kelinni sepi bilan olib ketish marosimini toʻla ifoda etishga qaratilgan boʻlgan. Badash aytuvchi kelin-kuyovning ota-onasiga nikoh toʻyining qoida va rasm-rusumlarini tushuntiradi. Boshqalar ham eshitib ibrat olishi uchun kuyov tomonning vazifalari, urf-odatlarga amal qilishning ahamiyati; kelinning ota-onasiga esa, qizining tarbiyasidan tortib to beriladigan sepiga qadar birma-bir eslatadi.

'''Oʻyin badash''' — toʻylarda ijro etiladi. Xalqni ahillikka, tinchlikka, doʻstlikka, mehru- muhabbatga, birdamlikka, oʻyin-kulguga chaqiradi. Badashni ijro etish jarayonida bir ayol qizlarga atab qoʻshiq aytadi, qizlar esa oʻyinga tushadi.
    
'''Chanqovuz badash''' — badashning bu turida faqat chanqovuz ishtirok etadi. Uni chalish uslubi boshqa joylardagidan farq qilgan. Turkiy urugʻlarda faqat oʻng qoʻlning koʻrsatkich barmogʻi bilan chanqovuz chalingan boʻlsa, xatakliklar oʻng qoʻl koʻrsatkich barmogʻiga qoʻshimcha chap qoʻl chimchilogʻi hamda nomsiz barmoqni ham ishlatganlar.

[[Fayl:Бадаш чанқовус.jpg|thumb|Chanqovus badash. Badash folklor-etnografik ansambli]]

'''Koʻpkari badash''' — badashning qadimiy turlaridan boʻlib, xalqni koʻpkari oʻtkazib turishga chaqiradi. Koʻpkarida oʻyin qoidalari, rasm-rusumlar, irim-sirimlar tushun-tirilgan. Maʼlumki, turkiy xalqlarda keng tarqalgan koʻpkari oʻzbek xalqining ham sevimli oʻyini, eng katta tomoshasi hisoblanadi.

'''Polvon badash''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Yoshlarni kurashga tushishga chaqirgan. Xalq tilida u olish deyiladi.

'''Askar badash''' — onalar oʻz farzandlarini jangga kuzatganlarida kuylashgan. Askar badashning qoidasi: 2-3 marta old yoki orqa tomonga yuradi. Naqoratda qoʻllarini ikki yoniga aylantirib chaladi.

'''Yoʻl badash''' — cholgʻusiz ijro etilgan. Mazkur badash oʻz farzandini urushga kuzatgan onalar, eri jangga yoʻl olgan kelinlar tomonidan aytilgan.

'''Askar qiz badashi''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Uning vazifasi oʻz vatanini himoya qilib, xalqini sogʻ-salomat saqlash maqsadida jangga otlangan ayollar haqida soʻzlab berish.

'''Mergan badash''' — qadimiy badash turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''ovchi badash''. Vazifasi merganlar haqida soʻzlab berish. Xalq orasida merganlik madaniyatini yoyish. Merganlarning jamiyatdagi oʻrnini koʻrsatib beradi, ularni hurmat qilishga chaqiradi.

Hozirgi kunda ham Koʻhitang hududidagi Xatak qishlogʻida badash mahalliy xalq uchun odob-axloq majmuasi boʻlib qolmoqda. Surxondaryo viloyatida madaniyat, sanʼat hamda madaniy turizm sohasini rivojlantirish, shuningdek, milliy qadriyat va anʼanalarni keng targʻib etishga qaratilgan madaniy-maʼrifiy tadbirlar samaradorligini yanada oshirish maqsadida [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] qarori qabul qilingan.

== Havolalar ==

* [https://uza.uz/ru/posts/badash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178?q=%2Fposts%2Fbadash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178 „Badash“ — xalq urf-odatlari, anʼanalari mahsuli]
* [https://press.natlib.uz/ru/editions/76073 „Navroʻziy navolar“ Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati&quot; gazetasi, 2014 yil, 21 mart soni]
* [https://lex.uz/docs/6901023#6904774 Surxondaryo viloyatida madaniyat va sanʼat sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasining qarori, 26.04.2024 yildagi 240-son] .

== Adabiyotlar ==

[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Folklor]]
[[Turkum:Madaniyat]]
[[Turkum:Musiqa tarixi]]
[[Turkum:Musiqiy janrlar]]
[[Turkum:O‘zbekiston musiqasi]]
[[Turkum:Sharq musiqasi]]
[[Turkum:Folklor janrlari]]
[[Turkum:San’at]]
[[Turkum:Madaniy meros]]
[[Turkum:Etnik musiqa]]
[[Turkum:Surxondaryo]]
[[Turkum:Og‘zaki va nomoddiy meros]]
[[Turkum:Insoniyatning og‘zaki va nomoddiy merosining durdonalari]]
&lt;references /&gt;
7. Nargiza Raxmatullayeva. Badash maʼnaviyat va madaniyat sarchashmasi (Monografiya), Toshkent „Renesans“, 2022 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

8.Nargiza Raxmatullayeva. Folklyor va shaxs psixologiyasi (Monografiya), Toshkent „Zakovat Print“, 2024 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>eqkom7kcwvj9wp9g37p2abvs7b58zr5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121558</id>
      <parentid>6121557</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <origin>6121558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13390" sha1="mftojbjj4bd7m4q7v8quq869qx36sc8" xml:space="preserve">{{Wikify}}
== Badash tarixi ==
[[Oʻzbekiston]] Respublikasining janubida, yaʼni Surxondaryo viloyatida [[musiqa]]ning '''''badash''''' deb nomlangan yoʻnalishi mavjud boʻlib, ushbu yoʻnalish koʻp asrlar davomida Koʻhitang togʻining markazida yashovchi aholi tomonidan ijro etib kelingan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Ikrom Umarov. Badash: tarix va an’ana (Monografiya), Termiz «Surxon-Nashr», 2018 y}}&lt;/ref&gt;.

Badashni [[Oʻrta Osiyo]] hududida faqat [[Bog‘lidara]], [[Tangidevon]], [[Xatak]], [[Xo‘janqon]], [[Bedak]], [[Zarautsoy]] qishloqlari aholisi XX asr oʻrtalariga qadar ijro etib kelishgan. Koʻhitangtogʻ hududi aholisining hayoti va turmushida doira badashi asosiy tur boʻlgan va u boshqa hududdagi doira usullaridan ancha farq qilishi bilan ajralib turgan deyish mumkin.

Badash sanʼatining ildizlari qadimiy [[turkiy]] ajdodlar davriga borib taqaladi. Badash atamasi qadim turkiylarda oʻzaro muloqot-muomalasida ishlatilgan ''badar'' soʻzi bilan bogʻliq. ''Badar'' „yengil shovqin“; „urmoq“; ''badar qïl'' — „musht bilan urmoq“ kabi maʼnolarni anglatadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 77}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли иштирокчилари.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansambli ishtirokchilari. Surxondaryo viloyati, Angor tumani]]

== Badash usullari ==
'''Badash''' — ''ohang, kuy, nola, nagʻma (naʼma)'' singari toʻrt usulning birgalikda daf (doira) orqali ifodalanishidan hosil boʻladi. Har bir usul bir nechta qismdan tashkil topadi.

'''''Ohang''''' — ''bolalar, yigit-qizlar, barcha yoshdagi erkagu-ayol''ning ovoz chiqarib qoʻshiq aytishini ''ohang'' deya tushuniladi. Ijrochilar yoshi va jinsiga qarab jami 6 qismdan tarkib topadi.

'''''Kuy''''' — ''tanbur, chang, rubob, dutor, afgʻon rubobi, qonun'' va boshqa cholgʻu asboblari vositasida chalinsa, bu kuy boʻladi. Musiqa asboblari soniga qarab, u ham olti qismdan tashkil topadi.

'''''Nola''''' — ogʻizga qoʻyib chalinadigan musiqa sozlari — ''chanqovuz'', ''sibiziq'' (sibizgʻa), ''xushpulloq'' (loydan yasalgan ogʻizdan puflanib aytiluvchi cholgʻu asbobi) va ''nay'' vositalari orqali ijro etiladi. Baʼzan ''chanqovuz nolasi'' yoki ''nay nolasi'' deb ham atalgan. Nolada ishlatiladigan musiqa asboblari soniga qarab, toʻrtta qismdan tashkil topgan deb aytish mumkin.

'''''Nagʻma (naʼma)''''' — ''doʻmbira, rubob, gʻijjak''ning chalinishidan hosil boʻladi. ''Nagʻma'' uchta qismdan hosil boʻladi.

== Badash notalari ==
Badashda oʻziga xos „nota“lar boʻlgan. Doira badashida bu vazifani ''„bij-don-ba, bij-don-bij“'' deyiladigan oʻziga xos „shartli nota“lar bajaradi.

Badashda turklardagi ''qam ([[shamanizm]])'' dini belgilari yaqqol seziladi. Chunonchi, badashdagi ''ijdibi, bij, bodiba'' singari ohanglar qadimgi turkiycha ''bedük'' — „ulkan“, „katta“, ''beδü'' — „ulugʻlanmoq“, „koʻtarilmoq“, ''beδük'' — „yuksak“, ''boʻgü'' — „dono“, ''idi'' — „xoʻjayin“, ''iδi'' — „egam“ (Xudo), ''їduq'' — „muqaddas“, „avliyo“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 91, 116, 203, 217}}&lt;/ref&gt; singari maʼnolarni anglatadi. Ushbu ohanglarning qadimgi maʼnolari — „Tangri“, „yuksaklik“, „Tangrining jamoliga erishish“. Shu yoʻl bilan badash islomiyatdan oldin xalq dilidagi orzu-niyatlarni Xudoga yetkazishga intilgan.

Milliy oʻyinlar, vatanparvarlik, merganlik bilan bogʻliq badashlarda ''boda, bodba, bodom'' ohanglari ishlatiladi. Bu ohanglar qadimgi turkiycha ''bodun'' — „aholi“, „xalq“, „xalq ommasi“ singari tushunchalarni beradi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 108}}&lt;/ref&gt;. Toshtaroshlik va umuman tosh yoʻnish bilan bogʻliq hunarmandchilik turlarida ''bol, bolbol'' ohanglari uchraydi. Qadimgi turkiycha ''bol'' — „sodir boʻlmoq“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 111}}&lt;/ref&gt;, ''balbal'' — „marosim toshi“, „tosh haykal“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 80}}&lt;/ref&gt; maʼnosini anglatadi.

== Badashni ijro etish qoidalari ==
Badashda ayollarning ishtirok etishi asosiy qoida edi. Badash tarqalgan qishloqlarda barcha ayollar mohir doirachi boʻlishgan. Xatak elida doira chalishni bilmagan ayol tuzuk odam oʻrnida koʻrilmagan, hatto buni qoʻrs-johillik alomati yoki odobsizlik deb ham atashgan. XX asr boshlariga qadar badash marosimlarini toʻla egallamagan va chanqovuz chalishni bilmagan qizlarga sovchi joʻnatilmagan. Bunday qizlar voyaga yetmagan deb hisoblangan. Shu sababki, oilada nechta ayol boʻlsa, oʻshancha doira saqlangan va qizlar bolalikdan doira chalishga oʻrgatib borilgan.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли Спартак.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansamblining bayramda ishtirok etishi]]

Badash sanʼati Navroʻz va hosil bayramlarida, sunnat va nikoh toʻylarida ijro etilgan. Buning uchun oldindan tekis katta maydon tayyorlab qoʻyilgan. Kech boʻlganida maydon oʻrtasida katta gulxan yoqilgan. Maydonning erkaklar joylashgan tomonida kurash, yaʼni olish musobaqasi oʻtkazilgan. Avval yosh bolalar, soʻngra yoshi kattalar davraga tushib kuch sinashgan. Maydonning boshqa tomonida esa, ayollar toʻla aylana shakl hosil qilib badash ijro etishgan. 30–40 va hatto 50 tagacha ayol birvarakayiga doira chalishgan. Doiralardan bir takt boʻlib chiqayotgan tekis, salobatli zarblar kishi ruhiyatiga oʻzgacha taʼsir qilib, uning kayfiyatini koʻtargan. Barmoq va kaftlar zarbidan doira tegrasidagi sanoqsiz nuqra va mis xalqachalar tiniq jaranglab doira badashining jozibasini yanada oshirishda xizmat qilgan. Doiralardan maromli ritmda taralgan jozibali va jarangdor ''bij-don-ba, bij-don-bij'' sadolari uzoq-uzoqlarga eshitilib turadi. Doira badashi ohanglari ichda aytiladi va zarblarga monand qayta-qayta takrorlanaveradi.

[[Fayl:Бадаш ўтириш.jpg|thumb|Oʻtirish badashi. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

Nikoh toʻylarida esa, badash boshqacharoq oʻtkazilgan. Unda kelin kuyovning uyiga otda olib ketilayotgan vaqtda badashchi ayollar xuddi paraddagidek uch-toʻrt qator boʻlib turishgan va kuyovning uyiga qadar doira chalib borishgan.

Badash bilan bogʻliq bayram-toʻylarda qarsak chalish odati yoʻq edi. Negaki, faqat motam marosimida, yaʼni oʻlgan odamning mayiti ustida ayollar qarsak chalib yigʻlaganlar. Qarsak motam udumi boʻlganidan badashda ishlatilmagan.

== Badash turlari ==

'''Qoʻsh haydash badashi''' — Navroʻz va hosil bayramlarida aytiladi. Xalq oʻz vaqtida ekin-tikin qilishga chorlangan. U eng qadimgi badash turi hisoblanadi.

'''Katta badash''' — badashning qadimgi, shu bilan birga ogʻir turi hisoblanadi. Baʼzan ''sumalak qoʻyish badashi'' ham deyiladi. Katta badash koʻproq Navroʻz va hosil bayramlarida ijro etilgan. Uning asosiy maqsadi, xalqni doʻstlikka, birlikka, ahillikka, mehnatga, tinch-totuv yashashga, oʻz yurtini jonu dili bilan himoya qilishga chaqiradi.

'''Non yopish''' — badashning asosiy turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''novvoy badash''. Uning bosh vazifasi bugʻdoyni vaqtida ekib uni oʻrish, ogʻir vaqtlarda esa yoʻlini topib, hatto togʻning tepasiga chiqib boʻlsa ham gʻalla ekishni oʻrgatish. Novvoylikni faxrli kasb deb ulugʻlaydi. Odamlarni yakdillikka, ahil boʻlib yashashga, mehmondorchilik qoidalari-ga rioya qilishga chaqiradi.

'''Temirchi badashi''' — qadimdan yetib kelayotgan temirchilik kasbini oʻrgatish, uni kelajak avlodlarga yetkazish koʻzlangandir. Badashni boshqarib turgan onaxon ''temirchi badash''ning maqsad–vazifasi va qoidasini tushuntirib bergan.

'''Uy qurish (oʻtov) badashi''' — xalqni uy-joy qurishga, bunyodkorlik bilan shugʻullanishga chaqiradi. Uysozlarni hurmat qilishni oʻrgatadi. Farzandlari uchun tugʻilganidan boshlab uy qurishi lozimligini eslatadi.

'''Tegirmon badashi''' — qadimgi badash turlaridan biri. Aholini tegirmon qurish va un bilan taʼminlashga chaqirgan.

'''Pilla badash''' — asosiy eʼtiborni xalqning orasta kiyinishiga qaratadi. Masalan, paxtadan toʻqilgan boʻz, olacha kiyimlar dalada ishlash uchun qulay boʻlsa, ipak, shoyi toʻy-hashamlarda yarashgan. Shuning uchun badash [[ipak qurti]] boqib, pilla olishga xalqni chaqiradi.

'''Araz badash (baʼzan ''qudalar aytishuvi'' ham deyiladi)''' — Navroʻz bayrami va nikoh toʻylarida ijro etilgan.

[[Fayl:Бадаш Араз.jpg|thumb|Araz badash. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

'''Yarash badash''' — araz badashdan keyin kuylanadi. Vazifasi — odamlarni mehr-oqibatga, ahil-inoq yashashga chorlash maʼnosini anglatadi. Yarash badashda ikki doirachi qoʻllarini bir-birlarining qoʻltigʻidan oʻtkazib doirani chaladi. Baʼzan doiralarini bir-birlariga xuddi urishtirayotgandek qilib koʻrsatishadi. Gohida yarashganliklarining belgisi sifatida bir-biriga orqa tomondan yelka qoʻyib doira chalishgan. Bir kishi qoʻshiq aytgan.

'''Kuyov keldi badashi''' — kelinning uyiga kuyov kelgan vaqtda ijro etiladi. Uning vazifasi kelinni sepi bilan olib ketish marosimini toʻla ifoda etishga qaratilgan boʻlgan. Badash aytuvchi kelin-kuyovning ota-onasiga nikoh toʻyining qoida va rasm-rusumlarini tushuntiradi. Boshqalar ham eshitib ibrat olishi uchun kuyov tomonning vazifalari, urf-odatlarga amal qilishning ahamiyati; kelinning ota-onasiga esa, qizining tarbiyasidan tortib to beriladigan sepiga qadar birma-bir eslatadi.

'''Oʻyin badash''' — toʻylarda ijro etiladi. Xalqni ahillikka, tinchlikka, doʻstlikka, mehru- muhabbatga, birdamlikka, oʻyin-kulguga chaqiradi. Badashni ijro etish jarayonida bir ayol qizlarga atab qoʻshiq aytadi, qizlar esa oʻyinga tushadi.
    
'''Chanqovuz badash''' — badashning bu turida faqat chanqovuz ishtirok etadi. Uni chalish uslubi boshqa joylardagidan farq qilgan. Turkiy urugʻlarda faqat oʻng qoʻlning koʻrsatkich barmogʻi bilan chanqovuz chalingan boʻlsa, xatakliklar oʻng qoʻl koʻrsatkich barmogʻiga qoʻshimcha chap qoʻl chimchilogʻi hamda nomsiz barmoqni ham ishlatganlar.

[[Fayl:Бадаш чанқовус.jpg|thumb|Chanqovus badash. Badash folklor-etnografik ansambli]]

'''Koʻpkari badash''' — badashning qadimiy turlaridan boʻlib, xalqni koʻpkari oʻtkazib turishga chaqiradi. Koʻpkarida oʻyin qoidalari, rasm-rusumlar, irim-sirimlar tushun-tirilgan. Maʼlumki, turkiy xalqlarda keng tarqalgan koʻpkari oʻzbek xalqining ham sevimli oʻyini, eng katta tomoshasi hisoblanadi.

'''Polvon badash''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Yoshlarni kurashga tushishga chaqirgan. Xalq tilida u olish deyiladi.

'''Askar badash''' — onalar oʻz farzandlarini jangga kuzatganlarida kuylashgan. Askar badashning qoidasi: 2-3 marta old yoki orqa tomonga yuradi. Naqoratda qoʻllarini ikki yoniga aylantirib chaladi.

'''Yoʻl badash''' — cholgʻusiz ijro etilgan. Mazkur badash oʻz farzandini urushga kuzatgan onalar, eri jangga yoʻl olgan kelinlar tomonidan aytilgan.

'''Askar qiz badashi''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Uning vazifasi oʻz vatanini himoya qilib, xalqini sogʻ-salomat saqlash maqsadida jangga otlangan ayollar haqida soʻzlab berish.

'''Mergan badash''' — qadimiy badash turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''ovchi badash''. Vazifasi merganlar haqida soʻzlab berish. Xalq orasida merganlik madaniyatini yoyish. Merganlarning jamiyatdagi oʻrnini koʻrsatib beradi, ularni hurmat qilishga chaqiradi.

Hozirgi kunda ham Koʻhitang hududidagi Xatak qishlogʻida badash mahalliy xalq uchun odob-axloq majmuasi boʻlib qolmoqda. Surxondaryo viloyatida madaniyat, sanʼat hamda madaniy turizm sohasini rivojlantirish, shuningdek, milliy qadriyat va anʼanalarni keng targʻib etishga qaratilgan madaniy-maʼrifiy tadbirlar samaradorligini yanada oshirish maqsadida [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] qarori qabul qilingan.

== Havolalar ==

* [https://uza.uz/ru/posts/badash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178?q=%2Fposts%2Fbadash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178 „Badash“ — xalq urf-odatlari, anʼanalari mahsuli]
* [https://press.natlib.uz/ru/editions/76073 „Navroʻziy navolar“ Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati&quot; gazetasi, 2014 yil, 21 mart soni]
* [https://lex.uz/docs/6901023#6904774 Surxondaryo viloyatida madaniyat va sanʼat sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasining qarori, 26.04.2024 yildagi 240-son] .

== Manbalar ==

== Adabiyotlar ==

[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Folklor]]
[[Turkum:Madaniyat]]
[[Turkum:Musiqa tarixi]]
[[Turkum:Musiqiy janrlar]]
[[Turkum:O‘zbekiston musiqasi]]
[[Turkum:Sharq musiqasi]]
[[Turkum:Folklor janrlari]]
[[Turkum:San’at]]
[[Turkum:Madaniy meros]]
[[Turkum:Etnik musiqa]]
[[Turkum:Surxondaryo]]
[[Turkum:Og‘zaki va nomoddiy meros]]
[[Turkum:Insoniyatning og‘zaki va nomoddiy merosining durdonalari]]
&lt;references /&gt;
7. Nargiza Raxmatullayeva. Badash maʼnaviyat va madaniyat sarchashmasi (Monografiya), Toshkent „Renesans“, 2022 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

8.Nargiza Raxmatullayeva. Folklyor va shaxs psixologiyasi (Monografiya), Toshkent „Zakovat Print“, 2024 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>mftojbjj4bd7m4q7v8quq869qx36sc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121559</id>
      <parentid>6121558</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KWiki78</username>
        <id>246724</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manbalar */</comment>
      <origin>6121559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13403" sha1="pszxpxvbw5f469clxf7wkac8sdu1vxz" xml:space="preserve">{{Wikify}}
== Badash tarixi ==
[[Oʻzbekiston]] Respublikasining janubida, yaʼni Surxondaryo viloyatida [[musiqa]]ning '''''badash''''' deb nomlangan yoʻnalishi mavjud boʻlib, ushbu yoʻnalish koʻp asrlar davomida Koʻhitang togʻining markazida yashovchi aholi tomonidan ijro etib kelingan&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Ikrom Umarov. Badash: tarix va an’ana (Monografiya), Termiz «Surxon-Nashr», 2018 y}}&lt;/ref&gt;.

Badashni [[Oʻrta Osiyo]] hududida faqat [[Bog‘lidara]], [[Tangidevon]], [[Xatak]], [[Xo‘janqon]], [[Bedak]], [[Zarautsoy]] qishloqlari aholisi XX asr oʻrtalariga qadar ijro etib kelishgan. Koʻhitangtogʻ hududi aholisining hayoti va turmushida doira badashi asosiy tur boʻlgan va u boshqa hududdagi doira usullaridan ancha farq qilishi bilan ajralib turgan deyish mumkin.

Badash sanʼatining ildizlari qadimiy [[turkiy]] ajdodlar davriga borib taqaladi. Badash atamasi qadim turkiylarda oʻzaro muloqot-muomalasida ishlatilgan ''badar'' soʻzi bilan bogʻliq. ''Badar'' „yengil shovqin“; „urmoq“; ''badar qïl'' — „musht bilan urmoq“ kabi maʼnolarni anglatadi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 77}}&lt;/ref&gt;.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли иштирокчилари.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansambli ishtirokchilari. Surxondaryo viloyati, Angor tumani]]

== Badash usullari ==
'''Badash''' — ''ohang, kuy, nola, nagʻma (naʼma)'' singari toʻrt usulning birgalikda daf (doira) orqali ifodalanishidan hosil boʻladi. Har bir usul bir nechta qismdan tashkil topadi.

'''''Ohang''''' — ''bolalar, yigit-qizlar, barcha yoshdagi erkagu-ayol''ning ovoz chiqarib qoʻshiq aytishini ''ohang'' deya tushuniladi. Ijrochilar yoshi va jinsiga qarab jami 6 qismdan tarkib topadi.

'''''Kuy''''' — ''tanbur, chang, rubob, dutor, afgʻon rubobi, qonun'' va boshqa cholgʻu asboblari vositasida chalinsa, bu kuy boʻladi. Musiqa asboblari soniga qarab, u ham olti qismdan tashkil topadi.

'''''Nola''''' — ogʻizga qoʻyib chalinadigan musiqa sozlari — ''chanqovuz'', ''sibiziq'' (sibizgʻa), ''xushpulloq'' (loydan yasalgan ogʻizdan puflanib aytiluvchi cholgʻu asbobi) va ''nay'' vositalari orqali ijro etiladi. Baʼzan ''chanqovuz nolasi'' yoki ''nay nolasi'' deb ham atalgan. Nolada ishlatiladigan musiqa asboblari soniga qarab, toʻrtta qismdan tashkil topgan deb aytish mumkin.

'''''Nagʻma (naʼma)''''' — ''doʻmbira, rubob, gʻijjak''ning chalinishidan hosil boʻladi. ''Nagʻma'' uchta qismdan hosil boʻladi.

== Badash notalari ==
Badashda oʻziga xos „nota“lar boʻlgan. Doira badashida bu vazifani ''„bij-don-ba, bij-don-bij“'' deyiladigan oʻziga xos „shartli nota“lar bajaradi.

Badashda turklardagi ''qam ([[shamanizm]])'' dini belgilari yaqqol seziladi. Chunonchi, badashdagi ''ijdibi, bij, bodiba'' singari ohanglar qadimgi turkiycha ''bedük'' — „ulkan“, „katta“, ''beδü'' — „ulugʻlanmoq“, „koʻtarilmoq“, ''beδük'' — „yuksak“, ''boʻgü'' — „dono“, ''idi'' — „xoʻjayin“, ''iδi'' — „egam“ (Xudo), ''їduq'' — „muqaddas“, „avliyo“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 91, 116, 203, 217}}&lt;/ref&gt; singari maʼnolarni anglatadi. Ushbu ohanglarning qadimgi maʼnolari — „Tangri“, „yuksaklik“, „Tangrining jamoliga erishish“. Shu yoʻl bilan badash islomiyatdan oldin xalq dilidagi orzu-niyatlarni Xudoga yetkazishga intilgan.

Milliy oʻyinlar, vatanparvarlik, merganlik bilan bogʻliq badashlarda ''boda, bodba, bodom'' ohanglari ishlatiladi. Bu ohanglar qadimgi turkiycha ''bodun'' — „aholi“, „xalq“, „xalq ommasi“ singari tushunchalarni beradi&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 108}}&lt;/ref&gt;. Toshtaroshlik va umuman tosh yoʻnish bilan bogʻliq hunarmandchilik turlarida ''bol, bolbol'' ohanglari uchraydi. Qadimgi turkiycha ''bol'' — „sodir boʻlmoq“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 111}}&lt;/ref&gt;, ''balbal'' — „marosim toshi“, „tosh haykal“&lt;ref&gt;{{kitob manbasi |title=Drevnetyurkskiy slovar. Leningrad, 1969, str. 80}}&lt;/ref&gt; maʼnosini anglatadi.

== Badashni ijro etish qoidalari ==
Badashda ayollarning ishtirok etishi asosiy qoida edi. Badash tarqalgan qishloqlarda barcha ayollar mohir doirachi boʻlishgan. Xatak elida doira chalishni bilmagan ayol tuzuk odam oʻrnida koʻrilmagan, hatto buni qoʻrs-johillik alomati yoki odobsizlik deb ham atashgan. XX asr boshlariga qadar badash marosimlarini toʻla egallamagan va chanqovuz chalishni bilmagan qizlarga sovchi joʻnatilmagan. Bunday qizlar voyaga yetmagan deb hisoblangan. Shu sababki, oilada nechta ayol boʻlsa, oʻshancha doira saqlangan va qizlar bolalikdan doira chalishga oʻrgatib borilgan.

[[Fayl:Бадаш фольклор-этнографик ансамбли Спартак.jpg|thumb|&quot;Badash&quot; folklor-etnografik ansamblining bayramda ishtirok etishi]]

Badash sanʼati Navroʻz va hosil bayramlarida, sunnat va nikoh toʻylarida ijro etilgan. Buning uchun oldindan tekis katta maydon tayyorlab qoʻyilgan. Kech boʻlganida maydon oʻrtasida katta gulxan yoqilgan. Maydonning erkaklar joylashgan tomonida kurash, yaʼni olish musobaqasi oʻtkazilgan. Avval yosh bolalar, soʻngra yoshi kattalar davraga tushib kuch sinashgan. Maydonning boshqa tomonida esa, ayollar toʻla aylana shakl hosil qilib badash ijro etishgan. 30–40 va hatto 50 tagacha ayol birvarakayiga doira chalishgan. Doiralardan bir takt boʻlib chiqayotgan tekis, salobatli zarblar kishi ruhiyatiga oʻzgacha taʼsir qilib, uning kayfiyatini koʻtargan. Barmoq va kaftlar zarbidan doira tegrasidagi sanoqsiz nuqra va mis xalqachalar tiniq jaranglab doira badashining jozibasini yanada oshirishda xizmat qilgan. Doiralardan maromli ritmda taralgan jozibali va jarangdor ''bij-don-ba, bij-don-bij'' sadolari uzoq-uzoqlarga eshitilib turadi. Doira badashi ohanglari ichda aytiladi va zarblarga monand qayta-qayta takrorlanaveradi.

[[Fayl:Бадаш ўтириш.jpg|thumb|Oʻtirish badashi. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

Nikoh toʻylarida esa, badash boshqacharoq oʻtkazilgan. Unda kelin kuyovning uyiga otda olib ketilayotgan vaqtda badashchi ayollar xuddi paraddagidek uch-toʻrt qator boʻlib turishgan va kuyovning uyiga qadar doira chalib borishgan.

Badash bilan bogʻliq bayram-toʻylarda qarsak chalish odati yoʻq edi. Negaki, faqat motam marosimida, yaʼni oʻlgan odamning mayiti ustida ayollar qarsak chalib yigʻlaganlar. Qarsak motam udumi boʻlganidan badashda ishlatilmagan.

== Badash turlari ==

'''Qoʻsh haydash badashi''' — Navroʻz va hosil bayramlarida aytiladi. Xalq oʻz vaqtida ekin-tikin qilishga chorlangan. U eng qadimgi badash turi hisoblanadi.

'''Katta badash''' — badashning qadimgi, shu bilan birga ogʻir turi hisoblanadi. Baʼzan ''sumalak qoʻyish badashi'' ham deyiladi. Katta badash koʻproq Navroʻz va hosil bayramlarida ijro etilgan. Uning asosiy maqsadi, xalqni doʻstlikka, birlikka, ahillikka, mehnatga, tinch-totuv yashashga, oʻz yurtini jonu dili bilan himoya qilishga chaqiradi.

'''Non yopish''' — badashning asosiy turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''novvoy badash''. Uning bosh vazifasi bugʻdoyni vaqtida ekib uni oʻrish, ogʻir vaqtlarda esa yoʻlini topib, hatto togʻning tepasiga chiqib boʻlsa ham gʻalla ekishni oʻrgatish. Novvoylikni faxrli kasb deb ulugʻlaydi. Odamlarni yakdillikka, ahil boʻlib yashashga, mehmondorchilik qoidalari-ga rioya qilishga chaqiradi.

'''Temirchi badashi''' — qadimdan yetib kelayotgan temirchilik kasbini oʻrgatish, uni kelajak avlodlarga yetkazish koʻzlangandir. Badashni boshqarib turgan onaxon ''temirchi badash''ning maqsad–vazifasi va qoidasini tushuntirib bergan.

'''Uy qurish (oʻtov) badashi''' — xalqni uy-joy qurishga, bunyodkorlik bilan shugʻullanishga chaqiradi. Uysozlarni hurmat qilishni oʻrgatadi. Farzandlari uchun tugʻilganidan boshlab uy qurishi lozimligini eslatadi.

'''Tegirmon badashi''' — qadimgi badash turlaridan biri. Aholini tegirmon qurish va un bilan taʼminlashga chaqirgan.

'''Pilla badash''' — asosiy eʼtiborni xalqning orasta kiyinishiga qaratadi. Masalan, paxtadan toʻqilgan boʻz, olacha kiyimlar dalada ishlash uchun qulay boʻlsa, ipak, shoyi toʻy-hashamlarda yarashgan. Shuning uchun badash [[ipak qurti]] boqib, pilla olishga xalqni chaqiradi.

'''Araz badash (baʼzan ''qudalar aytishuvi'' ham deyiladi)''' — Navroʻz bayrami va nikoh toʻylarida ijro etilgan.

[[Fayl:Бадаш Араз.jpg|thumb|Araz badash. „Badash“ folklor-etnografik ansambli]]

'''Yarash badash''' — araz badashdan keyin kuylanadi. Vazifasi — odamlarni mehr-oqibatga, ahil-inoq yashashga chorlash maʼnosini anglatadi. Yarash badashda ikki doirachi qoʻllarini bir-birlarining qoʻltigʻidan oʻtkazib doirani chaladi. Baʼzan doiralarini bir-birlariga xuddi urishtirayotgandek qilib koʻrsatishadi. Gohida yarashganliklarining belgisi sifatida bir-biriga orqa tomondan yelka qoʻyib doira chalishgan. Bir kishi qoʻshiq aytgan.

'''Kuyov keldi badashi''' — kelinning uyiga kuyov kelgan vaqtda ijro etiladi. Uning vazifasi kelinni sepi bilan olib ketish marosimini toʻla ifoda etishga qaratilgan boʻlgan. Badash aytuvchi kelin-kuyovning ota-onasiga nikoh toʻyining qoida va rasm-rusumlarini tushuntiradi. Boshqalar ham eshitib ibrat olishi uchun kuyov tomonning vazifalari, urf-odatlarga amal qilishning ahamiyati; kelinning ota-onasiga esa, qizining tarbiyasidan tortib to beriladigan sepiga qadar birma-bir eslatadi.

'''Oʻyin badash''' — toʻylarda ijro etiladi. Xalqni ahillikka, tinchlikka, doʻstlikka, mehru- muhabbatga, birdamlikka, oʻyin-kulguga chaqiradi. Badashni ijro etish jarayonida bir ayol qizlarga atab qoʻshiq aytadi, qizlar esa oʻyinga tushadi.
    
'''Chanqovuz badash''' — badashning bu turida faqat chanqovuz ishtirok etadi. Uni chalish uslubi boshqa joylardagidan farq qilgan. Turkiy urugʻlarda faqat oʻng qoʻlning koʻrsatkich barmogʻi bilan chanqovuz chalingan boʻlsa, xatakliklar oʻng qoʻl koʻrsatkich barmogʻiga qoʻshimcha chap qoʻl chimchilogʻi hamda nomsiz barmoqni ham ishlatganlar.

[[Fayl:Бадаш чанқовус.jpg|thumb|Chanqovus badash. Badash folklor-etnografik ansambli]]

'''Koʻpkari badash''' — badashning qadimiy turlaridan boʻlib, xalqni koʻpkari oʻtkazib turishga chaqiradi. Koʻpkarida oʻyin qoidalari, rasm-rusumlar, irim-sirimlar tushun-tirilgan. Maʼlumki, turkiy xalqlarda keng tarqalgan koʻpkari oʻzbek xalqining ham sevimli oʻyini, eng katta tomoshasi hisoblanadi.

'''Polvon badash''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Yoshlarni kurashga tushishga chaqirgan. Xalq tilida u olish deyiladi.

'''Askar badash''' — onalar oʻz farzandlarini jangga kuzatganlarida kuylashgan. Askar badashning qoidasi: 2-3 marta old yoki orqa tomonga yuradi. Naqoratda qoʻllarini ikki yoniga aylantirib chaladi.

'''Yoʻl badash''' — cholgʻusiz ijro etilgan. Mazkur badash oʻz farzandini urushga kuzatgan onalar, eri jangga yoʻl olgan kelinlar tomonidan aytilgan.

'''Askar qiz badashi''' — badashning qadimiy turlaridan biri. Uning vazifasi oʻz vatanini himoya qilib, xalqini sogʻ-salomat saqlash maqsadida jangga otlangan ayollar haqida soʻzlab berish.

'''Mergan badash''' — qadimiy badash turlaridan biri. Ikkinchi nomi ''ovchi badash''. Vazifasi merganlar haqida soʻzlab berish. Xalq orasida merganlik madaniyatini yoyish. Merganlarning jamiyatdagi oʻrnini koʻrsatib beradi, ularni hurmat qilishga chaqiradi.

Hozirgi kunda ham Koʻhitang hududidagi Xatak qishlogʻida badash mahalliy xalq uchun odob-axloq majmuasi boʻlib qolmoqda. Surxondaryo viloyatida madaniyat, sanʼat hamda madaniy turizm sohasini rivojlantirish, shuningdek, milliy qadriyat va anʼanalarni keng targʻib etishga qaratilgan madaniy-maʼrifiy tadbirlar samaradorligini yanada oshirish maqsadida [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining]] qarori qabul qilingan.

== Havolalar ==

* [https://uza.uz/ru/posts/badash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178?q=%2Fposts%2Fbadash-xalq-urf-odatlari-ananalari-mahsuli_475178 „Badash“ — xalq urf-odatlari, anʼanalari mahsuli]
* [https://press.natlib.uz/ru/editions/76073 „Navroʻziy navolar“ Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati&quot; gazetasi, 2014 yil, 21 mart soni]
* [https://lex.uz/docs/6901023#6904774 Surxondaryo viloyatida madaniyat va sanʼat sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasining qarori, 26.04.2024 yildagi 240-son] .

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==

[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Folklor]]
[[Turkum:Madaniyat]]
[[Turkum:Musiqa tarixi]]
[[Turkum:Musiqiy janrlar]]
[[Turkum:O‘zbekiston musiqasi]]
[[Turkum:Sharq musiqasi]]
[[Turkum:Folklor janrlari]]
[[Turkum:San’at]]
[[Turkum:Madaniy meros]]
[[Turkum:Etnik musiqa]]
[[Turkum:Surxondaryo]]
[[Turkum:Og‘zaki va nomoddiy meros]]
[[Turkum:Insoniyatning og‘zaki va nomoddiy merosining durdonalari]]
&lt;references /&gt;
7. Nargiza Raxmatullayeva. Badash maʼnaviyat va madaniyat sarchashmasi (Monografiya), Toshkent „Renesans“, 2022 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

8.Nargiza Raxmatullayeva. Folklyor va shaxs psixologiyasi (Monografiya), Toshkent „Zakovat Print“, 2024 y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>pszxpxvbw5f469clxf7wkac8sdu1vxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cathy Freeman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1250601</id>
    <revision>
      <id>6121604</id>
      <parentid>5973649</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31382" sha1="r0dgr3znv4xovzsxab7x0sj9eatse41" xml:space="preserve">{{AT}}
{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi              = Cathy Freeman
| tasvir            = Cathy Freeman (cropped).jpg
| izoh              = Friman 2008-yilda
| jins              = ayol
| fuqaroligi        = [[Avstraliya]]
| tavallud_sanasi   = 1973-yil 16-fevral
| tavallud_joyi     = Makkay, [[Kvinslend]], [[Avstraliya]]
| faoliyat_yillari  = 
| boʻyi             = {{convert|164|cm|ftin|abbr=on}}
| vazni             = {{convert|56|kg|stlb lb|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cathy Freeman|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fr/cathy-freeman-1.html|work=sports-reference.com|publisher=Sports Reference LLC|access-date=20 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204065715/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fr/cathy-freeman-1.html|archive-date=4 December 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| turmush_oʻrtogʻi  = Sandi Bodeker (1999–2003), Jeyms Murch (2009–2024, ajrashgan)
| veb-sayt          = 
| mukofotlar        = 
| mamlakat          = [[Avstraliya]]
| sport             = [[Yengil atletika]] – sprint
| murabbiylar       = Bruce Barber, Mike Danila, Peter Fortune
| medallar          =
}}

'''Catherine Astrid Salome Freeman''' (1973-yil 16-fevralda tugʻilgan) — sobiq [[Avstraliyaliklar|avstraliyalik]] yuguruvchi, 400 metr masofaga ixtisoslashgan sportchi&lt;ref&gt;{{cite web|date=2021-07-08|title=Cathy Freeman: Running for her people|url=https://www.worldathletics.org/heritage/news/cathy-freeman-olympic-champion-comic-feature|url-status=live|access-date=2021-07-08|website=World Athletics|archive-url=https://web.archive.org/web/20210708103803/https://www.worldathletics.org/heritage/news/cathy-freeman-olympic-champion-comic-feature |archive-date=8 July 2021 }}&lt;/ref&gt;. Uning 48,63 soniyalik shaxsiy rekordi hozirda uni tarixdagi to‘qqizinchi eng tez yugurgan ayol sifatida qayd etadi; bu natijani u 1996-yilgi Olimpiadada Marie-José Pérec ortidan ikkinchi boʻlib kelganida qayd etgan&lt;ref name = WorldAthletics&gt;{{cite web|title=Senior Outdoor 400 Metres Women|url=https://www.worldathletics.org/records/all-time-toplists/sprints/400-metres/outdoor/women/senior|url-status=live|access-date=2021-08-15|website=World Athletics|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112235831/https://www.worldathletics.org/records/all-time-toplists/sprints/400-metres/outdoor/women/senior |archive-date=12 November 2019 }}&lt;/ref&gt;. U 2000-yilgi [[Sidney]] yozgi Olimpiadasida 400 metr masofada oltin medalni qo‘lga kiritgan, oʻsha musobaqada u Olimpiya mashʼalasini yoqqan edi&lt;ref&gt;[http://torchrelay.beijing2008.cn/en/archives/modern/2000/headlines/n214035952.shtml TorchRelay – Photos: Cathy Freeman lights the Olympic Flame] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081113115048/http://torchrelay.beijing2008.cn/en/archives/modern/2000/headlines/n214035952.shtml |date=13 November 2008 }}. The Beijing Organizing Committee for the Games of the XXIX Olympiad.&lt;/ref&gt;.

Freeman 1990-yilda, atigi 16 yoshida, Britaniya Hamdoʻstligi oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritgan birinchi ayol mahalliy avstraliyalik boʻldi&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2012/jan/11/olympic-moments-cathy-freeman |title=50 stunning Olympic moments No9: Cathy Freeman wins gold for Australia |date=11 January 2012 |newspaper=The Guardian |author=John Ashdown}}&lt;/ref&gt;. 1994-yil uning sportdagi yorqin yili boʻldi. Kanadada boʻlib oʻtgan Hamdoʻstlik oʻyinlarida u 200 metr va 400 metr masofalarda oltin medalga sazovor boʻldi. 1996-yilgi Olimpiadada kumush medalni qo‘lga kiritdi va 1997-yilgi jahon chempionatida 400 metr masofada chempion bo‘ldi. 1998-yilda jarohat sabab sportdan tanaffus oldi. 1999-yilgi Jahon chempionatida 400 metr masofada g‘alaba qozonib, yana maydonga kuchli qaytdi. U 2003-yil sportdagi faoliyatini yakunlaganini eʼlon qildi.

2007-yilda u &quot;Cathy Freeman jamgʻarmasi&quot;ni tashkil etdi. Bu jamg‘arma ikki marta nomini oʻzgartirdi — dastlab &quot;Community Spirit Foundation&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Our Story |url=https://www.communityspiritfoundation.org.au/our-story-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325060740/https://www.communityspiritfoundation.org.au/our-story-1 |archive-date=2023-03-25 |access-date=2023-05-26 |website=Community Spirit Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt;, keyinchalik esa &quot;Murrup&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Murrup {{!}} Aboriginal Community Controlled Organisation I home |url=https://www.murrup.org.au/ |access-date=2024-07-25 |website=Murrup |language=en}}&lt;/ref&gt; deb atalgan. U Kuku-yalanji va Birri-gubba xalqlariga mansub&lt;ref&gt;{{cite web|author=Australian Overseas Information Service|title=Olympic athlete Cathy Freeman|url=https://www.naa.gov.au/students-and-teachers/learning-resources/learning-resource-themes/society-and-culture/sport-and-recreation/olympic-athlete-cathy-freeman#:~:text=As%20a%20woman%20of%20the%20Kuku-yalanji%20and%20Birri-gubba,expressed%20her%20pride%20in%20being%20an%20Indigenous%20Australian|website=National Archives of Australia|date=1993|access-date=6 October 2024}}&lt;/ref&gt;.

==Faoliyat==
===1987-yilgacha===
Keti Friman maktabdagi yengil atletika musobaqalarida muvaffaqiyat qozongan. 1987-yildan so‘ng uni o‘gay otasi Bryus Barber turli mintaqaviy va milliy chempionliklarga tayyorlagan&lt;ref name=Page50&gt;{{cite web
|url=http://www.holidayhunter.com.au/indigenous/page50.html
|title=Cathy Freeman, Athlete
|qaralgan sana=2025-07-23
|arxivsana=2024-09-10
|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240910164924/http://www.holidayhunter.com.au/indigenous/page50.html
}}&lt;/ref&gt;.
===1987–1989===
1987-yilda Freeman Kooralbyn International School maktabiga o‘qishga ko‘chib o‘tdi va u yerda ruminiyalik professional murabbiy Mayk Danila bilan shug‘ullana boshladi. U Freeman faoliyati davomida muhim ta’sir ko‘rsatgan shaxsga aylandi; Danila yosh sportchi uchun qat’iy mashg‘ulot rejimini taqdim etdi&lt;ref name=Page50/&gt;&lt;ref&gt;[http://living.oneindia.in/celebrity/sports/kathy-freeman-profile-olympic-games.html Cathy Freeman: The athletic proud of Australia] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090227084428/http://living.oneindia.in/celebrity/sports/kathy-freeman-profile-olympic-games.html |date=27 February 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news |newspaper=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/athletics/2996526/Athletics-Making-of-a-legend.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/athletics/2996526/Athletics-Making-of-a-legend.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live
|title=Athletics: Making of a legend |author=Sebastian Coe |author-link=Sebastian Coe |date=14 January 2001 |access-date=21 April 2008| location=London}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;news&quot;&gt;{{cite web |author=Eamonn Condon |url=http://www.mail-archive.com/t-and-f@lists.uoregon.edu/msg10373.html
|title=Freeman, still on the top of the world |work=The Electronic Telegraph |date=27 May 2001 |access-date=10 March 2008}}&lt;/ref&gt;.

1988-yilda unga Fairholme College nomli nufuzli qizlar maktabida o‘qish uchun stipendiya berildi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://aiatsis.gov.au/explore/articles/cathy-freeman |title=Cathy Freeman |date=3 June 2015 |website=aiatsis.gov.au |access-date=27 March 2018 }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Toowoomba shahrida joylashgan bu maktabda o‘qib yurgan chog‘ida, 1989-yilgi musobaqada Freeman 100 metr masofani 11.67 soniyada bosib o‘tdi va Danila uni Sidneyda bo‘lib o‘tadigan Hamdo‘stlik o‘yinlari saralash bosqichiga kiritishni o‘ylay boshladi&lt;ref name=Page50/&gt;.


===1990–1995===
1990-yilda Freeman Yangi Zelandiyaning Oklend shahrida boʻlib oʻtgan 1990 Commonwealth Games (Hamdoʻstlik oʻyinlari) musobaqalarida Avstraliyaning 4 × 100 m estafeta jamoasiga a’zo sifatida tanlab olindi. Jamoa oltin medalni qoʻlga kiritdi va shu tariqa Freeman birinchi boʻlib aborigen Hamdoʻstlik oʻyinlari oltin medali sovrindori boʻldi, shuningdek, bu yutuqqa 16 yoshida erishgan eng yosh gʻolibalardan biri boʻldi. U 1990-yilda Oklenddagi Hamdoʻstlik oʻyinlaridan soʻng Melburn shahriga koʻchib oʻtdi. Melburnga koʻchib oʻtgach, uning menejeri Nik Bido Freeman’ni yengil atletika murabbiyi Piter Forchunga tanishtirdi va u Freeman’ning qolgan sport faoliyati davomida uning murabbiyi boʻlib qoldi. Shundan soʻng Freeman 1990 World Junior Championships in Athletics musobaqasida Avstraliya nomidan qatnashish uchun tanlab olindi. Ushbu musobaqa Bolgariyaning [[Plovdiv]] shahrida boʻlib oʻtdi. U yerda Freeman 100 m bahslarida yarim finalga chiqdi va 200 m finalida beshinchi oʻrinni egalladi.

Freeman oʻzining ikkinchi Yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida Janubiy Koreyaning [[Seoul]] shahrida qatnashdi. U faqatgina 200 m masofada musobaqalashdi va bu bahsda Xitoylik Hu Ling ortidan ikkinchi boʻlib, kumush medalga sazovor boʻldi. Shu yili, yaʼni 1992-yilda u oʻzining ilk Olimpiya oʻyinlariga, Ispaniyaning [[Barcelona]] shahriga bordi. Bu yerda u oʻzining yangi ixtisosligi boʻlgan 400 metres musobaqasida ikkinchi bosqichgacha yetib bordi va ayollar oʻrtasidagi {{nowrap|4 × 400 m}} estafeta finalida Avstraliya jamoasi safida 7-oʻrinni egalladi. 1993 World Championships in Athletics musobaqasida esa Freeman 200 m masofada ishtirok etib, yarim finalga chiqdi.

1994-yil Freeman uchun haqiqiy burilish davri boʻldi, u ilk bor dunyo miqyosidagi elita sportchilar qatoriga kirdi. Kanadada boʻlib oʻtgan 1994 Commonwealth Games musobaqasida Freeman 200 m va 400 m masofalarda oltin medalga sazovor boʻldi. U shuningdek Avstraliyaning 4 × 100 m jamoasi tarkibida qatnashib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. 4 × 400 m jamoasi bilan esa ular birinchi boʻlib marraga yetib kelishdi, biroq Freeman nigeriyalik sportchini toʻsib qoʻygani uchun jamoa diskvalifikatsiya qilindi. 1994-yilgi mavsum davomida Freeman oʻzining 400 m shaxsiy rekordini 1.3 soniyaga yaxshilab, 50.04 soniyaga yetkazdi. Shuningdek, u 100 m (11.24 soniya) va 200 m (22.25 soniya) masofalarda ham umrbod shaxsiy rekordlarini oʻrnatdi.

1995 World Championships in Athletics musobaqasida Shvetsiyada Freeman medal uchun asosiy da’vogarlar qatorida boʻlsa-da, u toʻrtinchi oʻrinni egalladi. U shuningdek 200 m bahslarida yarim finalgacha yetib bordi.

===1996–2003===
1996-yilgi mavsumda Freeman yana katta yutuqlarga erishdi — u bir nechta shaxsiy rekordlar va Avstraliya rekordlarini o‘rnatdi. Shu paytga kelib u [[Fransiya]] vakili Marie-José Pérec uchun 1996-yilgi Olimpiya o‘yinlarida eng jiddiy raqibga aylangandi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sportbible.com/australia/news-the-top-10-greatest-olympic-moments-of-all-time-20210721|title = The Top 10 Greatest Olympic Moments of All-Time| date=21 July 2021 }}&lt;/ref&gt;. Freeman yakunda Pérec ortidan kumush medalni qo‘lga kiritdi va bu natijani 48.63 soniya bilan yakunladi — bu Avstraliya rekordi hisoblanadi. Bu natija 1985-yilda Canberra, Avstraliyada o‘rnatilgan jahon rekordidan keyingi to‘rtinchi eng tez vaqt edi&lt;ref name =WorldAthletics /&gt;. Pérec esa 48.25 soniya bilan Olimpiya rekordini yangiladi&lt;ref name =WorldAthletics /&gt;.

1997-yilda Freeman Afina shahrida o‘tgan Jahon chempionatida 400 metr masofani 49.77 soniyada bosib o‘tib, oltin medalni qo‘lga kiritdi. O‘sha mavsumda u 400 metr bahsida faqat bitta musobaqada — [[Oslo]]da yutqazdi, u yerda oyog‘idan jarohat olgan edi.

Freeman 1998-yilgi mavsumni jarohati sababli o‘tkazib yubordi. 1999-yilda sportga qaytgach, u 400 metr masofasida birorta ham musobaqada mag‘lubiyatga uchramadi, jumladan Jahon chempionatida ham&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sporting-heroes.net/athletics/australia/cathy-freeman-274/defends-world-championship-400m-crown-in-seville_a08106/|title=Cathy FREEMAN – Australia – Defends World Championship 400m crown in Seville|website=sporting-heroes.net|access-date=1 August 2021}}&lt;/ref&gt;.

Freeman shuningdek, 2000 Summer Olympics|Sidneyda bo‘lib o‘tgan 2000-yilgi Olimpiya o‘yinlarida mashʼala yoqqan edi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.civicsandcitizenship.edu.au/cce/freeman_cathy,15499.html|title=Cathy Freeman|date=14 June 2005|access-date=20 July 2020|archive-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219090123/https://www.civicsandcitizenship.edu.au/cce/freeman_cathy,15499.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Cathy Freeman 2000 olympics.jpg|thumb|Freeman Sidney-2000da 400 m final poygasiga tayyorlanmoqda.]]

2000-yilgi mavsumda ham Freeman Pérec sportga qaytgan bo‘lsa-da, g‘alabali yurishini davom ettirdi. Sidneydagi Olimpiya o‘yinlarida Freeman 400 metr musobaqasi uchun mezbon davlatning asosiy umidvor sportchisi edi va raqibi Pérec bilan yuzma-yuz kelishi kutilgandi. Ammo bu bellashuv amalga oshmadi, chunki Pérec o‘z so‘zlariga ko‘ra, notanish odamlar tomonidan tazyiq bo‘layotgani tufayli musobaqani tark etgan edi&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympics2000/athletics-track/934839.stm|title=Perec out of Olympics|publisher=BBC Sport|date=22 September 2000}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=SYDNEY 2000; Perec Says Fear Overwhelmed Her|url=https://www.nytimes.com/2000/09/29/sports/sydney-2000-perec-says-fear-overwhelmed-her.html|newspaper=The New York Times|date=29 September 2000|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;. Freeman musobaqada 49.11 soniya natija bilan g‘olib bo‘ldi va shu tariqa Avstraliyaning ikkinchi aborigen Olimpiya chempioniga aylandi (birinchisi — Nova Peris-Kneebone boʻlib, u to‘rt yil oldin Atlantada boʻlib o‘tgan Olimpiya oʻyinlarida xokkey boʻyicha gʻolib boʻlgan edi)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.womenaustralia.info/biogs/AWE2289b.htm|title=Peris, Nova Maree – Woman – The Australian Women's Register|first=National Foundation for Australian Women and The University of|last=Melbourne|website=womenaustralia.info|access-date=27 March 2018}}&lt;/ref&gt;. G‘alabadan so‘ng Freeman zafar aylanishi paytida qo‘lida ikkita bayroq — Aborigenlar bayrog‘i va Avstraliya bayrog‘ini ushlab yugurdi. Garchi Olimpiya o‘yinlarida norasmiy bayroqlardan foydalanish taqiqlangan bo‘lsa-da, va Aborigenlar bayrog‘i Avstraliyada rasmiy maqomga ega bo‘lsa-da, u [[International Olympic Committee|Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasi]] tomonidan tan olinmagan edi&lt;ref&gt;{{cite news|title=Indigenous leaders want officials to drop ban on flags|url=http://www.theage.com.au/olympics/off-the-field/indigenous-leaders-want-officials-to-drop-ban-on-flags-20120731-23d74.html|access-date=2 May 2013|newspaper=The Age|date=1 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Olympic flags rule sparks anger|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/7542761.stm|access-date=2 May 2013|publisher=BBC News |date=5 August 2008}}&lt;/ref&gt;. Freeman, shuningdek, 200 m musobaqasining finaliga chiqib, oltinchi o‘rinni egalladi&lt;ref&gt;Wallechinsky, David; Loucky, Jaime. ''The Complete Book of the Olympics''. Aurum Press, 2008, p. 300.&lt;/ref&gt;. Sidneydagi oltin medali sharafiga u 2002-yilgi Olimpiya oʻyinlari — [[Salt Lake City]]dagi Qishki Olimpiya oʻyinlarining ochilish marosimida Okeaniya nomidan Olimpiya bayrogʻini koʻtarib yurdi. U bilan birga arxiyepiskop Desmond Tutu (Afrika), [[John Glenn]] (Amerika), [[Kazuyoshi Funaki]] (Osiyo), [[Lech Wałęsa]] (Yevropa), Jean-Michel Cousteau (Atrof-muhit), Jean-Claude Killy (Sport) va [[Steven Spielberg]] (Madaniyat) qatnashgan edi.

Sport faoliyati davomida Freeman muntazam ravishda Victorian Athletic League musobaqalarida qatnashgan va Stawell Gift turnirida ikki marotaba 400 metr poygada g‘olib chiqqan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stawellgift.com/hall-of-fame/did-you-know/|title=Top Ten Trivia – Stawell Gift|website=stawellgift.com|access-date=27 March 2018}}&lt;/ref&gt;.

Freeman 2001-yilgi mavsumda ishtirok etmadi. 2002-yilda sportga qaytib, Avstraliya terma jamoasi bilan birgalikda 2002 Commonwealth Gamesda {{Nowrap|4 × 400 m}} estafeta poygasida g‘alabaga erishdi.

Freeman 2003-yilda sportdagi faoliyatini yakunlaganini e’lon qildi&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theage.com.au/articles/2003/07/16/1058035019872.html|title=Cathy Freeman retires|last=Johnson|first=Len|date=16 July 2003|work=The Age|access-date=4 January 2010 | location=Melbourne}}&lt;/ref&gt;.

==Sportdan keyingi faoliyati==

Yugurishdagi faoliyatini yakunlaganidan so‘ng Freeman bir qator jamoaviy va xayriya tadbirlarida ishtirok etdi. U 2012 yilgacha Avstraliya Mahalliy Ta'lim Jamg‘armasining elchisi bo‘lgan&lt;ref&gt;\[[http://www.aief.com.au](http://www.aief.com.au) Australian Indigenous Education Foundation]. Retrieved 16 July 2011.&lt;/ref&gt;.

Freeman Viktoriya shtatining Queenscliffe shahridagi bolalar dam olish lageri Cottage by the Sea elchisi etib tayinlandi. Bu lavozimda u taniqli oshpaz Curtis Stone va katta to‘lqinlarda sуrf qiluvchi Jeff Rowley bilan birga ishlagan. Freeman 2014 yilda bu lavozimda 10 yil xizmat qilganidan so‘ng iste'foga chiqdi&lt;ref&gt;{{cite web |url=[http://cottagebythesea.com.au/patron/](http://cottagebythesea.com.au/patron/) |title=Patron - |access-date=23 September 2015 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20120920022758/http://www.cottagebythesea.com.au/patron/](https://web.archive.org/web/20120920022758/http://www.cottagebythesea.com.au/patron/) |archive-date=20 September 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

===Cathy Freeman jamg‘armasi===

2007 yilda Freeman Cathy Freeman Foundation jamg‘armasini tashkil etdi. Jamg‘arma to‘rtta uzoqdagi mahalliy jamoalar bilan ishlaydi va mahalliy va g‘ayri-mahalliy avstraliyalik bolalar o‘rtasidagi ta'lim farqini kamaytirishga harakat qiladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=[http://www.cathyfreemanfoundation.org.au/|title=Cathy](http://www.cathyfreemanfoundation.org.au/|title=Cathy) Freeman Foundation – home|website=Cathy Freeman Foundation – home|access-date=27 March 2018}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, bolalarni maktabga qatnashga rag‘batlantirish orqali.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Cathy Freeman on finding meaning and success in life after sport|url=[http://www.abc.net.au/news/2017-06-08/cathy-freeman-on-finding-meaning-and-success-in-life-after-sport/8600550|access-date=8](http://www.abc.net.au/news/2017-06-08/cathy-freeman-on-finding-meaning-and-success-in-life-after-sport/8600550|access-date=8) June 2017|work=ABC News|date=8 June 2017|language=en-AU}}&lt;/ref&gt; Bu jamg‘arma AIEF va St Laurence birodarlik tashkiloti bilan hamkorlik qiladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=[https://www.bennelongfoundation.com/post/the-cathy-freeman-foundation-closing-the-education-gap|website=Bennelong](https://www.bennelongfoundation.com/post/the-cathy-freeman-foundation-closing-the-education-gap|website=Bennelong) Foundation|date=1 July 2014|first=Sandra|last=Jacobs|title=The Cathy Freeman Foundation – closing the education gap}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

==Shaxsiy hayoti==

Freeman 1973 yilda Queensland shtatining Mackay shahrida tug‘ilgan. Uning ota-onasi Norman Freeman va Cecelia Barber bo‘lgan&lt;ref name=messagestick/&gt;. Norman Woorabinda shahrida tug‘ilgan bo‘lib, Birri Gubba xalqiga mansub; Cecelia esa Palm orolida tug‘ilgan va Kuku Yalanji merosiga ega. Freeman shuningdek, suriyalik ajdodlarga ham ega&lt;ref&gt;{{cite web | title=Cathy Freeman OAM, b. 1973 | website=National Portrait Gallery people | date=18 March 2020 | url=[http://www.portrait.gov.au/people/cathy-freeman-1973/](http://www.portrait.gov.au/people/cathy-freeman-1973/) | access-date=17 September 2020 }}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Aiton |first=Jessie |date=2022 |title=Meandering through the Windsor Hotel when I encountered a memorable culture clash: Doug Aiton reflects on his interview with Cathy Freeman |url=[https://radioinfo.com.au/news/meandering-through-the-windsor-hotel-when-i-encountered-a-memorable-culture-clash-doug-aiton-reflects-on-his-interview-with-cathy-freeman/}}](https://radioinfo.com.au/news/meandering-through-the-windsor-hotel-when-i-encountered-a-memorable-culture-clash-doug-aiton-reflects-on-his-interview-with-cathy-freeman/}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2000-09-19 |title=Face of the new, multicultural Australia |url=[https://www.nzherald.co.nz/nz/face-of-the-new-multicultural-australia/L6LBLR6XCXQ2PFM6SEBNRA7TL4/](https://www.nzherald.co.nz/nz/face-of-the-new-multicultural-australia/L6LBLR6XCXQ2PFM6SEBNRA7TL4/) |access-date=2024-08-20 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ }}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Freeman va uning aka-ukalari Gavin, Garth va Norman Queenslandda o‘sgan. Uning katta opasi Anne-Marie 1966 yilda tug‘ilgan va 1990 yilda vafot etgan. Anne-Marie dayserebral falajlik bo‘lgan va hayotining katta qismini Rockhampton shahridagi Birribi g‘amxo‘rlik muassasasida o‘tkazgan&lt;ref name=&quot;messagestick&quot;&gt;\[[http://www.abc.net.au/tv/messagestick/stories/s1584631.htm](http://www.abc.net.au/tv/messagestick/stories/s1584631.htm) Cos I'm Free (AKA Cathy Freeman)] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20140113205749k/stories/s1584631.htm](https://web.archive.org/web/20140113205749k/stories/s1584631.htm)|date=13 January 2014}}, Transcript, ''Message Stick'', ABC Television, 11 March 2006.&lt;/ref&gt;.

Freeman Mackay, Coppabella va boshqa joylardagi maktablarda o‘qigan, biroq u Toowoomba shahridagi Fairholme kollejida o‘qishni davom ettirgan, bu yerga u stipendiya yutib, internatda yashagan holda boradi&lt;ref name=&quot;anu&quot;&gt;\[[http://ia.anu.edu.au/biography/freeman-catherine-cathy-15410](http://ia.anu.edu.au/biography/freeman-catherine-cathy-15410){{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Indigenous Australia: Catherine (Cathy) Freeman], National Centre of Biography, Australian National University website. Retrieved 7 August 2017&lt;/ref&gt;.

Freemanning ota-onasi 1978 yilda ajrashgan&lt;ref name=&quot;SBS1&quot;/&gt;, shundan so‘ng otasi Woorabindaga qaytib ketgan&lt;ref name=anu/&gt;.

Freeman irqchilik bilan bog‘liq erta hayotiy tajribalari va Bahoyiylik dinidan ilhomlanganini aytgan&lt;ref name=messagestick/&gt;. U katolik oilasida ulg‘aygan va shunday degan: &quot;Men sodiq katolik emasman, lekin men ularning ibodatlarini va insoniyat tengligi haqidagi qadriyatlarini qadrlayman&quot;&lt;ref&gt;\[[http://www.theage.com.au/news/tv--radio/the-love-and-pain-that-inspire-cathy/2006/03/08/1141701518668.html?page=fullpage](http://www.theage.com.au/news/tv--radio/the-love-and-pain-that-inspire-cathy/2006/03/08/1141701518668.html?page=fullpage) The love and pain that inspire Cathy, Top athlete may journey from the winner's podium to the Academy Awards] by Michael Dwyer, ''The Age'', 9 March 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;\[[http://www.penguin.com.au/lookinside/spotlight.cfm?SBN=9780143302384\&amp;page=extract](http://www.penguin.com.au/lookinside/spotlight.cfm?SBN=9780143302384&amp;page=extract){{Oʻlikhavola|date=oktabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}Born to Run (extract)] Chapter 1 ''Running Free'', Penguin Group (Australia)&lt;/ref&gt;.

Freeman uzoq muddatli munosabatda bo‘lgan menedjeri Nick Bideau bilan ishqiy aloqada bo‘lgan, ammo bu munosabatlar Freemanning reklama daromadlari ustidan sud tortishuvi bilan yakunlangan&lt;ref&gt;Raelene Boyle (22 March 2006) \[[http://smh.com.au/news/commentary/mottrams-manipulator/2006/03/21/1142703363720.html](http://smh.com.au/news/commentary/mottrams-manipulator/2006/03/21/1142703363720.html) &quot; Bideau's methods are make or break&quot;]. ''The Sydney Morning Herald''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brendan Gallagher (24 June 2004). \[[https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/brendangallagher/2381672/Cathy-Freeman-tells-her-story.html](https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/brendangallagher/2381672/Cathy-Freeman-tells-her-story.html) Cathy Freeman tells her story]. The Telegraph. Telegraph Media Group.&lt;/ref&gt;.

1999 yilda Freeman o‘zidan 20 yosh katta Nike kompaniyasining top menejeri Alexander &quot;Sandy&quot; Bodeckerga turmushga chiqqan. Sidneydagi yutug‘idan so‘ng u 2002 yilning mayidan oktabr oyigacha erining tomoq saratoni bilan kurashishida unga yordam berish uchun sportdan tanaffus olgan&lt;ref&gt;Jacquelin Magnay (8 November 2002) \[[http://www.smh.com.au/articles/2002/11/07/1036308423573.html](http://www.smh.com.au/articles/2002/11/07/1036308423573.html) &quot;Sandy beats cancer&quot;], ''The Sydney Morning Herald''.&lt;/ref&gt;. Ular 2003 yil fevralda ajralishlarini e'lon qilishdi. O‘sha yili Freeman avstraliyalik [[aktyor]] Joel Edgerton bilan uchrashishni boshlagan, ular dastlab 2002 yilda Logies mukofotlarida tanishgan. Ularning munosabatlari 2005 yil boshida tugagan&lt;ref&gt;\[[http://www.theage.com.au/news/People/Cathy-and-Joel-split/2005/01/21/1106110917670.html](http://www.theage.com.au/news/People/Cathy-and-Joel-split/2005/01/21/1106110917670.html) &quot;Cathy and Joel split&quot;], ''The Age'', 21 January 2005.&lt;/ref&gt;.

2006 yil oktyabrda Freeman Melburndagi fond bozori brokeri James Murch bilan unashtirilganini e'lon qilgan&lt;ref&gt;{{cite news |url=[http://www.news.com.au/story/0,23599,20567247-421,00.html](http://www.news.com.au/story/0,23599,20567247-421,00.html) |title=Cathy Freeman to wed again |last=Sheahan |first=Kate |author2=Gullan, Scott |date=12 October 2006 |work=news.com.au |access-date=22 July 2008 |url-status=dead |archive-url=[https://web.archive.org/web/20080915112736/http://www.news.com.au/story/0%2C23599%2C20567247-421%2C00.html](https://web.archive.org/web/20080915112736/http://www.news.com.au/story/0%2C23599%2C20567247-421%2C00.html) |archive-date=15 September 2008 }}&lt;/ref&gt;. Ular 2009 yil 11 aprel kuni Bellarine yarim orolidagi Spray Farmda turmush qurdi&lt;ref&gt;{{cite news|url=[http://www.smh.com.au/national/sprinter-freeman-walks-down-the-aisle-20090412-a3pk.html|title=Sprinter](http://www.smh.com.au/national/sprinter-freeman-walks-down-the-aisle-20090412-a3pk.html|title=Sprinter) Freeman walks down the aisle|date=12 April 2009|work=The Sydney Morning Herald|access-date=12 April 2009}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Freeman 2011 yilda birinchi farzandini dunyoga keltirdi&lt;ref&gt;\[[http://www.theage.com.au/lifestyle/people/cathy-freeman-gives-birth-20110708-1h6ig.html](http://www.theage.com.au/lifestyle/people/cathy-freeman-gives-birth-20110708-1h6ig.html){{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &quot;Cathy Freeman gives birth&quot;], ''The Age'', 8 July 2011.&lt;/ref&gt;. 2024 yil avgust oyida Freeman va Murch ajrashganliklarini e'lon qilishdi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Olympic legend Cathy Freeman and husband James Murch announce separation after 15 years of marriage |url=[https://www.news.com.au/sport/sports-life/champions/olympic-legend-cathy-freeman-and-husband-james-murch-announce-separation-after-15-years-of-marriage/news-story/8ef37020a3c285c48d30b0dc2a45e93a](https://www.news.com.au/sport/sports-life/champions/olympic-legend-cathy-freeman-and-husband-james-murch-announce-separation-after-15-years-of-marriage/news-story/8ef37020a3c285c48d30b0dc2a45e93a) |website=News.com.au |date=16 August 2024}}&lt;/ref&gt;.

Freeman National Rugby League jamoasi Cronulla-Sutherland Sharks va Australian Football League jamoasi Carlton Blues jamoalarining muxlisi hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2005-03-01 |title=Olympic hero Freeman now a Shark |url=[https://www.smh.com.au/sport/olympic-hero-freeman-now-a-shark-20050302-gdku5p.html](https://www.smh.com.au/sport/olympic-hero-freeman-now-a-shark-20050302-gdku5p.html) |access-date=2023-10-07 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;. Freeman, shuningdek, &quot;14 kishilik guruh&quot; a'zosi bo‘lib, 2000 va 2001 yillardagi istisno davridan so‘ng South Sydney Rabbitohs klubining NRLga qaytishini qo‘llab-quvvatlagan&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Carayannis |first=Michael |date=2014-10-06 |title=Cathy Freeman a secret weapon behind South Sydney Rabbitohs' grand final success |url=[https://www.smh.com.au/sport/nrl/cathy-freeman-a-secret-weapon-behind-south-sydney-rabbitohs-grand-final-success-20141006-10qx8r.html](https://www.smh.com.au/sport/nrl/cathy-freeman-a-secret-weapon-behind-south-sydney-rabbitohs-grand-final-success-20141006-10qx8r.html) |access-date=2023-10-07 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;.

2023 yil 10 oktyabrda Freeman &quot;Yil avstraliyaligi&quot; mukofotini olgan 25 kishi qatorida bo‘lib, ularning hammasi psixiatr Patrick McGorry tashabbusi bilan yozilgan va mahalliy ovoz referendumida &quot;Ha&quot; ovozini qo‘llab-quvvatlovchi ochiq xatga imzo chekishgan&lt;ref&gt;{{cite web | last=Butler | first=Josh | title=Australian of the Year winners sign open letter saying no vote in voice referendum would be a 'shameful dead end' | website=The Guardian | date=11 October 2023 | url=[https://www.theguardian.com/australia-news/2023/oct/11/indigenous-voice-to-parliament-referendum-australians-of-the-year-open-letter](https://www.theguardian.com/australia-news/2023/oct/11/indigenous-voice-to-parliament-referendum-australians-of-the-year-open-letter) | access-date=11 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=letter&gt;{{cite web | last=Winter | first=Velvet | title=Voice referendum live updates: Australians of the Year Yes vote letter in full | website=ABC News | date=10 October 2023 | url=[https://www.abc.net.au/news/2023-10-11/live-updates-voice-referendum-latest-news-october-11/102958838](https://www.abc.net.au/news/2023-10-11/live-updates-voice-referendum-latest-news-october-11/102958838) | access-date=11 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

==OAV==

U aktrisa Deborah Mailman bilan birga &quot;Going Bush&quot; (2006) nomli to‘rt qismli hujjatli teleserialda ishtirok etgan. Unda ular Broome shahridan Arnhem yerlariga sayohat qilib, yo‘l davomida mahalliy jamoalar bilan vaqt o‘tkazishgan.

2008 yilda Freeman &quot;Who Do You Think You Are?&quot; nomli hujjatli serialda ishtirok etdi va onasining avlodlari orasida xitoylik va inglizlar borligini bilib oldi. Shuningdek, Queenslandda 1917 yilda mahalliy odamlar yevropalik ota-onasi bo‘lsa armiyada xizmat qilishi mumkinligi to‘g‘risidagi siyosat asosida, otasining bobosi Frank Fisher 11-Light Horse Regimentda [[Birinchi Jahon urushi|Birinchi jahon urushi]] paytida xizmat qilgan&lt;ref name=&quot;SBS1&quot;&gt;\[[http://www.sbs.com.au/shows/whodoyouthinkyouare/episodes/detail/episode/86/season/1](http://www.sbs.com.au/shows/whodoyouthinkyouare/episodes/detail/episode/86/season/1) Catherine Freeman] Who Do You Think You Are?. SBS One.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;\[[http://www.dailytelegraph.com.au/lifestyle/news/cathys-family-secrets/story-e6frf00r-1111115304674](http://www.dailytelegraph.com.au/lifestyle/news/cathys-family-secrets/story-e6frf00r-1111115304674) Cathy's family secrets] – publisher: The Daily Telegraph (13 January 2008)&lt;/ref&gt;.

Freeman yugurish yo‘lagida tomoshabinlarga yaqin bo‘lgan o‘ng bilagining yuqori qismiga &quot;Cos I'm free&quot; so‘zini tatuirovka qildirgan&lt;ref&gt;{{cite news|url=[http://www.theage.com.au/news/sport/sporting-tattoos/2006/11/11/1162661948895.html|title=Sporting](http://www.theage.com.au/news/sport/sporting-tattoos/2006/11/11/1162661948895.html|title=Sporting) tattoos|last=Coulter|first=Michael|date=12 November 2021}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>r0dgr3znv4xovzsxab7x0sj9eatse41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropteryx</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1273024</id>
    <revision>
      <id>6121436</id>
      <parentid>5690408</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1228" sha1="tng799onge28n5yyvrweqjr11y9xcvq" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropteryx
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chloropteryx''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] jinsi.

== Turlari ==
* ''[[Chloropteryx nordicaria]]'' &lt;small&gt;(Schaus, 1901)&lt;/small&gt;
* ''[[Chloropteryx paularia]]'' &lt;small&gt;(Möschler, 1886)&lt;/small&gt;
* ''[[Chloropteryx tepperaria]]'' &lt;small&gt;(Hulst, 1886)&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
* [http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/geometrinae/chloropteryx/index.html ''Chloropteryx''] at Markku Savelaʼs ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''
* [http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&amp;SUPERFAMIL=&amp;FAMILYqtype=starts+with&amp;FAMILY=geometridae&amp;SUBFAMILYqtype=starts+with&amp;SUBFAMILY=&amp;TRIBEqtype=starts+with&amp;TRIBE=&amp;SUBTRIBEqtype=starts+with&amp;SUBTRIBE=&amp;GENUSqtype=starts+with&amp;GENUS=&amp;AUTHORqtype=starts+with&amp;AUTHOR=&amp;YEARqtype=equals&amp;YEAR=&amp;sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera genus database]

{{Taxonbar|from=Q5103169}}

[[Category:Hemitheini]]


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>tng799onge28n5yyvrweqjr11y9xcvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropteryx paularia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1273072</id>
    <revision>
      <id>6121438</id>
      <parentid>5690842</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2098" sha1="a5pe95xr4vhtkgbkek2afnej4e5auuc" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropteryx paularia
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chloropteryx paularia''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. 1886-yilda Heinrich Benno Möschler tomonidan tavsiflangan. Qanotlari yoyilgandagi uzunligi taxminan 16 mm ni tashkil etadi.
Ushbu tur [[AQSh]]ning [[Florida]] shtatida, shuningdek [[Katta Antil orollari]]da uchraydi.

Lichinkalari ''Myrica cerifera'' oʻsimligida oziqlanadi&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ITIS Standard Report Page: Chloropteryx paularia|url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=941748#null|url-status=live|access-date=2021-06-23|website=[[Integrated Taxonomic Information System]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204848/https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=941748 |archive-date=2021-06-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=910660.00 – 7077 – ''Chloropteryx paularia'' – (Möschler, 1886)|url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=7077|url-status=live|website=North American Moth Photographers Group|publisher=[[Mississippi State University]]|accessdate=April 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20130625035903/http://mothphotographersgroup.msstate.edu:80/species.php?hodges=7077 |archive-date=2013-06-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Moths of Jamaica Chloropteryx paularia family Geometridae subfamily Geometrinae|url=http://www.mbarnes.force9.co.uk/jamaicamoths/images7/chlpau.htm|access-date=2021-06-23|website=www.mbarnes.force9.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/geometrinae/chloropteryx/#paularia |title=''Chloropteryx paularia'' (Möschler, 1886) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=April 14, 2019}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103168}}
[[Category:Hemitheini]]


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>a5pe95xr4vhtkgbkek2afnej4e5auuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropteryx nordicaria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1273074</id>
    <revision>
      <id>6121437</id>
      <parentid>5690896</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1880" sha1="coaddqpiyjuwxamz4ejhojwz8ryxxxv" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropteryx nordicaria
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chloropteryx nordicaria''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Markaziy Amerika]] va [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi&lt;ref name=itis/&gt;&lt;ref name=gbif/&gt;&lt;ref name=buglink/&gt;.

''Chloropteryx nordicaria'' uchun MONA yoki Hodges raqami — 7076&lt;ref name=mpg/&gt;.

== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=itis&gt;
{{Cite web| title=''Chloropteryx nordicaria'' Report
| url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=941747
| website=Integrated Taxonomic Information System
| accessdate=2019-09-22
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=mpg&gt;
{{Cite web| title=North American Moth Photographers Group, ''Chloropteryx nordicaria''
| url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=7076
| accessdate=2019-09-22
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gbif&gt;
{{Cite web| title=''Chloropteryx nordicaria''
| url=https://www.gbif.org/species/1981951
| website=GBIF
| accessdate=2019-09-22
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=buglink&gt;
{{Cite web| title=''Chloropteryx nordicaria'' species Information
| url=https://bugguide.net/node/view/843179
| website=BugGuide.net
| accessdate=2019-09-22
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Cite report
| title = Annotated taxonomic checklist of the Lepidoptera of North America, North of Mexico
| date = 2016
| last1 = Pohl | first1 = Greg
| last2 = Patterson | first2 = Bob
| last3 = Pelham | first3 = Jonathan
| url = https://www.researchgate.net/publication/302570819
| doi = 10.13140/RG.2.1.2186.3287| doi-access = free
}}
{{refend}}
== Havolalar ==
{{refbegin}}
* {{Commons category-inline|Chloropteryx nordicaria}}
{{refend}}

{{Taxonbar|from=Q13465667}}

[[Category:Hemitheini]]


{{geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>coaddqpiyjuwxamz4ejhojwz8ryxxxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloromianta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275405</id>
    <revision>
      <id>6121433</id>
      <parentid>5714790</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1135" sha1="3394s5ya0j3quz41i72o05wgve3dzmg" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chloromianta
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chloromianta''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar jinsi.

== Turlari ==
* ''[[Chloromianta ferruginata]]'' &lt;small&gt;Warren&lt;/small&gt;
* ''[[Chloromianta mianta]]'' &lt;small&gt;(West)&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/geometrinae/chloromianta/index.html ''Chloromianta''] at Markku Savelaʼs ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''
* [http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&amp;SUPERFAMIL=&amp;FAMILYqtype=starts+with&amp;FAMILY=geometridae&amp;SUBFAMILYqtype=starts+with&amp;SUBFAMILY=&amp;TRIBEqtype=starts+with&amp;TRIBE=&amp;SUBTRIBEqtype=starts+with&amp;SUBTRIBE=&amp;GENUSqtype=starts+with&amp;GENUS=&amp;AUTHORqtype=starts+with&amp;AUTHOR=&amp;YEARqtype=equals&amp;YEAR=&amp;sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera genus database]

{{Taxonbar|from=Q5103101}}

[[Category:Geometrinae]]


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>3394s5ya0j3quz41i72o05wgve3dzmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloromma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275407</id>
    <revision>
      <id>6121434</id>
      <parentid>5714792</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="702" sha1="3g2myeebgt6u2s6e1qvcek91oqol5ky" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chloromma
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chloromma''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar jinsi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
* {{cite web |last1=Pitkin |first1=Brian |last2=Jenkins |first2=Paul |name-list-style=amp |url=http://www.nhm.ac.uk/our-science/data/butmoth/search/GenusList3.dsml?&amp;FAMILY=Geometridae&amp;sort=GENUS |title=Search results Family: Geometridae |website=Butterflies and Moths of the World |publisher=Natural History Museum, London}}

{{Taxonbar|from=Q5103103}}

[[Category:Geometrinae]]


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>3g2myeebgt6u2s6e1qvcek91oqol5ky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloroparda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275408</id>
    <revision>
      <id>6121435</id>
      <parentid>5714794</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="706" sha1="qm7joqwtr8f0zscxbmdj9uc5013gh1o" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chloroparda
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chloroparda''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar jinsi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
* {{cite web |last1=Pitkin |first1=Brian |last2=Jenkins |first2=Paul |name-list-style=amp |url=http://www.nhm.ac.uk/our-science/data/butmoth/search/GenusList3.dsml?&amp;FAMILY=Geometridae&amp;sort=GENUS |title=Search results Family: Geometridae |website=Butterflies and Moths of the World |publisher=Natural History Museum, London}}

{{Taxonbar|from=Q5103115}}

[[Category:Geometrinae]]


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>qm7joqwtr8f0zscxbmdj9uc5013gh1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropteryx tepperaria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275411</id>
    <revision>
      <id>6121439</id>
      <parentid>5714797</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1449" sha1="s2ltexu5mfopgm9e7zel7xjkwdhpho8" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chloropteryx tepperaria
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | jins = [[Chloropteryx]]
 | tasvir = 
}}

'''Chloropteryx tepperaria''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[Chloropteryx]] jinsining turi. Ushbu tur AQShning janubi-sharqiy hududlarida uchraydi. U ilk bor 1886-yilda George Duryea Hulst tomonidan tavsiflangan&lt;ref name=&quot;bg&quot;&gt;{{cite web |url=https://bugguide.net/node/view/18899/data |title=Species ''Chloropteryx tepperaria'' - Angle-winged Emerald - Hodges#7075 |website=BugGuide |accessdate=April 14, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mpg&quot;&gt;{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/large_map.php?hodges=7075 |title=910658 – 7075 – ''Chloropteryx tepperaria'' – Angle-winged Emerald Moth – (Hulst, 1886) |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University |accessdate=April 14, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bamona&quot;&gt;{{cite web |last1=Lotts |first1=Kelly |last2=Naberhaus |first2=Thomas |name-list-style=amp |date=2017 |url=https://www.butterfliesandmoths.org/species/Chloropteryx-tepperaria |title=Angle Winged Emerald Moth ''Chloropteryx tepperaria'' (Hulst, 1886) |website=Butterflies and Moths of North America |accessdate=April 14, 2019}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13465678}}

[[Category:Geometrinae]]

{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>s2ltexu5mfopgm9e7zel7xjkwdhpho8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlororithra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275414</id>
    <revision>
      <id>6121440</id>
      <parentid>5714802</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1416" sha1="i9lkzygjgaqmobuwmrkc3ez5qg206n9" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chlororithra
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlororithra''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] jinsi. Ushbu jins 1889-yilda Arthur Gardiner Butler tomonidan tavsiflangan&lt;ref&gt;Hongxiang, Hongmei &amp; Li (2006). [http://indiabiodiversity.org/biodiv/content/documents/255.pdf „Revision of ''Chlororithra'' Butler, 1889 (Lepidoptera, Geometridae, Geometrinae)“]. ''Zootaxa''. 1221: 29–39.&lt;/ref&gt;.
== Turlari ==
* ''[[Chlororithra fea]]'' &lt;small&gt;Butler, 1889&lt;/small&gt;
* ''[[Chlororithra fea missioniaria]]'' (subspecies of ''fea'') &lt;small&gt; Oberthür, 1916&lt;/small&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
* [https://www.biodiversitylibrary.org/item/75387#page/116/mode/2up Butler, 1889. ''Illustrations of Typical Specimens of Lepidoptera Heterocera in the Collection of the British Museum''. 7: 22 (index), 106]
* {{cite web |last1=Pitkin |first1=Brian |last2=Jenkins |first2=Paul |name-list-style=amp |date=November 5, 2004 |url=http://www.nhm.ac.uk/our-science/data/butmoth/search/GenusDetails.dsml?NUMBER=6095.0 |title=''Chlororithra'' Butler, 1889 |website=Butterflies and Moths of the World |publisher=Natural History Museum, London |accessdate=April 19, 2019}}

{{Taxonbar|from=Q5103173}}

[[Category:Geometrinae]]


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>i9lkzygjgaqmobuwmrkc3ez5qg206n9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlororithra fea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275417</id>
    <revision>
      <id>6121442</id>
      <parentid>5714806</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1060" sha1="n1s7bggzxck24xedhvk40rryf4pwifw" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chlororithra fea
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | jins = [[Chlororithra]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlororithra fea''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[Chlororithra]] jinsining turi. Ushbu tur Hindistonda uchraydi. U ilk bor 1889-yilda Butler tomonidan tavsiflangan. Chlororithra fea lichinkalari asosan oq eman barglari bilan oziqlanadi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chlororithra fea Butler, 1889 - {{!}} Moths |url=https://www.mothsofindia.org/chlororithra-fea |website=www.mothsofindia.org |access-date=20 April 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zenodo&quot;&gt;{{cite journal |title=Chlororithra fea Butler 1889 |url=https://zenodo.org/records/6261237 |website=Zenodo |access-date=20 April 2024 |doi=10.5281/zenodo.6261237 |date=31 December 2006 |last1=Hongxiang |last2=Han |last3=Hongmei |last4=Li |last5=Dayong |last6=Xue }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q13465680}}

[[Category:Geometrinae]]


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>n1s7bggzxck24xedhvk40rryf4pwifw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlorosea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275419</id>
    <revision>
      <id>6121443</id>
      <parentid>5714808</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="aqjo8ljvmlxunlcc6mpsu7o0syk7ihc" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chlorosea
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlorosea''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] jinsi.

== Turlari ==
* ''[[Chlorosea banksaria]]'' &lt;small&gt;Sperry, 1944&lt;/small&gt;
* ''[[Chlorosea margaretaria]]'' &lt;small&gt;Sperry, 1944&lt;/small&gt;
* ''[[Chlorosea nevadaria]]'' &lt;small&gt;Packard, 1874&lt;/small&gt;
* ''[[Chlorosea roseitacta]]'' &lt;small&gt;Prout, 1912&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/geometrinae/chlorosea/index.html ''Chlorosea''] at Markku Savelaʼs ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''
* [http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&amp;SUPERFAMIL=&amp;FAMILYqtype=starts+with&amp;FAMILY=geometridae&amp;SUBFAMILYqtype=starts+with&amp;SUBFAMILY=&amp;TRIBEqtype=starts+with&amp;TRIBE=&amp;SUBTRIBEqtype=starts+with&amp;SUBTRIBE=&amp;GENUSqtype=starts+with&amp;GENUS=&amp;AUTHORqtype=starts+with&amp;AUTHOR=&amp;YEARqtype=equals&amp;YEAR=&amp;sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera genus database]

{{Taxonbar|from=Q5103182}}

[[Category:Geometrinae]]

{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>aqjo8ljvmlxunlcc6mpsu7o0syk7ihc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlorosea banksaria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275423</id>
    <revision>
      <id>6121444</id>
      <parentid>5714815</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2032" sha1="fe5538gk3169ptff2cz1joawau61l1m" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chlorosea banksaria
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | jins = [[Chlorosea]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlorosea banksaria''' ({{lang-en|Bank's emerald moth}} nomi bilan ham tanilgan) — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[Chlorosea]] jinsining turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi&lt;ref name=itis/&gt;&lt;ref name=gbif/&gt;&lt;ref name=buglink/&gt;.

Chlorosea banksaria uchun MONA yoki Hodges raqami 7013&lt;ref name=mpg/&gt;.

== Kenja turlari ==
* ''Chlorosea banksaria banksaria''
* ''Chlorosea banksaria gracearia'' &lt;small&gt;Sperry, 1969&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=itis&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea banksaria'' Report
| url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=941750
| website=Integrated Taxonomic Information System
| accessdate=2019-09-24
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=mpg&gt;
{{Cite web| title=North American Moth Photographers Group, ''Chlorosea banksaria''
| url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=7013
| accessdate=2019-09-24
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gbif&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea banksaria''
| url=https://www.gbif.org/species/1973164
| website=GBIF
| accessdate=2019-09-24
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=buglink&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea banksaria'' species Information
| url=https://bugguide.net/node/view/68503
| website=BugGuide.net
| accessdate=2019-09-24
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Cite report
| title = Annotated taxonomic checklist of the Lepidoptera of North America, North of Mexico
| date = 2016
| last1 = Pohl | first1 = Greg
| last2 = Patterson | first2 = Bob
| last3 = Pelham | first3 = Jonathan
| url = https://www.researchgate.net/publication/302570819
| doi = 10.13140/RG.2.1.2186.3287| doi-access = free
}}
{{refend}}
== Havolalar ==
{{refbegin}}
* {{Commons category-inline|Chlorosea banksaria}}
{{refend}}

{{Taxonbar|from=Q13465682}}

[[Category:Geometrinae]]
{{geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>fe5538gk3169ptff2cz1joawau61l1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlorosea margaretaria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275424</id>
    <revision>
      <id>6121445</id>
      <parentid>5714817</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1501" sha1="4kbev7j9qc63d1g9cet21scrfex67l6" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chlorosea margaretaria
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | jins = [[Chlorosea]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlorosea margaretaria''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[Chlorosea]] jinsining turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi&lt;ref name=itis/&gt;&lt;ref name=gbif/&gt;&lt;ref name=buglink/&gt;.
== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=itis&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea margaretaria'' Report
| url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=941751
| website=Integrated Taxonomic Information System
| accessdate=2019-09-24
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gbif&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea margaretaria''
| url=https://www.gbif.org/species/1973165
| website=GBIF
| accessdate=2019-09-24
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=buglink&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea margaretaria'' species Information
| url=https://bugguide.net/node/view/919293
| website=BugGuide.net
| accessdate=2019-09-24
}}&lt;/ref&gt;
}}
== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Cite report
| title = Annotated taxonomic checklist of the Lepidoptera of North America, North of Mexico
| date = 2016
| last1 = Pohl | first1 = Greg
| last2 = Patterson | first2 = Bob
| last3 = Pelham | first3 = Jonathan
| url = https://www.researchgate.net/publication/302570819
| doi = 10.13140/RG.2.1.2186.3287| doi-access = free
}}
{{refend}}

{{Taxonbar|from=Q13465683}}

[[Category:Geometrinae]]
{{geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>4kbev7j9qc63d1g9cet21scrfex67l6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlorosea nevadaria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275426</id>
    <revision>
      <id>6121446</id>
      <parentid>5714821</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2229" sha1="i33knvfr9mf54vmv95q4tq4dl89dlha" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chlorosea nevadaria
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | jins = [[Chlorosea]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlorosea nevadaria''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[Chlorosea]] jinsining turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi&lt;ref name=itis/&gt;&lt;ref name=gbif/&gt;&lt;ref name=buglink/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Valenti |first1=M. A. |last2=Zack |first2=R. S. |title=LEPIDOPTERA ASSOCIATED WITH GREENLEAF MANZANITA, ARCTOSTAPHYLOS PATULA E. GREENE (ERICACEAE), IN SHASTA COUNTY, CALIFORNIA |journal=Proceedings of the Entomological Society of Washington |date=1995 |volume=97 |issue=4 |page=876 |url=https://archive.org/details/biostor-55819/mode/2up?}}&lt;/ref&gt;.

Chlorosea nevadaria uchun MONA yoki Hodges raqami 7012&lt;ref name=mpg/&gt;.

== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=itis&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea nevadaria'' Report
| url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=941752
| website=Integrated Taxonomic Information System
| accessdate=2019-09-24
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=mpg&gt;
{{Cite web| title=North American Moth Photographers Group, ''Chlorosea nevadaria''
| url=https://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=7012
| accessdate=2019-09-24
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gbif&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea nevadaria''
| url=https://www.gbif.org/species/1973163
| website=GBIF
| accessdate=2019-09-24
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=buglink&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea nevadaria'' species Information
| url=https://bugguide.net/node/view/608255
| website=BugGuide.net
| accessdate=2019-09-24
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Cite report
| title = Annotated taxonomic checklist of the Lepidoptera of North America, North of Mexico
| date = 2016
| last1 = Pohl | first1 = Greg
| last2 = Patterson | first2 = Bob
| last3 = Pelham | first3 = Jonathan
| url = https://www.researchgate.net/publication/302570819
| doi = 10.13140/RG.2.1.2186.3287| doi-access = free
}}
{{refend}}
== Havolalar ==
{{refbegin}}
* {{Commons category-inline|Chlorosea nevadaria}}
{{refend}}

{{Taxonbar|from=Q13465684}}

[[Category:Geometrinae]]
{{geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>i33knvfr9mf54vmv95q4tq4dl89dlha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlorosea roseitacta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275428</id>
    <revision>
      <id>6121447</id>
      <parentid>5862674</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5462" sha1="48tp89iksiszcq5vib5tvfffalrhcgg" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chlorosea roseitacta
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | jins = [[Chlorosea]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlorosea roseitacta''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[Chlorosea]] jinsining turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi&lt;ref name=itis/&gt;&lt;ref name=catlife/&gt;&lt;ref name=gbif/&gt;&lt;ref name=bugref/&gt;&lt;ref name=eol/&gt;.

== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=itis&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea roseitacta'' Report
| url            =https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=941753
| website        =Integrated Taxonomic Information System
| accessdate     =2018-04-01
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=eol&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea roseitacta'' Overview
| url            =http://eol.org/pages/273260/overview
| website        =Encyclopedia of Life
| accessdate     =2018-04-01
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=catlife&gt;{{Cite web
| title=''Chlorosea roseitacta'' species details
| url=http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/db2ae05d2d870c0878d3acd3603fb5be
| website=Catalogue of Life
| accessdate=2018-04-01
}}{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=gbif&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea roseitacta''
| url            =https://www.gbif.org/species/1973160
| website        =GBIF
| accessdate     =2018-04-01
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=bugref&gt;
{{Cite web| title=''Chlorosea roseitacta'' Species Information
| url            =https://bugguide.net/node/view/805215
| website        =BugGuide.net
| accessdate     =2018-04-01
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Cite book
| last1 = Beadle | first1 = David
| last2 = Leckie | first2 = Seabrooke
| date      = 2012
| title     = Peterson Field Guide to Moths of Northeastern North America
| publisher = Virginia Museum of Natural History
| isbn      = 0547238487
}}
* {{Cite book
| last1     = Covell | first1 = Charles V. Jr.
| date      = 2005
| title     = A Field Guide to Moths of Eastern North America
| series    = Special Publication Number 12
| publisher = Virginia Museum of Natural History
| isbn      = 1-884549-21-7
}}
* {{Cite journal
| last1   = Ferguson | first1 = Douglas C.
| date    = 1969
| title   = A revision of the moths of the subfamily Geometrinae of America north of Mexico (Insecta, Lepidoptera)
| journal = Bulletin of the Peabody Museum of Natural History, Yale University
| volume  = 29
| issn    = 0079-032X
}}
* {{Cite book
| last1     = Grote | first1 = Aug.R.
| last2     = Robinson | first2 = C.T.
| date      = 1868
| title     = List of the Lepidoptera of North America
| url       = https://archive.org/details/cihm_04389
| publisher = American Entomological Society
}}
* {{Cite book
| last1 = Hausmann | first1 = Axel
| editor-last1 = Hausmann | editor-first1 = Axel
| date         = 2001
| title        = Introduction; Archiearinae, Orthostixinae, Desmobathrinae, Alsophilinae, Geometrinae
| series       = The Geometrid Moths of Europe
| publisher    = Apollo Books
| volume       = 1
| isbn         = 8788757358
}}
* {{Cite journal
 |last1        = Heppner
 |first1       = J.B.
 |date         = 2003
 |title        = Lepidoptera of Florida. Part 1. Introduction and catalog
 |url          = http://freshfromflorida.s3.amazonaws.com/arthropods-of-florida-vol-17.pdf
 |journal      = Arthropods of Florida and Neighboring Areas
 |publisher    = Florida Department of Agriculture and Consumer Services
 |volume       = 17
 |issn         = 0066-8036
 |access-date  = 2018-04-01
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20180423112356/http://freshfromflorida.s3.amazonaws.com/arthropods-of-florida-vol-17.pdf
 |archive-date = 2018-04-23
 |url-status   = dead
 |archivedate  = 2018-04-23
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20180423112356/http://freshfromflorida.s3.amazonaws.com/arthropods-of-florida-vol-17.pdf
}}
* {{Cite book
| editor-last1 = Hodges | editor-first1 = Ronald W.
| date         = 1983
| title        = Check List of the Lepidoptera of America North of Mexico: Including Greenland
| url = https://archive.org/details/checklistoflepid0000unse | publisher    = E.W. Classey and The Wedge Entomological Research Foundation
| isbn         = 9780860960164
}}
* {{Cite report
| last1      = Pohl | first1 = Greg
| last2      = Patterson | first2 = Bob
| last3      = Pelham | first3 = Jonathan
| date       = 2016
| title      = Annotated taxonomic checklist of the Lepidoptera of North America, North of Mexico
| doi        = 10.13140/RG.2.1.2186.3287
| doi-access = free
}}
* {{Cite book
| last1     = Powell | first1 = Jerry A.
| last2     = Opler | first2 = Paul A.
| date      = 2009
| title     = Moths of Western North America
| url     = https://archive.org/details/mothsofwesternno0000powe | publisher = University of California Press
| isbn      = 9780520251977
}}
* {{Cite journal
| last1 = Yamamoto | first1 = Satoshi
| last2 = Sota | first2 = Teiji
| date  = 2007
| title = Phylogeny of the Geometridae and the evolution of winter moths inferred from a simultaneous analysis of mitochondrial and nuclear genes
| journal = Molecular Phylogenetics and Evolution
| volume  = 44
| pages   = 711–723
| issn    = 1055-7903
}}
{{refend}}
== Havolalar ==
{{refbegin}}
* {{Commons-inline}}
{{refend}}
{{clear}}

{{Wikispecies|Chlorosea roseitacta}}
{{Taxonbar|from=Q13465685}}

[[Category:Geometrinae]]

{{geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>48tp89iksiszcq5vib5tvfffalrhcgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlorosterrha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1275430</id>
    <revision>
      <id>6121448</id>
      <parentid>5780920</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1117" sha1="k9m3yf2khpgwfhfos1q1ll2xkjn4yea" xml:space="preserve">{{Takson
 | rang = pink
 | nomi = Chlorosterrha
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlorosterrha''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] jinsi. Ushbu jins Afrikada uchraydi. 1912-yilda Louis Beethoven Prout tomonidan tavsiflangan. Bu jins vakillari asosan [[Angola]] va [[Janubiy Afrika]]da tarqalgan.

== Turlari ==
* ''[[Chlorosterrha dichroma]]'' &lt;small&gt;(Felder &amp; Rogenhofer, 1875)&lt;/small&gt;
* ''[[Chlorosterrha monochroma]]'' &lt;small&gt;L. B. Prout, 1912&lt;/small&gt;
* ''[[Chlorosterrha semialba]]'' &lt;small&gt;(Swinhoe, 1906)&lt;/small&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar}}
* {{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2018 |url=http://www.afromoths.net/genus/show/602820 |title=''Chlorosterrha'' Prout, 1912 |website=Afromoths |accessdate=April 19, 2019 |arxivsana=2023-04-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230414101054/https://www.afromoths.net/genus/show/602820 }}

{{Taxonbar|from=Q5103198}}

[[Category:Geometrinae]]


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>k9m3yf2khpgwfhfos1q1ll2xkjn4yea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloroglyphica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1276367</id>
    <revision>
      <id>6121432</id>
      <parentid>5716513</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="npzew0j20cnb6hmj47lw2ccege8xbz4" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloroglyphica
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chloroglyphica''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] jinsi.

== Turlari ==
* ''[[Chloroglyphica devecisi]]'' &lt;small&gt;(Herbulot, 1992)&lt;/small&gt;
* ''[[Chloroglyphica variegata]]'' &lt;small&gt;(Butler, 1889)&lt;/small&gt;
* ''[[Chloroglyphica xeromeris]]'' &lt;small&gt;(Prout, 1932)&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
* [http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/geometrinae/chloroglyphica/index.html ''Chloroglyphica''] at Markku Savelaʼs ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''
* [http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&amp;SUPERFAMIL=&amp;FAMILYqtype=starts+with&amp;FAMILY=geometridae&amp;SUBFAMILYqtype=starts+with&amp;SUBFAMILY=&amp;TRIBEqtype=starts+with&amp;TRIBE=&amp;SUBTRIBEqtype=starts+with&amp;SUBTRIBE=&amp;GENUSqtype=starts+with&amp;GENUS=&amp;AUTHORqtype=starts+with&amp;AUTHOR=&amp;YEARqtype=equals&amp;YEAR=&amp;sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera genus database]

{{Taxonbar|from=Q5103081}}

[[Category:Geometrinae]]


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>npzew0j20cnb6hmj47lw2ccege8xbz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlorodrepana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1276375</id>
    <revision>
      <id>6121431</id>
      <parentid>5716523</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1143" sha1="ni98guuqggf5j7gw36zfvw9oocvzq52" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chlorodrepana
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlorodrepana''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] jinsi.

== Turlari ==
* ''[[Chlorodrepana allevata]]'' &lt;small&gt;Prout, 1915&lt;/small&gt;
* ''[[Chlorodrepana rothi]]'' &lt;small&gt;Warren, 1899&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
* [http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/geometrinae/chlorodrepana/index.html ''Chlorodrepana''] at Markku Savelaʼs ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''
* [http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&amp;SUPERFAMIL=&amp;FAMILYqtype=starts+with&amp;FAMILY=geometridae&amp;SUBFAMILYqtype=starts+with&amp;SUBFAMILY=&amp;TRIBEqtype=starts+with&amp;TRIBE=&amp;SUBTRIBEqtype=starts+with&amp;SUBTRIBE=&amp;GENUSqtype=starts+with&amp;GENUS=&amp;AUTHORqtype=starts+with&amp;AUTHOR=&amp;YEARqtype=equals&amp;YEAR=&amp;sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera genus database]

{{Taxonbar|from=Q5103061}}

[[Category:Geometrinae]]


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>ni98guuqggf5j7gw36zfvw9oocvzq52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlorodontopera taiwana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1276378</id>
    <revision>
      <id>6121430</id>
      <parentid>5716526</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="jcynia8p26a9erlvhs0jt9rq58yyts5" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chlorodontopera taiwana
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlorodontopera taiwana''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1911-yilda Alfred Ernest Wileman tomonidan tavsiflangan&lt;ref name=&quot;TaiwanEoL&quot;&gt;{{cite web |last1=Shiwei |first1=Wu |title=Chlorodontopera taiwana |url=https://taieol-tw.translate.goog/pages/101158/articles?_x_tr_sl=zh-TW&amp;_x_tr_tl=en&amp;_x_tr_hl=en&amp;_x_tr_pto=sc |publisher=Taiwan Encyclopedia of Life |access-date=21 April 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;inaturalist-Chlorodontopera taiwana&quot;&gt;{{cite web |title=Chlorodontopera taiwana |url=https://www.inaturalist.org/taxa/714765-Chlorodontopera-taiwana |website=iNaturalist |access-date=2024-04-21 |language=en}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
}}
[[Category:Geometrinae]]

{{taxonbar|from=Q13465567}}


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>jcynia8p26a9erlvhs0jt9rq58yyts5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlorodontopera mandarinata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1276381</id>
    <revision>
      <id>6121429</id>
      <parentid>5716530</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="713" sha1="ggj3awnuluwkd44q1rw2m9t32cm9jcl" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chlorodontopera mandarinata
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlorodontopera mandarinata''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[Chlorodontopera]] jinsidagi [[kuya]] turi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Seitz |first1=Dr. Adalbert |title=The Macrolepidoptera of the world : a systematic account of all the hitherto known macrolepidoptera |url=https://www.zobodat.at/pdf/Seitz-Schmetterlinge-Erde_12_1920_en_0001-0402.pdf |access-date=21 April 2024}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13465565}}

[[Category:Geometrinae]]


{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>ggj3awnuluwkd44q1rw2m9t32cm9jcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlorodontopera chalybeata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1276385</id>
    <revision>
      <id>6121427</id>
      <parentid>5716534</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="bvhi47fcb0tyw5l6yr45th5rznybbqh" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chlorodontopera chalybeata
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlorodontopera chalybeata''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Himolay]]ning shimoli-sharqiy qismi, [[Myanma]], [[Shimoliy Vyetnam]], [[Borneo]] va [[Sumatra]]da uchraydi&lt;ref name=Savela/&gt;&lt;ref name=LepIndex/&gt;.
== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=LepIndex&gt;{{LepIndex |id=208794 |access-date=23 April 2024 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Savela&gt;{{cite web |url=https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/geometroidea/geometridae/geometrinae/chlorodontopera/ |title=''Chlorodontopera'' Warren, 1893 |author=Savela, Markku |work=Lepidoptera and some other life forms |access-date=23 April 2024}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Taxonbar |from=Q13465563}}

[[Category:Geometrinae]]
{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>bvhi47fcb0tyw5l6yr45th5rznybbqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chlorodontopera discospilata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1276397</id>
    <revision>
      <id>6121428</id>
      <parentid>5716552</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sarvarbekabdukarim</username>
        <id>264144</id>
      </contributor>
      <origin>6121428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1122" sha1="tvkxdtrkcrjbxzjunffauofvw6khljz" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chlorodontopera discospilata
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Geometridae]]
 | tasvir = 
}}

'''Chlorodontopera discospilata''' — [[Geometridae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1868-yilda Frederic Moore tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Hindiston]], [[Nepal]] va [[Tayvan]]da uchraydi&lt;ref name=GBIF&gt;{{GBIF |id=198267076 |access-date=19 April 2024 |title=''Chlorodontopera discospilata'' (Moore, 1868) }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=LepIndex/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gbif.org/occurrence/search?q=Chlorodontopera%20discospilata |website=Global Biodiversity Information Facility |access-date=19 April 2024 |title=Search }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.mothsofindia.org/chlorodontopera-discospilata | title=''Chlorodontopera discospilata'' (Moore, &amp;#91;1868&amp;#93;) - &amp;#124; Moths }}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=LepIndex&gt;{{LepIndex |id=208795 |access-date=23 April 2024 }}&lt;/ref&gt;
}}

{{Taxonbar |from=Q13465564}}

[[Category:Geometrinae]]
{{Geometrinae-stub}}</text>
      <sha1>tvkxdtrkcrjbxzjunffauofvw6khljz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radikal demokratiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1280047</id>
    <revision>
      <id>6121590</id>
      <parentid>5732688</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28389-65</username>
        <id>265639</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>6121590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6185" sha1="7wfh56078zgzbbez8gj6qcn0k1e8w1i" xml:space="preserve">== Tarixiy kelib chiqishi ==
Radikal demokratiya g‘oyalari XIX asrdagi [[Sotsializm|sotsialistik]] va [[Anarxizm|anarxistik]] oqimlarga borib taqaladi. Bu davrda ijtimoiy tenglik, o‘zini o‘zi boshqarish va kollektiv qaror qabul qilish g‘oyalari paydo bo‘lib, ularning ayrimlari keyinchalik radikal demokratik tafakkurning nazariy asosiga aylandi. Ayniqsa anarxistik oqimlarda davlat hokimiyatining markazlashuviga qarshi turish, siyosiy va iqtisodiy institutlarni mahalliy jamoalar hamda bevosita fuqarolik ishtiroki orqali boshqarish talabi ilgari surilgan edi.

XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab esa radikal demokratiya yangi nazariy asosda qayta shakllandi. Siyosiy nazariyotchilar Ernesto Laklau va Shantal Muff post-marksistik yondashuvni ilgari surib, liberal demokratiyani tanqid qildilar. Ularning fikricha, demokratiyani faqat [[saylov]] jarayonlari va vakillik institutlari bilan chegaralash jamiyatdagi chuqur ijtimoiy muammolarni hal qila olmaydi. Shu sababli ular demokratiyani kengaytirish, hokimiyatni faqat siyosiy markaziy tuzilmalar darajasida emas, balki har bir ijtimoiy maydon — ish joylari, ta’lim tizimi, madaniyat, ommaviy axborot vositalari va boshqa sohalarda ham demokratlashtirish lozimligini ta’kidlashgan.

Bu yondashuv siyosiy qarama-qarshiliklarni tabiiy jarayon sifatida qabul qiladi va ularni bostirish emas, balki demokratik mexanizmlar orqali boshqarish zarurligini ilgari suradi. Shu tariqa radikal demokratiya klassik [[Liberalizm|liberal]] demokratiya doirasidan chiqib, jamiyatning barcha qatlamlarini qamrab oluvchi kengroq siyosiy ishtirok modelini taklif etadi.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Veb manbasi |url=https://t.me/Radikal_Demokrat |sarlavha=Baxtiyorxon Ahmadxonov va Sofiya Xanayeva — Radikal demokratlar manifesti |sana=26.09.2025}}&lt;/ref&gt;

== Asosiy tamoyillari ==
Radikal demokratiya quyidagi g‘oyalarni ilgari suradi:

'''Ishtirokchi demokratiya''' — fuqarolarning faqat saylovlarda emas, balki kundalik qaror qabul qilish jarayonida ham faol bo‘lishi;

'''Ijtimoiy tenglik''' — iqtisodiy, madaniy va siyosiy resurslardan teng foydalanish imkonini yaratish;

'''Pluralizm''' — turli identitet va manfaatlarning demokratik muhokamada o‘z o‘rniga ega bo‘lishi;

'''Hokimiyatni desentralizatsiya qilish''' — markazlashgan davlat tuzilmalari o‘rniga mahalliy, kooperativ va gorizontal institutlarni kuchaytirish.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://cup.columbia.edu/book/radical-democracy-and-political-theology/9780231527132 |sarlavha=Jeffrey W. Robbins — Radical Democracy and Political Theology (Columbia University Press): |arxivurl=https://cup.columbia.edu/book/radical-democracy-and-political-theology/9780231527132 |arxivsana=01.03.2011 |sana=01.03.2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Radikal demokratiya tarafdorlari uni mavjud siyosiy tuzumning alternativasi sifatida ko‘rsatsa-da, ayrim tanqidchilar uning amaliyotda murakkab ekanini ta’kidlashadi. Xususan, iqtisodiy kuchlarning hukmronligi va global kapitalizm sharoitida radikal demokratiya real mexanizm sifatida qanchalik ishlashi mumkinligi masalasi ochiq qolmoqda.&lt;ref&gt;[https://www.econstor.eu/bitstream/10419/224768/1/Full-text-article-Kim-Radical-democracy-and.pdf Sung Ho Kim — Radical Democracy and Left Populism After the Squares (maqola, PDF)]&lt;/ref&gt;

== Bugungi kunda ==
'''XXI asrda''' radikal demokratiya nazariyalari turli ijtimoiy va siyosiy harakatlarda o‘z ifodasini topmoqda. U nafaqat nazariy konsepsiya, balki aniq amaliy tajribalar majmui sifatida ham qaralmoqda. Bu tajribalar turli yo‘nalishlarda namoyon bo‘lmoqda:

1. Ijtimoiy adolat harakatlari – Radikal demokratiya konsepsiyasi ijtimoiy tengsizlik, boylik va resurslarning notekis taqsimlanishiga qarshi kurashayotgan global adolat harakatlari uchun nazariy poydevor bo‘lib xizmat qiladi. Masalan, [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi]]&lt;nowiki/&gt;da 2000-yillarda shakllangan progressiv siyosiy kuchlar ([[Boliviya]], [[Ekvador]], [[Venesuela]] tajribalari) fuqarolarning keng ishtirokini ta’minlashga urinib, yangi konstitutsion jarayonlarni yo‘lga qo‘ygan.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2. Ekologik siyosat va yashil harakatlar – [[Iqlim inqirozi]] sharoitida radikal demokratiya ekologik adolat bilan uzviy bog‘lanmoqda. &quot;Extinction Rebellion&quot; yoki &quot;Fridays for Future&quot; kabi harakatlar markazlashgan hukumatlardan ko‘ra, ko‘proq mahalliy, jamoaviy va gorizontal qaror qabul qilish mexanizmlarini ilgari suradi. Bu ekologik harakatlarda hokimiyatning desentralizatsiyasi asosiy tamoyil sifatida qo‘llaniladi.

3. [[Feminizm|Feministik]] va identitet asosidagi harakatlar – [[Gender tengligi]], irqiy adolat va identitet erkinligi masalalarida radikal demokratiya [[Plyuralizm|pluralizm]] tamoyilini amalda qo‘llaydi. Feministik harakatlar [[Patriarxat|patriarxal]] siyosiy tuzumni tanqid qilib, qaror qabul qilish jarayonlarida ko‘proq ko‘rinmas va kamsitilgan guruhlarning ovozini eshittirishni talab qiladi.

4. Fuqarolar assambleyalari va ishtirokchi byudjetlar – So‘nggi o‘n yilliklarda bir qator Yevropa davlatlarida, xususan, Irlandiya, Fransiya va Germaniyada fuqarolar assambleyalari demokratik qaror qabul qilishning muqobil shakli sifatida tajribadan o‘tkazildi. [[Braziliya]]&lt;nowiki/&gt;ning [[Porto Alegri|Porto-Alegri]] shahrida esa 1989-yildan boshlab ishtirokchi byudjet joriy etilib, fuqarolarga shahar byudjeti ustidan bevosita qaror qabul qilish huquqi berildi. Bu tajriba keyinchalik boshqa mamlakatlarga ham yoyildi.

5. Kooperativ iqtisodiyot va gorizontal institutlar – Radikal demokratiya tarafdorlari ishlab chiqarish va iqtisodiy jarayonlarni ham demokratlashtirish zarurligini ta’kidlaydilar. Shu maqsadda ishchilar kooperativlari, ijtimoiy xo‘jaliklar va o‘zini-o‘zi boshqaruvchi institutlar dunyoning turli hududlarida rivojlanmoqda. Masalan, [[Ispaniya]]&lt;nowiki/&gt;ning [[Basklar mamlakati|Basklar]] mintaqasida joylashgan [[Mondragon]] kooperativi radikal demokratiyaning iqtisodiy shakllanishiga yorqin misol bo‘la oladi.&lt;ref&gt;[https://philarchive.org/rec/SNIEAA-2 Itay Snir — Education and articulation: Laclau and Mouffe’s radical democracy in school (PhilArchive)]&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>7wfh56078zgzbbez8gj6qcn0k1e8w1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Oʻchirishga/Qudratilla Samadov</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1284995</id>
    <revision>
      <id>6121935</id>
      <parentid>5752588</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>18267</id>
      </contributor>
      <comment>/* Qudratilla Samadov */ +</comment>
      <origin>6121935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="4qz50k03z4gxyn4o36is758cwycgr4y" xml:space="preserve">===[[:Qudratilla Samadov]]===
:{{la|1=Qudratilla Samadov}}  
:({{Find sources|title=Qudratilla Samadov}})
[[VP:EA]]ga ega emas. [[Foydalanuvchi:MinaUktamova|MinaUktamova]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MinaUktamova|munozara]]) 15:33, 2025-yil 15-oktyabr (UTC)
:{{Oʻchirilsin}}. [[Vikipediya:Ensiklopedik ahamiyat (kishilar)|Ensiklopedik ahamiyati]] ochib berilmagan. [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umarxon III|munozara]]) 10:53, 2026-yil 11-may (UTC)</text>
      <sha1>4qz50k03z4gxyn4o36is758cwycgr4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Oʻchirishga/Xitoyda fuqarolar urushi</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1291793</id>
    <revision>
      <id>6121939</id>
      <parentid>5842533</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>18267</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xitoyda fuqarolar urushi */</comment>
      <origin>6121939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="795" sha1="o8fh6v57j064d2ag9cy3x3igikcpgnv" xml:space="preserve">{{Oʻ usti|qoldirilsin}}[[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umarxon III|munozara]]) 10:58, 2026-yil 11-may (UTC)
===[[:Xitoyda fuqarolar urushi]]===
:{{la|1=Xitoyda fuqarolar urushi}}  
:({{Find sources|title=Xitoyda fuqarolar urushi}})
[[Foydalanuvchi:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Divandagi ekspert|munozara]]) 17:07, 2025-yil 4-noyabr (UTC)

:Tahrirlab chala maqola qilib qoʼydim qoldirsa boʼladi. [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 06:59, 2025-yil 6-noyabr (UTC)
#{{qoldirilsin}} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|&lt;font face=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''''Ibrohimjon'''''&lt;/span&gt;&lt;/font&gt;]] 17:16, 2025-yil 18-dekabr (UTC)
{{Oʻ osti}}</text>
      <sha1>o8fh6v57j064d2ag9cy3x3igikcpgnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seyshel orollari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1294563</id>
    <redirect title="Seyshell orollari" />
    <revision>
      <id>6121487</id>
      <parentid>6093320</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Seyshelll orollari]] to [[Seyshell orollari]]</comment>
      <origin>6121487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="tp1px1y62psp92k42donl34ps445g4i" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Seyshell orollari]]</text>
      <sha1>tp1px1y62psp92k42donl34ps445g4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chop Suey &amp; Co.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1317336</id>
    <revision>
      <id>6121720</id>
      <parentid>5993296</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1407" sha1="6dnfw84p0dhncnla0i7hqfhdg0bf5p5" xml:space="preserve">{{Film bilgiqutisi
| rejissyor            = [[Hal Roach]]
| prodyuser            = Hal Roach
| ssenariy_muallifi    = [[H. M. Walker]]
| rollarda             = [[Harold Lloyd]]
| operator             = Walter Lundin
| montajyor            = 
| bastakor             = 
| distribyutor         = [[Pathé Exchange]]
| premyera             = {{premyera sanasi|1919}}
| mamlakat             = [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]
| til                  = [[Ovozsiz kino|ovozsiz]]
}}
'''Chop Suey &amp; Co.''' – 1919-yilda suratga olingan [[Amerika Qo‘shma Shtatlari|Amerika]] qisqa metrajli komediya filmi. Filmda [[Harold Lloyd]] bosh rolni ijro etgan&lt;ref name=&quot;silentera&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/C/ChopSueyandCompany1919.html |title=Progressive Silent Film List: Chop Suey &amp; Co. |accessdate=September 20, 2008 |work=Silent Era }}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

==Rollarda==
* [[Harold Lloyd]] 
* [[Snub Pollard]] 
* [[Bebe Daniels]]  
* [[Sammy Brooks]]
* [[Lige Conley]] (Lige Cromley)
* [[Wallace Howe]]
* [[Bud Jamison]]
* [[Dee Lampton]]
* [[Marie Mosquini]]
* [[Fred C. Newmeyer]]
* [[James Parrott]]
* [[Noah Young]]

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Havolalar ==
* {{IMDb title|0010006}}

{{1910-yillar-qisqa-metrajli-komediya-film-stub}}

[[Turkum:1910-yillar filmlariga oid chala maqolalar]]
[[Turkum:1919-yil kinokomediyalari]]</text>
      <sha1>6dnfw84p0dhncnla0i7hqfhdg0bf5p5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Oʻchirishga/Yoshlar parlamenti</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1322006</id>
    <revision>
      <id>6121911</id>
      <parentid>5870184</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>18267</id>
      </contributor>
      <comment>/* Yoshlar parlamenti */ done</comment>
      <origin>6121911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="606" sha1="o692lra4utifbqalzjr1d6y0jaay2ho" xml:space="preserve">{{munozara tepasi}}
===[[:Yoshlar parlamenti]]===

:{{la|1=Yoshlar parlamenti}}  
:({{Find sources|title=Yoshlar parlamenti}})
[[VP:EA]]ga ega emas / [[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Artemev Nikolay|munozara]]) 05:18, 2025-yil 17-dekabr (UTC)
:{{oʻchirilsin}} [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 12:50, 2026-yil 13-yanvar (UTC)
::{{Oʻchirildi}}. [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umarxon III|munozara]]) 10:14, 2026-yil 11-may (UTC)
{{munozara osti}}</text>
      <sha1>o692lra4utifbqalzjr1d6y0jaay2ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Murugampalayam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1322895</id>
    <revision>
      <id>6121449</id>
      <parentid>5841790</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Hindiston shahar va qishloqlari]] olib tashlandi; [[Turkum:Hindiston qishloqlari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1208" sha1="l0wy9yoy4t4x4zowb79blmm4850tktz" xml:space="preserve">{{Bilgiquti aholi punkti
| mavqe                = Qishloq
| bayroq               = 
| gerb                 = 
| mamlakat             = Hindiston
| mintaqa turi         = Shtat
| mintaqa              = Tamilnad
| tuman turi           = Tuman
| tuman                = Erode tumani
| rahbar turi          = 
| aholi                = 
| sanalgan yil = 2001-yil
| pochta indekslari =
| zichlik =
}}
'''Murugampalayam''' – [[Hindiston]]ning [[Tamilnad]] shtati, [[Erode tumani|Erode]] tumani [[Perundurai]] talukida joylashgan qishloq&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Village, 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42554/download/46180/2011-IndiaStateDistSbDistVill-0000.xlsx |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |access-date=May 16, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711042331/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42554/download/46180/2011-IndiaStateDistSbDistVill-0000.xlsx |archive-date=2022-07-11}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Hindiston-geo-stub}}

[[Turkum:Hindiston qishloqlari]]</text>
      <sha1>l0wy9yoy4t4x4zowb79blmm4850tktz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carcha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1323332</id>
    <revision>
      <id>6121509</id>
      <parentid>6044405</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1256" sha1="0ad3h0ztrrq84demx6tbp5kahgnx0gb" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Carcha
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Carcha''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar jinsi. Ushbu jins ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu jins vakillari [[Dominikan Respublikasi]] va [[Venesuela]] hududlarida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea (GlobIZ) |accessdate=10 May 2017 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/pyralidae/chrysauginae/carcha/ &quot;''Carcha'' Walker, 1859&quot;] at Markku Savela's ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''&lt;/ref&gt;.


==Turlari==
* ''[[Carcha hersilialis]]'' &lt;small&gt;Walker, 1859&lt;/small&gt;
* ''[[Carcha undulatalis]]'' &lt;small&gt;Amsel, 1956&lt;/small&gt;
* ''[[Carcha violalis]]'' &lt;small&gt;Hampson, 1897&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5038144}}

[[Turkum:Chrysauginae]]

{{Chrysauginae-stub}}</text>
      <sha1>0ad3h0ztrrq84demx6tbp5kahgnx0gb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carcha undulatalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1323338</id>
    <revision>
      <id>6121510</id>
      <parentid>6044406</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="2jv921l6ayufm4huoz5fzweu759ivy7" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Carcha undulatalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Carcha undulatalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1956-yilda Hans Georg Amsel tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Venesuela]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5038148}}
[[Turkum:Chrysauginae]]


{{Chrysauginae-stub}}</text>
      <sha1>2jv921l6ayufm4huoz5fzweu759ivy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Casuaria excissimalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1323402</id>
    <revision>
      <id>6121601</id>
      <parentid>6044460</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="9otqr1gcn11825bkc2wqx77jh0g6e9j" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Casuaria excissimalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Casuaria excissimalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1923-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=10 May 2017 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5050927}}

[[Turkum:Chrysauginae]]


{{Chrysauginae-stub}}</text>
      <sha1>9otqr1gcn11825bkc2wqx77jh0g6e9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Casuaria crumena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1323458</id>
    <revision>
      <id>6121600</id>
      <parentid>6044459</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="868" sha1="l7pm17erf6oib4u8ytqq1z7cu17y3ee" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Casuaria crumena
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Casuaria crumena''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1875-yilda Cajetan Felder, Rudolf Felder va Alois Friedrich Rogenhofer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kolumbiya]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=10 May 2017 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5050926}}

[[Turkum:Chrysauginae]]

{{Chrysauginae-stub}}</text>
      <sha1>l7pm17erf6oib4u8ytqq1z7cu17y3ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Casuaria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1323461</id>
    <revision>
      <id>6121598</id>
      <parentid>6044456</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1123" sha1="opflh57r164mj53bunnpsezv8to8yx1" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Casuaria
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Casuaria''' — [[Pyralidae]] oilasining [[Pyralinae]] kenja oilasiga mansub kuyalar jinsi. Ushbu jins ilk bor 1866-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu jins [[Braziliya]] hududida qayd etilgan&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=10 May 2017 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
* ''[[Casuaria armata]]'' &lt;small&gt;Walker, 1866&lt;/small&gt;
* ''[[Casuaria catocalis]]'' &lt;small&gt;(Ragonot, 1891)&lt;/small&gt;
* ''[[Casuaria crumena]]'' &lt;small&gt;(C. Felder, R. Felder &amp; Rogenhofer, 1875)&lt;/small&gt;
* ''[[Casuaria excissimalis]]'' &lt;small&gt;(Dyar, 1923)&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5050922}}

[[Turkum:Chrysauginae]]


{{Chrysauginae-stub}}</text>
      <sha1>opflh57r164mj53bunnpsezv8to8yx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Casuaria catocalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1323470</id>
    <revision>
      <id>6121599</id>
      <parentid>6044458</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="831" sha1="j0a2qyk6v1zspqlhqoxys8ufzti3rs7" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Casuaria catocalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Casuaria catocalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1891-yilda Émile Louis Ragonot tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Panama]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=10 May 2017 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5050924}}

[[Turkum:Chrysauginae]]


{{Chrysauginae-stub}}</text>
      <sha1>j0a2qyk6v1zspqlhqoxys8ufzti3rs7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia granitalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324304</id>
    <revision>
      <id>6121700</id>
      <parentid>6112886</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="882" sha1="oo1p4i9lsrmnn2jrdb1ebd8rctu3gsx" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia granitalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia granitalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1875-yilda Cajetan Felder, Rudolf Felder va Alois Friedrich Rogenhofer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103127}}


[[Category:Epipaschiinae]]

{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>oo1p4i9lsrmnn2jrdb1ebd8rctu3gsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coenodomus trichasema</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324311</id>
    <revision>
      <id>6121890</id>
      <parentid>6113496</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="b3idjsy757l1ysk8382k8bfjqln2my6" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coenodomus trichasema
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Coenodomus trichasema''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Shri-Lanka]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5140761}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>b3idjsy757l1ysk8382k8bfjqln2my6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coenodomus schausi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324321</id>
    <revision>
      <id>6121889</id>
      <parentid>6113479</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="762" sha1="pzxfbmzjmu7n45ibw0nw7igodl8emuh" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coenodomus schausi
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Coenodomus schausi''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Filippin]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5140759}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>pzxfbmzjmu7n45ibw0nw7igodl8emuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coenodomus rubrescens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324322</id>
    <revision>
      <id>6121888</id>
      <parentid>6113426</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="776" sha1="507rxdakpbu71o1r6blkrep70sw96gn" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coenodomus rubrescens
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Coenodomus rubrescens''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Hindiston]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5140758}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>507rxdakpbu71o1r6blkrep70sw96gn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coenodomus rotundinidus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324323</id>
    <revision>
      <id>6121887</id>
      <parentid>6113402</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="giuifsp6655p78hb5lbgw4kf50ype1t" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coenodomus rubrescens
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Coenodomus rubrescens''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Hindiston]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5140757}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}
s</text>
      <sha1>giuifsp6655p78hb5lbgw4kf50ype1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coenodomus melanochlora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324324</id>
    <revision>
      <id>6121886</id>
      <parentid>6113364</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="b30ozob4svq5plichyh8qpw6i4t9o56" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coenodomus melanochlora
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Coenodomus melanochlora''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Singapur]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5140756}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>b30ozob4svq5plichyh8qpw6i4t9o56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coenodomus hampsoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324329</id>
    <revision>
      <id>6121885</id>
      <parentid>6113323</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="823" sha1="1cytmngge4bycj2svglh7lv3z14jaf4" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coenodomus hampsoni
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Coenodomus hampsoni''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1931-yilda West tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Filippin]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5140754}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>1cytmngge4bycj2svglh7lv3z14jaf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coenodomus fumosalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324333</id>
    <revision>
      <id>6121884</id>
      <parentid>6113301</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="czkew3s7mrmiskygowdpx5vn1l8wcb6" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coenodomus fumosalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Coenodomus fumosalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1903-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Hindiston]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q5140753}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>czkew3s7mrmiskygowdpx5vn1l8wcb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coenodomus dudgeoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324334</id>
    <revision>
      <id>6121883</id>
      <parentid>6113286</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="nffd76ajchs6mayq1kf1ee0b5khhamy" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coenodomus dudgeoni
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Coenodomus dudgeoni''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Butan]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5140752}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>nffd76ajchs6mayq1kf1ee0b5khhamy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coenodomus aglossalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324338</id>
    <revision>
      <id>6121882</id>
      <parentid>6113101</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="775" sha1="lnap34cjtmeaznn4hhi5id2p5ys4xu3" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coenodomus aglossalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Coenodomus aglossalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Hindiston]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5140749}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>lnap34cjtmeaznn4hhi5id2p5ys4xu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coenodomus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324339</id>
    <revision>
      <id>6121881</id>
      <parentid>6113073</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1470" sha1="j8on54dca96rjs12vhaqc3cyiv12xbe" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coenodomus
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Coenodomus''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar jinsi. Jins ilk bor 1888-yilda Walsingham tomonidan tavsiflangan. Ushbu jins vakillari [[Hindiston]], [[Papua-Yangi Gvineya]], [[Butan]], [[Filippin]], [[Amerika Qo‘shma Shtatlari]], [[Indoneziya]], [[Xitoy]] va [[Shri-Lanka]] hududlarida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

== Turlari ==
* ''[[Coenodomus aglossalis]]''
* ''[[Coenodomus cornucalis]]'' &lt;small&gt;(Kenrick, 1907)&lt;/small&gt;
* ''[[Coenodomus dudgeoni]]''
* ''[[Coenodomus fumosalis]]'' &lt;small&gt;Hampson, 1903&lt;/small&gt;
* ''[[Coenodomus hampsoni]]'' &lt;small&gt;West, 1931&lt;/small&gt;
* ''[[Coenodomus hockingi]]'' &lt;small&gt;Walsingham, 1888&lt;/small&gt;
* ''[[Coenodomus melanochlora]]''
* ''[[Coenodomus rotundinidus]]''
* ''[[Coenodomus rubrescens]]''
* ''[[Coenodomus schausi]]''
* ''[[Coenodomus trichasema]]'' &lt;small&gt;(Hampson, 1916)&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5140750}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>j8on54dca96rjs12vhaqc3cyiv12xbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia venantia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324340</id>
    <revision>
      <id>6121712</id>
      <parentid>6113057</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="aqdkk3bfbfo0mooae26iuoa3rwxbz1i" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia venantia
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia venantia''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Janubiy Amerika]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103140}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>aqdkk3bfbfo0mooae26iuoa3rwxbz1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia thermalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324341</id>
    <revision>
      <id>6121711</id>
      <parentid>6113044</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="919" sha1="2hietnwd463yie4xazrobnoipk43wft" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia thermalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia thermalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1906-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Fransiya Gvianasi]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar |from=Q5103139}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>2hietnwd463yie4xazrobnoipk43wft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia selecta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324347</id>
    <revision>
      <id>6121710</id>
      <parentid>6113030</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="814" sha1="5eu98zroq05xjkxzsmn4z395j94jm7y" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia selecta
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia selecta''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Kosta-Rika]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103138}}

[[Category:Moths described in 1912]]
[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>5eu98zroq05xjkxzsmn4z395j94jm7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia pegalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324348</id>
    <revision>
      <id>6121707</id>
      <parentid>6112992</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="776" sha1="e536nipag5vf3v9a58gaos0am4fqs2u" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia pegalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia pegalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Gvatemala]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103135}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>e536nipag5vf3v9a58gaos0am4fqs2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia possidia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324350</id>
    <revision>
      <id>6121708</id>
      <parentid>6113006</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="lkieoizomzcn5c2b93rsdwi3zyepvhr" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia possidia
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia possidia''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Janubiy Amerika]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5103136}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>lkieoizomzcn5c2b93rsdwi3zyepvhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia rufibasis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324352</id>
    <revision>
      <id>6121709</id>
      <parentid>6113017</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="f3t9w4tk12kwtf6bfhjshntqcn7am28" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia rufibasis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia rufibasis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Trinidad]], [[Kosta-Rika]] va [[Peru]] hududlarida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q5103137}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>f3t9w4tk12kwtf6bfhjshntqcn7am28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia nadena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324353</id>
    <revision>
      <id>6121706</id>
      <parentid>6112978</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="772" sha1="o0eolr4mi8h6uyvelx3gm1ynbcujfi4" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia nadena
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia nadena''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur Amazonka mintaqasida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103133}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>o0eolr4mi8h6uyvelx3gm1ynbcujfi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia mennusalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324360</id>
    <revision>
      <id>6121705</id>
      <parentid>6112965</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="jvatbjxwevjtb0x6weymzsbfcteeard" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia mennusalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia mennusalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Fransiya Gvianasi]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5103132}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>jvatbjxwevjtb0x6weymzsbfcteeard</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia lativalva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324365</id>
    <revision>
      <id>6121704</id>
      <parentid>6112949</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="843" sha1="5xu9bl7olrd5sg7utb2pvpwwnft9pd0" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia lativalva
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia lativalva''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1956-yilda Hans Georg Amsel tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Venesuela]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5103131}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>5xu9bl7olrd5sg7utb2pvpwwnft9pd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia lascerianalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324470</id>
    <revision>
      <id>6121703</id>
      <parentid>6112935</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="01ue3nio5eu3qsrkw9e4xu8vxss0euj" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia lascerianalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia lascerianalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Amazonka pasttekisligi]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103129}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>01ue3nio5eu3qsrkw9e4xu8vxss0euj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia hemileuca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324471</id>
    <revision>
      <id>6121701</id>
      <parentid>6112899</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="t0ol0aci47ycwdh9anl4dl6x9kmsgpq" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia hemileuca
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia hemileuca''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Fransiya Gvianasi]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103126}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>t0ol0aci47ycwdh9anl4dl6x9kmsgpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia hollandalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324478</id>
    <revision>
      <id>6121702</id>
      <parentid>6112913</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="790" sha1="91qvbkyo7xie12kdrme1fxpg3npahjx" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia hollandalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia hollandalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Janubiy Amerika]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103128}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>91qvbkyo7xie12kdrme1fxpg3npahjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia godrica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324481</id>
    <revision>
      <id>6121699</id>
      <parentid>6112847</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="7iv4fb141xeyxoe4d9gudbkyvjt1pxe" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia godrica
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia godrica''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Amazonka pasttekisligi]]da uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103125}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>7iv4fb141xeyxoe4d9gudbkyvjt1pxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia fiachnalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324489</id>
    <revision>
      <id>6121698</id>
      <parentid>6112832</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="tak0yj9639q3i0vu58wpv3iniy41nsu" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia fiachnalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia fiachnalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Janubiy Amerika]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5103123}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>tak0yj9639q3i0vu58wpv3iniy41nsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia fabianalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324490</id>
    <revision>
      <id>6121697</id>
      <parentid>6112809</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="0b2rcwlg457hbng4yralhixody3309i" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia fabianalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia fabianalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Fransiya Gvianasi]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5103121}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>0b2rcwlg457hbng4yralhixody3309i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia epipodia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324497</id>
    <revision>
      <id>6121696</id>
      <parentid>6112793</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="3olvmhmuxjpqyx5fw2n7wocd03uj6yh" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia epipodia
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia epipodia''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Janubiy Amerika]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103120}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>3olvmhmuxjpqyx5fw2n7wocd03uj6yh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia canities</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324500</id>
    <revision>
      <id>6121695</id>
      <parentid>6112775</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="779" sha1="swl2n7qgrfuc4hjhd3bwqjyzt87jmja" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia canities
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia canities''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Kosta-Rika]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103119}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>swl2n7qgrfuc4hjhd3bwqjyzt87jmja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia aniana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324504</id>
    <revision>
      <id>6121694</id>
      <parentid>6112756</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="779" sha1="dl8mm0yq4bmz9os1d105we1339ysq8r" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia aniana
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia aniana''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Janubiy Amerika]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5103116}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>dl8mm0yq4bmz9os1d105we1339ysq8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia agathoa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324509</id>
    <revision>
      <id>6121692</id>
      <parentid>6112722</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="06lc50d5aqwqfsuh7oek07wsrfar1wi" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia agathoa
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia agathoa''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Fransiya Gvianasi]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5103114}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>06lc50d5aqwqfsuh7oek07wsrfar1wi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia afflicta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324511</id>
    <revision>
      <id>6121691</id>
      <parentid>6112702</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="it8h323aeli4kk5vuuf3hwrmuxcqd7a" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia afflicta
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia afflicta''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Gvatemala]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103113}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>it8h323aeli4kk5vuuf3hwrmuxcqd7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia adesia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324513</id>
    <revision>
      <id>6121690</id>
      <parentid>6112686</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="730" sha1="181qzhgmo1wl6rgeparikya199cv1i8" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia adesia
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia adesia''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5103112}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>181qzhgmo1wl6rgeparikya199cv1i8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloropaschia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324514</id>
    <revision>
      <id>6121689</id>
      <parentid>6112661</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1788" sha1="7142wfq5yov96zlu1nol15v73k0crow" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chloropaschia
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chloropaschia''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar jinsi. Jins ilk bor 1906-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu jins vakillari [[Braziliya]] va [[Venesuela]] hududlarida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

== Turlari ==
* ''[[Chloropaschia adesia]]''
* ''[[Chloropaschia afflicta]]''
* ''[[Chloropaschia agathoa]]''
* ''[[Chloropaschia aniana]]''
* ''[[Chloropaschia brithvalda]]''
* ''[[Chloropaschia canities]]''
* ''[[Chloropaschia epipodia]]''
* ''[[Chloropaschia fabianalis]]''
* ''[[Chloropaschia fiachnalis]]''
* ''[[Chloropaschia godrica]]''
* ''[[Chloropaschia granitalis]]'' &lt;small&gt;(C. Felder, R. Felder &amp; Rogenhofer, 1875)&lt;/small&gt;
* ''[[Chloropaschia hemileuca]]''
* ''[[Chloropaschia hollandalis]]'' &lt;small&gt;Schaus, 1925&lt;/small&gt;
* ''[[Chloropaschia lascerianalis]]''
* ''[[Chloropaschia lativalva]]'' &lt;small&gt;(Amsel, 1956)&lt;/small&gt;
* ''[[Chloropaschia mennusalis]]''
* ''[[Chloropaschia nadena]]''
* ''[[Chloropaschia pegalis]]''
* ''[[Chloropaschia possidia]]''
* ''[[Chloropaschia rufibasis]]''
* ''[[Chloropaschia selecta]]''
* ''[[Chloropaschia thermalis]]'' &lt;small&gt;Hampson, 1906&lt;/small&gt;
* ''[[Chloropaschia venantia]]''

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5103110}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>7142wfq5yov96zlu1nol15v73k0crow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cecidipta teffealis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324517</id>
    <revision>
      <id>6121612</id>
      <parentid>6112637</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="823" sha1="hofurndl4hi8niocy546z9cu7dlm18q" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cecidipta teffealis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Cecidipta teffealis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1922-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5055895}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>hofurndl4hi8niocy546z9cu7dlm18q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cecidipta major</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324518</id>
    <revision>
      <id>6121611</id>
      <parentid>6112615</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="a5syyhpb7guhacaguoy4jwckb35mhw8" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cecidipta teffealis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Cecidipta teffealis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1922-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5055893}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>a5syyhpb7guhacaguoy4jwckb35mhw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cecidipta excoecariae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324520</id>
    <revision>
      <id>6121610</id>
      <parentid>6112593</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="790" sha1="qtb787nm277tuezyslwody159g14pi0" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cecidipta excoecariae
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Cecidipta excoecariae''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1877-yilda Carl Berg tomonidan tavsiflangan&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=May 26, 2017 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5055892}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>qtb787nm277tuezyslwody159g14pi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cecidipta cecidiptoides</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324522</id>
    <revision>
      <id>6121609</id>
      <parentid>6112579</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="734" sha1="qm2noesws8lcuz4hdt2xg92x5oputh3" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cecidipta cecidiptoides
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Cecidipta cecidiptoides''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5055891}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>qm2noesws8lcuz4hdt2xg92x5oputh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cecidipta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324527</id>
    <revision>
      <id>6121608</id>
      <parentid>6112561</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="j8v71fzd5v70e2q85d9izbjk9u14rq0" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cecidipta
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir =
}}

'''Cecidipta''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar jinsi. Jins ilk bor 1877-yilda Carlos Berg tomonidan tavsiflangan. Ushbu jins vakillari [[Janubiy Amerika]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

== Turlari ==
* ''[[Cecidipta cecidiptoides]]'' (Schaus, 1925) &lt;ref&gt;[https://ftp.funet.fi/index/Tree_of_life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/pyralidae/epipaschiinae/cecidipta/ funet.fi]&lt;/ref&gt;
* ''[[Cecidipta excoecariae]]'' &lt;small&gt;Berg, 1877&lt;/small&gt;
* ''[[Cecidipta major]]'' &lt;small&gt;(Amsel, 1956)&lt;/small&gt;
* ''[[Cecidipta teffealis]]'' &lt;small&gt;(Schaus, 1922)&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5055890}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>j8v71fzd5v70e2q85d9izbjk9u14rq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catamola xanthomelalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324530</id>
    <revision>
      <id>6121603</id>
      <parentid>5846974</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="509" sha1="myoefxgg1jkiyhh3enj57aylluldi2m" xml:space="preserve">&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5051404}}

[[Category:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>myoefxgg1jkiyhh3enj57aylluldi2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catamola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324659</id>
    <revision>
      <id>6121602</id>
      <parentid>6112513</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1431" sha1="kajw38j5qtbuusgo6z68qg6n2lfxx92" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Catamola
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Catamola''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] jinsi. Jins ilk bor 1884-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu jins [[Avstraliya]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Segerer |first7=Andreas |last8=Li |first8=Houhun |last9=Schouten |first9=Rob |last10=Solis |first10=M. Alma |author-link10=Maria Alma Solis |last11=Trofimova |first11=Tatiana |last12=De Prins |first12=Jurate |last13=Speidel |first13=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

== Turlari ==
* ''[[Catamola funerea]]'' &lt;small&gt;(Walker, 1863)&lt;/small&gt;
* ''[[Catamola xanthomelalis]]'' &lt;small&gt;(Walker, 1863)&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q5051403}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]

{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>kajw38j5qtbuusgo6z68qg6n2lfxx92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carthara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324780</id>
    <revision>
      <id>6121593</id>
      <parentid>6112431</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1003" sha1="4t3viasl9ikj1f7yh968yptc73dacow" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Carthara
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Carthara''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] jinsi. Jins ilk bor 1865-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu jins [[Kolumbiya]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

== Turlari ==
* ''[[Carthara abrupta]]'' &lt;small&gt;Zeller, 1881&lt;/small&gt;
* ''[[Carthara albicosta]]'' &lt;small&gt;Walker, 1865&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5047317}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>4t3viasl9ikj1f7yh968yptc73dacow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canipsa atkinsonii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324784</id>
    <revision>
      <id>6121505</id>
      <parentid>6112296</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1312" sha1="o4e3akc84sydubno5orx42nkridtzb1" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Canipsa atkinsonii
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Canipsa atkinsonii''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1888-yilda Frederic Moore tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Hindiston]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Segerer |first7=Andreas |last8=Li |first8=Houhun |last9=Schouten |first9=Rob |last10=Solis |first10=M. Alma |author-link10=Maria Alma Solis |last11=Trofimova |first11=Tatiana |last12=De Prins |first12=Jurate |last13=Speidel |first13=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q5032428}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>o4e3akc84sydubno5orx42nkridtzb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canipsa suspensalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324790</id>
    <revision>
      <id>6121507</id>
      <parentid>6112395</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="rir4g6i1aw6jop2j65r9azo3ohuiztq" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Canipsa suspensalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Canipsa suspensalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1866-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Indoneziya]] hududida, jumladan [[Borneo]] va [[Yava]] orollarida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5032431}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>rir4g6i1aw6jop2j65r9azo3ohuiztq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canipsa pyraliata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324796</id>
    <revision>
      <id>6121506</id>
      <parentid>6112369</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1310" sha1="0e0ultdwc7yvz6iznm00o82eafw94om" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Canipsa pyraliata
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Canipsa pyraliata''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1888-yilda Frederic Moore tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Hindiston]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Segerer |first7=Andreas |last8=Li |first8=Houhun |last9=Schouten |first9=Rob |last10=Solis |first10=M. Alma |author-link10=Maria Alma Solis |last11=Trofimova |first11=Tatiana |last12=De Prins |first12=Jurate |last13=Speidel |first13=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q5032429}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>0e0ultdwc7yvz6iznm00o82eafw94om</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canipsa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324797</id>
    <revision>
      <id>6121504</id>
      <parentid>6112256</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1110" sha1="c6fgqqu5lphxdpnw57lsyxa63v838gw" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Canipsa
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Canipsa''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] jinsi. Jins ilk bor 1866-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ayrim mualliflar tomonidan ushbu jins [[Stericta]] jinsining sinonimi sifatida keltiriladi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=May 25, 2017 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

== Turlari ==
* ''[[Canipsa atkinsonii]]'' &lt;small&gt;(Moore, 1888)&lt;/small&gt;
* ''[[Canipsa poliochyta]]'' &lt;small&gt;(Turner, 1904)&lt;/small&gt;
* ''[[Canipsa pyraliata]]'' &lt;small&gt;(Moore, 1888)&lt;/small&gt;
* ''[[Canipsa subpensalis]]'' &lt;small&gt;Walker, 1866&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5032427}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>c6fgqqu5lphxdpnw57lsyxa63v838gw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cacozelia pemphusalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324802</id>
    <revision>
      <id>6121474</id>
      <parentid>6112225</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="e480vjrztqlqdkwmoen8yfc3baq0y8s" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cacozelia pemphusalis
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Cacozelia pemphusalis''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda Herbert Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur AQSHning janubiy hududlarida, jumladan [[Arizona]] shtatida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2011 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=September 29, 2011 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=5578 |title= 800106.00 – 5578 – ''Cacozelia pemphusalis'' – (Druce, 1899) |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University |accessdate=December 22, 2019}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q5016108}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>e480vjrztqlqdkwmoen8yfc3baq0y8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cacozelia neotropica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324803</id>
    <revision>
      <id>6121473</id>
      <parentid>6112211</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="lp1dkrdr6w2i8qdbzikb4dvpmm4o3fr" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cacozelia neotropica
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Cacozelia neotropica''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1956-yilda Hans Georg Amsel tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Venesuela]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160305202621/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=442066 Fauna Europaea]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5016105}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>lp1dkrdr6w2i8qdbzikb4dvpmm4o3fr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cacozelia interruptella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324823</id>
    <revision>
      <id>6121472</id>
      <parentid>6112194</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="945" sha1="pcmizt7sjcq4ubnsj1s0j8b8m67fmcn" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cacozelia interruptella
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Cacozelia interruptella''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]] hududida, jumladan AQSHning [[Arizona]] va [[Florida]] shtatlarida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-09-29 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=5586 mothphotographersgroup]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5016104}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]


{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>pcmizt7sjcq4ubnsj1s0j8b8m67fmcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cacozelia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1324830</id>
    <revision>
      <id>6121471</id>
      <parentid>6112156</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="af3vn1el46uicrfpzaz98c9fwn16y77" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cacozelia
 | olam = [[Eukariotlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Pyralidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Cacozelia''' — [[Pyralidae]] oilasiga mansub [[kuya]] jinsi. Jins ilk bor 1878-yilda Augustus Radcliffe Grote tomonidan tavsiflangan. Ushbu jins [[Venesuela]] hududida uchraydi&lt;ref name=&quot;Pyraloidea db&quot;&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=May 25, 2017 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/pyralidae/epipaschiinae/cacozelia/ „''Cacozelia'' Grote, 1878“] at Markku Savelaʼs ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''. Retrieved May 25, 2017.&lt;/ref&gt;.

== Turlari ==
* ''[[Cacozelia basiochrealis]]'' &lt;small&gt;Grote, 1878&lt;/small&gt;
* ''[[Cacozelia elegans]]'' &lt;small&gt;(Schaus, 1912)&lt;/small&gt;
* ''[[Cacozelia interruptella ]]''
* ''[[Cacozelia neotropica]]'' &lt;small&gt;(Amsel, 1956)&lt;/small&gt;
* ''[[Cacozelia pemphusalis]]'' (=''Cacozelia alboplagialis'' &lt;small&gt;Dyar, 1905&lt;/small&gt;)

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5016101}}

[[Turkum:Epipaschiinae]]

{{Epipaschiinae-stub}}</text>
      <sha1>af3vn1el46uicrfpzaz98c9fwn16y77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Ahmad al-Buniy</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1335560</id>
    <revision>
      <id>6121928</id>
      <parentid>5877091</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muallim Fatih</username>
        <id>14639</id>
      </contributor>
      <comment>/* İngliz tilidan so'zma-s'oz tarjima */ yangi mavzu</comment>
      <origin>6121928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1473" sha1="ha2sy19jyxjvo8vfk6qnnhhni09bl60" xml:space="preserve">{{Munozara}}

== İngliz tilidan so'zma-s'oz tarjima ==

Nega ingliz tilidan so'zma-so'z tarjima qilyapsiz? Har qanday maqola mavzusini (odamlar, asarlar, ixtirolar, voqealar, shaharlar, hayvonlar, o'simliklar va boshqalar) o'sha geografiya tilidan yoki yaqin geografiya tilidan tarjima qiling ... Masalan, &quot;Istanbul&quot; ni turkcha (o'g'uz), &quot;Ka'be&quot; arabcha, &quot;fransuz inqilobi&quot; fransuzcha, &quot;Jakarta&quot; Indoneziyadan tarjima qilish mumkin. Masalan, biz O'zbek Türk tilidan “Samarqand, O‘zbekxon, Ferg'ona vodiysi” va boshqalarni sotib olishimiz kerak. Albatta, so'zma-so'z tarjima bilan emas...

🇹🇷🇹🇷🇹🇷Türkiye Türkçesi (Oʻgʻuz Türkçesi) bilan:🇹🇷🇹🇷🇹🇷

İngilizceden kelimesi kelimesine çeviri

Neden İngilizce'den kelimesi kelimesine çeviri yapıyorsunuz? Herhangi bir makalenin konusunu (insanlar, eserler, icatlar, olaylar, şehirler, hayvanlar, bitkiler vb.) aynı coğrafyanın dilinden veya yakın coğrafyanın dilinden çevirin... Örneğin &quot;İstanbul&quot; yazısını Türkçe (Oğuz) Türkçesinden, &quot;Ka'be&quot; yazısını Arapçadan, &quot;Fransız Devrimi&quot; yazısını Fransızcadan, &quot;Cakarta&quot; yazısını Endonezya'dan çevirebilirsiniz. Meselâ biz de Özbek Türk dilinden &quot;Semerkand, Özbek Hân, Fergana Vâdîsi&quot; ve daha fazlasını almalıyız. Tabii kelimesi kelimesine tercümeyle değil... [[Foydalanuvchi:Muallim Fatih|Muallim Fatih]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Muallim Fatih|munozara]]) 10:41, 2026-yil 11-may (UTC)</text>
      <sha1>ha2sy19jyxjvo8vfk6qnnhhni09bl60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Corthylus turlari ro‘yxati</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1342920</id>
    <revision>
      <id>6121937</id>
      <parentid>5893185</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21386" sha1="0f9wbfp3j07dw07ch15rphnbyhwp0i5" xml:space="preserve">'''Corthylus''' — [[Curculionidae]] oilasiga mansub [[Qo‘ng‘izlar|qo‘ng‘izlar]] urug‘i. Ushbu urug‘ tarkibida 194 ta tavsiflangan tur mavjud&lt;ref name=itis/&gt;&lt;ref name=catlife/&gt;&lt;ref name=gbif/&gt;&lt;ref name=bugref/&gt;

==''Corthylus'' turlari==
{{col div|colwidth=29em}}
* ''[[Corthylus abbreviatus]]'' &lt;small&gt;Eichhoff, 1869a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus abruptedeclivis]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1966f&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus additus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus affinis]]'' &lt;small&gt;Fonseca, 1927&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus alienus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1966f&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus andinus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus annexus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus anomalus]]'' &lt;small&gt;Bright, 1972a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus antennarius]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1966f&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus araguensis]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus argentinensis]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1950i&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus ater]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1952d&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus atomus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus attenuatus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus aztecus]]'' &lt;small&gt;Bright, 1972a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus bellus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus bicolor]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1943a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus bifurcus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1935h&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus biseriatus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1943d&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus bituberculatus]]'' &lt;small&gt;Nunberg, 1962&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus bolivianus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1943a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus brunnescens]]'' &lt;small&gt;Wood, 1981&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus brunneus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus calamarius]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus callidus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1973d&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus calmicolens]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus cannularius]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus castaneus]]'' &lt;small&gt;Ferrari, 1867a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus cavifrons]]'' &lt;small&gt;Nunberg, 1962&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus cecropicolens]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus cecropii]]'' &lt;small&gt;Wood, 1975a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus chiriquensis]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus cirrifer]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus cirritus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus cirrus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1940a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus coffeae]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus collaris]]'' &lt;small&gt;Blandford, 1904&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus columbianus]]'' &lt;small&gt;Hopkins, 1894&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; i c b&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 
* ''[[Corthylus comatus]]'' &lt;small&gt;Blandford, 1904&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus comitabilis]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus comosus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus compressicornis]]'' &lt;small&gt;Erichson, 1836&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus concavus]]'' &lt;small&gt;Bright, 1972a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus concisus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus confertus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus confusus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus consimilis]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus convexicauda]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1931b&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus convexifrons]]'' &lt;small&gt;Wood, 1986c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus coronatus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1933b&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus costulatus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus crassus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus curiosus]]'' &lt;small&gt;Bright, 1972d&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus cylindricus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1963c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus dentatus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1943a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus detrimentosus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1940a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus diligens]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus dimidiatus]]'' &lt;small&gt;Ferrari, 1867a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus discoideus]]'' &lt;small&gt;Blandford, 1904&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus donaticus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus dubiosus]]'' &lt;small&gt;Wood &amp; Bright, 1992&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus eichhoffi]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1933b&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus electinus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus emarginatus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1943a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus epistomalis]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus equihuai]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus excisus]]'' &lt;small&gt;Wood &amp; Bright, 1992&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus exiguus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1984e&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus fasciatus]]'' &lt;small&gt;Erichson, 1836&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus flagellifer]]'' &lt;small&gt;Blandford, 1904&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus frontalis]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus fuscus]]'' &lt;small&gt;Blandford, 1904&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus garai]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus glabinus]]'' &lt;small&gt;Bright, 1972a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus glabratus]]'' &lt;small&gt;Ferrari, 1867a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus gracilens]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus gracilior]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus gracilis]]'' &lt;small&gt;Wood &amp; Bright, 1992&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus granulatus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1935h&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus granulifer]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus guayanensis]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1933b&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus ingaensis]]'' &lt;small&gt;Wood &amp; Bright, 1992&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus insignis]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus insularis]]'' &lt;small&gt;Bright &amp; Torres, 2006&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus letzneri]]'' &lt;small&gt;Wood &amp; Bright, 1992&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus lobatus]]'' &lt;small&gt;Ferrari, 1867a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus luridus]]'' &lt;small&gt;Blandford, 1904&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus lustratus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1984e&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus macrocerus]]'' &lt;small&gt;Eichhoff, 1869a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus merkli]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus mexicanus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1950i&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus micacirrus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1984e&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus minimus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus minulus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus minutissimus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1940a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus minutus]]'' &lt;small&gt;Bright, 1972a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus mirabilis]]'' &lt;small&gt;Nunberg, 1962&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus montanus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus nanus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1979b&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus neotardus]]'' &lt;small&gt;Wood &amp; Bright, 1992&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus nevermanni]]'' &lt;small&gt;Wood, 1982b&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus niger]]'' &lt;small&gt;Wood &amp; Bright, 1992&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus nigrescens]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus nigricans]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus noguerai]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus nolenae]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus nudipennis]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1950i&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus nudiusculus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1950i&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus nudus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1940a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus obliquus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1976a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus obtusus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1966f&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus oculatus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus oliveirai]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1976a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus panamensis]]'' &lt;small&gt;Blandford, 1904&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus papuellus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus papulans]]'' &lt;small&gt;Eichhoff, 1869a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus parvicirrus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus parvulus]]'' &lt;small&gt;Blandford, 1904&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus peruanus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1950i&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus petilus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1967&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; i c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus pharax]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1976a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus pilifer]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus pinguis]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus pisinnus]]'' &lt;small&gt;Bright, 1972d&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus plagiatus]]'' &lt;small&gt;Eichhoff, 1869a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus praealtus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1976a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus praeustus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1950i&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus procerus]]'' &lt;small&gt;Bright, 1972a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus pseudoandinus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus pseudoexcisus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus pseudovillus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus ptyocerus]]'' &lt;small&gt;Blandford, 1904&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus pumilus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus punctatissimus]]'' &lt;small&gt;(Zimmermann, 1868)&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; i c b&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 
* ''[[Corthylus punctatus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1943a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus punctifrons]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus pusillus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1943a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus pygmaeus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus reburrus]]'' &lt;small&gt;Bright, 1972a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus redtenbacheri]]'' &lt;small&gt;Ferrari, 1867a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus retusifer]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus retusus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus robustus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1936i&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus rubricollis]]'' &lt;small&gt;Blandford, 1904&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus rufopilosus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1931b&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus sanguineus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1935h&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus schaufussi]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1937g&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus schulzi]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus scutellaris]]'' &lt;small&gt;LeConte, 1857&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus senticosus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1986c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus sentosus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1986c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus sentus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus serratus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus serrulatus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1934a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus signatus]]'' &lt;small&gt;Ferrari, 1867a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus simillimus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1966f&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus simplex]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus simplicis]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus sobrinus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus spinifer]]'' &lt;small&gt;Schwarz, 1891&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; i c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus spinipennis]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus spinosus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus splendens]]'' &lt;small&gt;Wood, 1967c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus splendidulus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus splendidus]]'' &lt;small&gt;Bright, 1972a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus strigilatus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1933b&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus strigilis]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus subasperatus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1940&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; g&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus subasperulus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1940a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus subserratus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus subsulcatus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1961i&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus suturalis]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1931b&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus suturifer]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1963c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus tardulus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1981&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus theobromae]]'' &lt;small&gt;Nunberg, 1971&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus tomentosus]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1940a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus transversus]]'' &lt;small&gt;Eichhoff, 1869a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus trucis]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus truncatiformus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus truncatus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1985&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus trunculus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus tuberculatus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1940a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus tuberculifer]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus tuberosus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus tulcanus]]'' &lt;small&gt;Hagedorn, 1910b&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus uniseptis]]'' &lt;small&gt;Schedl, 1961i&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus ustus]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus venustus]]'' &lt;small&gt;Wood &amp; Bright, 1992&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus villifer]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus villosus]]'' &lt;small&gt;Eggers, 1943a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus villus]]'' &lt;small&gt;Bright, 1972a&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus vochysiae]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus zelus]]'' &lt;small&gt;Wood, 1974c&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
* ''[[Corthylus zulmae]]'' &lt;small&gt;Wood, 2007&lt;/small&gt;&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;&lt;sup&gt; c&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
{{Col div end}}

&lt;small&gt;Data sources: i = ITIS,&lt;ref name=itis/&gt; c = Catalogue of Life,&lt;ref name=catlife/&gt; g = GBIF,&lt;ref name=gbif/&gt; b = Bugguide.net&lt;ref name=bugref/&gt;&lt;/small&gt;
== Manbalar ==

{{Reflist|refs=
&lt;ref name=itis&gt;
{{Cite web| title=''Corthylus'' Report
| url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=617099
| website=Integrated Taxonomic Information System
| accessdate=2018-05-01
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=catlife&gt;{{Cite web
| title=Browse ''Corthylus''
| url=http://www.catalogueoflife.org/col/browse/tree/id/4fab1cb8b3c9f8642952c199c7c034f5
| website=Catalogue of Life
| accessdate=2018-05-01
}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=gbif&gt;
{{Cite web| title=''Corthylus''
| url=https://www.gbif.org/species/1213519
| website=GBIF
| accessdate=2018-05-01
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=bugref&gt;
{{Cite web| title=''Corthylus'' Genus Information
| url=https://bugguide.net/node/view/266165
| website=BugGuide.net
| accessdate=2018-05-01
}}&lt;/ref&gt;
}}


[[Category:Scolytinae|*]]</text>
      <sha1>0f9wbfp3j07dw07ch15rphnbyhwp0i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chramesus mimosae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1343059</id>
    <revision>
      <id>6121730</id>
      <parentid>5893339</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2667" sha1="8ffdmtkt1f7gb3g3q6uytt1ey61hyoa" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Chramesus mimosae
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Coleoptera]]
 | oila = [[Curculionidae]]
 | tasvir =
}}

'''Chramesus mimosae''' — [[Curculionidae]] oilasiga mansub [[Qo‘ng‘izlar|qo‘ng‘iz]] turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]] hududida uchraydi&lt;ref name=bugref&gt;
{{Cite web| title=''Chramesus mimosae'' Species Information
| url=https://bugguide.net/node/view/498580
| website=BugGuide.net
| access-date=2018-03-04
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=itis&gt;
{{Cite web| title=''Chramesus mimosae'' Report
| url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=620540
| website=Integrated Taxonomic Information System
| access-date=2018-03-04
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=eol&gt;
{{Cite web| title=''Chramesus mimosae'' Overview
| url=http://eol.org/pages/518036/overview
| website=Encyclopedia of Life
| access-date=2018-03-04
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=catlife&gt;{{Cite web
| title=''Chramesus mimosae'' species details
| url=http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/b2cba6e051b87fd7e4e012fdcca4f2f2
| website=Catalogue of Life
| access-date=2018-03-04
}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Cite book
| last1 = Alonso-Zarazaga | first1 = Miguel A.
| last2 = Lyal | first2 = Christopher H.C.
| date = 1999
| title = A World Catalogue of Families and Genera of Curculionoidea (Insecta: Coleoptera) (Excepting Scotylidae and Platypodidae)
| publisher = Entomopraxis
| isbn = 84-605-9994-9
}}
* {{Cite book
| last1 = LeConte | first1 = J.L.
| date = 1861
| title = Classification of the Coleoptera of North America
| url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/85732
|volume=3
| publisher = Smithsonian Institution
| isbn = 0-665-10055-8
| doi = 10.5962/bhl.title.38459
| doi-access = free
}}
* {{Cite journal
| last1 = O'Brien | first1 = Charles W.
| last2 = Wibmer | first2 = Guillermo J.
| date = 1982
| title = Annotated checklist of the weevils (Curculionidae sensu lato) of North America, Central America, and the West Indies (Coleoptera: Curculionoidea)
| journal = Memoirs of the American Entomological Institute
| volume =34
}}
* {{Cite book
| last1 = White
| first1 = Richard E.
| date = 1998
| orig-date = 1983
| title = A Field Guide to the Beetles of North America (Peterson Field Guides)
| publisher = Houghton Mifflin Harcourt
| isbn = 0-395-91089-7
| url-access = registration
| url = https://archive.org/details/isbn_9780395910894
}}
{{refend}}
{{clear}}

{{Taxonbar|from=Q48971822}}

[[Category:Scolytinae]]

{{Scolytinae-stub}}</text>
      <sha1>8ffdmtkt1f7gb3g3q6uytt1ey61hyoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coccotrypes carpophagus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1343099</id>
    <revision>
      <id>6121871</id>
      <parentid>5893440</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2475" sha1="sistinnlbvf3l1amaynfiy95s8f28yr" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coccotrypes carpophagus
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Coleoptera]]
 | oila = [[Curculionidae]]
 | urug‘ = [[Coccotrypes]]
 | tasvir =
}}

'''Coccotrypes carpophagus''' — [[Curculionidae]] oilasiga mansub po‘stloqxo‘r [[qo‘ng‘izlar|qo‘ng‘iz]] turi. Ushbu tur dastlab [[Afrika]] hududiga xos bo‘lib, hozirda [[Osiyo]], [[Avstraliya]], [[Shimoliy Amerika]], [[Markaziy Amerika]] va [[Janubiy Amerika]] hududlarida keng tarqalgan&lt;ref name=itis/&gt;&lt;ref name=catlife/&gt;&lt;ref name=bugref/&gt;&lt;ref name=padil/&gt;&lt;ref name=yheet/&gt;.
== Manbalar ==

{{Reflist|refs=
&lt;ref name=itis&gt;
{{Cite web| title=''Coccotrypes carpophagus'' Report
| url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=188123
| website=Integrated Taxonomic Information System
| access-date=2018-05-06
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=catlife&gt;{{Cite web
| title=''Coccotrypes carpophagus'' species details
| url=http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/00e0a0ce79a3aeed8669929e116d093b
| website=Catalogue of Life
| access-date=2018-05-06
}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=bugref&gt;
{{Cite web| title=''Coccotrypes carpophagus'' Species Information
| url=https://bugguide.net/node/view/890913
| website=BugGuide.net
| access-date=2018-05-06
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=yheet&gt;{{Cite web| title=''Bark and Ambrosia Beetles'' Report
| url=http://www.barkbeetles.info/regional_chklist_target_species.php?lookUp=1762
| website=Bark and Ambrosia Beetles
| access-date=2018-04-06
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=padil&gt;{{Cite web |author=Walker, K. | title=palm seed borer (''Coccotrypes carpophagus'') |year=2006–2014 |work=PaDIL |url=http://www.padil.gov.au/pests-and-diseases/pest/main/135851 | access-date=2019-11-17 }}&lt;/ref&gt;
}}

== Adabiyotlar ==
{{Refbegin}}
* {{Cite book
| title = Catalogue of Palaearctic Coleoptera, Volume 7: Curculionoidea I
| date = 2013
| editor-last1 = Lobl | editor-first1 = I.
| editor-last2 = Smetana | editor-first2 = A.
| publisher = Apollo Books
| isbn = 978-90-04-26093-1
}}
* {{Cite book
| title = Catalogue of Palaearctic Coleoptera, Volume 8: Curculionoidea II
| date = 2013
| editor-last1 = Lobl | editor-first1 = I.
| editor-last2 = Smetana | editor-first2 = A.
| publisher = Apollo Books
| isbn = 978-90-04-25916-4
}}
{{Refend}}

{{Taxonbar|from=Q18472472}}

[[Category:Scolytinae]]


{{Scolytinae-stub}}</text>
      <sha1>sistinnlbvf3l1amaynfiy95s8f28yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bétou aeroporti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1343760</id>
    <revision>
      <id>6121424</id>
      <parentid>5899506</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1976" sha1="i0io9u6a0wr58k7lpz2vbqw9fkydq50" xml:space="preserve">{{Infobox airport
| name         = Bétou aeroporti
| nativename   = 
| nativename-a = 
| nativename-r = 
| image        = 
| image-width  = 
| caption      = 
| image2       = 
| image2-width = 
| caption2     = 
| IATA         = BTB
| ICAO         = FCOT
| FAA          = 
| TC           = 
| LID          = 
| GPS          = 
| WMO          = 
| type         = Fuqarolik
| owner-oper   = 
| owner        = 
| operator     = 
| city-served  = [[Bétou]]
| location     = 
| hub          = 
| built        = 
| used         = 
| commander    = 
| occupants    = 
| metric-elev  = 
| elevation-f  = 1168
| elevation-m  = 
| coordinates  = {{coord|3|03|28|N|18|30|55|E|type:airport_region:CG|display=inline,title}}
| latd = 3
| latm = 03
| lats = 28
| latNS = N
| longd = 18
| longm = 30
| longs = 55
| longEW = E
| website =
| image_map =
| image_mapsize =
| image_map_alt =
| image_map_caption =
| pushpin_map = Kongo Respublikasi
| pushpin_label_position =
| pushpin_label = '''BTB'''
| pushpin_map_alt =
| pushpin_mapsize =
| pushpin_image =
| pushpin_map_caption = Kongo Respublikasidagi joylashuvi
| r1-number = 08/26
| r1-length-f =
| r1-length-m = 1000
| r1-surface = Tuproq
| metric-rwy = y
| footnotes = Manba: GCM&lt;ref name=&quot;GCM&quot;&gt;{{GCM|BTB|Bétou Airport}}&lt;/ref&gt; Google Maps&lt;ref&gt;[https://www.google.com/maps/@3.057639,18.5154421,1998m/data=!3m1!1e3 Google Maps – Bétou]&lt;/ref&gt;
}}
'''Bétou aeroporti''' {{airport codes|BTB|FCOT}} – [[Kongo Respublikasi]]ning [[Likouala departamenti]]da joylashgan [[Bétou]] shahriga xizmat koʻrsatuvchi [[aeroport]]. 

== Yana qarang ==
* [[Kongo Respublikasidagi aeroportlar ro‘yxati]]
* [[Kongo Respublikasida transport]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://ourairports.com/airports/FCOT/pilot-info.html#general OurAirports – Bétou] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170305002606/http://ourairports.com/airports/FCOT/pilot-info.html#general |date=2017-03-05 }}

{{RKongo-aeroport-stub}}</text>
      <sha1>i0io9u6a0wr58k7lpz2vbqw9fkydq50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coccotorus pruniphilus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1344341</id>
    <revision>
      <id>6121863</id>
      <parentid>6109136</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:35:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2271" sha1="b6uo3t0209kjgbanv5g3zzukvcqkjq6" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Coccotorus pruniphilus
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Coleoptera]]
 | oila = [[Curculionidae]]
 | urug‘ = [[Coccotorus]]
 | tasvir =
}}

'''Coccotorus pruniphilus''' — [[Curculionidae]] oilasiga mansub [[Qo‘ng‘izlar|qo‘ng‘iz]] turi. Ushbu tur [[AQSH]]ning [[Texas]] shtatiga xos endemik hisoblanadi. Uning lichinkalari ''Prunus minutiflora'' o‘simligining urug‘lari bilan oziqlanadi&lt;ref name=itis/&gt;&lt;ref name=catlife/&gt;&lt;ref name=bugref/&gt;&lt;ref name=bugref/&gt;&lt;ref name=&quot;Chittenden&quot;&gt;{{cite journal |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/16137273#page/165/mode/1up |first=F. H. |last=Chittenden |title=The Genus Coccotorus Leconte (Coleoptera) |journal=Proceedings of the Entomological Society of Washington |volume=27 |number=6 |year=1925 |pages=129-131}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==

{{Reflist|refs=
&lt;ref name=itis&gt;
{{Cite web| title=''Coccotorus pruniphilus'' Report
| url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=617802
| website=Integrated Taxonomic Information System
| access-date=2018-04-26
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=catlife&gt;{{Cite web
| title=''Coccotorus pruniphilus'' species details
| url=http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/83181a8012a8cd6045ff5bdcccda4861
| website=Catalogue of Life
| access-date=2018-04-26
}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=bugref&gt;
{{Cite web| title=''Coccotorus pruniphilus'' Species Information
| url=https://bugguide.net/node/view/898437
| website=BugGuide.net
| access-date=2018-04-26
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Cite book
| title = Catalogue of Palaearctic Coleoptera, Volume 7: Curculionoidea I
| date = 2013
| editor-last1 = Lobl | editor-first1 = I.
| editor-last2 = Smetana | editor-first2 = A.
| publisher = Apollo Books
| isbn = 978-90-04-26093-1
}}
* {{Cite book
| title = Catalogue of Palaearctic Coleoptera, Volume 8: Curculionoidea II
| date = 2013
| editor-last1 = Lobl | editor-first1 = I.
| editor-last2 = Smetana | editor-first2 = A.
| publisher = Apollo Books
| isbn = 978-90-04-25916-4
}}
{{refend}}

{{Taxonbar|from=Q55111469}}

[[Category:Curculioninae]]
{{Curculioninae-stub}}</text>
      <sha1>b6uo3t0209kjgbanv5g3zzukvcqkjq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cionopsis maculata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1344520</id>
    <revision>
      <id>6121792</id>
      <parentid>6108923</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1822" sha1="25zeu1iabdnme43ph6o1ynj5mp81lub" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cionopsis maculata
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Coleoptera]]
 | oila = [[Curculionidae]]
 | urug‘ = [[Cionopsis]]
 | tasvir =
}}

'''Cionopsis maculata''' — [[Curculionidae]] oilasiga mansub [[Qo‘ng‘izlar|qo‘ng‘iz]] turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]] hududida uchraydi&lt;ref name=itis/&gt;&lt;ref name=catlife/&gt;&lt;ref name=bugref/&gt;.

== Manbalar ==

{{Reflist|refs=
&lt;ref name=itis&gt;
{{Cite web| title=''Cionopsis maculata'' Report
| url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=617778
| website=Integrated Taxonomic Information System
| access-date=2018-04-23
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=catlife&gt;{{Cite web
| title=''Cionopsis maculata'' species details
| url=http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/a4528462a8ab93c00801a10bb6a3edc7
| website=Catalogue of Life
| access-date=2018-04-23
}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=bugref&gt;
{{Cite web| title=''Cionopsis maculata'' Species Information
| url=https://bugguide.net/node/view/351496
| website=BugGuide.net
| access-date=2018-04-23
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Cite book
| title = Catalogue of Palaearctic Coleoptera, Volume 7: Curculionoidea I
| date = 2013
| editor-last1 = Lobl | editor-first1 = I.
| editor-last2 = Smetana | editor-first2 = A.
| publisher = Apollo Books
| isbn = 978-90-04-26093-1
}}
* {{Cite book
| title = Catalogue of Palaearctic Coleoptera, Volume 8: Curculionoidea II
| date = 2013
| editor-last1 = Lobl | editor-first1 = I.
| editor-last2 = Smetana | editor-first2 = A.
| publisher = Apollo Books
| isbn = 978-90-04-25916-4
}}

{{refend}}

{{Taxonbar|from=Q55111459}}

[[Category:Curculioninae]]


{{Curculioninae-stub}}</text>
      <sha1>25zeu1iabdnme43ph6o1ynj5mp81lub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cionopsis lineola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1344541</id>
    <revision>
      <id>6121784</id>
      <parentid>6108848</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1815" sha1="d8heph1habbs1cxvacdnv0l4814zdax" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cionopsis lineola
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Coleoptera]]
 | oila = [[Curculionidae]]
 | urug‘ = [[Cionopsis]]
 | tasvir =
}}

'''Cionopsis lineola''' — [[Curculionidae]] oilasiga mansub [[Qo‘ng‘izlar|qo‘ng‘iz]] turi. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]] hududida uchraydi&lt;ref name=itis/&gt;&lt;ref name=catlife/&gt;&lt;ref name=bugref/&gt;.

== Manbalar ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=itis&gt;
{{Cite web| title=''Cionopsis lineola'' Report
| url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=617777
| website=Integrated Taxonomic Information System
| access-date=2018-05-05
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=catlife&gt;{{Cite web
| title=''Cionopsis lineola'' species details
| url=http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/6b3083dfc73246534bcc0a3dd884094c
| website=Catalogue of Life
| access-date=2018-05-05
}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=bugref&gt;
{{Cite web| title=''Cionopsis lineola'' Species Information
| url=https://bugguide.net/node/view/352520
| website=BugGuide.net
| access-date=2018-05-05
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Cite book
| title = Catalogue of Palaearctic Coleoptera, Volume 7: Curculionoidea I
| date = 2013
| editor-last1 = Lobl | editor-first1 = I.
| editor-last2 = Smetana | editor-first2 = A.
| publisher = Apollo Books
| isbn = 978-90-04-26093-1
}}
* {{Cite book
| title = Catalogue of Palaearctic Coleoptera, Volume 8: Curculionoidea II
| date = 2013
| editor-last1 = Lobl | editor-first1 = I.
| editor-last2 = Smetana | editor-first2 = A.
| publisher = Apollo Books
| isbn = 978-90-04-25916-4
}}
{{refend}}

{{Taxonbar|from=Q55111457}}

[[Category:Curculioninae]]


{{Curculioninae-stub}}</text>
      <sha1>d8heph1habbs1cxvacdnv0l4814zdax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chobi Mela xalqaro fotografiya festivali</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1349981</id>
    <revision>
      <id>6121714</id>
      <parentid>5913823</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9883" sha1="qrqupzoypgq720l3sbfvabh0g2r1f69" xml:space="preserve">'''''Chobi Mela''''' (bengalcha: ছবি মেলা) – [[Bangladesh]]ning [[Dhaka]] shahrida ikki yilda bir marta tashkil etiladigan xalqaro [[fotografiya]] festivali&lt;ref&gt;{{cite news |last=Yee |first=Amy |date=13 March 2014 |title=In Bangladesh, a Vibrant Contemporary Scene |url=http://www.newyorker.com/culture/photo-booth/love-india |newspaper=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=December 2006 |title=Pushing the Boundaries |url=http://www.newagebd.com/slate/2006/dec/05.html |website=New Age |archive-url=https://web.archive.org/web/20090109201806/http://www.newagebd.com/slate/2006/dec/05.html |archive-date=2009-01-09}}&lt;/ref&gt;. Festival 2000-yilda bangladeshlik fotograf [[Shahidul Alam]] tomonidan asos solingan. Festival [[Drik Picture Library]] hamda [[Pathshala South Asian Media Institute]] tomonidan tashkil etiladi. Festival dunyo boʻylab fotografchilar uchun oʻz ishlarini namoyish etish imkonini beruvchi maydon vazifasini bajaradi. Ayniqsa, Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi vakillariga alohida eʼtibor qaratiladi.
Ishtirokchilar koʻrgazmalarda, seminar va mahorat darslarida ishtirok etishadi. Shuningdek, ular vizual hikoyalar orqali dolzarb ijtimoiy masalalarni muhokama qilish imkoniyatiga ega boʻlishadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://chobimela.org/ |title=Chobi Mela |website=chobimela.org |accessdate=2025-03-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=266636 | title=All Eyes on Dhaka | newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] | accessdate=2013-05-13 | archive-date=24 May 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140524070630/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=266636 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Chobi Mela 2000-yil 30-noyabrda [[Shahidul Alam]] tomonidan tashkil etilgan. Festival zamonaviy fotografiya amaliyotining semiotik jihatlarini oʻrganish hamda soha vakillari va keng jamoatchilik orasida vizual hikoyachilikni chuqurroq anglashni rivojlantirish maqsadida yoʻlga qoʻyilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chobimela.org/what-was-chobi-meta-and-what-happens-next/ |title=What was Chobi Mela – and what happens next? |website=chobimela.org |accessdate=2025-03-04}}&lt;/ref&gt;. Tadbir [[Drik Picture Library]] hamda Pathshala South Asian Media Institute tomonidan tashkil etiladi. Festival Osiyo va boshqa hududlardan fotografiya asarlarini namoyish etishga qaratilgan mintaqaviy platforma sifatida shakllangan&lt;ref&gt;{{cite news |date=10 November 2006 |title=Exposing Perimeters |url=http://archive.thedailystar.net/magazine/2006/11/03/cover.htm |newspaper=Star Weekend Magazine |access-date=2026-02-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090324/http://archive.thedailystar.net/magazine/2006/11/03/cover.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

2019-yilga qadar Chobi Mela oʻn marotaba oʻtkazilgan. 2021-yilda esa COVID-19 pandemiyasi sababli festival „Shunno“ nomli maxsus raqamli formatdagi nashr koʻrinishida tashkil etilgan&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 February 2019 |title=The Legacy of Light |url=https://www.thedailystar.net/star-weekend/spotlight/news/the-legacy-light-1715257 |newspaper=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;.

== Jamoasi ==
Chobi Mela festivali [[Shahidul Alam]] rahbarligidagi jamoa tomonidan boshqariladi. U festival direktori lavozimida faoliyat yuritadi. Tashkiliy tuzilmada [[Tanzim Wahab]] sanʼat yoʻnalishining bosh kuratori hisoblanadi. [[Munem Wasif]] kurator sifatida koʻrgazmalar va dasturlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi. [[ASM Rezaur Rahman]] festival menejeri hisoblanadi. [[Sarker Protick]] esa yordamchi kurator sifatida faoliyat olib boradi. Jamoa ikki yilda bir marta oʻtkaziladigan tadbirni tashkil etishda Drik Picture Library hamda Pathshala South Asian Media Institute bilan hamkorlik qiladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chobimela.org/team/ |title=Team |website=chobimela.org |accessdate=2025-03-04}}&lt;/ref&gt;.

== Mavzular va nashrlar ==
Chobi Melaning har bir nashri markazlashgab mavzu asosida tashkil etiladi. Ushbu mavzular fotografik hikoyalar orqali global va mintaqaviy masalalarni yoritishga qaratilgan. Festival 2000–2019-yillar oraligʻida oʻn marotaba ikki yillik nashr sifatida oʻtkazilgan. 2021-yilda esa qoʻshimcha maxsus nashr tashkil etilgan.

* '''Chobi Mela I''' (2000): „Differences“ – 2000-yil 30-noyabrda boshlangan. Fotografiyani turli nuqtayi nazarlardan yoritishga bagʻishlangan.

* '''Chobi Mela II''' (2002): „Exclusion“ – Ijtimoiy va madaniy chetlanish masalalarini oʻrgangan.

* '''Chobi Mela III''' (2004): „Resistance“ – 2004-yil 6-dekabrda boshlangan. Zulm va bosimga qarshilik mavzusini yoritgan&lt;ref&gt;{{cite news |date=5 December 2004 |title=3rd Int'l Festival of Photography begins tomorrow |url=http://archive.thedailystar.net/2004/12/05/d41205100871.htm |newspaper=The Daily Star |access-date=2026-02-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104011/http://archive.thedailystar.net/2004/12/05/d41205100871.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

* '''Chobi Mela IV (2006)''': „Boundaries“ – Jismoniy va ramziy chegaralarni tadqiq etgan. Xalqaro qamrovi bilan ajralib turgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://universes-in-universe.org/eng/nafas/articles/2006/chobi_mela_iv |title=Chobi Mela IV |website=Nafas Art Magazine |accessdate=2013-05-12}}&lt;/ref&gt;.

* '''Chobi Mela V''' (2008): „Freedom“ – Erkinlikning turli qirralariga bagʻishlangan.

* '''Chobi Mela VI''' (2011): „Dreams“ – Orzu-intilishlar va tasavvurlarga eʼtibor qaratgan.

* '''Chobi Mela VII''' (2013): „Fragility“ – Jamiyatdagi zaiflik va noziklik masalalarini yoritgan&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.banglanews24.com/English/detailsnews.php?nssl=c9a543dad6d3b323f49b5afdc9b2d9ae&amp;nttl=2401201362757&amp;toppos=6 | title=A rendezvous of photographers in city | website=Banglanews24.com | accessdate=2013-05-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140524064857/http://www.banglanews24.com/English/detailsnews.php?nssl=c9a543dad6d3b323f49b5afdc9b2d9ae&amp;nttl=2401201362757&amp;toppos=6 | archive-date=24 May 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

* '''Chobi Mela VIII''' (2015): „Intimacy“ – 2015-yil 23-yanvardan 5-fevralgacha davom etgan. Unda 22 mamlakatdan 31 nafar rassom ishtirok etgan&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 December 2014 |title=Chobi Mela VIII to begin on January 23, 2015 |url=http://www.dhakatribune.com/entertainment/2014/dec/19/chobi-mela-viii-begin-january-23-2015 |newspaper=Dhaka Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=23 January 2015 |title=Chobi Mela VIII |url=https://www.thedailystar.net/chobi-mela-viii-63018 |newspaper=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;.

* '''Chobi Mela IX''' (2017): „Transition“ – Janubiy Dhaka hududida oʻtkazilgan. Oʻzgarish va transformatsiya jarayonlariga bagʻishlangan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.lensculture.com/chobi-mela |title=Chobi Mela IX |website=LensCulture |accessdate=2025-03-04}}&lt;/ref&gt;.

* '''Chobi Mela X''' (2019): „Place“ – Festivalning yigirma yilligiga bagʻishlangan. 2019-yil 8-fevraldan 1-martgacha davom etgan. Unda 21 mamlakatdan 44 nafar rassomning 33 ta koʻrgazmasi namoyish etilgan&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 February 2019 |title=The Legacy of Light |url=https://www.thedailystar.net/star-weekend/spotlight/news/the-legacy-light-1715257 |newspaper=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;.

* '''Chobi Mela Shunno''' (2021): „Self-reflection“ – 2021-yil 19-fevraldan 5-martgacha onlayn formatda oʻtkazilgan maxsus nashr. COVID-19 pandemiyasi sharoitida raqamli kontentga moslashtirilgan hamda Janubiy Osiyo rassomlariga alohida eʼtibor qaratilgan.

„Shunno“ (bengalcha „nol“ maʼnosini anglatadi) nashri global muammolarga javob sifatida tashkil etilgan. Unda raqamli integratsiya va multidisiplinar amaliyotlarga urgʻu berilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chobimela.org/what-was-chobi-meta-and-what-happens-next/ |title=What was Chobi Mela – and what happens next? |website=chobimela.org |accessdate=2025-03-04}}&lt;/ref&gt;.

== Tadbirlar ==
Chobi Mela festivalida ishtirokchilar va keng jamoatchilikni jalb etishga qaratilgan turli tadbirlar tashkil etiladi. Ular quyidagilardan iborat:

* '''Koʻrgazmalar''': Turli mamlakatlardan fotografchilarning asarlari namoyish etiladi. Koʻrgazmalar odatda Dhakaning bir nechta maydonlarida oʻtkaziladi. Masalan, Chobi Mela VIII (2015) doirasida 22 mamlakatdan 31 nafar rassom ishtirok etgan. Chobi Mela X (2019) nashrida esa 21 mamlakatdan 44 nafar rassomning 33 ta koʻrgazmasi taqdim etilgan.

* '''Seminar va mahorat darslari''': Taniqli fotografchilar va pedagoglar tomonidan olib boriladi. Ular yosh va ijodiy faoliyatini endi boshlayotgan rassomlar uchun amaliy bilim berishga qaratilgan.

* '''Maʼruzalar va muhokamalar''': Fotografiyaning jamiyatga taʼsiri yuzasidan panel suhbatlar tashkil etiladi. Jumladan, 2021-yilda Sabih Ahmed va Sohrab Hura ishtirokida rassomlar bilan uchrashuvlar oʻtkazilgan.

* '''Portfolio koʻriklari''': Fotografchilarga oʻz ishlarini takomillashtirish uchun mutaxassislar tomonidan fikr-mulohaza olish imkoniyati yaratiladi.

* '''Koʻchma koʻrgazmalar''': Festivalning oʻziga xos jihatlaridan biri hisoblanadi. Unda riksha-furgonlar yordamida fotografiya asarlari Dhaka boʻylab namoyish etiladi. Bu tashabbus sanʼatni turli ijtimoiy qatlamlar, jumladan savodxonligi cheklangan jamoalar uchun ham ochiq qiladi.

* '''Rassomlar bilan uchrashuvlar va film namoyishlari''': Vizual hikoyachilik boʻyicha chuqurroq tushuncha beradi. 2021-yilda bu dastur Munem Wasif tomonidan kuratorlik qilingan podkastlar turkumi bilan boyitilgan.

* '''Chobi Mela Fellowship'': Mahalliy bangladeshlik rassomlarga har bir nashr mavzusiga mos, muayyan joyga xos asarlar yaratish uchun buyurtma beriladi. Bu tashabbus mintaqaviy ijodkorlarni qoʻllab-quvvatlashga xizmat qiladi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Festivallar]]</text>
      <sha1>qrqupzoypgq720l3sbfvabh0g2r1f69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chihil sutun (Kobul)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1351923</id>
    <revision>
      <id>6121652</id>
      <parentid>6050719</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T01:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5124" sha1="e8cj3iwqcheqmr8sxwpcmopri9g7rt9" xml:space="preserve">{{Bino bilgiqutisi
| name                = Chihil sutun
| native_name         = {{nq|چهل‌ستون}}
| native_name_lang = prs
| image =Hendaki Palace, the Emir's residence, Kabul Wellcome L0025004.jpg
| former_names = Hendaki
| alternate_names = Chihilsitoon
| etymology = Forty Columns
| status =
| building_type = [[Saroy]]
| architectural_style =
| location_city = [[Kobul (shahar)|Kobul]]
| location_country = [[Afgʻoniston]]
| coordinates = {{coord|34.468712|69.152097|type:landmark|display=inline,title}}
| Completion_date = 1796&lt;ref name=&quot;TOLO-189241&quot; /&gt;
}}

'''Chihil sutun''' ([[dariycha]]: {{langx|prs|چهل‌ستون}}, maʼnosi „Qirq ustun“), shuningdek '''Chehel Sutoon''', '''Chelsutoon''', '''Chehelseton''' yoki '''Chihilsitoon''' -[[Afg‘oniston|Afgʻonistonning]] [[Kobul (shahar)|Kobul shahrida]] bogʻlari boʻlgan tarixiy saroy. Saroy atrofidagi 30 gektarlik park toʻliq devor bilan oʻralgan va shahar tarixiy Chihilsitoon mahallasida joylashgan boʻlib&lt;ref name=&quot;Dupree&quot; /&gt;, [[Dorulomon|Dorulomon mahallasidan]] taxminan 3,6 km sharqda joylashgan.

Chihil sutun saroyi 1796-yilda imperator [[Zamonshoh]] tomonidan qurilgan. Koʻplab odamlar bu joyga hordiq chiqarish va dam olish maqsadida tashrif buyuradi&lt;ref name=&quot;TOLO-189241&quot; /&gt;. Park va uning atrofidagi hudud shaharining 7-tumaniga kiradi. [[Bogʻi Bobur]] esa saroydan bir necha kilometr shimolda joylashgan.

== Tarixi ==
Chihil sutun XVIII asr oxirida [[Zamonshoh]] tomonidan – [[Durroniylar davlati]] hukmdorlaridan biri sifatida rivojlantirilgan&lt;ref name=&quot;TOLO-189241&quot;&gt;{{cite news |url=https://tolonews.com/arts-culture-189241 |title=Chihil Sutun Palace: A 200-Year Legacy in Kabul |work=TOLOnews |date=12 June 2024 |access-date=2026-01-12}}&lt;/ref&gt;. Hozirgi saroy va pavilyon aynan shu joyda XIX asr oxirida oʻsha davrdagi amir [[Abdurahmon|Abdurahmon Xon]] tomonidan qurilgan. Tarixiy xaritalarda saroy va hudud „Hendaki“ nomi bilan ham tilga olingan&lt;ref name=&quot;Dupree&quot;&gt;{{Ensiklopediya manbasi |url=https://iranicaonline.org/articles/cehel-sotun-kabul |title=ČEHEL SOTŪN, KABUL |last=Dupree |first=Nancy Hatch |encyclopaedia=Encyclopaedia Iranica |date=December 15, 1990 |access-date=2026-01-12}}&lt;/ref&gt;. Saroyning yodgorlik lavhasi 1888-yilda oʻrnatilgan. Keyinchalik uning vorisi [[Habibullo|Habibullo Xon]] tomonidan tosh yotqizilgan yoʻlaklar va marmar favvoralar bilan kengaytirilgan. XX asr davomida saroy baʼzan davlat mehmonxonasi sifatida foydalanilgan; xususan, AQSh prezidenti [[Dwight D. Eisenhower]] va sovet yetakchisi [[Nikita Xrushchyov]] tashrif buyurgan paytda ularning qarorgohi boʻlgan. [[Afgʻoniston Demokratik Respublikasi|Kommunistik davrda]] esa bino hukumatning media markazi sifatida ishlatilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archnet.org/sites/2736|title=Chihil Sutun Palace - Archnet|website=archnet.org}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. [[Afgʻonistonda fuqarolar urushi (1992–1996)|1990-yillardagi fuqarolar urushi]] vaqtida majmua jiddiy zarar koʻrib, uzoq yillar xaroba holatda qolgan. Keyinchalik u toʻliq qayta tiklanib, 2018-yilda yana foydalanishga topshirilgan&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://tolonews.com/arts-culture/renovation-chihil-sutun-palace-completed |title=Renovation Of Chihil Sutun Palace Completed |work=TOLOnews |date=22 August 2018 |access-date=2026-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/kabul-gardens-historic-afghan-park-restored-glory-191009120414825.html|title=Kabul Gardens: Historic Afghan park restored to glory|date=9 October 2019|publisher=Al Jazeera|access-date=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;.

Chihil sutun saroyi shaharning janubiy qismidagi Chihilsitoon mahallasida, [[Kobul|Kobul daryosining]] sharq tomonida joylashgan. Chihilsitoon yoʻli saroyni shimolda markaziy [[Kobul (shahar)|Kobul]] bilan, gʻarbda esa [[Dorulomon]] hududi bilan bogʻlaydi. 7-tumanining boshqa hududlari kabi, bu joy ham rejasiz qurilgan boʻlib, odatda kambagʻal hudud hisoblanadi&lt;ref&gt;[https://iwaweb.org/wp-content/uploads/2017/11/KBL-Municipality-CSC-FINAL-REPORT.pdf Community Scorecard of Kabul Municipality 2016] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180223050735/https://iwaweb.org/wp-content/uploads/2017/11/KBL-Municipality-CSC-FINAL-REPORT.pdf |date=2018-02-23 }} Integrity Watch Afghanistan&lt;/ref&gt;.

== Fotosuratlari ==
&lt;gallery&gt;
File:Entrance and stairs leading to the Hendaki Palace Wellcome L0025003.jpg|Saroyning kirish qismi va zinapoyalari
File:Plain towards Chihil Sutun, south of Kabul (1924) (NO-NB BLDSA GM2a307n).jpg|1924-yilda [[Bogʻi Bobur|Bogʻi Boburdan]] Chihil sutunga qaragan tekisliki
File:War damaged Chilsetoon Palace, Kabul.png|1990-yillarning o‘rtalarida Chihil sutun saroyi
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==
* [[Arg, Kobul]]
* [[Dorul Omon saroyi]]
* [[Tajbeg saroyi]]

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Havolalar ==
* {{YouTube|HMjh8gQu7c4|Exploring Chihilsitoon Garden's peaceful view in 4K}} (May 11, 2024)
* {{YouTube|Xf3JB6lWIhI|Chilston park and palace Kabul Afghanistan}} (Apr. 16, 2023)

[[Turkum:Kobul mahallalari]]
[[Turkum:Saroylar alifbe boʻyicha]]</text>
      <sha1>e8cj3iwqcheqmr8sxwpcmopri9g7rt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1356801</id>
    <revision>
      <id>6121647</id>
      <parentid>6118890</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T00:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* B guruhi */</comment>
      <origin>6121647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27656" sha1="gteynry89uc77e7f3wpmbuw4levqzsi" xml:space="preserve">{{Infobox Futbol turniri mavsumi
| title =  Oʻzbekiston Kubogi
| year = Futbol boʻyicha 2026-yilgi
| other_titles = Oʻzbekiston Kubogi
| image = [[File:Coca cola Uzbekistan cup logo 04.png|300px]]
| caption =Oʻzbekiston Kubogi logotipi
| country = {{UZB}}
| dates = '''Boshlanishi''': {{start date|2026|3|22}}&lt;br /&gt;'''Tugashi''': &lt;!-- {{start date and age|2025|10|29}}--&gt;
| venue =Oʻzbekistondagi barcha stadionlar
| num_teams = 45
| defending_champions =
| champions =
| count =
| runner-up =
| third =
| fourth =
| continentalcup1 =[[Futbol boʻyicha 2027–28-yilgi ikkinchi Osiyo Chempionlar ligasi|2027–28-yilgi ikkinchi&lt;br /&gt; Osiyo Chempionlar ligasi]]
| continentalcup1_qualifiers =
| continentalcup2 =
| continentalcup2_qualifiers =
| champ_match_score =
| matches =
| goals =
| attendance =
| top_goal_scorer = &lt;!-- [[#Toʻpurarlar|Olti futbolchi]]ning &lt;br /&gt;har birida 4 tadan gol--&gt;
| player_label =
| player =&lt;!-- {{Flagicon|UZB}} [[Igor Sergeyev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]])--&gt;
| prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2025]]
| nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2027]]
| updated = 2026-yil 16-mart
| extra_information =
| tournament_venue =
| goalkeeper =
}}
'''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi''' (&lt;nowiki&gt;Футбол бўйича 2026-йилги Ўзбекистон Кубоги&lt;/nowiki&gt;) — har yili oʻtkaziladigan Oʻzbekiston Kubogi musobaqasining 36-mavsumi.

== Final mezboni ==

== Qur’a va format ==

11-mart kuni saralash bosqichiga qur’a tashlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://pfl.uz/news/ozbekiston-kubogi-2026-saralash-bosqichiga-qura-tashlandi |sarlavha=O‘zbekiston kubogi. Saralash bosqichiga qur’a tashlandi. |sana=11.03.2026}}&lt;/ref&gt;.

== Saralash bosqichi ==
=== Birinchi saralash bosqichi ===
{{Football box
|round           = '''C1-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|22}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Azur (futbol klubi)|Azur]]
|score = 2–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ae0e7614-9ff2-4f63-aa48-fa20fee351d9-7a548431-5569-46dc-a473-fb92eb4c3baf.pdf
|team2 = [[Barkamol (futbol klubi)|Barkamol]]
|goals1 = *{{abbr|Sagdullayev|Diyorbek Sagdullayev}} {{goal|11}}
* {{abbr|Bobojonov|Beknazar Bobojonov}} {{goal|71}}
|goals2 = {{abbr|Nuriddinov|Lutfulloh Nuriddinov}} {{goal|14}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 60
|referee = Sardor Mirodilov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C2-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|22}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|score = 2–0
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/503b822a-47d1-4997-bb07-753c01342df2-d87078dc-c1cc-406f-b89e-963203365038.pdf
|team2 = [[FC Sonyc X]]
|goals1 = * {{abbr|Shodiyev|Bunyod Shodiyev}} {{goal|40}}
* [[Asilbek Umurzoqov|Umurzoqov]] {{goal|50}}
|goals2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 257
|referee = Anvar Ismoilov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C3-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|23}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Samarqand FA (futbol klubi)|Samarqand FA]]
|score = 0–3
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8e1d6aab-60b3-437c-92f9-a1e9c054cbc6-83ad8c26-189f-4d3a-b2fb-326646b1288f.pdf
|penaltyscore =
|team2 = [[Sherdor (futbol klubi)|Sherdor]]
|goals1 =
|goals2 = * {{abbr|Sobirov|Zohir Sobirov}} {{goal|5}}
* {{abbr|Kozimov|Akmal Kozimov}} {{goal|6}}
* [[Murodjon Shamsiddinov|Shamsiddinov]] {{goal|53}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 47
|referee = Farruh Yansupov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C4-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|23}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0c22364a-dddd-4f65-b9d4-bed7ad39b22f-841140c5-94b5-4d27-8ba7-de4e8010c86c.pdf
|team2 = [[Toshkent FA (futbol klubi)|Toshkent FA]]
|goals1 = * {{abbr|Valiyev|Mubasher Valiyev}} {{goal|61}}
|goals2 = * {{abbr|Abduhakimov|Rihsiboy Abduhakimov}} {{goal|26}}
|penaltyscore = 5–4
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 57
|referee =
}}

=== Ikkinchi saralash bosqichi ===

{{Football box
|round           = '''C5-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|24}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Aral akademiya (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = 2–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/32356fa6-ef42-48c5-9ea5-35ac3bf5e7ed-d88a4546-3c7c-4185-b335-51219162f2e3.pdf
|team2 = [[Toshkent VFA (futbol klubi)|Toshkent VFA]]
|goals1 = * [[Damir Nizanov|Nizanov]] {{goal|26||67}}
|goals2 = * {{abbr|Namozov|Husan Namozov}} {{goal|70}}
|penaltyscore =
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 74
|referee = Nikita Mustafin
}}
----
{{Football box
|round           = '''C6-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|24}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Ahmedov (futbol klubi)|Ahmedov]]
|score = 5–2
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fa5e151c-cfb9-4db7-b884-338614c0d490-2daff9eb-0ee0-4917-804d-5c7a5ef98daa.pdf
|team2 = [[Navoiy FA (futbol klubi)|Navoiy FA]]
|goals1 = * {{abbr|Salomov|Ziyodullo Salomov}} {{goal|20}}
* {{abbr|Orifxonov|Muhammadodilxon Orifxonov}} {{goal|51||57}}
* {{abbr|Muhammadno‘monov|Salohiddin Muhammadno‘monov}} {{goal|63}}
* {{abbr|Ro‘ziqulov|Dostonbek Ro‘ziqulov}} {{goal|88}}
|goals2 =
* {{abbr|Tursunov|Azizjon Tursunov}} {{goal|22}}
* {{abbr|Roʻzimurodov|Asilbek Roʻzimurodov}} {{goal|74}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 70
|referee = Alisher Rahimqulov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C7-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|25}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Doʻstlik (futbol klubi, Toshkent)|Doʻstlik (Toshkent)]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/75f2c883-d8be-49ae-9ec9-189b7d511620-905a6c02-35d6-416b-8749-33a69dc3be58.pdf
|team2 = [[Azur (futbol klubi)|Azur]]
|goals1 = * [[Yashnarbek Rahmonov|Rahmonov]] {{goal|87|p}}
|goals2 = * {{abbr|Sayidov|Bakir Sayidov}} {{goal|65}}
|penaltyscore = 5–6
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 86
|referee = Shaxboz Azimov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C8-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|25}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Lokomotiv BFK]]
|score = 0–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/b8cba182-57a5-4cc5-9c60-189f5584a915-dd5f1e7f-45fc-4698-abcc-f4f659f8bd80.pdf
|team2 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|goals1 =
|goals2 = * [[Shohnazar Norbekov|Norbekov]] {{goal|48}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 77
|referee = Roman Irgashev
}}
----
{{Football box
|round           = '''C9-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|26}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/33e2cd95-262f-457a-8721-ae606b651a0d-eb5479e4-81c1-4666-b734-035f70ce6c0e.pdf
|team2 = [[Sherdor (futbol klubi)|Sherdor]]
|goals1 = {{Abbr|Gʻulomov|Farzullo Gʻulomov}} {{goal|20}}
|goals2 = {{abbr|Kozimov|Akmal Kozimov}} {{goal|19}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 83
|referee = Aziz Jumanov
|penaltyscore = 3–0

}}
----
{{Football box
|round           = '''C10-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|26}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Jizzax FA (futbol klubi)|Jizzax FA]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/49a78cc2-7367-4dd8-b78d-5cef7b907b76-8e9dcd83-295a-4594-b029-9868bd2f4166.pdf
|team2 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|goals1 = * [[Sanjar Rashidov|Rashidov]] {{goal|3}}
|goals2 = * {{abbr|Turobjonov|Ilhom Turobjonov}} {{goal|82}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 35
|referee = Sanjar Nazarov
|penaltyscore = 3–4
}}

=== Uchinchi saralash bosqichi ===

{{Football box
|round           = '''C11-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|28}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Aral akademiya (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = 3–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6ef810f6-03d1-40b9-85d0-193c52894c49-92bbcc2a-ce8d-4186-b6b8-a18ba827aa71.pdf
|team2 = [[Ahmedov (futbol klubi)|Ahmedov]]
|goals1 = * {{abbr|Xudoyberdiyev|Kuvatbek Xudoyberdiyev}} {{goal|7||49}}
* {{abbr|Mahmudov|Dilshod Mahmudov (futbolchi)}} {{goal|59}}
|goals2 = * {{abbr|Salomov|Ziyodulla Salomov}} {{goal|41}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 24
|referee = Nurbek Sheraliyev
}}
----
{{Football box
|round           = '''C12-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|29}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Azur (futbol klubi)|Azur]]
|score = 0–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f57721d7-a8c0-4f3a-b374-bceaf4f46a2b-6aa94197-d52a-423b-8b0c-c082850512bc.pdf
|team2 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|goals1 =
|goals2 = * {{abbr|Yunusov|Shohjaxon Yunusov}} {{goal|87}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 44
|referee = Maʼmurjon Ilhomov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C13-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|29}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|score = 3–3
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ba14d95b-5eb6-4c36-8e49-5532eee5ab66-174fa1fa-5942-4617-9608-46ee8ac627e5.pdf
|team2 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|goals1 = * {{abbr|Baxtiyorov|Azizjon Baxtiyorov}} {{goal|8||13}}
* {{abbr|Omonov|Behruzbek Omonov}} {{goal|67}}
|goals2 = * {{abbr|Valiyev|Mubasher Valiyev}} {{goal|23|p}}
* {{abbr|Moʻminov|Otabek Moʻminov}} {{goal|51}}
* {{abbr|Toshtemirov|Abubakrsiddiq Toshtemirov}} {{goal|83}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 78
|referee = Nikita Mustafin
|penaltyscore = 2–3
}}

== Guruh bosqichi ==
=== Qur’a ===
=== A guruhi ===
{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group A}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  18:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  17:30 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qoʻqon 1912]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] 
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] 
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== B guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group B}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  18:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|score = 2—3
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]
|goals1 = *[[Abdulahad Hoshimov|Hoshimov]] {{goal|52}}
* [[Anvar Hojimirzayev|Hojimirzayev]] {{goal|90+2}}
|goals2 = *[[Muhammadyusuf Fayzullayev|Fayzullayev]] {{goal|18}}
* [[Muhammadyusuf Mirqodirov|Mirqodirov]] {{goal|66||86}}
|stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo stadioni]]
|location = [[Samarqand]]
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]
|score = 1—0
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
* [[Nodirbek Mukarov|Mukarov]] {{goal|56}}
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== C guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group D}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       = {{start date|2026|5|09}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       = {{start date|2026|5|09}}
|time = 18:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== D guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group E}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== E guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group F}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  17:30 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== F guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group G}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|12}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qoraqalpogʻiston FA (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qoraqalpogʻiston FA (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qoraqalpogʻiston FA (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== G guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group H}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|13}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|13}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== H guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group I}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|16}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|15}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

== Pley-off bosqichi ==
=== Qur’a ===
=== Bosqichlar ===

=== Nimchorak fnal ===

=== Chorak final ===

=== Yarim final ===

=== Final ===
{{main|Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali}}
{{:Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali}}

== Toʻpurarlar ==


== Yana qarang ==

* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
* [https://pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/2/30 Oʻzbekiston Kubogi pfl.uz rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221120022834/https://pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/2/30 |date=2022-11-20 }}
* [https://t.me/uzpfl OʻzPFL] Rasmiy telegram kanali

{{Oʻzbekiston kubogi mavsumlari}}
[[Turkum:2026-yilda Osiyodagi milliy kuboklar]]
[[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]]
[[Turkum:Oʻzbekiston kubogi mavsumlari]]</text>
      <sha1>gteynry89uc77e7f3wpmbuw4levqzsi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121650</id>
      <parentid>6121647</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T00:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* A guruhi */</comment>
      <origin>6121650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27916" sha1="84ntzinr3ni5kgnzqv2dzer4yeomkik" xml:space="preserve">{{Infobox Futbol turniri mavsumi
| title =  Oʻzbekiston Kubogi
| year = Futbol boʻyicha 2026-yilgi
| other_titles = Oʻzbekiston Kubogi
| image = [[File:Coca cola Uzbekistan cup logo 04.png|300px]]
| caption =Oʻzbekiston Kubogi logotipi
| country = {{UZB}}
| dates = '''Boshlanishi''': {{start date|2026|3|22}}&lt;br /&gt;'''Tugashi''': &lt;!-- {{start date and age|2025|10|29}}--&gt;
| venue =Oʻzbekistondagi barcha stadionlar
| num_teams = 45
| defending_champions =
| champions =
| count =
| runner-up =
| third =
| fourth =
| continentalcup1 =[[Futbol boʻyicha 2027–28-yilgi ikkinchi Osiyo Chempionlar ligasi|2027–28-yilgi ikkinchi&lt;br /&gt; Osiyo Chempionlar ligasi]]
| continentalcup1_qualifiers =
| continentalcup2 =
| continentalcup2_qualifiers =
| champ_match_score =
| matches =
| goals =
| attendance =
| top_goal_scorer = &lt;!-- [[#Toʻpurarlar|Olti futbolchi]]ning &lt;br /&gt;har birida 4 tadan gol--&gt;
| player_label =
| player =&lt;!-- {{Flagicon|UZB}} [[Igor Sergeyev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]])--&gt;
| prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2025]]
| nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2027]]
| updated = 2026-yil 16-mart
| extra_information =
| tournament_venue =
| goalkeeper =
}}
'''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi''' (&lt;nowiki&gt;Футбол бўйича 2026-йилги Ўзбекистон Кубоги&lt;/nowiki&gt;) — har yili oʻtkaziladigan Oʻzbekiston Kubogi musobaqasining 36-mavsumi.

== Final mezboni ==

== Qur’a va format ==

11-mart kuni saralash bosqichiga qur’a tashlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://pfl.uz/news/ozbekiston-kubogi-2026-saralash-bosqichiga-qura-tashlandi |sarlavha=O‘zbekiston kubogi. Saralash bosqichiga qur’a tashlandi. |sana=11.03.2026}}&lt;/ref&gt;.

== Saralash bosqichi ==
=== Birinchi saralash bosqichi ===
{{Football box
|round           = '''C1-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|22}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Azur (futbol klubi)|Azur]]
|score = 2–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ae0e7614-9ff2-4f63-aa48-fa20fee351d9-7a548431-5569-46dc-a473-fb92eb4c3baf.pdf
|team2 = [[Barkamol (futbol klubi)|Barkamol]]
|goals1 = *{{abbr|Sagdullayev|Diyorbek Sagdullayev}} {{goal|11}}
* {{abbr|Bobojonov|Beknazar Bobojonov}} {{goal|71}}
|goals2 = {{abbr|Nuriddinov|Lutfulloh Nuriddinov}} {{goal|14}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 60
|referee = Sardor Mirodilov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C2-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|22}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|score = 2–0
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/503b822a-47d1-4997-bb07-753c01342df2-d87078dc-c1cc-406f-b89e-963203365038.pdf
|team2 = [[FC Sonyc X]]
|goals1 = * {{abbr|Shodiyev|Bunyod Shodiyev}} {{goal|40}}
* [[Asilbek Umurzoqov|Umurzoqov]] {{goal|50}}
|goals2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 257
|referee = Anvar Ismoilov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C3-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|23}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Samarqand FA (futbol klubi)|Samarqand FA]]
|score = 0–3
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8e1d6aab-60b3-437c-92f9-a1e9c054cbc6-83ad8c26-189f-4d3a-b2fb-326646b1288f.pdf
|penaltyscore =
|team2 = [[Sherdor (futbol klubi)|Sherdor]]
|goals1 =
|goals2 = * {{abbr|Sobirov|Zohir Sobirov}} {{goal|5}}
* {{abbr|Kozimov|Akmal Kozimov}} {{goal|6}}
* [[Murodjon Shamsiddinov|Shamsiddinov]] {{goal|53}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 47
|referee = Farruh Yansupov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C4-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|23}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0c22364a-dddd-4f65-b9d4-bed7ad39b22f-841140c5-94b5-4d27-8ba7-de4e8010c86c.pdf
|team2 = [[Toshkent FA (futbol klubi)|Toshkent FA]]
|goals1 = * {{abbr|Valiyev|Mubasher Valiyev}} {{goal|61}}
|goals2 = * {{abbr|Abduhakimov|Rihsiboy Abduhakimov}} {{goal|26}}
|penaltyscore = 5–4
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 57
|referee =
}}

=== Ikkinchi saralash bosqichi ===

{{Football box
|round           = '''C5-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|24}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Aral akademiya (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = 2–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/32356fa6-ef42-48c5-9ea5-35ac3bf5e7ed-d88a4546-3c7c-4185-b335-51219162f2e3.pdf
|team2 = [[Toshkent VFA (futbol klubi)|Toshkent VFA]]
|goals1 = * [[Damir Nizanov|Nizanov]] {{goal|26||67}}
|goals2 = * {{abbr|Namozov|Husan Namozov}} {{goal|70}}
|penaltyscore =
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 74
|referee = Nikita Mustafin
}}
----
{{Football box
|round           = '''C6-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|24}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Ahmedov (futbol klubi)|Ahmedov]]
|score = 5–2
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fa5e151c-cfb9-4db7-b884-338614c0d490-2daff9eb-0ee0-4917-804d-5c7a5ef98daa.pdf
|team2 = [[Navoiy FA (futbol klubi)|Navoiy FA]]
|goals1 = * {{abbr|Salomov|Ziyodullo Salomov}} {{goal|20}}
* {{abbr|Orifxonov|Muhammadodilxon Orifxonov}} {{goal|51||57}}
* {{abbr|Muhammadno‘monov|Salohiddin Muhammadno‘monov}} {{goal|63}}
* {{abbr|Ro‘ziqulov|Dostonbek Ro‘ziqulov}} {{goal|88}}
|goals2 =
* {{abbr|Tursunov|Azizjon Tursunov}} {{goal|22}}
* {{abbr|Roʻzimurodov|Asilbek Roʻzimurodov}} {{goal|74}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 70
|referee = Alisher Rahimqulov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C7-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|25}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Doʻstlik (futbol klubi, Toshkent)|Doʻstlik (Toshkent)]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/75f2c883-d8be-49ae-9ec9-189b7d511620-905a6c02-35d6-416b-8749-33a69dc3be58.pdf
|team2 = [[Azur (futbol klubi)|Azur]]
|goals1 = * [[Yashnarbek Rahmonov|Rahmonov]] {{goal|87|p}}
|goals2 = * {{abbr|Sayidov|Bakir Sayidov}} {{goal|65}}
|penaltyscore = 5–6
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 86
|referee = Shaxboz Azimov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C8-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|25}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Lokomotiv BFK]]
|score = 0–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/b8cba182-57a5-4cc5-9c60-189f5584a915-dd5f1e7f-45fc-4698-abcc-f4f659f8bd80.pdf
|team2 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|goals1 =
|goals2 = * [[Shohnazar Norbekov|Norbekov]] {{goal|48}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 77
|referee = Roman Irgashev
}}
----
{{Football box
|round           = '''C9-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|26}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/33e2cd95-262f-457a-8721-ae606b651a0d-eb5479e4-81c1-4666-b734-035f70ce6c0e.pdf
|team2 = [[Sherdor (futbol klubi)|Sherdor]]
|goals1 = {{Abbr|Gʻulomov|Farzullo Gʻulomov}} {{goal|20}}
|goals2 = {{abbr|Kozimov|Akmal Kozimov}} {{goal|19}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 83
|referee = Aziz Jumanov
|penaltyscore = 3–0

}}
----
{{Football box
|round           = '''C10-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|26}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Jizzax FA (futbol klubi)|Jizzax FA]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/49a78cc2-7367-4dd8-b78d-5cef7b907b76-8e9dcd83-295a-4594-b029-9868bd2f4166.pdf
|team2 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|goals1 = * [[Sanjar Rashidov|Rashidov]] {{goal|3}}
|goals2 = * {{abbr|Turobjonov|Ilhom Turobjonov}} {{goal|82}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 35
|referee = Sanjar Nazarov
|penaltyscore = 3–4
}}

=== Uchinchi saralash bosqichi ===

{{Football box
|round           = '''C11-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|28}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Aral akademiya (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = 3–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6ef810f6-03d1-40b9-85d0-193c52894c49-92bbcc2a-ce8d-4186-b6b8-a18ba827aa71.pdf
|team2 = [[Ahmedov (futbol klubi)|Ahmedov]]
|goals1 = * {{abbr|Xudoyberdiyev|Kuvatbek Xudoyberdiyev}} {{goal|7||49}}
* {{abbr|Mahmudov|Dilshod Mahmudov (futbolchi)}} {{goal|59}}
|goals2 = * {{abbr|Salomov|Ziyodulla Salomov}} {{goal|41}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 24
|referee = Nurbek Sheraliyev
}}
----
{{Football box
|round           = '''C12-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|29}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Azur (futbol klubi)|Azur]]
|score = 0–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f57721d7-a8c0-4f3a-b374-bceaf4f46a2b-6aa94197-d52a-423b-8b0c-c082850512bc.pdf
|team2 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|goals1 =
|goals2 = * {{abbr|Yunusov|Shohjaxon Yunusov}} {{goal|87}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 44
|referee = Maʼmurjon Ilhomov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C13-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|29}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|score = 3–3
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ba14d95b-5eb6-4c36-8e49-5532eee5ab66-174fa1fa-5942-4617-9608-46ee8ac627e5.pdf
|team2 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|goals1 = * {{abbr|Baxtiyorov|Azizjon Baxtiyorov}} {{goal|8||13}}
* {{abbr|Omonov|Behruzbek Omonov}} {{goal|67}}
|goals2 = * {{abbr|Valiyev|Mubasher Valiyev}} {{goal|23|p}}
* {{abbr|Moʻminov|Otabek Moʻminov}} {{goal|51}}
* {{abbr|Toshtemirov|Abubakrsiddiq Toshtemirov}} {{goal|83}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 78
|referee = Nikita Mustafin
|penaltyscore = 2–3
}}

== Guruh bosqichi ==
=== Qur’a ===
=== A guruhi ===
{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group A}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  18:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|score = 3—3
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 = *[[Asadbek Sobirjonov|Sobirjonov]] {{goal|12||70}}
*[[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|25}}
|goals2 = * [[Armin Bošnjak|Bošnjak]] {{goal|55}}
*[[Maxuel Cássio|Maxuel]] {{goal|87||90+1}}
|stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK stadioni]] 
|location = Olmaliq
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  17:30 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]
|score = 0—1
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =

|goals2 =
*[[Sylvanus Nimely|Nimely]] {{goal|84}}
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qoʻqon 1912]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] 
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] 
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== B guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group B}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  18:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|score = 2—3
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]
|goals1 = *[[Abdulahad Hoshimov|Hoshimov]] {{goal|52}}
* [[Anvar Hojimirzayev|Hojimirzayev]] {{goal|90+2}}
|goals2 = *[[Muhammadyusuf Fayzullayev|Fayzullayev]] {{goal|18}}
* [[Muhammadyusuf Mirqodirov|Mirqodirov]] {{goal|66||86}}
|stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo stadioni]]
|location = [[Samarqand]]
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]
|score = 1—0
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
* [[Nodirbek Mukarov|Mukarov]] {{goal|56}}
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== C guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group D}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       = {{start date|2026|5|09}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       = {{start date|2026|5|09}}
|time = 18:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== D guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group E}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== E guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group F}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  17:30 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== F guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group G}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|12}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qoraqalpogʻiston FA (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qoraqalpogʻiston FA (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qoraqalpogʻiston FA (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== G guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group H}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|13}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|13}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== H guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group I}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|16}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|15}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

== Pley-off bosqichi ==
=== Qur’a ===
=== Bosqichlar ===

=== Nimchorak fnal ===

=== Chorak final ===

=== Yarim final ===

=== Final ===
{{main|Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali}}
{{:Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali}}

== Toʻpurarlar ==


== Yana qarang ==

* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
* [https://pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/2/30 Oʻzbekiston Kubogi pfl.uz rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221120022834/https://pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/2/30 |date=2022-11-20 }}
* [https://t.me/uzpfl OʻzPFL] Rasmiy telegram kanali

{{Oʻzbekiston kubogi mavsumlari}}
[[Turkum:2026-yilda Osiyodagi milliy kuboklar]]
[[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]]
[[Turkum:Oʻzbekiston kubogi mavsumlari]]</text>
      <sha1>84ntzinr3ni5kgnzqv2dzer4yeomkik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121651</id>
      <parentid>6121650</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T01:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* C guruhi */</comment>
      <origin>6121651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28363" sha1="e862ymo1i2o8ty6rkcqll8gwfbo7nk5" xml:space="preserve">{{Infobox Futbol turniri mavsumi
| title =  Oʻzbekiston Kubogi
| year = Futbol boʻyicha 2026-yilgi
| other_titles = Oʻzbekiston Kubogi
| image = [[File:Coca cola Uzbekistan cup logo 04.png|300px]]
| caption =Oʻzbekiston Kubogi logotipi
| country = {{UZB}}
| dates = '''Boshlanishi''': {{start date|2026|3|22}}&lt;br /&gt;'''Tugashi''': &lt;!-- {{start date and age|2025|10|29}}--&gt;
| venue =Oʻzbekistondagi barcha stadionlar
| num_teams = 45
| defending_champions =
| champions =
| count =
| runner-up =
| third =
| fourth =
| continentalcup1 =[[Futbol boʻyicha 2027–28-yilgi ikkinchi Osiyo Chempionlar ligasi|2027–28-yilgi ikkinchi&lt;br /&gt; Osiyo Chempionlar ligasi]]
| continentalcup1_qualifiers =
| continentalcup2 =
| continentalcup2_qualifiers =
| champ_match_score =
| matches =
| goals =
| attendance =
| top_goal_scorer = &lt;!-- [[#Toʻpurarlar|Olti futbolchi]]ning &lt;br /&gt;har birida 4 tadan gol--&gt;
| player_label =
| player =&lt;!-- {{Flagicon|UZB}} [[Igor Sergeyev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]])--&gt;
| prevseason = [[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2025]]
| nextseason = [[Futbol boʻyicha 2027-yilgi Oʻzbekiston Kubogi|2027]]
| updated = 2026-yil 16-mart
| extra_information =
| tournament_venue =
| goalkeeper =
}}
'''Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi''' (&lt;nowiki&gt;Футбол бўйича 2026-йилги Ўзбекистон Кубоги&lt;/nowiki&gt;) — har yili oʻtkaziladigan Oʻzbekiston Kubogi musobaqasining 36-mavsumi.

== Final mezboni ==

== Qur’a va format ==

11-mart kuni saralash bosqichiga qur’a tashlangan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://pfl.uz/news/ozbekiston-kubogi-2026-saralash-bosqichiga-qura-tashlandi |sarlavha=O‘zbekiston kubogi. Saralash bosqichiga qur’a tashlandi. |sana=11.03.2026}}&lt;/ref&gt;.

== Saralash bosqichi ==
=== Birinchi saralash bosqichi ===
{{Football box
|round           = '''C1-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|22}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Azur (futbol klubi)|Azur]]
|score = 2–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ae0e7614-9ff2-4f63-aa48-fa20fee351d9-7a548431-5569-46dc-a473-fb92eb4c3baf.pdf
|team2 = [[Barkamol (futbol klubi)|Barkamol]]
|goals1 = *{{abbr|Sagdullayev|Diyorbek Sagdullayev}} {{goal|11}}
* {{abbr|Bobojonov|Beknazar Bobojonov}} {{goal|71}}
|goals2 = {{abbr|Nuriddinov|Lutfulloh Nuriddinov}} {{goal|14}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 60
|referee = Sardor Mirodilov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C2-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|22}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|score = 2–0
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/503b822a-47d1-4997-bb07-753c01342df2-d87078dc-c1cc-406f-b89e-963203365038.pdf
|team2 = [[FC Sonyc X]]
|goals1 = * {{abbr|Shodiyev|Bunyod Shodiyev}} {{goal|40}}
* [[Asilbek Umurzoqov|Umurzoqov]] {{goal|50}}
|goals2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 257
|referee = Anvar Ismoilov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C3-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|23}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Samarqand FA (futbol klubi)|Samarqand FA]]
|score = 0–3
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/8e1d6aab-60b3-437c-92f9-a1e9c054cbc6-83ad8c26-189f-4d3a-b2fb-326646b1288f.pdf
|penaltyscore =
|team2 = [[Sherdor (futbol klubi)|Sherdor]]
|goals1 =
|goals2 = * {{abbr|Sobirov|Zohir Sobirov}} {{goal|5}}
* {{abbr|Kozimov|Akmal Kozimov}} {{goal|6}}
* [[Murodjon Shamsiddinov|Shamsiddinov]] {{goal|53}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 47
|referee = Farruh Yansupov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C4-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|23}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/0c22364a-dddd-4f65-b9d4-bed7ad39b22f-841140c5-94b5-4d27-8ba7-de4e8010c86c.pdf
|team2 = [[Toshkent FA (futbol klubi)|Toshkent FA]]
|goals1 = * {{abbr|Valiyev|Mubasher Valiyev}} {{goal|61}}
|goals2 = * {{abbr|Abduhakimov|Rihsiboy Abduhakimov}} {{goal|26}}
|penaltyscore = 5–4
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = [[Toshkent]]
|attendance = 57
|referee =
}}

=== Ikkinchi saralash bosqichi ===

{{Football box
|round           = '''C5-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|24}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Aral akademiya (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = 2–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/32356fa6-ef42-48c5-9ea5-35ac3bf5e7ed-d88a4546-3c7c-4185-b335-51219162f2e3.pdf
|team2 = [[Toshkent VFA (futbol klubi)|Toshkent VFA]]
|goals1 = * [[Damir Nizanov|Nizanov]] {{goal|26||67}}
|goals2 = * {{abbr|Namozov|Husan Namozov}} {{goal|70}}
|penaltyscore =
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 74
|referee = Nikita Mustafin
}}
----
{{Football box
|round           = '''C6-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|24}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Ahmedov (futbol klubi)|Ahmedov]]
|score = 5–2
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/fa5e151c-cfb9-4db7-b884-338614c0d490-2daff9eb-0ee0-4917-804d-5c7a5ef98daa.pdf
|team2 = [[Navoiy FA (futbol klubi)|Navoiy FA]]
|goals1 = * {{abbr|Salomov|Ziyodullo Salomov}} {{goal|20}}
* {{abbr|Orifxonov|Muhammadodilxon Orifxonov}} {{goal|51||57}}
* {{abbr|Muhammadno‘monov|Salohiddin Muhammadno‘monov}} {{goal|63}}
* {{abbr|Ro‘ziqulov|Dostonbek Ro‘ziqulov}} {{goal|88}}
|goals2 =
* {{abbr|Tursunov|Azizjon Tursunov}} {{goal|22}}
* {{abbr|Roʻzimurodov|Asilbek Roʻzimurodov}} {{goal|74}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 70
|referee = Alisher Rahimqulov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C7-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|25}}
|time = 12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Doʻstlik (futbol klubi, Toshkent)|Doʻstlik (Toshkent)]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/75f2c883-d8be-49ae-9ec9-189b7d511620-905a6c02-35d6-416b-8749-33a69dc3be58.pdf
|team2 = [[Azur (futbol klubi)|Azur]]
|goals1 = * [[Yashnarbek Rahmonov|Rahmonov]] {{goal|87|p}}
|goals2 = * {{abbr|Sayidov|Bakir Sayidov}} {{goal|65}}
|penaltyscore = 5–6
|penalties1 =
|penalties2 =
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 86
|referee = Shaxboz Azimov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C8-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2025|3|25}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Lokomotiv BFK]]
|score = 0–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/b8cba182-57a5-4cc5-9c60-189f5584a915-dd5f1e7f-45fc-4698-abcc-f4f659f8bd80.pdf
|team2 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|goals1 =
|goals2 = * [[Shohnazar Norbekov|Norbekov]] {{goal|48}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 77
|referee = Roman Irgashev
}}
----
{{Football box
|round           = '''C9-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|26}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/33e2cd95-262f-457a-8721-ae606b651a0d-eb5479e4-81c1-4666-b734-035f70ce6c0e.pdf
|team2 = [[Sherdor (futbol klubi)|Sherdor]]
|goals1 = {{Abbr|Gʻulomov|Farzullo Gʻulomov}} {{goal|20}}
|goals2 = {{abbr|Kozimov|Akmal Kozimov}} {{goal|19}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 83
|referee = Aziz Jumanov
|penaltyscore = 3–0

}}
----
{{Football box
|round           = '''C10-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|26}}
|time = 15:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Jizzax FA (futbol klubi)|Jizzax FA]]
|score = 1–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/49a78cc2-7367-4dd8-b78d-5cef7b907b76-8e9dcd83-295a-4594-b029-9868bd2f4166.pdf
|team2 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|goals1 = * [[Sanjar Rashidov|Rashidov]] {{goal|3}}
|goals2 = * {{abbr|Turobjonov|Ilhom Turobjonov}} {{goal|82}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 35
|referee = Sanjar Nazarov
|penaltyscore = 3–4
}}

=== Uchinchi saralash bosqichi ===

{{Football box
|round           = '''C11-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|28}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Aral akademiya (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = 3–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/6ef810f6-03d1-40b9-85d0-193c52894c49-92bbcc2a-ce8d-4186-b6b8-a18ba827aa71.pdf
|team2 = [[Ahmedov (futbol klubi)|Ahmedov]]
|goals1 = * {{abbr|Xudoyberdiyev|Kuvatbek Xudoyberdiyev}} {{goal|7||49}}
* {{abbr|Mahmudov|Dilshod Mahmudov (futbolchi)}} {{goal|59}}
|goals2 = * {{abbr|Salomov|Ziyodulla Salomov}} {{goal|41}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 24
|referee = Nurbek Sheraliyev
}}
----
{{Football box
|round           = '''C12-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|29}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Azur (futbol klubi)|Azur]]
|score = 0–1
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/f57721d7-a8c0-4f3a-b374-bceaf4f46a2b-6aa94197-d52a-423b-8b0c-c082850512bc.pdf
|team2 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|goals1 =
|goals2 = * {{abbr|Yunusov|Shohjaxon Yunusov}} {{goal|87}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 44
|referee = Maʼmurjon Ilhomov
}}
----
{{Football box
|round           = '''C13-saralash oʻyini''' 
|date            = {{start date|2026|3|29}}
|time =  12:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Oqtepa (futbol klubi)|Oqtepa]]
|score = 3–3
|report = https://storage.yandexcloud.net/pfluz/match/ba14d95b-5eb6-4c36-8e49-5532eee5ab66-174fa1fa-5942-4617-9608-46ee8ac627e5.pdf
|team2 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|goals1 = * {{abbr|Baxtiyorov|Azizjon Baxtiyorov}} {{goal|8||13}}
* {{abbr|Omonov|Behruzbek Omonov}} {{goal|67}}
|goals2 = * {{abbr|Valiyev|Mubasher Valiyev}} {{goal|23|p}}
* {{abbr|Moʻminov|Otabek Moʻminov}} {{goal|51}}
* {{abbr|Toshtemirov|Abubakrsiddiq Toshtemirov}} {{goal|83}}
|stadium = Odil Junior stadioni
|location = Toshkent
|attendance = 78
|referee = Nikita Mustafin
|penaltyscore = 2–3
}}

== Guruh bosqichi ==
=== Qur’a ===
=== A guruhi ===
{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group A}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  18:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|score = 3—3
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|goals1 = *[[Asadbek Sobirjonov|Sobirjonov]] {{goal|12||70}}
*[[Abror Karimov|Karimov]] {{goal|25}}
|goals2 = * [[Armin Bošnjak|Bošnjak]] {{goal|55}}
*[[Maxuel Cássio|Maxuel]] {{goal|87||90+1}}
|stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK stadioni]] 
|location = Olmaliq
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  17:30 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]
|score = 0—1
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =

|goals2 =
*[[Sylvanus Nimely|Nimely]] {{goal|84}}
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qoʻqon 1912]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] 
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] 
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qoʻqon 1912]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== B guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group B}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  18:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|score = 2—3
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]
|goals1 = *[[Abdulahad Hoshimov|Hoshimov]] {{goal|52}}
* [[Anvar Hojimirzayev|Hojimirzayev]] {{goal|90+2}}
|goals2 = *[[Muhammadyusuf Fayzullayev|Fayzullayev]] {{goal|18}}
* [[Muhammadyusuf Mirqodirov|Mirqodirov]] {{goal|66||86}}
|stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo stadioni]]
|location = [[Samarqand]]
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|10}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]
|score = 1—0
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =
* [[Nodirbek Mukarov|Mukarov]] {{goal|56}}
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== C guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group D}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       = {{start date|2026|5|09}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|score = 5—2
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]
|goals1 = *[[Fejsal Mulić|Mulić]] {{goal|14||53}}
*[[Aleksandar Boljević|Boljević]] {{goal|42}}
*[[Ollobergan Karimov|Karimov]] {{goal|68}}
*[[Sardorbek Hoshimov|Hoshimov]] {{goal|75}}
|goals2 = *[[Ibrohim Akbarov|Akbarov]] {{goal|59}}
*[[Sirojiddin Jumadullayev|Jumadullayev]] {{goal|84}}
|stadium = [[Zomin stadioni]]
|location = Zomin
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       = {{start date|2026|5|09}}
|time = 18:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]
|score = 3—1
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
|goals1 =
*[[Joʻrabek Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|14||73}}
*[[Muhammaddiyor Maʼrifaliyev|Maʼrifaliyev]] {{goal|45}}
|goals2 =
*[[Asan Vaniyev|Vaniyev]] {{goal|16}}
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== D guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group E}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== E guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group F}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  17:30 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== F guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group G}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|12}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Qoraqalpogʻiston FA (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|11}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qoraqalpogʻiston FA (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Qoraqalpogʻiston FA (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== G guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group H}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|13}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|13}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

=== H guruhi ===

{{Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari|Group I}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|16}}
|time =  17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|goals1 =
|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 1-tur
|date       =  {{start date|2026|5|15}}
|time =  19:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 2-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|goals1 =
|goals2 =

|stadium = 
|location = 
|attendance = 
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|goals1 =

|goals2 =
|stadium =
|location = 
|attendance =
|referee =
}}
{{football box
|round      = 3-tur
|date       = &lt;!-- {{start date|2026|4|16}}--&gt;
|time = ([[UTC+05:00|UTC+5]])
|team1 = [[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|score = —
|report = [ Hisobot]
|team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|goals1 =

|goals2 =

|stadium = 
|location =
|attendance =
|referee =
}}

== Pley-off bosqichi ==
=== Qur’a ===
=== Bosqichlar ===

=== Nimchorak fnal ===

=== Chorak final ===

=== Yarim final ===

=== Final ===
{{main|Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali}}
{{:Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi finali}}

== Toʻpurarlar ==


== Yana qarang ==

* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasi]]
* [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Ikkinchi ligasi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
* [https://pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/2/30 Oʻzbekiston Kubogi pfl.uz rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221120022834/https://pfl.uz/uzb/tournaments/tournament/2/30 |date=2022-11-20 }}
* [https://t.me/uzpfl OʻzPFL] Rasmiy telegram kanali

{{Oʻzbekiston kubogi mavsumlari}}
[[Turkum:2026-yilda Osiyodagi milliy kuboklar]]
[[Turkum:2026-yilda Oʻzbekiston futboli]]
[[Turkum:Oʻzbekiston kubogi mavsumlari]]</text>
      <sha1>e862ymo1i2o8ty6rkcqll8gwfbo7nk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Butunrossiya musulmon ayollari qurultoyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1358397</id>
    <revision>
      <id>6121415</id>
      <parentid>5967726</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5139" sha1="tt5sdv80n4u7uis6xfbedam7o6zhbf1" xml:space="preserve">'''Butunrossiya musulmon ayollari qurultoyi''' 1917-yil 24–27-aprel kunlari [[Qozon]] shahrida boʻlib oʻtgan boʻlib, Rossiyadagi [[Fevral inqilobi]]dan keyin [[Islom dinida ayollar|musulmon ayollar]]ning muhim forumi hisoblangan. U sobiq [[Rossiya imperiyasi]]ning turli hududlaridan, jumladan [[Qrim]], [[Kavkaz]], [[Turkiston general-gubernatorligi|Turkiston]], [[Litva]] va [[Sibir]]dan kelgan 72 nafar delegat va 300 ga yaqin tomoshabinni birlashtirgan. Qurultoy bir oy oʻtib Moskvada boʻlib oʻtgan {{Tillararo havola|Butunrossiya musulmonlar qurultoyi|ru|Всероссийский съезд мусульман}}ga tayyorgarlik vazifasini bajargan&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Шарафеева |first=Альмира Рафаэлевна |date=2020 |title=Женщины и женский вопрос на мусульманских съездах 1917 года |url=https://cyberleninka.ru/article/n/zhenschiny-i-zhenskiy-vopros-na-musulmanskih-sezdah-1917-goda |url-status=live |journal=Тюркологические исследования |volume=3 |issue=2 |pages=43–64 |issn=2619-1229 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711163715/https://cyberleninka.ru/article/n/zhenschiny-i-zhenskiy-vopros-na-musulmanskih-sezdah-1917-goda |archive-date=2024-07-11 |access-date=2024-07-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=June 19, 2009 |title=Движение мусульманок России за права женщин в 1917 г. — Всероссийский съезд мусульманок |url=https://idmedina.ru/books/regions/?1564 |access-date=2024-07-11 |website=ИД «Медина» |archive-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117140858/https://idmedina.ru/books/regions/?1564 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Ishtirokchilar orasida jamoat arboblari, yetuk oʻqituvchilar, universitet talabalari va bitiruvchilari, shuningdek, ishchi ayollar bor edi. Mashhur qatnashchilar orasida [[Xädiçä Yamaşeva]], Salima Yoqubova, {{Tillararo havola|Zahidä Bornaşeva|ru|Бурнашева, Захида Хусаиновна}}, Ilhamiya Tuxtarova, {{Tillararo havola|Amina Muxitdinova|ru|Мухитдинова, Амина Фасаховна}}, [[Fatixa Aitova|Fatixa Aytova]] va [[Gulsum Asfandiyorova|Gulsum Asfendiyarova]] bor edi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Матери нации&quot;: к 101-летию Первого Всероссийского съезда мусульманок |url=https://islam-today.ru/istoria/materi-nacii-k-101-letiu-pervogo-vserossijskogo-sezda-musulmanok/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711163723/https://islam-today.ru/istoria/materi-nacii-k-101-letiu-pervogo-vserossijskogo-sezda-musulmanok/ |archive-date=2024-07-11 |access-date=2024-07-11 |website=islam-today.ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Махмудов |first=Мадирим |year=2017 |title=Гулсум Асфендиарова – первая женщина-врач из туркестанок |url=https://assets.uzsci.uz/edition/file/20191019110356_1-%D1%81%D0%BE%D0%BD%202017.pdf |url-status=live |journal=Tamaddun Nuri, A Magazine Founded by the Administration of Beruni District of the Republic of Karakalpakstan |issue=1 |issn=2181-8258 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711145444/https://assets.uzsci.uz/edition/file/20191019110356_1-%D1%81%D0%BE%D0%BD%202017.pdf |archive-date=2024-07-11 |access-date=2024-07-11 |archivedate=2024-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240711145444/https://assets.uzsci.uz/edition/file/20191019110356_1-%D1%81%D0%BE%D0%BD%202017.pdf }}&lt;/ref&gt;.

Qurultoyni uning raisi Xädiçä Yamaşeva ochib, shunday degan edi:&lt;blockquote&gt;Avvallari davlat bizga oʻzimizning huquqsiz va ezilgan ahvolimiz haqida gapirishni man etar edi. Endi esa sobiq tuzum qulagach, inqilob bizga ozodlikni berdi. [Rossiya musulmonlari] Markaziy byurosi nomidan men bu quvonchlik xabarni sizlar bilan baham koʻrmoqchiman va qurultoy aʼzolarini chin qalbimdan tabriklayman…&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;

Qurultoyda qabul qilingan qarorlar va rezolyutsiyalar musulmon ayollarini ozod etish va ularning jamiyat hamda oiladagi ijtimoiy mavqeini oʻzgartirish jarayonining boshlanishi boʻldi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Eng muhim rezolyatsiyalardan biri „Islomda erkaklar va ayollarning tengligi toʻgʻrisida“ boʻlib, u uchta asosiy bandni oʻz ichiga olgan edi:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

# [[Shariat]]ga koʻra, erkaklar va ayollar tengdir.
# Shariatga koʻra, ayollar siyosiy va ijtimoiy faoliyatda ishtirok etish huquqiga ega. Shuning uchun shariat asosida ayollar saylovlarda ishtirok etishlari mumkin.
# Shariatda ayollarning [[Hijob|hijob]] kiyishi yoki yuzlarini berkitib yurishi haqida alohida buyruq yoʻq.

Oila va nikoh munosabatlariga oid ravishda, koʻpxotinlilikni taqiqlovchi, ayollarning taloq (ajralish) huquqini tasdiqlovchi hamda nikoh marosimida kelin va kuyovning shaxsan ishtirok etishini majburiy etib belgilovchi moddalar qabul qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Ayollar huquqlari]]
[[Turkum:Gender tengligiga aloqador maqolalar]]</text>
      <sha1>tt5sdv80n4u7uis6xfbedam7o6zhbf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andoza:Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi guruh jadvallari</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1361059</id>
    <revision>
      <id>6121653</id>
      <parentid>5976205</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T01:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6121653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8799" sha1="ly1i2pzn5lp8njhife53g6w01i91dw6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{main|Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi}}&lt;/noinclude&gt;
{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#switch: {{{1}}}
|Group A={{#invoke:Sports table|main|style=WDL
|class_rules=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Taybreykerlar|Guruh bosqichi taybreyklari]]
|source=[https://pfl.uz/tour-table?tournamentId=6&amp;seasonId=10 OʻzPFL]

&lt;!--Jamoa tavsiflari--&gt;
|name_OKM=[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|name_ARA=[[Aral (futbol klubi, Nukus)|Aral]]
|name_QOQ=[[Qoʻqon 1912]]

&lt;!--Quyida YANGILASH reytingi (jumladan, sanasi)--&gt;
|update=Toʻliq
|win_OKM= |draw_OKM=1|loss_OKM= |gf_OKM=3|ga_OKM=3|status_OKM=
|win_MET= |draw_MET=1|loss_MET= |gf_MET=3|ga_MET=3|status_MET=
|win_ARA= |draw_ARA= |loss_ARA=1|gf_ARA= |ga_ARA=1|status_ARA=
|win_QOQ=1|draw_QOQ= |loss_QOQ= |gf_QOQ=1|ga_QOQ= |status_QOQ=

&lt;!--Quyidagi pozitsiyalarni YANGILANG (taybrekkerlarni tekshiring)--&gt;
|team_order=QOQ, OKM, MET, ARA, 

|res_col_header=Q
|result1=KO |result2=KO
|col_KO=green1 |text_KO=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Pley-off bosqichi|Pley-off bosqichi]]ga yoʻllanma
}}
|Group B={{#invoke:Sports table|main|style=WDL
|class_rules=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Taybreykerlar|Guruh bosqichi taybreyklari]]
|source=[https://pfl.uz/tour-table?tournamentId=6&amp;seasonId=10 OʻzPFL]

&lt;!--Jamoa tavsiflari--&gt;
|name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|name_LOC=[[Lochin (Qarshi futbol klubi)|Lochin]]
|name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|name_GAZ=[[Gʻazalkent (futbol klubi)|Gʻazalkent]]

&lt;!--Quyida YANGILASH reytingi (jumladan, sanasi)--&gt;
|update=Toʻliq
|win_LOK= |draw_LOK= |loss_LOK=1|gf_LOK= |ga_LOK=1|status_LOK=
|win_LOC=1|draw_LOC= |loss_LOC= |gf_LOC=1|ga_LOC= |status_LOC=
|win_DIN= |draw_DIN= |loss_DIN=1|gf_DIN=2|ga_DIN=3|status_DIN=
|win_GAZ=1|draw_GAZ= |loss_GAZ= |gf_GAZ=3|ga_GAZ=2|status_GAZ=


&lt;!--Quyidagi pozitsiyalarni YANGILANG (taybrekkerlarni tekshiring)--&gt;
|team_order=GAZ, LOC, DIN, LOK

&lt;!--Malakaviy ustun taʼriflari--&gt;
|res_col_header=Q
|result1=KO |result2=KO 
|col_KO=green1 |text_KO=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Pley-off bosqichi|Pley-off bosqichi]]ga yoʻllanma
}}
|Group D={{#invoke:Sports table|main|style=WDL
|class_rules=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Taybreykerlar|Guruh bosqichi taybreyklari]]
|source=[https://pfl.uz/tour-table?tournamentId=6&amp;seasonId=10 OʻzPFL]

&lt;!--Jamoa tavsiflari--&gt;
|name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|name_RES=[[Respublika FA (futbol klubi)|Respublika FA]]
|name_MOB=[[Olimpik MobiUz (futbol klubi)|Olimpik MobiUz]]
|name_MAS=[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]

&lt;!--Quyida YANGILASH reytingi (jumladan, sanasi)--&gt;
|update=Toʻliq
|win_SOG=1|draw_SOG= |loss_SOG= |gf_SOG=5|ga_SOG=2|status_SOG=
|win_RES= |draw_RES= |loss_RES=1|gf_RES=2|ga_RES=5|status_RES=
|win_MOB=1|draw_MOB= |loss_MOB= |gf_MOB=3|ga_MOB=1|status_MOB=
|win_MAS= |draw_MAS= |loss_MAS=1|gf_MAS=1|ga_MAS=3|status_MAS=

&lt;!--Quyidagi pozitsiyalarni YANGILANG (taybrekkerlarni tekshiring)--&gt;
|team_order= SOG, MOB, MAS, RES, 

&lt;!--Malakaviy ustun taʼriflari--&gt;
|res_col_header=Q
|result1=KO |result2=KO 
|col_KO=green1 |text_KO=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Pley-off bosqichi|Pley-off bosqichi]]ga yoʻllanma
}}
|Group E={{#invoke:Sports table|main|style=WDL
|class_rules=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Taybreykerlar|Guruh bosqichi taybreyklari]]
|source=[https://pfl.uz/tour-table?tournamentId=6&amp;seasonId=10 OʻzPFL]

&lt;!--Jamoa tavsiflari--&gt;
|name_NEF=[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|name_GUL=[[Guliston (futbol klubi)|Guliston]]
|name_BDU=[[BuxDU (futbol klubi)|BuxDU]]
|name_BUX=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]

&lt;!--Quyida YANGILASH reytingi (jumladan, sanasi)--&gt;
|update=Toʻliq
|win_NEF= |draw_NEF= |loss_NEF= |gf_NEF= |ga_NEF= |status_NEF= 
|win_GUL= |draw_GUL= |loss_GUL= |gf_GUL= |ga_GUL= |status_GUL= 
|win_BDU= |draw_BDU= |loss_BDU= |gf_BDU= |ga_BDU= |status_BDU=
|win_BUX= |draw_BUX= |loss_BUX= |gf_BUX= |ga_BUX= |status_BUX=


&lt;!--Quyidagi pozitsiyalarni YANGILANG (taybrekkerlarni tekshiring)--&gt;
|team_order= NEF, GUL, BDU, BUX

&lt;!--Malakaviy ustun taʼriflari--&gt;
|res_col_header=Q
|result1=KO |result2=KO 
|col_KO=green1 |text_KO=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Pley-off bosqichi|Pley-off bosqichi]]ga yoʻllanma
}}
|Group F={{#invoke:Sports table|main|style=WDL
|class_rules=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Taybreykerlar|Guruh bosqichi taybreyklari]]
|source=[https://pfl.uz/tour-table?tournamentId=6&amp;seasonId=10 OʻzPFL]

&lt;!--Jamoa tavsiflari--&gt;
|name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]
|name_TER=[[TerDU (futbol klubi)|TerDU]]
|name_JAY=[[Jayxun (futbol klubi)|QMU Jayxun]]
|name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]

&lt;!--Quyida YANGILASH reytingi (jumladan, sanasi)--&gt;
|update=Toʻliq
|win_BUN= |draw_BUN= |loss_BUN= |gf_BUN= |ga_BUN= |status_BUN=
|win_TER= |draw_TER= |loss_TER= |gf_TER= |ga_TER= |status_TER=
|win_QIZ= |draw_QIZ= |loss_QIZ= |gf_QIZ= |ga_QIZ= |status_QIZ=
|win_JAY= |draw_JAY= |loss_JAY= |gf_JAY= |ga_JAY= |status_JAY=


&lt;!--Quyidagi pozitsiyalarni YANGILANG (taybrekkerlarni tekshiring)--&gt;
|team_order= BUN, TER, JAY, QIZ

&lt;!--Malakaviy ustun taʼriflari--&gt;
|res_col_header=Q
|result1=KO |result2=KO 
|col_KO=green1 |text_KO=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Pley-off bosqichi|Pley-off bosqichi]]ga yoʻllanma
}}
|Group G={{#invoke:Sports table|main|style=WDL
|class_rules=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Taybreykerlar|Guruh bosqichi taybreyklari]]
|source=[https://pfl.uz/tour-table?tournamentId=6&amp;seasonId=10 OʻzPFL]

&lt;!--Jamoa tavsiflari--&gt;
|name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|name_QOR=[[Qoraqalpogʻiston FA (futbol klubi)|Qoraqalpogʻiston FA]]
|name_FAR=[[FarDU (futbol klubi)|FarDU]]
|name_XOR=[[Xorazm (futbol klubi)|Xorazm]]

&lt;!--Quyida YANGILASH reytingi (jumladan, sanasi)--&gt;
|update=Toʻliq
|win_NAV= |draw_NAV= |loss_NAV= |gf_NAV= |ga_NAV= |status_NAV=
|win_QOR= |draw_QOR= |loss_QOR= |gf_QOR= |ga_QOR= |status_QOR=
|win_FAR= |draw_FAR= |loss_FAR= |gf_FAR= |ga_FAR= |status_FAR=
|win_XOR= |draw_XOR= |loss_XOR= |gf_XOR= |ga_XOR= |status_XOR=


&lt;!--Quyidagi pozitsiyalarni YANGILANG (taybrekkerlarni tekshiring)--&gt;
|team_order= NAV, QOR, FAR, XOR

&lt;!--Malakaviy ustun taʼriflari--&gt;
|res_col_header=Q
|result1=KO |result2=KO 
|col_KO=green1 |text_KO=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Pley-off bosqichi|Pley-off bosqichi]]ga yoʻllanma
}}
|Group H={{#invoke:Sports table|main|style=WDL
|class_rules=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Taybreykerlar|Guruh bosqichi taybreyklari]]
|source=[https://pfl.uz/tour-table?tournamentId=6&amp;seasonId=10 OʻzPFL]

&lt;!--Jamoa tavsiflari--&gt;
|name_PKH=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|name_YAY=[[Yaypan (futbol klubi)|Yaypan]]
|name_KAT=[[Kattaqoʻrgʻon (futbol klubi)|Kattaqoʻrgʻon]]
|name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]

&lt;!--Quyida YANGILASH reytingi (jumladan, sanasi)--&gt;
|update=Toʻliq
|win_PKH= |draw_PKH= |loss_PKH= |gf_PKH= |ga_PKH= |status_PKH=
|win_YAY= |draw_YAY= |loss_YAY= |gf_YAY= |ga_YAY= |status_YAY=
|win_KAT= |draw_KAT= |loss_KAT= |gf_KAT= |ga_KAT= |status_KAT=
|win_SUR= |draw_SUR= |loss_SUR= |gf_SUR= |ga_SUR= |status_SUR=

&lt;!--Quyidagi pozitsiyalarni YANGILANG (taybrekkerlarni tekshiring)--&gt;
|team_order= PKH, YAY, KAT, SUR

&lt;!--Malakaviy ustun taʼriflari--&gt;
|res_col_header=Q
|result1=KO |result2=KO 
|col_KO=green1 |text_KO=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Pley-off bosqichi|Pley-off bosqichi]]ga yoʻllanma
}}
|Group I={{#invoke:Sports table|main|style=WDL
|class_rules=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Taybreykerlar|Guruh bosqichi taybreyklari]]
|source=[https://pfl.uz/tour-table?tournamentId=6&amp;seasonId=10 OʻzPFL]

&lt;!--Jamoa tavsiflari--&gt;
|name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|name_HAV=[[Havokand (futbol klubi)|Havokand]]
|name_SHO=[[Shoʻrtan (futbol klubi)|Shoʻrtan]]
|name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]

&lt;!--Quyida YANGILASH reytingi (jumladan, sanasi)--&gt;
|update=Toʻliq
|win_NAS= |draw_NAS= |loss_NAS= |gf_NAS= |ga_NAS= |status_NAS=
|win_HAV= |draw_HAV= |loss_HAV= |gf_HAV= |ga_HAV= |status_HAV=
|win_SHO= |draw_SHO= |loss_SHO= |gf_SHO= |ga_SHO= |status_SHO=
|win_AND= |draw_AND= |loss_AND= |gf_AND= |ga_AND= |status_AND=


&lt;!--Quyidagi pozitsiyalarni YANGILANG (taybrekkerlarni tekshiring)--&gt;
|team_order= NAS, HAV, SHO, AND

&lt;!--Malakaviy ustun taʼriflari--&gt;
|res_col_header=Q
|result1=KO |result2=KO 
|col_KO=green1 |text_KO=[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Kubogi#Pley-off bosqichi|Pley-off bosqichi]]ga yoʻllanma
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Multiple sports table preview|Group A|Group B|Group D|Group E|Group F|Group G|Group H|Group I}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ly1i2pzn5lp8njhife53g6w01i91dw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esther Duflo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1363994</id>
    <revision>
      <id>6121470</id>
      <parentid>6050565</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>18267</id>
      </contributor>
      <comment>+navbox</comment>
      <origin>6121470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6960" sha1="adz6pmijrhcymifvyodjfjrx2h42cxt" xml:space="preserve">{{Iqtisodchi bilgiqutisi
| ismi = Esther Duflo
| tugʻilgan_sanasi = {{Birth date and age|df=y|1972|10|25}}
| tugʻilgan_joyi = [[Parij]], [[Fransiya]]
| death_date =
| death_place =
| rasmi = Nobel 9 Dec 2019 Esther Duflo (cropped).jpg
| sarlavha = Duflo 2019-yilda
| mukofotlar = {{ubl| [[Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti]] (2019)|
„Infosys“ mukofoti (2014)|
„John von Neumann“ mukofoti (2013)|
„John Bates Clark“ medali (2010)|
„Calvó-Armengol“ xalqaro mukofoti (2009)|
„Prix du meilleur jeune économiste de France“ (2005)|
„Elaine Bennett“ mukofoti (2002)|
Muvaffaqiyat akademiyasining Oltin plastinkasi (2022)}}
| soha = Rivojlanish iqtisodiyoti
| hissasi= Randomizatsiyalangan nazorat sinovlari
}}

'''Esther Caroline Duflo''', FBA (1972-yil 25-oktyabrda tugʻilgan) — fransuz-amerikalik iqtisodchi, hozirda [[Massachusetts texnologiya instituti]] (MIT)da qashshoqlikni yumshatish va rivojlanish iqtisodiyoti professori lavozimida ishlaydi&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |title=Esther Duflo {{!}} MIT Economics |url=https://economics.mit.edu/people/faculty/esther-duflo |access-date=2024-06-20 |website=MIT Economics |language=en}}&lt;/ref&gt;. 2019-yilda u Michael Kremer va turmush oʻrtogʻi Abhijit Banerjee bilan birgalikda „global qashshoqlikni yumshatishga eksperimental yondashuvi uchun“ [[iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti]] bilan taqdirlandi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Esther Duflo: Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2019/duflo/facts/ |access-date=2024-06-20 |website=The Nobel Prize |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Thiery |first=Clément |date=2019-10-16 |title=Franco-American Esther Duflo Wins the Nobel Prize in Economics |url=https://france-amerique.com/franco-american-esther-duflo-wins-the-nobel-prize-in-economics/ |access-date=2024-06-20 |website=France-Amérique |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

Akademik tayinlovidan tashqari, Duflo Abdul Latif Jamil qashshoqlik boʻyicha harakat laboratoriyasi (J-PAL)ning asoschisi va hamdirektori boʻlib, bu [[MIT]]da joylashgan tadqiqot markazi siyosatini baholashga randomizatsiyalangan nazorat sinovlaridan foydalanishni targʻib qiladi&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Parker |first=Ian |date=2010-05-10 |title=The Poverty Lab |url=https://www.newyorker.com/magazine/2010/05/17/the-poverty-lab |access-date=2024-06-24 |magazine=[[The New Yorker|New Yorker]]}}&lt;/ref&gt;. 2020-yil holatiga koʻra, 400 milliondan ortiq odam J-PAL bilan bogʻliq tadqiqotchilar tomonidan sinovdan oʻtkazilgan dasturlardan taʼsirlangan&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Dhaliwal |first1=Iqbal |last2=Floretta |first2=John |last3=Friedlander |first3=Sam |date=2020-02-27 |title=Beyond Randomized Controlled Trials |url=https://ssir.org/articles/entry/beyond_rcts |access-date=2024-06-20 |work=[[Stanford Social Innovation Review]]}}&lt;/ref&gt;. 2024-yildan beri Duflo, shuningdek, [[MIT]]dagi tayinlovi bilan bir qatorda Parij iqtisodiyot maktabining prezidenti sifatida ham faoliyat yuritadi&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2024-06-20 |title=Esther Duflo, new President of the Paris School of Economics - Paris School of Economics |url=https://www.parisschoolofeconomics.eu/en/news/esther-duflo-new-president-of-the-paris-school-of-economics/ |access-date=2024-06-20 |website=Paris School of Economics |language=en}}&lt;/ref&gt;. 2025-yil oktabr oyida [[Syurix universiteti]] Duflo va Banerjee 2026-yil iyul oyida UZH Biznes, iqtisodiyot va informatika maktabi fakultetiga qoʻshilishlarini eʼlon qildi&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-10 |title=Nobel Laureates Duflo and Banerjee to Join UZH |url=https://www.news.uzh.ch/en/articles/media/2025/Duflo-and-Banerjee-to-Join-UZH.html |access-date=2025-10-10 |website=www.news.uzh.ch |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Duflo Milliy iqtisodiy tadqiqotlar byurosi (NBER)ning tadqiqotchi xodimi, rivojlanish boʻyicha tadqiqot va iqtisodiy tahlil byurosi (BREAD)ning boshqaruv kengashi aʼzosi, va iqtisodiy siyosat tadqiqotlari markazining rivojlanish dasturi direktoridir&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |date=2009-01-26 |title=Esther Duflo |url=https://www.macfound.org/fellows/class-of-2009/esther-duflo |access-date=2024-06-24 |website=[[MacArthur Foundation]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BREAD - People |url=https://www.ibread.org/about/people/ |access-date=2024-06-24 |website=[[Bureau for Research and Economic Analysis of Development]]}}&lt;/ref&gt;. Uning tadqiqotlari [[rivojlanish]]ning [[mikroiqtisodiyot]]iga qaratilgan boʻlib, uy xoʻjaligi xatti-harakatlari, taʼlim, moliyaviy inklyuziya&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, siyosiy iqtisodiyot, [[gender]] va [[sog‘liqni saqlash]] kabi mavzularni qamrab oladi&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |title=Esther Duflo, Clark Medalist 2010 |url=https://www.aeaweb.org/about-aea/honors-awards/bates-clark/esther-duflo |access-date=2024-06-24 |website=[[American Economic Association]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |title=2002 Elaine Bennett Research Prize |url=https://www.aeaweb.org/about-aea/committees/cswep/about/awards/duflo-final |access-date=2024-06-24 |website=[[American Economic Association]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite journal |last=Ogden |first=Timothy |date=2011 |title=Radically Small Thinking |url=https://doi.org/10.48558/JW7M-VR93 |journal=[[Stanford Social Innovation Review]] |volume=9 |issue=4 |pages=17|doi=10.48558/JW7M-VR93 }}&lt;/ref&gt;. [[Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti]]ni olishdan oldin Duflo Amerika iqtisodiy assotsiatsiyasi tomonidan „Calvó-Armengol“ xalqaro mukofoti (2019), „Elaine Bennett“ mukofoti (2002) va „John Bates Clark“ medali (2010) bilan taqdirlangan&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;.

Abhijit Banerjee bilan birgalikda Duflo „''[[Poor Economics]]''“ va „''Good Economics for Hard Times''“ kitoblarining hammuallifidir, ular mos ravishda 2011-yil aprel va 2019-yil noyabr oylarida nashr etilgan&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Varoufakis |first=Yanis |date=2019-11-11 |title=Good Economics for Hard Times by Abhijit V Banerjee and Esther Duflo review – methodical deconstruction of fake facts |url=https://www.theguardian.com/books/2019/nov/11/good-economics-for-hard-times-abhijit-banerjee-esther-duflo-review |access-date=2024-06-24 |work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;. „Open Syllabus“ loyihasi maʼlumotlariga koʻra, Duflo iqtisodiyot kurslari boʻyicha kollej oʻquv dasturlarida eng koʻp iqtibos keltirilgan mualliflar orasida ettinchi oʻrinda turadi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Open Syllabus Project |url=https://opensyllabus.org/results-list/authors?size=50&amp;fields=Economics |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921150129/https://opensyllabus.org/results-list/authors?size=50&amp;fields=Economics |archive-date=21 September 2022 |access-date=12 February 2021}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
{{Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari}}
[[Turkum:Iqtisodiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Amerikalik iqtisodchilar]]
[[Turkum:Ayol iqtisodchilar]]</text>
      <sha1>adz6pmijrhcymifvyodjfjrx2h42cxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cliniodes costimacula</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1365410</id>
    <revision>
      <id>6121843</id>
      <parentid>5995925</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1310" sha1="86xe89kzxj8zfq53r5hudw95t392vj9" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cliniodes costimacula
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Cliniodes costimacula''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Boliviya]] va [[Peru]]dagi [[And tog‘lari]] hududlarida hamda [[Venesuela]] hududida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Hayden |first=James E. |date=October 15, 2011 |url=https://www.researchgate.net/publication/276193473_Revision_of_Cliniodes_Guenee_Lepidoptera_Crambidae_Odontiinae |title=Revision of ''Cliniodes'' Guenée (Lepidoptera: Crambidae: Odontiinae) |journal=Annals of Carnegie Museum |volume=79 |issue=4 |pages=231–347 |doi=10.2992/007.079.0401}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13470117}}

[[Category:Eurrhypini]]


{{Odontiinae-stub}}</text>
      <sha1>86xe89kzxj8zfq53r5hudw95t392vj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cliniodes euphrosinalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1365413</id>
    <revision>
      <id>6121844</id>
      <parentid>5995928</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="1nsaeaeu2g5nzhpe9btj57zhrx05v9m" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cliniodes euphrosinalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Cliniodes euphrosinalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1886-yilda Heinrich Benno Möschler tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Katta Antil orollari]] va [[Kichik Antil orollari]], shuningdek [[Kosta-Rika]], [[Meksika]]ning janubi, [[Venesuela]]ning shimoli hamda [[Kolumbiya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Hayden |first=James E. |date=October 15, 2011 |url=https://www.researchgate.net/publication/276193473_Revision_of_Cliniodes_Guenee_Lepidoptera_Crambidae_Odontiinae |title=Revision of ''Cliniodes'' Guenée (Lepidoptera: Crambidae: Odontiinae) |journal=Annals of Carnegie Museum |volume=79 |issue=4 |pages=231–347 |doi=10.2992/007.079.0401}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}


{{Taxonbar|from=Q13470119}}

[[Category:Eurrhypini]]


{{Odontiinae-stub}}</text>
      <sha1>1nsaeaeu2g5nzhpe9btj57zhrx05v9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cliniodes festivalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1365421</id>
    <revision>
      <id>6121845</id>
      <parentid>5995941</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1295" sha1="d4jwyuve7wkpaojccy96qz8a1emc804" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Cliniodes festivalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Cliniodes festivalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 2011-yilda James E. Hayden tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kolumbiya]]ning shimolida, xususan Sierra Nevada de Santa Marta hududida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Hayden |first=James E. |date=October 15, 2011 |url=https://www.researchgate.net/publication/276193473_Revision_of_Cliniodes_Guenee_Lepidoptera_Crambidae_Odontiinae |title=Revision of ''Cliniodes'' Guenée (Lepidoptera: Crambidae: Odontiinae) |journal=Annals of Carnegie Museum |volume=79 |issue=4 |pages=231–347 |doi=10.2992/007.079.0401}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q19596401}}

[[Category:Eurrhypini]]


{{Odontiinae-stub}}</text>
      <sha1>d4jwyuve7wkpaojccy96qz8a1emc804</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Loyiha:Mavzuli oylik/Avstraliya oyligi</title>
    <ns>102</ns>
    <id>1366174</id>
    <revision>
      <id>6121952</id>
      <parentid>6112698</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <comment>/* Avstraliya oyligi doirasida yaratilgan maqolalar */</comment>
      <origin>6121952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14704" sha1="idbtxd56wjq7yj01kd2diaxel977ga7" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;display:flex; justify-content:space-between; align-items:center&quot;&gt;
 &lt;div&gt;[[File:Flag of Australia (converted).svg|center|170px|alt=Avstraliya bayrogʻi]]&lt;/div&gt;
 &lt;div style=&quot;display:flex; flex-direction:column; align-items:center; justify-content:center; line-height:110%; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;text-align: center; color: #0018A8; font-size: 32pt; line-height: 110%;margin-top:0.5em;&quot;&gt;'''Avstraliya oyligi''' &lt;/div&gt;
  &lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 24pt; line-height: 110%;margin-bottom:0.5em;&quot;&gt;Australia Month &lt;/div&gt;
 &lt;/div&gt;
 &lt;div&gt;[[File:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|center|120px|alt=Avstraliya gerbi]]&lt;/div&gt;  
&lt;/div&gt;


----
'''Avstraliya oyligi''' — [[ Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasining]] bir qismi sifatida [[Avstraliya]], uning oʻziga xos tabiati, boy madaniyati, qadimiy va zamonaviy tarixi hamda boshqa sohalariga oid maqolalarni yaratish hamda mavjudlarini boyitish maqsadida tashkil etiladi.

Loyiha Oʻzbekcha Vikipediyadagi [[Avstraliya |Avstraliya qitʼasi]] va Ittifoqi haqida yozilgan maqolalardagi boʻshliqlarni toʻldirish, ayniqsa, mintaqaning endemik florasi va faunasi, [[Aborigenlar|tub aholisi]] madaniyati, shuningdek, yirik shaharlar va zamonaviy iqtisodiy-ijtimoiy hayotiga oid maʼlumotlarni koʻpaytirishni maqsad qilgan.

'''Muddat:''' [[2026-yil|2026-yil]] [[1-may|1-maydan]] [[30-may|30-maygacha]].

'''Yoʻnalish:''' [[Ingliz tili|Ingliz]], [[Nemis tili|nemis]] va [[Rus tili|rus tillaridagi]] Vikipediyalardan maʼlumotlarni [[Oʻzbek tili|oʻzbek tiliga]] mahorat bilan tarjima qilish va ensiklopedik shaklda qilib boyitish tavsiya etiladi.

== Ishtirokchilar ==
Agar siz ushbu loyihada ishtirok etishni istasangiz, quyidagi roʻyxatga oʻz ismingizni qoʻshib qoʻying. Buning uchun shunchaki hash belgisi va toʻrtta tilda '''&lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt;''' belgisini yozsangiz kifoya qiladi— sahifani saqlaganingizdan soʻng foydalanuvchi nomingiz avtomatik ravishda paydo boʻladi.

Roʻyxatdan oʻtish ramziy maʼnoga ega boʻlib, u loyihada qancha kishi hamkorlik qilishga tayyor ekanligini bilish imkonini beradi. Bu hech qanday majburiyat yuklamaydi va sizga qoʻshimcha vazifalar qoʻymaydi.

== Yangi maqolalarni qanday qoʻshish kerak? ==
Maqolalar boshqa tillardan tarjima boʻlishi mumkin. Eng muhimi, ular yangi yaratilgan yoki sezilarli darajada boyitilgan hamda sifatli boʻlishi shart. Oylik davomida tahrir qilinadigan maqolalar quyidagi talablarga javob berishi lozim:

* '''Sifati:''' Yangi maqolalarda '''&lt;nowiki&gt;{{Oʻchirishga}}&lt;/nowiki&gt;''', '''&lt;nowiki&gt;{{Manbasiz}}&lt;/nowiki&gt;''', '''&lt;nowiki&gt;{{AT}}&lt;/nowiki&gt;''' kabi muammoli andozalar boʻlmasligi kerak.
* '''Ensiklopedik ahamiyat:''' Maqolaga qoʻshilgan maʼlumotlar [[Vikipediya:Ensiklopedik ahamiyat|Ensiklopedik ahamiyat qoidalariga]] mos kelishi shart.
* '''Tekshiriluvchanlik:''' Yangi maqolalarda albatta Manbalar (&lt;nowiki&gt;{{manbalar}}&lt;/nowiki&gt; yoki &lt;nowiki&gt;{{reflist}}&lt;/nowiki&gt;) boʻlishiga eʼtibor bering.
* '''Betaraflik:''' Maqolalar [[Vikipediya:Betaraf nuqtayi nazar|Betaraf nuqtayi nazar]] asosida yozilishi kerak. Shuningdek, ularni rasmlar bilan boyitish va toʻgʻri formatlash tavsiya etiladi.

'''Ichki havolalar:''' Maqoladagi tushunchalarga ichki havolalar (koʻk linklar) berishni unutmang.
==== Havolalar va bogʻliqlik ====
Yangi maqola yaratganingizda, boshqa mavjud maqolalardan unga havola berilishiga harakat qiling. Agar maqolaga hech qanday havola olib kelmasa, u „yetim maqola“ boʻlib qoladi va uni boshqalar oʻqishi yoki yaxshilashi ehtimoli kamayadi. Shuningdek, maqolaning boshqa tillardagi variantlarini tekshiring va ularni til boʻlimlari (Wikidata) orqali bogʻlang.

==== Munozara va aloqa ====
Loyiha boʻyicha har qanday savol, taklif yoki eʼtirozlaringizni [[Loyiha munozarasi:Mavzuli oylik/Avstraliya oyligi|munozara sahifasida]] qoldirishingiz mumkin. Shuningdek, Avstraliya oyligi doirasida yaratilgan maqolalarning munozara sahifasiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Avstraliya oyligi}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; andozasini qoʻyish tavsiya etiladi. Bundan tashqari, ushbu oylik [[Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasi]] doirasida oʻtkazilgani sababli, xohishga koʻra &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Mavzuli oylik loyihasi}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; andozasini ham qoʻshish mumkin. Andozalar faqat munozara sahifasiga joylashtiriladi.

'''Muhim eslatma:''' Oʻzbekcha Vikipediya jamoasi odatda, munozaralarda bevosita ishtirok etmaslikka harakat qiladilar. Bu esa ishtirokchilarning oʻz ustida mustaqil ishlashi, qoidalarni chuqurroq oʻrganishi va natijada maqolalar sifatini yanada yuqori darajaga koʻtarishini taʼminlash maqsadida yoʻlga qoʻyilgan. Ishtirokchilarning oʻzaro hamkorligi va muammolarni mustaqil hal qilishi maqola sifatini yaxshilashning eng samarali yoʻli deb hisoblanadi.

== Loyiha taklifnomasi ==
Agar ushbu loyihada yordam berishi mumkin boʻlgan biror foydalanuvchini bilsangiz, uni qutlugʻ maqsad yoʻlida hamkorlikka chorlashingiz mumkin. Buning uchun quyidagi maxsus kodni nusxalab, uning munozara sahifasiga joylashtiring.

Biz ishonamizki, siz taklif etgan foydalanuvchilar insoniyat sivilizatsiyasining eng qadimgi madaniyatlaridan biri boʻlgan [[aborigenlar|avstraliya aborigenlari]] merosi, dunyo ilm-fani rivojiga ulkan hissa qoʻshgan Nobel mukofoti sovrindorlari, okean ortining betakror tabiatini kashf etgan [[James Cook|Jeyms Kuk]] va Mettyu Flinders kabi buyuk sayyohlar hamda „yashil qitʼa“ning sirli geografiyasi haqida maqolalar yaratishga albatta oʻz qiziqishlarini bildiradilar.
{| style=&quot;background-color: #B2FFFF; border: 4px solid #1CAC78&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 2px;&quot; | [[File:Flag map of Australia (United Kingdom).png|211px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.5em;&quot; | '''[[Loyiha:Mavzuli oylik/Avstraliya oyligi|Avstraliya oyligiga taklifnoma!]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |
----
Hurmatli vikipediya tahrirchisi!

Sizni Oʻzbekcha Vikipediyada oʻtkazilayotgan Mavzuli oylik doirasidagi „Avstraliya oyligi“ loyihasida ishtirok etishga taklif qilamiz. Agar ushbu loyiha doirasida yangi maqolalar yaratish yoki mavjudlarini boyitish niyatida boʻlsangiz, marhamat, oʻz ismingizni ishtirokchilar roʻyxatiga qoʻshib qoʻying. Ishtirokingiz va hissangiz uchun oldindan tashakkur! &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;
|}

== Avstraliya oyligi doirasida yaratilgan maqolalar ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|-
!Ishtirokchi
!class=unsortable|Yangi maqola
!Umumiy&lt;br /&gt;maqolalar&lt;br /&gt;soni
|-
|{{u|Janob Mirzaolim}}
|[[Crown Sydney]] • [[One Sydney Harbour]] • [[International Towers]] • [[Citigroup Centre (Sidney)]] • [[Chifley Tower]] • [[Greenland Centre (Sidney)]] • [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]] • [[Border Ranges milliy bogʻi]] • [[Limpinwood qoʻriqxonasi]] • [[Numinbah qoʻriqxonasi]] • [[Nothofagus togʻi milliy bogʻi]] • [[Wollumbin milliy bogʻi]] • [[Gibraltar tizmasi milliy bogʻi]] • [[Iluka qoʻriqxonasi]] • [[Yangi Angliya milliy bogʻi]] • [[Dorrigo milliy bogʻi]] • [[Hyland togʻi qoʻriqxonasi]] • [[Werrikimbe milliy bogʻi]] • [[Willi Willi milliy bogʻi]] • [[Barrington Tops milliy bogʻi]] • [[Springbrook milliy bogʻi]] • [[Chinghee togʻi milliy bogʻi]] • [[Barney togʻi milliy bogʻi]] • [[Asosiy tizma milliy bogʻi]] • [[Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi]] • [[Clunie togʻi milliy bogʻi]] • [[Fenwicks butazori flora qoʻriqxonasi]] • [[Yangi Janubiy Uels milliy bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] • [[Kvinslend bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] • [[Avstraliya aborigenlari]] • [[Avstraliya tarixi (1788–1850)]] • [[UNESCOning Avstraliyadagi Jahon merosi roʻyxati]] •  •  •  • 
|32
|-
|{{u|Doctormeee}}
|
|
|-
|{{u|Mupapap29|Mupapap}}
|[[Aurora Place]]
|1
|}

== Avstraliya oyligi doirasida yaratilgan andozalar ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|-
!Ishtirokchi
!class=unsortable|Yangi andoza
!Umumiy&lt;br /&gt;andozalar&lt;br /&gt;soni
|-
|{{u|Janob Mirzaolim}}
|[[Andoza:Crown Resorts]] • [[Andoza:Avstraliyadagi kazinolar]]
|2
|-
|}

== Avstraliya oyligi doirasida yaxshilangan maqolalar ==
== Roʻyxatlar ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya shaharlarining qardosh shaharlari roʻyxati]] ([[:en:List of twin towns and sister cities in Australia]])
* [[Avstraliyadagi eng baland inshootlar roʻyxati]] ([[:en:List of tallest structures in Australia]])
* [[Adelaidadagi eng baland binolar roʻyxati]] ([[:en:List of tallest buildings in Adelaide]])
* [[Brisbendagi eng baland binolar roʻyxati]] ([[:en:List of tallest buildings in Brisbane]]
* [[Melburndagi eng baland binolar roʻyxati]] ([[:en:List of tallest buildings in Melbourne]]
* [[Sidneydagi eng baland binolar roʻyxati]] ([[:en:List of tallest buildings in Sydney]]
* [[Adelaidadagi qoʻriqxonalar roʻyxati]] ([[:en:List of protected areas in Adelaide]]
* [[Brisbendagi festillar roʻyxati]] ([[:en:List of festivals in Brisbane]]
* [[Brisbendagi muzeylar roʻyxati]] ([[:en:List of museums in Brisbane]]
* [[Brisbendagi parklar va bogʻlar roʻyxati]] ([[:en:Parks and gardens of Brisbane]]
* [[Sidneydagi bozorlar roʻyxati]] ([[:en:List of markets in Sydney]]
{{colend}}

== Tarix ==
{{colbegin||18em}}
* [[Adelaida tarixi]] ([[:en:History of Adelaide]])
{{colend}}

== Geografiya ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya poytaxt hududi]] ([[:en:Australian Capital Territory]])
* [[Berli-Griffin koʻli]] ([[:en:Lake Burley Griffin]])
* [[Avstraliyaning Hind okeanidagi hududlari]] ([[:en:Australian Indian Ocean Territories]])
* [[Shimoliy hudud]] ([[:en:Northern Territory]]
* [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]] ([[:en:Gondwana Rainforests]])
* [[Ningaloo sohili]] ([[:en:Ningaloo Coast]])
* [[Budj Bim]] ([[:en:Budj Bim]])
* [[Karlton bogʻlari]] ([[:en:Carlton Gardens]])
* [[Tasmaniyaning yovvoyi tabiati]] ([[:en:Tasmanian Wilderness World Heritage Area]])
* [[Purnululu milliy bogʻi]] ([[:en:Purnululu National Park]])
* [[Narakort gʻorlari milliy bogʻi]] ([[:en:Naracoorte Caves National Park]])
* [[Kakadu milliy bogʻi]] ([[:en:Kakadu National Park]])
* [[Katta moviy togʻlar hududi]] ([[:en:Greater Blue Mountains Area]])
{{colend}}

== Siyosat ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya Oliy sudi]] ([[:en:High Court of Australia]])
{{colend}}

== Iqtisod ==
{{colbegin||18em}}
* [[Melburn aeroporti]] ([[:en:Melbourne Airport]])
* [[Melburn porti]] ([[:en:Port of Melbourne]])
* [[Melburn tramvayi]] ([[:en:Trams in Melbourne]])
* [[BHP]] ([[:en:BHP]]
* [[National Australia Bank]] ([[:en:National Australia Bank]])
* [[Westpac]] ([[:en:Westpac]])
* [[Australia and New Zealand Banking Group]] ([[:en:ANZ (bank)]])
* [[Wesfarmers]] ([[:en:Wesfarmers]])
* [[Macquarie Group Limited]] ([[:en:Macquarie Group Limited]])
* [[Fortescue]] ([[:en:Fortescue (company)]])
* [[Woodside Energy]] ([[:en:Woodside Energy]])
* [[Brambles Limited]] ([[:en:Brambles Limited]])
* [[Atlassian]] ([[:en:Atlassian]])
* [[Santos Limited]] ([[:en:Santos Limited]])
* [[Transurban]] ([[:en:Transurban]])
{{colend}}

== Sport ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya futboli]] ([[:en:Australian rules football]])
* [[1956-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari]] ([[:en:1956 Summer Olympics]])
* [[Adelaide United FC]] ([[:en:Adelaide United FC]])
* [[Central Coast Mariners FC]] ([[:en:Central Coast Mariners FC]])
* [[Gold Coast United FC]] ([[:en:Gold Coast United FC]])
* [[Macarthur FC]] ([[:en:Macarthur FC]])
* [[Melbourne City FC]] ([[:en:Melbourne City FC]])
* [[Melbourne Victory FC]] ([[:en:Melbourne Victory FC]])
* [[Newcastle Jets FC]] ([[:en:Newcastle Jets FC]])
* [[Northern Fury FC]] ([[:en:Northern Fury FC]])
* [[Perth Glory FC]] ([[:en:Perth Glory FC]])
* [[Sydney FC]] ([[:en:Sydney FC]])
* [[Western United FC]] ([[:en:Western United FC]]
* [[Western Sydney Wanderers FC]] ([[:en:Western Sydney Wanderers FC]])
{{colend}}

== Bino va inshootlar ==
{{colbegin||18em}}
* [[Q1 Tower]] ([[:en:Q1 (building)]])
* [[Australia 108]] ([[:en:Australia 108]])
* [[Eureka Tower]] ([[:en:Eureka Tower]])
* [[Crown Sydney]] ([[:en:Crown Sydney]])
* [[West Side Place]] ([[:en:West Side Place]])
* [[120 Collins Street]] ([[:en:120 Collins Street]])
* [[101 Collins Street]] ([[:en:101 Collins Street]])
* [[1 William Street (Brisben)]] ([[:en:1 William Street, Brisbane]])
* [[Loy Yang IES]] ([[:en:Loy Yang Power Station]])
* [[Prima Pearl]] ([[:en:Prima Pearl]])
* [[Rialto Towers]] ([[:en:Rialto Towers]])
* [[Chifley Tower]] ([[:en:Chifley Tower]])
* [[Greenland Centre (Sidney)]] ([[:en:Greenland Centre, Sydney]])
* [[Brookfield Place (Pert)]] ([[:en:Brookfield Place (Perth)]])
* [[Vision Apartments]] ([[:en:Vision Apartments]])
* [[25 Martin Place]] ([[:en:25 Martin Place]])
* [[6 &amp; 8 Parramatta Square]] ([[:en:6 &amp; 8 Parramatta Square]])
* [[Aurora Place]] ([[:en:Aurora Place]])
{{colend}}

== Madaniyat ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya madaniyati]] ([[:en:Culture of Australia]])
* [[Melburn madaniyati]] ([[:en:Culture of Melbourne]])
* [[Viktoriya milliy galereyasi]] ([[:en:National Gallery of Victoria]])
* [[Heidelberg maktabi]] ([[:en:Heidelberg School]])
{{colend}}

== Kishilar ==
{{colbegin||18em}}
* [[Edmund Barton]] ([[:en:Edmund Barton]])
* [[Alfred Deakin]] ([[:en:Alfred Deakin]])
* [[Chris Watson]] ([[:en:Chris Watson]])
* [[George Reid]] ([[:en:George Reid]])
* [[Andrew Fisher]] ([[:en:Andrew Fisher]])
* [[Joseph Cook]] ([[:en:Joseph Cook]])
* [[Billy Hughes]] ([[:en:Billy Hughes]])
* [[Stanley Bruce]] ([[:en:Stanley Bruce]])
* [[James Scullin]] ([[:en:James Scullin]])
* [[Joseph Lyons]] ([[:en:Joseph Lyons]])
* [[Earle Page]] ([[:en:Earle Page]])
* [[Robert Menzies]] ([[:en:Robert Menzies]])
* [[Arthur Fadden]] ([[:en:Arthur Fadden]])
* [[John Curtin]] ([[:en:John Curtin]])
* [[Frank Forde]] ([[:en:Frank Forde]])
* [[Ben Chifley]] ([[:en:Ben Chifley]])
* [[John McEwen]] ([[:en:John McEwen]])
* [[John Gorton]] ([[:en:John Gorton]])
* [[William McMahon]] ([[:en:William McMahon]])
* [[Gough Whitlam]] ([[:en:Gough Whitlam]])
* [[Malcolm Fraser]] ([[:en:Malcolm Fraser]])
* [[Paul Keating]] ([[:en:Paul Keating]])
* [[John Howard]] ([[:en:John Howard]])
* [[Tony Abbott]] ([[:en:Tony Abbott]])
* [[Scott Morrison]] ([[:en:Scott Morrison]])
{{colend}}

== Taʼlim ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya milliy universiteti]] ([[:en:Australian National University]])
* [[Kanberra universiteti]] ([[:en:University of Canberra]])
* [[Yangi Janubiy Uels universiteti]] ([[:en:University of New South Wales]])
{{colend}}

== Sogʻliqni saqlash ==
{{colbegin||18em}}
{{colend}}

{{Loyiha:Mavzuli oylik/Yangi oyliklarni tanlash/Navigatsion andozasi}}
{{Loyiha:Mavzuli oylik/Navigatsion andozasi}}</text>
      <sha1>idbtxd56wjq7yj01kd2diaxel977ga7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121953</id>
      <parentid>6121952</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <comment>/* Avstraliya oyligi doirasida yaratilgan andozalar */</comment>
      <origin>6121953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14742" sha1="n37hns27o28hnkq2y9yradwmd4tchd2" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;display:flex; justify-content:space-between; align-items:center&quot;&gt;
 &lt;div&gt;[[File:Flag of Australia (converted).svg|center|170px|alt=Avstraliya bayrogʻi]]&lt;/div&gt;
 &lt;div style=&quot;display:flex; flex-direction:column; align-items:center; justify-content:center; line-height:110%; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
  &lt;div style=&quot;text-align: center; color: #0018A8; font-size: 32pt; line-height: 110%;margin-top:0.5em;&quot;&gt;'''Avstraliya oyligi''' &lt;/div&gt;
  &lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 24pt; line-height: 110%;margin-bottom:0.5em;&quot;&gt;Australia Month &lt;/div&gt;
 &lt;/div&gt;
 &lt;div&gt;[[File:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|center|120px|alt=Avstraliya gerbi]]&lt;/div&gt;  
&lt;/div&gt;


----
'''Avstraliya oyligi''' — [[ Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasining]] bir qismi sifatida [[Avstraliya]], uning oʻziga xos tabiati, boy madaniyati, qadimiy va zamonaviy tarixi hamda boshqa sohalariga oid maqolalarni yaratish hamda mavjudlarini boyitish maqsadida tashkil etiladi.

Loyiha Oʻzbekcha Vikipediyadagi [[Avstraliya |Avstraliya qitʼasi]] va Ittifoqi haqida yozilgan maqolalardagi boʻshliqlarni toʻldirish, ayniqsa, mintaqaning endemik florasi va faunasi, [[Aborigenlar|tub aholisi]] madaniyati, shuningdek, yirik shaharlar va zamonaviy iqtisodiy-ijtimoiy hayotiga oid maʼlumotlarni koʻpaytirishni maqsad qilgan.

'''Muddat:''' [[2026-yil|2026-yil]] [[1-may|1-maydan]] [[30-may|30-maygacha]].

'''Yoʻnalish:''' [[Ingliz tili|Ingliz]], [[Nemis tili|nemis]] va [[Rus tili|rus tillaridagi]] Vikipediyalardan maʼlumotlarni [[Oʻzbek tili|oʻzbek tiliga]] mahorat bilan tarjima qilish va ensiklopedik shaklda qilib boyitish tavsiya etiladi.

== Ishtirokchilar ==
Agar siz ushbu loyihada ishtirok etishni istasangiz, quyidagi roʻyxatga oʻz ismingizni qoʻshib qoʻying. Buning uchun shunchaki hash belgisi va toʻrtta tilda '''&lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt;''' belgisini yozsangiz kifoya qiladi— sahifani saqlaganingizdan soʻng foydalanuvchi nomingiz avtomatik ravishda paydo boʻladi.

Roʻyxatdan oʻtish ramziy maʼnoga ega boʻlib, u loyihada qancha kishi hamkorlik qilishga tayyor ekanligini bilish imkonini beradi. Bu hech qanday majburiyat yuklamaydi va sizga qoʻshimcha vazifalar qoʻymaydi.

== Yangi maqolalarni qanday qoʻshish kerak? ==
Maqolalar boshqa tillardan tarjima boʻlishi mumkin. Eng muhimi, ular yangi yaratilgan yoki sezilarli darajada boyitilgan hamda sifatli boʻlishi shart. Oylik davomida tahrir qilinadigan maqolalar quyidagi talablarga javob berishi lozim:

* '''Sifati:''' Yangi maqolalarda '''&lt;nowiki&gt;{{Oʻchirishga}}&lt;/nowiki&gt;''', '''&lt;nowiki&gt;{{Manbasiz}}&lt;/nowiki&gt;''', '''&lt;nowiki&gt;{{AT}}&lt;/nowiki&gt;''' kabi muammoli andozalar boʻlmasligi kerak.
* '''Ensiklopedik ahamiyat:''' Maqolaga qoʻshilgan maʼlumotlar [[Vikipediya:Ensiklopedik ahamiyat|Ensiklopedik ahamiyat qoidalariga]] mos kelishi shart.
* '''Tekshiriluvchanlik:''' Yangi maqolalarda albatta Manbalar (&lt;nowiki&gt;{{manbalar}}&lt;/nowiki&gt; yoki &lt;nowiki&gt;{{reflist}}&lt;/nowiki&gt;) boʻlishiga eʼtibor bering.
* '''Betaraflik:''' Maqolalar [[Vikipediya:Betaraf nuqtayi nazar|Betaraf nuqtayi nazar]] asosida yozilishi kerak. Shuningdek, ularni rasmlar bilan boyitish va toʻgʻri formatlash tavsiya etiladi.

'''Ichki havolalar:''' Maqoladagi tushunchalarga ichki havolalar (koʻk linklar) berishni unutmang.
==== Havolalar va bogʻliqlik ====
Yangi maqola yaratganingizda, boshqa mavjud maqolalardan unga havola berilishiga harakat qiling. Agar maqolaga hech qanday havola olib kelmasa, u „yetim maqola“ boʻlib qoladi va uni boshqalar oʻqishi yoki yaxshilashi ehtimoli kamayadi. Shuningdek, maqolaning boshqa tillardagi variantlarini tekshiring va ularni til boʻlimlari (Wikidata) orqali bogʻlang.

==== Munozara va aloqa ====
Loyiha boʻyicha har qanday savol, taklif yoki eʼtirozlaringizni [[Loyiha munozarasi:Mavzuli oylik/Avstraliya oyligi|munozara sahifasida]] qoldirishingiz mumkin. Shuningdek, Avstraliya oyligi doirasida yaratilgan maqolalarning munozara sahifasiga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Avstraliya oyligi}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; andozasini qoʻyish tavsiya etiladi. Bundan tashqari, ushbu oylik [[Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasi]] doirasida oʻtkazilgani sababli, xohishga koʻra &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Mavzuli oylik loyihasi}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; andozasini ham qoʻshish mumkin. Andozalar faqat munozara sahifasiga joylashtiriladi.

'''Muhim eslatma:''' Oʻzbekcha Vikipediya jamoasi odatda, munozaralarda bevosita ishtirok etmaslikka harakat qiladilar. Bu esa ishtirokchilarning oʻz ustida mustaqil ishlashi, qoidalarni chuqurroq oʻrganishi va natijada maqolalar sifatini yanada yuqori darajaga koʻtarishini taʼminlash maqsadida yoʻlga qoʻyilgan. Ishtirokchilarning oʻzaro hamkorligi va muammolarni mustaqil hal qilishi maqola sifatini yaxshilashning eng samarali yoʻli deb hisoblanadi.

== Loyiha taklifnomasi ==
Agar ushbu loyihada yordam berishi mumkin boʻlgan biror foydalanuvchini bilsangiz, uni qutlugʻ maqsad yoʻlida hamkorlikka chorlashingiz mumkin. Buning uchun quyidagi maxsus kodni nusxalab, uning munozara sahifasiga joylashtiring.

Biz ishonamizki, siz taklif etgan foydalanuvchilar insoniyat sivilizatsiyasining eng qadimgi madaniyatlaridan biri boʻlgan [[aborigenlar|avstraliya aborigenlari]] merosi, dunyo ilm-fani rivojiga ulkan hissa qoʻshgan Nobel mukofoti sovrindorlari, okean ortining betakror tabiatini kashf etgan [[James Cook|Jeyms Kuk]] va Mettyu Flinders kabi buyuk sayyohlar hamda „yashil qitʼa“ning sirli geografiyasi haqida maqolalar yaratishga albatta oʻz qiziqishlarini bildiradilar.
{| style=&quot;background-color: #B2FFFF; border: 4px solid #1CAC78&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 2px;&quot; | [[File:Flag map of Australia (United Kingdom).png|211px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.5em;&quot; | '''[[Loyiha:Mavzuli oylik/Avstraliya oyligi|Avstraliya oyligiga taklifnoma!]]'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |
----
Hurmatli vikipediya tahrirchisi!

Sizni Oʻzbekcha Vikipediyada oʻtkazilayotgan Mavzuli oylik doirasidagi „Avstraliya oyligi“ loyihasida ishtirok etishga taklif qilamiz. Agar ushbu loyiha doirasida yangi maqolalar yaratish yoki mavjudlarini boyitish niyatida boʻlsangiz, marhamat, oʻz ismingizni ishtirokchilar roʻyxatiga qoʻshib qoʻying. Ishtirokingiz va hissangiz uchun oldindan tashakkur! &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;
|}

== Avstraliya oyligi doirasida yaratilgan maqolalar ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|-
!Ishtirokchi
!class=unsortable|Yangi maqola
!Umumiy&lt;br /&gt;maqolalar&lt;br /&gt;soni
|-
|{{u|Janob Mirzaolim}}
|[[Crown Sydney]] • [[One Sydney Harbour]] • [[International Towers]] • [[Citigroup Centre (Sidney)]] • [[Chifley Tower]] • [[Greenland Centre (Sidney)]] • [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]] • [[Border Ranges milliy bogʻi]] • [[Limpinwood qoʻriqxonasi]] • [[Numinbah qoʻriqxonasi]] • [[Nothofagus togʻi milliy bogʻi]] • [[Wollumbin milliy bogʻi]] • [[Gibraltar tizmasi milliy bogʻi]] • [[Iluka qoʻriqxonasi]] • [[Yangi Angliya milliy bogʻi]] • [[Dorrigo milliy bogʻi]] • [[Hyland togʻi qoʻriqxonasi]] • [[Werrikimbe milliy bogʻi]] • [[Willi Willi milliy bogʻi]] • [[Barrington Tops milliy bogʻi]] • [[Springbrook milliy bogʻi]] • [[Chinghee togʻi milliy bogʻi]] • [[Barney togʻi milliy bogʻi]] • [[Asosiy tizma milliy bogʻi]] • [[Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi]] • [[Clunie togʻi milliy bogʻi]] • [[Fenwicks butazori flora qoʻriqxonasi]] • [[Yangi Janubiy Uels milliy bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] • [[Kvinslend bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] • [[Avstraliya aborigenlari]] • [[Avstraliya tarixi (1788–1850)]] • [[UNESCOning Avstraliyadagi Jahon merosi roʻyxati]] •  •  •  • 
|32
|-
|{{u|Doctormeee}}
|
|
|-
|{{u|Mupapap29|Mupapap}}
|[[Aurora Place]]
|1
|}

== Avstraliya oyligi doirasida yaratilgan andozalar ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|-
!Ishtirokchi
!class=unsortable|Yangi andoza
!Umumiy&lt;br /&gt;andozalar&lt;br /&gt;soni
|-
|{{u|Janob Mirzaolim}}
|[[Andoza:Crown Resorts]] • [[Andoza:Avstraliyadagi kazinolar]] • [[Andoza:Avstraliya tarixi]] • 
|3
|-
|}

== Avstraliya oyligi doirasida yaxshilangan maqolalar ==
== Roʻyxatlar ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya shaharlarining qardosh shaharlari roʻyxati]] ([[:en:List of twin towns and sister cities in Australia]])
* [[Avstraliyadagi eng baland inshootlar roʻyxati]] ([[:en:List of tallest structures in Australia]])
* [[Adelaidadagi eng baland binolar roʻyxati]] ([[:en:List of tallest buildings in Adelaide]])
* [[Brisbendagi eng baland binolar roʻyxati]] ([[:en:List of tallest buildings in Brisbane]]
* [[Melburndagi eng baland binolar roʻyxati]] ([[:en:List of tallest buildings in Melbourne]]
* [[Sidneydagi eng baland binolar roʻyxati]] ([[:en:List of tallest buildings in Sydney]]
* [[Adelaidadagi qoʻriqxonalar roʻyxati]] ([[:en:List of protected areas in Adelaide]]
* [[Brisbendagi festillar roʻyxati]] ([[:en:List of festivals in Brisbane]]
* [[Brisbendagi muzeylar roʻyxati]] ([[:en:List of museums in Brisbane]]
* [[Brisbendagi parklar va bogʻlar roʻyxati]] ([[:en:Parks and gardens of Brisbane]]
* [[Sidneydagi bozorlar roʻyxati]] ([[:en:List of markets in Sydney]]
{{colend}}

== Tarix ==
{{colbegin||18em}}
* [[Adelaida tarixi]] ([[:en:History of Adelaide]])
{{colend}}

== Geografiya ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya poytaxt hududi]] ([[:en:Australian Capital Territory]])
* [[Berli-Griffin koʻli]] ([[:en:Lake Burley Griffin]])
* [[Avstraliyaning Hind okeanidagi hududlari]] ([[:en:Australian Indian Ocean Territories]])
* [[Shimoliy hudud]] ([[:en:Northern Territory]]
* [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]] ([[:en:Gondwana Rainforests]])
* [[Ningaloo sohili]] ([[:en:Ningaloo Coast]])
* [[Budj Bim]] ([[:en:Budj Bim]])
* [[Karlton bogʻlari]] ([[:en:Carlton Gardens]])
* [[Tasmaniyaning yovvoyi tabiati]] ([[:en:Tasmanian Wilderness World Heritage Area]])
* [[Purnululu milliy bogʻi]] ([[:en:Purnululu National Park]])
* [[Narakort gʻorlari milliy bogʻi]] ([[:en:Naracoorte Caves National Park]])
* [[Kakadu milliy bogʻi]] ([[:en:Kakadu National Park]])
* [[Katta moviy togʻlar hududi]] ([[:en:Greater Blue Mountains Area]])
{{colend}}

== Siyosat ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya Oliy sudi]] ([[:en:High Court of Australia]])
{{colend}}

== Iqtisod ==
{{colbegin||18em}}
* [[Melburn aeroporti]] ([[:en:Melbourne Airport]])
* [[Melburn porti]] ([[:en:Port of Melbourne]])
* [[Melburn tramvayi]] ([[:en:Trams in Melbourne]])
* [[BHP]] ([[:en:BHP]]
* [[National Australia Bank]] ([[:en:National Australia Bank]])
* [[Westpac]] ([[:en:Westpac]])
* [[Australia and New Zealand Banking Group]] ([[:en:ANZ (bank)]])
* [[Wesfarmers]] ([[:en:Wesfarmers]])
* [[Macquarie Group Limited]] ([[:en:Macquarie Group Limited]])
* [[Fortescue]] ([[:en:Fortescue (company)]])
* [[Woodside Energy]] ([[:en:Woodside Energy]])
* [[Brambles Limited]] ([[:en:Brambles Limited]])
* [[Atlassian]] ([[:en:Atlassian]])
* [[Santos Limited]] ([[:en:Santos Limited]])
* [[Transurban]] ([[:en:Transurban]])
{{colend}}

== Sport ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya futboli]] ([[:en:Australian rules football]])
* [[1956-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari]] ([[:en:1956 Summer Olympics]])
* [[Adelaide United FC]] ([[:en:Adelaide United FC]])
* [[Central Coast Mariners FC]] ([[:en:Central Coast Mariners FC]])
* [[Gold Coast United FC]] ([[:en:Gold Coast United FC]])
* [[Macarthur FC]] ([[:en:Macarthur FC]])
* [[Melbourne City FC]] ([[:en:Melbourne City FC]])
* [[Melbourne Victory FC]] ([[:en:Melbourne Victory FC]])
* [[Newcastle Jets FC]] ([[:en:Newcastle Jets FC]])
* [[Northern Fury FC]] ([[:en:Northern Fury FC]])
* [[Perth Glory FC]] ([[:en:Perth Glory FC]])
* [[Sydney FC]] ([[:en:Sydney FC]])
* [[Western United FC]] ([[:en:Western United FC]]
* [[Western Sydney Wanderers FC]] ([[:en:Western Sydney Wanderers FC]])
{{colend}}

== Bino va inshootlar ==
{{colbegin||18em}}
* [[Q1 Tower]] ([[:en:Q1 (building)]])
* [[Australia 108]] ([[:en:Australia 108]])
* [[Eureka Tower]] ([[:en:Eureka Tower]])
* [[Crown Sydney]] ([[:en:Crown Sydney]])
* [[West Side Place]] ([[:en:West Side Place]])
* [[120 Collins Street]] ([[:en:120 Collins Street]])
* [[101 Collins Street]] ([[:en:101 Collins Street]])
* [[1 William Street (Brisben)]] ([[:en:1 William Street, Brisbane]])
* [[Loy Yang IES]] ([[:en:Loy Yang Power Station]])
* [[Prima Pearl]] ([[:en:Prima Pearl]])
* [[Rialto Towers]] ([[:en:Rialto Towers]])
* [[Chifley Tower]] ([[:en:Chifley Tower]])
* [[Greenland Centre (Sidney)]] ([[:en:Greenland Centre, Sydney]])
* [[Brookfield Place (Pert)]] ([[:en:Brookfield Place (Perth)]])
* [[Vision Apartments]] ([[:en:Vision Apartments]])
* [[25 Martin Place]] ([[:en:25 Martin Place]])
* [[6 &amp; 8 Parramatta Square]] ([[:en:6 &amp; 8 Parramatta Square]])
* [[Aurora Place]] ([[:en:Aurora Place]])
{{colend}}

== Madaniyat ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya madaniyati]] ([[:en:Culture of Australia]])
* [[Melburn madaniyati]] ([[:en:Culture of Melbourne]])
* [[Viktoriya milliy galereyasi]] ([[:en:National Gallery of Victoria]])
* [[Heidelberg maktabi]] ([[:en:Heidelberg School]])
{{colend}}

== Kishilar ==
{{colbegin||18em}}
* [[Edmund Barton]] ([[:en:Edmund Barton]])
* [[Alfred Deakin]] ([[:en:Alfred Deakin]])
* [[Chris Watson]] ([[:en:Chris Watson]])
* [[George Reid]] ([[:en:George Reid]])
* [[Andrew Fisher]] ([[:en:Andrew Fisher]])
* [[Joseph Cook]] ([[:en:Joseph Cook]])
* [[Billy Hughes]] ([[:en:Billy Hughes]])
* [[Stanley Bruce]] ([[:en:Stanley Bruce]])
* [[James Scullin]] ([[:en:James Scullin]])
* [[Joseph Lyons]] ([[:en:Joseph Lyons]])
* [[Earle Page]] ([[:en:Earle Page]])
* [[Robert Menzies]] ([[:en:Robert Menzies]])
* [[Arthur Fadden]] ([[:en:Arthur Fadden]])
* [[John Curtin]] ([[:en:John Curtin]])
* [[Frank Forde]] ([[:en:Frank Forde]])
* [[Ben Chifley]] ([[:en:Ben Chifley]])
* [[John McEwen]] ([[:en:John McEwen]])
* [[John Gorton]] ([[:en:John Gorton]])
* [[William McMahon]] ([[:en:William McMahon]])
* [[Gough Whitlam]] ([[:en:Gough Whitlam]])
* [[Malcolm Fraser]] ([[:en:Malcolm Fraser]])
* [[Paul Keating]] ([[:en:Paul Keating]])
* [[John Howard]] ([[:en:John Howard]])
* [[Tony Abbott]] ([[:en:Tony Abbott]])
* [[Scott Morrison]] ([[:en:Scott Morrison]])
{{colend}}

== Taʼlim ==
{{colbegin||18em}}
* [[Avstraliya milliy universiteti]] ([[:en:Australian National University]])
* [[Kanberra universiteti]] ([[:en:University of Canberra]])
* [[Yangi Janubiy Uels universiteti]] ([[:en:University of New South Wales]])
{{colend}}

== Sogʻliqni saqlash ==
{{colbegin||18em}}
{{colend}}

{{Loyiha:Mavzuli oylik/Yangi oyliklarni tanlash/Navigatsion andozasi}}
{{Loyiha:Mavzuli oylik/Navigatsion andozasi}}</text>
      <sha1>n37hns27o28hnkq2y9yradwmd4tchd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratocilia damonalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368176</id>
    <revision>
      <id>6121614</id>
      <parentid>6044560</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="905" sha1="a57guscyqd5zx2s87vqtbhe0g44suht" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratocilia damonalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratocilia damonalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]ning [[Amazonka pasttekisligi|Amazon mintaqasida]] uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q19596326}}

[[Turkum:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>a57guscyqd5zx2s87vqtbhe0g44suht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratocilia falsalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368205</id>
    <revision>
      <id>6121615</id>
      <parentid>6044561</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="6tc6m3hlr5crory0qnnk8b327ff7kxe" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratocilia falsalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratocilia falsalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1912-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kosta-Rika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q19596327}}

[[Turkum:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>6tc6m3hlr5crory0qnnk8b327ff7kxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratocilia femoralis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368230</id>
    <revision>
      <id>6121616</id>
      <parentid>6044562</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="jt6s4utubkvo5jt1q272sxj5t06tgqa" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratocilia femoralis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratocilia femoralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1912-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Peru]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q19596328}}

[[Turkum:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>jt6s4utubkvo5jt1q272sxj5t06tgqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratocilia gilippusalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368235</id>
    <revision>
      <id>6121617</id>
      <parentid>6004793</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="865" sha1="5xumw922imsnyu4ofhdt7luzmfndjh6" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratocilia gilippusalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratocilia gilippusalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q19596329}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>5xumw922imsnyu4ofhdt7luzmfndjh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratocilia liberalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368239</id>
    <revision>
      <id>6121618</id>
      <parentid>6004801</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="6d818c6czpdrgsdyvltu5jvdtxljo0v" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratocilia liberalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratocilia liberalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1854-yilda Achille Guenée tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Fransiya Gvianasi]] va [[Braziliya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{LepIndex |id=21359 |accessdate=April 28, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q13459602}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>6d818c6czpdrgsdyvltu5jvdtxljo0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratocilia maceralis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368243</id>
    <revision>
      <id>6121619</id>
      <parentid>6004806</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="859" sha1="l6u9flnlupd4an1kf4oteav4xjdealg" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratocilia maceralis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratocilia maceralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q19596330}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>l6u9flnlupd4an1kf4oteav4xjdealg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratocilia pallidipuncta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368248</id>
    <revision>
      <id>6121620</id>
      <parentid>6004813</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="802" sha1="dl93q9en2ja4xtrzzbfcbbzsj0xy9pt" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratocilia pallidipuncta
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratocilia pallidipuncta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1905-yilda Paul Dognin tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Ekvador]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q19596331}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>dl93q9en2ja4xtrzzbfcbbzsj0xy9pt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratocilia sixolalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368266</id>
    <revision>
      <id>6121621</id>
      <parentid>6004834</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="792" sha1="sq07rn0ijr9joq8wzbhb6ryx98pn3w6" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratocilia sixolalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratocilia sixolalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1912-yilda Schaus tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kosta-Rika]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q19596332}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>sq07rn0ijr9joq8wzbhb6ryx98pn3w6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratoclasis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368270</id>
    <revision>
      <id>6121622</id>
      <parentid>6004838</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1265" sha1="s0zai1qrj7viyaxiwmej5e92rwik0fp" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratoclasis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratoclasis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2011-10-13 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Ceratoclasis avilalis]]'' &lt;small&gt;Amsel, 1956&lt;/small&gt;
*''[[Ceratoclasis cyclostigma]]'' &lt;small&gt;(Dyar, 1914)&lt;/small&gt;
*''[[Ceratoclasis delimitalis]]'' &lt;small&gt;(Guenée, 1854)&lt;/small&gt;
*''[[Ceratoclasis discodontalis]]'' &lt;small&gt;(Hampson, 1899)&lt;/small&gt;
*''[[Ceratoclasis imbrexalis]]'' &lt;small&gt;(Walker, 1859)&lt;/small&gt;
*''[[Ceratoclasis lehialis]]'' &lt;small&gt;(Druce, 1899)&lt;/small&gt;
*''[[Ceratoclasis metatalis]]'' &lt;small&gt;Möschler, 1890&lt;/small&gt;
*''[[Ceratoclasis sulpitialis]]'' &lt;small&gt;Swinhoe, 1906&lt;/small&gt;
*''[[Ceratoclasis tenebralis]]'' &lt;small&gt;Snellen, 1875&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q5063758}}

[[Category:Asciodini]]


{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>s0zai1qrj7viyaxiwmej5e92rwik0fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratoclasis avilalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368319</id>
    <revision>
      <id>6121623</id>
      <parentid>6004899</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="kh5n82ah7o5106aifr8kw3ac0voet5q" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratoclasis avilalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratoclasis avilalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1956-yilda Hans Georg Amsel tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Venesuela]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q19596333}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>kh5n82ah7o5106aifr8kw3ac0voet5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratoclasis cyclostigma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368342</id>
    <revision>
      <id>6121624</id>
      <parentid>6004954</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="l56gjf2zxd3lkcaxfoppgho4o4zwuy9" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratoclasis cyclostigma
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratoclasis cyclostigma''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1914-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Panama]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/proceedingsofuni471915unit#page/268/mode/1up ''Proceedings of the United States National Museum'' 47 (2050): 268] {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q19596334}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>l56gjf2zxd3lkcaxfoppgho4o4zwuy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratoclasis delimitalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368344</id>
    <revision>
      <id>6121625</id>
      <parentid>6004957</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1208" sha1="mxls621ug48fzjbcj5071qbsoqjx2lv" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratoclasis delimitalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratoclasis delimitalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1854-yilda Achille Guenée tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur G‘arbiy Hind orollari hamda [[Braziliya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2017 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=April 4, 2018 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/ceratoclasis/#delimitalis |title=''Ceratoclasis delimitalis'' (Guenée, 1854) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=April 4, 2018}}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q19596335}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>mxls621ug48fzjbcj5071qbsoqjx2lv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratoclasis discodontalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368352</id>
    <revision>
      <id>6121626</id>
      <parentid>6005075</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="n88nt4roc24pj8jqjtzh5hvmx43m47r" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratoclasis discodontalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratoclasis discodontalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kosta-Rika]] va [[Venesuela]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/proceedingsofgen98scie#page/658/mode/1up ''Proceedings of the Zoological Society of London'' 1898: 658]&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar |from=Q19596336}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>n88nt4roc24pj8jqjtzh5hvmx43m47r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratoclasis imbrexalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368359</id>
    <revision>
      <id>6121627</id>
      <parentid>6005088</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="890" sha1="5qjbzo8td9e7l4p8bwmzf8kidebiqkr" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratoclasis imbrexalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratoclasis imbrexalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]ning Rio-de-Janeyro shtatida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar|from=Q19596338}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>5qjbzo8td9e7l4p8bwmzf8kidebiqkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratoclasis lehialis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368361</id>
    <revision>
      <id>6121628</id>
      <parentid>6005091</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="o71qj6cxaj4jmpqngype0syg0j8vic3" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratoclasis lehialis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratoclasis lehialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda Herbert Druce tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Tabasko shtatida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q19596339}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>o71qj6cxaj4jmpqngype0syg0j8vic3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratocilia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368362</id>
    <revision>
      <id>6121613</id>
      <parentid>6044559</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1192" sha1="s3g0n6fyghqd94b7i6075k1ik3g14td" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratocilia
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratocilia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] urug‘i&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=2011-10-13 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.

==Turlari==
*''[[Ceratocilia damonalis]]'' &lt;small&gt;(Walker, 1859)&lt;/small&gt;
*''[[Ceratocilia falsalis]]'' &lt;small&gt;(Schaus, 1912)&lt;/small&gt;
*''[[Ceratocilia femoralis]]'' &lt;small&gt;(Hampson, 1912)&lt;/small&gt;
*''[[Ceratocilia gilippusalis]]'' &lt;small&gt;(Walker, 1859)&lt;/small&gt;
*''[[Ceratocilia liberalis]]'' &lt;small&gt;Guenée, 1854&lt;/small&gt;
*''[[Ceratocilia maceralis]]'' &lt;small&gt;(Walker, 1859)&lt;/small&gt;
*''[[Ceratocilia pallidipuncta]]'' &lt;small&gt;(Dognin, 1905)&lt;/small&gt;
*''[[Ceratocilia sixolalis]]'' &lt;small&gt;(Schaus, 1912)&lt;/small&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q5063759}}

[[Turkum:Asciodini]]


{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>s3g0n6fyghqd94b7i6075k1ik3g14td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratoclasis metatalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368367</id>
    <revision>
      <id>6121629</id>
      <parentid>6005111</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1323" sha1="9igu6jv8lf2cmmh0d8g89ejffxpwymt" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratoclasis metatalis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratoclasis metatalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1890-yilda Heinrich Benno Möschler tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Puerto-Riko]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q19596340}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>9igu6jv8lf2cmmh0d8g89ejffxpwymt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratoclasis tenebralis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368368</id>
    <revision>
      <id>6121631</id>
      <parentid>6005114</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="795" sha1="n0xuz6qvpm9l8paw6e4lfu93aijm0ii" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratoclasis tenebralis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratoclasis tenebralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1875-yilda Snellen tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kolumbiya]]da uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar|from=Q19596342}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>n0xuz6qvpm9l8paw6e4lfu93aijm0ii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceratoclasis sulpitialis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1368369</id>
    <revision>
      <id>6121630</id>
      <parentid>6005118</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="875" sha1="96u70wad8qiuluywd7zt7va7v1xsbr4" xml:space="preserve">{{Avtomatik taksonquti
 | nomi = Ceratoclasis sulpitialis
 | olam = [[Hayvonlar]]
 | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]]
 | sinf = [[Hasharotlar]]
 | turkum = [[Lepidoptera]]
 | oila = [[Crambidae]]
 | tasvir = 
}}

'''Ceratoclasis sulpitialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1906-yilda Charles Swinhoe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Sumatra]] orolida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}&lt;/ref&gt;.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Taxonbar |from=Q19596341}}

[[Category:Asciodini]]
{{Asciodini-stub}}</text>
      <sha1>96u70wad8qiuluywd7zt7va7v1xsbr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:WikiMarafon/WikiSfera oromgohi/Dastur</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1368668</id>
    <revision>
      <id>6121476</id>
      <parentid>6006348</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahror Akramovich</username>
        <id>75193</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dastur */</comment>
      <origin>6121476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="ku0d7u37pholv0ms383kqkcbxr3x5qg" xml:space="preserve">[[File:WikiSfera logo.png|center|450px]]
{{WikiSfera oromgohi tepasi}}
== Dastur ==

=== 1-kun (2026-yil 4-may) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Vaqt'''
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Tadbir'''
|-
| 08:00
| '''Ishtirokchilarni Yoshlar ishlari agentligida kutib olish va roʻyxatdan oʻtkazish'''
|-
| 11:00
|'''Ishtirokchilarni Boʻstonliq tumanidagi Yoshlar oromgohiga olib borish'''
|-
|13:00
|  |'''Tushlik (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
|14:00
|'''Ishtirokchilarni xonalariga joylashtirish va guruhlari bilan tanishtirish (team building)'''
|-
|14:00 — 17:00
|'''Kichik ochilish marosimi'''
|-
|17:00
|'''Erkin vaqt'''
|-
|18:00
| |'''Kechki ovqat (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
|19:30 — 23:00
|'''Rasmiy ochilish marosimi (loyiha hamda ishtirokchilar prezentatsiyasi, konsert)'''
|-
|23:00
|  |'''Uyqu'''
|}

=== 2-kun (2026-yil 5-may) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Vaqt'''
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Tadbir'''
|-
| 07:00
| '''Uygʻonish va badantarbiya'''
|-
| 08:00
|  |'''Nonushta (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
|colspan=&quot;1&quot; rowspan=&quot;3&quot; | 09:00
| |'''Wikimashgʻulotlar (Guruhlar uchun belgilangan xonalarda)'''
|-
| | Vikiga kirish: Viki tushunchasi hamda unda tahrir qilish qoidalari
|-
|  | Roʻyxatdan oʻtish; foydalanuvchi sahifasi, munozara sahifasi va qumloqda tahrir qilish;
|-
|13:00
|  |'''Tushlik (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
| 14:00 — 17:00
|'''Wikiestafeta'''
|-
|18:00
|  |'''Kechki ovqat (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
|19:30
| '''WikiGulxan (Gulxan atrofida jonli konsert)'''
|-
|23:00
|  |'''Uyqu'''
|}

=== 3-kun (2026-yil 6-may) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Vaqt'''
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Tadbir'''
|-
| 07:00
| '''Uygʻonish va badantarbiya'''
|-
| 08:00
|  '''Nonushta (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
| 09:00
| |'''Wikimashgʻulotlar'''
|-
|13:00
|  |'''Tushlik (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
|14:00 — 17:00
|'''Wikichoyxona'''
|-
|18:00
|  |'''Kechki ovqat (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
|19:30
|'''WikiQuiz'''
|-
|23:00
|  |'''Uyqu'''
|}

=== 4-kun (2026-yil 7-may) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Vaqt'''
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Tadbir'''
|-
| 07:00
| '''Uygʻonish va badantarbiya'''
|-
| 08:00
|  |'''Nonushta (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
| 09:00
| |'''Wikimashgʻulotlar (mahorat darslari, mashgʻulotlar; guruhlar uchun belgilangan xonalarda)'''
|-
|13:00
|  |'''Tushlik (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
| 14:00 — 17:00
|'''Wikikvest (Berilgan sarguzashtli topshiriqlarni bajarib, belgilangan manzilga yetib borish)'''
|-
|17:00 — 18:00
|'''Erkin vaqt'''
|-
|18:00
|  |'''Kechki ovqat (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
|19:00
|'''Wikikino'''
|-
|23:00
|  |'''Uyqu'''
|}

=== 5-kun (2026-yil 8-may) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Vaqt'''
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Tadbir'''
|-
| 07:00
| '''Uygʻonish va badantarbiya'''
|-
| 08:00
|  |'''Nonushta (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
|09:00
| |'''Wikimashgʼulotlar '''
|-
|13:00
|  |'''Tushlik (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
|14:00
| | '''Sport musobaqalari'''
|-
|17:00
|'''Erkin vaqt'''
|-
|18:00
|  |'''Kechki ovqat (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
|19:00 — 23:00
|'''Yopilish marosimi'''
|-
|23:00
| '''Uyqu'''
|}

=== 6-kun (2026-yil 9-may) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Vaqt'''
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Tadbir'''
|colspan=0.009 style=&quot;background: #013A5E; color: #FFFFFF;|'''Mas’ul'''
|-
| 07:00
| '''Uygʻonish va badantarbiya'''
| Tashkiliy guruh
|-
| 08:00
|  |'''Nonushta (Oromgoh oshxonasida)'''
|-
|09:00
| '''Ishtirokchilarni Toshkent shahriga olib kelish va kuzatish'''
| Tashkiliy guruh
|-

[[Turkum:WikiSfera oromgohi]]</text>
      <sha1>ku0d7u37pholv0ms383kqkcbxr3x5qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Citigroup Centre (Sidney)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1401680</id>
    <revision>
      <id>6121804</id>
      <parentid>6042657</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>58913</id>
      </contributor>
      <comment>2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>6121804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3115" sha1="8ft8pvsxh9v9yawuf9rez58ltttugpa" xml:space="preserve">{{Bino bilgiqutisi
| name = Citigroup Centre
| alternate_names = Park Plaza
| image = Citigroup Centre Sydney.JPG
| image_size = 200px
| location = Park koʻchasi, [[Sidney]], [[Yangi Janubiy Uels]], Avstraliya
| coordinates = {{coord|33|52|22.42|S|151|12|28.72|E|region:AU-NSW|display=inline,title}}
| pushpin_map_alt = 
| map_caption = Location in Greater Metropolitan Sydney
| pushpin_mapsize = 280
| pushpin_label = 
| pushpin_mark = 
| pushpin_relief = 
| status = Complete
| construction_start_date = 1998
| completion_date = 2000
| architect = Crone Partners
| floor_area = 
| floor_count = 50
| building_type = Tijoriy
| antenna_spire = {{convert|243|m|ft|abbr=on}}
| roof = {{convert|206|m|ft|abbr=on}}
| main_contractor = Multiplex
| website = {{URL|www.citigroupcentre.com.au}}
}}
'''Citigroup Centre''' — [[Avstraliya]]ning [[Yangi Janubiy Uels]] shtati [{Sidney shahri]] Park koʻchasida joylashgan {{convert|243|m|ft|adj=on}} li osmonoʻpar bino. Bino oʻz nomini asosiy ijarachi boʻlgan [[Citigroup|Citigroup Australia]] nomidan olgan.

Bino Avstraliyadagi eng baland binolardan biri boʻlsa-da, 2000-yilda qurib bitkazilgandan soʻng, u 8-eng baland binoga aylandi. Citigroup Centre shuningdek, minorasi boʻyicha shahardagi beshinchi eng baland bino hisoblanadi. [[Meʼmor]]i Crone and Associates.

Binoda 41 qavatli ofis maydoni, 5 qavatli yer osti avtoturargohi va „Galereyalar“ nomi bilan tanilgan toʻrtta tijorat maydoni mavjud&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thegaleries.com/about|title = About Us}}&lt;/ref&gt;. Yer osti chakana savdo arkadasi pastki qavatni Town Hall bekati va [[Qirolicha Viktoriya binosi]] bilan bogʻlaydi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.citigroupcentre.com.au/Core/Content/Building-Profile/Content1802.aspx?menuUT=1|title=Building Profile - 2 Park Street|qaralgan sana=2026-05-01|arxivsana=2015-11-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151117031604/http://www.citigroupcentre.com.au/Core/Content/Building-Profile/Content1802.aspx?menuUT=1}}&lt;/ref&gt;.

Bino Charter Hall va GPT Group tomonidan birgalikda egalik qilinadi va boshqariladi.

&lt;gallery&gt;
File:The View of Sydney Tower &amp; Oztek from The Oaks Maestri Towers Hotel - panoramio.jpg|Bino va atrofi
File:Citigroup Centre.jpg|Yuqori qavatlar
File:Citigroup Centre 2017.jpg|Yuqoridan koʻrinishi
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==
* [[Sidneydagi eng baland binolar roʻyxati]]
* [[Avstraliyadagi eng baland binolar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar == 
{{commons-inline}}
* [http://www.citigroupcentre.com.au/ Official Citigroup Centre Sydney Site] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080718185646/http://www.citigroupcentre.com.au/ |date=2008-07-18 }}
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070208073700/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=citigroupcentre-sydney-australia Citigroup Centre on Emporis.com]}} (General database of skyscrapers)
* [http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=384 Citigroup Centre on SkyscraperPage] (Pictures and diagrams of skyscrapers)

[[Turkum:Citigroup binolari]]
[[Turkum:Sidney binolari va inshootlari]]
[[Turkum:Avstraliyadagi osmonoʻpar binolar]]</text>
      <sha1>8ft8pvsxh9v9yawuf9rez58ltttugpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gondvana yomgʻir oʻrmonlari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1401840</id>
    <revision>
      <id>6121921</id>
      <parentid>6119198</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <origin>6121921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22497" sha1="aha2kn3o5hkld7yx9t64xugukrjrl62" xml:space="preserve">{{UNESCO Jahon madaniy merosi bilgiqutisi
| WHS           = Avstraliyaning Gondvana yomgʻir oʻrmonlari
| image         = Box Log Falls, Springbrook National Park.jpg
| alt = A small waterfall over a rock face in a rainforest setting
| image_upright = 1.2
| caption       = [[Lamington milliy bogʻi]]dagi [[Box Logs sharsharasi]], [[Kvinslend]]
| location      = [[Yangi Janubiy Uels]] va [[Kvinslend]] shtatlari, Avstraliya
| criteria      = {{UNESCO WHS type|(viii), (ix), (x)}}viii, ix, x
| hide_interactive_map = 
| ID            = 368
| year          = 1986
| extension     = 1994
| area          ={{convert|370,000|ha|sqmi|abbr=on}}
{{Infobox designation list
| embed = yes
| designation1 = ANHL
| designation1_type = Milliy meros (landshaft)
| designation1_date = 2007-yil 15-may
| delisted1_date = 
| designation1_partof = 
| designation1_number = [https://www.environment.gov.au/cgi-bin/ahdb/search.pl?mode=place_detail;place_id=105135 105135]
| designation1_free1name = Klass
| designation1_free1value = Tabiiy
| designation2 = New South Wales Heritage Register
| designation2_type = Shtat merosi (landshaft)
| designation2_date = 1999-yil 2-aprel
| delisted2_date = 
| designation2_partof = 
| designation2_number = 1002
| designation2_free1name = Turi
| designation2_free1value = Yovvoyi tabiat
| designation2_free2name = Kategoriya
| designation2_free2value = Tabiiy
}}
}}
'''Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari''' ({{lang-en|Gondwana Rainforests of Australia}}), ilgari '''Markaziy sharqiy yomg‘ir o‘rmonlari qo‘riqxonalari''' ({{lang-en|Central Eastern Rainforest Reserves}}) nomi bilan tanilgan, [[Jahon merosi]] obyekti bo‘lib, [[Yangi Janubiy Uels]]ning shimoli-sharqida va [[Kvinslend]]ning janubi-sharqida joylashgan umumiy maydoni taxminan {{convert|370,000|ha|acre|abbr=on}} bo‘lgan 41 ta yomg‘ir o‘rmoni qo‘riqxonasini o‘z ichiga oladi. Ushbu hudud 1986-yilda Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan va 1994-yilda kengaytirilgan. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari, shuningdek, Avstraliya Milliy meros ro‘yxati va Yangi Janubiy Uels meros reyestriga ham kiritilgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;soc&quot; /&gt;{{rp|30}}.

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida [[Gondvana]] superkontinentining ajralishidan oldingi davrlarga borib taqaladigan o‘simlik va hayvon turlarining bir qatori bo‘lib, ularning ba’zilari faqat shu hududda uchraydi. Bularga paporotniklar, ignabargli daraxtlar va gullovchi o‘simliklarning ilk namunalari kiradi. Ushbu hududni tashkil etuvchi qo‘riqxonalar Gondvanadan ajralish vaqtida Avstraliyaning katta qismini qoplagan yomg‘ir o‘rmonlarining saqlanib qolgan so‘nggi namunalaridan hisoblanadi. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari dunyodagi eng muhim [[Subtropik mintaqalar|subtropik]] yomg‘ir o‘rmonlari bo‘lib, ular dunyodagi deyarli barcha Antarktika buk daraxtlariga xos salqin mo‘tadil yomg‘ir o‘rmonlarini o‘z ichiga oladi&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://whc.unesco.org/en/list/368/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kooyman |first=Robert M. |last2=Watson |first2=James |last3=Wilf |first3=Peter |date=2020 |title=Protect Australia's Gondwana Rainforests |url= |journal=Science |volume=367 |issue=6482 |page=1083 |pages= |issn= |jstor=26906949}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Tarixi ==
[[Avstraliya (qitʼa)|Avstraliya]] taxminan 40 million yil avval [[Gondvana]] superkontinentidan ajralib chiqqan, o‘sha paytda materikning katta qismi yomg‘ir o‘rmonlari bilan qoplangan edi. Materik shimolga siljigan sari bu o‘rmonlar qisqara boshladi va 1788-yilga kelib, Avstraliyaning atigi 1% hududi yomg‘ir o‘rmonlari bilan qoplangan edi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Bu o‘rmonlardan [[Avstraliya aborigenlari]] turli maqsadlarda, shu jumladan marosimlar o‘tkazish joyi, oziq-ovqat va boshpana manbai hamda [[Avstraliya tarixi (1788–1850)|Yevropa mustamlakachiligidan]] boshpana sifatida foydalangan&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=McIntyre-Tamwoy |first=Susan |date=2008 |title=Archaeological Sites &amp; Indigenous Values: The Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area |url=https://researchonline.jcu.edu.au/2070/ |journal=Archaeological Heritage |volume=1 |pages=42-49}}&lt;/ref&gt;. Yevropaliklar tomonidan mustamlaka qilingandan so‘ng, Avstraliyaning qolgan yomg‘ir o‘rmonlari keskin darajada kesilgan, bu esa 1788-yilda mavjud bo‘lgan o‘rmonlarning yana 75% qismi yo‘q qilinishiga olib kelgan&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1986-yilda Markaziy sharqiy yomg‘ir o‘rmonlari qo‘riqxonalari [[Jahon merosi qoʻmitasi]]ning o‘ninchi sessiyasida [[Jahon merosi roʻyxati]]ga kiritilgan. Hudud tabiiy obyektlar uchun tanlov mezonlarining 8-mezoni (muhim davom etayotgan geologik jarayonlarni ko‘rsatishi), 9-mezoni (muhim davom etayotgan ekologik va biologik jarayonlarni ko‘rsatishi) va 10-mezoniga (tabiatni muhofaza qilish nuqtai nazaridan muhim tabiiy yashash muhitlarini o‘z ichiga olishi) javob beradi deb topilgan. 1994-yilda Jahon merosi hududi chegaralari kengaytirilib, uning umumiy maydoni 35% ga oshirildi. 2007-yilda hudud nomi Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari deb o‘zgartirildi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1994 |title=Extension and Change of Name: Central Eastern Rainforest Reserves - Extension of the Australian East Coast Temperate &amp; Subtropical Rainforest Park (Australia) |url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3198 |website=UNESCO World Heritage Centre|access-date=1 April 2026}}&lt;/ref&gt;. 2010-yilda Avstraliya ushbu hududni yana kengaytirishni o‘zining Nomzodlar ro‘yxatiga qo‘shdi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area (extension to existing property) |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5541/ |access-date=1 April 2026 |website=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;.

Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari 2007-yil 15-mayda Avstraliya Milliy meros ro‘yxatiga va 1999-yil 2-aprelda Yangi Janubiy Uels meros reyestriga kiritilgan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://www.hms.heritage.nsw.gov.au/App/Item/ViewItem?itemId=5014148 |website= Yangi Janubiy Uels meros reyestri |publisher= Iqlim oʻzgarishi, energetika, atrof-muhit va suv departmenti |access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;soc&quot;&gt;{{cite report|title=Gondwana Rainforests of Australia State of Conservation Update|date=2020|publisher= Qishloq xoʻjaligi, suv va atrof-muhit departamenti |url=https://www.dcceew.gov.au/parks-heritage/heritage/publications/gondwana-rainforests-state-conservation-update-april-2020|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{rp|30}}.  Har yili hududga taxminan 2 million kishi tashrif buyuradi va ko‘plab qo‘riqxonalarda sayyohlar uchun infratuzilma hamda piyoda yurish yo‘laklari yaratilgan&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area (Queensland Section) |url=https://environment.qld.gov.au/management/world-heritage-areas/current/gondwana-rainforests |access-date=2026-03-31 |website= |publisher= Atrof-muhit, turizm, ilm-fan va innovatsiya departmenti |language=}}&lt;/ref&gt;. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari, asosan, [[Kvinslend bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] hamda [[Yangi Janubiy Uels milliy bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] tomonidan boshqariladi&lt;ref name=&quot;soc&quot; /&gt;{{rp|30}}. 

== Xususiyatlari va konservatsiyasi ==
[[File:Hastings River Mouse.jpg|thumb|alt=A small rodent sitting on a human hand facing forwards|Yo‘qolib ketgan deb hisoblangan xavf ostidagi Hastings daryosi sichqoni Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida qayta kashf etildi&lt;ref name = &quot;unesco&quot;/&gt;.]]

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarini tashkil etuvchi qo‘riqxonalar 200 dan ortiq noyob va yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlar makoni bo‘lib, [[xaltalilar]], [[qushlar]], [[ilonlar]] va [[qurbaqalar]]ning katta populyatsiyalari uchun yashash muhiti hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hududda taxminan 45 tur qurbaqa, 110 tur sudralib yuruvchi va 270 tur qush qayd etilgan&lt;ref name=&quot;eos&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Central_Eastern_Rainforest_Reserves,_Australia#Physical_Features |title=Central Eastern Rainforest Reserves, Australia |author=McGinley, Mark |access-date=1 July 2009 |date=9 December 2008 |work= Yer ensiklopediyasi |publisher=United Nations Environment Programme: World Conservation Monitoring Centre |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091016064413/http://www.eoearth.org/article/Central_Eastern_Rainforest_Reserves%2C_Australia#Physical_Features |archive-date=16 October 2009 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida muhofaza ahamiyatiga ega o‘simlik turlariga ''[[Cryptocarya]]'', ''Tasmannia'' va ''Endiandra'' jinslari kiradi&lt;ref name = &quot;ahd&quot;&gt;{{Cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://www.environment.gov.au/cgi-bin/ahdb/search.pl?mode=place_detail;place_id=105135 |access-date=31 March 2026 |website=Australian Heritage Database |publisher= Iqlim oʻzgarishi, energetika, atrof-muhi va suv departmenti}}&lt;/ref&gt;. Hudud, shuningdek, yo‘qolib ketgan ikki vulqon qoldiqlarini ham o‘z ichiga oladi: Tweed Shield vulqoni — dunyodagi eng yaxshi saqlangan eroziya [[kaldera]]laridan biri sifatida ta’riflanadi — va Ebor vulqoni&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;hunter&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.environment.nsw.gov.au/resources/parks/cerra-values-report.pdf|type=PDF|title=World Heritage and Associative Natural Values of the Central Eastern Rainforest Reserves of Australia|work=[[Yangi Janubiy Uels milliy bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]]|publisher= Yangi Janubiy Uels hukumati|date=2004|author=Hunter, R. John|archive-url=https://web.archive.org/web/20110331221659/http://www.environment.nsw.gov.au/resources/parks/cerra-values-report.pdf|archive-date=31 March 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{rp|iv}}. 

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari 2019—2020-yillardagi Avstraliya o‘rmon yong‘inlari mavsumida jiddiy zarar ko‘rdi, bu hududning taxminan 53% yer maydoniga ta’sir ko‘rsatdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;soc25&quot;&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/soc/4721|website=UNESCO World Heritage Centre|title=Gondwana Rainforests of Australia - State of Conservation|year=2025|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;soc&quot;/&gt;{{rp|4}}. Notamacropus parma, Hastings daryosi sichqoni, atrichornis rufescens va eidothea hardeniana yong‘inlardan eng ko‘p zarar ko‘rgan turlar qatoriga kiradi&lt;ref name = &quot;soc&quot;/&gt;{{rp|20–21}}. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlariga davom etayotgan tahdidlar qatoriga begona o‘simliklar va invaziv turlar, jumladan, ''austropuccinia'' va ''osteospermum moniliferum'', patogenlar hamda [[iqlim oʻzgarishi]] kiradi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;soc25&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;ahd&quot;/&gt;.

== Joylari ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ Gondvana yomgʻir oʻrmonlari
|-
! scope=&quot;col&quot; | Nomi
! scope=&quot;col&quot; | UNESCO ID
! scope=&quot;col&quot; | Shtat
! scope=&quot;col&quot; class = &quot;unsortable&quot; | Koordinatalari
! scope=&quot;col&quot; | Maydoni
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Border Ranges milliy bogʻi]]
|368-001
| rowspan=&quot;16&quot; |[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|29|39|13|S|152|53|17|E|name=Border Ranges milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|31229|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Limpinwood qoʻriqxonasi]]
|368-002
|{{coord|28|17|51|S|153|10|51|E|name=Limpinwood qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|2646|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Numinbah qoʻriqxonasi]]
|368-003
|{{coord|28|14|37|S|153|17|13|E|name=Numinbah qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|858|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Nothofagus togʻi milliy bogʻi|Nothofagus togʻi flora qoʻriqxonasi]]
|368-004
|{{coord|28|17|30|S|152|36|37|E|name=Mount Nothofagus flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|650|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Wollumbin milliy bogʻi]]
|368-005
|{{coord|28|23|38|S|153|16|14|E|name=Wollumbin milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|2380|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Nightcap milliy bogʻi
|368-006
|{{coord|28|32|24|S|153|16|56|E|name=Nightcap milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Washpool milliy bogʻi
|368-007
|{{coord|29|22|21|S|152|20|5|E|name=Washpool milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|27715|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Gibraltar tizmasi milliy bogʻi]]
|368-008
|{{coord|29|27|31|S|152|21|25|E|name=Gibraltar tizmasi milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|17273|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Iluka qoʻriqxonasi]]
|368-009
|{{coord|29|24|14|S|153|21|44|E|name=Iluka qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|136|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Yangi Angliya milliy bogʻi]]
|368-010
|{{coord|30|28|19|S|152|28|55|E|name=Yangi Angliya milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|29985|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Dorrigo milliy bogʻi]] (qisman)
|368-011
|{{coord|30|21|9|S|152|48|26|E|name=Dorrigo milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|7885|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Hyland togʻi qoʻriqxonasi]]
|368-012
|{{coord|30|9|49|S|152|26|28|E|name=Mount Hyland qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|1636|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Werrikimbe milliy bogʻi]]
|368-013
|{{coord|31|9|59|S|152|15|11|E|name=Werrikimbe milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|35178|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Seaview togʻi qoʻriqxonasi
|368-014
|{{coord|31|20|5|S|152|11|1|E|name=Mount Seaview qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|1703|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Willi Willi milliy bogʻi]]
|368-015
|{{coord|31|8|47|S|152|25|31|E|name=Willi Willi milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1610|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Barrington Tops milliy bogʻi]]
|368-016
|{{coord|31|56|11|S|151|29|11|E|name=Barrington Tops milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|39120|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Springbrook milliy bogʻi]] (qisman)
|368-017
| rowspan=&quot;14&quot; |[[Kvinslend]]
|{{coord|28|12|23|S|153|17|46|E|name=Springbrook milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|2480|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Lamington milliy bogʻi]]
|368-018
|{{coord|28|8|45|S|153|6|50|E|name=Lamington milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|20500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Chinghee togʻi milliy bogʻi]]
|368-019
|{{coord|28|18|3|S|152|56|51|E|name=Mount Chinghee milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Barney togʻi milliy bogʻi]] (qisman)
|368-020
|{{coord|28|16|49|S|152|39|36|E|name=Mount Barney milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|9710|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Asosiy tizma milliy bogʻi]]
|368-021
|{{coord|27|54|7|S|152|19|8|E|name=Asosiy tizma milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|11500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Mistake togʻi milliy bogʻi (qisman)
|368-022
|{{coord|27|51|46|S|152|21|6|E|name=Mount Mistake milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|11500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Toshbaqa qoyasi ekobogʻi
|368-023
|{{coord|28|11|53|S|153|13|4|E|name=Toshbaqa qoyasi ekobogʻi|type:landmark}}
|{{convert|68.8|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Telemon ekobogʻi
|368-024
|{{coord|28|9|0|S|152|55|35|E|name=Telemon ekobogʻi|type:landmark}}
|{{convert|146.6|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Goomburra davlat oʻrmoni
|368-025
|{{coord|27|58|40|S|152|21|5|E|name=Goomburra davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|2067|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Spicers Gap davlat oʻrmoni
|368-026
|{{coord|28|4|30|S|152|24|38|E|name=Spicers Gap davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|257|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gilbert davlat oʻrmoni
|368-027
|{{coord|28|6|58|S|152|22|16|E|name=Gilbert davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|84|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Emu Vale davlat oʻrmoni
|368-028
|{{coord|26|16|18|S|149|25|47|E|name=Emu Vale davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|268|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gambubal davlat oʻrmoni
|368-029
|{{coord|28|13|59|S|152|21|55|E|name=Gambubal davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|2260|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Teviot davlat oʻrmoni
|368-030
|{{coord|28|13|8|S|152|28|26|E|name=Teviot davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|390|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Killarney davlat oʻrmoni
|368-031
|[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|30|14|6|S|149|51|46|E|name=Killarney davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|494|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Burnettsoy davlat oʻrmoni
|368-032
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Kvinslend]]
|{{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Burnettsoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|1076|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Cronansoy davlat oʻrmoni
|368-033
|{{coord|28|18|9|S|152|41|42|E|name=Cronansoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|795|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Palensoy davlat oʻrmoni
|368-034
|{{coord|28|16|28|S|152|48|39|E|name=Palensoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|326|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Rabbitt Board Paddock qoʻriqxonasi
|368-035
|{{coord|26|51|39|S|150|47|51|E|name=Rabbitt Board Paddock qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|143|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Qamoqxona maqsadlari uchun yer
|368-036a
|{{emdash}}
|{{convert|48|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi]]
|368-037
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|28|14|53|S|152|29|15|E|name=Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|185|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Clunie togʻi milliy bogʻi|Clunie togʻi flora qoʻriqxonasi]]
|368-038
|{{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Mount Clunie flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|485|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Amaroo flora qoʻriqxonasi
|368-039
|{{coord|28|22|51|S|153|14|5|E|name=Amaroo flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|36|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Fenwicks butazori flora qoʻriqxonasi]]
|368-040
|{{coord|31|16|58|S|152|8|48|E|name=Fenwicks Scrub flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi
|368-041
|{{coord|32|1|54|S|151|33|4|E|name=Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|243|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|}

== Xaritalar == 
{{location map+ |New South Wales
| alt = The Gondwana Rainforests in New South Wales are clustered in the north-east of the state
| float = none
| width = 400
| caption = Oʻrmonlarning Yangi Janubiy Uels xaritasidagi joylashuvi
| places = 
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates = {{coord|29|39|13|S|152|53|17|E|name=Border Ranges milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|17|51|S|153|10|51|E|name=Limpinwood qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|37|S|153|17|13|E|name=Numinbah qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|17|30|S|152|36|37|E|name=Mount Nothofagus flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|23|38|S|153|16|14|E|name=Mount Warning milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|32|24|S|153|16|56|E|name=Nightcap milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|22|21|S|152|20|5|E|name=Washpool milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|27|31|S|152|21|25|E|name=Gibraltar tizmasi milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|24|14|S|153|21|44|E|name=Iluka qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|28|19|S|152|28|55|E|name=Yangi Angliya milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|21|9|S|152|48|26|E|name=Dorrigo milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|9|49|S|152|26|28|E|name=Mount Hyland qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|9|59|S|152|15|11|E|name=Werrikimbe milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|20|5|S|152|11|1|E|name=Mount Seaview qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|8|47|S|152|25|31|E|name=Willi Willi milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|56|11|S|151|29|11|E|name=Barrington Tops milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|14|6|S|149|51|46|E|name=Killarney davlat oʻrmoni|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|53|S|152|29|15|E|name=Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Mount Clunie flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|22|51|S|153|14|5|E|name=Amaroo flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|16|58|S|152|8|48|E|name=Fenwicks Scrub flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|32|1|54|S|151|33|4|E|name=Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
}}

== Yana qarang ==
* [[UNESCOning Avstraliyadagi Butunjahon merosi roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Avstraliyadagi Jahon merosi obyektlari}}

[[Turkum:Avstraliyadagi Jahon merosi obyektlari]]
[[Turkum:Avstraliyaning muhofaza etiladigan hududlari]]
[[Turkum:Avstraliya Milliy merosi ro‘yxati]]
[[Turkum:Avstraliya oʻrmonlari]]
[[Turkum:Avstraliyaning Gondvana yomgʻir oʻrmonlari| ]]</text>
      <sha1>aha2kn3o5hkld7yx9t64xugukrjrl62</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121925</id>
      <parentid>6121921</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>6121925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22493" sha1="brmudagde6u3ag56zmt0wd6szpcv8lu" xml:space="preserve">{{UNESCO Jahon madaniy merosi bilgiqutisi
| WHS           = Avstraliyaning Gondvana yomgʻir oʻrmonlari
| image         = Box Log Falls, Springbrook National Park.jpg
| alt = A small waterfall over a rock face in a rainforest setting
| image_upright = 1.2
| caption       = [[Lamington milliy bogʻi]]dagi [[Box Logs sharsharasi]], [[Kvinslend]]
| location      = [[Yangi Janubiy Uels]] va [[Kvinslend]] shtatlari, Avstraliya
| criteria      = {{UNESCO WHS type|(viii), (ix), (x)}}viii, ix, x
| hide_interactive_map = 
| ID            = 368
| year          = 1986
| extension     = 1994
| area          ={{convert|370,000|ha|sqmi|abbr=on}}
{{Infobox designation list
| embed = yes
| designation1 = ANHL
| designation1_type = Milliy meros (landshaft)
| designation1_date = 2007-yil 15-may
| delisted1_date = 
| designation1_partof = 
| designation1_number = [https://www.environment.gov.au/cgi-bin/ahdb/search.pl?mode=place_detail;place_id=105135 105135]
| designation1_free1name = Klass
| designation1_free1value = Tabiiy
| designation2 = New South Wales Heritage Register
| designation2_type = Shtat merosi (landshaft)
| designation2_date = 1999-yil 2-aprel
| delisted2_date = 
| designation2_partof = 
| designation2_number = 1002
| designation2_free1name = Turi
| designation2_free1value = Yovvoyi tabiat
| designation2_free2name = Kategoriya
| designation2_free2value = Tabiiy
}}
}}
'''Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari''' ({{lang-en|Gondwana Rainforests of Australia}}), ilgari '''Markaziy sharqiy yomg‘ir o‘rmonlari qo‘riqxonalari''' ({{lang-en|Central Eastern Rainforest Reserves}}) nomi bilan tanilgan, [[Jahon merosi]] obyekti bo‘lib, [[Yangi Janubiy Uels]]ning shimoli-sharqida va [[Kvinslend]]ning janubi-sharqida joylashgan umumiy maydoni taxminan {{convert|370,000|ha|acre|abbr=on}} bo‘lgan 41 ta yomg‘ir o‘rmoni qo‘riqxonasini o‘z ichiga oladi. Ushbu hudud 1986-yilda Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan va 1994-yilda kengaytirilgan. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari, shuningdek, Avstraliya Milliy meros ro‘yxati va Yangi Janubiy Uels meros reyestriga ham kiritilgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;soc&quot; /&gt;{{rp|30}}.

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida [[Gondvana]] superkontinentining ajralishidan oldingi davrlarga borib taqaladigan o‘simlik va hayvon turlarining bir qatori bo‘lib, ularning ba’zilari faqat shu hududda uchraydi. Bularga paporotniklar, ignabargli daraxtlar va gullovchi o‘simliklarning ilk namunalari kiradi. Ushbu hududni tashkil etuvchi qo‘riqxonalar Gondvanadan ajralish vaqtida Avstraliyaning katta qismini qoplagan yomg‘ir o‘rmonlarining saqlanib qolgan so‘nggi namunalaridan hisoblanadi. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari dunyodagi eng muhim [[Subtropik mintaqalar|subtropik]] yomg‘ir o‘rmonlari bo‘lib, ular dunyodagi deyarli barcha Antarktika buk daraxtlariga xos salqin mo‘tadil yomg‘ir o‘rmonlarini o‘z ichiga oladi&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://whc.unesco.org/en/list/368/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kooyman |first=Robert M. |last2=Watson |first2=James |last3=Wilf |first3=Peter |date=2020 |title=Protect Australia's Gondwana Rainforests |url= |journal=Science |volume=367 |issue=6482 |page=1083 |pages= |issn= |jstor=26906949}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Tarixi ==
[[Avstraliya (qitʼa)|Avstraliya]] taxminan 40 million yil avval [[Gondvana]] superkontinentidan ajralib chiqqan, o‘sha paytda materikning katta qismi yomg‘ir o‘rmonlari bilan qoplangan edi. Materik shimolga siljigan sari bu o‘rmonlar qisqara boshladi va 1788-yilga kelib, Avstraliyaning atigi 1% hududi yomg‘ir o‘rmonlari bilan qoplangan edi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Bu o‘rmonlardan [[Avstraliya aborigenlari]] turli maqsadlarda, shu jumladan marosimlar o‘tkazish joyi, oziq-ovqat va boshpana manbai hamda [[Avstraliya tarixi (1788–1850)|Yevropa mustamlakachiligidan]] boshpana sifatida foydalangan&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=McIntyre-Tamwoy |first=Susan |date=2008 |title=Archaeological Sites &amp; Indigenous Values: The Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area |url=https://researchonline.jcu.edu.au/2070/ |journal=Archaeological Heritage |volume=1 |pages=42-49}}&lt;/ref&gt;. Yevropaliklar tomonidan mustamlaka qilingandan so‘ng, Avstraliyaning qolgan yomg‘ir o‘rmonlari keskin darajada kesilgan, bu esa 1788-yilda mavjud bo‘lgan o‘rmonlarning yana 75% qismi yo‘q qilinishiga olib kelgan&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1986-yilda Markaziy sharqiy yomg‘ir o‘rmonlari qo‘riqxonalari [[Jahon merosi qoʻmitasi]]ning o‘ninchi sessiyasida [[Jahon merosi roʻyxati]]ga kiritilgan. Hudud tabiiy obyektlar uchun tanlov mezonlarining 8-mezoni (muhim davom etayotgan geologik jarayonlarni ko‘rsatishi), 9-mezoni (muhim davom etayotgan ekologik va biologik jarayonlarni ko‘rsatishi) va 10-mezoniga (tabiatni muhofaza qilish nuqtai nazaridan muhim tabiiy yashash muhitlarini o‘z ichiga olishi) javob beradi deb topilgan. 1994-yilda Jahon merosi hududi chegaralari kengaytirilib, uning umumiy maydoni 35% ga oshirildi. 2007-yilda hudud nomi Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari deb o‘zgartirildi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1994 |title=Extension and Change of Name: Central Eastern Rainforest Reserves - Extension of the Australian East Coast Temperate &amp; Subtropical Rainforest Park (Australia) |url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3198 |website=UNESCO World Heritage Centre|access-date=1 April 2026}}&lt;/ref&gt;. 2010-yilda Avstraliya ushbu hududni yana kengaytirishni o‘zining Nomzodlar ro‘yxatiga qo‘shdi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area (extension to existing property) |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5541/ |access-date=1 April 2026 |website=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;.

Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari 2007-yil 15-mayda Avstraliya Milliy meros ro‘yxatiga va 1999-yil 2-aprelda Yangi Janubiy Uels meros reyestriga kiritilgan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://www.hms.heritage.nsw.gov.au/App/Item/ViewItem?itemId=5014148 |website= Yangi Janubiy Uels meros reyestri |publisher= Iqlim oʻzgarishi, energetika, atrof-muhit va suv departmenti |access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;soc&quot;&gt;{{cite report|title=Gondwana Rainforests of Australia State of Conservation Update|date=2020|publisher= Qishloq xoʻjaligi, suv va atrof-muhit departamenti |url=https://www.dcceew.gov.au/parks-heritage/heritage/publications/gondwana-rainforests-state-conservation-update-april-2020|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{rp|30}}.  Har yili hududga taxminan 2 million kishi tashrif buyuradi va ko‘plab qo‘riqxonalarda sayyohlar uchun infratuzilma hamda piyoda yurish yo‘laklari yaratilgan&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area (Queensland Section) |url=https://environment.qld.gov.au/management/world-heritage-areas/current/gondwana-rainforests |access-date=2026-03-31 |website= |publisher= Atrof-muhit, turizm, ilm-fan va innovatsiya departmenti |language=}}&lt;/ref&gt;. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari, asosan, [[Kvinslend bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] hamda [[Yangi Janubiy Uels milliy bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] tomonidan boshqariladi&lt;ref name=&quot;soc&quot; /&gt;{{rp|30}}. 

== Xususiyatlari va konservatsiyasi ==
[[File:Hastings River Mouse.jpg|thumb|alt=A small rodent sitting on a human hand facing forwards|Yo‘qolib ketgan deb hisoblangan xavf ostidagi Hastings daryosi sichqoni Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida qayta kashf etildi&lt;ref name = &quot;unesco&quot;/&gt;.]]

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarini tashkil etuvchi qo‘riqxonalar 200 dan ortiq noyob va yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlar makoni bo‘lib, [[xaltalilar]], [[qushlar]], [[ilonlar]] va [[qurbaqalar]]ning katta populyatsiyalari uchun yashash muhiti hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hududda taxminan 45 tur qurbaqa, 110 tur sudralib yuruvchi va 270 tur qush qayd etilgan&lt;ref name=&quot;eos&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Central_Eastern_Rainforest_Reserves,_Australia#Physical_Features |title=Central Eastern Rainforest Reserves, Australia |author=McGinley, Mark |access-date=1 July 2009 |date=9 December 2008 |work= Yer ensiklopediyasi |publisher=United Nations Environment Programme: World Conservation Monitoring Centre |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091016064413/http://www.eoearth.org/article/Central_Eastern_Rainforest_Reserves%2C_Australia#Physical_Features |archive-date=16 October 2009 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida muhofaza ahamiyatiga ega o‘simlik turlariga ''Cryptocarya'', ''Tasmannia'' va ''Endiandra'' jinslari kiradi&lt;ref name = &quot;ahd&quot;&gt;{{Cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://www.environment.gov.au/cgi-bin/ahdb/search.pl?mode=place_detail;place_id=105135 |access-date=31 March 2026 |website=Australian Heritage Database |publisher= Iqlim oʻzgarishi, energetika, atrof-muhi va suv departmenti}}&lt;/ref&gt;. Hudud, shuningdek, yo‘qolib ketgan ikki vulqon qoldiqlarini ham o‘z ichiga oladi: Tweed Shield vulqoni — dunyodagi eng yaxshi saqlangan eroziya [[kaldera]]laridan biri sifatida ta’riflanadi — va Ebor vulqoni&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;hunter&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.environment.nsw.gov.au/resources/parks/cerra-values-report.pdf|type=PDF|title=World Heritage and Associative Natural Values of the Central Eastern Rainforest Reserves of Australia|work=[[Yangi Janubiy Uels milliy bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]]|publisher= Yangi Janubiy Uels hukumati|date=2004|author=Hunter, R. John|archive-url=https://web.archive.org/web/20110331221659/http://www.environment.nsw.gov.au/resources/parks/cerra-values-report.pdf|archive-date=31 March 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{rp|iv}}. 

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari 2019—2020-yillardagi Avstraliya o‘rmon yong‘inlari mavsumida jiddiy zarar ko‘rdi, bu hududning taxminan 53% yer maydoniga ta’sir ko‘rsatdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;soc25&quot;&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/soc/4721|website=UNESCO World Heritage Centre|title=Gondwana Rainforests of Australia - State of Conservation|year=2025|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;soc&quot;/&gt;{{rp|4}}. Notamacropus parma, Hastings daryosi sichqoni, atrichornis rufescens va eidothea hardeniana yong‘inlardan eng ko‘p zarar ko‘rgan turlar qatoriga kiradi&lt;ref name = &quot;soc&quot;/&gt;{{rp|20–21}}. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlariga davom etayotgan tahdidlar qatoriga begona o‘simliklar va invaziv turlar, jumladan, ''austropuccinia'' va ''osteospermum moniliferum'', patogenlar hamda [[iqlim oʻzgarishi]] kiradi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;soc25&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;ahd&quot;/&gt;.

== Joylari ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ Gondvana yomgʻir oʻrmonlari
|-
! scope=&quot;col&quot; | Nomi
! scope=&quot;col&quot; | UNESCO ID
! scope=&quot;col&quot; | Shtat
! scope=&quot;col&quot; class = &quot;unsortable&quot; | Koordinatalari
! scope=&quot;col&quot; | Maydoni
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Border Ranges milliy bogʻi]]
|368-001
| rowspan=&quot;16&quot; |[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|29|39|13|S|152|53|17|E|name=Border Ranges milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|31229|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Limpinwood qoʻriqxonasi]]
|368-002
|{{coord|28|17|51|S|153|10|51|E|name=Limpinwood qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|2646|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Numinbah qoʻriqxonasi]]
|368-003
|{{coord|28|14|37|S|153|17|13|E|name=Numinbah qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|858|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Nothofagus togʻi milliy bogʻi|Nothofagus togʻi flora qoʻriqxonasi]]
|368-004
|{{coord|28|17|30|S|152|36|37|E|name=Mount Nothofagus flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|650|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Wollumbin milliy bogʻi]]
|368-005
|{{coord|28|23|38|S|153|16|14|E|name=Wollumbin milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|2380|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Nightcap milliy bogʻi
|368-006
|{{coord|28|32|24|S|153|16|56|E|name=Nightcap milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Washpool milliy bogʻi
|368-007
|{{coord|29|22|21|S|152|20|5|E|name=Washpool milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|27715|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Gibraltar tizmasi milliy bogʻi]]
|368-008
|{{coord|29|27|31|S|152|21|25|E|name=Gibraltar tizmasi milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|17273|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Iluka qoʻriqxonasi]]
|368-009
|{{coord|29|24|14|S|153|21|44|E|name=Iluka qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|136|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Yangi Angliya milliy bogʻi]]
|368-010
|{{coord|30|28|19|S|152|28|55|E|name=Yangi Angliya milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|29985|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Dorrigo milliy bogʻi]] (qisman)
|368-011
|{{coord|30|21|9|S|152|48|26|E|name=Dorrigo milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|7885|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Hyland togʻi qoʻriqxonasi]]
|368-012
|{{coord|30|9|49|S|152|26|28|E|name=Mount Hyland qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|1636|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Werrikimbe milliy bogʻi]]
|368-013
|{{coord|31|9|59|S|152|15|11|E|name=Werrikimbe milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|35178|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Seaview togʻi qoʻriqxonasi
|368-014
|{{coord|31|20|5|S|152|11|1|E|name=Mount Seaview qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|1703|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Willi Willi milliy bogʻi]]
|368-015
|{{coord|31|8|47|S|152|25|31|E|name=Willi Willi milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1610|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Barrington Tops milliy bogʻi]]
|368-016
|{{coord|31|56|11|S|151|29|11|E|name=Barrington Tops milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|39120|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Springbrook milliy bogʻi]] (qisman)
|368-017
| rowspan=&quot;14&quot; |[[Kvinslend]]
|{{coord|28|12|23|S|153|17|46|E|name=Springbrook milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|2480|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Lamington milliy bogʻi]]
|368-018
|{{coord|28|8|45|S|153|6|50|E|name=Lamington milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|20500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Chinghee togʻi milliy bogʻi]]
|368-019
|{{coord|28|18|3|S|152|56|51|E|name=Mount Chinghee milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Barney togʻi milliy bogʻi]] (qisman)
|368-020
|{{coord|28|16|49|S|152|39|36|E|name=Mount Barney milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|9710|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Asosiy tizma milliy bogʻi]]
|368-021
|{{coord|27|54|7|S|152|19|8|E|name=Asosiy tizma milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|11500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Mistake togʻi milliy bogʻi (qisman)
|368-022
|{{coord|27|51|46|S|152|21|6|E|name=Mount Mistake milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|11500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Toshbaqa qoyasi ekobogʻi
|368-023
|{{coord|28|11|53|S|153|13|4|E|name=Toshbaqa qoyasi ekobogʻi|type:landmark}}
|{{convert|68.8|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Telemon ekobogʻi
|368-024
|{{coord|28|9|0|S|152|55|35|E|name=Telemon ekobogʻi|type:landmark}}
|{{convert|146.6|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Goomburra davlat oʻrmoni
|368-025
|{{coord|27|58|40|S|152|21|5|E|name=Goomburra davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|2067|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Spicers Gap davlat oʻrmoni
|368-026
|{{coord|28|4|30|S|152|24|38|E|name=Spicers Gap davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|257|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gilbert davlat oʻrmoni
|368-027
|{{coord|28|6|58|S|152|22|16|E|name=Gilbert davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|84|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Emu Vale davlat oʻrmoni
|368-028
|{{coord|26|16|18|S|149|25|47|E|name=Emu Vale davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|268|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gambubal davlat oʻrmoni
|368-029
|{{coord|28|13|59|S|152|21|55|E|name=Gambubal davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|2260|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Teviot davlat oʻrmoni
|368-030
|{{coord|28|13|8|S|152|28|26|E|name=Teviot davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|390|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Killarney davlat oʻrmoni
|368-031
|[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|30|14|6|S|149|51|46|E|name=Killarney davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|494|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Burnettsoy davlat oʻrmoni
|368-032
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Kvinslend]]
|{{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Burnettsoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|1076|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Cronansoy davlat oʻrmoni
|368-033
|{{coord|28|18|9|S|152|41|42|E|name=Cronansoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|795|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Palensoy davlat oʻrmoni
|368-034
|{{coord|28|16|28|S|152|48|39|E|name=Palensoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|326|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Rabbitt Board Paddock qoʻriqxonasi
|368-035
|{{coord|26|51|39|S|150|47|51|E|name=Rabbitt Board Paddock qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|143|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Qamoqxona maqsadlari uchun yer
|368-036a
|{{emdash}}
|{{convert|48|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi]]
|368-037
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|28|14|53|S|152|29|15|E|name=Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|185|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Clunie togʻi milliy bogʻi|Clunie togʻi flora qoʻriqxonasi]]
|368-038
|{{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Mount Clunie flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|485|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Amaroo flora qoʻriqxonasi
|368-039
|{{coord|28|22|51|S|153|14|5|E|name=Amaroo flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|36|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Fenwicks butazori flora qoʻriqxonasi]]
|368-040
|{{coord|31|16|58|S|152|8|48|E|name=Fenwicks Scrub flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi
|368-041
|{{coord|32|1|54|S|151|33|4|E|name=Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|243|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|}

== Xaritalar == 
{{location map+ |New South Wales
| alt = The Gondwana Rainforests in New South Wales are clustered in the north-east of the state
| float = none
| width = 400
| caption = Oʻrmonlarning Yangi Janubiy Uels xaritasidagi joylashuvi
| places = 
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates = {{coord|29|39|13|S|152|53|17|E|name=Border Ranges milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|17|51|S|153|10|51|E|name=Limpinwood qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|37|S|153|17|13|E|name=Numinbah qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|17|30|S|152|36|37|E|name=Mount Nothofagus flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|23|38|S|153|16|14|E|name=Mount Warning milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|32|24|S|153|16|56|E|name=Nightcap milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|22|21|S|152|20|5|E|name=Washpool milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|27|31|S|152|21|25|E|name=Gibraltar tizmasi milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|24|14|S|153|21|44|E|name=Iluka qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|28|19|S|152|28|55|E|name=Yangi Angliya milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|21|9|S|152|48|26|E|name=Dorrigo milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|9|49|S|152|26|28|E|name=Mount Hyland qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|9|59|S|152|15|11|E|name=Werrikimbe milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|20|5|S|152|11|1|E|name=Mount Seaview qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|8|47|S|152|25|31|E|name=Willi Willi milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|56|11|S|151|29|11|E|name=Barrington Tops milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|14|6|S|149|51|46|E|name=Killarney davlat oʻrmoni|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|53|S|152|29|15|E|name=Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Mount Clunie flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|22|51|S|153|14|5|E|name=Amaroo flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|16|58|S|152|8|48|E|name=Fenwicks Scrub flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|32|1|54|S|151|33|4|E|name=Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
}}

== Yana qarang ==
* [[UNESCOning Avstraliyadagi Butunjahon merosi roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Avstraliyadagi Jahon merosi obyektlari}}

[[Turkum:Avstraliyadagi Jahon merosi obyektlari]]
[[Turkum:Avstraliyaning muhofaza etiladigan hududlari]]
[[Turkum:Avstraliya Milliy merosi ro‘yxati]]
[[Turkum:Avstraliya oʻrmonlari]]
[[Turkum:Avstraliyaning Gondvana yomgʻir oʻrmonlari| ]]</text>
      <sha1>brmudagde6u3ag56zmt0wd6szpcv8lu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121926</id>
      <parentid>6121925</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Yana qarang */</comment>
      <origin>6121926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22488" sha1="7nrvmw9yol3lmzp5cbynkspzf3pp20b" xml:space="preserve">{{UNESCO Jahon madaniy merosi bilgiqutisi
| WHS           = Avstraliyaning Gondvana yomgʻir oʻrmonlari
| image         = Box Log Falls, Springbrook National Park.jpg
| alt = A small waterfall over a rock face in a rainforest setting
| image_upright = 1.2
| caption       = [[Lamington milliy bogʻi]]dagi [[Box Logs sharsharasi]], [[Kvinslend]]
| location      = [[Yangi Janubiy Uels]] va [[Kvinslend]] shtatlari, Avstraliya
| criteria      = {{UNESCO WHS type|(viii), (ix), (x)}}viii, ix, x
| hide_interactive_map = 
| ID            = 368
| year          = 1986
| extension     = 1994
| area          ={{convert|370,000|ha|sqmi|abbr=on}}
{{Infobox designation list
| embed = yes
| designation1 = ANHL
| designation1_type = Milliy meros (landshaft)
| designation1_date = 2007-yil 15-may
| delisted1_date = 
| designation1_partof = 
| designation1_number = [https://www.environment.gov.au/cgi-bin/ahdb/search.pl?mode=place_detail;place_id=105135 105135]
| designation1_free1name = Klass
| designation1_free1value = Tabiiy
| designation2 = New South Wales Heritage Register
| designation2_type = Shtat merosi (landshaft)
| designation2_date = 1999-yil 2-aprel
| delisted2_date = 
| designation2_partof = 
| designation2_number = 1002
| designation2_free1name = Turi
| designation2_free1value = Yovvoyi tabiat
| designation2_free2name = Kategoriya
| designation2_free2value = Tabiiy
}}
}}
'''Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari''' ({{lang-en|Gondwana Rainforests of Australia}}), ilgari '''Markaziy sharqiy yomg‘ir o‘rmonlari qo‘riqxonalari''' ({{lang-en|Central Eastern Rainforest Reserves}}) nomi bilan tanilgan, [[Jahon merosi]] obyekti bo‘lib, [[Yangi Janubiy Uels]]ning shimoli-sharqida va [[Kvinslend]]ning janubi-sharqida joylashgan umumiy maydoni taxminan {{convert|370,000|ha|acre|abbr=on}} bo‘lgan 41 ta yomg‘ir o‘rmoni qo‘riqxonasini o‘z ichiga oladi. Ushbu hudud 1986-yilda Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan va 1994-yilda kengaytirilgan. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari, shuningdek, Avstraliya Milliy meros ro‘yxati va Yangi Janubiy Uels meros reyestriga ham kiritilgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;soc&quot; /&gt;{{rp|30}}.

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida [[Gondvana]] superkontinentining ajralishidan oldingi davrlarga borib taqaladigan o‘simlik va hayvon turlarining bir qatori bo‘lib, ularning ba’zilari faqat shu hududda uchraydi. Bularga paporotniklar, ignabargli daraxtlar va gullovchi o‘simliklarning ilk namunalari kiradi. Ushbu hududni tashkil etuvchi qo‘riqxonalar Gondvanadan ajralish vaqtida Avstraliyaning katta qismini qoplagan yomg‘ir o‘rmonlarining saqlanib qolgan so‘nggi namunalaridan hisoblanadi. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari dunyodagi eng muhim [[Subtropik mintaqalar|subtropik]] yomg‘ir o‘rmonlari bo‘lib, ular dunyodagi deyarli barcha Antarktika buk daraxtlariga xos salqin mo‘tadil yomg‘ir o‘rmonlarini o‘z ichiga oladi&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://whc.unesco.org/en/list/368/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kooyman |first=Robert M. |last2=Watson |first2=James |last3=Wilf |first3=Peter |date=2020 |title=Protect Australia's Gondwana Rainforests |url= |journal=Science |volume=367 |issue=6482 |page=1083 |pages= |issn= |jstor=26906949}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Tarixi ==
[[Avstraliya (qitʼa)|Avstraliya]] taxminan 40 million yil avval [[Gondvana]] superkontinentidan ajralib chiqqan, o‘sha paytda materikning katta qismi yomg‘ir o‘rmonlari bilan qoplangan edi. Materik shimolga siljigan sari bu o‘rmonlar qisqara boshladi va 1788-yilga kelib, Avstraliyaning atigi 1% hududi yomg‘ir o‘rmonlari bilan qoplangan edi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Bu o‘rmonlardan [[Avstraliya aborigenlari]] turli maqsadlarda, shu jumladan marosimlar o‘tkazish joyi, oziq-ovqat va boshpana manbai hamda [[Avstraliya tarixi (1788–1850)|Yevropa mustamlakachiligidan]] boshpana sifatida foydalangan&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=McIntyre-Tamwoy |first=Susan |date=2008 |title=Archaeological Sites &amp; Indigenous Values: The Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area |url=https://researchonline.jcu.edu.au/2070/ |journal=Archaeological Heritage |volume=1 |pages=42-49}}&lt;/ref&gt;. Yevropaliklar tomonidan mustamlaka qilingandan so‘ng, Avstraliyaning qolgan yomg‘ir o‘rmonlari keskin darajada kesilgan, bu esa 1788-yilda mavjud bo‘lgan o‘rmonlarning yana 75% qismi yo‘q qilinishiga olib kelgan&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1986-yilda Markaziy sharqiy yomg‘ir o‘rmonlari qo‘riqxonalari [[Jahon merosi qoʻmitasi]]ning o‘ninchi sessiyasida [[Jahon merosi roʻyxati]]ga kiritilgan. Hudud tabiiy obyektlar uchun tanlov mezonlarining 8-mezoni (muhim davom etayotgan geologik jarayonlarni ko‘rsatishi), 9-mezoni (muhim davom etayotgan ekologik va biologik jarayonlarni ko‘rsatishi) va 10-mezoniga (tabiatni muhofaza qilish nuqtai nazaridan muhim tabiiy yashash muhitlarini o‘z ichiga olishi) javob beradi deb topilgan. 1994-yilda Jahon merosi hududi chegaralari kengaytirilib, uning umumiy maydoni 35% ga oshirildi. 2007-yilda hudud nomi Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari deb o‘zgartirildi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1994 |title=Extension and Change of Name: Central Eastern Rainforest Reserves - Extension of the Australian East Coast Temperate &amp; Subtropical Rainforest Park (Australia) |url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3198 |website=UNESCO World Heritage Centre|access-date=1 April 2026}}&lt;/ref&gt;. 2010-yilda Avstraliya ushbu hududni yana kengaytirishni o‘zining Nomzodlar ro‘yxatiga qo‘shdi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area (extension to existing property) |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5541/ |access-date=1 April 2026 |website=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;.

Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari 2007-yil 15-mayda Avstraliya Milliy meros ro‘yxatiga va 1999-yil 2-aprelda Yangi Janubiy Uels meros reyestriga kiritilgan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://www.hms.heritage.nsw.gov.au/App/Item/ViewItem?itemId=5014148 |website= Yangi Janubiy Uels meros reyestri |publisher= Iqlim oʻzgarishi, energetika, atrof-muhit va suv departmenti |access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;soc&quot;&gt;{{cite report|title=Gondwana Rainforests of Australia State of Conservation Update|date=2020|publisher= Qishloq xoʻjaligi, suv va atrof-muhit departamenti |url=https://www.dcceew.gov.au/parks-heritage/heritage/publications/gondwana-rainforests-state-conservation-update-april-2020|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{rp|30}}.  Har yili hududga taxminan 2 million kishi tashrif buyuradi va ko‘plab qo‘riqxonalarda sayyohlar uchun infratuzilma hamda piyoda yurish yo‘laklari yaratilgan&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area (Queensland Section) |url=https://environment.qld.gov.au/management/world-heritage-areas/current/gondwana-rainforests |access-date=2026-03-31 |website= |publisher= Atrof-muhit, turizm, ilm-fan va innovatsiya departmenti |language=}}&lt;/ref&gt;. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari, asosan, [[Kvinslend bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] hamda [[Yangi Janubiy Uels milliy bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] tomonidan boshqariladi&lt;ref name=&quot;soc&quot; /&gt;{{rp|30}}. 

== Xususiyatlari va konservatsiyasi ==
[[File:Hastings River Mouse.jpg|thumb|alt=A small rodent sitting on a human hand facing forwards|Yo‘qolib ketgan deb hisoblangan xavf ostidagi Hastings daryosi sichqoni Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida qayta kashf etildi&lt;ref name = &quot;unesco&quot;/&gt;.]]

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarini tashkil etuvchi qo‘riqxonalar 200 dan ortiq noyob va yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlar makoni bo‘lib, [[xaltalilar]], [[qushlar]], [[ilonlar]] va [[qurbaqalar]]ning katta populyatsiyalari uchun yashash muhiti hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hududda taxminan 45 tur qurbaqa, 110 tur sudralib yuruvchi va 270 tur qush qayd etilgan&lt;ref name=&quot;eos&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Central_Eastern_Rainforest_Reserves,_Australia#Physical_Features |title=Central Eastern Rainforest Reserves, Australia |author=McGinley, Mark |access-date=1 July 2009 |date=9 December 2008 |work= Yer ensiklopediyasi |publisher=United Nations Environment Programme: World Conservation Monitoring Centre |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091016064413/http://www.eoearth.org/article/Central_Eastern_Rainforest_Reserves%2C_Australia#Physical_Features |archive-date=16 October 2009 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida muhofaza ahamiyatiga ega o‘simlik turlariga ''Cryptocarya'', ''Tasmannia'' va ''Endiandra'' jinslari kiradi&lt;ref name = &quot;ahd&quot;&gt;{{Cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://www.environment.gov.au/cgi-bin/ahdb/search.pl?mode=place_detail;place_id=105135 |access-date=31 March 2026 |website=Australian Heritage Database |publisher= Iqlim oʻzgarishi, energetika, atrof-muhi va suv departmenti}}&lt;/ref&gt;. Hudud, shuningdek, yo‘qolib ketgan ikki vulqon qoldiqlarini ham o‘z ichiga oladi: Tweed Shield vulqoni — dunyodagi eng yaxshi saqlangan eroziya [[kaldera]]laridan biri sifatida ta’riflanadi — va Ebor vulqoni&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;hunter&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.environment.nsw.gov.au/resources/parks/cerra-values-report.pdf|type=PDF|title=World Heritage and Associative Natural Values of the Central Eastern Rainforest Reserves of Australia|work=[[Yangi Janubiy Uels milliy bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]]|publisher= Yangi Janubiy Uels hukumati|date=2004|author=Hunter, R. John|archive-url=https://web.archive.org/web/20110331221659/http://www.environment.nsw.gov.au/resources/parks/cerra-values-report.pdf|archive-date=31 March 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{rp|iv}}. 

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari 2019—2020-yillardagi Avstraliya o‘rmon yong‘inlari mavsumida jiddiy zarar ko‘rdi, bu hududning taxminan 53% yer maydoniga ta’sir ko‘rsatdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;soc25&quot;&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/soc/4721|website=UNESCO World Heritage Centre|title=Gondwana Rainforests of Australia - State of Conservation|year=2025|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;soc&quot;/&gt;{{rp|4}}. Notamacropus parma, Hastings daryosi sichqoni, atrichornis rufescens va eidothea hardeniana yong‘inlardan eng ko‘p zarar ko‘rgan turlar qatoriga kiradi&lt;ref name = &quot;soc&quot;/&gt;{{rp|20–21}}. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlariga davom etayotgan tahdidlar qatoriga begona o‘simliklar va invaziv turlar, jumladan, ''austropuccinia'' va ''osteospermum moniliferum'', patogenlar hamda [[iqlim oʻzgarishi]] kiradi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;soc25&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;ahd&quot;/&gt;.

== Joylari ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ Gondvana yomgʻir oʻrmonlari
|-
! scope=&quot;col&quot; | Nomi
! scope=&quot;col&quot; | UNESCO ID
! scope=&quot;col&quot; | Shtat
! scope=&quot;col&quot; class = &quot;unsortable&quot; | Koordinatalari
! scope=&quot;col&quot; | Maydoni
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Border Ranges milliy bogʻi]]
|368-001
| rowspan=&quot;16&quot; |[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|29|39|13|S|152|53|17|E|name=Border Ranges milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|31229|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Limpinwood qoʻriqxonasi]]
|368-002
|{{coord|28|17|51|S|153|10|51|E|name=Limpinwood qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|2646|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Numinbah qoʻriqxonasi]]
|368-003
|{{coord|28|14|37|S|153|17|13|E|name=Numinbah qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|858|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Nothofagus togʻi milliy bogʻi|Nothofagus togʻi flora qoʻriqxonasi]]
|368-004
|{{coord|28|17|30|S|152|36|37|E|name=Mount Nothofagus flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|650|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Wollumbin milliy bogʻi]]
|368-005
|{{coord|28|23|38|S|153|16|14|E|name=Wollumbin milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|2380|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Nightcap milliy bogʻi
|368-006
|{{coord|28|32|24|S|153|16|56|E|name=Nightcap milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Washpool milliy bogʻi
|368-007
|{{coord|29|22|21|S|152|20|5|E|name=Washpool milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|27715|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Gibraltar tizmasi milliy bogʻi]]
|368-008
|{{coord|29|27|31|S|152|21|25|E|name=Gibraltar tizmasi milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|17273|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Iluka qoʻriqxonasi]]
|368-009
|{{coord|29|24|14|S|153|21|44|E|name=Iluka qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|136|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Yangi Angliya milliy bogʻi]]
|368-010
|{{coord|30|28|19|S|152|28|55|E|name=Yangi Angliya milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|29985|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Dorrigo milliy bogʻi]] (qisman)
|368-011
|{{coord|30|21|9|S|152|48|26|E|name=Dorrigo milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|7885|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Hyland togʻi qoʻriqxonasi]]
|368-012
|{{coord|30|9|49|S|152|26|28|E|name=Mount Hyland qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|1636|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Werrikimbe milliy bogʻi]]
|368-013
|{{coord|31|9|59|S|152|15|11|E|name=Werrikimbe milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|35178|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Seaview togʻi qoʻriqxonasi
|368-014
|{{coord|31|20|5|S|152|11|1|E|name=Mount Seaview qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|1703|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Willi Willi milliy bogʻi]]
|368-015
|{{coord|31|8|47|S|152|25|31|E|name=Willi Willi milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1610|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Barrington Tops milliy bogʻi]]
|368-016
|{{coord|31|56|11|S|151|29|11|E|name=Barrington Tops milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|39120|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Springbrook milliy bogʻi]] (qisman)
|368-017
| rowspan=&quot;14&quot; |[[Kvinslend]]
|{{coord|28|12|23|S|153|17|46|E|name=Springbrook milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|2480|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Lamington milliy bogʻi]]
|368-018
|{{coord|28|8|45|S|153|6|50|E|name=Lamington milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|20500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Chinghee togʻi milliy bogʻi]]
|368-019
|{{coord|28|18|3|S|152|56|51|E|name=Mount Chinghee milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Barney togʻi milliy bogʻi]] (qisman)
|368-020
|{{coord|28|16|49|S|152|39|36|E|name=Mount Barney milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|9710|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Asosiy tizma milliy bogʻi]]
|368-021
|{{coord|27|54|7|S|152|19|8|E|name=Asosiy tizma milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|11500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Mistake togʻi milliy bogʻi (qisman)
|368-022
|{{coord|27|51|46|S|152|21|6|E|name=Mount Mistake milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|11500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Toshbaqa qoyasi ekobogʻi
|368-023
|{{coord|28|11|53|S|153|13|4|E|name=Toshbaqa qoyasi ekobogʻi|type:landmark}}
|{{convert|68.8|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Telemon ekobogʻi
|368-024
|{{coord|28|9|0|S|152|55|35|E|name=Telemon ekobogʻi|type:landmark}}
|{{convert|146.6|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Goomburra davlat oʻrmoni
|368-025
|{{coord|27|58|40|S|152|21|5|E|name=Goomburra davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|2067|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Spicers Gap davlat oʻrmoni
|368-026
|{{coord|28|4|30|S|152|24|38|E|name=Spicers Gap davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|257|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gilbert davlat oʻrmoni
|368-027
|{{coord|28|6|58|S|152|22|16|E|name=Gilbert davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|84|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Emu Vale davlat oʻrmoni
|368-028
|{{coord|26|16|18|S|149|25|47|E|name=Emu Vale davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|268|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gambubal davlat oʻrmoni
|368-029
|{{coord|28|13|59|S|152|21|55|E|name=Gambubal davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|2260|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Teviot davlat oʻrmoni
|368-030
|{{coord|28|13|8|S|152|28|26|E|name=Teviot davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|390|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Killarney davlat oʻrmoni
|368-031
|[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|30|14|6|S|149|51|46|E|name=Killarney davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|494|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Burnettsoy davlat oʻrmoni
|368-032
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Kvinslend]]
|{{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Burnettsoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|1076|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Cronansoy davlat oʻrmoni
|368-033
|{{coord|28|18|9|S|152|41|42|E|name=Cronansoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|795|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Palensoy davlat oʻrmoni
|368-034
|{{coord|28|16|28|S|152|48|39|E|name=Palensoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|326|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Rabbitt Board Paddock qoʻriqxonasi
|368-035
|{{coord|26|51|39|S|150|47|51|E|name=Rabbitt Board Paddock qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|143|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Qamoqxona maqsadlari uchun yer
|368-036a
|{{emdash}}
|{{convert|48|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi]]
|368-037
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|28|14|53|S|152|29|15|E|name=Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|185|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Clunie togʻi milliy bogʻi|Clunie togʻi flora qoʻriqxonasi]]
|368-038
|{{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Mount Clunie flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|485|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Amaroo flora qoʻriqxonasi
|368-039
|{{coord|28|22|51|S|153|14|5|E|name=Amaroo flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|36|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Fenwicks butazori flora qoʻriqxonasi]]
|368-040
|{{coord|31|16|58|S|152|8|48|E|name=Fenwicks Scrub flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi
|368-041
|{{coord|32|1|54|S|151|33|4|E|name=Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|243|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|}

== Xaritalar == 
{{location map+ |New South Wales
| alt = The Gondwana Rainforests in New South Wales are clustered in the north-east of the state
| float = none
| width = 400
| caption = Oʻrmonlarning Yangi Janubiy Uels xaritasidagi joylashuvi
| places = 
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates = {{coord|29|39|13|S|152|53|17|E|name=Border Ranges milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|17|51|S|153|10|51|E|name=Limpinwood qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|37|S|153|17|13|E|name=Numinbah qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|17|30|S|152|36|37|E|name=Mount Nothofagus flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|23|38|S|153|16|14|E|name=Mount Warning milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|32|24|S|153|16|56|E|name=Nightcap milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|22|21|S|152|20|5|E|name=Washpool milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|27|31|S|152|21|25|E|name=Gibraltar tizmasi milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|24|14|S|153|21|44|E|name=Iluka qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|28|19|S|152|28|55|E|name=Yangi Angliya milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|21|9|S|152|48|26|E|name=Dorrigo milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|9|49|S|152|26|28|E|name=Mount Hyland qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|9|59|S|152|15|11|E|name=Werrikimbe milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|20|5|S|152|11|1|E|name=Mount Seaview qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|8|47|S|152|25|31|E|name=Willi Willi milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|56|11|S|151|29|11|E|name=Barrington Tops milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|14|6|S|149|51|46|E|name=Killarney davlat oʻrmoni|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|53|S|152|29|15|E|name=Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Mount Clunie flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|22|51|S|153|14|5|E|name=Amaroo flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|16|58|S|152|8|48|E|name=Fenwicks Scrub flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|32|1|54|S|151|33|4|E|name=Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
}}

== Yana qarang ==
* [[UNESCOning Avstraliyadagi Jahon merosi roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Avstraliyadagi Jahon merosi obyektlari}}

[[Turkum:Avstraliyadagi Jahon merosi obyektlari]]
[[Turkum:Avstraliyaning muhofaza etiladigan hududlari]]
[[Turkum:Avstraliya Milliy merosi ro‘yxati]]
[[Turkum:Avstraliya oʻrmonlari]]
[[Turkum:Avstraliyaning Gondvana yomgʻir oʻrmonlari| ]]</text>
      <sha1>7nrvmw9yol3lmzp5cbynkspzf3pp20b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121927</id>
      <parentid>6121926</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manbalar */</comment>
      <origin>6121927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22493" sha1="4hv528ka6vgwgxfmmd39d2q97zv36mj" xml:space="preserve">{{UNESCO Jahon madaniy merosi bilgiqutisi
| WHS           = Avstraliyaning Gondvana yomgʻir oʻrmonlari
| image         = Box Log Falls, Springbrook National Park.jpg
| alt = A small waterfall over a rock face in a rainforest setting
| image_upright = 1.2
| caption       = [[Lamington milliy bogʻi]]dagi [[Box Logs sharsharasi]], [[Kvinslend]]
| location      = [[Yangi Janubiy Uels]] va [[Kvinslend]] shtatlari, Avstraliya
| criteria      = {{UNESCO WHS type|(viii), (ix), (x)}}viii, ix, x
| hide_interactive_map = 
| ID            = 368
| year          = 1986
| extension     = 1994
| area          ={{convert|370,000|ha|sqmi|abbr=on}}
{{Infobox designation list
| embed = yes
| designation1 = ANHL
| designation1_type = Milliy meros (landshaft)
| designation1_date = 2007-yil 15-may
| delisted1_date = 
| designation1_partof = 
| designation1_number = [https://www.environment.gov.au/cgi-bin/ahdb/search.pl?mode=place_detail;place_id=105135 105135]
| designation1_free1name = Klass
| designation1_free1value = Tabiiy
| designation2 = New South Wales Heritage Register
| designation2_type = Shtat merosi (landshaft)
| designation2_date = 1999-yil 2-aprel
| delisted2_date = 
| designation2_partof = 
| designation2_number = 1002
| designation2_free1name = Turi
| designation2_free1value = Yovvoyi tabiat
| designation2_free2name = Kategoriya
| designation2_free2value = Tabiiy
}}
}}
'''Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari''' ({{lang-en|Gondwana Rainforests of Australia}}), ilgari '''Markaziy sharqiy yomg‘ir o‘rmonlari qo‘riqxonalari''' ({{lang-en|Central Eastern Rainforest Reserves}}) nomi bilan tanilgan, [[Jahon merosi]] obyekti bo‘lib, [[Yangi Janubiy Uels]]ning shimoli-sharqida va [[Kvinslend]]ning janubi-sharqida joylashgan umumiy maydoni taxminan {{convert|370,000|ha|acre|abbr=on}} bo‘lgan 41 ta yomg‘ir o‘rmoni qo‘riqxonasini o‘z ichiga oladi. Ushbu hudud 1986-yilda Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan va 1994-yilda kengaytirilgan. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari, shuningdek, Avstraliya Milliy meros ro‘yxati va Yangi Janubiy Uels meros reyestriga ham kiritilgan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;soc&quot; /&gt;{{rp|30}}.

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida [[Gondvana]] superkontinentining ajralishidan oldingi davrlarga borib taqaladigan o‘simlik va hayvon turlarining bir qatori bo‘lib, ularning ba’zilari faqat shu hududda uchraydi. Bularga paporotniklar, ignabargli daraxtlar va gullovchi o‘simliklarning ilk namunalari kiradi. Ushbu hududni tashkil etuvchi qo‘riqxonalar Gondvanadan ajralish vaqtida Avstraliyaning katta qismini qoplagan yomg‘ir o‘rmonlarining saqlanib qolgan so‘nggi namunalaridan hisoblanadi. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari dunyodagi eng muhim [[Subtropik mintaqalar|subtropik]] yomg‘ir o‘rmonlari bo‘lib, ular dunyodagi deyarli barcha Antarktika buk daraxtlariga xos salqin mo‘tadil yomg‘ir o‘rmonlarini o‘z ichiga oladi&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://whc.unesco.org/en/list/368/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kooyman |first=Robert M. |last2=Watson |first2=James |last3=Wilf |first3=Peter |date=2020 |title=Protect Australia's Gondwana Rainforests |url= |journal=Science |volume=367 |issue=6482 |page=1083 |pages= |issn= |jstor=26906949}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Tarixi ==
[[Avstraliya (qitʼa)|Avstraliya]] taxminan 40 million yil avval [[Gondvana]] superkontinentidan ajralib chiqqan, o‘sha paytda materikning katta qismi yomg‘ir o‘rmonlari bilan qoplangan edi. Materik shimolga siljigan sari bu o‘rmonlar qisqara boshladi va 1788-yilga kelib, Avstraliyaning atigi 1% hududi yomg‘ir o‘rmonlari bilan qoplangan edi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Bu o‘rmonlardan [[Avstraliya aborigenlari]] turli maqsadlarda, shu jumladan marosimlar o‘tkazish joyi, oziq-ovqat va boshpana manbai hamda [[Avstraliya tarixi (1788–1850)|Yevropa mustamlakachiligidan]] boshpana sifatida foydalangan&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=McIntyre-Tamwoy |first=Susan |date=2008 |title=Archaeological Sites &amp; Indigenous Values: The Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area |url=https://researchonline.jcu.edu.au/2070/ |journal=Archaeological Heritage |volume=1 |pages=42-49}}&lt;/ref&gt;. Yevropaliklar tomonidan mustamlaka qilingandan so‘ng, Avstraliyaning qolgan yomg‘ir o‘rmonlari keskin darajada kesilgan, bu esa 1788-yilda mavjud bo‘lgan o‘rmonlarning yana 75% qismi yo‘q qilinishiga olib kelgan&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1986-yilda Markaziy sharqiy yomg‘ir o‘rmonlari qo‘riqxonalari [[Jahon merosi qoʻmitasi]]ning o‘ninchi sessiyasida [[Jahon merosi roʻyxati]]ga kiritilgan. Hudud tabiiy obyektlar uchun tanlov mezonlarining 8-mezoni (muhim davom etayotgan geologik jarayonlarni ko‘rsatishi), 9-mezoni (muhim davom etayotgan ekologik va biologik jarayonlarni ko‘rsatishi) va 10-mezoniga (tabiatni muhofaza qilish nuqtai nazaridan muhim tabiiy yashash muhitlarini o‘z ichiga olishi) javob beradi deb topilgan. 1994-yilda Jahon merosi hududi chegaralari kengaytirilib, uning umumiy maydoni 35% ga oshirildi. 2007-yilda hudud nomi Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari deb o‘zgartirildi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1994 |title=Extension and Change of Name: Central Eastern Rainforest Reserves - Extension of the Australian East Coast Temperate &amp; Subtropical Rainforest Park (Australia) |url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3198 |website=UNESCO World Heritage Centre|access-date=1 April 2026}}&lt;/ref&gt;. 2010-yilda Avstraliya ushbu hududni yana kengaytirishni o‘zining Nomzodlar ro‘yxatiga qo‘shdi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area (extension to existing property) |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5541/ |access-date=1 April 2026 |website=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;.

Avstraliyaning Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari 2007-yil 15-mayda Avstraliya Milliy meros ro‘yxatiga va 1999-yil 2-aprelda Yangi Janubiy Uels meros reyestriga kiritilgan&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://www.hms.heritage.nsw.gov.au/App/Item/ViewItem?itemId=5014148 |website= Yangi Janubiy Uels meros reyestri |publisher= Iqlim oʻzgarishi, energetika, atrof-muhit va suv departmenti |access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;soc&quot;&gt;{{cite report|title=Gondwana Rainforests of Australia State of Conservation Update|date=2020|publisher= Qishloq xoʻjaligi, suv va atrof-muhit departamenti |url=https://www.dcceew.gov.au/parks-heritage/heritage/publications/gondwana-rainforests-state-conservation-update-april-2020|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{rp|30}}.  Har yili hududga taxminan 2 million kishi tashrif buyuradi va ko‘plab qo‘riqxonalarda sayyohlar uchun infratuzilma hamda piyoda yurish yo‘laklari yaratilgan&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area (Queensland Section) |url=https://environment.qld.gov.au/management/world-heritage-areas/current/gondwana-rainforests |access-date=2026-03-31 |website= |publisher= Atrof-muhit, turizm, ilm-fan va innovatsiya departmenti |language=}}&lt;/ref&gt;. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari, asosan, [[Kvinslend bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] hamda [[Yangi Janubiy Uels milliy bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]] tomonidan boshqariladi&lt;ref name=&quot;soc&quot; /&gt;{{rp|30}}. 

== Xususiyatlari va konservatsiyasi ==
[[File:Hastings River Mouse.jpg|thumb|alt=A small rodent sitting on a human hand facing forwards|Yo‘qolib ketgan deb hisoblangan xavf ostidagi Hastings daryosi sichqoni Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida qayta kashf etildi&lt;ref name = &quot;unesco&quot;/&gt;.]]

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarini tashkil etuvchi qo‘riqxonalar 200 dan ortiq noyob va yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlar makoni bo‘lib, [[xaltalilar]], [[qushlar]], [[ilonlar]] va [[qurbaqalar]]ning katta populyatsiyalari uchun yashash muhiti hisoblanadi&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Hududda taxminan 45 tur qurbaqa, 110 tur sudralib yuruvchi va 270 tur qush qayd etilgan&lt;ref name=&quot;eos&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Central_Eastern_Rainforest_Reserves,_Australia#Physical_Features |title=Central Eastern Rainforest Reserves, Australia |author=McGinley, Mark |access-date=1 July 2009 |date=9 December 2008 |work= Yer ensiklopediyasi |publisher=United Nations Environment Programme: World Conservation Monitoring Centre |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091016064413/http://www.eoearth.org/article/Central_Eastern_Rainforest_Reserves%2C_Australia#Physical_Features |archive-date=16 October 2009 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida muhofaza ahamiyatiga ega o‘simlik turlariga ''Cryptocarya'', ''Tasmannia'' va ''Endiandra'' jinslari kiradi&lt;ref name = &quot;ahd&quot;&gt;{{Cite web |title=Gondwana Rainforests of Australia |url=https://www.environment.gov.au/cgi-bin/ahdb/search.pl?mode=place_detail;place_id=105135 |access-date=31 March 2026 |website=Australian Heritage Database |publisher= Iqlim oʻzgarishi, energetika, atrof-muhi va suv departmenti}}&lt;/ref&gt;. Hudud, shuningdek, yo‘qolib ketgan ikki vulqon qoldiqlarini ham o‘z ichiga oladi: Tweed Shield vulqoni — dunyodagi eng yaxshi saqlangan eroziya [[kaldera]]laridan biri sifatida ta’riflanadi — va Ebor vulqoni&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;hunter&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.environment.nsw.gov.au/resources/parks/cerra-values-report.pdf|type=PDF|title=World Heritage and Associative Natural Values of the Central Eastern Rainforest Reserves of Australia|work=[[Yangi Janubiy Uels milliy bog‘lari va yovvoyi tabiat xizmati]]|publisher= Yangi Janubiy Uels hukumati|date=2004|author=Hunter, R. John|archive-url=https://web.archive.org/web/20110331221659/http://www.environment.nsw.gov.au/resources/parks/cerra-values-report.pdf|archive-date=31 March 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{rp|iv}}. 

Gondvana yomg‘ir o‘rmonlari 2019—2020-yillardagi Avstraliya o‘rmon yong‘inlari mavsumida jiddiy zarar ko‘rdi, bu hududning taxminan 53% yer maydoniga ta’sir ko‘rsatdi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;soc25&quot;&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/soc/4721|website=UNESCO World Heritage Centre|title=Gondwana Rainforests of Australia - State of Conservation|year=2025|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;soc&quot;/&gt;{{rp|4}}. Notamacropus parma, Hastings daryosi sichqoni, atrichornis rufescens va eidothea hardeniana yong‘inlardan eng ko‘p zarar ko‘rgan turlar qatoriga kiradi&lt;ref name = &quot;soc&quot;/&gt;{{rp|20–21}}. Gondvana yomg‘ir o‘rmonlariga davom etayotgan tahdidlar qatoriga begona o‘simliklar va invaziv turlar, jumladan, ''austropuccinia'' va ''osteospermum moniliferum'', patogenlar hamda [[iqlim oʻzgarishi]] kiradi&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;soc25&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;ahd&quot;/&gt;.

== Joylari ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ Gondvana yomgʻir oʻrmonlari
|-
! scope=&quot;col&quot; | Nomi
! scope=&quot;col&quot; | UNESCO ID
! scope=&quot;col&quot; | Shtat
! scope=&quot;col&quot; class = &quot;unsortable&quot; | Koordinatalari
! scope=&quot;col&quot; | Maydoni
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Border Ranges milliy bogʻi]]
|368-001
| rowspan=&quot;16&quot; |[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|29|39|13|S|152|53|17|E|name=Border Ranges milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|31229|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Limpinwood qoʻriqxonasi]]
|368-002
|{{coord|28|17|51|S|153|10|51|E|name=Limpinwood qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|2646|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Numinbah qoʻriqxonasi]]
|368-003
|{{coord|28|14|37|S|153|17|13|E|name=Numinbah qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|858|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Nothofagus togʻi milliy bogʻi|Nothofagus togʻi flora qoʻriqxonasi]]
|368-004
|{{coord|28|17|30|S|152|36|37|E|name=Mount Nothofagus flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|650|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Wollumbin milliy bogʻi]]
|368-005
|{{coord|28|23|38|S|153|16|14|E|name=Wollumbin milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|2380|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Nightcap milliy bogʻi
|368-006
|{{coord|28|32|24|S|153|16|56|E|name=Nightcap milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Washpool milliy bogʻi
|368-007
|{{coord|29|22|21|S|152|20|5|E|name=Washpool milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|27715|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Gibraltar tizmasi milliy bogʻi]]
|368-008
|{{coord|29|27|31|S|152|21|25|E|name=Gibraltar tizmasi milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|17273|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Iluka qoʻriqxonasi]]
|368-009
|{{coord|29|24|14|S|153|21|44|E|name=Iluka qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|136|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Yangi Angliya milliy bogʻi]]
|368-010
|{{coord|30|28|19|S|152|28|55|E|name=Yangi Angliya milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|29985|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Dorrigo milliy bogʻi]] (qisman)
|368-011
|{{coord|30|21|9|S|152|48|26|E|name=Dorrigo milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|7885|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Hyland togʻi qoʻriqxonasi]]
|368-012
|{{coord|30|9|49|S|152|26|28|E|name=Mount Hyland qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|1636|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Werrikimbe milliy bogʻi]]
|368-013
|{{coord|31|9|59|S|152|15|11|E|name=Werrikimbe milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|35178|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Seaview togʻi qoʻriqxonasi
|368-014
|{{coord|31|20|5|S|152|11|1|E|name=Mount Seaview qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|1703|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Willi Willi milliy bogʻi]]
|368-015
|{{coord|31|8|47|S|152|25|31|E|name=Willi Willi milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1610|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Barrington Tops milliy bogʻi]]
|368-016
|{{coord|31|56|11|S|151|29|11|E|name=Barrington Tops milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|39120|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Springbrook milliy bogʻi]] (qisman)
|368-017
| rowspan=&quot;14&quot; |[[Kvinslend]]
|{{coord|28|12|23|S|153|17|46|E|name=Springbrook milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|2480|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Lamington milliy bogʻi]]
|368-018
|{{coord|28|8|45|S|153|6|50|E|name=Lamington milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|20500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Chinghee togʻi milliy bogʻi]]
|368-019
|{{coord|28|18|3|S|152|56|51|E|name=Mount Chinghee milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|1110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Barney togʻi milliy bogʻi]] (qisman)
|368-020
|{{coord|28|16|49|S|152|39|36|E|name=Mount Barney milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|9710|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Asosiy tizma milliy bogʻi]]
|368-021
|{{coord|27|54|7|S|152|19|8|E|name=Asosiy tizma milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|11500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Mistake togʻi milliy bogʻi (qisman)
|368-022
|{{coord|27|51|46|S|152|21|6|E|name=Mount Mistake milliy bogʻi|type:landmark}}
|{{convert|11500|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Toshbaqa qoyasi ekobogʻi
|368-023
|{{coord|28|11|53|S|153|13|4|E|name=Toshbaqa qoyasi ekobogʻi|type:landmark}}
|{{convert|68.8|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Telemon ekobogʻi
|368-024
|{{coord|28|9|0|S|152|55|35|E|name=Telemon ekobogʻi|type:landmark}}
|{{convert|146.6|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Goomburra davlat oʻrmoni
|368-025
|{{coord|27|58|40|S|152|21|5|E|name=Goomburra davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|2067|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Spicers Gap davlat oʻrmoni
|368-026
|{{coord|28|4|30|S|152|24|38|E|name=Spicers Gap davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|257|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gilbert davlat oʻrmoni
|368-027
|{{coord|28|6|58|S|152|22|16|E|name=Gilbert davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|84|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Emu Vale davlat oʻrmoni
|368-028
|{{coord|26|16|18|S|149|25|47|E|name=Emu Vale davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|268|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Gambubal davlat oʻrmoni
|368-029
|{{coord|28|13|59|S|152|21|55|E|name=Gambubal davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|2260|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Teviot davlat oʻrmoni
|368-030
|{{coord|28|13|8|S|152|28|26|E|name=Teviot davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|390|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Killarney davlat oʻrmoni
|368-031
|[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|30|14|6|S|149|51|46|E|name=Killarney davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|494|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Burnettsoy davlat oʻrmoni
|368-032
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Kvinslend]]
|{{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Burnettsoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|1076|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Cronansoy davlat oʻrmoni
|368-033
|{{coord|28|18|9|S|152|41|42|E|name=Cronansoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|795|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Palensoy davlat oʻrmoni
|368-034
|{{coord|28|16|28|S|152|48|39|E|name=Palensoy davlat oʻrmoni|type:landmark}}
|{{convert|326|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Rabbitt Board Paddock qoʻriqxonasi
|368-035
|{{coord|26|51|39|S|150|47|51|E|name=Rabbitt Board Paddock qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|143|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Qamoqxona maqsadlari uchun yer
|368-036a
|{{emdash}}
|{{convert|48|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi]]
|368-037
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Yangi Janubiy Uels]]
|{{coord|28|14|53|S|152|29|15|E|name=Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|185|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Clunie togʻi milliy bogʻi|Clunie togʻi flora qoʻriqxonasi]]
|368-038
|{{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Mount Clunie flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|485|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Amaroo flora qoʻriqxonasi
|368-039
|{{coord|28|22|51|S|153|14|5|E|name=Amaroo flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|36|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Fenwicks butazori flora qoʻriqxonasi]]
|368-040
|{{coord|31|16|58|S|152|8|48|E|name=Fenwicks Scrub flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|110|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi
|368-041
|{{coord|32|1|54|S|151|33|4|E|name=Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
|{{convert|243|ha|acre|abbr=on|sortable=on}}
|}

== Xaritalar == 
{{location map+ |New South Wales
| alt = The Gondwana Rainforests in New South Wales are clustered in the north-east of the state
| float = none
| width = 400
| caption = Oʻrmonlarning Yangi Janubiy Uels xaritasidagi joylashuvi
| places = 
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates = {{coord|29|39|13|S|152|53|17|E|name=Border Ranges milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|17|51|S|153|10|51|E|name=Limpinwood qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|37|S|153|17|13|E|name=Numinbah qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|17|30|S|152|36|37|E|name=Mount Nothofagus flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|23|38|S|153|16|14|E|name=Mount Warning milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|32|24|S|153|16|56|E|name=Nightcap milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|22|21|S|152|20|5|E|name=Washpool milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|27|31|S|152|21|25|E|name=Gibraltar tizmasi milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|29|24|14|S|153|21|44|E|name=Iluka qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|28|19|S|152|28|55|E|name=Yangi Angliya milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|21|9|S|152|48|26|E|name=Dorrigo milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|9|49|S|152|26|28|E|name=Mount Hyland qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|9|59|S|152|15|11|E|name=Werrikimbe milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|20|5|S|152|11|1|E|name=Mount Seaview qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|8|47|S|152|25|31|E|name=Willi Willi milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|56|11|S|151|29|11|E|name=Barrington Tops milliy bogʻi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|30|14|6|S|149|51|46|E|name=Killarney davlat oʻrmoni|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|53|S|152|29|15|E|name=Wilsons choʻqqisi flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|14|26|S|152|35|5|E|name=Mount Clunie flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|28|22|51|S|153|14|5|E|name=Amaroo flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|31|16|58|S|152|8|48|E|name=Fenwicks Scrub flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
 {{location map~ | New South Wales
  | coordinates ={{coord|32|1|54|S|151|33|4|E|name=Kerripit Beech flora qoʻriqxonasi|type:landmark}}
 }}
}}

== Yana qarang ==
* [[UNESCOning Avstraliyadagi Jahon merosi roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Avstraliyadagi Butunjahon merosi obyektlari}}

[[Turkum:Avstraliyadagi Jahon merosi obyektlari]]
[[Turkum:Avstraliyaning muhofaza etiladigan hududlari]]
[[Turkum:Avstraliya Milliy merosi ro‘yxati]]
[[Turkum:Avstraliya oʻrmonlari]]
[[Turkum:Avstraliyaning Gondvana yomgʻir oʻrmonlari| ]]</text>
      <sha1>4hv528ka6vgwgxfmmd39d2q97zv36mj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andoza:Avstraliyadagi Butunjahon merosi obyektlari</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1401855</id>
    <revision>
      <id>6121922</id>
      <parentid>6055609</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <origin>6121922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="515bysbhu978hn6c5tg03l1jbdx5phr" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Avstraliyadagi Butunjahon merosi obyektlari
| title     = [[UNESCOning Avstraliyadagi Jahon merosi roʻyxati|Avstraliyadagi Jahon merosi obyektlari]]
| listclass = hlist
| state     = {{{state|autocollapse}}}

| group1 = Yangi Janubiy Uels
| list1  = 
* [[Avstraliyadagi mahkumlar joylari]]{{sup|1}}
* [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]]{{sup|1}}
* [[Katta moviy togʻlar hududi|Moviy togʻlar]]
* [[Lord Howe oroli|Lord Howe oroli guruhi]]
* [[Sidney opera teatri]]
* [[Willandra koʻllari mintaqasi]]

| group2 = Shimoliy hudud
| list2  = 
* [[Kakadu milliy bogʻi]]
* [[Uluṟu-Kata Tjuṯa milliy bogʻi]]

| group3 = Kvinslend
| list3  =
;{{nobold|Avstraliya sut emizuvchilar qazilma topilmalari joylari{{sup|1}}}}
: [[Riversleigh jahon merosi hududi|Riversleigh]]
: [[Kgari]]
: [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]]{{sup|1}}
: [[Katta Toʻsiq rifi]]
: [[Kvinslend nam tropiklari]]

| group4 = Janubiy Avstraliya
| list4  = 
;{{nobold|Avstraliya sut emizuvchilar qazilma topilmalari joylari{{sup|1}}}}
: [[Naracoorte gʻorlari milliy bogʻi|Naracoorte]] 

| group5 = Tasmaniya
| list5  = 
* [[Avstraliyadagi mahkumlar joylari]]{{sup|1}}
* [[Macquarie oroli]]
* [[Tasmaniyaning yovvoyi tabiati]]

| group6 = Viktoriya
| list6  = 
* [[Qirollik koʻrgazma binosi (Avstraliya)]]
* [[Carlton bogʻlari]]
* [[Budj Bim|Budj Bim madaniy landshafti]]

| group7 = Gʻarbiy Avstraliya
| list7  = 
* [[Avstraliyadagi mahkumlar joylari]]{{sup|1}}
* [[Ningalu qirgʻogʻi]]
* [[Purnululu milliy bogʻi]]
* [[Akula koʻrfazi]]

| group8 = Tashqi hududlar
| list8  = 
* (Norfolk oroli) [[Avstraliyadagi mahkumlar joylari]]{{sup|1}}
* [[Herd oroli va Makdonald orollari]]

| below = &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Bir nechta shtat/hududda
}}
&lt;includeonly&gt;[[Turkum:Avstraliyadagi Jahon merosi obyektlari]]&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}

[[Turkum:Andozalar:Avstraliya|Butunjahon merosi]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>515bysbhu978hn6c5tg03l1jbdx5phr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Tanlangan roʻyxat nomzodlari/Gondvana yomgʻir oʻrmonlari</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1401942</id>
    <revision>
      <id>6121934</id>
      <parentid>6119052</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rozilar */ Javob</comment>
      <origin>6121934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4376" sha1="hzwk6of5jxtb4szdsje5zvk831qe104" xml:space="preserve">=== [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]] ===
: &lt;small&gt;''Nominator(lar): [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]])''&lt;/small&gt;

Maqola [[inglizcha Vikipediya]]da Tanlangan roʻyxat statusiga ega. Ushbu statusga nomzodlikka beraman. Maqola Avstraliyadagi noyob yomgʻir oʻrmonlari haqida. Tabiatga qiziquvchilar uchun kerakli maqola deb oʻylayman.

Hurmatli [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]], [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]], [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]], [[Foydalanuvchi:Malikxan|Malikxan]], [[Foydalanuvchi:Mirzoulug'bek|Mirzoulugʻbek]], [[Foydalanuvchi:Panpanchik|Panpanchik]], [[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]], [[Foydalanuvchi:Muxriddin Azimov|Muxriddin Azimov]], [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]], [[Foydalanuvchi:ITPRO.UZ|ITPRO.UZ]], [[Foydalanuvchi:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]], [[Foydalanuvchi:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]], [[Foydalanuvchi:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] va boshqalar, maqola bilan tanishib chiqib fikrlaringizni bildiring va ovoz berishda ishtirok eting. {{Imzosiz|Janob Mirzaolim}}

==== Fikrlar ====
Hurmatli foydlanuvchi maqolada [https://uz.wikipedia.org/wiki/Gondvana_yomg%CA%BBir_o%CA%BBrmonlari#:~:text=sumkali%20sutemizuvchilar sumkali sut emizuvchilar] iborasi ishlatilgan. O‘zbek tili ilmiy terminologiyasida (xususan, Biologiya faniga oid manbalarda) ushbu guruh uchun [[Xaltalilar]] termini qo‘llaniladi. Maqolada bir xillikni saqlash uchun '''Xaltali sut emizuvchilar''' shakliga o‘zgartirishni taklif qilaman. Shuningdek shu joyni o'zida  [https://uz.wikipedia.org/wiki/Gondvana_yomg%CA%BBir_o%CA%BBrmonlari#:~:text=Gondvana%20yomg%E2%80%98ir%20o%E2%80%98rmonlarida%20muhofaza%20ahamiyatiga%20ega%20o%E2%80%98simlik%20turlariga%20Xaltalilar%2C%20Tasmannia%20va%20Endiandra%20jinslari%20kiradi Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida muhofaza ahamiyatiga ega o‘simlik turlariga Xaltalilar, Tasmannia va Endiandra jinslari kiradi] degan jumlada ham xatoliklar ko'rmoqdaman. O'simlik turlariga Xaltalilar kirmasligi kerek. Mana shu kamchiliklarni bartaraf etasiz degan umiddaman. Sizni terang hurmat qilib, --'''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|&lt;span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'&gt;Mirzoulugʻbek&lt;/span&gt;]]''' &lt;sup&gt;[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|&lt;span style='color: #FFA500;'&gt;@&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 06:29, 2026-yil 9-may (UTC)

==== Rozilar ====
# Oʻzbekcha Vikipediyada bu yoʻnalishda faollashganingiz va Tanlangan roʻyxat kriteriysi hozirgacha oʻziga yarasha boʻlib kelgani uchun {{Roziman}}. Lekin, eʼtiroz bilan. Konstruktiv tanqid oʻrnida qaralsin: Tanlangan roʻyxatda ichki havola koʻrsatilgan roʻyxat, hechboʻlmaganda qizarib turmasagina Tanlangan boʻladi. Shaxsan shu maqolani men yaratganimda, unda koʻrsatilgan har bitta manba bilan tanishib chiqishga harakat qilib, ishonch hosil qilgan va yangi manbada maʼlumot topsam ularni ham kiritgan boʻlardim. Yana qarang deb [[UNESCOning Avstraliyadagi Butunjahon merosi roʻyxati]] qizargan havola va qizarib turgan Turkumni koʻrsatmagan boʻlar edim. Tanlangan degani, sahifa bilan tanishgan oʻquvchi mavzuga tegishli maʼlumotdan qiziqishini maksimal qondira olishi kerak. Oʻquvchi &quot;Yana&quot; qaraganida, keyingi sahifa bilan tanisha olishi kerak. Tarjima jarayonida yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar boʻyicha ham kimdir eʼtiroz bildirishi mumkin. Siz esa hozirgi sharoitda barcha eʼtirozlarni inkor etishga haqlisiz. Sababi, [[Vikipediya:Tanlangan roʻyxat nima?|kriteriydan]] oldin koʻplab Tanlangan roʻyxatlar &quot;tanlanlab&quot; olingan. Kriteriylarning oʻzi esa konsensus asosida qabul qilinmagan.  [[Foydalanuvchi:Kagansky|'''''Kagansky''''']] '''''[[User talk:Kagansky|&lt;sup&gt;munozara&lt;/sup&gt;]]''''' 18:29, 2026-yil 6-may (UTC)
#:Assalomu alaykum, @[[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] ogʻa. Avvalambor ovoz berganingiz va fikrlaringiz uchun rahmat. Eʼtirozlaringiz bilan tanishib chiqdim. Qizarib turgan ichki havolalar boʻyicha maqolalar yaratib chiqdim va endi ular qizarmaydi. Qizarib turgan turkumni ham olib tashladim. [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]]) 10:52, 2026-yil 11-may (UTC)
&lt;!-- # {{Roziman}} --~~~~ --&gt;

==== Qarshilar ====
&lt;!-- # {{Qarshiman}} --~~~~ --&gt;

==== Betaraflar ====
&lt;!-- # {{Betarafman}} --~~~~ --&gt;

==== Xulosa ====</text>
      <sha1>hzwk6of5jxtb4szdsje5zvk831qe104</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121936</id>
      <parentid>6121934</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fikrlar */ Javob</comment>
      <origin>6121936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5212" sha1="t3roqccskkvhb4ym3f0t8fbj7u4x61d" xml:space="preserve">=== [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]] ===
: &lt;small&gt;''Nominator(lar): [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]])''&lt;/small&gt;

Maqola [[inglizcha Vikipediya]]da Tanlangan roʻyxat statusiga ega. Ushbu statusga nomzodlikka beraman. Maqola Avstraliyadagi noyob yomgʻir oʻrmonlari haqida. Tabiatga qiziquvchilar uchun kerakli maqola deb oʻylayman.

Hurmatli [[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]], [[Foydalanuvchi:Nataev|Nataev]], [[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]], [[Foydalanuvchi:Malikxan|Malikxan]], [[Foydalanuvchi:Mirzoulug'bek|Mirzoulugʻbek]], [[Foydalanuvchi:Panpanchik|Panpanchik]], [[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]], [[Foydalanuvchi:Muxriddin Azimov|Muxriddin Azimov]], [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]], [[Foydalanuvchi:ITPRO.UZ|ITPRO.UZ]], [[Foydalanuvchi:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]], [[Foydalanuvchi:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]], [[Foydalanuvchi:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] va boshqalar, maqola bilan tanishib chiqib fikrlaringizni bildiring va ovoz berishda ishtirok eting. {{Imzosiz|Janob Mirzaolim}}

==== Fikrlar ====
Hurmatli foydlanuvchi maqolada [https://uz.wikipedia.org/wiki/Gondvana_yomg%CA%BBir_o%CA%BBrmonlari#:~:text=sumkali%20sutemizuvchilar sumkali sut emizuvchilar] iborasi ishlatilgan. O‘zbek tili ilmiy terminologiyasida (xususan, Biologiya faniga oid manbalarda) ushbu guruh uchun [[Xaltalilar]] termini qo‘llaniladi. Maqolada bir xillikni saqlash uchun '''Xaltali sut emizuvchilar''' shakliga o‘zgartirishni taklif qilaman. Shuningdek shu joyni o'zida  [https://uz.wikipedia.org/wiki/Gondvana_yomg%CA%BBir_o%CA%BBrmonlari#:~:text=Gondvana%20yomg%E2%80%98ir%20o%E2%80%98rmonlarida%20muhofaza%20ahamiyatiga%20ega%20o%E2%80%98simlik%20turlariga%20Xaltalilar%2C%20Tasmannia%20va%20Endiandra%20jinslari%20kiradi Gondvana yomg‘ir o‘rmonlarida muhofaza ahamiyatiga ega o‘simlik turlariga Xaltalilar, Tasmannia va Endiandra jinslari kiradi] degan jumlada ham xatoliklar ko'rmoqdaman. O'simlik turlariga Xaltalilar kirmasligi kerek. Mana shu kamchiliklarni bartaraf etasiz degan umiddaman. Sizni terang hurmat qilib, --'''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|&lt;span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'&gt;Mirzoulugʻbek&lt;/span&gt;]]''' &lt;sup&gt;[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|&lt;span style='color: #FFA500;'&gt;@&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 06:29, 2026-yil 9-may (UTC)

:Assalomu alaykum, @[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] aka. Avvalambor fikrlaringiz uchun rahmat. Eʼtirozlaringiz bilan tanishib chiqdim. sumkali sut emizuvchilar iborasini [[xaltalilar]] termini bilan almashtirdim. Shuningdek, „Gondvana yomgʻir oʻrmonlarida muhofaza ahamiyatiga ega oʻsimlik turlariga Xaltalilar, Tasmannia va Endiandra jinslari kiradi“ jumlasidagi ''xaltalilar'' soʻzini ''Cryptocarya'' soʻzi bilan almashtirdim. Oʻzi bu jumlada xaltalilar soʻzini tarjima jarayonida texnik xato qilib qoldirgan ekanman. Bundan tashqari maqolani yana qayta bir sidira oʻqib chiqdim. Boshqa kamchiliklarga koʻzingiz tushgan boʻlsa, marhamat aytsangiz xursand boʻlardim. [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]]) 10:57, 2026-yil 11-may (UTC)

==== Rozilar ====
# Oʻzbekcha Vikipediyada bu yoʻnalishda faollashganingiz va Tanlangan roʻyxat kriteriysi hozirgacha oʻziga yarasha boʻlib kelgani uchun {{Roziman}}. Lekin, eʼtiroz bilan. Konstruktiv tanqid oʻrnida qaralsin: Tanlangan roʻyxatda ichki havola koʻrsatilgan roʻyxat, hechboʻlmaganda qizarib turmasagina Tanlangan boʻladi. Shaxsan shu maqolani men yaratganimda, unda koʻrsatilgan har bitta manba bilan tanishib chiqishga harakat qilib, ishonch hosil qilgan va yangi manbada maʼlumot topsam ularni ham kiritgan boʻlardim. Yana qarang deb [[UNESCOning Avstraliyadagi Butunjahon merosi roʻyxati]] qizargan havola va qizarib turgan Turkumni koʻrsatmagan boʻlar edim. Tanlangan degani, sahifa bilan tanishgan oʻquvchi mavzuga tegishli maʼlumotdan qiziqishini maksimal qondira olishi kerak. Oʻquvchi &quot;Yana&quot; qaraganida, keyingi sahifa bilan tanisha olishi kerak. Tarjima jarayonida yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar boʻyicha ham kimdir eʼtiroz bildirishi mumkin. Siz esa hozirgi sharoitda barcha eʼtirozlarni inkor etishga haqlisiz. Sababi, [[Vikipediya:Tanlangan roʻyxat nima?|kriteriydan]] oldin koʻplab Tanlangan roʻyxatlar &quot;tanlanlab&quot; olingan. Kriteriylarning oʻzi esa konsensus asosida qabul qilinmagan.  [[Foydalanuvchi:Kagansky|'''''Kagansky''''']] '''''[[User talk:Kagansky|&lt;sup&gt;munozara&lt;/sup&gt;]]''''' 18:29, 2026-yil 6-may (UTC)
#:Assalomu alaykum, @[[Foydalanuvchi:Kagansky|Kagansky]] ogʻa. Avvalambor ovoz berganingiz va fikrlaringiz uchun rahmat. Eʼtirozlaringiz bilan tanishib chiqdim. Qizarib turgan ichki havolalar boʻyicha maqolalar yaratib chiqdim va endi ular qizarmaydi. Qizarib turgan turkumni ham olib tashladim. [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]]) 10:52, 2026-yil 11-may (UTC)
&lt;!-- # {{Roziman}} --~~~~ --&gt;

==== Qarshilar ====
&lt;!-- # {{Qarshiman}} --~~~~ --&gt;

==== Betaraflar ====
&lt;!-- # {{Betarafman}} --~~~~ --&gt;

==== Xulosa ====</text>
      <sha1>t3roqccskkvhb4ym3f0t8fbj7u4x61d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkum:1967-Avstraliyadagi taʼlim muassasalari</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1402237</id>
    <redirect title="Turkum:1967-yilda tashkil etilgan Avstraliyadagi taʼlim muassasalari" />
    <revision>
      <id>6121493</id>
      <parentid>6104717</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Turkum:Turkum:1967-yilda tashkil etilgan Avstraliyadagi taʼlim muassasalari]] to [[Turkum:1967-yilda tashkil etilgan Avstraliyadagi taʼlim muassasalari]]</comment>
      <origin>6121493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="0abtg4ov8o2jq6hounzj0rotpfgqeuc" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[:Turkum:1967-yilda tashkil etilgan Avstraliyadagi taʼlim muassasalari]]</text>
      <sha1>0abtg4ov8o2jq6hounzj0rotpfgqeuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beli (Lucknow)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402255</id>
    <redirect title="Beli (Beli (Lucknow))" />
    <revision>
      <id>6121481</id>
      <parentid>6108689</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Beli (Lakhnau)]] to [[Beli (Beli (Lucknow))]]</comment>
      <origin>6121481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="17ijczuxtwy5dwxso3duvk6picjrif0" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Beli (Beli (Lucknow))]]</text>
      <sha1>17ijczuxtwy5dwxso3duvk6picjrif0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Beli (Lucknow)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1402256</id>
    <redirect title="Munozara:Beli (Beli (Lucknow))" />
    <revision>
      <id>6121490</id>
      <parentid>6108691</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Munozara:Beli (Lakhnau)]] to [[Munozara:Beli (Beli (Lucknow))]]</comment>
      <origin>6121490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="9td8ddea6pmpw7r8ya6a4naqvaxmw5n" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Munozara:Beli (Beli (Lucknow))]]</text>
      <sha1>9td8ddea6pmpw7r8ya6a4naqvaxmw5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Semra (Lucknow)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402355</id>
    <redirect title="Semra (Semra (Lucknow))" />
    <revision>
      <id>6121486</id>
      <parentid>6112870</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Semra (Lakhnau)]] to [[Semra (Semra (Lucknow))]]</comment>
      <origin>6121486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="dztwgbz3zq92w9b38usc046id6th8jt" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Semra (Semra (Lucknow))]]</text>
      <sha1>dztwgbz3zq92w9b38usc046id6th8jt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Semra (Lucknow)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1402356</id>
    <redirect title="Munozara:Semra (Semra (Lucknow))" />
    <revision>
      <id>6121492</id>
      <parentid>6112872</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[Munozara:Semra (Lakhnau)]] to [[Munozara:Semra (Semra (Lucknow))]]</comment>
      <origin>6121492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="p47024a8brhvym3yyegahgbnxq9s2bf" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Munozara:Semra (Semra (Lucknow))]]</text>
      <sha1>p47024a8brhvym3yyegahgbnxq9s2bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Behzod Hamrayev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402444</id>
    <revision>
      <id>6121467</id>
      <parentid>6121395</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>18267</id>
      </contributor>
      <comment>tuzatishlar</comment>
      <origin>6121467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3118" sha1="0gdgydhzx5kewcy1i1ohkcq9uq6xu2a" xml:space="preserve">'''Behzod Saylixonovich Hamrayev''' (1983-yilda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik davlat arbobi, iqtisodchi. 2025-yil fevral oyidan buyon Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi (avvalgi Oʻzbekiston Respublikasi Prezident huzuridagi Statistika agentligi) raisi lavozimida faoliyat yuritib kelmoqda&lt;ref&gt;[https://www.gazeta.uz/ru/2025/02/24/behzod-hamraev/ Бехзод Хамраев назначен директором Агентства статистики Узбекистана]&lt;/ref&gt;.

2026-yil 3-mart kuni BMT Statistika komissiyasining 57-sessiyasida BMT Statistika komissiyasi Byurosi raisi oʻrinbosari (Vice-Chair) etib saylandi&lt;ref&gt;https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/67251-zbekiston-vakili-bmt-statistika-komissiyasi-ra-bariyati-tarkibiga-sajlandi-2&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://dunyo.info/en/actual/predstavitel-uzbekistana-izbran-zamestitelem-predsedatelya-57-y-sessii&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.linkedin.com/posts/uzstataxborot_on-march-3-2026-the-57th-session-of-the-activity-7437475559934386176-ECX0&lt;/ref&gt;.

== Biografiyasi ==
[[Fayl:Behzod Hamrayev.jpg|thumb|Hamrayev Behzod Saylixonovich]]
Behzod Hamrayev 1983-yilda Buxoro viloyatida tugʻilgan&lt;ref&gt;https://kun.uz/ru/01125626?q=%2Fru%2F01125626&lt;/ref&gt;

2006-yilda Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti magistraturasini tamomlagan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.gazeta.uz/oz/2025/02/24/appointment/ |sarlavha=Behzod Hamrayev Statistika agentligiga rahbar bo‘ldi}}&lt;/ref&gt;.

2016-yilda Yaponiyaning Siyosiy fanlar milliy institutini (GRIPS) bitirgan. &lt;ref&gt;https://t.me/Press_Secretary_Uz/5426&lt;/ref&gt;

Ekonometrika va statistika magistri darajasiga ega&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://daryo.uz/rBycm4mp/ |sarlavha=Behzod Hamrayev Statistika agentligi direktori etib tayinlandi}}&lt;/ref&gt;

Mehnat faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligida boshlagan. 2008-yildan boshlab Markaziy bank tizimida turli lavozimlarda ishlagan. Markaziy bankning Pul-kredit siyosati departamenti direktori vazifasini bajargan.&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://oz.sputniknews.uz/20250225/behzod-hamraev-statistika-agentlik-direktor-48111394.html |sarlavha=Behzod Hamrayev Statistika agentligi direktori lavozimiga tayinlandi}}&lt;/ref&gt;

2020-yil yanvar oyidan 2025-yil may oyigacha Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki raisining oʻrinbosari lavozimida ishlagan. Bu davrda pul-kredit siyosati, monetar operatsiyalar, statistika va tadqiqotlar yoʻnalishlarini nazorat qilgan&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://uzreport.news/politics/behzod-hamrayev-statistika-agentligi-direktori-etib-tayinlandi |sarlavha=Behzod Hamrayev Statistika agentligi direktori etib tayinlandi}}&lt;/ref&gt;.

2025-yil 24-may kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmoniga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi raisi lavozimiga tayinlandi&lt;ref&gt;https://stat.uz/uz/haqida/rahbariyat&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.spot.uz/oz/2025/02/24/behzod-hamrayev/ |sarlavha=Markaziy bank raisi o‘rinbosari Behzod Hamrayev Statistika agentligi direktori etib tayinlandi}}&lt;/ref&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Oʻzbekiston yetakchilari]]</text>
      <sha1>0gdgydhzx5kewcy1i1ohkcq9uq6xu2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402445</id>
    <revision>
      <id>6121417</id>
      <parentid>6121411</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>18267</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>6121417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5772" sha1="2grjtlud4t906me9xif5oln4nl6yu4d" xml:space="preserve">{{Mukofot bilgiqutisi
| Nomi = Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi
| Avvalgi mukofot = 
| Tasvir= 
| Tasvir oʻlchami= 
| alt = 
| Tasvir izohi = 
| Homiy = [[Artel (shirkat)|Artel]]
| Taqdim etuvchi= [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]]
| Avvalgi nomi = 
| Mukofot1= Eng ko‘p ketma-ket g‘olib
| Mukofot1 egasi= 
| Mukofot2= Eng koʻp sovringa ega klub
| Mukofot2 egasi = 
| Mukofot3 = Eng koʻp ketma-ket sovringa ega boʻlgan jamoa
| Mukofot3 egasi = 
|Taqdirlash sababi=Oʻzbekiston Superligasi har yilgi mavsumida oyning eng yaxshi futbolchisini tanlash
|Joriy egasi=
}}
{{multiple image
| footer = 
| image1 = 
| alt1 = 
| width1 = 
}}
Futbol boʻyicha '''Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi''' — [[Oʻzbekistonda futbol]] boʻyicha [[Oʻzbekiston Superligasi|Oliy divizion]] mavsumining har oyida eng yaxshi futbolchi uchun beriladigan mukofot. Gʻolib onlayn ovoz berish orqali tanlanadi.

2018-yildan buyon oʻtkazib kelinadi.
== Mukofot sohiblari ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=col|Oy
!scope=col|Yil{{efn|Jadvaldagi har bir yil mos keladigan futbol mavsumi maqolasiga bogʻlangan}}
!scope=col|Futbolchi
!scope=col|Fuqaroligi
!scope=col|Klub
!scope=col|Manba
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Azizbek Turgʻunboyev]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/971|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daryo.uz/uz/2018/04/19/aziz-turgunboyev-eng-yaxshi-oyinchi-mirjalol-qosimov-eng-yaxshi-murabbiy-pfl-mart-oyining-eng-yaxshilarini-jonli-efirda-taqdirladi-video/|title=Азиз Турғунбоев — энг яхши ўйинчи}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Arslanmurod Amanov]]
|{{TKM}}
|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/aprel-oyi-laureatlari-aniqlandi-eng-yaxshi-futbolchi-ham-murabbiy-ham-buxorodan|title=Aprel oyi laureatlari aniqlandi. Eng yaxshi futbolchi ham, murabbiy ham “Buxoro”dan|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Sardor Sobirxoʻjayev]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/news/detail/200996|title=Май ойининг энг яхши футболчиси – Сардор Собирхўжаев|last=STADION.UZ|website=Stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/1364|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/iyul-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-marat-bikmaev|title=Iyul oyining eng yaxshi futbolchisi – Marat Bikmaev|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/2498|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Islombek Isoqjonov]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/superliga-avgust-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-malum-qilindi|title=Superliga. Avgust oyining eng yaxshi futbolchisi ma'lum qilindi|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/3092|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/43485-sentyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra.html|title=Сентябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра – Zamin.uz, 18.10.2018|lang=uz|last=Zamin.uz|website=Zamin.uz — Ўзбекистон ва жаҳон янгиликлари, сўнгги хабарлар|date=2018-10-18|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/4109|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Bobur Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/5494|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/45347-bobur-abduholiqov-oktyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-buldi.html|title=Бобур Абдуҳолиқов октябрь ойининг энг яхши футболчиси бўлди|lang=uz-Cyrl|first=Shuhrat|last=Razzakov|website=Zamin.uz|date=2018-11-23|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uzreport.news/football/noyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra|title=Ноябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/6144|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|}

== Izohlar ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
{{Oʻzbekiston Superligasi}}
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda futbol mukofotlari]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi futbolchilar roʻyxati]]
[[Turkum:2018-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>2grjtlud4t906me9xif5oln4nl6yu4d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121418</id>
      <parentid>6121417</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>18267</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>6121418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7082" sha1="128cottohyqgmcut25uyatw5oxrqzvj" xml:space="preserve">{{Mukofot bilgiqutisi
| Nomi = Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi
| Avvalgi mukofot = 
| Tasvir= 
| Tasvir oʻlchami= 
| alt = 
| Tasvir izohi = 
| Homiy = [[Artel (shirkat)|Artel]]
| Taqdim etuvchi= [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]]
| Avvalgi nomi = 
| Mukofot1= Eng ko‘p ketma-ket g‘olib
| Mukofot1 egasi= 
| Mukofot2= Eng koʻp sovringa ega klub
| Mukofot2 egasi = 
| Mukofot3 = Eng koʻp ketma-ket sovringa ega boʻlgan jamoa
| Mukofot3 egasi = 
|Taqdirlash sababi=Oʻzbekiston Superligasi har yilgi mavsumida oyning eng yaxshi futbolchisini tanlash
|Joriy egasi=
}}
{{multiple image
| footer = 
| image1 = 
| alt1 = 
| width1 = 
}}
Futbol boʻyicha '''Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi''' — [[Oʻzbekistonda futbol]] boʻyicha [[Oʻzbekiston Superligasi|Oliy divizion]] mavsumining har oyida eng yaxshi futbolchi uchun beriladigan mukofot. Gʻolib onlayn ovoz berish orqali tanlanadi.

2018-yildan buyon oʻtkazib kelinadi.
== Mukofot sohiblari ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=col|Oy
!scope=col|Yil{{efn|Jadvaldagi har bir yil mos keladigan futbol mavsumi maqolasiga bogʻlangan}}
!scope=col|Futbolchi
!scope=col|Fuqaroligi
!scope=col|Klub
!scope=col|Manba
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Azizbek Turgʻunboyev]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/971|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daryo.uz/uz/2018/04/19/aziz-turgunboyev-eng-yaxshi-oyinchi-mirjalol-qosimov-eng-yaxshi-murabbiy-pfl-mart-oyining-eng-yaxshilarini-jonli-efirda-taqdirladi-video/|title=Азиз Турғунбоев — энг яхши ўйинчи}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Arslanmurod Amanov]]
|{{TKM}}
|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/aprel-oyi-laureatlari-aniqlandi-eng-yaxshi-futbolchi-ham-murabbiy-ham-buxorodan|title=Aprel oyi laureatlari aniqlandi. Eng yaxshi futbolchi ham, murabbiy ham “Buxoro”dan|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Sardor Sobirxoʻjayev]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/news/detail/200996|title=Май ойининг энг яхши футболчиси – Сардор Собирхўжаев|last=STADION.UZ|website=Stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/1364|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/iyul-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-marat-bikmaev|title=Iyul oyining eng yaxshi futbolchisi – Marat Bikmaev|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/2498|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Islombek Isoqjonov]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/superliga-avgust-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-malum-qilindi|title=Superliga. Avgust oyining eng yaxshi futbolchisi ma'lum qilindi|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/3092|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/43485-sentyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra.html|title=Сентябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра – Zamin.uz, 18.10.2018|lang=uz|last=Zamin.uz|website=Zamin.uz — Ўзбекистон ва жаҳон янгиликлари, сўнгги хабарлар|date=2018-10-18|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/4109|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Bobur Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/5494|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/45347-bobur-abduholiqov-oktyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-buldi.html|title=Бобур Абдуҳолиқов октябрь ойининг энг яхши футболчиси бўлди|lang=uz-Cyrl|first=Shuhrat|last=Razzakov|website=Zamin.uz|date=2018-11-23|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uzreport.news/football/noyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra|title=Ноябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/6144|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/228485|title=Mart oyining eng yaxshi futbolchisi – Dragan Cheran|website=m.stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/8941|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/10791|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/230597|title=Aprel oyining eng yaxshi futbolchisi – Temurxo‘ja Abduxoliqov|last=STADION.UZ|website=stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/232743|title=Dragan Cheran – May oyining eng yaxshi futbolchisi|last=STADION.UZ|website=stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/12550|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|}

== Izohlar ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
{{Oʻzbekiston Superligasi}}
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda futbol mukofotlari]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi futbolchilar roʻyxati]]
[[Turkum:2018-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>128cottohyqgmcut25uyatw5oxrqzvj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121477</id>
      <parentid>6121418</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mukofot sohiblari */</comment>
      <origin>6121477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8960" sha1="8gktjahfg4jcstrs0y9qy94ydyaqbpl" xml:space="preserve">{{Mukofot bilgiqutisi
| Nomi = Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi
| Avvalgi mukofot = 
| Tasvir= 
| Tasvir oʻlchami= 
| alt = 
| Tasvir izohi = 
| Homiy = [[Artel (shirkat)|Artel]]
| Taqdim etuvchi= [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]]
| Avvalgi nomi = 
| Mukofot1= Eng ko‘p ketma-ket g‘olib
| Mukofot1 egasi= 
| Mukofot2= Eng koʻp sovringa ega klub
| Mukofot2 egasi = 
| Mukofot3 = Eng koʻp ketma-ket sovringa ega boʻlgan jamoa
| Mukofot3 egasi = 
|Taqdirlash sababi=Oʻzbekiston Superligasi har yilgi mavsumida oyning eng yaxshi futbolchisini tanlash
|Joriy egasi=
}}
{{multiple image
| footer = 
| image1 = 
| alt1 = 
| width1 = 
}}
Futbol boʻyicha '''Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi''' — [[Oʻzbekistonda futbol]] boʻyicha [[Oʻzbekiston Superligasi|Oliy divizion]] mavsumining har oyida eng yaxshi futbolchi uchun beriladigan mukofot. Gʻolib onlayn ovoz berish orqali tanlanadi.

2018-yildan buyon oʻtkazib kelinadi.
== Mukofot sohiblari ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=col|Oy
!scope=col|Yil{{efn|Jadvaldagi har bir yil mos keladigan futbol mavsumi maqolasiga bogʻlangan}}
!scope=col|Futbolchi
!scope=col|Fuqaroligi
!scope=col|Klub
!scope=col|Manba
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Azizbek Turgʻunboyev]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/971|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daryo.uz/uz/2018/04/19/aziz-turgunboyev-eng-yaxshi-oyinchi-mirjalol-qosimov-eng-yaxshi-murabbiy-pfl-mart-oyining-eng-yaxshilarini-jonli-efirda-taqdirladi-video/|title=Азиз Турғунбоев — энг яхши ўйинчи}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Arslanmurod Amanov]]
|{{TKM}}
|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/aprel-oyi-laureatlari-aniqlandi-eng-yaxshi-futbolchi-ham-murabbiy-ham-buxorodan|title=Aprel oyi laureatlari aniqlandi. Eng yaxshi futbolchi ham, murabbiy ham “Buxoro”dan|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Sardor Sobirxoʻjayev]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/news/detail/200996|title=Май ойининг энг яхши футболчиси – Сардор Собирхўжаев|last=STADION.UZ|website=Stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/1364|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/iyul-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-marat-bikmaev|title=Iyul oyining eng yaxshi futbolchisi – Marat Bikmaev|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/2498|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Islombek Isoqjonov]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/superliga-avgust-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-malum-qilindi|title=Superliga. Avgust oyining eng yaxshi futbolchisi ma'lum qilindi|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/3092|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/43485-sentyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra.html|title=Сентябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра – Zamin.uz, 18.10.2018|lang=uz|last=Zamin.uz|website=Zamin.uz — Ўзбекистон ва жаҳон янгиликлари, сўнгги хабарлар|date=2018-10-18|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/4109|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Bobur Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/5494|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/45347-bobur-abduholiqov-oktyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-buldi.html|title=Бобур Абдуҳолиқов октябрь ойининг энг яхши футболчиси бўлди|lang=uz-Cyrl|first=Shuhrat|last=Razzakov|website=Zamin.uz|date=2018-11-23|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uzreport.news/football/noyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra|title=Ноябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/6144|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/228485|title=Mart oyining eng yaxshi futbolchisi – Dragan Cheran|website=m.stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/8941|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/10791|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/230597|title=Aprel oyining eng yaxshi futbolchisi – Temurxo‘ja Abduxoliqov|last=STADION.UZ|website=stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/232743|title=Dragan Cheran – May oyining eng yaxshi futbolchisi|last=STADION.UZ|website=stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/12550|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Jaloliddin Masharipov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dostonbek Hamdamov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Nurillo Toʻxtasinov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Azizbek Turgʻunboyev]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Murod Xolmuhammedov]]
|{{UZB}}
|[[Qoʻqon 1912]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Bobur Abduholiqov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Bobur Abduholiqov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Marko Stanojević]]
|{{SRB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|}

== Izohlar ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
{{Oʻzbekiston Superligasi}}
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda futbol mukofotlari]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi futbolchilar roʻyxati]]
[[Turkum:2018-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>8gktjahfg4jcstrs0y9qy94ydyaqbpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121899</id>
      <parentid>6121477</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mukofot sohiblari */</comment>
      <origin>6121899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15250" sha1="f6f98df1go8hkr3vhd0y0f20r4hhc5g" xml:space="preserve">{{Mukofot bilgiqutisi
| Nomi = Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi
| Avvalgi mukofot = 
| Tasvir= 
| Tasvir oʻlchami= 
| alt = 
| Tasvir izohi = 
| Homiy = [[Artel (shirkat)|Artel]]
| Taqdim etuvchi= [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]]
| Avvalgi nomi = 
| Mukofot1= Eng ko‘p ketma-ket g‘olib
| Mukofot1 egasi= 
| Mukofot2= Eng koʻp sovringa ega klub
| Mukofot2 egasi = 
| Mukofot3 = Eng koʻp ketma-ket sovringa ega boʻlgan jamoa
| Mukofot3 egasi = 
|Taqdirlash sababi=Oʻzbekiston Superligasi har yilgi mavsumida oyning eng yaxshi futbolchisini tanlash
|Joriy egasi=
}}
{{multiple image
| footer = 
| image1 = 
| alt1 = 
| width1 = 
}}
Futbol boʻyicha '''Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi''' — [[Oʻzbekistonda futbol]] boʻyicha [[Oʻzbekiston Superligasi|Oliy divizion]] mavsumining har oyida eng yaxshi futbolchi uchun beriladigan mukofot. Gʻolib onlayn ovoz berish orqali tanlanadi.

2018-yildan buyon oʻtkazib kelinadi.
== Mukofot sohiblari ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=col|Oy
!scope=col|Yil{{efn|Jadvaldagi har bir yil mos keladigan futbol mavsumi maqolasiga bogʻlangan}}
!scope=col|Futbolchi
!scope=col|Fuqaroligi
!scope=col|Klub
!scope=col|Manba
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Azizbek Turgʻunboyev]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/971|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daryo.uz/uz/2018/04/19/aziz-turgunboyev-eng-yaxshi-oyinchi-mirjalol-qosimov-eng-yaxshi-murabbiy-pfl-mart-oyining-eng-yaxshilarini-jonli-efirda-taqdirladi-video/|title=Азиз Турғунбоев — энг яхши ўйинчи}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Arslanmurod Amanov]]
|{{TKM}}
|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/aprel-oyi-laureatlari-aniqlandi-eng-yaxshi-futbolchi-ham-murabbiy-ham-buxorodan|title=Aprel oyi laureatlari aniqlandi. Eng yaxshi futbolchi ham, murabbiy ham “Buxoro”dan|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Sardor Sobirxoʻjayev]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/news/detail/200996|title=Май ойининг энг яхши футболчиси – Сардор Собирхўжаев|last=STADION.UZ|website=Stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/1364|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/iyul-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-marat-bikmaev|title=Iyul oyining eng yaxshi futbolchisi – Marat Bikmaev|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/2498|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Islombek Isoqjonov]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/superliga-avgust-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-malum-qilindi|title=Superliga. Avgust oyining eng yaxshi futbolchisi ma'lum qilindi|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/3092|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/43485-sentyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra.html|title=Сентябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра – Zamin.uz, 18.10.2018|lang=uz|last=Zamin.uz|website=Zamin.uz — Ўзбекистон ва жаҳон янгиликлари, сўнгги хабарлар|date=2018-10-18|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/4109|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Bobur Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/5494|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/45347-bobur-abduholiqov-oktyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-buldi.html|title=Бобур Абдуҳолиқов октябрь ойининг энг яхши футболчиси бўлди|lang=uz-Cyrl|first=Shuhrat|last=Razzakov|website=Zamin.uz|date=2018-11-23|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uzreport.news/football/noyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra|title=Ноябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/6144|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/228485|title=Mart oyining eng yaxshi futbolchisi – Dragan Cheran|website=m.stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/8941|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/10791|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/230597|title=Aprel oyining eng yaxshi futbolchisi – Temurxo‘ja Abduxoliqov|last=STADION.UZ|website=stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/232743|title=Dragan Cheran – May oyining eng yaxshi futbolchisi|last=STADION.UZ|website=stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/12550|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Jaloliddin Masharipov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dostonbek Hamdamov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Nurillo Toʻxtasinov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Azizbek Turgʻunboyev]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Murod Xolmuhammedov]]
|{{UZB}}
|[[Qoʻqon 1912]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Bobur Abduholiqov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Bobur Abduholiqov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Marko Stanojević]]
|{{SRB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Ibrohimhalil Yoʻldoshev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Marko Stanojević]]
|{{SRB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Husayin Norchayev]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Azizbek Amonov]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Farrux Ikromov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Husayin Norchayev]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Elguja Grigalashvili]]
|{{GEO}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Husayin Norchayev]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Ignatiy Nesterov]]
|{{UZB}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Oybek Bozorov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Hojiakbar Alijonov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Husniddin Aliqulov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Oston Oʻrunov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Rubin Hebaj]]
|{{ALB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Zabihillo Oʻrinboyev]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Shahzod Ubaydullayev]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Sylvanus Nimely]]
|{{LBR}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Toma Tabatadze]]
|{{GEO}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Shohruxbek Abdurahmonov]]
|{{UZB}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Ljupcho Doriyev]]
|{{MKD}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Rustam Turdimurodov]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Abduvohid Neʼmatov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Anvarjon Hojimirzayev]]
|{{UZB}}
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Abdugʻafur Haydarov]]
|{{UZB}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Luis Kaçorri]]
|{{ALB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Rustam Turdimurodov]]
|{{UZB}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Ljupcho Doriyev]]
|{{MKD}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Hojiakbar Alijonov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2026]]
|[[Stipe Perica]]
|{{HRV}}
|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2026]]
|[[Ljupcho Doriyev]]
|{{MKD}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|}

== Izohlar ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
{{Oʻzbekiston Superligasi}}
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda futbol mukofotlari]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi futbolchilar roʻyxati]]
[[Turkum:2018-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>f6f98df1go8hkr3vhd0y0f20r4hhc5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121954</id>
      <parentid>6121899</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>18267</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>6121954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16643" sha1="66chuoqscz9uunzv5y90h5hzdshh360" xml:space="preserve">{{Mukofot bilgiqutisi
| Nomi = Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi
| Avvalgi mukofot = 
| Tasvir= 
| Tasvir oʻlchami= 
| alt = 
| Tasvir izohi = 
| Homiy = [[Artel (shirkat)|Artel]]
| Taqdim etuvchi= [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]]
| Avvalgi nomi = 
| Mukofot1= Eng ko‘p ketma-ket g‘olib
| Mukofot1 egasi= 
| Mukofot2= Eng koʻp sovringa ega klub
| Mukofot2 egasi = 
| Mukofot3 = Eng koʻp ketma-ket sovringa ega boʻlgan jamoa
| Mukofot3 egasi = 
|Taqdirlash sababi=Oʻzbekiston Superligasi har yilgi mavsumida oyning eng yaxshi futbolchisini tanlash
|Joriy egasi=
}}
{{multiple image
| footer = 
| image1 = 
| alt1 = 
| width1 = 
}}
Futbol boʻyicha '''Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi''' — [[Oʻzbekistonda futbol]] boʻyicha [[Oʻzbekiston Superligasi|Oliy divizion]] mavsumining har oyida eng yaxshi futbolchi uchun beriladigan mukofot. Gʻolib onlayn ovoz berish orqali tanlanadi.

2018-yildan buyon oʻtkazib kelinadi.
== Mukofot sohiblari ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=col|Oy
!scope=col|Yil{{efn|Jadvaldagi har bir yil mos keladigan futbol mavsumi maqolasiga bogʻlangan}}
!scope=col|Futbolchi
!scope=col|Fuqaroligi
!scope=col|Klub
!scope=col|Manba
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Azizbek Turgʻunboyev]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/971|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daryo.uz/uz/2018/04/19/aziz-turgunboyev-eng-yaxshi-oyinchi-mirjalol-qosimov-eng-yaxshi-murabbiy-pfl-mart-oyining-eng-yaxshilarini-jonli-efirda-taqdirladi-video/|title=Азиз Турғунбоев — энг яхши ўйинчи}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Arslanmurod Amanov]]
|{{TKM}}
|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/aprel-oyi-laureatlari-aniqlandi-eng-yaxshi-futbolchi-ham-murabbiy-ham-buxorodan|title=Aprel oyi laureatlari aniqlandi. Eng yaxshi futbolchi ham, murabbiy ham “Buxoro”dan|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Sardor Sobirxoʻjayev]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/news/detail/200996|title=Май ойининг энг яхши футболчиси – Сардор Собирхўжаев|last=STADION.UZ|website=Stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/1364|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/iyul-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-marat-bikmaev|title=Iyul oyining eng yaxshi futbolchisi – Marat Bikmaev|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/2498|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Islombek Isoqjonov]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/superliga-avgust-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-malum-qilindi|title=Superliga. Avgust oyining eng yaxshi futbolchisi ma'lum qilindi|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/3092|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/43485-sentyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra.html|title=Сентябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра – Zamin.uz, 18.10.2018|lang=uz|last=Zamin.uz|website=Zamin.uz — Ўзбекистон ва жаҳон янгиликлари, сўнгги хабарлар|date=2018-10-18|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/4109|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Bobur Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/5494|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/45347-bobur-abduholiqov-oktyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-buldi.html|title=Бобур Абдуҳолиқов октябрь ойининг энг яхши футболчиси бўлди|lang=uz-Cyrl|first=Shuhrat|last=Razzakov|website=Zamin.uz|date=2018-11-23|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uzreport.news/football/noyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra|title=Ноябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/6144|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/228485|title=Mart oyining eng yaxshi futbolchisi – Dragan Cheran|website=m.stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/8941|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/10791|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/230597|title=Aprel oyining eng yaxshi futbolchisi – Temurxo‘ja Abduxoliqov|last=STADION.UZ|website=stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/232743|title=Dragan Cheran – May oyining eng yaxshi futbolchisi|last=STADION.UZ|website=stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/12550|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Jaloliddin Masharipov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dostonbek Hamdamov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Nurillo Toʻxtasinov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Azizbek Turgʻunboyev]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Murod Xolmuhammedov]]
|{{UZB}}
|[[Qoʻqon 1912]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Bobur Abduholiqov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Bobur Abduholiqov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Marko Stanojević]]
|{{SRB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Ibrohimhalil Yoʻldoshev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Marko Stanojević]]
|{{SRB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Husayin Norchayev]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Azizbek Amonov]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Farrux Ikromov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Husayin Norchayev]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Elguja Grigalashvili]]
|{{GEO}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Husayin Norchayev]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Ignatiy Nesterov]]
|{{UZB}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Oybek Bozorov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Hojiakbar Alijonov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Husniddin Aliqulov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Oston Oʻrunov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Rubin Hebaj]]
|{{ALB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Zabihillo Oʻrinboyev]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Shahzod Ubaydullayev]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Sylvanus Nimely]]
|{{LBR}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Toma Tabatadze]]
|{{GEO}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Shohruxbek Abdurahmonov]]
|{{UZB}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Ljupcho Doriyev]]
|{{MKD}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Rustam Turdimurodov]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Abduvohid Neʼmatov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Anvarjon Hojimirzayev]]
|{{UZB}}
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Abdugʻafur Haydarov]]
|{{UZB}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Luis Kaçorri]]
|{{ALB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Rustam Turdimurodov]]
|{{UZB}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Ljupcho Doriyev]]
|{{MKD}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Hojiakbar Alijonov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pfl.uz/news/noyabr-oyining-eng-yaxshilari-aniqlandi-ovozlar-qanday-taqsimlandii|title=Noyabr oyining eng yaxshilari aniqlandi. Ovozlar qanday taqsimlandi? - PFL.UZ|website=pfl.uz|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/74219|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2026]]
|[[Stipe Perica]]
|{{HRV}}
|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/uz/sport/196142-mart-oyi-natijalari-neftchining-yuksalishi-va-mukofotlar.html|title=Mart oyi natijalari: “Neftchi”ning yuksalishi va mukofotlar – Zamin.uz, 07.04.2026|lang=uz|last=Zamin.uz|website=Zamin.uz — O‘zbekiston va jahon yangiliklari, so&amp;#039;nggi xabarlar|date=2026-04-07|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribuna.uz/news/superligada-mart-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-va-murabbiyi-aniqlandi-1157807/|title=Superligada mart oyining eng yaxshi futbolchisi va murabbiyi aniqlandi|lang=uz-latn|website=Tribuna.uz|date=2026-05-07|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/76233|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2026]]
|[[Ljupcho Doriyev]]
|{{MKD}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/77291|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|}
== Klublar boʻyicha ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=col|Klub
!scope=col|Sovrinlar soni
|-
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|21
|-
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|21
|}
== Izohlar ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
{{Oʻzbekiston Superligasi}}
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda futbol mukofotlari]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi futbolchilar roʻyxati]]
[[Turkum:2018-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>66chuoqscz9uunzv5y90h5hzdshh360</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121966</id>
      <parentid>6121954</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>18267</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>6121966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17403" sha1="0ygd4k6dmbamb3fxkl2am0gop3o084v" xml:space="preserve">{{Mukofot bilgiqutisi
| Nomi = Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi
| Avvalgi mukofot = 
| Tasvir= 
| Tasvir oʻlchami= 
| alt = 
| Tasvir izohi = 
| Homiy = [[Artel (shirkat)|Artel]]
| Taqdim etuvchi= [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]]
| Avvalgi nomi = 
| Mukofot1= Eng ko‘p ketma-ket g‘olib
| Mukofot1 egasi= 
| Mukofot2= Eng koʻp sovringa ega klub
| Mukofot2 egasi = 
| Mukofot3 = Eng koʻp ketma-ket sovringa ega boʻlgan jamoa
| Mukofot3 egasi = 
|Taqdirlash sababi=Oʻzbekiston Superligasi har yilgi mavsumida oyning eng yaxshi futbolchisini tanlash
|Joriy egasi=
}}
{{multiple image
| footer = 
| image1 = 
| alt1 = 
| width1 = 
}}
Futbol boʻyicha '''Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi''' — [[Oʻzbekistonda futbol]] boʻyicha [[Oʻzbekiston Superligasi|Oliy divizion]] mavsumining har oyida eng yaxshi futbolchi uchun beriladigan mukofot. Gʻolib onlayn ovoz berish orqali tanlanadi.

2018-yildan buyon oʻtkazib kelinadi.
== Mukofot sohiblari ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=col|Oy
!scope=col|Yil{{efn|Jadvaldagi har bir yil mos keladigan futbol mavsumi maqolasiga bogʻlangan}}
!scope=col|Futbolchi
!scope=col|Fuqaroligi
!scope=col|Klub
!scope=col|Manba
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Azizbek Turgʻunboyev]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/971|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daryo.uz/uz/2018/04/19/aziz-turgunboyev-eng-yaxshi-oyinchi-mirjalol-qosimov-eng-yaxshi-murabbiy-pfl-mart-oyining-eng-yaxshilarini-jonli-efirda-taqdirladi-video/|title=Азиз Турғунбоев — энг яхши ўйинчи}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Arslanmurod Amanov]]
|{{TKM}}
|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/aprel-oyi-laureatlari-aniqlandi-eng-yaxshi-futbolchi-ham-murabbiy-ham-buxorodan|title=Aprel oyi laureatlari aniqlandi. Eng yaxshi futbolchi ham, murabbiy ham “Buxoro”dan|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Sardor Sobirxoʻjayev]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/news/detail/200996|title=Май ойининг энг яхши футболчиси – Сардор Собирхўжаев|last=STADION.UZ|website=Stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/1364|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Marat Bikmayev]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/iyul-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-marat-bikmaev|title=Iyul oyining eng yaxshi futbolchisi – Marat Bikmaev|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/2498|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Islombek Isoqjonov]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://championat.asia/news/superliga-avgust-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-malum-qilindi|title=Superliga. Avgust oyining eng yaxshi futbolchisi ma'lum qilindi|website=championat.asia|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/3092|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/43485-sentyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra.html|title=Сентябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра – Zamin.uz, 18.10.2018|lang=uz|last=Zamin.uz|website=Zamin.uz — Ўзбекистон ва жаҳон янгиликлари, сўнгги хабарлар|date=2018-10-18|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/4109|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Bobur Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/5494|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/sport/45347-bobur-abduholiqov-oktyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-buldi.html|title=Бобур Абдуҳолиқов октябрь ойининг энг яхши футболчиси бўлди|lang=uz-Cyrl|first=Shuhrat|last=Razzakov|website=Zamin.uz|date=2018-11-23|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Tiago Bezerra]]
|{{BRA}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uzreport.news/football/noyabr-oyining-eng-yahshi-futbolchisi-tiago-bezerra|title=Ноябрь ойининг энг яхши футболчиси – Тиаго Безерра}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/6144|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/228485|title=Mart oyining eng yaxshi futbolchisi – Dragan Cheran|website=m.stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/8941|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/10791|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/230597|title=Aprel oyining eng yaxshi futbolchisi – Temurxo‘ja Abduxoliqov|last=STADION.UZ|website=stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/232743|title=Dragan Cheran – May oyining eng yaxshi futbolchisi|last=STADION.UZ|website=stadion.uz|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/12550|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Jaloliddin Masharipov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dostonbek Hamdamov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Nurillo Toʻxtasinov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Azizbek Turgʻunboyev]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Murod Xolmuhammedov]]
|{{UZB}}
|[[Qoʻqon 1912]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Bobur Abduholiqov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Bobur Abduholiqov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Marko Stanojević]]
|{{SRB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Ibrohimhalil Yoʻldoshev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Marko Stanojević]]
|{{SRB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Husayin Norchayev]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Azizbek Amonov]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Farrux Ikromov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Husayin Norchayev]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Elguja Grigalashvili]]
|{{GEO}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Husayin Norchayev]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Ignatiy Nesterov]]
|{{UZB}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Oybek Bozorov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Hojiakbar Alijonov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Husniddin Aliqulov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Oston Oʻrunov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Rubin Hebaj]]
|{{ALB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Zabihillo Oʻrinboyev]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Shahzod Ubaydullayev]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Sylvanus Nimely]]
|{{LBR}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Toma Tabatadze]]
|{{GEO}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Shohruxbek Abdurahmonov]]
|{{UZB}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Ljupcho Doriyev]]
|{{MKD}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Rustam Turdimurodov]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Abduvohid Neʼmatov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Anvarjon Hojimirzayev]]
|{{UZB}}
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Abdugʻafur Haydarov]]
|{{UZB}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Luis Kaçorri]]
|{{ALB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Rustam Turdimurodov]]
|{{UZB}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Ljupcho Doriyev]]
|{{MKD}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/72496|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Igor Sergeyev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/73911|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Hojiakbar Alijonov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pfl.uz/news/noyabr-oyining-eng-yaxshilari-aniqlandi-ovozlar-qanday-taqsimlandii|title=Noyabr oyining eng yaxshilari aniqlandi. Ovozlar qanday taqsimlandi? - PFL.UZ|website=pfl.uz|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/74219|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2026]]
|[[Stipe Perica]]
|{{HRV}}
|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zamin.uz/uz/sport/196142-mart-oyi-natijalari-neftchining-yuksalishi-va-mukofotlar.html|title=Mart oyi natijalari: “Neftchi”ning yuksalishi va mukofotlar – Zamin.uz, 07.04.2026|lang=uz|last=Zamin.uz|website=Zamin.uz — O‘zbekiston va jahon yangiliklari, so&amp;#039;nggi xabarlar|date=2026-04-07|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribuna.uz/news/superligada-mart-oyining-eng-yaxshi-futbolchisi-va-murabbiyi-aniqlandi-1157807/|title=Superligada mart oyining eng yaxshi futbolchisi va murabbiyi aniqlandi|lang=uz-latn|website=Tribuna.uz|date=2026-05-07|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/76233|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2026]]
|[[Ljupcho Doriyev]]
|{{MKD}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/uzpfl/77291|title=UzPFL|website=Telegram|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;
|}
== Klublar boʻyicha ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=col|Klub
!scope=col|Sovrinlar soni
|-
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|21
|-
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|10
|-
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|8
|-
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|5
|-
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|4
|-
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|4
|-
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|3
|-
|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|3
|-
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|3
|-
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|2
|-
|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|1
|-
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|1
|-
|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|1
|-
|[[OKMK (futbol klubi)|OKMK]]
|1
|-
|[[Qoʻqon 1912]]
|1
|}
== Izohlar ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;
== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
{{Oʻzbekiston Superligasi}}
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda futbol mukofotlari]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi futbolchilar roʻyxati]]
[[Turkum:2018-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>0ygd4k6dmbamb3fxkl2am0gop3o084v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Oʻzbekiston Superligasida oyning eng yaxshi futbolchisi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1402446</id>
    <revision>
      <id>6121478</id>
      <timestamp>2026-05-10T15:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <comment>„{{OʻFL}} {{Munozara}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="ggs51a8vx9qbsawt1ho7udbs16x2new" xml:space="preserve">{{OʻFL}}
{{Munozara}}</text>
      <sha1>ggs51a8vx9qbsawt1ho7udbs16x2new</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi:Sirdaryam</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1402447</id>
    <revision>
      <id>6121634</id>
      <timestamp>2026-05-10T21:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sirdaryam</username>
        <id>265675</id>
      </contributor>
      <comment>To'liq ma'lumot</comment>
      <origin>6121634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="532" sha1="1wt55c53y46mnfm6ahrc6qjzewkjtsx" xml:space="preserve">Hasan Odilov Kinorejissyor Actiyor ssenarist shoir va honanda 1992-yil Jizzax viloyati Zafarobod tumanida tavallud topgan 2013 yil kino olamiga kirib kelgan 2016-yil ilk kitobi &quot;orzularga intilib&quot;deb nomlangan sheʼriy toʻplami chop etilgan 2018-yil &quot;Qalbdagi quyoshim vatan&quot;nomli kitobi chop etilgan hozirda Sirdaryo viloyatida yashaydi

&quot;Qil Ustidagi taqdir&quot;seriali,&quot;Bepusht&quot;seriali&quot;Burgut&quot;seriali&quot;Sabriya&quot;seriali va koʻplab navella klip qisqa metrajli filmlarda shuningdek kliplarda suratga tushib keladi va suratga olib keladi</text>
      <sha1>1wt55c53y46mnfm6ahrc6qjzewkjtsx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121635</id>
      <parentid>6121634</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T21:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sirdaryam</username>
        <id>265675</id>
      </contributor>
      <origin>6121635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="533" sha1="074iii5kmqn7csp17t20djfjmvx0zke" xml:space="preserve">Hasan Odilov Kinorejissyor Actiyor ssenarist shoir va honanda 1992-yil Jizzax viloyati Zafarobod tumanida tavallud topgan 2013 yil kino olamiga kirib kelgan 2016-yil ilk kitobi &quot;orzularga intilib&quot;deb nomlangan sheʼriy toʻplami chop etilgan 2018-yil &quot;Qalbdagi quyoshim vatan&quot;nomli kitobi chop etilgan hozirda Sirdaryo viloyatida yashaydi

&quot;Qil Ustidagi taqdir&quot;seriali,&quot;Bepusht&quot;seriali&quot;Burgut&quot;seriali&quot;Sabriya&quot;seriali va koʻplab navella klip qisqa metrajli filmlarda shuningdek kliplarda suratga tushib keladi va suratga olib keladi.</text>
      <sha1>074iii5kmqn7csp17t20djfjmvx0zke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alishan muzeyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402448</id>
    <revision>
      <id>6121715</id>
      <timestamp>2026-05-11T04:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Muzey |nomi                     =Alishan muzeyi |original                 =阿里山博物館 |tasvir                   =Alishan Museum 20170317.jpg |asos_solingan            =1935-yil |joylashuvi               =Chiyayi uyezdi, [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]] |keluvchilar              = |arxitektor               = |koordinatalari           ={{coord|23|31|00.6|N|120|48|30|E|type:landmark_region:TW|display=inline,title}} |direktor                 = |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1742" sha1="ivkofsihjtyfdva3icz9sel8vyzza4x" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Alishan muzeyi
|original                 =阿里山博物館
|tasvir                   =Alishan Museum 20170317.jpg
|asos_solingan            =1935-yil
|joylashuvi               =Chiyayi uyezdi, [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|23|31|00.6|N|120|48|30|E|type:landmark_region:TW|display=inline,title}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     =
|Commons                  =
}}
'''Alishan muzeyi''' ({{Lang-zh|阿里山博物館|s=阿里山博物馆|first=t|p=Ālǐshān Bówùguǎn}}) — [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]ning Chiyayi uyezdida Alishan shaharchasi Alishan milliy manzarali hududida joylashgan [[Muzey|muzey]].

== Tarixi ==
Muzey 1935-yilda tashkil etilgan. 2007-yilda u taʼmirdan chiqarilgan&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rtaiwanr.com/alishan/alishan-museum|title=Alishan Museum|website=roundTAIWANround|accessdate=29 July 2018}}&lt;/ref&gt;.

== Arxitekturasi ==
Muzey atrofidagi hududdan olingan sarv yogʻochlaridan qurilgan&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;.

== Koʻrgazmalar ==
Muzeyda Alishandagi yogʻoch tayyorlash tarixi, mintaqadagi mahalliy madaniyat, oʻrmon atrofidagi yoʻllarni saqlab qolish boʻyicha saʼy-harakatlar va Alishan oʻrmon temir yoʻlining rivojlanishi namoyish etiladi&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;.

== Transport ==
Muzeyga Alishan oʻrmon temir yoʻlining Jhaoping bekatidan shimoli-gʻarb tomonga piyoda yurib borish mumkin.

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>ivkofsihjtyfdva3icz9sel8vyzza4x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121716</id>
      <parentid>6121715</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="l1enlbn3hhl1845ndv86lba31bjbjyw" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Alishan muzeyi
|original                 =阿里山博物館
|tasvir                   =Alishan Museum 20170317.jpg
|asos_solingan            =1935-yil
|joylashuvi               =Chiyayi uyezdi, [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|23|31|00.6|N|120|48|30|E|type:landmark_region:TW|display=inline,title}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     =
|Commons                  =
}}
'''Alishan muzeyi''' ({{Lang-zh|阿里山博物館|s=阿里山博物馆|first=t|p=Ālǐshān Bówùguǎn}}) — [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]ning Chiyayi uyezdida Alishan shaharchasi Alishan milliy manzarali hududida joylashgan [[Muzey|muzey]].

== Tarixi ==
Muzey 1935-yilda tashkil etilgan. 2007-yilda u taʼmirdan chiqarilgan&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rtaiwanr.com/alishan/alishan-museum|title=Alishan Museum|website=roundTAIWANround|accessdate=29 July 2018}}&lt;/ref&gt;.

== Arxitekturasi ==
Muzey atrofidagi hududdan olingan sarv yogʻochlaridan qurilgan&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;.

== Koʻrgazmalar ==
Muzeyda Alishandagi yogʻoch tayyorlash tarixi, mintaqadagi mahalliy madaniyat, oʻrmon atrofidagi yoʻllarni saqlab qolish boʻyicha saʼy-harakatlar va Alishan oʻrmon temir yoʻlining rivojlanishi namoyish etiladi&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;.

== Transport ==
Muzeyga Alishan oʻrmon temir yoʻlining Jhaoping bekatidan shimoli-gʻarb tomonga piyoda yurib borish mumkin.

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]]</text>
      <sha1>l1enlbn3hhl1845ndv86lba31bjbjyw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121717</id>
      <parentid>6121716</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <origin>6121717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1768" sha1="tgqlmyqsx8sipb9okt0sle0a5xz4v1d" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Alishan muzeyi
|original                 =阿里山博物館
|tasvir                   =Alishan Museum 20170317.jpg
|asos_solingan            =1935-yil
|joylashuvi               =Chiyayi uyezdi, [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|23|31|00.6|N|120|48|30|E|type:landmark_region:TW|display=inline}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     =
|Commons                  =
}}
'''Alishan muzeyi''' ({{Lang-zh|阿里山博物館|s=阿里山博物馆|first=t|p=Ālǐshān Bówùguǎn}}) — [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]ning Chiyayi uyezdida Alishan shaharchasi Alishan milliy manzarali hududida joylashgan [[Muzey|muzey]].

== Tarixi ==
Muzey 1935-yilda tashkil etilgan. 2007-yilda u taʼmirdan chiqarilgan&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rtaiwanr.com/alishan/alishan-museum|title=Alishan Museum|website=roundTAIWANround|accessdate=29 July 2018}}&lt;/ref&gt;.

== Arxitekturasi ==
Muzey atrofidagi hududdan olingan sarv yogʻochlaridan qurilgan&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;.

== Koʻrgazmalar ==
Muzeyda Alishandagi yogʻoch tayyorlash tarixi, mintaqadagi mahalliy madaniyat, oʻrmon atrofidagi yoʻllarni saqlab qolish boʻyicha saʼy-harakatlar va Alishan oʻrmon temir yoʻlining rivojlanishi namoyish etiladi&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;.

== Transport ==
Muzeyga Alishan oʻrmon temir yoʻlining Jhaoping bekatidan shimoli-gʻarb tomonga piyoda yurib borish mumkin.

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]]</text>
      <sha1>tgqlmyqsx8sipb9okt0sle0a5xz4v1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mina muzeyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402449</id>
    <revision>
      <id>6121718</id>
      <timestamp>2026-05-11T05:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Muzey |nomi                     =Mina muzeyi |original                 ={{Lang-zh|地雷展示館|s=地雷展示馆|first=t|p=Dìléi Zhǎnshì Guǎn}} |tasvir                   =金門烈嶼地雷主題館 20200807171157.jpg |asos_solingan            =2012-yil |joylashuvi               =[[Lieyu]], [[Kinmen]], [[Tayvan]] |keluvchilar              = |arxitektor               = |koordinatalari           ={{coord|24|26|50.6|N|118|15|07.6|E|type:land...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2085" sha1="8anhbjln4a7aixk518k9a5vcqgzns2o" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Mina muzeyi
|original                 ={{Lang-zh|地雷展示館|s=地雷展示馆|first=t|p=Dìléi Zhǎnshì Guǎn}}
|tasvir                   =金門烈嶼地雷主題館 20200807171157.jpg
|asos_solingan            =2012-yil
|joylashuvi               =[[Lieyu]], [[Kinmen]], [[Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|24|26|50.6|N|118|15|07.6|E|type:landmark_region:TW|display=inline}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     =
|Commons                  =
}}
'''Mina muzeyi''' ({{Lang-zh|地雷展示館|s=地雷展示馆|first=t|p=Dìléi Zhǎnshì Guǎn}}) [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]dagi Kin­men okrugi Lye­yu shaharchasi [[Muzey|muzey]]dir.

== Tarixi ==
Muzey 2012-yil oʻrtalarida Tayvan boʻgʻozi inqirozi merosidan qolgan harbiy tarixdan foydalanilgan holda ochilgan&lt;ref&gt;{{cite news|author=Staff writer with CNA|date=1 January 2014|url=https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2014/01/01/2003580269|title=Former Kinmen minefield now a tourist attraction|publisher=Taipei Times|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Arxitekturasi ==
Muzey yer osti tunneli ichida joylashgan boʻlib, u Tiehan qal’asi ({{Lang-zh|鐵漢堡}}) va Yongshi qal’asi ({{Lang-zh|勇士堡}})ni bogʻlaydi&lt;ref name=&quot;Landmine&quot;&gt;{{cite web|date=29 July 2020|url=https://kinmen.travel/en/travel/attraction/1741|title=Landmine Museum|website=Classic Kinmen Travel|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Staff writer with CNA|date=6 April 2014|url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2014/04/06/2003587408|title=Kinmen landmine exhibition center launches|publisher=Taipei Times|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Koʻrgazmalar ==
Muzeyda [[mina]]larning tarixi va ularning turli turlari haqida turli maʼlumotlar namoyish etiladi&lt;ref name=&quot;Landmine&quot;/&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}</text>
      <sha1>8anhbjln4a7aixk518k9a5vcqgzns2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121719</id>
      <parentid>6121718</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2117" sha1="02oovwah3iw3czyhiyrfgmazazoftk4" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Mina muzeyi
|original                 ={{Lang-zh|地雷展示館|s=地雷展示馆|first=t|p=Dìléi Zhǎnshì Guǎn}}
|tasvir                   =金門烈嶼地雷主題館 20200807171157.jpg
|asos_solingan            =2012-yil
|joylashuvi               =[[Lieyu]], [[Kinmen]], [[Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|24|26|50.6|N|118|15|07.6|E|type:landmark_region:TW|display=inline}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     =
|Commons                  =
}}
'''Mina muzeyi''' ({{Lang-zh|地雷展示館|s=地雷展示馆|first=t|p=Dìléi Zhǎnshì Guǎn}}) [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]dagi Kin­men okrugi Lye­yu shaharchasi [[Muzey|muzey]]dir.

== Tarixi ==
Muzey 2012-yil oʻrtalarida Tayvan boʻgʻozi inqirozi merosidan qolgan harbiy tarixdan foydalanilgan holda ochilgan&lt;ref&gt;{{cite news|author=Staff writer with CNA|date=1 January 2014|url=https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2014/01/01/2003580269|title=Former Kinmen minefield now a tourist attraction|publisher=Taipei Times|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Arxitekturasi ==
Muzey yer osti tunneli ichida joylashgan boʻlib, u Tiehan qal’asi ({{Lang-zh|鐵漢堡}}) va Yongshi qal’asi ({{Lang-zh|勇士堡}})ni bogʻlaydi&lt;ref name=&quot;Landmine&quot;&gt;{{cite web|date=29 July 2020|url=https://kinmen.travel/en/travel/attraction/1741|title=Landmine Museum|website=Classic Kinmen Travel|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Staff writer with CNA|date=6 April 2014|url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2014/04/06/2003587408|title=Kinmen landmine exhibition center launches|publisher=Taipei Times|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Koʻrgazmalar ==
Muzeyda [[mina]]larning tarixi va ularning turli turlari haqida turli maʼlumotlar namoyish etiladi&lt;ref name=&quot;Landmine&quot;/&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]]</text>
      <sha1>02oovwah3iw3czyhiyrfgmazazoftk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bo Yang muzeyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402450</id>
    <revision>
      <id>6121722</id>
      <timestamp>2026-05-11T05:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Muzey |nomi                     =Bo Yang muzeyi |original                 =柏楊文物館 |tasvir                   =柏楊文物馆.jpg |asos_solingan            =27-iyun 2007 |joylashuvi               =G‘arbiy markaziy tuman, &lt;br&gt;[[Taynan]], [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]] |keluvchilar              = |arxitektor               = |koordinatalari           ={{coord|22|59|05|N|120|12|29|E|type:landmark_region:TW|display=inline}} |direktor...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2810" sha1="9nq3wcapiitwy5ss1q81vstz3l7ug37" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Bo Yang muzeyi
|original                 =柏楊文物館
|tasvir                   =柏楊文物馆.jpg
|asos_solingan            =27-iyun 2007
|joylashuvi               =G‘arbiy markaziy tuman, &lt;br&gt;[[Taynan]], [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|22|59|05|N|120|12|29|E|type:landmark_region:TW|display=inline}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     =
|Commons                  =
}}
'''Bo Yang muzeyi''' ({{Lang-zh|柏楊文物館|s=柏楊文物馆|first=t|p=Bóyáng Wénvùguǎn}}) — [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]ning Gʻarbiy markaziy tumanining [[Taynan]]da joylashgan [[Muzey|muzey]]. Muzey [[Taynan milliy universiteti]] (NUTN) tarkibiga kiradi va Tayvanda faoliyat yuritgan xitoy yozuvchisi Bo Yangga bagʻishlangan.

== Tarixi ==
Bo Yangning shaxsiy buyumlarini qaytarish haqidagi dastlabki muhokamalar 2006-yil noyabr oyida boshlangan. Uning toʻplamlarini saqlash xonasi 2007-yil 21-mart kuni ochilgan. Taʼlim vazirligi Bo Yang muzeyini tashkil etish uchun subsidiyani 2007-yil 8-may kuni tasdiqlagan. Muzey nihoyat 2007-yil 27-iyunda ochilgan&lt;ref name=&quot;culture1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.culture.tw/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=747&amp;Itemid=235 |title=Taiwan Culture Portal - Remembering writer Bo Yang |publisher=Culture.tw |date=2008-06-30 |access-date=2014-02-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131227115349/http://www.culture.tw/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=747&amp;Itemid=235 |archivedate=2013-12-27 }}&lt;/ref&gt;.

== Arxitekturasi ==
Muzey ikki qavatli bino boʻlib, NUTNning Maxsus sanʼat tumanida joylashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.guidegecko.com/taiwan/museums/bo-yang-museum/p,608183124 |title=Bo Yang Museum |publisher=GuideGecko |date=2011-09-13 |access-date=2014-02-24}}&lt;/ref&gt;. U toʻrtta boʻlimga boʻlingan: Bo Yang sanʼat markazi, Bo Yang tarixiy boʻlimi, Bo Yang adabiyot burchagi va Bo Yangning bogʻ uyi yashash xonasi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://museum.moc.gov.tw/frontsite/eng/engDetailAction.do?method=doEngDetail&amp;engId=60 |title= Taiwan Museum |publisher=Museum.moc.gov.tw |access-date=2014-02-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014082424/http://museum.moc.gov.tw/frontsite/eng/engDetailAction.do?method=doEngDetail&amp;engId=60 |archive-date=2013-10-14 }}&lt;/ref&gt;.

== Transport ==
Muzeyga Tayvan temir yoʻlining [[Taynan vokzali]]dan janub tomonga piyoda yurib borish mumkin.

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>9nq3wcapiitwy5ss1q81vstz3l7ug37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121723</id>
      <parentid>6121722</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2842" sha1="0opr641jogyc6qajt76chey0xniujtj" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Bo Yang muzeyi
|original                 =柏楊文物館
|tasvir                   =柏楊文物馆.jpg
|asos_solingan            =27-iyun 2007
|joylashuvi               =G‘arbiy markaziy tuman, &lt;br&gt;[[Taynan]], [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|22|59|05|N|120|12|29|E|type:landmark_region:TW|display=inline}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     =
|Commons                  =
}}
'''Bo Yang muzeyi''' ({{Lang-zh|柏楊文物館|s=柏楊文物馆|first=t|p=Bóyáng Wénvùguǎn}}) — [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]ning Gʻarbiy markaziy tumanining [[Taynan]]da joylashgan [[Muzey|muzey]]. Muzey [[Taynan milliy universiteti]] (NUTN) tarkibiga kiradi va Tayvanda faoliyat yuritgan xitoy yozuvchisi Bo Yangga bagʻishlangan.

== Tarixi ==
Bo Yangning shaxsiy buyumlarini qaytarish haqidagi dastlabki muhokamalar 2006-yil noyabr oyida boshlangan. Uning toʻplamlarini saqlash xonasi 2007-yil 21-mart kuni ochilgan. Taʼlim vazirligi Bo Yang muzeyini tashkil etish uchun subsidiyani 2007-yil 8-may kuni tasdiqlagan. Muzey nihoyat 2007-yil 27-iyunda ochilgan&lt;ref name=&quot;culture1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.culture.tw/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=747&amp;Itemid=235 |title=Taiwan Culture Portal - Remembering writer Bo Yang |publisher=Culture.tw |date=2008-06-30 |access-date=2014-02-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131227115349/http://www.culture.tw/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=747&amp;Itemid=235 |archivedate=2013-12-27 }}&lt;/ref&gt;.

== Arxitekturasi ==
Muzey ikki qavatli bino boʻlib, NUTNning Maxsus sanʼat tumanida joylashgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.guidegecko.com/taiwan/museums/bo-yang-museum/p,608183124 |title=Bo Yang Museum |publisher=GuideGecko |date=2011-09-13 |access-date=2014-02-24}}&lt;/ref&gt;. U toʻrtta boʻlimga boʻlingan: Bo Yang sanʼat markazi, Bo Yang tarixiy boʻlimi, Bo Yang adabiyot burchagi va Bo Yangning bogʻ uyi yashash xonasi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://museum.moc.gov.tw/frontsite/eng/engDetailAction.do?method=doEngDetail&amp;engId=60 |title= Taiwan Museum |publisher=Museum.moc.gov.tw |access-date=2014-02-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014082424/http://museum.moc.gov.tw/frontsite/eng/engDetailAction.do?method=doEngDetail&amp;engId=60 |archive-date=2013-10-14 }}&lt;/ref&gt;.

== Transport ==
Muzeyga Tayvan temir yoʻlining [[Taynan vokzali]]dan janub tomonga piyoda yurib borish mumkin.

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]]</text>
      <sha1>0opr641jogyc6qajt76chey0xniujtj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miaoli kulolchilik muzeyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402451</id>
    <revision>
      <id>6121725</id>
      <timestamp>2026-05-11T05:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Muzey |nomi                     =Miaoli kulolchilik muzeyi |original                 ={{Lang-zh|苗栗陶瓷博物館|s=苗栗陶瓷博物馆|first=t|p=Miáolì Táocí Bówùguǎn}} |tasvir                   =Miaoli Pottery Museum. JPG |asos_solingan            =2005-yil |joylashuvi               =Gongguan shaharchasi, Miaoli okrugi, [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]] |keluvchilar              = |arxitektor               = |koordinatalari           =...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3205" sha1="cjt3iht03oih49dm124ym25apnsc1lp" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Miaoli kulolchilik muzeyi
|original                 ={{Lang-zh|苗栗陶瓷博物館|s=苗栗陶瓷博物馆|first=t|p=Miáolì Táocí Bówùguǎn}}
|tasvir                   =Miaoli Pottery Museum. JPG
|asos_solingan            =2005-yil
|joylashuvi               =Gongguan shaharchasi, Miaoli okrugi, [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|24|29|23|N|120|49|41|E|type:landmark_region:TW|display=inline}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =kulolchilik muzeyi
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     =
|Commons                  =
}}
'''Miaoli kulolchilik muzeyi''' yoki '''Miaoli Keramika muzeyi''' ({{Lang-zh|苗栗陶瓷博物館|s=苗栗陶瓷博物馆|first=t|p=Miáolì Táocí Bówùguǎn}}) [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]ning Miaoli okrugi Gongguan shaharchasidagi [[Kulolchilik|kulolchilik]] [[Muzey|muzeyi]]dir.

== Tarixi ==
Muzey qurilishi 2005-yil oxirida yakunlangan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://wood.mlc.gov.tw/english/e/e02_01.asp?id=6 | title=系統訊息 }}&lt;/ref&gt;.

== Meʼmorchiligi ==
Muzey 2 qavatli binoda joylashgan boʻlib, 2{{Nbsp}}gektar maydonga ega&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |title=International Culture and Tourism Bureau, Miaoli County |website=cultural.mlc.gov.tw |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220185925/http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |archive-date=2014-02-20}}&lt;/ref&gt;. U Miaoli sayyohlik panoramasi markazi ichida joylashgan boʻlib, u yerda, shuningdek, sayyohlar uchun maʼlumot markazi, restoran va sovgʻa doʻkoni ham mavjud&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://wood.mlc.gov.tw/english/e/e02_01.asp?id=6 | title=系統訊息 }}&lt;/ref&gt;. Muzey quyidagi mavzularni oʻz ichiga oladi: Keramika maskani: Miaoli, Usta hayoti, Miaolidagi keramika, Xum va bezak keramika buyumlari, Miaolidagi gʻishtxonalar, Anʼanaviy keramika usullari va zamonaviy oʻtin yoqish&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |title=International Culture and Tourism Bureau, Miaoli County |publisher=Cultural.mlc.gov.tw |date= |accessdate=2014-02-15}}&lt;/ref&gt;.

== Koʻrgazmalar ==
Muzey Miaoli okrugi tarixi va madaniyatini ifodalovchi turli xil kulolchilik yodgorliklari va sanʼat asarlarini namoyish etadi&lt;ref&gt;{{cite web|date=22 January 2019|url=https://miaolitravel.net/article.aspx?sNo=04004570&amp;lang=2|title=Miaoli Ceramics Museum|website=Miaoli Travel|access-date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u maxsus kulolchilik koʻrgazmalarini ham taqdim etadi&lt;ref&gt;{{cite web|date=17 November 2021|url=https://museums.moc.gov.tw/EN/MusData/Detail?museumsId=3b314710-6862-4f5c-b004-eb7591c3cee1|title=Miaoli Ceramics Museum|work=Museums|publisher=Ministry of Culture|access-date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Transport ==
Muzeyga [[Tayvan temir yo‘li]]ning Tongluo stansiyasidan sharq tomonga borish mumkin.

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>cjt3iht03oih49dm124ym25apnsc1lp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121726</id>
      <parentid>6121725</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <origin>6121726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3204" sha1="0b1dyzwcx10m62u0ktilgngp17i1bb0" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Miaoli kulolchilik muzeyi
|original                 ={{Lang-zh|苗栗陶瓷博物館|s=苗栗陶瓷博物馆|first=t|p=Miáolì Táocí Bówùguǎn}}
|tasvir                   =Miaoli Pottery Museum.JPG
|asos_solingan            =2005-yil
|joylashuvi               =Gongguan shaharchasi, Miaoli okrugi, [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|24|29|23|N|120|49|41|E|type:landmark_region:TW|display=inline}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =kulolchilik muzeyi
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     =
|Commons                  =
}}
'''Miaoli kulolchilik muzeyi''' yoki '''Miaoli Keramika muzeyi''' ({{Lang-zh|苗栗陶瓷博物館|s=苗栗陶瓷博物馆|first=t|p=Miáolì Táocí Bówùguǎn}}) [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]ning Miaoli okrugi Gongguan shaharchasidagi [[Kulolchilik|kulolchilik]] [[Muzey|muzeyi]]dir.

== Tarixi ==
Muzey qurilishi 2005-yil oxirida yakunlangan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://wood.mlc.gov.tw/english/e/e02_01.asp?id=6 | title=系統訊息 }}&lt;/ref&gt;.

== Meʼmorchiligi ==
Muzey 2 qavatli binoda joylashgan boʻlib, 2{{Nbsp}}gektar maydonga ega&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |title=International Culture and Tourism Bureau, Miaoli County |website=cultural.mlc.gov.tw |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220185925/http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |archive-date=2014-02-20}}&lt;/ref&gt;. U Miaoli sayyohlik panoramasi markazi ichida joylashgan boʻlib, u yerda, shuningdek, sayyohlar uchun maʼlumot markazi, restoran va sovgʻa doʻkoni ham mavjud&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://wood.mlc.gov.tw/english/e/e02_01.asp?id=6 | title=系統訊息 }}&lt;/ref&gt;. Muzey quyidagi mavzularni oʻz ichiga oladi: Keramika maskani: Miaoli, Usta hayoti, Miaolidagi keramika, Xum va bezak keramika buyumlari, Miaolidagi gʻishtxonalar, Anʼanaviy keramika usullari va zamonaviy oʻtin yoqish&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |title=International Culture and Tourism Bureau, Miaoli County |publisher=Cultural.mlc.gov.tw |date= |accessdate=2014-02-15}}&lt;/ref&gt;.

== Koʻrgazmalar ==
Muzey Miaoli okrugi tarixi va madaniyatini ifodalovchi turli xil kulolchilik yodgorliklari va sanʼat asarlarini namoyish etadi&lt;ref&gt;{{cite web|date=22 January 2019|url=https://miaolitravel.net/article.aspx?sNo=04004570&amp;lang=2|title=Miaoli Ceramics Museum|website=Miaoli Travel|access-date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u maxsus kulolchilik koʻrgazmalarini ham taqdim etadi&lt;ref&gt;{{cite web|date=17 November 2021|url=https://museums.moc.gov.tw/EN/MusData/Detail?museumsId=3b314710-6862-4f5c-b004-eb7591c3cee1|title=Miaoli Ceramics Museum|work=Museums|publisher=Ministry of Culture|access-date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Transport ==
Muzeyga [[Tayvan temir yo‘li]]ning Tongluo stansiyasidan sharq tomonga borish mumkin.

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>0b1dyzwcx10m62u0ktilgngp17i1bb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121727</id>
      <parentid>6121726</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3236" sha1="mzda4t3aljcz452bvz6c66o9hvjs4l7" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Miaoli kulolchilik muzeyi
|original                 ={{Lang-zh|苗栗陶瓷博物館|s=苗栗陶瓷博物馆|first=t|p=Miáolì Táocí Bówùguǎn}}
|tasvir                   =Miaoli Pottery Museum.JPG
|asos_solingan            =2005-yil
|joylashuvi               =Gongguan shaharchasi, Miaoli okrugi, [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|24|29|23|N|120|49|41|E|type:landmark_region:TW|display=inline}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =kulolchilik muzeyi
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     =
|Commons                  =
}}
'''Miaoli kulolchilik muzeyi''' yoki '''Miaoli Keramika muzeyi''' ({{Lang-zh|苗栗陶瓷博物館|s=苗栗陶瓷博物馆|first=t|p=Miáolì Táocí Bówùguǎn}}) [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]ning Miaoli okrugi Gongguan shaharchasidagi [[Kulolchilik|kulolchilik]] [[Muzey|muzeyi]]dir.

== Tarixi ==
Muzey qurilishi 2005-yil oxirida yakunlangan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://wood.mlc.gov.tw/english/e/e02_01.asp?id=6 | title=系統訊息 }}&lt;/ref&gt;.

== Meʼmorchiligi ==
Muzey 2 qavatli binoda joylashgan boʻlib, 2{{Nbsp}}gektar maydonga ega&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |title=International Culture and Tourism Bureau, Miaoli County |website=cultural.mlc.gov.tw |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220185925/http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |archive-date=2014-02-20}}&lt;/ref&gt;. U Miaoli sayyohlik panoramasi markazi ichida joylashgan boʻlib, u yerda, shuningdek, sayyohlar uchun maʼlumot markazi, restoran va sovgʻa doʻkoni ham mavjud&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://wood.mlc.gov.tw/english/e/e02_01.asp?id=6 | title=系統訊息 }}&lt;/ref&gt;. Muzey quyidagi mavzularni oʻz ichiga oladi: Keramika maskani: Miaoli, Usta hayoti, Miaolidagi keramika, Xum va bezak keramika buyumlari, Miaolidagi gʻishtxonalar, Anʼanaviy keramika usullari va zamonaviy oʻtin yoqish&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |title=International Culture and Tourism Bureau, Miaoli County |publisher=Cultural.mlc.gov.tw |date= |accessdate=2014-02-15}}&lt;/ref&gt;.

== Koʻrgazmalar ==
Muzey Miaoli okrugi tarixi va madaniyatini ifodalovchi turli xil kulolchilik yodgorliklari va sanʼat asarlarini namoyish etadi&lt;ref&gt;{{cite web|date=22 January 2019|url=https://miaolitravel.net/article.aspx?sNo=04004570&amp;lang=2|title=Miaoli Ceramics Museum|website=Miaoli Travel|access-date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u maxsus kulolchilik koʻrgazmalarini ham taqdim etadi&lt;ref&gt;{{cite web|date=17 November 2021|url=https://museums.moc.gov.tw/EN/MusData/Detail?museumsId=3b314710-6862-4f5c-b004-eb7591c3cee1|title=Miaoli Ceramics Museum|work=Museums|publisher=Ministry of Culture|access-date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Transport ==
Muzeyga [[Tayvan temir yo‘li]]ning Tongluo stansiyasidan sharq tomonga borish mumkin.

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]]</text>
      <sha1>mzda4t3aljcz452bvz6c66o9hvjs4l7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121729</id>
      <parentid>6121727</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <origin>6121729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3240" sha1="lmyt8dbn56xgik8y73n7qox7i6vyd48" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Miaoli kulolchilik muzeyi
|original                 ={{Lang-zh|苗栗陶瓷博物館|s=苗栗陶瓷博物馆|first=t|p=Miáolì Táocí Bówùguǎn}}
|tasvir                   =Miaoli Pottery Museum.JPG
|asos_solingan            =2005-yil
|joylashuvi               =Gongguan shaharchasi, &lt;br&gt;Miaoli okrugi, [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|24|29|23|N|120|49|41|E|type:landmark_region:TW|display=inline}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =kulolchilik muzeyi
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     =
|Commons                  =
}}
'''Miaoli kulolchilik muzeyi''' yoki '''Miaoli Keramika muzeyi''' ({{Lang-zh|苗栗陶瓷博物館|s=苗栗陶瓷博物馆|first=t|p=Miáolì Táocí Bówùguǎn}}) [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]ning Miaoli okrugi Gongguan shaharchasidagi [[Kulolchilik|kulolchilik]] [[Muzey|muzeyi]]dir.

== Tarixi ==
Muzey qurilishi 2005-yil oxirida yakunlangan&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://wood.mlc.gov.tw/english/e/e02_01.asp?id=6 | title=系統訊息 }}&lt;/ref&gt;.

== Meʼmorchiligi ==
Muzey 2 qavatli binoda joylashgan boʻlib, 2{{Nbsp}}gektar maydonga ega&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |title=International Culture and Tourism Bureau, Miaoli County |website=cultural.mlc.gov.tw |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220185925/http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |archive-date=2014-02-20}}&lt;/ref&gt;. U Miaoli sayyohlik panoramasi markazi ichida joylashgan boʻlib, u yerda, shuningdek, sayyohlar uchun maʼlumot markazi, restoran va sovgʻa doʻkoni ham mavjud&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://wood.mlc.gov.tw/english/e/e02_01.asp?id=6 | title=系統訊息 }}&lt;/ref&gt;. Muzey quyidagi mavzularni oʻz ichiga oladi: Keramika maskani: Miaoli, Usta hayoti, Miaolidagi keramika, Xum va bezak keramika buyumlari, Miaolidagi gʻishtxonalar, Anʼanaviy keramika usullari va zamonaviy oʻtin yoqish&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cultural.mlc.gov.tw/english/index.asp?id=75 |title=International Culture and Tourism Bureau, Miaoli County |publisher=Cultural.mlc.gov.tw |date= |accessdate=2014-02-15}}&lt;/ref&gt;.

== Koʻrgazmalar ==
Muzey Miaoli okrugi tarixi va madaniyatini ifodalovchi turli xil kulolchilik yodgorliklari va sanʼat asarlarini namoyish etadi&lt;ref&gt;{{cite web|date=22 January 2019|url=https://miaolitravel.net/article.aspx?sNo=04004570&amp;lang=2|title=Miaoli Ceramics Museum|website=Miaoli Travel|access-date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u maxsus kulolchilik koʻrgazmalarini ham taqdim etadi&lt;ref&gt;{{cite web|date=17 November 2021|url=https://museums.moc.gov.tw/EN/MusData/Detail?museumsId=3b314710-6862-4f5c-b004-eb7591c3cee1|title=Miaoli Ceramics Museum|work=Museums|publisher=Ministry of Culture|access-date=17 November 2021}}&lt;/ref&gt;.

== Transport ==
Muzeyga [[Tayvan temir yo‘li]]ning Tongluo stansiyasidan sharq tomonga borish mumkin.

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar ro‘yxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]]</text>
      <sha1>lmyt8dbn56xgik8y73n7qox7i6vyd48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miaoli temir yoʻl muzeyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402452</id>
    <revision>
      <id>6121731</id>
      <timestamp>2026-05-11T05:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Muzey |nomi                     =Miaoli temir yoʻl muzeyi |original                 ={{Lang-zh|苗栗鐵道文物展示館|s=苗栗铁道文物展示馆|first=t|p=Miáolì Zhídào Vénvù Jǎnshìguǎn}} |tasvir                   = |asos_solingan            =2023-yil |joylashuvi               = |keluvchilar              = |arxitektor               = |koordinatalari           = |direktor                 = |egasi                    = |jamoat_tran...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="8cwhgwq5b4vnh12oobrbah3d0rmke6r" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Miaoli temir yoʻl muzeyi
|original                 ={{Lang-zh|苗栗鐵道文物展示館|s=苗栗铁道文物展示馆|first=t|p=Miáolì Zhídào Vénvù Jǎnshìguǎn}}
|tasvir                   =
|asos_solingan            =2023-yil
|joylashuvi               =
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           =
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     ={{URL|1=http://www.railway.gov.tw/Miaoli/CP.aspx?SN=13169|2=www.railway.gov.tw/Miaoli}}
|Commons                  =
}}
'''Miaoli temir yoʻl muzeyi''' ({{Lang-zh|苗栗鐵道文物展示館|s=苗栗铁道文物展示馆|first=t|p=Miáolì Zhídào Vénvù Jǎnshìguǎn}}) — bu [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]dagi [[Miaoli grafligi]], Miaoli shahridagi temir yoʻl bogʻidir&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://miaolitravel.net/mainweb/article.aspx?Lang=2&amp;Sno=04004616 |publisher=miaolitravel.net| title=Railway Museum | accessdate=29 January 2014 }}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Muzey 2023-yilda oʻz hududi ichida yangi temir yoʻl bogʻini ochadi, unda bir nechta lokomotivlar va temir yoʻlga oid turli artefaktlar namoyish etiladi. U 1,91 gektar yer maydonida qurilgan boʻlib, qurilishiga 1 milliard Tayvan dollari sarflangan&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Yu|first1=Hsiao-han|last2=Lee|first2=Hsin-yin|date=20 November 2022|url=https://focustaiwan.tw/culture/202211200015|title=Railway park in Miaoli set to open next year: TRA|work=Focus Taiwan|access-date=23 November 2022}}&lt;/ref&gt;.

Temir yoʻl bogʻining dastlabki operatori 2024-yil sentyabr oyida kutilmaganda mulkni ijaraga olish shartnomasini bekor qildi. Noyabr oyida yangi operator tanlab olindi va bogʻ endi 2025-yil aprelidayoq ochilishi kutilmoqda&lt;ref&gt;{{cite news |last1=江 |first1=乾松 |title=苗火車頭園區完工 預計4月開幕 |url=https://tw.news.yahoo.com/%E8%8B%97%E7%81%AB%E8%BB%8A%E9%A0%AD%E5%9C%92%E5%8D%80%E5%AE%8C%E5%B7%A5-%E9%A0%90%E8%A8%884%E6%9C%88%E9%96%8B%E5%B9%95-083328661.html |access-date=19 March 2025 |work=Yahoo News |date=10 January 2025 |language=zh-Hant-TW}}&lt;/ref&gt;.

== Dizel lokomotivlar ==
* TRA R0 sinfli dizel-elektr lokomotivi R6
* TRA S300 sinfli dizel-elektr lokomotivi S305
* TRA S400 sinfli dizel-elektr lokomotivi S405
* TRA LDH101 762 mm tor relsli dizel-gidravlik lokomotivlari
* Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-5 dizel-mexanik lokomotiv
* Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-1 dizel-mexanik lokomotiv

== Bugʻ lokomotivlar ==
* TRA CT150 sinfli bugʻ lokomotivi CT152
* TRA DT560 sinfli bugʻ lokomotivi DT561
* Tayvan Alishan temir yoʻlining 28-raqamli Shay lokomotivi
* Tayvan shakar korporatsiyasining 331-raqamli tank lokomotivi

== Yoʻlovchi vagonlar ==
* 30SP2502
* 25TPK2053
* LTPB1813
* SPC2

== Xizmat poyezdi ==
* Tayvan shakar korporatsiyasining 254-raqamli drezinasi

== Temir yoʻl yodgorliklari va tarixiy binolar ==
* Lokomotiv garaji
* Temir yoʻl aylantirgichi

== Transport ==
Muzey [[Tayvan temir yoʻli]]ning Miaoli stansiyasidan janubga piyoda yurish masofasida joylashgan.

== Galereya ==
&lt;gallery&gt;
File:台鐵R6於苗栗鐵道公園.jpg|Tayvan temir yoʻli R0 sinfli R6 dizel lokomotivi
File:TRA S305 at Miaoli Railway Museum 20120608.jpg|Tayvan temir yoʻli S300 sinfli S305 dizel lokomotivi
File:CT152.JPG|Tayvan temir yoʻli CT152 bugʻ lokomotivi
File:DT561.JPG|Tayvan temir yoʻli DT561 bugʻ lokomotivi
File:Taisugar SL 331.JPG|Tayvan shakar korporatsiyasining 331-raqamli tank lokomotivi
File:TRA LDH101 at Miaoli Railway Museum 20050226.jpg|Tayvan temir yoʻli LDH101 762 mm tor relsli dizel-gidravlik lokomotivi
File:AFR 11403-1.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-1 dizel lokomotivi
File:AFR 11403-5.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-5 dizel lokomotivi
File:AFR SPC2.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻli Guangfu yoʻlovchi vagoni
File:Shay 28.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻlining 28-raqamli Shay lokomotivi
File:投煤練習場.JPG|Tayvan temir yoʻli koʻmir tashlash mashq maydoni
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>8cwhgwq5b4vnh12oobrbah3d0rmke6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121732</id>
      <parentid>6121731</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <origin>6121732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4368" sha1="a20z7g2b9nk78q56hd9ng9y7bbtuoml" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Miaoli temir yoʻl muzeyi
|original                 ={{Lang-zh|苗栗鐵道文物展示館|s=苗栗铁道文物展示馆|first=t|p=Miáolì Zhídào Vénvù Jǎnshìguǎn}}
|tasvir                   =Taiwan MiaoliCity MiaoliRailwayMuseum.jpg
|asos_solingan            =10-iyun 1999-yil
|joylashuvi               =[[Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|24|34|04|N|120|49|19|E|type:landmark_region:TW|display=inline}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     ={{URL|1=http://www.railway.gov.tw/Miaoli/CP.aspx?SN=13169|2=www.railway.gov.tw/Miaoli}}
|Commons                  =
}}
'''Miaoli temir yoʻl muzeyi''' ({{Lang-zh|苗栗鐵道文物展示館|s=苗栗铁道文物展示馆|first=t|p=Miáolì Zhídào Vénvù Jǎnshìguǎn}}) — bu [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]dagi [[Miaoli grafligi]], Miaoli shahridagi temir yoʻl bogʻidir&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://miaolitravel.net/mainweb/article.aspx?Lang=2&amp;Sno=04004616 |publisher=miaolitravel.net| title=Railway Museum | accessdate=29 January 2014 }}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Muzey 2023-yilda oʻz hududi ichida yangi temir yoʻl bogʻini ochadi, unda bir nechta lokomotivlar va temir yoʻlga oid turli artefaktlar namoyish etiladi. U 1,91 gektar yer maydonida qurilgan boʻlib, qurilishiga 1 milliard Tayvan dollari sarflangan&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Yu|first1=Hsiao-han|last2=Lee|first2=Hsin-yin|date=20 November 2022|url=https://focustaiwan.tw/culture/202211200015|title=Railway park in Miaoli set to open next year: TRA|work=Focus Taiwan|access-date=23 November 2022}}&lt;/ref&gt;.

Temir yoʻl bogʻining dastlabki operatori 2024-yil sentyabr oyida kutilmaganda mulkni ijaraga olish shartnomasini bekor qildi. Noyabr oyida yangi operator tanlab olindi va bogʻ endi 2025-yil aprelidayoq ochilishi kutilmoqda&lt;ref&gt;{{cite news |last1=江 |first1=乾松 |title=苗火車頭園區完工 預計4月開幕 |url=https://tw.news.yahoo.com/%E8%8B%97%E7%81%AB%E8%BB%8A%E9%A0%AD%E5%9C%92%E5%8D%80%E5%AE%8C%E5%B7%A5-%E9%A0%90%E8%A8%884%E6%9C%88%E9%96%8B%E5%B9%95-083328661.html |access-date=19 March 2025 |work=Yahoo News |date=10 January 2025 |language=zh-Hant-TW}}&lt;/ref&gt;.

== Dizel lokomotivlar ==
* TRA R0 sinfli dizel-elektr lokomotivi R6
* TRA S300 sinfli dizel-elektr lokomotivi S305
* TRA S400 sinfli dizel-elektr lokomotivi S405
* TRA LDH101 762 mm tor relsli dizel-gidravlik lokomotivlari
* Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-5 dizel-mexanik lokomotiv
* Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-1 dizel-mexanik lokomotiv

== Bugʻ lokomotivlar ==
* TRA CT150 sinfli bugʻ lokomotivi CT152
* TRA DT560 sinfli bugʻ lokomotivi DT561
* Tayvan Alishan temir yoʻlining 28-raqamli Shay lokomotivi
* Tayvan shakar korporatsiyasining 331-raqamli tank lokomotivi

== Yoʻlovchi vagonlar ==
* 30SP2502
* 25TPK2053
* LTPB1813
* SPC2

== Xizmat poyezdi ==
* Tayvan shakar korporatsiyasining 254-raqamli drezinasi

== Temir yoʻl yodgorliklari va tarixiy binolar ==
* Lokomotiv garaji
* Temir yoʻl aylantirgichi

== Transport ==
Muzey [[Tayvan temir yoʻli]]ning Miaoli stansiyasidan janubga piyoda yurish masofasida joylashgan.

== Galereya ==
&lt;gallery&gt;
File:台鐵R6於苗栗鐵道公園.jpg|Tayvan temir yoʻli R0 sinfli R6 dizel lokomotivi
File:TRA S305 at Miaoli Railway Museum 20120608.jpg|Tayvan temir yoʻli S300 sinfli S305 dizel lokomotivi
File:CT152.JPG|Tayvan temir yoʻli CT152 bugʻ lokomotivi
File:DT561.JPG|Tayvan temir yoʻli DT561 bugʻ lokomotivi
File:Taisugar SL 331.JPG|Tayvan shakar korporatsiyasining 331-raqamli tank lokomotivi
File:TRA LDH101 at Miaoli Railway Museum 20050226.jpg|Tayvan temir yoʻli LDH101 762 mm tor relsli dizel-gidravlik lokomotivi
File:AFR 11403-1.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-1 dizel lokomotivi
File:AFR 11403-5.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-5 dizel lokomotivi
File:AFR SPC2.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻli Guangfu yoʻlovchi vagoni
File:Shay 28.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻlining 28-raqamli Shay lokomotivi
File:投煤練習場.JPG|Tayvan temir yoʻli koʻmir tashlash mashq maydoni
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>a20z7g2b9nk78q56hd9ng9y7bbtuoml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121733</id>
      <parentid>6121732</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xumoshox Ismoilova</username>
        <id>111327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4400" sha1="3y8brekxsi2xo4ce2kv13nezh48emyx" xml:space="preserve">{{Muzey
|nomi                     =Miaoli temir yoʻl muzeyi
|original                 ={{Lang-zh|苗栗鐵道文物展示館|s=苗栗铁道文物展示馆|first=t|p=Miáolì Zhídào Vénvù Jǎnshìguǎn}}
|tasvir                   =Taiwan MiaoliCity MiaoliRailwayMuseum.jpg
|asos_solingan            =10-iyun 1999-yil
|joylashuvi               =[[Tayvan]]
|keluvchilar              =
|arxitektor               =
|koordinatalari           ={{coord|24|34|04|N|120|49|19|E|type:landmark_region:TW|display=inline}}
|direktor                 =
|egasi                    =
|jamoat_transporti        =
|oʻtish_yoʻli             =
|turi                     =
|toʻplam                  =
|havola                   =
|sayt                     ={{URL|1=http://www.railway.gov.tw/Miaoli/CP.aspx?SN=13169|2=www.railway.gov.tw/Miaoli}}
|Commons                  =
}}
'''Miaoli temir yoʻl muzeyi''' ({{Lang-zh|苗栗鐵道文物展示館|s=苗栗铁道文物展示馆|first=t|p=Miáolì Zhídào Vénvù Jǎnshìguǎn}}) — bu [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]dagi [[Miaoli grafligi]], Miaoli shahridagi temir yoʻl bogʻidir&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://miaolitravel.net/mainweb/article.aspx?Lang=2&amp;Sno=04004616 |publisher=miaolitravel.net| title=Railway Museum | accessdate=29 January 2014 }}&lt;/ref&gt;.

== Tarixi ==
Muzey 2023-yilda oʻz hududi ichida yangi temir yoʻl bogʻini ochadi, unda bir nechta lokomotivlar va temir yoʻlga oid turli artefaktlar namoyish etiladi. U 1,91 gektar yer maydonida qurilgan boʻlib, qurilishiga 1 milliard Tayvan dollari sarflangan&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Yu|first1=Hsiao-han|last2=Lee|first2=Hsin-yin|date=20 November 2022|url=https://focustaiwan.tw/culture/202211200015|title=Railway park in Miaoli set to open next year: TRA|work=Focus Taiwan|access-date=23 November 2022}}&lt;/ref&gt;.

Temir yoʻl bogʻining dastlabki operatori 2024-yil sentyabr oyida kutilmaganda mulkni ijaraga olish shartnomasini bekor qildi. Noyabr oyida yangi operator tanlab olindi va bogʻ endi 2025-yil aprelidayoq ochilishi kutilmoqda&lt;ref&gt;{{cite news |last1=江 |first1=乾松 |title=苗火車頭園區完工 預計4月開幕 |url=https://tw.news.yahoo.com/%E8%8B%97%E7%81%AB%E8%BB%8A%E9%A0%AD%E5%9C%92%E5%8D%80%E5%AE%8C%E5%B7%A5-%E9%A0%90%E8%A8%884%E6%9C%88%E9%96%8B%E5%B9%95-083328661.html |access-date=19 March 2025 |work=Yahoo News |date=10 January 2025 |language=zh-Hant-TW}}&lt;/ref&gt;.

== Dizel lokomotivlar ==
* TRA R0 sinfli dizel-elektr lokomotivi R6
* TRA S300 sinfli dizel-elektr lokomotivi S305
* TRA S400 sinfli dizel-elektr lokomotivi S405
* TRA LDH101 762 mm tor relsli dizel-gidravlik lokomotivlari
* Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-5 dizel-mexanik lokomotiv
* Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-1 dizel-mexanik lokomotiv

== Bugʻ lokomotivlar ==
* TRA CT150 sinfli bugʻ lokomotivi CT152
* TRA DT560 sinfli bugʻ lokomotivi DT561
* Tayvan Alishan temir yoʻlining 28-raqamli Shay lokomotivi
* Tayvan shakar korporatsiyasining 331-raqamli tank lokomotivi

== Yoʻlovchi vagonlar ==
* 30SP2502
* 25TPK2053
* LTPB1813
* SPC2

== Xizmat poyezdi ==
* Tayvan shakar korporatsiyasining 254-raqamli drezinasi

== Temir yoʻl yodgorliklari va tarixiy binolar ==
* Lokomotiv garaji
* Temir yoʻl aylantirgichi

== Transport ==
Muzey [[Tayvan temir yoʻli]]ning Miaoli stansiyasidan janubga piyoda yurish masofasida joylashgan.

== Galereya ==
&lt;gallery&gt;
File:台鐵R6於苗栗鐵道公園.jpg|Tayvan temir yoʻli R0 sinfli R6 dizel lokomotivi
File:TRA S305 at Miaoli Railway Museum 20120608.jpg|Tayvan temir yoʻli S300 sinfli S305 dizel lokomotivi
File:CT152.JPG|Tayvan temir yoʻli CT152 bugʻ lokomotivi
File:DT561.JPG|Tayvan temir yoʻli DT561 bugʻ lokomotivi
File:Taisugar SL 331.JPG|Tayvan shakar korporatsiyasining 331-raqamli tank lokomotivi
File:TRA LDH101 at Miaoli Railway Museum 20050226.jpg|Tayvan temir yoʻli LDH101 762 mm tor relsli dizel-gidravlik lokomotivi
File:AFR 11403-1.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-1 dizel lokomotivi
File:AFR 11403-5.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻli 11403-5 dizel lokomotivi
File:AFR SPC2.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻli Guangfu yoʻlovchi vagoni
File:Shay 28.JPG|Tayvan Alishan temir yoʻlining 28-raqamli Shay lokomotivi
File:投煤練習場.JPG|Tayvan temir yoʻli koʻmir tashlash mashq maydoni
&lt;/gallery&gt;

== Yana qarang ==
* [[Tayvandagi muzeylar roʻyxati]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Tayvandagi muzeylar]]</text>
      <sha1>3y8brekxsi2xo4ce2kv13nezh48emyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shahzoda Yusuf Izzeddin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402453</id>
    <revision>
      <id>6121735</id>
      <timestamp>2026-05-11T05:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>„{{qirollik bilgiqutisi | name         = Yusuf Izzeddin | title        = [[Shahzoda]] | image        = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg | image_size   = 250px | caption      = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil | succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]] | reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral | reign-type   = Lavozim muddati | predecessor  = [[Mehmed V]] | regent       = ...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35603" sha1="t28nr02tbv7fr7vuu8oixbssgb05e6b" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| image        = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| caption      = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1873-yilda oʻn olti yoshida]]

1861-yil noyabrda, Izzeddin toʻrt yoshli bola boʻlganida, u armiyaga yozildi va tez orada lavozimi oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentabrda va 1863-yil 3-aprelda otasi uni mos ravishda [[Izmit]] va Misrga sayohatga olib borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda, toʻqqiz yoshida u imperatorlik [[Usmonli armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va 1866-yil oktyabrida [[Hohenzollern-zigmaringenlik shahzoda Karl]] Istanbulga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida bolalarcha ovoz bilan batalyoniga buyruqlar baqirgan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomiga favvora qurdirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda, oʻn yoshida, Izzeddin polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va otasi uni Yevropa poytaxtlariga safarga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u [[Birinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polkining brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va [[imperatritsa Evgeniya]] bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya|daniyalik Aleksandra]] bilan uchrashgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda u Birinchi hamda [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda, oʻn toʻrt yoshida, Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, imperatorlik armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda, oʻn yetti yoshida, u otasi bilan birga, bosh vazir, shayxulislom va vazirlardan keyin, imperatorlik, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrindi. U bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzladi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Yusuf Izzeddin vorislikdagi roli sabab ruhiy azob chekkan va keyingi yillarini goʻyo paranoyaga oʻxshash holatda oʻtkazgan: u vorislik navbatidan chetlatilishidan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hamma, hatto sulton Mehmed V ham, uni bu lavozimdan chetlatmaslikka Xudo nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining mehribon tabiatidan kelib chiqib, u hanuz voris ekanini tasdiqlab, qoʻli bilan yozilgan xat yuborgan. Biroq bu boradagi ishontirishlarning taʼsiri vaqtinchalik boʻlgan; bir necha soatdan keyin shubhalari yana qaytgan va u 1916-yil 1-fevralda Istanbulning Zincirlikuyudagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}}. oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. U bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etildi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
U konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil|Xolid Ziyo Ushakligil]]ga koʻra, uning yuzi va butun tanasini tutib oladigan asabiy titroq bor edi{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan; bir xizmatkor uning zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etganini eslagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. . U kasal boʻlib qolishdan ham paranoyacha qoʻrqardi, shaxsiy tabiblari va yordamchilari uning doimiy shubhalari hamda tashvishlari bilan kurashishda qiynalishgan &lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==

;Usmoniylar mukofotlari
* [[Usmon xonadoni ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;.
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Usmoniya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Majidiya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''18-aprel 1872''{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* [[Sharaf ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''14-sentabr 1910''{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}.
* Usmonli urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Dengiz floti uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hijoz temiryoʻli uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.

;Xalqaro mukofotlari
* {{Flagcountry|Qajar sulolasi}}: [[Neshan-e Aqdas, qimmatbaho toshlar bilan]], ''1873-yil sentabr''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;.
* {{Bayroq|Monako}}: [[Avliyo Sharl ordeni]]ning Buyuk xoch ritsari, ''15-may 1874''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}.
* {{Flagcountry|Serbiya qirolligi}}: [[Karadjordje yulduzi ordeni]], ''9-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=224}}.
* {{Flagcountry|Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi}}: [[Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari]], ''19-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=243}}.
* {{Flagcountry|Ruminiya qirolligi}}: [[Karol I ordeni, 1-daraja]], ''27-avgust 1911''{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}.
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: [[Prussiyaning Qora Burgut ordeni]], ''2-sentabr 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=257}}.

;Nomdoshlar
* [[Izzeddin qalʼasi]] [[Krit]]da, 1872-yilda orol Usmonli imperiyasi tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan boʻlib, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* ''1866'': podpolkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-sentabr 1867'': polkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''15-iyul 1868'': [[Birinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polki brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''30-may 1870'': Birinchi va [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polklari brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-noyabr 1871'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''18-aprel 1872'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi qoʻmondoni{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''{{Circa}} 1910'': feldmarshal, Usmonli armiyasi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ism !! Tugʻilgan !! Vafot etgan !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | '''''Cheshmiahu xonimdan''''' (1879-yilda turmush qurgan; 1912-yilda vafot etgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahoiddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
| goʻdakligida vafot etgan; Pertevniyal sulton qabriga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | '''''Leman xonimdan''''' (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan; 1888-yil 6-iyun — 1953-yil 3-avgust)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hoticha Shukriya sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|&amp;nbsp;1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
| uch marta turmush qurgan, farzandsiz
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;.
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
| turmush qurmagan holda surgunda Shveysariyaning Lokarnosi shahrida vafot etgan; Qohirada dafn qilingan, keyin 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mihribon Mihrishoh sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}.
|&amp;nbsp;1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}.
| otasi vafotidan keyin tugʻilgan, ikki marta turmush qurgan, farzandsiz
|-
|}

== Adabiyotda ==
* Izzeddin T. Bayram Karasuning tarixiy romani ''Of God and Madness: A Historical Novel'' (2007)da ikkinchi darajali qahramon sifatida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Izzeddin Oysha Usmonoʻgʻluning tarixiy romani The Gilded Cage on the Bosphorus (2020)da qahramon sifatida ishtirok etadi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton|Pertevniyal sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa&amp;nbsp;
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I|Abdul Hamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakshidil sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkez Hasan bey]], mashhur adyutant
* [[Bahoiddin Shokir bey]], mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>t28nr02tbv7fr7vuu8oixbssgb05e6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121736</id>
      <parentid>6121735</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Yana qarang */</comment>
      <origin>6121736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35660" sha1="k75im2cpafze71pszxt5p3t3mvnozuo" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| image        = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| caption      = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1873-yilda oʻn olti yoshida]]

1861-yil noyabrda, Izzeddin toʻrt yoshli bola boʻlganida, u armiyaga yozildi va tez orada lavozimi oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentabrda va 1863-yil 3-aprelda otasi uni mos ravishda [[Izmit]] va Misrga sayohatga olib borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda, toʻqqiz yoshida u imperatorlik [[Usmonli armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va 1866-yil oktyabrida [[Hohenzollern-zigmaringenlik shahzoda Karl]] Istanbulga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida bolalarcha ovoz bilan batalyoniga buyruqlar baqirgan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomiga favvora qurdirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda, oʻn yoshida, Izzeddin polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va otasi uni Yevropa poytaxtlariga safarga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u [[Birinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polkining brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va [[imperatritsa Evgeniya]] bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya|daniyalik Aleksandra]] bilan uchrashgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda u Birinchi hamda [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda, oʻn toʻrt yoshida, Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, imperatorlik armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda, oʻn yetti yoshida, u otasi bilan birga, bosh vazir, shayxulislom va vazirlardan keyin, imperatorlik, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrindi. U bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzladi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Yusuf Izzeddin vorislikdagi roli sabab ruhiy azob chekkan va keyingi yillarini goʻyo paranoyaga oʻxshash holatda oʻtkazgan: u vorislik navbatidan chetlatilishidan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hamma, hatto sulton Mehmed V ham, uni bu lavozimdan chetlatmaslikka Xudo nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining mehribon tabiatidan kelib chiqib, u hanuz voris ekanini tasdiqlab, qoʻli bilan yozilgan xat yuborgan. Biroq bu boradagi ishontirishlarning taʼsiri vaqtinchalik boʻlgan; bir necha soatdan keyin shubhalari yana qaytgan va u 1916-yil 1-fevralda Istanbulning Zincirlikuyudagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}}. oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. U bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etildi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
U konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil|Xolid Ziyo Ushakligil]]ga koʻra, uning yuzi va butun tanasini tutib oladigan asabiy titroq bor edi{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan; bir xizmatkor uning zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etganini eslagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. . U kasal boʻlib qolishdan ham paranoyacha qoʻrqardi, shaxsiy tabiblari va yordamchilari uning doimiy shubhalari hamda tashvishlari bilan kurashishda qiynalishgan &lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==

;Usmoniylar mukofotlari
* [[Usmon xonadoni ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;.
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Usmoniya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Majidiya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''18-aprel 1872''{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* [[Sharaf ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''14-sentabr 1910''{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}.
* Usmonli urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Dengiz floti uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hijoz temiryoʻli uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.

;Xalqaro mukofotlari
* {{Flagcountry|Qajar sulolasi}}: [[Neshan-e Aqdas, qimmatbaho toshlar bilan]], ''1873-yil sentabr''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;.
* {{Bayroq|Monako}}: [[Avliyo Sharl ordeni]]ning Buyuk xoch ritsari, ''15-may 1874''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}.
* {{Flagcountry|Serbiya qirolligi}}: [[Karadjordje yulduzi ordeni]], ''9-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=224}}.
* {{Flagcountry|Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi}}: [[Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari]], ''19-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=243}}.
* {{Flagcountry|Ruminiya qirolligi}}: [[Karol I ordeni, 1-daraja]], ''27-avgust 1911''{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}.
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: [[Prussiyaning Qora Burgut ordeni]], ''2-sentabr 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=257}}.

;Nomdoshlar
* [[Izzeddin qalʼasi]] [[Krit]]da, 1872-yilda orol Usmonli imperiyasi tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan boʻlib, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* ''1866'': podpolkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-sentabr 1867'': polkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''15-iyul 1868'': [[Birinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polki brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''30-may 1870'': Birinchi va [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polklari brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-noyabr 1871'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''18-aprel 1872'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi qoʻmondoni{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''{{Circa}} 1910'': feldmarshal, Usmonli armiyasi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ism !! Tugʻilgan !! Vafot etgan !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | '''''Cheshmiahu xonimdan''''' (1879-yilda turmush qurgan; 1912-yilda vafot etgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahoiddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
| goʻdakligida vafot etgan; Pertevniyal sulton qabriga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | '''''Leman xonimdan''''' (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan; 1888-yil 6-iyun — 1953-yil 3-avgust)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hoticha Shukriya sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|&amp;nbsp;1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
| uch marta turmush qurgan, farzandsiz
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;.
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
| turmush qurmagan holda surgunda Shveysariyaning Lokarnosi shahrida vafot etgan; Qohirada dafn qilingan, keyin 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mihribon Mihrishoh sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}.
|&amp;nbsp;1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}.
| otasi vafotidan keyin tugʻilgan, ikki marta turmush qurgan, farzandsiz
|-
|}

== Adabiyotda ==
* Izzeddin T. Bayram Karasuning tarixiy romani ''Of God and Madness: A Historical Novel'' (2007)da ikkinchi darajali qahramon sifatida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Izzeddin Oysha Usmonoʻgʻluning tarixiy romani The Gilded Cage on the Bosphorus (2020)da qahramon sifatida ishtirok etadi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton|Pertevniyal sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa&amp;nbsp;
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I|Abdul Hamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakshidil sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] – mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] – mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>k75im2cpafze71pszxt5p3t3mvnozuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121737</id>
      <parentid>6121736</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nasabi */</comment>
      <origin>6121737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35621" sha1="nqyb1qc313z3wunw5i315omu3dnd2az" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| image        = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| caption      = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1873-yilda oʻn olti yoshida]]

1861-yil noyabrda, Izzeddin toʻrt yoshli bola boʻlganida, u armiyaga yozildi va tez orada lavozimi oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentabrda va 1863-yil 3-aprelda otasi uni mos ravishda [[Izmit]] va Misrga sayohatga olib borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda, toʻqqiz yoshida u imperatorlik [[Usmonli armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va 1866-yil oktyabrida [[Hohenzollern-zigmaringenlik shahzoda Karl]] Istanbulga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida bolalarcha ovoz bilan batalyoniga buyruqlar baqirgan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomiga favvora qurdirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda, oʻn yoshida, Izzeddin polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va otasi uni Yevropa poytaxtlariga safarga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u [[Birinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polkining brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va [[imperatritsa Evgeniya]] bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya|daniyalik Aleksandra]] bilan uchrashgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda u Birinchi hamda [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda, oʻn toʻrt yoshida, Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, imperatorlik armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda, oʻn yetti yoshida, u otasi bilan birga, bosh vazir, shayxulislom va vazirlardan keyin, imperatorlik, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrindi. U bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzladi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Yusuf Izzeddin vorislikdagi roli sabab ruhiy azob chekkan va keyingi yillarini goʻyo paranoyaga oʻxshash holatda oʻtkazgan: u vorislik navbatidan chetlatilishidan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hamma, hatto sulton Mehmed V ham, uni bu lavozimdan chetlatmaslikka Xudo nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining mehribon tabiatidan kelib chiqib, u hanuz voris ekanini tasdiqlab, qoʻli bilan yozilgan xat yuborgan. Biroq bu boradagi ishontirishlarning taʼsiri vaqtinchalik boʻlgan; bir necha soatdan keyin shubhalari yana qaytgan va u 1916-yil 1-fevralda Istanbulning Zincirlikuyudagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}}. oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. U bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etildi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
U konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil|Xolid Ziyo Ushakligil]]ga koʻra, uning yuzi va butun tanasini tutib oladigan asabiy titroq bor edi{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan; bir xizmatkor uning zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etganini eslagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. . U kasal boʻlib qolishdan ham paranoyacha qoʻrqardi, shaxsiy tabiblari va yordamchilari uning doimiy shubhalari hamda tashvishlari bilan kurashishda qiynalishgan &lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==

;Usmoniylar mukofotlari
* [[Usmon xonadoni ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;.
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Usmoniya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Majidiya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''18-aprel 1872''{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* [[Sharaf ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''14-sentabr 1910''{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}.
* Usmonli urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Dengiz floti uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hijoz temiryoʻli uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.

;Xalqaro mukofotlari
* {{Flagcountry|Qajar sulolasi}}: [[Neshan-e Aqdas, qimmatbaho toshlar bilan]], ''1873-yil sentabr''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;.
* {{Bayroq|Monako}}: [[Avliyo Sharl ordeni]]ning Buyuk xoch ritsari, ''15-may 1874''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}.
* {{Flagcountry|Serbiya qirolligi}}: [[Karadjordje yulduzi ordeni]], ''9-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=224}}.
* {{Flagcountry|Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi}}: [[Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari]], ''19-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=243}}.
* {{Flagcountry|Ruminiya qirolligi}}: [[Karol I ordeni, 1-daraja]], ''27-avgust 1911''{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}.
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: [[Prussiyaning Qora Burgut ordeni]], ''2-sentabr 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=257}}.

;Nomdoshlar
* [[Izzeddin qalʼasi]] [[Krit]]da, 1872-yilda orol Usmonli imperiyasi tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan boʻlib, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* ''1866'': podpolkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-sentabr 1867'': polkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''15-iyul 1868'': [[Birinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polki brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''30-may 1870'': Birinchi va [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polklari brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-noyabr 1871'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''18-aprel 1872'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi qoʻmondoni{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''{{Circa}} 1910'': feldmarshal, Usmonli armiyasi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ism !! Tugʻilgan !! Vafot etgan !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | '''''Cheshmiahu xonimdan''''' (1879-yilda turmush qurgan; 1912-yilda vafot etgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahoiddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
| goʻdakligida vafot etgan; Pertevniyal sulton qabriga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | '''''Leman xonimdan''''' (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan; 1888-yil 6-iyun — 1953-yil 3-avgust)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hoticha Shukriya sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|&amp;nbsp;1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
| uch marta turmush qurgan, farzandsiz
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;.
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
| turmush qurmagan holda surgunda Shveysariyaning Lokarnosi shahrida vafot etgan; Qohirada dafn qilingan, keyin 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mihribon Mihrishoh sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}.
|&amp;nbsp;1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}.
| otasi vafotidan keyin tugʻilgan, ikki marta turmush qurgan, farzandsiz
|-
|}

== Adabiyotda ==
* Izzeddin T. Bayram Karasuning tarixiy romani ''Of God and Madness: A Historical Novel'' (2007)da ikkinchi darajali qahramon sifatida uchraydi&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Izzeddin Oysha Usmonoʻgʻluning tarixiy romani The Gilded Cage on the Bosphorus (2020)da qahramon sifatida ishtirok etadi&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] – mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] – mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>nqyb1qc313z3wunw5i315omu3dnd2az</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121738</id>
      <parentid>6121737</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adabiyotda */</comment>
      <origin>6121738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35635" sha1="7g3d0vlbr63h3eqwmm69b6qbcii0rk2" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| image        = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| caption      = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1873-yilda oʻn olti yoshida]]

1861-yil noyabrda, Izzeddin toʻrt yoshli bola boʻlganida, u armiyaga yozildi va tez orada lavozimi oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentabrda va 1863-yil 3-aprelda otasi uni mos ravishda [[Izmit]] va Misrga sayohatga olib borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda, toʻqqiz yoshida u imperatorlik [[Usmonli armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va 1866-yil oktyabrida [[Hohenzollern-zigmaringenlik shahzoda Karl]] Istanbulga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida bolalarcha ovoz bilan batalyoniga buyruqlar baqirgan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomiga favvora qurdirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda, oʻn yoshida, Izzeddin polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va otasi uni Yevropa poytaxtlariga safarga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u [[Birinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polkining brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va [[imperatritsa Evgeniya]] bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya|daniyalik Aleksandra]] bilan uchrashgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda u Birinchi hamda [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda, oʻn toʻrt yoshida, Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, imperatorlik armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda, oʻn yetti yoshida, u otasi bilan birga, bosh vazir, shayxulislom va vazirlardan keyin, imperatorlik, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrindi. U bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzladi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Yusuf Izzeddin vorislikdagi roli sabab ruhiy azob chekkan va keyingi yillarini goʻyo paranoyaga oʻxshash holatda oʻtkazgan: u vorislik navbatidan chetlatilishidan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hamma, hatto sulton Mehmed V ham, uni bu lavozimdan chetlatmaslikka Xudo nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining mehribon tabiatidan kelib chiqib, u hanuz voris ekanini tasdiqlab, qoʻli bilan yozilgan xat yuborgan. Biroq bu boradagi ishontirishlarning taʼsiri vaqtinchalik boʻlgan; bir necha soatdan keyin shubhalari yana qaytgan va u 1916-yil 1-fevralda Istanbulning Zincirlikuyudagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}}. oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. U bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etildi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
U konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil|Xolid Ziyo Ushakligil]]ga koʻra, uning yuzi va butun tanasini tutib oladigan asabiy titroq bor edi{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan; bir xizmatkor uning zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etganini eslagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. . U kasal boʻlib qolishdan ham paranoyacha qoʻrqardi, shaxsiy tabiblari va yordamchilari uning doimiy shubhalari hamda tashvishlari bilan kurashishda qiynalishgan &lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==

;Usmoniylar mukofotlari
* [[Usmon xonadoni ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;.
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Usmoniya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Majidiya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''18-aprel 1872''{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* [[Sharaf ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''14-sentabr 1910''{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}.
* Usmonli urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Dengiz floti uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hijoz temiryoʻli uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.

;Xalqaro mukofotlari
* {{Flagcountry|Qajar sulolasi}}: [[Neshan-e Aqdas, qimmatbaho toshlar bilan]], ''1873-yil sentabr''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;.
* {{Bayroq|Monako}}: [[Avliyo Sharl ordeni]]ning Buyuk xoch ritsari, ''15-may 1874''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}.
* {{Flagcountry|Serbiya qirolligi}}: [[Karadjordje yulduzi ordeni]], ''9-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=224}}.
* {{Flagcountry|Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi}}: [[Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari]], ''19-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=243}}.
* {{Flagcountry|Ruminiya qirolligi}}: [[Karol I ordeni, 1-daraja]], ''27-avgust 1911''{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}.
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: [[Prussiyaning Qora Burgut ordeni]], ''2-sentabr 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=257}}.

;Nomdoshlar
* [[Izzeddin qalʼasi]] [[Krit]]da, 1872-yilda orol Usmonli imperiyasi tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan boʻlib, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* ''1866'': podpolkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-sentabr 1867'': polkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''15-iyul 1868'': [[Birinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polki brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''30-may 1870'': Birinchi va [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polklari brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-noyabr 1871'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''18-aprel 1872'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi qoʻmondoni{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''{{Circa}} 1910'': feldmarshal, Usmonli armiyasi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ism !! Tugʻilgan !! Vafot etgan !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | '''''Cheshmiahu xonimdan''''' (1879-yilda turmush qurgan; 1912-yilda vafot etgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahoiddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
| goʻdakligida vafot etgan; Pertevniyal sulton qabriga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | '''''Leman xonimdan''''' (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan; 1888-yil 6-iyun — 1953-yil 3-avgust)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hoticha Shukriya sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|&amp;nbsp;1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
| uch marta turmush qurgan, farzandsiz
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;.
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
| turmush qurmagan holda surgunda Shveysariyaning Lokarnosi shahrida vafot etgan; Qohirada dafn qilingan, keyin 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mihribon Mihrishoh sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}.
|&amp;nbsp;1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}.
| otasi vafotidan keyin tugʻilgan, ikki marta turmush qurgan, farzandsiz
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „Of God and Madness: A Historical Novel“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „The Gilded Cage on the Bosphorus“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni ham mavjud&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] – mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] – mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>7g3d0vlbr63h3eqwmm69b6qbcii0rk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121739</id>
      <parentid>6121738</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Adabiyotda */</comment>
      <origin>6121739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35644" sha1="alv638wfi5f25jhdsde4wvi23xdvztr" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| image        = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| caption      = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1873-yilda oʻn olti yoshida]]

1861-yil noyabrda, Izzeddin toʻrt yoshli bola boʻlganida, u armiyaga yozildi va tez orada lavozimi oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentabrda va 1863-yil 3-aprelda otasi uni mos ravishda [[Izmit]] va Misrga sayohatga olib borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda, toʻqqiz yoshida u imperatorlik [[Usmonli armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va 1866-yil oktyabrida [[Hohenzollern-zigmaringenlik shahzoda Karl]] Istanbulga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida bolalarcha ovoz bilan batalyoniga buyruqlar baqirgan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomiga favvora qurdirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda, oʻn yoshida, Izzeddin polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va otasi uni Yevropa poytaxtlariga safarga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u [[Birinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polkining brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va [[imperatritsa Evgeniya]] bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya|daniyalik Aleksandra]] bilan uchrashgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda u Birinchi hamda [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda, oʻn toʻrt yoshida, Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, imperatorlik armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda, oʻn yetti yoshida, u otasi bilan birga, bosh vazir, shayxulislom va vazirlardan keyin, imperatorlik, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrindi. U bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzladi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Yusuf Izzeddin vorislikdagi roli sabab ruhiy azob chekkan va keyingi yillarini goʻyo paranoyaga oʻxshash holatda oʻtkazgan: u vorislik navbatidan chetlatilishidan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hamma, hatto sulton Mehmed V ham, uni bu lavozimdan chetlatmaslikka Xudo nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining mehribon tabiatidan kelib chiqib, u hanuz voris ekanini tasdiqlab, qoʻli bilan yozilgan xat yuborgan. Biroq bu boradagi ishontirishlarning taʼsiri vaqtinchalik boʻlgan; bir necha soatdan keyin shubhalari yana qaytgan va u 1916-yil 1-fevralda Istanbulning Zincirlikuyudagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}}. oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. U bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etildi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
U konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil|Xolid Ziyo Ushakligil]]ga koʻra, uning yuzi va butun tanasini tutib oladigan asabiy titroq bor edi{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan; bir xizmatkor uning zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etganini eslagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. . U kasal boʻlib qolishdan ham paranoyacha qoʻrqardi, shaxsiy tabiblari va yordamchilari uning doimiy shubhalari hamda tashvishlari bilan kurashishda qiynalishgan &lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==

;Usmoniylar mukofotlari
* [[Usmon xonadoni ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;.
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Usmoniya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Majidiya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''18-aprel 1872''{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* [[Sharaf ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''14-sentabr 1910''{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}.
* Usmonli urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Dengiz floti uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hijoz temiryoʻli uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.

;Xalqaro mukofotlari
* {{Flagcountry|Qajar sulolasi}}: [[Neshan-e Aqdas, qimmatbaho toshlar bilan]], ''1873-yil sentabr''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;.
* {{Bayroq|Monako}}: [[Avliyo Sharl ordeni]]ning Buyuk xoch ritsari, ''15-may 1874''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}.
* {{Flagcountry|Serbiya qirolligi}}: [[Karadjordje yulduzi ordeni]], ''9-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=224}}.
* {{Flagcountry|Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi}}: [[Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari]], ''19-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=243}}.
* {{Flagcountry|Ruminiya qirolligi}}: [[Karol I ordeni, 1-daraja]], ''27-avgust 1911''{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}.
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: [[Prussiyaning Qora Burgut ordeni]], ''2-sentabr 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=257}}.

;Nomdoshlar
* [[Izzeddin qalʼasi]] [[Krit]]da, 1872-yilda orol Usmonli imperiyasi tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan boʻlib, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* ''1866'': podpolkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-sentabr 1867'': polkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''15-iyul 1868'': [[Birinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polki brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''30-may 1870'': Birinchi va [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polklari brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-noyabr 1871'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''18-aprel 1872'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi qoʻmondoni{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''{{Circa}} 1910'': feldmarshal, Usmonli armiyasi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ism !! Tugʻilgan !! Vafot etgan !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | '''''Cheshmiahu xonimdan''''' (1879-yilda turmush qurgan; 1912-yilda vafot etgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahoiddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
| goʻdakligida vafot etgan; Pertevniyal sulton qabriga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | '''''Leman xonimdan''''' (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan; 1888-yil 6-iyun — 1953-yil 3-avgust)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hoticha Shukriya sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|&amp;nbsp;1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
| uch marta turmush qurgan, farzandsiz
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;.
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
| turmush qurmagan holda surgunda Shveysariyaning Lokarnosi shahrida vafot etgan; Qohirada dafn qilingan, keyin 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mihribon Mihrishoh sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}.
|&amp;nbsp;1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}.
| otasi vafotidan keyin tugʻilgan, ikki marta turmush qurgan, farzandsiz
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] – mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] – mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>alv638wfi5f25jhdsde4wvi23xdvztr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121740</id>
      <parentid>6121739</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T05:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Farzandlari */</comment>
      <origin>6121740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35593" sha1="rqmurhzvnoufo449z58lyl5k0ait066" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| image        = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| caption      = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1873-yilda oʻn olti yoshida]]

1861-yil noyabrda, Izzeddin toʻrt yoshli bola boʻlganida, u armiyaga yozildi va tez orada lavozimi oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentabrda va 1863-yil 3-aprelda otasi uni mos ravishda [[Izmit]] va Misrga sayohatga olib borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda, toʻqqiz yoshida u imperatorlik [[Usmonli armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va 1866-yil oktyabrida [[Hohenzollern-zigmaringenlik shahzoda Karl]] Istanbulga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida bolalarcha ovoz bilan batalyoniga buyruqlar baqirgan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomiga favvora qurdirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda, oʻn yoshida, Izzeddin polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va otasi uni Yevropa poytaxtlariga safarga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u [[Birinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polkining brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va [[imperatritsa Evgeniya]] bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya|daniyalik Aleksandra]] bilan uchrashgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda u Birinchi hamda [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda, oʻn toʻrt yoshida, Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, imperatorlik armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda, oʻn yetti yoshida, u otasi bilan birga, bosh vazir, shayxulislom va vazirlardan keyin, imperatorlik, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrindi. U bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzladi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Yusuf Izzeddin vorislikdagi roli sabab ruhiy azob chekkan va keyingi yillarini goʻyo paranoyaga oʻxshash holatda oʻtkazgan: u vorislik navbatidan chetlatilishidan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hamma, hatto sulton Mehmed V ham, uni bu lavozimdan chetlatmaslikka Xudo nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining mehribon tabiatidan kelib chiqib, u hanuz voris ekanini tasdiqlab, qoʻli bilan yozilgan xat yuborgan. Biroq bu boradagi ishontirishlarning taʼsiri vaqtinchalik boʻlgan; bir necha soatdan keyin shubhalari yana qaytgan va u 1916-yil 1-fevralda Istanbulning Zincirlikuyudagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}}. oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. U bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etildi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
U konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil|Xolid Ziyo Ushakligil]]ga koʻra, uning yuzi va butun tanasini tutib oladigan asabiy titroq bor edi{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan; bir xizmatkor uning zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etganini eslagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. . U kasal boʻlib qolishdan ham paranoyacha qoʻrqardi, shaxsiy tabiblari va yordamchilari uning doimiy shubhalari hamda tashvishlari bilan kurashishda qiynalishgan &lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==

;Usmoniylar mukofotlari
* [[Usmon xonadoni ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;.
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Usmoniya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;.
* [[Majidiya ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''18-aprel 1872''{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* [[Sharaf ordeni, qimmatbaho toshlar bilan]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, ''14-sentabr 1910''{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}.
* Usmonli urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Dengiz floti uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hijoz temiryoʻli uchun oltin medal{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}.

;Xalqaro mukofotlari
* {{Flagcountry|Qajar sulolasi}}: [[Neshan-e Aqdas, qimmatbaho toshlar bilan]], ''1873-yil sentabr''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;.
* {{Bayroq|Monako}}: [[Avliyo Sharl ordeni]]ning Buyuk xoch ritsari, ''15-may 1874''{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}.
* {{Flagcountry|Serbiya qirolligi}}: [[Karadjordje yulduzi ordeni]], ''9-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=224}}.
* {{Flagcountry|Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi}}: [[Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari]], ''19-iyun 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=243}}.
* {{Flagcountry|Ruminiya qirolligi}}: [[Karol I ordeni, 1-daraja]], ''27-avgust 1911''{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}.
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: [[Prussiyaning Qora Burgut ordeni]], ''2-sentabr 1911''{{Sfn|Alp|2018|p=257}}.

;Nomdoshlar
* [[Izzeddin qalʼasi]] [[Krit]]da, 1872-yilda orol Usmonli imperiyasi tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan boʻlib, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* ''1866'': podpolkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-sentabr 1867'': polkovnik, Usmonli armiyasi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''15-iyul 1868'': [[Birinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polki brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''30-may 1870'': Birinchi va [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]]dagi toza piyoda polklari brigadiri{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''3-noyabr 1871'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''18-aprel 1872'': general-leytenant sifatida Birinchi imperatorlik armiyasi qoʻmondoni{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.
* ''{{Circa}} 1910'': feldmarshal, Usmonli armiyasi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu  xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. So'ngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] – mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] – mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>rqmurhzvnoufo449z58lyl5k0ait066</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121744</id>
      <parentid>6121740</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Unvon va mukofotlari */</comment>
      <origin>6121744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35307" sha1="mrz92rc8wf2ysn09synq4ewfdd6y7to" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| image        = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| caption      = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1873-yilda oʻn olti yoshida]]

1861-yil noyabrda, Izzeddin toʻrt yoshli bola boʻlganida, u armiyaga yozildi va tez orada lavozimi oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentabrda va 1863-yil 3-aprelda otasi uni mos ravishda [[Izmit]] va Misrga sayohatga olib borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda, toʻqqiz yoshida u imperatorlik [[Usmonli armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va 1866-yil oktyabrida [[Hohenzollern-zigmaringenlik shahzoda Karl]] Istanbulga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida bolalarcha ovoz bilan batalyoniga buyruqlar baqirgan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomiga favvora qurdirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda, oʻn yoshida, Izzeddin polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va otasi uni Yevropa poytaxtlariga safarga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u [[Birinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polkining brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va [[imperatritsa Evgeniya]] bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya|daniyalik Aleksandra]] bilan uchrashgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda u Birinchi hamda [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda, oʻn toʻrt yoshida, Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, imperatorlik armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda, oʻn yetti yoshida, u otasi bilan birga, bosh vazir, shayxulislom va vazirlardan keyin, imperatorlik, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrindi. U bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzladi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Yusuf Izzeddin vorislikdagi roli sabab ruhiy azob chekkan va keyingi yillarini goʻyo paranoyaga oʻxshash holatda oʻtkazgan: u vorislik navbatidan chetlatilishidan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hamma, hatto sulton Mehmed V ham, uni bu lavozimdan chetlatmaslikka Xudo nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining mehribon tabiatidan kelib chiqib, u hanuz voris ekanini tasdiqlab, qoʻli bilan yozilgan xat yuborgan. Biroq bu boradagi ishontirishlarning taʼsiri vaqtinchalik boʻlgan; bir necha soatdan keyin shubhalari yana qaytgan va u 1916-yil 1-fevralda Istanbulning Zincirlikuyudagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}}. oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. U bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etildi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
U konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil|Xolid Ziyo Ushakligil]]ga koʻra, uning yuzi va butun tanasini tutib oladigan asabiy titroq bor edi{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan; bir xizmatkor uning zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etganini eslagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. . U kasal boʻlib qolishdan ham paranoyacha qoʻrqardi, shaxsiy tabiblari va yordamchilari uning doimiy shubhalari hamda tashvishlari bilan kurashishda qiynalishgan &lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi - 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal'a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu  xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. So'ngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] – mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] – mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>mrz92rc8wf2ysn09synq4ewfdd6y7to</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121745</id>
      <parentid>6121744</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6121745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35314" sha1="rd17j7y27910cf18yjv78y30o3jjy1o" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| image        = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| caption      = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1873-yilda oʻn olti yoshida]]

1861-yil noyabrda, Izzeddin toʻrt yoshli bola boʻlganida, u armiyaga yozildi va tez orada lavozimi oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentabrda va 1863-yil 3-aprelda otasi uni mos ravishda [[Izmit]] va Misrga sayohatga olib borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda, toʻqqiz yoshida u imperatorlik [[Usmonli armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va 1866-yil oktyabrida [[Hohenzollern-zigmaringenlik shahzoda Karl]] Istanbulga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida bolalarcha ovoz bilan batalyoniga buyruqlar baqirgan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomiga favvora qurdirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda, oʻn yoshida, Izzeddin polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va otasi uni Yevropa poytaxtlariga safarga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u [[Birinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polkining brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va [[imperatritsa Evgeniya]] bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya|daniyalik Aleksandra]] bilan uchrashgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda u Birinchi hamda [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda, oʻn toʻrt yoshida, Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, imperatorlik armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda, oʻn yetti yoshida, u otasi bilan birga, bosh vazir, shayxulislom va vazirlardan keyin, imperatorlik, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrindi. U bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzladi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Yusuf Izzeddin vorislikdagi roli sabab ruhiy azob chekkan va keyingi yillarini goʻyo paranoyaga oʻxshash holatda oʻtkazgan: u vorislik navbatidan chetlatilishidan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hamma, hatto sulton Mehmed V ham, uni bu lavozimdan chetlatmaslikka Xudo nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining mehribon tabiatidan kelib chiqib, u hanuz voris ekanini tasdiqlab, qoʻli bilan yozilgan xat yuborgan. Biroq bu boradagi ishontirishlarning taʼsiri vaqtinchalik boʻlgan; bir necha soatdan keyin shubhalari yana qaytgan va u 1916-yil 1-fevralda Istanbulning Zincirlikuyudagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}}. oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. U bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etildi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
U konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil|Xolid Ziyo Ushakligil]]ga koʻra, uning yuzi va butun tanasini tutib oladigan asabiy titroq bor edi{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan; bir xizmatkor uning zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etganini eslagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. . U kasal boʻlib qolishdan ham paranoyacha qoʻrqardi, shaxsiy tabiblari va yordamchilari uning doimiy shubhalari hamda tashvishlari bilan kurashishda qiynalishgan &lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>rd17j7y27910cf18yjv78y30o3jjy1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121746</id>
      <parentid>6121745</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6121746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35300" sha1="me1acvmuhekj2x4q7hhbxj22je003s0" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1873-yilda oʻn olti yoshida]]

1861-yil noyabrda, Izzeddin toʻrt yoshli bola boʻlganida, u armiyaga yozildi va tez orada lavozimi oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentabrda va 1863-yil 3-aprelda otasi uni mos ravishda [[Izmit]] va Misrga sayohatga olib borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda, toʻqqiz yoshida u imperatorlik [[Usmonli armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va 1866-yil oktyabrida [[Hohenzollern-zigmaringenlik shahzoda Karl]] Istanbulga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida bolalarcha ovoz bilan batalyoniga buyruqlar baqirgan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomiga favvora qurdirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda, oʻn yoshida, Izzeddin polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va otasi uni Yevropa poytaxtlariga safarga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u [[Birinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polkining brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va [[imperatritsa Evgeniya]] bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya|daniyalik Aleksandra]] bilan uchrashgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda u Birinchi hamda [[Ikkinchi imperatorlik armiyasi]] tarkibidagi toza piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda, oʻn toʻrt yoshida, Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperatorlik armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, va koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}}, imperatorlik armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda, oʻn yetti yoshida, u otasi bilan birga, bosh vazir, shayxulislom va vazirlardan keyin, imperatorlik, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrindi. U bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzladi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Yusuf Izzeddin vorislikdagi roli sabab ruhiy azob chekkan va keyingi yillarini goʻyo paranoyaga oʻxshash holatda oʻtkazgan: u vorislik navbatidan chetlatilishidan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hamma, hatto sulton Mehmed V ham, uni bu lavozimdan chetlatmaslikka Xudo nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining mehribon tabiatidan kelib chiqib, u hanuz voris ekanini tasdiqlab, qoʻli bilan yozilgan xat yuborgan. Biroq bu boradagi ishontirishlarning taʼsiri vaqtinchalik boʻlgan; bir necha soatdan keyin shubhalari yana qaytgan va u 1916-yil 1-fevralda Istanbulning Zincirlikuyudagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}}. oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. U bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etildi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
U konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil|Xolid Ziyo Ushakligil]]ga koʻra, uning yuzi va butun tanasini tutib oladigan asabiy titroq bor edi{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan; bir xizmatkor uning zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etganini eslagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. . U kasal boʻlib qolishdan ham paranoyacha qoʻrqardi, shaxsiy tabiblari va yordamchilari uning doimiy shubhalari hamda tashvishlari bilan kurashishda qiynalishgan &lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>me1acvmuhekj2x4q7hhbxj22je003s0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121759</id>
      <parentid>6121746</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Harbiy faoliyati va jamoat hayoti */</comment>
      <origin>6121759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35263" sha1="2jb6bjp4jzctwe40gdgt5i7depx8ntc" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda bo'lgan chog'ida armiya tarkibiga yozildi va tez orada lavozimi ham oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin o'zining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomi bilan atalgan favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlarining poytaxtlariga qilgan safarlariga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u Birinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izeddin Birinchi hamda Ikkinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperiya armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} imperiya armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, shayx ul-islom va vazirlardan keyin, imperiya, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. Shahzoda Izeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzlagan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Yusuf Izzeddin vorislikdagi roli sabab ruhiy azob chekkan va keyingi yillarini goʻyo paranoyaga oʻxshash holatda oʻtkazgan: u vorislik navbatidan chetlatilishidan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hamma, hatto sulton Mehmed V ham, uni bu lavozimdan chetlatmaslikka Xudo nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining mehribon tabiatidan kelib chiqib, u hanuz voris ekanini tasdiqlab, qoʻli bilan yozilgan xat yuborgan. Biroq bu boradagi ishontirishlarning taʼsiri vaqtinchalik boʻlgan; bir necha soatdan keyin shubhalari yana qaytgan va u 1916-yil 1-fevralda Istanbulning Zincirlikuyudagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}}. oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. U bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etildi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
U konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil|Xolid Ziyo Ushakligil]]ga koʻra, uning yuzi va butun tanasini tutib oladigan asabiy titroq bor edi{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan; bir xizmatkor uning zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etganini eslagan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. . U kasal boʻlib qolishdan ham paranoyacha qoʻrqardi, shaxsiy tabiblari va yordamchilari uning doimiy shubhalari hamda tashvishlari bilan kurashishda qiynalishgan &lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>2jb6bjp4jzctwe40gdgt5i7depx8ntc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121762</id>
      <parentid>6121759</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Feʼl-atvori */</comment>
      <origin>6121762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35292" sha1="lqq08gognp57j5kqsh8drxvd2w6e5ve" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda bo'lgan chog'ida armiya tarkibiga yozildi va tez orada lavozimi ham oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin o'zining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomi bilan atalgan favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlarining poytaxtlariga qilgan safarlariga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u Birinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izeddin Birinchi hamda Ikkinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperiya armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} imperiya armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, shayx ul-islom va vazirlardan keyin, imperiya, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. Shahzoda Izeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzlagan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Yusuf Izzeddin vorislikdagi roli sabab ruhiy azob chekkan va keyingi yillarini goʻyo paranoyaga oʻxshash holatda oʻtkazgan: u vorislik navbatidan chetlatilishidan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hamma, hatto sulton Mehmed V ham, uni bu lavozimdan chetlatmaslikka Xudo nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining mehribon tabiatidan kelib chiqib, u hanuz voris ekanini tasdiqlab, qoʻli bilan yozilgan xat yuborgan. Biroq bu boradagi ishontirishlarning taʼsiri vaqtinchalik boʻlgan; bir necha soatdan keyin shubhalari yana qaytgan va u 1916-yil 1-fevralda Istanbulning Zincirlikuyudagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}}. oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. U bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etildi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning so'zlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchilikka duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>lqq08gognp57j5kqsh8drxvd2w6e5ve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121763</id>
      <parentid>6121762</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oʻz joniga qasd qilishi */</comment>
      <origin>6121763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35414" sha1="18al9rizc4uipuhz3fdm76psw0ogujt" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda bo'lgan chog'ida armiya tarkibiga yozildi va tez orada lavozimi ham oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin o'zining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomi bilan atalgan favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlarining poytaxtlariga qilgan safarlariga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u Birinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izeddin Birinchi hamda Ikkinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperiya armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} imperiya armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, shayx ul-islom va vazirlardan keyin, imperiya, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. Shahzoda Izeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzlagan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin vorislik maqomidan kelib chiqqan bosimdan aziyat chekdi va umrining so‘nggi yillarini qandaydir paranoyada, taxt vorisligi safidan chetlatilishidan qo‘rqib yashadi. U vorislikdan chetlatilishdan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hammadan, hatto sulton Mehmed V dan ham uning taxt vorisligi safidan chetlatilmasligi haqida Alloh nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton o‘zining rahmdil tabiati tufayli unga hali ham voris ekanini tasdiqlab, o‘z qo‘li bilan xat yozib yo'llagan. Biroq bunday kafolatlarning ta’siri faqat vaqtinchalik bo‘lgan. Bir necha soatdan keyin uning shubhalari yana qaytgan. Nihoyat, u 1916-yil 1-fevralda [[Istanbul]]ning Zincirlikuyu hududidagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}} oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. Vafotidan keyin bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning so'zlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchilikka duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>18al9rizc4uipuhz3fdm76psw0ogujt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121764</id>
      <parentid>6121763</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6121764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35412" sha1="il0mmzv5s6z3yp5wybjktc5jwumbk42" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda boʻlgan chogʻida armiya tarkibiga yozildi va tez orada lavozimi ham oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin oʻzining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomi bilan atalgan favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlarining poytaxtlariga qilgan safarlariga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u Birinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izeddin Birinchi hamda Ikkinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperiya armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} imperiya armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, shayx ul-islom va vazirlardan keyin, imperiya, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. Shahzoda Izeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzlagan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Abdülaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli bosim guruhlarini koʻndirish va oʻgʻlining ular orasida ommalashishini taʼminlashga kirishdi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda Yevropaga tashrif chogʻida, protokol qoidalariga zid ravishda, Abdulaziz Parij va Londonda rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddin suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorligi evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar yurdi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar berildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentabrda konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, u Abdulaziz rejalari uchun qoʻllab-quvvatlov berdi. 1872-yilning ilk oylarida Abdulaziz shayxulislomning ogʻzaki roziligini olgani va u farzanddan vorislik foydasiga [[Fatvo|fatvo]] berishi haqida mish-mishlar kampaniyasi yuritildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, protokolda Izzeddin baribir koʻproq eʼzozlanardi. Italiya qiroli [[Vittorio Emanuele II|Vittorio Emanuele]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida chiqadigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Rejalarini yanada qonuniylashtirish uchun Abdulaziz Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da [[katta oʻgʻillik (primogenitura)]] tizimiga oʻtishni taktika sifatida qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoʻil posho]]ga primogenitura berilishi orqali Abdulaziz, shubhasiz, oʻz oʻgʻli foydasiga oʻzgarish haqida ijobiy jamoatchilik kayfiyatini yaratmoqchi edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar [[xeduvi]]ga tegishli kemaga juda oʻxshash kema Izzeddin uchun qurilishi haqida xabar bergan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin vorislik maqomidan kelib chiqqan bosimdan aziyat chekdi va umrining soʻnggi yillarini qandaydir paranoyada, taxt vorisligi safidan chetlatilishidan qoʻrqib yashadi. U vorislikdan chetlatilishdan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hammadan, hatto sulton Mehmed V dan ham uning taxt vorisligi safidan chetlatilmasligi haqida Alloh nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining rahmdil tabiati tufayli unga hali ham voris ekanini tasdiqlab, oʻz qoʻli bilan xat yozib yoʻllagan. Biroq bunday kafolatlarning taʼsiri faqat vaqtinchalik boʻlgan. Bir necha soatdan keyin uning shubhalari yana qaytgan. Nihoyat, u 1916-yil 1-fevralda [[Istanbul]]ning Zincirlikuyu hududidagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}} oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. Vafotidan keyin bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning soʻzlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchilikka duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>il0mmzv5s6z3yp5wybjktc5jwumbk42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121877</id>
      <parentid>6121764</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vorislik masalasi */</comment>
      <origin>6121877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35687" sha1="hzus3oi0x7z3uy0mipsuso2mskh9xvl" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda boʻlgan chogʻida armiya tarkibiga yozildi va tez orada lavozimi ham oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin oʻzining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomi bilan atalgan favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlarining poytaxtlariga qilgan safarlariga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u Birinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izeddin Birinchi hamda Ikkinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperiya armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} imperiya armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, shayx ul-islom va vazirlardan keyin, imperiya, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. Shahzoda Izeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzlagan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Sulton Abdulaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli saroy va siyosiy elita guruhlarining qo‘llab-quvvatloviga erishishga harakat qildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda [[Yevropa]]ga tashrif chogʻida protokol qoidalariga zid ravishda Abdulaziz [[Parij]] va [[London]]da rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „''Ayine-i Vatan''“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddinning suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorlik evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar tarqaldi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar taqdim etildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentyabrida konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, sulton Abdulazizning rejalarini qoʻllab-quvvatladi. 1872-yilning ilk oylarida sulton Abdulaziz shayx ul-islomning ogʻzaki roziligini olgani va keyinchalik otadan o‘g‘ilga o'tuvchi vorislikni qo‘llab-quvvatlovchi fatvo chiqarilishi mumkinligi haqida mish-mishlar tarqatila boshlandi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy ahli bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, baribir protokolda Izzeddinning nomi baribir koʻproq eʼtirof etilardi. [[Italiya]] qiroli [[Vittorio Emanuele II]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida nashr etiladigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Sulton Abdulaziz o'z rejalarini yanada qonuniylashtirish maqsadida sulton Abdulaziz 1866-yilda Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da primogenitura ya’ni taxtning to‘ng‘ich o‘g‘ilga o‘tishi tizimini joriy etishni siyosiy jihatdan qo‘llab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoil posho]] foydasiga vorislik tartibini o‘zgartirishni ma’qullab, o‘z o‘g‘li Izzeddin uchun ham shunga o‘xshash ijobiy fikr muhitini shakllantirishga urinayotgan edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar Xedivga tegishli katta va hashamatli kema Izzeddin uchun ham qurilishi rejalashtirilmoqda edi, bu esa uni bo'lajak hukmdor sifatida ko‘rsatishning ramziy harakati bo‘lgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin vorislik maqomidan kelib chiqqan bosimdan aziyat chekdi va umrining soʻnggi yillarini qandaydir paranoyada, taxt vorisligi safidan chetlatilishidan qoʻrqib yashadi. U vorislikdan chetlatilishdan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hammadan, hatto sulton Mehmed V dan ham uning taxt vorisligi safidan chetlatilmasligi haqida Alloh nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining rahmdil tabiati tufayli unga hali ham voris ekanini tasdiqlab, oʻz qoʻli bilan xat yozib yoʻllagan. Biroq bunday kafolatlarning taʼsiri faqat vaqtinchalik boʻlgan. Bir necha soatdan keyin uning shubhalari yana qaytgan. Nihoyat, u 1916-yil 1-fevralda [[Istanbul]]ning Zincirlikuyu hududidagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}} oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. Vafotidan keyin bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning soʻzlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchilikka duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>hzus3oi0x7z3uy0mipsuso2mskh9xvl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121878</id>
      <parentid>6121877</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Oblakulova [[Shahzoda Yusuf Izeddin]] sahifasini [[Shahzoda Yusuf Izzeddin]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>6121877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35687" sha1="hzus3oi0x7z3uy0mipsuso2mskh9xvl" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda boʻlgan chogʻida armiya tarkibiga yozildi va tez orada lavozimi ham oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin oʻzining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomi bilan atalgan favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlarining poytaxtlariga qilgan safarlariga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u Birinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izeddin Birinchi hamda Ikkinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperiya armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} imperiya armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, shayx ul-islom va vazirlardan keyin, imperiya, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. Shahzoda Izeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzlagan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Sulton Abdulaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli saroy va siyosiy elita guruhlarining qo‘llab-quvvatloviga erishishga harakat qildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda [[Yevropa]]ga tashrif chogʻida protokol qoidalariga zid ravishda Abdulaziz [[Parij]] va [[London]]da rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „''Ayine-i Vatan''“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddinning suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorlik evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar tarqaldi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar taqdim etildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentyabrida konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, sulton Abdulazizning rejalarini qoʻllab-quvvatladi. 1872-yilning ilk oylarida sulton Abdulaziz shayx ul-islomning ogʻzaki roziligini olgani va keyinchalik otadan o‘g‘ilga o'tuvchi vorislikni qo‘llab-quvvatlovchi fatvo chiqarilishi mumkinligi haqida mish-mishlar tarqatila boshlandi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy ahli bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, baribir protokolda Izzeddinning nomi baribir koʻproq eʼtirof etilardi. [[Italiya]] qiroli [[Vittorio Emanuele II]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida nashr etiladigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Sulton Abdulaziz o'z rejalarini yanada qonuniylashtirish maqsadida sulton Abdulaziz 1866-yilda Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da primogenitura ya’ni taxtning to‘ng‘ich o‘g‘ilga o‘tishi tizimini joriy etishni siyosiy jihatdan qo‘llab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoil posho]] foydasiga vorislik tartibini o‘zgartirishni ma’qullab, o‘z o‘g‘li Izzeddin uchun ham shunga o‘xshash ijobiy fikr muhitini shakllantirishga urinayotgan edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar Xedivga tegishli katta va hashamatli kema Izzeddin uchun ham qurilishi rejalashtirilmoqda edi, bu esa uni bo'lajak hukmdor sifatida ko‘rsatishning ramziy harakati bo‘lgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin, 1908-yilda]]
Izzeddinning otasi Abdulaziz 1876-yil 30-mayda [[vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi]], va uning jiyani Murod sulton boʻldi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni u [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt;. Abdulaziz sirli sharoitlarda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, u hali ikki yoshga ham toʻlmaganida vafot etgani bois, Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-ukalari [[Esma Sulton|Esma sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Seyfeddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın|Gevheri ayol]]ni qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda [[taxtdan agʻdarildi]]&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi|Chirogʻon saroyi]]da qamalda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanardi va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimi qurdirgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi|Ittihod va Taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani uchun parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ usmonli sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, siyosati monarxiyaga qarshi emas edi va respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi, chunki usmonli sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun usmonli shahzodalarining, ayniqsa Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (keyinchalik [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin vorislik maqomidan kelib chiqqan bosimdan aziyat chekdi va umrining soʻnggi yillarini qandaydir paranoyada, taxt vorisligi safidan chetlatilishidan qoʻrqib yashadi. U vorislikdan chetlatilishdan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hammadan, hatto sulton Mehmed V dan ham uning taxt vorisligi safidan chetlatilmasligi haqida Alloh nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining rahmdil tabiati tufayli unga hali ham voris ekanini tasdiqlab, oʻz qoʻli bilan xat yozib yoʻllagan. Biroq bunday kafolatlarning taʼsiri faqat vaqtinchalik boʻlgan. Bir necha soatdan keyin uning shubhalari yana qaytgan. Nihoyat, u 1916-yil 1-fevralda [[Istanbul]]ning Zincirlikuyu hududidagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}} oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. Vafotidan keyin bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning soʻzlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchilikka duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>hzus3oi0x7z3uy0mipsuso2mskh9xvl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121892</id>
      <parentid>6121878</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sulton Abdulhamid hukmronligi */</comment>
      <origin>6121892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35731" sha1="ciwu803hotnzbftabyle0wftljqbs7t" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda boʻlgan chogʻida armiya tarkibiga yozildi va tez orada lavozimi ham oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin oʻzining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomi bilan atalgan favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlarining poytaxtlariga qilgan safarlariga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u Birinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izeddin Birinchi hamda Ikkinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperiya armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} imperiya armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, shayx ul-islom va vazirlardan keyin, imperiya, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. Shahzoda Izeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzlagan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Sulton Abdulaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli saroy va siyosiy elita guruhlarining qo‘llab-quvvatloviga erishishga harakat qildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda [[Yevropa]]ga tashrif chogʻida protokol qoidalariga zid ravishda Abdulaziz [[Parij]] va [[London]]da rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „''Ayine-i Vatan''“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddinning suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorlik evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar tarqaldi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar taqdim etildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentyabrida konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, sulton Abdulazizning rejalarini qoʻllab-quvvatladi. 1872-yilning ilk oylarida sulton Abdulaziz shayx ul-islomning ogʻzaki roziligini olgani va keyinchalik otadan o‘g‘ilga o'tuvchi vorislikni qo‘llab-quvvatlovchi fatvo chiqarilishi mumkinligi haqida mish-mishlar tarqatila boshlandi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy ahli bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, baribir protokolda Izzeddinning nomi baribir koʻproq eʼtirof etilardi. [[Italiya]] qiroli [[Vittorio Emanuele II]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida nashr etiladigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Sulton Abdulaziz o'z rejalarini yanada qonuniylashtirish maqsadida sulton Abdulaziz 1866-yilda Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da primogenitura ya’ni taxtning to‘ng‘ich o‘g‘ilga o‘tishi tizimini joriy etishni siyosiy jihatdan qo‘llab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoil posho]] foydasiga vorislik tartibini o‘zgartirishni ma’qullab, o‘z o‘g‘li Izzeddin uchun ham shunga o‘xshash ijobiy fikr muhitini shakllantirishga urinayotgan edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar Xedivga tegishli katta va hashamatli kema Izzeddin uchun ham qurilishi rejalashtirilmoqda edi, bu esa uni bo'lajak hukmdor sifatida ko‘rsatishning ramziy harakati bo‘lgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1908-yilda]]

Izzeddinning otasi sulton Abdulaziz 1876-yil 30-mayda vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi va uning jiyani Murod Usmoniylar imperiyasi sultoniga aylandi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni Abdulaziz [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt; Abdulaziz sirli tarzda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine Sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, Emine hali 2 yoshga ham toʻlmagan paytda vafot etgani bois Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-uka va opa-singillari [[Esma Sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Sayfiddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın]]ni o'z uyiga qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Bor-yo'g'i 3 oy hukmronlik qilgach, sulton Murod 1876-yil 30-avgustda taxtdan agʻdarildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning o'rniga oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi]]da qamoqda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanar va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimini qurdirgan edi&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni taxtdan agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani sababli parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ Usmoniylar sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, uning siyosati monarxiyaga qarshi emas, mamlakatda respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi. Bunga sabab Usmoniylar sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglashar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun Usmoniy shahzodalarining, ayniqsa, Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (bo'lajak sulton [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd sifatida]]

Izzeddin 1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, taxt vorisi (''Valiahd Shahzoda'') boʻldi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperatorlik armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda u [[Usmonlilar sulolasi|Usmonli sulolasi]] nomidan [[London]]da [[Eduard VII dafn marosimi]] munosabati bilan qatnashdi. 1911-yilda Izzeddin [[Evgeniya de Montijo]] ([[Napoleon III]]ning bevasi) bilan uchrashdi; u kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. U avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}}. 1868-yilda Istanbulga kelganida ham u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

U siyosiy jihatdan ham xabardor va faol edi. ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumat urush strategiyasini maʼqullashiga dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzata olar va ularning muxolifati jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olar edi; shu bois bu sezilarli tahdid darajasiga yetmadi. Valiahdning siyosat bilan shugʻullanishiga toʻsqinlik qilishda ITQ bilan hamkorlik qilgan aynan sulton Mehmed edi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi [[Abadiy ozodlik tepaligi]]da sulton Mehmed hukmronligining uch yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. 1913-yil iyulida u [[Adirna|Edirne]] shahriga, Bolgarlardan [[qaytarib olingani]] ortidan, [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davridan keyin tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u [[Gelibolu (Gallipoli) kampaniyasi]] paytida usmonli qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan: Izzeddin [[Anvar Posho|Enver posho]]ni minglab usmonli askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qildi&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (keyinchalik [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga sovuqqina muloyim boʻlsalar-da, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada birga yurishdan bosh tortishardi. Ayniqsa Vohididdin oʻzini ikkinchi voris sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. U, Izzeddin sulton boʻlgach, ITQ va Izzeddin oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin vorislik maqomidan kelib chiqqan bosimdan aziyat chekdi va umrining soʻnggi yillarini qandaydir paranoyada, taxt vorisligi safidan chetlatilishidan qoʻrqib yashadi. U vorislikdan chetlatilishdan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hammadan, hatto sulton Mehmed V dan ham uning taxt vorisligi safidan chetlatilmasligi haqida Alloh nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining rahmdil tabiati tufayli unga hali ham voris ekanini tasdiqlab, oʻz qoʻli bilan xat yozib yoʻllagan. Biroq bunday kafolatlarning taʼsiri faqat vaqtinchalik boʻlgan. Bir necha soatdan keyin uning shubhalari yana qaytgan. Nihoyat, u 1916-yil 1-fevralda [[Istanbul]]ning Zincirlikuyu hududidagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}} oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. Vafotidan keyin bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning soʻzlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchilikka duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>ciwu803hotnzbftabyle0wftljqbs7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121900</id>
      <parentid>6121892</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Valiahd */</comment>
      <origin>6121900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35911" sha1="2y3j4sy34ab1bfdb7nynm6roos1jioo" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda boʻlgan chogʻida armiya tarkibiga yozildi va tez orada lavozimi ham oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin oʻzining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomi bilan atalgan favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlarining poytaxtlariga qilgan safarlariga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u Birinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izeddin Birinchi hamda Ikkinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperiya armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} imperiya armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, shayx ul-islom va vazirlardan keyin, imperiya, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. Shahzoda Izeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzlagan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Sulton Abdulaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli saroy va siyosiy elita guruhlarining qo‘llab-quvvatloviga erishishga harakat qildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda [[Yevropa]]ga tashrif chogʻida protokol qoidalariga zid ravishda Abdulaziz [[Parij]] va [[London]]da rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „''Ayine-i Vatan''“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddinning suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorlik evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar tarqaldi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar taqdim etildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentyabrida konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, sulton Abdulazizning rejalarini qoʻllab-quvvatladi. 1872-yilning ilk oylarida sulton Abdulaziz shayx ul-islomning ogʻzaki roziligini olgani va keyinchalik otadan o‘g‘ilga o'tuvchi vorislikni qo‘llab-quvvatlovchi fatvo chiqarilishi mumkinligi haqida mish-mishlar tarqatila boshlandi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy ahli bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, baribir protokolda Izzeddinning nomi baribir koʻproq eʼtirof etilardi. [[Italiya]] qiroli [[Vittorio Emanuele II]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida nashr etiladigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Sulton Abdulaziz o'z rejalarini yanada qonuniylashtirish maqsadida sulton Abdulaziz 1866-yilda Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da primogenitura ya’ni taxtning to‘ng‘ich o‘g‘ilga o‘tishi tizimini joriy etishni siyosiy jihatdan qo‘llab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoil posho]] foydasiga vorislik tartibini o‘zgartirishni ma’qullab, o‘z o‘g‘li Izzeddin uchun ham shunga o‘xshash ijobiy fikr muhitini shakllantirishga urinayotgan edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar Xedivga tegishli katta va hashamatli kema Izzeddin uchun ham qurilishi rejalashtirilmoqda edi, bu esa uni bo'lajak hukmdor sifatida ko‘rsatishning ramziy harakati bo‘lgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1908-yilda]]

Izzeddinning otasi sulton Abdulaziz 1876-yil 30-mayda vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi va uning jiyani Murod Usmoniylar imperiyasi sultoniga aylandi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni Abdulaziz [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt; Abdulaziz sirli tarzda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine Sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, Emine hali 2 yoshga ham toʻlmagan paytda vafot etgani bois Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-uka va opa-singillari [[Esma Sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Sayfiddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın]]ni o'z uyiga qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Bor-yo'g'i 3 oy hukmronlik qilgach, sulton Murod 1876-yil 30-avgustda taxtdan agʻdarildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning o'rniga oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi]]da qamoqda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanar va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimini qurdirgan edi&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni taxtdan agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani sababli parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ Usmoniylar sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, uning siyosati monarxiyaga qarshi emas, mamlakatda respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi. Bunga sabab Usmoniylar sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglashar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun Usmoniy shahzodalarining, ayniqsa, Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (bo'lajak sulton [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd shahzoda sifatida]]

1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, Izzeddin taxt vorisiga aylandi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperiya armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda shahzoda [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]] nomidan [[London]]da Eduard VII ning dafn marosimida qatnashdi. 1911-yilda u Eugénie de Montijo ([[Napoleon III|Napoleon III ning]] bevasi) bilan uchrashdi. Eugénie de Montijo kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]ga tashrif buyurgan. Eugénie bundan avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}} 1868-yilda Istanbulga kelganida ham Izzeddin u bilan tanishgan edi&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

Shahzoda Izzeddin siyosiy jihatdan ham ko'p narsadan xabardor va faol edi. Uning ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumatning urush strategiyasini qo‘llab-quvvatlashiga nisbatan ham dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar o‘rtasidagi aloqalarni yaqindan kuzatib borgani hamda ularning qarshiliklarining jamoatchilikka ta’sirini nazorat qila olgani sababli bu holat jiddiy tahdid darajasiga yetmagan. Shu bois aynan sulton Mehmed ITQ bilan hamkorlik qilib, valiahd shahzodaning siyosatga aralashuvining oldini olishga harakat qilgan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi Abadiy ozodlik tepaligida sulton Mehmed hukmronligining 3 yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davomida [[Adirna|Edirne]] shahrining bolgarlardan qaytarib olingani munosabati bilan Izzeddin 1913-yil iyulida shaharga tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u Gelibolu kampaniyasi paytida Usmoniylar qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan. Izzeddin [[Anvar Posho|Anvar posho]]ni minglab Usmoniylar askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qilgan&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (bo'lajak sulton [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga muloyim, ammo ayni damda sovuqlik bilan munosabatda bo'lar, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada ketishdan bosh tortishardi. Ayniqsa, Vohididdin oʻzini ikkinchi taxt vorisi sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. Shahzoda Vohididdin agarda Izzeddin sulton boʻlsa, uning ITQ bilan birga oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Izzeddinning [[Chamlica]], [[Zincirlikuyu]] va [[Nishontoshi]]da villalari bor edi. U qishlarni Chamlicada, yozlarni Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Chamlicadagi villa unga otasi tomondan bobosi [[Mahmud II]]ning [[Mahmud II|xotinalari]]dan biri — Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal Abdülazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda valiahd boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi|Dolmabaxche saroyi]]dagi valiahd kvartiralari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

U olti marta uylangan va toʻrt farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Cheshmiahu xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. U 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U [[ubixlar]] qabilasidan boʻlgan cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Uning onasi Mestare xonim edi&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Ular 1879-yilda turmush qurishdi. Toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda Shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. U 1912-yil noyabrda falajdan vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}, va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Uning ikkinchi xotini onasi tomondan birinchi amakivachchasi Javidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasining qasrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Otasi — shahzoda Omer Izzat posho [[Achba]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}}. u shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va shahzoda Eshba xonim (1860-yilda vafot etgan)ning{{Sfn|Açba|2004|p=21}}. oʻgʻli; onasi esa shahzoda Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901), shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. va shahzoda Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Ular 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. U mashgʻulot sifatida xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u Horhordagi otasining qasriga joylashdi va 1933-yil 21-sentabrda u yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning uchinchi xotini Nazikeda xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyadagi Suxumida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. U Halil bey Aredbaning qizi edi{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Uning ikki kichik singlisi bor edi: [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}. va Pakize xonim. U sulton [[Mehmed VI]]ning rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda ayol]]ning amakivachchasi edi{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}}, u kichik bola paytida Istanbulga olib kelinib, imperatorlik haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jemile sulton]]ning [[Kandilli]]dagi saroyiga yuborilgan va usmonli saroy urfiga koʻra ismi Nazikeda deb oʻzgartirilgan. Keyin u Izzeddin haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Ular 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga borib, oʻgay qizlari Shukriya sulton va Mihrishoh sulton bilan u yerda yashadi. 1928-yilda Turkiyaga qaytib, [[Sivas]]dagi Kadirköyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda [[Familiya to‘g‘risidagi qonun]]ga muvofiq „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1945-yil 18-martda Sivas viloyati Kadirköyda vafot etdi va shu yerga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin vorislik maqomidan kelib chiqqan bosimdan aziyat chekdi va umrining soʻnggi yillarini qandaydir paranoyada, taxt vorisligi safidan chetlatilishidan qoʻrqib yashadi. U vorislikdan chetlatilishdan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hammadan, hatto sulton Mehmed V dan ham uning taxt vorisligi safidan chetlatilmasligi haqida Alloh nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining rahmdil tabiati tufayli unga hali ham voris ekanini tasdiqlab, oʻz qoʻli bilan xat yozib yoʻllagan. Biroq bunday kafolatlarning taʼsiri faqat vaqtinchalik boʻlgan. Bir necha soatdan keyin uning shubhalari yana qaytgan. Nihoyat, u 1916-yil 1-fevralda [[Istanbul]]ning Zincirlikuyu hududidagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}} oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. Vafotidan keyin bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning soʻzlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchilikka duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>2y3j4sy34ab1bfdb7nynm6roos1jioo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121902</id>
      <parentid>6121900</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Shaxsiy hayoti */</comment>
      <origin>6121902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36144" sha1="sq0bqswcb80is7br7wey3yd0dox8zay" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda boʻlgan chogʻida armiya tarkibiga yozildi va tez orada lavozimi ham oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin oʻzining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomi bilan atalgan favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlarining poytaxtlariga qilgan safarlariga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u Birinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izeddin Birinchi hamda Ikkinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperiya armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} imperiya armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, shayx ul-islom va vazirlardan keyin, imperiya, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. Shahzoda Izeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzlagan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Sulton Abdulaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli saroy va siyosiy elita guruhlarining qo‘llab-quvvatloviga erishishga harakat qildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda [[Yevropa]]ga tashrif chogʻida protokol qoidalariga zid ravishda Abdulaziz [[Parij]] va [[London]]da rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „''Ayine-i Vatan''“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddinning suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorlik evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar tarqaldi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar taqdim etildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentyabrida konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, sulton Abdulazizning rejalarini qoʻllab-quvvatladi. 1872-yilning ilk oylarida sulton Abdulaziz shayx ul-islomning ogʻzaki roziligini olgani va keyinchalik otadan o‘g‘ilga o'tuvchi vorislikni qo‘llab-quvvatlovchi fatvo chiqarilishi mumkinligi haqida mish-mishlar tarqatila boshlandi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy ahli bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, baribir protokolda Izzeddinning nomi baribir koʻproq eʼtirof etilardi. [[Italiya]] qiroli [[Vittorio Emanuele II]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida nashr etiladigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Sulton Abdulaziz o'z rejalarini yanada qonuniylashtirish maqsadida sulton Abdulaziz 1866-yilda Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da primogenitura ya’ni taxtning to‘ng‘ich o‘g‘ilga o‘tishi tizimini joriy etishni siyosiy jihatdan qo‘llab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoil posho]] foydasiga vorislik tartibini o‘zgartirishni ma’qullab, o‘z o‘g‘li Izzeddin uchun ham shunga o‘xshash ijobiy fikr muhitini shakllantirishga urinayotgan edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar Xedivga tegishli katta va hashamatli kema Izzeddin uchun ham qurilishi rejalashtirilmoqda edi, bu esa uni bo'lajak hukmdor sifatida ko‘rsatishning ramziy harakati bo‘lgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1908-yilda]]

Izzeddinning otasi sulton Abdulaziz 1876-yil 30-mayda vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi va uning jiyani Murod Usmoniylar imperiyasi sultoniga aylandi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni Abdulaziz [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt; Abdulaziz sirli tarzda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine Sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, Emine hali 2 yoshga ham toʻlmagan paytda vafot etgani bois Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-uka va opa-singillari [[Esma Sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Sayfiddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın]]ni o'z uyiga qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Bor-yo'g'i 3 oy hukmronlik qilgach, sulton Murod 1876-yil 30-avgustda taxtdan agʻdarildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning o'rniga oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi]]da qamoqda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanar va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimini qurdirgan edi&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni taxtdan agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani sababli parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ Usmoniylar sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, uning siyosati monarxiyaga qarshi emas, mamlakatda respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi. Bunga sabab Usmoniylar sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglashar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun Usmoniy shahzodalarining, ayniqsa, Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (bo'lajak sulton [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd shahzoda sifatida]]

1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, Izzeddin taxt vorisiga aylandi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperiya armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda shahzoda [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]] nomidan [[London]]da Eduard VII ning dafn marosimida qatnashdi. 1911-yilda u Eugénie de Montijo ([[Napoleon III|Napoleon III ning]] bevasi) bilan uchrashdi. Eugénie de Montijo kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]ga tashrif buyurgan. Eugénie bundan avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}} 1868-yilda Istanbulga kelganida ham Izzeddin u bilan tanishgan edi&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

Shahzoda Izzeddin siyosiy jihatdan ham ko'p narsadan xabardor va faol edi. Uning ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumatning urush strategiyasini qo‘llab-quvvatlashiga nisbatan ham dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar o‘rtasidagi aloqalarni yaqindan kuzatib borgani hamda ularning qarshiliklarining jamoatchilikka ta’sirini nazorat qila olgani sababli bu holat jiddiy tahdid darajasiga yetmagan. Shu bois aynan sulton Mehmed ITQ bilan hamkorlik qilib, valiahd shahzodaning siyosatga aralashuvining oldini olishga harakat qilgan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi Abadiy ozodlik tepaligida sulton Mehmed hukmronligining 3 yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davomida [[Adirna|Edirne]] shahrining bolgarlardan qaytarib olingani munosabati bilan Izzeddin 1913-yil iyulida shaharga tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u Gelibolu kampaniyasi paytida Usmoniylar qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan. Izzeddin [[Anvar Posho|Anvar posho]]ni minglab Usmoniylar askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qilgan&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (bo'lajak sulton [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga muloyim, ammo ayni damda sovuqlik bilan munosabatda bo'lar, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada ketishdan bosh tortishardi. Ayniqsa, Vohididdin oʻzini ikkinchi taxt vorisi sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. Shahzoda Vohididdin agarda Izzeddin sulton boʻlsa, uning ITQ bilan birga oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Shahzoda Izzeddinning  Çamlıca, Zincirlikuyu va Nishontoshida villalari bor edi. U qish oylarini  Çamlıcada, yoz oylarni esa Zincirlikuyuda oʻtkazar edi.  Çamlıcadagi villa unga ota tomondan bobosi [[Mahmud II|Mahmud II ning]] ayollaridan biri Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal xonim Abdulazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda Izzeddin valiahd shahzoda boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi]]dagi valiahd shahzoda xonalari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

Izzeddin 6 marta uylangan va 4 farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Çeşmiahu xonim bo'lgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Çeşmiahu xonim 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}} bo'lib, ubixlar qabilasidan boʻlgan cherkes ayol edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Çeşmiahuning onasi Mestare xonim bo'lgan&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Izzedin va Çeşmiahu 1879-yilda turmush qurgan. Oradan toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda ularning o'g'li shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. Çeşmiahu 1912-yil noyabrda falajlikdan vafot etgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}} va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Izzeddinning ikkinchi tog'avachchasi Cavidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasiga tegishli saroyda tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya bo'lgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Cavidanning otasi shahzoda Umar Izzat posho Achba{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}} shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va malika Eşba xonimning (1860-yilda vafot etgan){{Sfn|Açba|2004|p=21}} oʻgʻli bo'lgan. Onasi malika Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901) esa shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}} va malika Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Juftlik 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Cavidan xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Çamlıcadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Cavidan Horhordagi otasiga tegishli saroyga joylashdi va 1933-yil 21-sentyabrda o'sha yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Shahzodaning uchinchi xotini Nazikeda xonim bo'lgan{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyaning Suxumi shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye bo'lib{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, u Halil bey Aredbaning qizi bo'lgan{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Nazikedaning [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}} va Pokiza xonim ismli ikki singlisi bor edi. U sulton [[Mehmed VI|Mehmed VI ning]] rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda Kadın]]ning amakivachchasi bo'lgan{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}} u kichikligida [[Istanbul]]ga olib kelinib, imperiya haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jamila Sulton]]ning Kandillidagi saroyiga yuborilgan va Usmoniylar saroyi urf-odatlariga koʻra unga Nazikeda deb ism qo'yilgan. Shundan keyin u Izzeddinning haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Juftlik 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, Nazikeda Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga bordi va o'sha yerda oʻgay qizlari Shukriya Sulton va Mehrishoh Sulton bilan u yerda yashay boshladi. 1928-yilda [[Turkiya]]ga qaytib, [[Sivas]] shahridagi Kadirköy hududiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda „Familiya to‘g‘risidagi qonun“ga muvofiq Nazikeda „Avcı“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab u [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytib keldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Nazikeda xonim 1945-yil 18-martda Sivas shahrining Kadirköy hududida vafot etdi va shu yerda dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyadagi Potida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. yoki cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U Izzeddinning eng sevimli xotini edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u [[Ortaköy]]dagi Chevirmeci koʻchasidagi uyga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Yücesan“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. U 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Uning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim edi&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.
U abxaz edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Chamlicadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda imperatorlik oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng u Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Javidan xonim bilan yashash uchun bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Uning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda Gruziyaning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. U cherkes edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Ular 1902-yil 4-fevralda Chamlica villasida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Toʻrt yil oʻtib, 1906-yilda Hoticha Shukriya sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}, undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}, va 1916-yilda Mihribon Mihrishoh sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda u uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlib, marhum shahzodaning merosini sulton [[Mehmed V]]dan taqsimlab berishni soʻrab, toʻrt oy Dolmabaxche saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻng u Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini tugʻdi va nihoyat Izzeddinning Chamlicadagi villasiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda Familiya qonuniga muvofiq „Ünlüsoy“ familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi Afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Javidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}, va Ebruniyoz xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}. Izzeddin valiahd boʻlganida [[“Saxovat” ordenining birinchi darajasi]]ni oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin vorislik maqomidan kelib chiqqan bosimdan aziyat chekdi va umrining soʻnggi yillarini qandaydir paranoyada, taxt vorisligi safidan chetlatilishidan qoʻrqib yashadi. U vorislikdan chetlatilishdan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hammadan, hatto sulton Mehmed V dan ham uning taxt vorisligi safidan chetlatilmasligi haqida Alloh nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining rahmdil tabiati tufayli unga hali ham voris ekanini tasdiqlab, oʻz qoʻli bilan xat yozib yoʻllagan. Biroq bunday kafolatlarning taʼsiri faqat vaqtinchalik boʻlgan. Bir necha soatdan keyin uning shubhalari yana qaytgan. Nihoyat, u 1916-yil 1-fevralda [[Istanbul]]ning Zincirlikuyu hududidagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}} oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. Vafotidan keyin bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning soʻzlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchilikka duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>sq0bqswcb80is7br7wey3yd0dox8zay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121905</id>
      <parentid>6121902</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Shaxsiy hayoti */</comment>
      <origin>6121905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36450" sha1="kwqt3ikikz8co53tuqwfcvkq5zpakz1" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda boʻlgan chogʻida armiya tarkibiga yozildi va tez orada lavozimi ham oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin oʻzining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomi bilan atalgan favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlarining poytaxtlariga qilgan safarlariga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u Birinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izeddin Birinchi hamda Ikkinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperiya armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} imperiya armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, shayx ul-islom va vazirlardan keyin, imperiya, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. Shahzoda Izeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzlagan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Sulton Abdulaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli saroy va siyosiy elita guruhlarining qo‘llab-quvvatloviga erishishga harakat qildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda [[Yevropa]]ga tashrif chogʻida protokol qoidalariga zid ravishda Abdulaziz [[Parij]] va [[London]]da rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „''Ayine-i Vatan''“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddinning suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorlik evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar tarqaldi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar taqdim etildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentyabrida konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, sulton Abdulazizning rejalarini qoʻllab-quvvatladi. 1872-yilning ilk oylarida sulton Abdulaziz shayx ul-islomning ogʻzaki roziligini olgani va keyinchalik otadan o‘g‘ilga o'tuvchi vorislikni qo‘llab-quvvatlovchi fatvo chiqarilishi mumkinligi haqida mish-mishlar tarqatila boshlandi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy ahli bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, baribir protokolda Izzeddinning nomi baribir koʻproq eʼtirof etilardi. [[Italiya]] qiroli [[Vittorio Emanuele II]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida nashr etiladigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Sulton Abdulaziz o'z rejalarini yanada qonuniylashtirish maqsadida sulton Abdulaziz 1866-yilda Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da primogenitura ya’ni taxtning to‘ng‘ich o‘g‘ilga o‘tishi tizimini joriy etishni siyosiy jihatdan qo‘llab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoil posho]] foydasiga vorislik tartibini o‘zgartirishni ma’qullab, o‘z o‘g‘li Izzeddin uchun ham shunga o‘xshash ijobiy fikr muhitini shakllantirishga urinayotgan edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar Xedivga tegishli katta va hashamatli kema Izzeddin uchun ham qurilishi rejalashtirilmoqda edi, bu esa uni bo'lajak hukmdor sifatida ko‘rsatishning ramziy harakati bo‘lgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1908-yilda]]

Izzeddinning otasi sulton Abdulaziz 1876-yil 30-mayda vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi va uning jiyani Murod Usmoniylar imperiyasi sultoniga aylandi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni Abdulaziz [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt; Abdulaziz sirli tarzda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine Sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, Emine hali 2 yoshga ham toʻlmagan paytda vafot etgani bois Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-uka va opa-singillari [[Esma Sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Sayfiddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın]]ni o'z uyiga qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Bor-yo'g'i 3 oy hukmronlik qilgach, sulton Murod 1876-yil 30-avgustda taxtdan agʻdarildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning o'rniga oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi]]da qamoqda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanar va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimini qurdirgan edi&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni taxtdan agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani sababli parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ Usmoniylar sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, uning siyosati monarxiyaga qarshi emas, mamlakatda respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi. Bunga sabab Usmoniylar sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglashar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun Usmoniy shahzodalarining, ayniqsa, Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (bo'lajak sulton [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd shahzoda sifatida]]

1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, Izzeddin taxt vorisiga aylandi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperiya armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda shahzoda [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]] nomidan [[London]]da Eduard VII ning dafn marosimida qatnashdi. 1911-yilda u Eugénie de Montijo ([[Napoleon III|Napoleon III ning]] bevasi) bilan uchrashdi. Eugénie de Montijo kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]ga tashrif buyurgan. Eugénie bundan avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}} 1868-yilda Istanbulga kelganida ham Izzeddin u bilan tanishgan edi&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

Shahzoda Izzeddin siyosiy jihatdan ham ko'p narsadan xabardor va faol edi. Uning ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumatning urush strategiyasini qo‘llab-quvvatlashiga nisbatan ham dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar o‘rtasidagi aloqalarni yaqindan kuzatib borgani hamda ularning qarshiliklarining jamoatchilikka ta’sirini nazorat qila olgani sababli bu holat jiddiy tahdid darajasiga yetmagan. Shu bois aynan sulton Mehmed ITQ bilan hamkorlik qilib, valiahd shahzodaning siyosatga aralashuvining oldini olishga harakat qilgan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi Abadiy ozodlik tepaligida sulton Mehmed hukmronligining 3 yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davomida [[Adirna|Edirne]] shahrining bolgarlardan qaytarib olingani munosabati bilan Izzeddin 1913-yil iyulida shaharga tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u Gelibolu kampaniyasi paytida Usmoniylar qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan. Izzeddin [[Anvar Posho|Anvar posho]]ni minglab Usmoniylar askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qilgan&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (bo'lajak sulton [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga muloyim, ammo ayni damda sovuqlik bilan munosabatda bo'lar, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada ketishdan bosh tortishardi. Ayniqsa, Vohididdin oʻzini ikkinchi taxt vorisi sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. Shahzoda Vohididdin agarda Izzeddin sulton boʻlsa, uning ITQ bilan birga oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Shahzoda Izzeddinning  Çamlıca, Zincirlikuyu va Nishontoshida villalari bor edi. U qish oylarini  Çamlıcada, yoz oylarni esa Zincirlikuyuda oʻtkazar edi.  Çamlıcadagi villa unga ota tomondan bobosi [[Mahmud II|Mahmud II ning]] ayollaridan biri Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal xonim Abdulazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda Izzeddin valiahd shahzoda boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi]]dagi valiahd shahzoda xonalari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

Izzeddin 6 marta uylangan va 4 farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Çeşmiahu xonim bo'lgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Çeşmiahu xonim 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}} bo'lib, ubixlar qabilasidan boʻlgan cherkes ayol edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Çeşmiahuning onasi Mestare xonim bo'lgan&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Izzedin va Çeşmiahu 1879-yilda turmush qurgan. Oradan toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda ularning o'g'li shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. Çeşmiahu 1912-yil noyabrda falajlikdan vafot etgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}} va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Izzeddinning ikkinchi tog'avachchasi Cavidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasiga tegishli saroyda tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya bo'lgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Cavidanning otasi shahzoda Umar Izzat posho Achba{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}} shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va malika Eşba xonimning (1860-yilda vafot etgan){{Sfn|Açba|2004|p=21}} oʻgʻli bo'lgan. Onasi malika Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901) esa shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}} va malika Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Juftlik 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Cavidan xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Çamlıcadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Cavidan Horhordagi otasiga tegishli saroyga joylashdi va 1933-yil 21-sentyabrda o'sha yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Shahzodaning uchinchi xotini Nazikeda xonim bo'lgan{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyaning Suxumi shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye bo'lib{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, u Halil bey Aredbaning qizi bo'lgan{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Nazikedaning [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}} va Pokiza xonim ismli ikki singlisi bor edi. U sulton [[Mehmed VI|Mehmed VI ning]] rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda Kadın]]ning amakivachchasi bo'lgan{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}} u kichikligida [[Istanbul]]ga olib kelinib, imperiya haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jamila Sulton]]ning Kandillidagi saroyiga yuborilgan va Usmoniylar saroyi urf-odatlariga koʻra unga Nazikeda deb ism qo'yilgan. Shundan keyin u Izzeddinning haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Juftlik 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, Nazikeda Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga bordi va o'sha yerda oʻgay qizlari Shukriya Sulton va Mehrishoh Sulton bilan u yerda yashay boshladi. 1928-yilda [[Turkiya]]ga qaytib, [[Sivas]] shahridagi Kadirköy hududiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda „Familiya to‘g‘risidagi qonun“ga muvofiq Nazikeda Avcı familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab u [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytib keldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Nazikeda xonim 1945-yil 18-martda Sivas shahrining Kadirköy hududida vafot etdi va shu yerda dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim bo'lgan{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyaning Potida shahrida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika bo'lib{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, kelib chiqishi abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}} yoki cherkas edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Tazende xonim Izzeddinning eng sevimli xotini bo'lgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Tazende xonim Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Tazende Ortaköydagi Çevirmeci koʻchasida joylashgan uyda yashay boshladi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda „Familiya to'g'risidagi qonun“ga muvofiq u Yücesan familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Tazende xonim 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Izzeddinning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim bo'lgan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;. Uning kelib chiqishi abxazlardan edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Çamlıcadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Xavidan xonim bilan yashash uchun uning uyiga bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Shahzodaning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda [[Gruziya]]ning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. Uning kelib chiqishi cherkas bo'lgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Juftlik 1902-yil 4-fevralda Çamlıca villasida turmush qurdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Oradan 4 yil oʻtib, 1906-yilda ularning qizi Hadicha Shukriya sulton dunyoga keldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}. Undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}} va 1916-yilda Mehribon Mehrishoh Sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda Leman xonim uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlgan. U sulton [[Mehmed V|Mehmed V dan]] marhum shahzodaning merosini taqsimlab berishni soʻragan va 4 oy davomida Dolmabahçe saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻngra Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini dunyoga keltirgan. Keyinchalik esa marhum eri Izzeddinning Çamlıcadagi villasiga joylashgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda „Familiya to'g'risidagi qonun“ga muvofiq Leman xonim Ünlüsoy familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Cavidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}} va Ebruniyoz xonimga{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}} turmush o'rtog'i Yusuf Izzeddin valiahd shahzoda boʻlganida “Saxovat” ordenining birinchi darajasi berilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin vorislik maqomidan kelib chiqqan bosimdan aziyat chekdi va umrining soʻnggi yillarini qandaydir paranoyada, taxt vorisligi safidan chetlatilishidan qoʻrqib yashadi. U vorislikdan chetlatilishdan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hammadan, hatto sulton Mehmed V dan ham uning taxt vorisligi safidan chetlatilmasligi haqida Alloh nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining rahmdil tabiati tufayli unga hali ham voris ekanini tasdiqlab, oʻz qoʻli bilan xat yozib yoʻllagan. Biroq bunday kafolatlarning taʼsiri faqat vaqtinchalik boʻlgan. Bir necha soatdan keyin uning shubhalari yana qaytgan. Nihoyat, u 1916-yil 1-fevralda [[Istanbul]]ning Zincirlikuyu hududidagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}} oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. Vafotidan keyin bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning soʻzlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchilikka duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>kwqt3ikikz8co53tuqwfcvkq5zpakz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121906</id>
      <parentid>6121905</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6121906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36460" sha1="o8givuv5h52xki3yro38urhu6ucvk8b" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktabr — 1916-yil 1-fevral) — [[Usmoniylar]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] oʻsha u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi esa [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi boʻlgan. Uning oʻzidan 5 yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va 9 yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan oldin farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymonbey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, [[Gʻozi Ahmad Muxtor posho]] va Gurji Sharif afandi taʼlim bergan. [[Fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko poshodan hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda boʻlgan chogʻida armiya tarkibiga yozildi va tez orada lavozimi ham oshirildi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlandi&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin oʻzining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili [[Tophona]]da uning nomi bilan atalgan favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlarining poytaxtlariga qilgan safarlariga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u Birinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda u [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan uchrashdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (keyinchalik [[Eduard VII]]) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izeddin Birinchi hamda Ikkinchi imperiya armiyasi tarkibidagi Sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi imperiya armiyasi shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay, 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} imperiya armiyasi boʻlgan Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, shayx ul-islom va vazirlardan keyin, imperiya, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. Shahzoda Izeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzlagan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Sulton Abdulaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisi boʻldi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli saroy va siyosiy elita guruhlarining qoʻllab-quvvatloviga erishishga harakat qildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda [[Yevropa]]ga tashrif chogʻida protokol qoidalariga zid ravishda Abdulaziz [[Parij]] va [[London]]da rasmiy voris shahzoda Muroddan oldin Izzeddinni qabul qildirgani haqidagi mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „''Ayine-i Vatan''“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddinning suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorlik evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar tarqaldi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar taqdim etildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentyabrida konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir boʻlgach, sulton Abdulazizning rejalarini qoʻllab-quvvatladi. 1872-yilning ilk oylarida sulton Abdulaziz shayx ul-islomning ogʻzaki roziligini olgani va keyinchalik otadan oʻgʻilga oʻtuvchi vorislikni qoʻllab-quvvatlovchi fatvo chiqarilishi mumkinligi haqida mish-mishlar tarqatila boshlandi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy ahli bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, baribir protokolda Izzeddinning nomi baribir koʻproq eʼtirof etilardi. [[Italiya]] qiroli [[Vittorio Emanuele II]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida nashr etiladigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Sulton Abdulaziz oʻz rejalarini yanada qonuniylashtirish maqsadida sulton Abdulaziz 1866-yilda Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da primogenitura yaʼni taxtning toʻngʻich oʻgʻilga oʻtishi tizimini joriy etishni siyosiy jihatdan qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoil posho]] foydasiga vorislik tartibini oʻzgartirishni maʼqullab, oʻz oʻgʻli Izzeddin uchun ham shunga oʻxshash ijobiy fikr muhitini shakllantirishga urinayotgan edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar Xedivga tegishli katta va hashamatli kema Izzeddin uchun ham qurilishi rejalashtirilmoqda edi, bu esa uni boʻlajak hukmdor sifatida koʻrsatishning ramziy harakati boʻlgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1908-yilda]]

Izzeddinning otasi sulton Abdulaziz 1876-yil 30-mayda vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi va uning jiyani Murod Usmoniylar imperiyasi sultoniga aylandi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni Abdulaziz [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt; Abdulaziz sirli tarzda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine Sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida, Emine hali 2 yoshga ham toʻlmagan paytda vafot etgani bois Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay aka-uka va opa-singillari [[Esma Sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Sayfiddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın]]ni oʻz uyiga qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Bor-yoʻgʻi 3 oy hukmronlik qilgach, sulton Murod 1876-yil 30-avgustda taxtdan agʻdarildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻrniga oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi]]da qamoqda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanar va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimini qurdirgan edi&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni taxtdan agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani sababli parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ Usmoniylar sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, uning siyosati monarxiyaga qarshi emas, mamlakatda respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi. Bunga sabab Usmoniylar sulolasi imperiyani bir butun ushlab turganini anglashar edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun Usmoniy shahzodalarining, ayniqsa, Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (boʻlajak sulton [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd shahzoda sifatida]]

1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, Izzeddin taxt vorisiga aylandi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperiya armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda shahzoda [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]] nomidan [[London]]da Eduard VII ning dafn marosimida qatnashdi. 1911-yilda u Eugénie de Montijo ([[Napoleon III|Napoleon III ning]] bevasi) bilan uchrashdi. Eugénie de Montijo kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]ga tashrif buyurgan. Eugénie bundan avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}} 1868-yilda Istanbulga kelganida ham Izzeddin u bilan tanishgan edi&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

Shahzoda Izzeddin siyosiy jihatdan ham koʻp narsadan xabardor va faol edi. Uning ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumatning urush strategiyasini qoʻllab-quvvatlashiga nisbatan ham dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzatib borgani hamda ularning qarshiliklarining jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olgani sababli bu holat jiddiy tahdid darajasiga yetmagan. Shu bois aynan sulton Mehmed ITQ bilan hamkorlik qilib, valiahd shahzodaning siyosatga aralashuvining oldini olishga harakat qilgan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi Abadiy ozodlik tepaligida sulton Mehmed hukmronligining 3 yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davomida [[Adirna|Edirne]] shahrining bolgarlardan qaytarib olingani munosabati bilan Izzeddin 1913-yil iyulida shaharga tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u Gelibolu kampaniyasi paytida Usmoniylar qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan. Izzeddin [[Anvar Posho|Anvar posho]]ni minglab Usmoniylar askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini qabul qilgan&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vohididdin (boʻlajak sulton [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga muloyim, ammo ayni damda sovuqlik bilan munosabatda boʻlar, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada ketishdan bosh tortishardi. Ayniqsa, Vohididdin oʻzini ikkinchi taxt vorisi sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni Ikkinchi voris etib tayinlashga koʻndirdi. Shahzoda Vohididdin agarda Izzeddin sulton boʻlsa, uning ITQ bilan birga oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Shahzoda Izzeddinning Çamlıca, Zincirlikuyu va Nishontoshida villalari bor edi. U qish oylarini Çamlıcada, yoz oylarni esa Zincirlikuyuda oʻtkazar edi. Çamlıcadagi villa unga ota tomondan bobosi [[Mahmud II|Mahmud II ning]] ayollaridan biri Tiryal xonim tomonidan berilgan edi. Tiryal xonim Abdulazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrardi. 1909-yilda Izzeddin valiahd shahzoda boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi]]dagi valiahd shahzoda xonalari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

Izzeddin 6 marta uylangan va 4 farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Çeşmiahu xonim boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Çeşmiahu xonim 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}} boʻlib, ubixlar qabilasidan boʻlgan cherkes ayol edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Çeşmiahuning onasi Mestare xonim boʻlgan&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Izzedin va Çeşmiahu 1879-yilda turmush qurgan. Oradan toʻrt yil oʻtib, 1883-yilda ularning oʻgʻli shahzoda Mehmed Bahoiddin tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. Çeşmiahu 1912-yil noyabrda falajlikdan vafot etgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}} va Pertevniyal sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Izzeddinning ikkinchi togʻavachchasi Cavidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasiga tegishli saroyda tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Cavidanning otasi shahzoda Umar Izzat posho Achba{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}} shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va malika Eşba xonimning (1860-yilda vafot etgan){{Sfn|Açba|2004|p=21}} oʻgʻli boʻlgan. Onasi malika Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901) esa shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}} va malika Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Juftlik 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Cavidan xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Çamlıcadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Cavidan Horhordagi otasiga tegishli saroyga joylashdi va 1933-yil 21-sentyabrda oʻsha yerda vafot etdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Shahzodaning uchinchi xotini Nazikeda xonim boʻlgan{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyaning Suxumi shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye boʻlib{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, u Halil bey Aredbaning qizi boʻlgan{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Nazikedaning [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}} va Pokiza xonim ismli ikki singlisi bor edi. U sulton [[Mehmed VI|Mehmed VI ning]] rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda Kadın]]ning amakivachchasi boʻlgan{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}} u kichikligida [[Istanbul]]ga olib kelinib, imperiya haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jamila Sulton]]ning Kandillidagi saroyiga yuborilgan va Usmoniylar saroyi urf-odatlariga koʻra unga Nazikeda deb ism qoʻyilgan. Shundan keyin u Izzeddinning haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Juftlik 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, Nazikeda Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtdi. 1925-yilda u Misrga bordi va oʻsha yerda oʻgay qizlari Shukriya Sulton va Mehrishoh Sulton bilan u yerda yashay boshladi. 1928-yilda [[Turkiya]]ga qaytib, [[Sivas]] shahridagi Kadirköy hududiga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda „Familiya toʻgʻrisidagi qonun“ga muvofiq Nazikeda Avcı familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab u [[Iskandariya]]ga bordi va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytib keldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Nazikeda xonim 1945-yil 18-martda Sivas shahrining Kadirköy hududida vafot etdi va shu yerda dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim boʻlgan{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyaning Potida shahrida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika boʻlib{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, kelib chiqishi abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}} yoki cherkas edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurishdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Tazende xonim Izzeddinning eng sevimli xotini boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Tazende xonim Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Tazende Ortaköydagi Çevirmeci koʻchasida joylashgan uyda yashay boshladi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda „Familiya toʻgʻrisidagi qonun“ga muvofiq u Yücesan familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Tazende xonim 1950-yil 16-iyunda vafot etdi va Yahyo afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Izzeddinning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim boʻlgan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;. Uning kelib chiqishi abxazlardan edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Çamlıcadagi villada yashashda davom etdi. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qoldi. Soʻng Fotihda uy sotib oldi, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Xavidan xonim bilan yashash uchun uning uyiga bordi{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Shahzodaning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda [[Gruziya]]ning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. Uning kelib chiqishi cherkas boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Juftlik 1902-yil 4-fevralda Çamlıca villasida turmush qurdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Oradan 4 yil oʻtib, 1906-yilda ularning qizi Hadicha Shukriya sulton dunyoga keldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}. Undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}} va 1916-yilda Mehribon Mehrishoh Sulton tugʻildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda Leman xonim uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlgan. U sulton [[Mehmed V|Mehmed V dan]] marhum shahzodaning merosini taqsimlab berishni soʻragan va 4 oy davomida Dolmabahçe saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻngra Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini dunyoga keltirgan. Keyinchalik esa marhum eri Izzeddinning Çamlıcadagi villasiga joylashgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda „Familiya toʻgʻrisidagi qonun“ga muvofiq Leman xonim Ünlüsoy familiyasini oldi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etdi va Salomi afandi qabristoniga dafn qilindi{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Cavidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}} va Ebruniyoz xonimga{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}} turmush oʻrtogʻi Yusuf Izzeddin valiahd shahzoda boʻlganida „Saxovat“ ordenining birinchi darajasi berilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin vorislik maqomidan kelib chiqqan bosimdan aziyat chekdi va umrining soʻnggi yillarini qandaydir paranoyada, taxt vorisligi safidan chetlatilishidan qoʻrqib yashadi. U vorislikdan chetlatilishdan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hammadan, hatto sulton Mehmed V dan ham uning taxt vorisligi safidan chetlatilmasligi haqida Alloh nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining rahmdil tabiati tufayli unga hali ham voris ekanini tasdiqlab, oʻz qoʻli bilan xat yozib yoʻllagan. Biroq bunday kafolatlarning taʼsiri faqat vaqtinchalik boʻlgan. Bir necha soatdan keyin uning shubhalari yana qaytgan. Nihoyat, u 1916-yil 1-fevralda [[Istanbul]]ning Zincirlikuyu hududidagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}} oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. Vafotidan keyin bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning soʻzlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchilikka duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul {{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi va Ikkinchi imperiya armiyasidagi Sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General--leytenant sifatida Birinchi imperiya armiyasining qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;.

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izeddin qahramoni keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>o8givuv5h52xki3yro38urhu6ucvk8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121949</id>
      <parentid>6121906</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6121949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36472" sha1="gbgcttuxm5d6e6jmc4pcsslq063xm6w" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktyabrda tug'ilgan — 1916-yil 1-fevralda vafot etgan) — [[Usmoniylar imperiyasi]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi edi. Uning oʻzidan besh yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha Sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va to'qqiz yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi bo'lgan&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan avval farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izzeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymon bey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, Gʻozi Ahmad Muxtor posho va Gurji Sharif afandi bo'lgan. Shahzoda [[fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko posho hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda boʻlgan chogʻida armiya tarkibiga yozilgan va tez orada lavozimi ham oshirilgan&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlangan&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin oʻzining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili Tophonada uning nomi bilan ataluvchi favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlari poytaxtlariga qilgan safarlarida birga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u imperiyaning Birinchi armiyasi tarkibidagi sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda Izzeddin [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan ko'rishdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (bo'lajak Eduard VII) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izzeddin Birinchi hamda Ikkinchi armiya tarkibidagi sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi armiya shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, [[shayx ul-islom]] va vazirlardan keyin imperiya maktabi, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. U, shuningdek, Izzeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzladi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Sulton Abdulaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisiga aylandi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, ularni oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli saroy va siyosiy elita guruhlarining qoʻllab-quvvatloviga erishishga harakat qildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda [[Yevropa]]ga tashrifi chogʻida protokol qoidalariga zid ravishda Abdulaziz Izzeddinning [[Parij]] va [[London|Londondagi]] qabulini rasmiy voris shahzoda Muraddan oldin tashkil qilgani haqida mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddinning suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorlik evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar tarqaldi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar taqdim etildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentyabr oyida konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir etib tayinlangach, sulton Abdulazizning rejalarini qoʻllab-quvvatladi. 1872-yilning ilk oylarida sulton Abdulaziz shayx ul-islomning ogʻzaki roziligini olgani va keyinchalik otadan oʻgʻilga oʻtuvchi vorislikni qoʻllab-quvvatlovchi fatvo chiqarilishi mumkinligi haqida mish-mishlar tarqatila boshlandi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy ahli bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, baribir protokolda Izzeddinning nomi koʻproq eʼtirof etilardi. [[Italiya]] qiroli [[Vittorio Emanuele II]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida nashr etiladigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Sulton Abdulaziz oʻz rejalarini yanada qonuniylashtirish maqsadida 1866-yilda Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da primogenitura yaʼni taxtning toʻngʻich oʻgʻilga oʻtishi tizimini joriy etishni siyosiy jihatdan qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoil posho]] foydasiga vorislik tartibini oʻzgartirishni maʼqullagan holda Abdulaziz oʻz oʻgʻli Izzeddin uchun ham shunga oʻxshash ijobiy fikr muhitini shakllantirishga urinayotgan edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar Xedivga tegishli katta va hashamatli kema Izzeddin uchun ham qurilishi rejalashtirilmoqda edi, bu esa uni boʻlajak hukmdor sifatida koʻrsatishning ramziy harakati boʻlgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1908-yilda]]

Izzeddinning otasi sulton Abdulaziz 1876-yil 30-mayda vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi va uning jiyani Murod Usmoniylar imperiyasi sultoniga aylandi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni Abdulaziz [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt; Abdulaziz sirli tarzda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine Sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida Emine hali 2 yoshga ham toʻlmagan paytda vafot etgani bois Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay uka-singillari [[Esma Sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Sayfiddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın]]ni oʻz uyiga qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Bor-yoʻgʻi 3 oy hukmronlik qilgach, sulton Murod 1876-yil 30-avgustda taxtdan agʻdarildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻrniga oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi]]da qamoqda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanar va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimini qurdirgan edi&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni taxtdan agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani sababli parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ Usmoniylar sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, uning siyosati monarxiyaga qarshi bo'lmagan va mamlakatda respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi. Bunga sabab Usmoniylar sulolasi imperiyani bir butun ushlab turgani edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun Usmoniy shahzodalarining, ayniqsa, Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (boʻlajak sulton [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va oxir-oqibat bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd shahzoda ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd shahzoda sifatida]]

1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, Izzeddin taxt vorisiga aylandi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperiya armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda shahzoda [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]] nomidan [[London]]da Eduard VII ning dafn marosimida qatnashdi. 1911-yilda u Eugénie de Montijo ([[Napoleon III|Napoleon III ning]] bevasi) bilan uchrashdi. Eugénie de Montijo kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. Shuningdek, Eugénie bundan avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}} 1868-yilda Istanbulga kelganida ham Izzeddin u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

Shahzoda Izzeddin siyosiy jihatdan ham koʻp narsadan xabardor va faol edi. Uning ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumatning urush strategiyasini qoʻllab-quvvatlashiga nisbatan dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzatib borgani hamda ularning qarshiliklarining jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olgani sababli bu holat jiddiy tahdid darajasiga yetmagan. Shu bois aynan sulton Mehmed ITQ bilan hamkorlik qilib, valiahd shahzodaning siyosatga aralashuvining oldini olishga harakat qilgan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi Abadiy ozodlik tepaligida sulton Mehmed hukmronligining 3 yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davomida [[Adirna|Edirne]] shahrining bolgarlardan qaytarib olingani munosabati bilan Izzeddin 1913-yil iyulida shaharga tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u Gelibolu kampaniyasi paytida Usmoniylar qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan. Izzeddin [[Anvar Posho|Anvar posho]]ni minglab Usmoniylar askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini huzuriga qabul qilgan&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vahididdin (boʻlajak sulton [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga muloyim, ammo ayni damda sovuqlik bilan munosabatda boʻlar, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada ketishdan bosh tortishardi. Ayniqsa, Vahididdin oʻzini ikkinchi taxt vorisi sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni ikkinchi taxt vorisi etib tayinlashga koʻndirdi. Shahzoda Vahididdin agarda Izzeddin sulton boʻlsa, uning ITQ bilan birga oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Shahzoda Izzeddinning Çamlıca, Zincirlikuyu va Nishontoshida villalari bo'lgan. U qish oylarini Çamlıcada, yoz oylarni esa Zincirlikuyuda oʻtkazardi. Çamlıcadagi villa unga ota tomondan bobosi [[Mahmud II|Mahmud II ning]] ayollaridan biri Tiryal xonim tomonidan berilgan. Tiryal xonim Abdulazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrgan. 1909-yilda Izzeddin valiahd shahzoda boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi]]dagi valiahd shahzoda xonalari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

Izzeddin 6 marta uylangan va 4 farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Çeşmiahu xonim boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Çeşmiahu xonim 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}} boʻlib, ubixlar qabilasidan boʻlgan cherkas ayol edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Çeşmiahuning onasi Mestare xonim boʻlgan&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Izzedin va Çeşmiahu 1879-yilda turmush qurgan. Oradan 4 yil oʻtib, 1883-yilda ularning oʻgʻli shahzoda Mehmed Bahouddin tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. Çeşmiahu 1912-yil noyabrda falajlik oqibatida vafot etgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}} va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Izzeddinning ikkinchi togʻavachchasi Cavidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasiga tegishli saroyda tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Cavidanning otasi shahzoda Umar Izzat posho Achba{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}} shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va malika Eşba xonimning (1860-yilda vafot etgan){{Sfn|Açba|2004|p=21}} oʻgʻli boʻlgan. Onasi malika Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901) esa shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}} va malika Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Juftlik 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Cavidan xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Çamlıcadagi villada yashashda davom etgan. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Cavidan Horhordagi otasiga tegishli saroyga joylashgan va 1933-yil 21-sentyabrda oʻsha yerda vafot etgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Shahzodaning uchinchi xotini Nazikeda xonim boʻlgan{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyaning Suxumi shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye boʻlib{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, u Halil bey Aredbaning qizi boʻlgan{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Nazikedaning [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}} va Pokiza xonim ismli ikki singlisi bor edi. U sulton [[Mehmed VI|Mehmed VI ning]] rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda Kadın]]ning amakivachchasi boʻlgan{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}} u kichikligida [[Istanbul]]ga olib kelinib, imperiya haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jamila Sulton]]ning Kandillidagi saroyiga yuborilgan va Usmoniylar saroyi urf-odatlariga koʻra unga Nazikeda deb ism qoʻyilgan. Shundan keyin u Izzeddinning haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Juftlik 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, Nazikeda Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtgan. 1925-yilda u Misrga borham va oʻsha yerda oʻgay qizlari Shukriya Sulton va Mehrishoh Sulton bilan yashay boshlagan. 1928-yilda [[Turkiya]]ga qaytib, [[Sivas]] shahridagi Kadirköy hududiga joylashgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda „Familiya toʻgʻrisidagi qonun“ga muvofiq Nazikeda Avcı familiyasini olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab u [[Iskandariya]]ga borgan va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytib kelgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Nazikeda xonim 1945-yil 18-martda Sivas shahrining Kadirköy hududida vafot etgan va shu yerda dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim boʻlgan{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyaning Potida shahrida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika boʻlib{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, kelib chiqishi abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}} yoki cherkas edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Tazende xonim Izzeddinning eng sevimli xotini boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, Tazende Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Tazende Ortaköydagi Çevirmeci koʻchasida joylashgan uyda yashay boshlagan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda „Familiya toʻgʻrisidagi qonun“ga muvofiq u Yücesan familiyasini olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Tazende xonim 1950-yil 16-iyunda vafot etgan va Yahyo afandi qabristoniga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Izzeddinning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim boʻlgan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;. Uning kelib chiqishi abxazlardan edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Çamlıcadagi villada yashashda davom etgan. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qolgan. Soʻng Fotihda uy sotib olgan, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Cavidan xonim bilan yashash uchun uning uyiga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Shahzodaning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda [[Gruziya]]ning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. Uning kelib chiqishi cherkas boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Juftlik 1902-yil 4-fevralda Çamlıca villasida turmush qurgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Oradan 4 yil oʻtib, 1906-yilda ularning qizi Hadicha Shukriya Sulton dunyoga kelgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}. Undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}} va 1916-yilda Mehribon Mehrishoh Sulton tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda Leman xonim uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlgan. U sulton [[Mehmed V|Mehmed V dan]] marhum shahzodaning merosini taqsimlab berishni soʻragan va 4 oy davomida Dolmabahçe saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻngra Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini dunyoga keltirgan. Keyinchalik esa marhum eri Izzeddinning Çamlıcadagi villasiga joylashgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda „Familiya toʻgʻrisidagi qonun“ga muvofiq Leman xonim Ünlüsoy familiyasini olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etgan va Salomi afandi qabristoniga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Yusuf Izzeddin valiahd shahzoda boʻlganida Cavidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}} va Ebruniyoz xonimga{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}} „Saxovat“ ordenining birinchi darajasi berilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin vorislik maqomidan kelib chiqqan bosimdan aziyat chekkan va umrining soʻnggi yillarini qandaydir paranoyada, taxt vorisligi safidan chetlatilishidan qoʻrqib yashagan. U vorislikdan chetlatilishdan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hammadan, hatto sulton Mehmed V dan ham uning taxt vorisligi safidan chetlatilmasligi haqida Alloh nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining rahmdil tabiati tufayli unga hali ham voris ekanini tasdiqlab, oʻz qoʻli bilan xat yozib yoʻllagan. Biroq bunday kafolatlarning taʼsiri faqat vaqtinchalik boʻlgan. Bir necha soatdan keyin uning shubhalari yana qaytgan. Nihoyat, u 1916-yil 1-fevralda [[Istanbul]]ning Zincirlikuyu hududidagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}} oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. Vafotidan keyin bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning soʻzlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchiliklarga duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Imperiyaning Birinchi va Ikkinchi armiyasi sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General-leytenant sifatida Birinchi armiya shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General-leytenant sifatida Birinchi armiya qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izzeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izzeddin obrazi keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>gbgcttuxm5d6e6jmc4pcsslq063xm6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121950</id>
      <parentid>6121949</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <origin>6121950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36481" sha1="98gd8k4l9tn8e3twr7xydy8le3dt3qc" xml:space="preserve">{{qirollik bilgiqutisi
| name         = Yusuf Izzeddin
| title        = [[Shahzoda]]
| tasvir = Z.K.H. Prins Yusuf Izzedidin van Turkije 1857-1916.jpg
| image_size   = 250px
| izoh = Shahzoda Yusuf Izeddin Vindzorda, 1911-yil
| succession   = [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasining valiahdi]]
| reign        = 1909-yil 27-aprel – 1916-yil fevral
| reign-type   = Lavozim muddati
| predecessor  = [[Mehmed V]]
| regent       = [[Mehmed V]]
| reg-type     = Sulton
| successor    = [[Mehmed VI]]
| birth_date   = 1857-yil 29-sentabr
| birth_place  = [[Dolmabahçe saroyi]], [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| death_date   = {{Vafot sanasi va yoshi|1916|02|01|1857|10|11|df=y}}
| death_place  = Zincirlikuyu villasi, Zincirlikuyu, Şişli, [[Istanbul]], [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]
| burial_place = Mahmud II maqbarasi, [[Çemberlitaş]], Fotih, Istanbul
| house        = [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]]
| spouse       = {{Plainlist|
* {{Nikoh|Ceşmiahu xonim|1879|1912|end=died}}
* {{Nikoh|Cavidan xonim|1885|}}
* {{Nikoh|Nazikeda xonim|1886|}}
* {{Nikoh|Tazende xonim|1892|}}
* Ebruniyoz xonim
* {{Nikoh|Leman xonim|1904|}}
}}
| father       = [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| mother       = [[Dürrinev Kadın]]
| issue        = {{Unbulleted list|Shahzoda Mehmed Bahoiddin|[[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]|[[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]|[[Mehrishoh Sulton]]|}}
| full name    = {{Lang-tr|Şehzade Yusuf Izzeddin|italic=no}}&lt;br /&gt;{{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}
| religion     = [[Islom]], [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniylik]]
| module       = {{Harbiy arbob bilgiqutisi
| embed          = yes
| allegiance     = {{Bayroq|Usmoniylar imperiyasi}}
| branch         = {{Armiya|Usmoniylar imperiyasi}}
| rank           =
| service_years  = 1861–1916 (faol xizmat yillari)
| service_number =
}}
}}
'''Shahzoda Yusuf Izzeddin afandi''' ({{Lang-ota|شهزادہ یوسف عزالدین}}; {{Lang-tr|Yusuf İzzettin Efendi}}; 1857-yil 11-oktyabrda tugʻilgan — 1916-yil 1-fevralda vafot etgan) — [[Usmoniylar imperiyasi]] shahzodasi, sulton [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] va uning birinchi rafiqasi [[Dürrinev Kadın]]ning toʻngʻich oʻgʻli.

== Ilk hayoti va taʼlimi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin 1857-yil 29-sentabrda [[Dolmabahçe saroyi]]da tugʻilgan. Otasi [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]] u tugʻilgan paytda hali shahzoda boʻlgan. Onasi [[Dürrinev Kadın]]&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;{{cite book|first=Jamil|last=Adra|title=Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005|url=https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005|year=2005|page=[https://archive.org/details/GenealogyOfTheImperialOttomanFamily2005/page/n13 15]}}&lt;/ref&gt; shahzoda Mahmud Dziapş-lpa{{Sfn|Açba|2004|p=22}} va malika Halime Çikotuaning{{Sfn|Tuna|2007|p=23}} toʻngʻich qizi edi. Uning oʻzidan besh yosh kichik [[Soliha Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Fotima Soliha Sulton]] ismli tugʻishgan singlisi va toʻqqiz yosh kichik [[Shahzoda Mehmed Salim]] ismli tugʻishgan ukasi boʻlgan&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;. Oʻsha davrda Usmoniylar shahzodalariga taxtga chiqishdan avval farzand koʻrish taqiqlangan edi. Shu sababli Izzeddin Eyüpda joylashgan Makka mullosi Qodirbey villasida yashirincha tarbiyalangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;&gt;{{cite web | title=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | website=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) Kütüphanesi | date=1910-03-21 | url=http://ktp2.isam.org.tr/index.php?blm=bilgiyusufh | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Otasi 1861-yilda taxtga chiqquniga qadar uning tugʻilgani sir saqlangan{{Sfn|Brookes|2010|pp=4, 291}}.

Izzeddin dastlabki taʼlimini [[Dolmabahçe saroyi]]da Shahzodalar maktabida olgan. Unga ustozlari Miralay Sulaymon bey, Umar afandi, Tophona muftiyi Umar Lutfi afandi, Gʻozi Ahmad Muxtor posho va Gurji Sharif afandi boʻlgan. Shahzoda [[fransuz tili]]ni sultonning bosh tabibi Marko posho hamda Sakizli Ohannes poshoning kuyovi Şarldan oʻrgangan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;.

Izzeddin 1870-yil 20-iyunda sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|title=Havacılık tarihinde Türkler: En eski çağlardan 1. Dünya Savaşına kadar|publisher=Hava Kuvvetleri Basım ve Neşriyat Müd.|year=1971|page=66}}&lt;/ref&gt;. Izzeddin bilan birga sulton [[Abdulmajid I|Abdulmajid I ning]] oʻgʻillari [[Shahzoda Salim Sulaymon]] va [[Mehmed VI|Shahzoda Mehmed Vohididdin]], valiahd shahzoda Murodning oʻgʻli [[Shahzoda Mehmed Salohiddin]], Izzeddinning ukasi [[Shahzoda Mahmud Jaloliddin]] va Abdulmajidning qizi [[Munira Sulton]]ning oʻgʻli Sultonzoda Aloiddin bey ham sunnat qilingan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Tahsin|last=Yıldırım|title=Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?|publisher=Çatı Yayıncılık|year=2006|page=47}}&lt;/ref&gt;.

== Harbiy faoliyati va jamoat hayoti ==
[[File:Şehzade Yusuf Izzeddin.jpg|thumb|left|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1873-yilda 16 yoshida]]

1861-yil noyabrda Izzeddin hali 4 yoshda boʻlgan chogʻida armiya tarkibiga yozilgan va tez orada lavozimi ham oshirilgan&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;&gt;{{cite journal | last=Korkmaz | first=Mehmet | title=Denizin Saraylıları: Bahriye'de Osmanlı Şehzadeleri | journal=Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi | volume=1 | issue=1 | date=2019-12-30 | pages=42–65 | url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/51324/667780 | language=tr}}&lt;/ref&gt;. 1862-yil 2-sentyabrda otasi bilan Izmitga, 1863-yil 3-aprelda esa Misrga sayohatga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=73–74}}. 1866-yilda 9 yoshida u [[Usmoniylar armiyasi]]da podpolkovnik etib tayinlangan&lt;ref name=&quot;korkmaz&quot;/&gt;{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1866-yil oktyabr oyida Hohenzollern shahzodasi Karl Anton [[Istanbul]]ga tashrif buyurganida [[Pangatli]]dagi parad chogʻida Izeddin oʻzining bolalarcha ovozi bilan batalyonga buyruqlar bergan. Oʻsha yili Tophonada uning nomi bilan ataluvchi favvora qurdirilgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yil 3-sentabrda Izeddin 10 yoshida polkovnik unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}} va otasi uni [[Yevropa]] mamlakatlari poytaxtlariga qilgan safarlarida birga olib bordi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1868-yil 15-iyulda u imperiyaning Birinchi armiyasi tarkibidagi sof piyoda polki brigadiri unvoniga koʻtarildi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. 1868-yilda Izzeddin [[Napoleon III]] va imperatritsa Evgeniya bilan koʻrishdi. 1869-yilda esa ular Istanbulga tashrif buyurganida Uels shahzodasi Eduard (boʻlajak Eduard VII) va Uels malikasi [[Aleksandra Datskaya]] bilan uchrashdi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sir William Howard|last=Russel|title=A Diary in the East During the Tour of the Prince and Princess of Wales, Volume 1|publisher=G. Routledge|year=1869|page=492}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Maria Georgina Shirreff|last=Grey|title=Journal of a Visit to Egypt, Constantinople, the Crimea, Greece, &amp;c:In the Suite of the Prince and Princess of Wales|publisher=Harper|year=1870|pages=165–166}}&lt;/ref&gt;. 1870-yil 30-mayda Izzeddin Birinchi hamda Ikkinchi armiya tarkibidagi sof piyoda polklarining brigadiri unvonini oldi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}.

1871-yil 3-noyabrda 14 yoshida Izzeddin general-leytenant unvoni bilan Birinchi armiya shtab boshligʻi etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}. Oradan koʻp oʻtmay 1872-yil 18-aprelda{{Sfn|Alp|2018|p=78}} Birinchi armiya qoʻmondoni etib tayinlandi{{Sfn|Alp|2018|p=78}}{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. 1874-yilda 17 yoshida u otasi bilan birga bosh vazir, [[shayx ul-islom]] va vazirlardan keyin imperiya maktabi, tibbiyot va harbiy maktablar bitiruvchilarini taqdirlash marosimlarida koʻrinish berdi. U, shuningdek, Izzeddin bitiruvchilarga tabrik nutqini soʻzladi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

== Vorislik masalasi ==
Sulton Abdulaziz taxtga chiqqach, shahzoda [[Murod V|Murod]] taxt vorisiga aylandi. Biroq Abdulaziz vorislik qoidalarini oʻzgartirib, ularni oʻzining sevimli oʻgʻli Izzeddin foydasiga hal etishni oʻylay boshladi. Shu maqsadda u turli saroy va siyosiy elita guruhlarining qoʻllab-quvvatloviga erishishga harakat qildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda [[Yevropa]]ga tashrifi chogʻida protokol qoidalariga zid ravishda Abdulaziz Izzeddinning [[Parij]] va [[London|Londondagi]] qabulini rasmiy voris shahzoda Muraddan oldin tashkil qilgani haqida mish-mishlar tarqaldi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1867-yilda haftalik „Ayine-i Vatan“ („Vatan oynasi“) jurnalida Izzeddinning suratlari chiqishi bilan yangi targʻibot strategiyasi qoʻllandi. Muharrir Mehmed Orif hamkorlik evaziga katta grant olgani haqida gap-soʻzlar tarqaldi. Suratlarning birida Izzeddin harbiy libosda tasvirlangan edi. U oʻsmirlik yillarining koʻp qismini kazarmalarda oʻtkazdi, koʻplab yuqori martabali harbiylar va yuqori darajadagi amaldorlarga esa ushbu holatni qoʻllab-quvvatlagani uchun sovgʻalar taqdim etildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}.

1871-yil sentyabr oyida konservativ [[Mahmud Nedim posho]] bosh vazir etib tayinlangach, sulton Abdulazizning rejalarini qoʻllab-quvvatladi. 1872-yilning ilk oylarida sulton Abdulaziz shayx ul-islomning ogʻzaki roziligini olgani va keyinchalik otadan oʻgʻilga oʻtuvchi vorislikni qoʻllab-quvvatlovchi fatvo chiqarilishi mumkinligi haqida mish-mishlar tarqatila boshlandi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=41}}. Saroy ahli bu gaplarni rad etgan, Mahmud Nedim posho bunday oʻzgarish kun tartibida yoʻqligini aytgan boʻlsa-da, baribir protokolda Izzeddinning nomi koʻproq eʼtirof etilardi. [[Italiya]] qiroli [[Vittorio Emanuele II]] yuborgan orden rasmiy vorisga berilishi lozim boʻlsa-da, Izzeddinga topshirildi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

1874-yilda Istanbulda fransuz tilida nashr etiladigan haftalik „L’Orient Illustre“ning birinchi sahifasida uning portreti va tarjimai holi chop etildi. Shu vaqtgacha mazkur jurnal faqat hukmron sultonning portretini chop etib kelgan edi{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=42}}.

Sulton Abdulaziz oʻz rejalarini yanada qonuniylashtirish maqsadida 1866-yilda Misrdagi [[Muhammad Ali sulolasi]]da primogenitura yaʼni taxtning toʻngʻich oʻgʻilga oʻtishi tizimini joriy etishni siyosiy jihatdan qoʻllab-quvvatladi. 1866-yilda [[Ismoil Posho|Ismoil posho]] foydasiga vorislik tartibini oʻzgartirishni maʼqullagan holda Abdulaziz oʻz oʻgʻli Izzeddin uchun ham shunga oʻxshash ijobiy fikr muhitini shakllantirishga urinayotgan edi. Diqqatga sazovor jihati shundaki, oʻsha paytda gazetalar Xedivga tegishli katta va hashamatli kema Izzeddin uchun ham qurilishi rejalashtirilmoqda edi, bu esa uni boʻlajak hukmdor sifatida koʻrsatishning ramziy harakati boʻlgan{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=43}}.

== Sulton Abdulhamid hukmronligi ==
[[File:1908 10 01 Resimli Kitab Yusuf Izzeddin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin 1908-yilda]]

Izzeddinning otasi sulton Abdulaziz 1876-yil 30-mayda vazirlari tomonidan taxtdan agʻdarildi va uning jiyani Murod Usmoniylar imperiyasi sultoniga aylandi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Erik J.|last=Zürcher|title=Turkey: A Modern History, Revised Edition|url=https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch|url-access=limited|publisher=I.B.Tauris|date=15 October 2004|page=[https://archive.org/details/turkeymodernhist00zrch/page/n87 73]|isbn=978-1-850-43399-6}}&lt;/ref&gt;. Ertasi kuni Abdulaziz [[Feriye saroyi]]ga koʻchirildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Stanford J.|last1=Shaw|first2=Ezel Kural|last2=Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975, Volume 11|publisher=Cambridge University Press|year=1976|page=[https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164 164]|isbn=978-0-521-29166-8|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan/page/164}}&lt;/ref&gt;. 1876-yil 4-iyunda&lt;ref&gt;{{cite book|first=Roderic H.|last=Davison|title=Reform in the Ottoman Empire, 1856-1876|publisher=Princeton University Press|date=8 December 2015|page=341|isbn=978-1-400-87876-5}}&lt;/ref&gt; Abdulaziz sirli tarzda vafot etdi{{Sfn|Brookes|2010|p=43}}. Izzeddinning oʻgay singlisi [[Emine Sulton (Sulton Abdulazizning qizi)|Emine Sulton]]ning ota-onasi ham 1876-yil yozida Emine hali 2 yoshga ham toʻlmagan paytda vafot etgani bois Izzeddin uni oʻz uyida tarbiyaladi. Shuningdek, u oʻgay uka-singillari [[Esma Sulton]] va [[Shahzoda Mehmed Sayfiddin]]ni hamda ularning onasi [[Gevheri Kadın]]ni oʻz uyiga qabul qildi{{Sfn|Brookes|2010|p=280}}.

Bor-yoʻgʻi 3 oy hukmronlik qilgach, sulton Murod 1876-yil 30-avgustda taxtdan agʻdarildi&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Augustus Warner|last1=Williams|first2=Mgrditch Simbad |last2=Gabriel|title=Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam|url=https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog|publisher=Publishers union|year=1896|page=[https://archive.org/details/bleedingarmedia00gabrgoog/page/n222 214]}}&lt;/ref&gt;. Uning oʻrniga oʻgay ukasi sulton [[Abdulhamid II]] taxtga chiqdi. Shundan soʻng Murod va uning oilasi [[Çırağan saroyi]]da qamoqda saqlandi{{Sfn|Brookes|2010|p=13}}. Abdulhamid Izzeddindan shubhalanar va shu sababli uning dala hovlisi roʻparasida politsiya boʻlimini qurdirgan edi&lt;ref name=&quot;prince&quot;&gt;{{cite book|first=Ömer Faruk|last=Şerifoğlu|title=Abdülmecid Efendi, Ottoman prince and painter|publisher=YKY|year=2004|pages=32, 61|isbn=978-9-750-80883-8}}&lt;/ref&gt;. 1906-yilda ayrim manbalar Izzeddin Ali Shomil posho bilan birga sultonni taxtdan agʻdarishni rejalashtirganini daʼvo qilgan&lt;ref name=&quot;Henning 2018&quot;&gt;{{cite book | last=Henning | first=B. | title=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes | publisher=University of Bamberg Press | series=Bamberger Orientstudien | year=2018 | isbn=978-3-86309-551-2 | pages=278–279}}&lt;/ref&gt;.

[[Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasi]] (ITQ) imperiyada aksilinqlobiy unsurlar kuchli boʻlgani sababli parlamentarizm va konstitutsionizmni muhim deb bildi. Bundan tashqari, ITQ Usmoniylar sulolasiga ham ancha hurmat bilan qarar, uning siyosati monarxiyaga qarshi boʻlmagan va mamlakatda respublika boshqaruvini oʻrnatishni istamasdi. Bunga sabab Usmoniylar sulolasi imperiyani bir butun ushlab turgani edi. Abdulhamid vorislik tizimini oʻzgartirib, taxtni oʻz oʻgʻillariga qoldirmoqchi ekani haqidagi mish-mishlar tarqalgach, ITQ bunga keskin qarshi chiqdi. ITQ amaldagi urf-odatlarni saqlab qolish uchun Usmoniy shahzodalarining, ayniqsa, Izzeddin hamda taxt vorisi shahzoda Mehmed Rashodning (boʻlajak sulton [[Mehmed V]]) qoʻllab-quvvatloviga erishishni istadi va oxir-oqibat bunga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|pp=128–129}}.

== Valiahd shahzoda ==
[[File:Şehzade Yusuf İzettin Efendi.jpg|thumb|right|200px|Shahzoda Yusuf Izzeddin valiahd shahzoda sifatida]]

1909-yil 27-aprelda amakivachchasi sulton [[Mehmed V]] taxtga chiqqach, Izzeddin taxt vorisiga aylandi{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. 1910-yilga kelib u imperiya armiyasida feldmarshal boʻlib xizmat qilayotgan edi&lt;ref name=&quot;devlet&quot;&gt;{{cite book|title=Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1326 Sene-i Maliye, 64. Sene|publisher=Selanik Matbaası|year=1910|pages=48–49}}&lt;/ref&gt;. 1910-yilda shahzoda [[Usmonlilar sulolasi|Usmoniylar sulolasi]] nomidan [[London]]da Eduard VII ning dafn marosimida qatnashdi. 1911-yilda u Eugénie de Montijo ([[Napoleon III|Napoleon III ning]] bevasi) bilan uchrashdi. Eugénie de Montijo kutilmaganda [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]]ga tashrif buyurgan edi. Shuningdek, Eugénie bundan avvalroq{{Sfn|Brookes|2020|p=126}} 1868-yilda Istanbulga kelganida ham Izzeddin u bilan tanishgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=John|last=Freely|title=Inside the Seraglio: private lives of the sultans in Istanbul|publisher=Penguin|date=July 1, 2001|pages=273}}&lt;/ref&gt;.

Shahzoda Izzeddin siyosiy jihatdan ham koʻp narsadan xabardor va faol edi. Uning ITQga qarshi ekani maʼlum boʻlib, sulton Mehmedning hukumatning urush strategiyasini qoʻllab-quvvatlashiga nisbatan dushmanona munosabatda edi. Biroq ITQ valiahd bilan ITQga qarshi siyosatchilar oʻrtasidagi aloqalarni yaqindan kuzatib borgani hamda ularning qarshiliklarining jamoatchilikka taʼsirini nazorat qila olgani sababli bu holat jiddiy tahdid darajasiga yetmagan. Shu bois aynan sulton Mehmed ITQ bilan hamkorlik qilib, valiahd shahzodaning siyosatga aralashuvining oldini olishga harakat qilgan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=143}}.

1912-yil 14-mayda Izzeddin Istanbuldagi Abadiy ozodlik tepaligida sulton Mehmed hukmronligining 3 yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan marosimda qatnashdi{{Sfn|Brookes|2020|p=67}}. [[Ikkinchi Bolqon urushi]] davomida [[Adirna|Edirne]] shahrining bolgarlardan qaytarib olingani munosabati bilan Izzeddin 1913-yil iyulida shaharga tashrif buyurdi. 1915-yil iyulida u Gelibolu kampaniyasi paytida Usmoniylar qoʻshinlarini ziyorat qildi. Mish-mishlarga koʻra, uning Geliboluga tashrifi ITQ bilan Izzeddin oʻrtasidagi ziddiyatni ochiq koʻrsatib bergan. Izzeddin [[Anvar Posho|Anvar posho]]ni minglab Usmoniylar askarlarining hayotini behuda qurbon qilgani uchun koyigan{{Sfn|Glencross|Rowbotham|2018|p=146}}. 1915-yil oktyabrida Izzeddin va sulton Mehmed Suriya hokimi Hulusi beyning toʻsqinligiga qaramay, suriyalik adabiyot arboblarini huzuriga qabul qilgan&lt;ref name=&quot;Çiçek 2015&quot;&gt;{{cite book | last=Çiçek | first=M.T. | title=Syria in World War I: Politics, economy, and society | publisher=Taylor &amp; Francis | series=SOAS/Routledge Studies on the Middle East | year=2015 | isbn=978-1-317-37125-0 | pages=68–69}}&lt;/ref&gt;.

Izzeddin va shahzoda Vahididdin (boʻlajak sulton [[Mehmed VI]]) oʻrtasida raqobat bor edi. Ular bir-biriga muloyim, ammo ayni damda sovuqlik bilan munosabatda boʻlar, hatto davlat marosimlari uchun ham bir aravada ketishdan bosh tortishardi. Ayniqsa, Vahididdin oʻzini ikkinchi taxt vorisi sifatida tan olishlarini talab qilardi&lt;ref&gt;{{cite book|first=Sylvia|last=Kedourie|title=Turkey: Identity, Democracy, Politics|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1998|page=17|isbn=978-0-714-64447-9}}&lt;/ref&gt;. 1916-yilda Vohididdin sulton Mehmedni Izzeddindan keyin uni ikkinchi taxt vorisi etib tayinlashga koʻndirdi. Shahzoda Vahididdin agarda Izzeddin sulton boʻlsa, uning ITQ bilan birga oʻzlariga maʼqul vorisni tayinlab qoʻyishidan qoʻrqardi&lt;ref name=&quot;Criss 1999&quot;&gt;{{cite book | last=Criss | first=N.B. | title=Istanbul Under Allied Occupation, 1918-1923 | publisher=Brill | series=Armenian Research Center collection | year=1999 | isbn=978-90-04-11259-9 | page=42}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
Shahzoda Izzeddinning Çamlıca, Zincirlikuyu va Nishontoshida villalari boʻlgan. U qish oylarini Çamlıcada, yoz oylarni esa Zincirlikuyuda oʻtkazardi. Çamlıcadagi villa unga ota tomondan bobosi [[Mahmud II|Mahmud II ning]] ayollaridan biri Tiryal xonim tomonidan berilgan. Tiryal xonim Abdulazizni oʻz oʻgʻlidek, Izzeddinni esa oʻz nevarasidek koʻrgan. 1909-yilda Izzeddin valiahd shahzoda boʻlgach, unga [[Dolmabahçe saroyi]]dagi valiahd shahzoda xonalari ajratildi{{Sfn|Ünlü|2019|p=328}}.

Izzeddin 6 marta uylangan va 4 farzand koʻrgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=13–14}}. Uning birinchi xotini Çeşmiahu xonim boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Çeşmiahu xonim 1854–1856-yillar oraligʻida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}} boʻlib, ubixlar qabilasidan boʻlgan cherkas ayol edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Çeşmiahuning onasi Mestare xonim boʻlgan&lt;ref name=&quot;Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü | website=Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı | url=https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44099/istanbul-turbeler-muze-mudurlugu.html | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GorselSanatlar.org&quot;&gt;{{cite web | title=İstanbul Tüm Tarihi Yapıları | website=GorselSanatlar.org | url=https://www.gorselsanatlar.org/muzeler-ve-muze-egitimi/istanbul-tum-tarihi-yapilari/10/?PHPSESSID=e769557e39d8052f11de4dd175ee6a5a;wap2 | language=tr | access-date=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;. Izzedin va Çeşmiahu 1879-yilda turmush qurgan. Oradan 4 yil oʻtib, 1883-yilda ularning oʻgʻli shahzoda Mehmed Bahouddin tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=14–15}}. Çeşmiahu 1912-yil noyabrda falajlik oqibatida vafot etgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}} va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}.

Izzeddinning ikkinchi togʻavachchasi Cavidan xonim edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1870-yil 12-yanvarda Istanbulning Horhor mavzesida otasiga tegishli saroyda tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Uning asl ismi Esma Sureyya boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Cavidanning otasi shahzoda Umar Izzat posho Achba{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}{{Sfn|Tuna|2007|p=29}} shahzoda Ahmad bey Achba (1856-yilda vafot etgan) va malika Eşba xonimning (1860-yilda vafot etgan){{Sfn|Açba|2004|p=21}} oʻgʻli boʻlgan. Onasi malika Oysha Kemalifer xonim Dziapş-lpa (1838–1901) esa shahzoda Mahmud bey Dziapş-lpa{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}} va malika Halime Çikotuaning qizi edi{{Sfn|Tuna|2007|p=23}}. Juftlik 1885-yil 20-mayda Beshiktosh saroyida turmush qurgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=15}}. Cavidan xattotlik bilan shugʻullangan{{Sfn|Ünlü|2019|p=16}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Çamlıcadagi villada yashashda davom etgan. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Cavidan Horhordagi otasiga tegishli saroyga joylashgan va 1933-yil 21-sentyabrda oʻsha yerda vafot etgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Shahzodaning uchinchi xotini Nazikeda xonim boʻlgan{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1872-yil 30-mayda Abxaziyaning Suxumi shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Uning asl ismi Aliye boʻlib{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, u Halil bey Aredbaning qizi boʻlgan{{Sfn|Açba|2004|p=82 n. 7}}{{Sfn|Aredba|Açba|2009|pp=70, 120}}. Nazikedaning [[Rumeysa xonim]]{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}} va Pokiza xonim ismli ikki singlisi bor edi. U sulton [[Mehmed VI|Mehmed VI ning]] rafiqasi [[Nazikeda Kadın (Mehmed VI ning xotini)|Emine Nazikeda Kadın]]ning amakivachchasi boʻlgan{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=78}}. 1876-yilda{{Sfn|Aredba|Açba|2009|p=4}} u kichikligida [[Istanbul]]ga olib kelinib, imperiya haramiga topshirilgan. Soʻng [[Jamila Sulton]]ning Kandillidagi saroyiga yuborilgan va Usmoniylar saroyi urf-odatlariga koʻra unga Nazikeda deb ism qoʻyilgan. Shundan keyin u Izzeddinning haramiga yuborilgan{{Sfn|Ünlü|2019|pp=17–18}}. Juftlik 1886-yil 6-iyulda Beshiktosh saroyida turmush qurgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, Nazikeda Zincirlikuyudagi villaga koʻchib oʻtgan. 1925-yilda u Misrga borham va oʻsha yerda oʻgay qizlari Shukriya Sulton va Mehrishoh Sulton bilan yashay boshlagan. 1928-yilda [[Turkiya]]ga qaytib, [[Sivas]] shahridagi Kadirköy hududiga joylashgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. 1934-yilda „Familiya toʻgʻrisidagi qonun“ga muvofiq Nazikeda Avcı familiyasini olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}. 1930-yillarning oxirida meros masalalari sabab u [[Iskandariya]]ga borgan va 1940-yillarning boshida Turkiyaga qaytib kelgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Nazikeda xonim 1945-yil 18-martda Sivas shahrining Kadirköy hududida vafot etgan va shu yerda dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

Uning toʻrtinchi xotini Tazende xonim boʻlgan{{Sfn|Açba|2004|p=81}}. U 1875-yil 10-oktabrda Abxaziyaning Potida shahrida tugʻilgan. Uning asl ismi Faika boʻlib{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, kelib chiqishi abxaz{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}} yoki cherkas edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Ular 1892-yil 14-oktabrda Beshiktosh saroyida turmush qurdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Tazende xonim Izzeddinning eng sevimli xotini boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, Tazende Nishontoshidagi villaga joylashdi{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. U Seza ismli qizni farzandlikka olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Tazende Ortaköydagi Çevirmeci koʻchasida joylashgan uyda yashay boshlagan{{Sfn|Ünlü|2019|p=19}}. 1934-yilda „Familiya toʻgʻrisidagi qonun“ga muvofiq u Yücesan familiyasini olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}. Tazende xonim 1950-yil 16-iyunda vafot etgan va Yahyo afandi qabristoniga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}.

Izzeddinning beshinchi xotini Ebruniyoz xonim boʻlgan&lt;ref name=&quot;sehzade&quot;/&gt;. Uning kelib chiqishi abxazlardan edi{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Izzeddin 1916-yilda vafot etgach, u Çamlıcadagi villada yashashda davom etgan. 1924-yilda Usmoniylar oilasi surgun qilingach, u qiyin ahvolga tushib qolgan. Soʻng Fotihda uy sotib olgan, biroq ahvoli ogʻirlashgach, Horhorda Cavidan xonim bilan yashash uchun uning uyiga borgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}}.

Shahzodaning oltinchi xotini Leman xonim edi{{Sfn|Açba|2004|p=81}}{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1888-yil 6-iyunda [[Gruziya]]ning [[Batumi]] shahrida tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}. Uning kelib chiqishi cherkas boʻlgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=14}}. Juftlik 1902-yil 4-fevralda Çamlıca villasida turmush qurgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. Oradan 4 yil oʻtib, 1906-yilda ularning qizi Hadicha Shukriya Sulton dunyoga kelgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}. Undan keyin 1908-yilda Shahzoda Mehmed Nizomiddin{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}} va 1916-yilda Mehribon Mehrishoh Sulton tugʻilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}. Izzeddin vafot etgan paytda Leman xonim uchinchi farzandiga bir necha oylik homilador boʻlgan. U sulton [[Mehmed V|Mehmed V dan]] marhum shahzodaning merosini taqsimlab berishni soʻragan va 4 oy davomida Dolmabahçe saroyida mehmon sifatida yashagan{{Sfn|Brookes|2010|p=229}}. Soʻngra Beshiktosh saroyiga koʻchib, oʻsha yerda farzandini dunyoga keltirgan. Keyinchalik esa marhum eri Izzeddinning Çamlıcadagi villasiga joylashgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=22}}. 1934-yilda „Familiya toʻgʻrisidagi qonun“ga muvofiq Leman xonim Ünlüsoy familiyasini olgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}. U 1953-yil 3-avgustda vafot etgan va Salomi afandi qabristoniga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=21}}{{Sfn|Brookes|2010|p=283}}.

Yusuf Izzeddin valiahd shahzoda boʻlganida Cavidan xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}, Nazikeda xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=18}}, Tazende xonim{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}} va Ebruniyoz xonimga{{Sfn|Ünlü|2019|p=20}} „Saxovat“ ordenining birinchi darajasi berilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=17}}.

== Oʻz joniga qasd qilishi ==
Shahzoda Yusuf Izzeddin vorislik maqomidan kelib chiqqan bosimdan aziyat chekkan va umrining soʻnggi yillarini qandaydir paranoyada, taxt vorisligi safidan chetlatilishidan qoʻrqib yashagan. U vorislikdan chetlatilishdan qoʻrqardi. Yusuf Izzeddin hammadan, hatto sulton Mehmed V dan ham uning taxt vorisligi safidan chetlatilmasligi haqida Alloh nomi bilan qasam ichishini talab qilgan. Sulton oʻzining rahmdil tabiati tufayli unga hali ham voris ekanini tasdiqlab, oʻz qoʻli bilan xat yozib yoʻllagan. Biroq bunday kafolatlarning taʼsiri faqat vaqtinchalik boʻlgan. Bir necha soatdan keyin uning shubhalari yana qaytgan. Nihoyat, u 1916-yil 1-fevralda [[Istanbul]]ning Zincirlikuyu hududidagi villasida{{Sfn|Zachs|Weismann|2005|p=53 n. 66}} oʻz joniga qasd qilgan{{Sfn|Brookes|2010|p=291}}. Vafotidan keyin bobosi sulton [[Mahmud II]] maqbarasiga dafn etilgan&lt;ref&gt;{{cite book|first=Bahattin|last=Öztuncay|title=Hatıra-i uhuvvet: portre fotoğrafların cazibesi, 1846-1950|publisher=Aygaz|year=2005|pages=100}}&lt;/ref&gt;.

== Feʼl-atvori ==
Shahzoda Izeddin konservativ va taqvodor shaxs sifatida tasvirlangan, shuningdek, magʻrur va kibrli odam sifatida ham tanilgan&lt;ref name=&quot;prince&quot;/&gt;. [[Holid Ziyo Ushoqligil]]ning soʻzlariga koʻra, uning yuzi va butun tanasida asabiy titroq sezilib turgan{{Sfn|Brookes|2020|p=62}}. Izzeddin bezovtalik va depressiyadan aziyat chekkan. Bir xizmatkorining eslashicha, u zaharlanib qolishdan qoʻrqib, koʻpincha ichimlik ichishni ham rad etgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gingeras |first=Ryan |title=The Last Days of the Ottoman Empire |publisher=Penguin Random House |year=2022 |isbn=978-0-241-44432-0 |location=Great Britain |pages=90}}&lt;/ref&gt;. Shahzoda kasal boʻlib qolishdan ham paranoyak darajada qoʻrqar, uning shaxsiy shifokorlari va yordamchilari uning doimiy xavotirlari va shubhalari bilan ishlashda qiyinchiliklarga duch kelishgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YÛSUF İZZEDDİN EFENDİ |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/yusuf-izzeddin-efendi |access-date=2026-05-04 |website=TDV İslâm Ansiklopedisi |language=tr}}&lt;/ref&gt;.

== Unvon va mukofotlari ==
;Usmoniylar imperiyasi mukofotlari
* Usmoniylar uyi ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;&gt;{{cite book|author=Yılmaz Öztuna|title=Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi|year=1978|publisher=Ötüken Yayınevi|page=164}}&lt;/ref&gt;
* [[Sharaf ordeni (Usmoniylar imperiyasi)|Imtiyoz ordeni]]&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Usmoniya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;
* Majidiya ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Sharaf ordeni&lt;ref name=&quot;Öztuna1978&quot;/&gt;, 1910-yil 14-sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=144}}
* Usmoniylar urush medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Dengiz floti oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hijoz temiryoʻli oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* Hilol-i Ahmar jamiyati oltin medali{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Kumush Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}
* [[Imtiyoz medali|Oltin Imtiyoz medali]]{{Sfn|Ünlü|2019|p=147}}

;Xalqaro mukofotlari
* Qojar sulolasi: Nishoni Aqdas mukofoti, 1873-yil sentyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}&lt;ref&gt;{{cite book|author=Uğur Ünal|title=Sultan Abdülaziz devri Osmanlı kara ordusu: 1861-1876|year=2008|publisher=Genelkurmay Basımevi|isbn=978-975-409-502-9|page=156}}&lt;/ref&gt;
* {{Bayroq|Monako}}: Avliyo Charles ordenining Buyuk xoch ritsari, 1874-yil 15-may{{Sfn|Ünlü|2019|p=146}}
* Serbiya qirolligi: Karađorđe yulduzi ordeni, 1911-yil 9-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=224}}
* Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi: Qirollik Viktoriya ordenining faxriy Buyuk xoch ritsari, 1911-yil 19-iyun{{Sfn|Alp|2018|p=243}}
* Ruminiya qirolligi: Carol I ordeni, 1-daraja, 1911-yil 27-avgust{{Sfn|Alp|2018|pp=253–254}}
* {{Flagicon image|Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg}} [[Prussiya qirolligi|Prussiya]]: Prussiya Qora Burgut ordeni, 1911-yil 2-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=257}}

;Nomdoshlar
* Izzeddin qalʼasi — 1872-yilda [[Krit]] [[Usmoniylar imperiyasi]] tarkibida boʻlgan paytda barpo etilgan qal’a, Shahzoda Yusuf Izzeddin nomi bilan atalgan.

=== Harbiy tayinlovlar ===
* Usmoniylar armiyasi podpolkovnigi, 1866-yil{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi polkovnigi, 1867-yil 3-sentyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Birinchi imperiya armiyasidagi sof piyoda polki brigadiri, 1868-yil 15-iyul{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Imperiyaning Birinchi va Ikkinchi armiyasi sof piyoda polklari brigadiri, 1870-yil 30-may{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General-leytenant sifatida Birinchi armiya shtab boshligʻi, 1871-yil 3-noyabr{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* General-leytenant sifatida Birinchi armiya qoʻmondoni, 1872-yil 18-aprel{{Sfn|Alp|2018|p=78}}
* Usmoniylar armiyasi feldmarshali, {{Circa}}1910-yil&lt;ref name=&quot;devlet&quot;/&gt;

== Farzandlari ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Ismi !! Tavalludi !! Vafoti !! style=&quot;width:40%;&quot; |Izohlar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Çeşmiahu xonim bilan nikohidan (1879-yilda turmush qurgan)
|-
| Shahzoda Mehmed Bahouddin
| 1883-yil fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1883-yil 8-noyabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| Goʻdakligida vafot etgan va Pertevniyal Sulton maqbarasiga dafn qilingan{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}.
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Leman xonim bilan nikohidan (1904-yil 4-fevralda turmush qurgan)
|-
| [[Hatice Şükriye Sultan|Hadicha Shukriya Sulton]]
| 1906-yil 24-fevral{{Sfn|Ünlü|2019|p=23}}
| 1972-yil 1-aprel{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| 3 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
| [[Shahzoda Mehmed Nizomiddin]]
| 1908-yil 18-dekabr{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Reşad | first1=Ekrem | last2= Osman | first2= Ferid | title=Musavver nevsâl-i Osmanî | year = 1911 | page = 61}}&lt;/ref&gt;
| 1933-yil 19-mart{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}
| Turmush qurmagan, surgunda [[Shveysariya]]ning Locarno shahrida vafot etgan va [[Qohira]]da dafn qilingan. Soʻngra 1967-yil 16-avgustda sulton Mahmud II maqbarasiga qayta dafn etilgan{{Sfn|Ünlü|2019|p=24}}.
|-
| [[Mehrishoh Sulton|Mehribon Mehrishoh Sulton]]
| 1916-yil 30-avgust{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| 1987-yil 25-yanvar{{Sfn|Ünlü|2019|p=25}}
| Otasining vafotidan keyin tugʻilgan, 2 marta turmush qurgan, farzandsiz.
|-
|}

== Adabiyotda ==
* T. Bayram Karasu qalamiga mansub „''Of God and Madness: A Historical Novel''“ (2007) tarixiy romanida Izzeddin obrazi ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite book|first=T. Byram|last=Karasu|title=Of God and Madness: A Historical Novel|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2007|page=23|isbn=978-0-742-55975-2}}&lt;/ref&gt;.
* Oysha Osmanoğluning „''The Gilded Cage on the Bosphorus''“ (2020) tarixiy romanida Izzeddin obrazi keltirilgan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osmanoğlu |first=Ayşe |title=The Gilded Cage on the Bosphorus: The Ottomans: The Story of a Family |date=May 30, 2020 |publisher=Ayşe Osmanoğlu |isbn=978-1-9163614-1-6}}&lt;/ref&gt;.

== Nasabi ==
{{Ajdodlar| collapsed=yes |align=center
| boxstyle_1=background-color: #fcc;
| boxstyle_2=background-color: #fb9;
| boxstyle_3=background-color: #ffc;
| boxstyle_4=background-color: #bfc;
| 1 = 1. '''Shahzoda Yusuf Izzeddin'''
| 2 = 2. [[Abdulaziz (Usmonlilar imperiyasi)|Abdulaziz]]
| 3 = 3. [[Dürrinev Kadın]]
| 4 = 4. [[Mahmud II]]
| 5 = 5. [[Pertevniyal Sulton]]
| 6 = 6. Mahmud Dziapş-lpa
| 7 = 7. Halime Çikotua
| 8 = 8. [[Abdulhamid I]]
| 9 = 9. [[Nakşidil Sultan|Nakşidil Sulton]]
}}

== Yana qarang ==
* [[Cherkaz Hasan|Cherkaz Hasanbey]] — mashhur adyutant
* [[Bahouddin Shokir|Bahouddin Shokirbey]] — mashhur shaxsiy tabib va [[Yosh turklar]] harakati qatnashchisi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Kitob manbasi|first=Leyla|last=Açba|title=Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları|year=2004|publisher=L &amp; M|isbn=978-9-756-49131-7}}
* {{Kitob manbasi|first=Ruhat|last=Alp|title=Osmanlı Devleti'nde Veliahtlık Kurumu (1908–1922)|year=2018|publisher=Hacettepe University Institute of Social Sciences|type=PhD Thesis|url=http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/5417|language=tr}}
* {{Kitob manbasi|first1=Rumeysa|last1=Aredba|first2=Edadil|last2=Açba|title=Sultan Vahdeddin'in San Remo Günleri|publisher=Timaş Yayınları|year=2009|isbn=978-9-752-63955-3}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas Scott|last=Brookes|title=The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem|year=2010|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-78335-5}}
* {{Kitob manbasi|first=Douglas S.|last=Brookes|title=On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912|publisher=Indiana University Press|date=February 4, 2020|isbn=978-0-253-04553-9}}
* {{Kitob manbasi|first1=Matthew |last1=Glencross|first2=Judith |last2=Rowbotham|title=Monarchies and the Great War|publisher=Springer|year=2018|isbn=978-3-319-89515-4}}
* {{Kitob manbasi|first=Mahinur|last=Tuna|title=İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York|year=2007|publisher=As Yayın|isbn=978-9-750-17250-2}}
* {{Tezis manbasi|last=Ünlü|first=Hasan|title=Veliahd Yusuf İzzeddin Efendi (1857-1916) |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=CgEHYv0PVz9otxZ5jV6tMg&amp;no=C2F2-9JTGgPZkAkqT0yCWw |publisher=Mimar Sinan Fine Art University Institute of Social Sciences |year=2019}}
* {{Kitob manbasi|first1=Weismann|last1=Zachs|first2=Itzchak|last2=Weismann|title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration|publisher=I.B.Tauris|date=24 March 2005|isbn=978-1-850-43757-4}}

== Havolalar ==
* {{Veb manbasi| title = Usmonli oilasining nasabnomasi
  | url = http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/persons.html
  | access-date = 19 August 2008}}
* [http://tarihvemedeniyet.org/wp-content/uploads/2009/08/Hanedan-bu-g%C3%BCnk%C3%BC-Osmanoglu-ailesii.png Shajara], sulton [[Mahmud II]] avlodlari. Olingan sana: 2014-10-04.

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Yusuf Izzettin Efendi}}
[[Turkum:1857-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1916-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Usmoniylar imperiyasi shahzodalari]]
[[Turkum:Sultonlarning oʻgʻillari]]
[[Turkum:Xalifalarning oʻgʻillari]]</text>
      <sha1>98gd8k4l9tn8e3twr7xydy8le3dt3qc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oʻgʻuz Yabgʻu davlati</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402454</id>
    <revision>
      <id>6121747</id>
      <timestamp>2026-05-11T06:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Infobox country | native_name            =  | conventional_long_name = Oʻgʻuz Yabgʻu davlati | common_name            = Oʻgʻuz davlati| | era                    = 8–11-asrlar | status                 = Xoqonlik | year_start             = 750 | year_end               = 1055 | event_pre              =  | date_pre               =  | event_start            =  | date_start             =  | event_end              =  | date_end               =  |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12090" sha1="igox11ad15dzyu0acw934mlxkl8dlpb" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name            = 
| conventional_long_name = Oʻgʻuz Yabgʻu davlati
| common_name            = Oʻgʻuz davlati|
| era                    = 8–11-asrlar
| status                 = Xoqonlik
| year_start             = 750
| year_end               = 1055
| event_pre              = 
| date_pre               = 
| event_start            = 
| date_start             = 
| event_end              = 
| date_end               = 
| p1                     = Second Turkic Khaganate
| flag_p1                = 
| p2                     = Kangar union
| flag_p2                = 
| p3                     = 
| flag_p3                = 
| s1                     = Seljuq Empire
| flag_s1                = 
| s2                     = Kimek Khanate
| today                  = {{plainlist| * [[Kazakhstan]] [[Uzbekistan]] [[Turkmenistan]]}}
| flag_s2                =
| image_flag             =
| image_coat             =
| image_map              = AD_750OguzYabgu.png
| image_map_caption      = Oʻgʻuz Yabgʻu davlati, 750–1055
| capital                = [[Jankent|Yangikent]]
| national_motto         =
| national_anthem        =
| ethnic_groups          = Oʻgʻuzlar, Kumanlar, Kangarlat, Turgeshlar
| common_languages       = Turkiy
| religion               = [[Tangrichilik]]&lt;br /&gt;[[Islom]] (1003–1055)
| currency               =
| leader1                =
| year_leader1           =
}}
'''Oʻgʻuz Yabgʻu davlati''' yoki '''Oʻgʻuz ili''' ([[Qadimgi turkiy]]: [[Oʻgʻuzlar|Oʻgʻuz]] yeri) — 750-yilda [[Oʻgʻuzlar|oʻgʻuz turklari]] tomonidan tashkil etilgan, geografik jihatdan [[Kaspiy dengizi|Kaspiy]] va [[Orol dengizi]] sohillari oraligʻida joylashgan [[Turkiy xalqlar|turkiy]] davlat edi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Oghuz Yapgu State - Pax Historia |url=https://www.paxhistoria.co/flags/05f4e9c6-db67-47da-95ac-0137e2596701 |access-date=2026-04-05 |website=www.paxhistoria.co |language=en}}&lt;/ref&gt;. Oʻgʻuz qabilalari [[Qozogʻiston]] hududida keng maydonni egallagan boʻlib, [[Irgʻiz (daryo)|Irgʻiz]], [[Ural|Yayiq]], [[Emba]] va [[Uyl]] daryolari boʻylarini, Orol dengizi hududini, [[Sirdaryo]] vodiysini, [[Tyan-Shan|Tyanshan]]dagi [[Qoratov (togʻ)|Qaratau togʻlari]] etaklarini va [[Chu|Chu daryosi]] vodiysini oʻz ichiga olgan. Oʻgʻuz siyosiy birlashmasi 9–10-asrlarda Sirdaryoning oʻrta va quyi oqimi havzasida hamda unga tutash hozirgi gʻarbiy Qozogʻiston dashtlarida shakllandi.

== Etimologiya ==
„Oʻgʻuz“ nomining etimologiyasi aniq emas. U tarixiy va filologik adabiyotlarda koʻp bor muhokama qilingan. Bu atama ehtimol „qabilalar“ yoki „qabila ittifoqi“ maʼnosini bildirgan, keyinchalik esa umumiy etnik nomga aylangan boʻlishi mumkin.

10-asrga kelib, islom manbalari ularni [[Tangrichilik|tengrichilik]] yoki [[Buddizm|buddaviy]] dinidagilardan farqli oʻlaroq, [[Islom|musulmon]] [[Turkmanlar|turkmanlar]] deb atay boshladi; 12-asrga kelib esa bu atama Vizantiya manbalarida ham qoʻllanila boshladi, chunki oʻgʻuzlar asosan musulmon edi&lt;ref&gt;Elizabeth A. Zachariadou, „Turkomans“, in [[Alexander P. Kazhdan]], ed., ''The Oxford Dictionary of Byzantium'' (Oxford University Press, 1991).&lt;/ref&gt;. „Oʻgʻuz“ nomi 13-asrga kelib qoʻllanilmay boshladi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Lewis, G. ''The Book of Dede Korkut''. Penguin Books, 1974, p. 10.&lt;/ref&gt;.

Dastlabki oʻgʻuz hududlari [[Markaziy Osiyo]]ning janubi-sharqiy viloyatlari edi. Ilk oʻgʻuz guruhining shakllanishi Gʻarbiy [[Yettisuv|Jetisu]] (rus va boshqa yevropa tillarida koʻpincha Semirechye deb ataladi) bilan bogʻlanadi.

== Tarix ==
=== Dastlabki davr ===
Oʻgʻuz davlatiga oid ilk maʼlumot arab geografiya olimi [[Yaʼqubiy|Yaqubiy]] asarlarida uchraydi. U oʻgʻuzlarning [[Toʻqqizoʻgʻuz|Toʻquz oʻgʻuzlar]], [[Kimaklar|kimaklar]] va [[Qarluq|qarluqlar]]ga qarshi urushlarini tilga olgan; yana bir geograf, Ibn al-Faqih, oʻgʻuzlar kimaklar va Toʻquz oʻgʻuzlar bilan birga „podshohlar“ (malik) boʻlganini va turklar orasida ulugʻlanganini xabar qiladi&lt;ref&gt;[https://e-history.kz/en/contents/view/310 „Oghuz Djabgu state (9th — early 11th centuries)“], ''Qazaqstan Tarihy''&lt;/ref&gt;. Jeti­suda qadimgi oʻgʻuz poytaxti Guziya edi.

7–8-asrlarga oid xitoy manbalarida 姑蘇 ''Gūsū''ni („Oʻn oʻq“ ittifoqiga kirmagan&lt;ref&gt;[[Jiu Tangshu]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E6%96%B0%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7215%E4%B8%8B 215b Helu] txt. „統處月、處蜜、'''姑蘇'''、歌邏祿、弩失畢五姓之眾“ tr. „([[Helu]]) governed the mass, [consisting] of the Chuyue, Chumi, Gusu, Geluolu, and Nushibi — five clans-“&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Tongdian]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E9%80%9A%E5%85%B8/%E5%8D%B7199 vol. 199]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jiu Tangshu]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E8%88%8A%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7194%E4%B8%8B vol. 194b]&lt;/ref&gt; bir [[Gʻarbiy turk xoqonligi|Gʻarbiy turk]] qabilasi) doimiy ravishda Issiqkoʻl–Talas atrofida joylashganligini aytadi. [[Yuriy Zuyev]] (1960) ushbu Gusu qabilasini oʻgʻuz turklar bilan bogʻlaydi&lt;ref&gt;Zuev Yu. A., ''Horse Tamgas from Vassal Princedoms (Translation of Chinese composition „Tanghuyao“ of 8th–10th centuries)'', Kazakh SSR Academy of Sciences, Alma-Ata, I960, pp. 133-134 (''In Russian'') quote: „In the 8th century, Oghuzes were already on Syr-Darya outside of the Ten Arrows Turkic Kaganate)“&lt;/ref&gt;. Sari turgʻash qabilasining qochoqlari bosimi ostida oʻgʻuz konfederatsiyasining markazi Issiqkoʻl atrofidan Sirdaryoning quyi oqimiga koʻchdi&lt;ref&gt;Bartold W. W., ''„Sketch of the Jeti-su history“'', Frunze, 1943, pp. 20-21&lt;/ref&gt;. Zuyev, shuningdek, ikki parallel parcha haqida eslatadi: ulardan biri Veneraning maxfiy kitobi (''Taibo Yinjing'' 太白陰經)dan boʻlib, unda 三屈 „Uch ''Qu''“ (&lt; MC *''k&lt;sup&gt;(h)&lt;/sup&gt;ɨut̚''){{Efn|''Oʻn oʻq'' (十箭 ''Shí Jiàn'', ([[Qadimgi turkiy|qadimgi turk]] 𐰆𐰣:𐰸 ''On oq'') va ''Jĭu Xìng'' &quot;Toʻqqiz taxallus&quot; (qadimgi turk 𐱃𐰸𐰆𐰔:𐰆𐰍𐰔 ''[[Toʻqqizoʻgʻuz|Toʻquz oʻgʻuz]]'')dan farqlangan}}ni tilga oladi&lt;ref&gt;Li Quan, ''Taibo Yinjing'' „Vol. 1–3“, Zhejiang University Library Copy. [https://ctext.org/library.pl?if=en&amp;file=54492&amp;page=99#%E4%B9%9D%E5%A7%93%E5%8D%81%E7%AE%AD%E4%B8%89%E7%AA%9F p. 99 of 102] or [http://www.chinaknowledge.de/Literature/Poetry/shoushangecongshu.html Shoushange congshu 守山閣叢書 version] [https://ctext.org/library.pl?if=gb&amp;file=86880&amp;page=51#%E4%B9%9D%E5%A7%93%E5%8D%81%E7%AE%AD%E4%B8%89%E5%B1%88 p. 51 of 222]&lt;/ref&gt;, ikkinchisi esa [[Masʼudiy|al-Masudiy]]ning ''Oltin oʻtloqlar va javohir konlari'' asaridan boʻlib, unda turkiy ''Gʻuz''ning uch qoʻshini haqida soʻz yuritiladi&lt;ref&gt;Al-Masudi ''[https://archive.org/details/historicalencycl00masrich Meadows of Gold and Mines of Gems]'' vol. 1, pp. 238-239. translated by Aloys Spreger&lt;/ref&gt;.

Nom oʻxshashligiga qaramay, Peter Benjamin Goldenning taʼkidlashicha, [[Uygʻur xoqonligi|uygʻurlar]] chiqib kelgan Toʻquz oʻgʻuzlar ([[Xitoy tili|xitoycha]]: 九姓 Jĭu Xìng „Toʻqqiz taxallus“) [[Movarounnahr]]da Oʻgʻuz Yabgʻu davlatiga asos solgan oʻgʻuzlar bilan bir xalq emas edi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. [https://www.academia.edu/12226908/The_Turkic_World_in_Mahmud_Kashghari The Turkic Word of Mahmud al-Kashgari], p. 511&lt;/ref&gt;. Chunki [[Istaxriy]] va Muhammad ibn Muhammad Tusiy Toʻquz oʻgʻuzlarni va oʻgʻuzlarni alohida koʻrsatadi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. [https://www.academia.edu/12226908/The_Turkic_World_in_Mahmud_Kashghari The Turkic Word of Mahmud al-Kashgari], pp. 507-511&lt;/ref&gt; hamda Ibn al-Faqih „kofir turk-oʻgʻuzlar, Toʻquz-oʻgʻuzlar va qarluqlar“ni alohida tilga oladi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. (1992). ''An Introduction to the History of the Turkic People. Otto Harrassowitz'', Wiesbaden. p. 198&lt;/ref&gt;. Shunga qaramay, Golden keyingi [[Ikkinchi Turk xoqonligi|soʻnggi Goʻkturklar]] va [[Uygʻur xoqonligi|uygʻurlar]] davrida boʻlgan chalkashlikni qayd etadi; bu yerda oʻgʻuz atamasi goʻyo Toʻquz oʻgʻuzlarga yoki yana bir qabila guruhiga nisbatan qoʻllanib, ularga hech qanday son qoʻshimchasiz ham oʻgʻuzlar deb atalgan. Shu chalkashlik [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib al-Marvoziy]] asarlarida ham aks etgan boʻlib, u 12 oʻgʻuz qabilasini sanab oʻtadi, ularga „Toʻquz xoqon“ hukmronlik qilgan va ularning ayrimlari Toʻquz-oʻgʻuzlar boʻlib, ular [[Movarounnahr]] bilan [[Xorazm]] chegarasida yashagan. Ehtimol, koʻpi bilan, oʻgʻuzlarga Toʻquz oʻgʻuzlarning bir guruh urugʻ yoki qabilalari rahbarlik qilgan boʻlishi mumkin&lt;ref&gt;Golden (1992) pp. 206-207&lt;/ref&gt;.

766-yilda, [[Qarluq|qarluqlar]] [[Yettisuv|Jeti­su]]da (hozirgi Qozogʻistonning janubi-sharqi) [[Turkash xoqonligi|Turkash xoqonligi]]ni tor-mor etgach, qarluq qabilalari shu yerda oʻz markaziga ega boʻlgan, hukmdori [[Jabgʻu|yabgʻu]] unvonini olgan xonlikni tuzdilar va poytaxtni [[Oqbeshim|Suyob]]ga koʻchirdilar. Oʻsha paytda Uch-qarluq konfederatsiyasining asosiy qismi [[Oltoylar|Oltoy]]ni tark etgan va Jeti­suda hukmronlik qarluq qabilalariga oʻtgan edi. Oʻgʻuz konfederatsiyasi Turkash xoqonligida yetakchilik uchun qarluqlar bilan kurashda magʻlubiyatga uchragach, Jeti­sudagi oʻgʻuzlarning katta qismi [[Qoratov (togʻ)|Qaratov togʻlari]] etaklariga va [[Issiqkoʻl (koʻl)|Issiqkoʻl]] havzasidagi [[Chu|Chu daryosi]] vodiysiga koʻchib oʻtdi.

9-asr boshlarida oʻgʻuz konfederatsiyasi, [[Qarluq|qarluqlar]] va [[Kimaklar|kimak qabilasi]] bilan ittifoqda, [[Qangʻar ittifoqi|Qangʻar ittifoqi]]ni tor-mor etib, [[Sirdaryo]] daryosining quyi oqimi va Orol boʻyi dashtlarini egalladi hamda qangʻarlar va [[Bijanaklar|bijanaklar]]ni siqib chiqardi. Sirdaryo boʻyi qangʻarlarning koʻchmanchi qabilalari oʻgʻuzlarga qoʻshilishiga majbur boʻldi, ularning bir qismi esa gʻarbga, Shimoliy Qora dengiz boʻylariga koʻchib ketdi. Oʻgʻuzlar poytaxtni [[Jankent|Yangikent]]ga koʻchirdilar va Oʻgʻuz Yabgʻu davlati nomi bilan tanila boshladilar.

Davlat [[Yayla (kurort)|yaylov]] (yozgi qishloq) boʻlgan oʻgʻuzlarning [[Jankent|Jankent]]ida tashkil topgan. Oʻgʻuz eli „janubda Issiqkoʻl va [[Olmaliq|Olmaliq]]dan, gʻarbda [[Sayram]]gacha, Sirdaryo ([[Sirdaryo]]) daryosining quyilish joyida joylashgan [[Jankent|Yangikent]] shahrigacha va [[Qoraqum]] choʻligacha“ choʻzilgan edi&lt;ref&gt;Kononov A. N., ''Genealogy of Turkmens'', Moscow-Leningrad, USSR Academy of Sciences, 1958, p. 81 (Kononov A. N., ''Rodoslovnaya turkmen. Sochinenie Abu-l-gazi, xana xivinskogo'', Moskva-Leningrad, AN SSSR, 1958) (''In Russian'')&lt;/ref&gt;. Oʻgʻuz elining poytaxti manbalarda turlicha — [[Jankent|Eni-Kent]], [[Jankent|Yangikent]], [[Jankent|Janikand]], [[Jankent|Yenikent]], [[Jankent|Yanikand]] tarzida yozilgan boʻlib, barchasi „Yangi shahar“ maʼnosini bildiradi. Arab adabiyotida al-Qariya al-Hadisa, fors adabiyotida esa Deh-i Hay deb atalgan, hozirda u [[Markaziy Osiyo|Markaziy Osiyodagi]] ruxlar shahri — [[Jankent]] hisoblanadi.

Davlatga oʻgʻuz turklarining yetakchisi, boshqa turkiy hukmron unvonlar — xon va xoqonlarga oʻxshash, lekin dastlab xoqondan past maqomga ega boʻlgan [[Jabgʻu|yabgʻu]] boshchilik qilgan. Qoʻshin esa [[Suboshi|suboshi]] tomonidan boshqarilgan; bu yerda „sü“ „qoʻshin“ (ehtimol, qadimgi xitoycha: 戍 ''śvò'' „chegara qorovuli“ soʻzidan olingan)&lt;ref&gt;Dybo, Anna (2014), [https://kpfu.ru/portal/docs/F230999094/01.pdf „Early contacts of Turks and problems of Proto-Turkic reconstruction“], in ''Tatarica, 2,'' p. 8&lt;/ref&gt; va „bashi“ „bosh &gt; hukmdor“ maʼnosini bildiradi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Kusainova M. A., 2006, ''Qozogʻiston tarixi'', Shyn Kіtap, {{ISBN|9965-9784-4-1}} (Kusainova M. A., 2006, ''Istoriya Kazaxstana'', Shiң Kіtap) ''in Russian''.
* {{Cite book |last=Fisher |first=William Bayne |url=https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?id=16yHq5v3QZAC |title=The Cambridge History of Iran |last2=Boyle |first2=J. A. |date=1968 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-06936-6 |language=en}}</text>
      <sha1>igox11ad15dzyu0acw934mlxkl8dlpb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121748</id>
      <parentid>6121747</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Qozogʻiston tarixi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12122" sha1="430me9uvbi1bxzzocbmu3j1na1qlibu" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name            = 
| conventional_long_name = Oʻgʻuz Yabgʻu davlati
| common_name            = Oʻgʻuz davlati|
| era                    = 8–11-asrlar
| status                 = Xoqonlik
| year_start             = 750
| year_end               = 1055
| event_pre              = 
| date_pre               = 
| event_start            = 
| date_start             = 
| event_end              = 
| date_end               = 
| p1                     = Second Turkic Khaganate
| flag_p1                = 
| p2                     = Kangar union
| flag_p2                = 
| p3                     = 
| flag_p3                = 
| s1                     = Seljuq Empire
| flag_s1                = 
| s2                     = Kimek Khanate
| today                  = {{plainlist| * [[Kazakhstan]] [[Uzbekistan]] [[Turkmenistan]]}}
| flag_s2                =
| image_flag             =
| image_coat             =
| image_map              = AD_750OguzYabgu.png
| image_map_caption      = Oʻgʻuz Yabgʻu davlati, 750–1055
| capital                = [[Jankent|Yangikent]]
| national_motto         =
| national_anthem        =
| ethnic_groups          = Oʻgʻuzlar, Kumanlar, Kangarlat, Turgeshlar
| common_languages       = Turkiy
| religion               = [[Tangrichilik]]&lt;br /&gt;[[Islom]] (1003–1055)
| currency               =
| leader1                =
| year_leader1           =
}}
'''Oʻgʻuz Yabgʻu davlati''' yoki '''Oʻgʻuz ili''' ([[Qadimgi turkiy]]: [[Oʻgʻuzlar|Oʻgʻuz]] yeri) — 750-yilda [[Oʻgʻuzlar|oʻgʻuz turklari]] tomonidan tashkil etilgan, geografik jihatdan [[Kaspiy dengizi|Kaspiy]] va [[Orol dengizi]] sohillari oraligʻida joylashgan [[Turkiy xalqlar|turkiy]] davlat edi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Oghuz Yapgu State - Pax Historia |url=https://www.paxhistoria.co/flags/05f4e9c6-db67-47da-95ac-0137e2596701 |access-date=2026-04-05 |website=www.paxhistoria.co |language=en}}&lt;/ref&gt;. Oʻgʻuz qabilalari [[Qozogʻiston]] hududida keng maydonni egallagan boʻlib, [[Irgʻiz (daryo)|Irgʻiz]], [[Ural|Yayiq]], [[Emba]] va [[Uyl]] daryolari boʻylarini, Orol dengizi hududini, [[Sirdaryo]] vodiysini, [[Tyan-Shan|Tyanshan]]dagi [[Qoratov (togʻ)|Qaratau togʻlari]] etaklarini va [[Chu|Chu daryosi]] vodiysini oʻz ichiga olgan. Oʻgʻuz siyosiy birlashmasi 9–10-asrlarda Sirdaryoning oʻrta va quyi oqimi havzasida hamda unga tutash hozirgi gʻarbiy Qozogʻiston dashtlarida shakllandi.

== Etimologiya ==
„Oʻgʻuz“ nomining etimologiyasi aniq emas. U tarixiy va filologik adabiyotlarda koʻp bor muhokama qilingan. Bu atama ehtimol „qabilalar“ yoki „qabila ittifoqi“ maʼnosini bildirgan, keyinchalik esa umumiy etnik nomga aylangan boʻlishi mumkin.

10-asrga kelib, islom manbalari ularni [[Tangrichilik|tengrichilik]] yoki [[Buddizm|buddaviy]] dinidagilardan farqli oʻlaroq, [[Islom|musulmon]] [[Turkmanlar|turkmanlar]] deb atay boshladi; 12-asrga kelib esa bu atama Vizantiya manbalarida ham qoʻllanila boshladi, chunki oʻgʻuzlar asosan musulmon edi&lt;ref&gt;Elizabeth A. Zachariadou, „Turkomans“, in [[Alexander P. Kazhdan]], ed., ''The Oxford Dictionary of Byzantium'' (Oxford University Press, 1991).&lt;/ref&gt;. „Oʻgʻuz“ nomi 13-asrga kelib qoʻllanilmay boshladi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Lewis, G. ''The Book of Dede Korkut''. Penguin Books, 1974, p. 10.&lt;/ref&gt;.

Dastlabki oʻgʻuz hududlari [[Markaziy Osiyo]]ning janubi-sharqiy viloyatlari edi. Ilk oʻgʻuz guruhining shakllanishi Gʻarbiy [[Yettisuv|Jetisu]] (rus va boshqa yevropa tillarida koʻpincha Semirechye deb ataladi) bilan bogʻlanadi.

== Tarix ==
=== Dastlabki davr ===
Oʻgʻuz davlatiga oid ilk maʼlumot arab geografiya olimi [[Yaʼqubiy|Yaqubiy]] asarlarida uchraydi. U oʻgʻuzlarning [[Toʻqqizoʻgʻuz|Toʻquz oʻgʻuzlar]], [[Kimaklar|kimaklar]] va [[Qarluq|qarluqlar]]ga qarshi urushlarini tilga olgan; yana bir geograf, Ibn al-Faqih, oʻgʻuzlar kimaklar va Toʻquz oʻgʻuzlar bilan birga „podshohlar“ (malik) boʻlganini va turklar orasida ulugʻlanganini xabar qiladi&lt;ref&gt;[https://e-history.kz/en/contents/view/310 „Oghuz Djabgu state (9th — early 11th centuries)“], ''Qazaqstan Tarihy''&lt;/ref&gt;. Jeti­suda qadimgi oʻgʻuz poytaxti Guziya edi.

7–8-asrlarga oid xitoy manbalarida 姑蘇 ''Gūsū''ni („Oʻn oʻq“ ittifoqiga kirmagan&lt;ref&gt;[[Jiu Tangshu]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E6%96%B0%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7215%E4%B8%8B 215b Helu] txt. „統處月、處蜜、'''姑蘇'''、歌邏祿、弩失畢五姓之眾“ tr. „([[Helu]]) governed the mass, [consisting] of the Chuyue, Chumi, Gusu, Geluolu, and Nushibi — five clans-“&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Tongdian]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E9%80%9A%E5%85%B8/%E5%8D%B7199 vol. 199]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jiu Tangshu]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E8%88%8A%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7194%E4%B8%8B vol. 194b]&lt;/ref&gt; bir [[Gʻarbiy turk xoqonligi|Gʻarbiy turk]] qabilasi) doimiy ravishda Issiqkoʻl–Talas atrofida joylashganligini aytadi. [[Yuriy Zuyev]] (1960) ushbu Gusu qabilasini oʻgʻuz turklar bilan bogʻlaydi&lt;ref&gt;Zuev Yu. A., ''Horse Tamgas from Vassal Princedoms (Translation of Chinese composition „Tanghuyao“ of 8th–10th centuries)'', Kazakh SSR Academy of Sciences, Alma-Ata, I960, pp. 133-134 (''In Russian'') quote: „In the 8th century, Oghuzes were already on Syr-Darya outside of the Ten Arrows Turkic Kaganate)“&lt;/ref&gt;. Sari turgʻash qabilasining qochoqlari bosimi ostida oʻgʻuz konfederatsiyasining markazi Issiqkoʻl atrofidan Sirdaryoning quyi oqimiga koʻchdi&lt;ref&gt;Bartold W. W., ''„Sketch of the Jeti-su history“'', Frunze, 1943, pp. 20-21&lt;/ref&gt;. Zuyev, shuningdek, ikki parallel parcha haqida eslatadi: ulardan biri Veneraning maxfiy kitobi (''Taibo Yinjing'' 太白陰經)dan boʻlib, unda 三屈 „Uch ''Qu''“ (&lt; MC *''k&lt;sup&gt;(h)&lt;/sup&gt;ɨut̚''){{Efn|''Oʻn oʻq'' (十箭 ''Shí Jiàn'', ([[Qadimgi turkiy|qadimgi turk]] 𐰆𐰣:𐰸 ''On oq'') va ''Jĭu Xìng'' &quot;Toʻqqiz taxallus&quot; (qadimgi turk 𐱃𐰸𐰆𐰔:𐰆𐰍𐰔 ''[[Toʻqqizoʻgʻuz|Toʻquz oʻgʻuz]]'')dan farqlangan}}ni tilga oladi&lt;ref&gt;Li Quan, ''Taibo Yinjing'' „Vol. 1–3“, Zhejiang University Library Copy. [https://ctext.org/library.pl?if=en&amp;file=54492&amp;page=99#%E4%B9%9D%E5%A7%93%E5%8D%81%E7%AE%AD%E4%B8%89%E7%AA%9F p. 99 of 102] or [http://www.chinaknowledge.de/Literature/Poetry/shoushangecongshu.html Shoushange congshu 守山閣叢書 version] [https://ctext.org/library.pl?if=gb&amp;file=86880&amp;page=51#%E4%B9%9D%E5%A7%93%E5%8D%81%E7%AE%AD%E4%B8%89%E5%B1%88 p. 51 of 222]&lt;/ref&gt;, ikkinchisi esa [[Masʼudiy|al-Masudiy]]ning ''Oltin oʻtloqlar va javohir konlari'' asaridan boʻlib, unda turkiy ''Gʻuz''ning uch qoʻshini haqida soʻz yuritiladi&lt;ref&gt;Al-Masudi ''[https://archive.org/details/historicalencycl00masrich Meadows of Gold and Mines of Gems]'' vol. 1, pp. 238-239. translated by Aloys Spreger&lt;/ref&gt;.

Nom oʻxshashligiga qaramay, Peter Benjamin Goldenning taʼkidlashicha, [[Uygʻur xoqonligi|uygʻurlar]] chiqib kelgan Toʻquz oʻgʻuzlar ([[Xitoy tili|xitoycha]]: 九姓 Jĭu Xìng „Toʻqqiz taxallus“) [[Movarounnahr]]da Oʻgʻuz Yabgʻu davlatiga asos solgan oʻgʻuzlar bilan bir xalq emas edi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. [https://www.academia.edu/12226908/The_Turkic_World_in_Mahmud_Kashghari The Turkic Word of Mahmud al-Kashgari], p. 511&lt;/ref&gt;. Chunki [[Istaxriy]] va Muhammad ibn Muhammad Tusiy Toʻquz oʻgʻuzlarni va oʻgʻuzlarni alohida koʻrsatadi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. [https://www.academia.edu/12226908/The_Turkic_World_in_Mahmud_Kashghari The Turkic Word of Mahmud al-Kashgari], pp. 507-511&lt;/ref&gt; hamda Ibn al-Faqih „kofir turk-oʻgʻuzlar, Toʻquz-oʻgʻuzlar va qarluqlar“ni alohida tilga oladi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. (1992). ''An Introduction to the History of the Turkic People. Otto Harrassowitz'', Wiesbaden. p. 198&lt;/ref&gt;. Shunga qaramay, Golden keyingi [[Ikkinchi Turk xoqonligi|soʻnggi Goʻkturklar]] va [[Uygʻur xoqonligi|uygʻurlar]] davrida boʻlgan chalkashlikni qayd etadi; bu yerda oʻgʻuz atamasi goʻyo Toʻquz oʻgʻuzlarga yoki yana bir qabila guruhiga nisbatan qoʻllanib, ularga hech qanday son qoʻshimchasiz ham oʻgʻuzlar deb atalgan. Shu chalkashlik [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib al-Marvoziy]] asarlarida ham aks etgan boʻlib, u 12 oʻgʻuz qabilasini sanab oʻtadi, ularga „Toʻquz xoqon“ hukmronlik qilgan va ularning ayrimlari Toʻquz-oʻgʻuzlar boʻlib, ular [[Movarounnahr]] bilan [[Xorazm]] chegarasida yashagan. Ehtimol, koʻpi bilan, oʻgʻuzlarga Toʻquz oʻgʻuzlarning bir guruh urugʻ yoki qabilalari rahbarlik qilgan boʻlishi mumkin&lt;ref&gt;Golden (1992) pp. 206-207&lt;/ref&gt;.

766-yilda, [[Qarluq|qarluqlar]] [[Yettisuv|Jeti­su]]da (hozirgi Qozogʻistonning janubi-sharqi) [[Turkash xoqonligi|Turkash xoqonligi]]ni tor-mor etgach, qarluq qabilalari shu yerda oʻz markaziga ega boʻlgan, hukmdori [[Jabgʻu|yabgʻu]] unvonini olgan xonlikni tuzdilar va poytaxtni [[Oqbeshim|Suyob]]ga koʻchirdilar. Oʻsha paytda Uch-qarluq konfederatsiyasining asosiy qismi [[Oltoylar|Oltoy]]ni tark etgan va Jeti­suda hukmronlik qarluq qabilalariga oʻtgan edi. Oʻgʻuz konfederatsiyasi Turkash xoqonligida yetakchilik uchun qarluqlar bilan kurashda magʻlubiyatga uchragach, Jeti­sudagi oʻgʻuzlarning katta qismi [[Qoratov (togʻ)|Qaratov togʻlari]] etaklariga va [[Issiqkoʻl (koʻl)|Issiqkoʻl]] havzasidagi [[Chu|Chu daryosi]] vodiysiga koʻchib oʻtdi.

9-asr boshlarida oʻgʻuz konfederatsiyasi, [[Qarluq|qarluqlar]] va [[Kimaklar|kimak qabilasi]] bilan ittifoqda, [[Qangʻar ittifoqi|Qangʻar ittifoqi]]ni tor-mor etib, [[Sirdaryo]] daryosining quyi oqimi va Orol boʻyi dashtlarini egalladi hamda qangʻarlar va [[Bijanaklar|bijanaklar]]ni siqib chiqardi. Sirdaryo boʻyi qangʻarlarning koʻchmanchi qabilalari oʻgʻuzlarga qoʻshilishiga majbur boʻldi, ularning bir qismi esa gʻarbga, Shimoliy Qora dengiz boʻylariga koʻchib ketdi. Oʻgʻuzlar poytaxtni [[Jankent|Yangikent]]ga koʻchirdilar va Oʻgʻuz Yabgʻu davlati nomi bilan tanila boshladilar.

Davlat [[Yayla (kurort)|yaylov]] (yozgi qishloq) boʻlgan oʻgʻuzlarning [[Jankent|Jankent]]ida tashkil topgan. Oʻgʻuz eli „janubda Issiqkoʻl va [[Olmaliq|Olmaliq]]dan, gʻarbda [[Sayram]]gacha, Sirdaryo ([[Sirdaryo]]) daryosining quyilish joyida joylashgan [[Jankent|Yangikent]] shahrigacha va [[Qoraqum]] choʻligacha“ choʻzilgan edi&lt;ref&gt;Kononov A. N., ''Genealogy of Turkmens'', Moscow-Leningrad, USSR Academy of Sciences, 1958, p. 81 (Kononov A. N., ''Rodoslovnaya turkmen. Sochinenie Abu-l-gazi, xana xivinskogo'', Moskva-Leningrad, AN SSSR, 1958) (''In Russian'')&lt;/ref&gt;. Oʻgʻuz elining poytaxti manbalarda turlicha — [[Jankent|Eni-Kent]], [[Jankent|Yangikent]], [[Jankent|Janikand]], [[Jankent|Yenikent]], [[Jankent|Yanikand]] tarzida yozilgan boʻlib, barchasi „Yangi shahar“ maʼnosini bildiradi. Arab adabiyotida al-Qariya al-Hadisa, fors adabiyotida esa Deh-i Hay deb atalgan, hozirda u [[Markaziy Osiyo|Markaziy Osiyodagi]] ruxlar shahri — [[Jankent]] hisoblanadi.

Davlatga oʻgʻuz turklarining yetakchisi, boshqa turkiy hukmron unvonlar — xon va xoqonlarga oʻxshash, lekin dastlab xoqondan past maqomga ega boʻlgan [[Jabgʻu|yabgʻu]] boshchilik qilgan. Qoʻshin esa [[Suboshi|suboshi]] tomonidan boshqarilgan; bu yerda „sü“ „qoʻshin“ (ehtimol, qadimgi xitoycha: 戍 ''śvò'' „chegara qorovuli“ soʻzidan olingan)&lt;ref&gt;Dybo, Anna (2014), [https://kpfu.ru/portal/docs/F230999094/01.pdf „Early contacts of Turks and problems of Proto-Turkic reconstruction“], in ''Tatarica, 2,'' p. 8&lt;/ref&gt; va „bashi“ „bosh &gt; hukmdor“ maʼnosini bildiradi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Kusainova M. A., 2006, ''Qozogʻiston tarixi'', Shyn Kіtap, {{ISBN|9965-9784-4-1}} (Kusainova M. A., 2006, ''Istoriya Kazaxstana'', Shiң Kіtap) ''in Russian''.
* {{Cite book |last=Fisher |first=William Bayne |url=https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?id=16yHq5v3QZAC |title=The Cambridge History of Iran |last2=Boyle |first2=J. A. |date=1968 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-06936-6 |language=en}}

[[Turkum:Qozogʻiston tarixi]]</text>
      <sha1>430me9uvbi1bxzzocbmu3j1na1qlibu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121749</id>
      <parentid>6121748</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12153" sha1="f2q3xtjsvf79p4ysldjiu890hs3z6in" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name            = 
| conventional_long_name = Oʻgʻuz Yabgʻu davlati
| common_name            = Oʻgʻuz davlati|
| era                    = 8–11-asrlar
| status                 = Xoqonlik
| year_start             = 750
| year_end               = 1055
| event_pre              = 
| date_pre               = 
| event_start            = 
| date_start             = 
| event_end              = 
| date_end               = 
| p1                     = Second Turkic Khaganate
| flag_p1                = 
| p2                     = Kangar union
| flag_p2                = 
| p3                     = 
| flag_p3                = 
| s1                     = Seljuq Empire
| flag_s1                = 
| s2                     = Kimek Khanate
| today                  = {{plainlist| * [[Kazakhstan]] [[Uzbekistan]] [[Turkmenistan]]}}
| flag_s2                =
| image_flag             =
| image_coat             =
| image_map              = AD_750OguzYabgu.png
| image_map_caption      = Oʻgʻuz Yabgʻu davlati, 750–1055
| capital                = [[Jankent|Yangikent]]
| national_motto         =
| national_anthem        =
| ethnic_groups          = Oʻgʻuzlar, Kumanlar, Kangarlat, Turgeshlar
| common_languages       = Turkiy
| religion               = [[Tangrichilik]]&lt;br /&gt;[[Islom]] (1003–1055)
| currency               =
| leader1                =
| year_leader1           =
}}
'''Oʻgʻuz Yabgʻu davlati''' yoki '''Oʻgʻuz ili''' ([[Qadimgi turkiy]]: [[Oʻgʻuzlar|Oʻgʻuz]] yeri) — 750-yilda [[Oʻgʻuzlar|oʻgʻuz turklari]] tomonidan tashkil etilgan, geografik jihatdan [[Kaspiy dengizi|Kaspiy]] va [[Orol dengizi]] sohillari oraligʻida joylashgan [[Turkiy xalqlar|turkiy]] davlat edi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Oghuz Yapgu State - Pax Historia |url=https://www.paxhistoria.co/flags/05f4e9c6-db67-47da-95ac-0137e2596701 |access-date=2026-04-05 |website=www.paxhistoria.co |language=en}}&lt;/ref&gt;. Oʻgʻuz qabilalari [[Qozogʻiston]] hududida keng maydonni egallagan boʻlib, [[Irgʻiz (daryo)|Irgʻiz]], [[Ural|Yayiq]], [[Emba]] va [[Uyl]] daryolari boʻylarini, Orol dengizi hududini, [[Sirdaryo]] vodiysini, [[Tyan-Shan|Tyanshan]]dagi [[Qoratov (togʻ)|Qaratau togʻlari]] etaklarini va [[Chu|Chu daryosi]] vodiysini oʻz ichiga olgan. Oʻgʻuz siyosiy birlashmasi 9–10-asrlarda Sirdaryoning oʻrta va quyi oqimi havzasida hamda unga tutash hozirgi gʻarbiy Qozogʻiston dashtlarida shakllandi.

== Etimologiya ==
„Oʻgʻuz“ nomining etimologiyasi aniq emas. U tarixiy va filologik adabiyotlarda koʻp bor muhokama qilingan. Bu atama ehtimol „qabilalar“ yoki „qabila ittifoqi“ maʼnosini bildirgan, keyinchalik esa umumiy etnik nomga aylangan boʻlishi mumkin.

10-asrga kelib, islom manbalari ularni [[Tangrichilik|tengrichilik]] yoki [[Buddizm|buddaviy]] dinidagilardan farqli oʻlaroq, [[Islom|musulmon]] [[Turkmanlar|turkmanlar]] deb atay boshladi; 12-asrga kelib esa bu atama Vizantiya manbalarida ham qoʻllanila boshladi, chunki oʻgʻuzlar asosan musulmon edi&lt;ref&gt;Elizabeth A. Zachariadou, „Turkomans“, in [[Alexander P. Kazhdan]], ed., ''The Oxford Dictionary of Byzantium'' (Oxford University Press, 1991).&lt;/ref&gt;. „Oʻgʻuz“ nomi 13-asrga kelib qoʻllanilmay boshladi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Lewis, G. ''The Book of Dede Korkut''. Penguin Books, 1974, p. 10.&lt;/ref&gt;.

Dastlabki oʻgʻuz hududlari [[Markaziy Osiyo]]ning janubi-sharqiy viloyatlari edi. Ilk oʻgʻuz guruhining shakllanishi Gʻarbiy [[Yettisuv|Jetisu]] (rus va boshqa yevropa tillarida koʻpincha Semirechye deb ataladi) bilan bogʻlanadi.

== Tarix ==
=== Dastlabki davr ===
Oʻgʻuz davlatiga oid ilk maʼlumot arab geografiya olimi [[Yaʼqubiy|Yaqubiy]] asarlarida uchraydi. U oʻgʻuzlarning [[Toʻqqizoʻgʻuz|Toʻquz oʻgʻuzlar]], [[Kimaklar|kimaklar]] va [[Qarluq|qarluqlar]]ga qarshi urushlarini tilga olgan; yana bir geograf, Ibn al-Faqih, oʻgʻuzlar kimaklar va Toʻquz oʻgʻuzlar bilan birga „podshohlar“ (malik) boʻlganini va turklar orasida ulugʻlanganini xabar qiladi&lt;ref&gt;[https://e-history.kz/en/contents/view/310 „Oghuz Djabgu state (9th — early 11th centuries)“], ''Qazaqstan Tarihy''&lt;/ref&gt;. Jeti­suda qadimgi oʻgʻuz poytaxti Guziya edi.

7–8-asrlarga oid xitoy manbalarida 姑蘇 ''Gūsū''ni („Oʻn oʻq“ ittifoqiga kirmagan&lt;ref&gt;[[Jiu Tangshu]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E6%96%B0%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7215%E4%B8%8B 215b Helu] txt. „統處月、處蜜、'''姑蘇'''、歌邏祿、弩失畢五姓之眾“ tr. „([[Helu]]) governed the mass, [consisting] of the Chuyue, Chumi, Gusu, Geluolu, and Nushibi — five clans-“&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Tongdian]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E9%80%9A%E5%85%B8/%E5%8D%B7199 vol. 199]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jiu Tangshu]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E8%88%8A%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7194%E4%B8%8B vol. 194b]&lt;/ref&gt; bir [[Gʻarbiy turk xoqonligi|Gʻarbiy turk]] qabilasi) doimiy ravishda Issiqkoʻl–Talas atrofida joylashganligini aytadi. [[Yuriy Zuyev]] (1960) ushbu Gusu qabilasini oʻgʻuz turklar bilan bogʻlaydi&lt;ref&gt;Zuev Yu. A., ''Horse Tamgas from Vassal Princedoms (Translation of Chinese composition „Tanghuyao“ of 8th–10th centuries)'', Kazakh SSR Academy of Sciences, Alma-Ata, I960, pp. 133-134 (''In Russian'') quote: „In the 8th century, Oghuzes were already on Syr-Darya outside of the Ten Arrows Turkic Kaganate)“&lt;/ref&gt;. Sari turgʻash qabilasining qochoqlari bosimi ostida oʻgʻuz konfederatsiyasining markazi Issiqkoʻl atrofidan Sirdaryoning quyi oqimiga koʻchdi&lt;ref&gt;Bartold W. W., ''„Sketch of the Jeti-su history“'', Frunze, 1943, pp. 20-21&lt;/ref&gt;. Zuyev, shuningdek, ikki parallel parcha haqida eslatadi: ulardan biri Veneraning maxfiy kitobi (''Taibo Yinjing'' 太白陰經)dan boʻlib, unda 三屈 „Uch ''Qu''“ (&lt; MC *''k&lt;sup&gt;(h)&lt;/sup&gt;ɨut̚''){{Efn|''Oʻn oʻq'' (十箭 ''Shí Jiàn'', ([[Qadimgi turkiy|qadimgi turk]] 𐰆𐰣:𐰸 ''On oq'') va ''Jĭu Xìng'' &quot;Toʻqqiz taxallus&quot; (qadimgi turk 𐱃𐰸𐰆𐰔:𐰆𐰍𐰔 ''[[Toʻqqizoʻgʻuz|Toʻquz oʻgʻuz]]'')dan farqlangan}}ni tilga oladi&lt;ref&gt;Li Quan, ''Taibo Yinjing'' „Vol. 1–3“, Zhejiang University Library Copy. [https://ctext.org/library.pl?if=en&amp;file=54492&amp;page=99#%E4%B9%9D%E5%A7%93%E5%8D%81%E7%AE%AD%E4%B8%89%E7%AA%9F p. 99 of 102] or [http://www.chinaknowledge.de/Literature/Poetry/shoushangecongshu.html Shoushange congshu 守山閣叢書 version] [https://ctext.org/library.pl?if=gb&amp;file=86880&amp;page=51#%E4%B9%9D%E5%A7%93%E5%8D%81%E7%AE%AD%E4%B8%89%E5%B1%88 p. 51 of 222]&lt;/ref&gt;, ikkinchisi esa [[Masʼudiy|al-Masudiy]]ning ''Oltin oʻtloqlar va javohir konlari'' asaridan boʻlib, unda turkiy ''Gʻuz''ning uch qoʻshini haqida soʻz yuritiladi&lt;ref&gt;Al-Masudi ''[https://archive.org/details/historicalencycl00masrich Meadows of Gold and Mines of Gems]'' vol. 1, pp. 238-239. translated by Aloys Spreger&lt;/ref&gt;.

Nom oʻxshashligiga qaramay, Peter Benjamin Goldenning taʼkidlashicha, [[Uygʻur xoqonligi|uygʻurlar]] chiqib kelgan Toʻquz oʻgʻuzlar ([[Xitoy tili|xitoycha]]: 九姓 Jĭu Xìng „Toʻqqiz taxallus“) [[Movarounnahr]]da Oʻgʻuz Yabgʻu davlatiga asos solgan oʻgʻuzlar bilan bir xalq emas edi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. [https://www.academia.edu/12226908/The_Turkic_World_in_Mahmud_Kashghari The Turkic Word of Mahmud al-Kashgari], p. 511&lt;/ref&gt;. Chunki [[Istaxriy]] va Muhammad ibn Muhammad Tusiy Toʻquz oʻgʻuzlarni va oʻgʻuzlarni alohida koʻrsatadi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. [https://www.academia.edu/12226908/The_Turkic_World_in_Mahmud_Kashghari The Turkic Word of Mahmud al-Kashgari], pp. 507-511&lt;/ref&gt; hamda Ibn al-Faqih „kofir turk-oʻgʻuzlar, Toʻquz-oʻgʻuzlar va qarluqlar“ni alohida tilga oladi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. (1992). ''An Introduction to the History of the Turkic People. Otto Harrassowitz'', Wiesbaden. p. 198&lt;/ref&gt;. Shunga qaramay, Golden keyingi [[Ikkinchi Turk xoqonligi|soʻnggi Goʻkturklar]] va [[Uygʻur xoqonligi|uygʻurlar]] davrida boʻlgan chalkashlikni qayd etadi; bu yerda oʻgʻuz atamasi goʻyo Toʻquz oʻgʻuzlarga yoki yana bir qabila guruhiga nisbatan qoʻllanib, ularga hech qanday son qoʻshimchasiz ham oʻgʻuzlar deb atalgan. Shu chalkashlik [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib al-Marvoziy]] asarlarida ham aks etgan boʻlib, u 12 oʻgʻuz qabilasini sanab oʻtadi, ularga „Toʻquz xoqon“ hukmronlik qilgan va ularning ayrimlari Toʻquz-oʻgʻuzlar boʻlib, ular [[Movarounnahr]] bilan [[Xorazm]] chegarasida yashagan. Ehtimol, koʻpi bilan, oʻgʻuzlarga Toʻquz oʻgʻuzlarning bir guruh urugʻ yoki qabilalari rahbarlik qilgan boʻlishi mumkin&lt;ref&gt;Golden (1992) pp. 206-207&lt;/ref&gt;.

766-yilda, [[Qarluq|qarluqlar]] [[Yettisuv|Jeti­su]]da (hozirgi Qozogʻistonning janubi-sharqi) [[Turkash xoqonligi|Turkash xoqonligi]]ni tor-mor etgach, qarluq qabilalari shu yerda oʻz markaziga ega boʻlgan, hukmdori [[Jabgʻu|yabgʻu]] unvonini olgan xonlikni tuzdilar va poytaxtni [[Oqbeshim|Suyob]]ga koʻchirdilar. Oʻsha paytda Uch-qarluq konfederatsiyasining asosiy qismi [[Oltoylar|Oltoy]]ni tark etgan va Jeti­suda hukmronlik qarluq qabilalariga oʻtgan edi. Oʻgʻuz konfederatsiyasi Turkash xoqonligida yetakchilik uchun qarluqlar bilan kurashda magʻlubiyatga uchragach, Jeti­sudagi oʻgʻuzlarning katta qismi [[Qoratov (togʻ)|Qaratov togʻlari]] etaklariga va [[Issiqkoʻl (koʻl)|Issiqkoʻl]] havzasidagi [[Chu|Chu daryosi]] vodiysiga koʻchib oʻtdi.

9-asr boshlarida oʻgʻuz konfederatsiyasi, [[Qarluq|qarluqlar]] va [[Kimaklar|kimak qabilasi]] bilan ittifoqda, [[Qangʻar ittifoqi|Qangʻar ittifoqi]]ni tor-mor etib, [[Sirdaryo]] daryosining quyi oqimi va Orol boʻyi dashtlarini egalladi hamda qangʻarlar va [[Bijanaklar|bijanaklar]]ni siqib chiqardi. Sirdaryo boʻyi qangʻarlarning koʻchmanchi qabilalari oʻgʻuzlarga qoʻshilishiga majbur boʻldi, ularning bir qismi esa gʻarbga, Shimoliy Qora dengiz boʻylariga koʻchib ketdi. Oʻgʻuzlar poytaxtni [[Jankent|Yangikent]]ga koʻchirdilar va Oʻgʻuz Yabgʻu davlati nomi bilan tanila boshladilar.

Davlat [[Yayla (kurort)|yaylov]] (yozgi qishloq) boʻlgan oʻgʻuzlarning [[Jankent|Jankent]]ida tashkil topgan. Oʻgʻuz eli „janubda Issiqkoʻl va [[Olmaliq|Olmaliq]]dan, gʻarbda [[Sayram]]gacha, Sirdaryo ([[Sirdaryo]]) daryosining quyilish joyida joylashgan [[Jankent|Yangikent]] shahrigacha va [[Qoraqum]] choʻligacha“ choʻzilgan edi&lt;ref&gt;Kononov A. N., ''Genealogy of Turkmens'', Moscow-Leningrad, USSR Academy of Sciences, 1958, p. 81 (Kononov A. N., ''Rodoslovnaya turkmen. Sochinenie Abu-l-gazi, xana xivinskogo'', Moskva-Leningrad, AN SSSR, 1958) (''In Russian'')&lt;/ref&gt;. Oʻgʻuz elining poytaxti manbalarda turlicha — [[Jankent|Eni-Kent]], [[Jankent|Yangikent]], [[Jankent|Janikand]], [[Jankent|Yenikent]], [[Jankent|Yanikand]] tarzida yozilgan boʻlib, barchasi „Yangi shahar“ maʼnosini bildiradi. Arab adabiyotida al-Qariya al-Hadisa, fors adabiyotida esa Deh-i Hay deb atalgan, hozirda u [[Markaziy Osiyo|Markaziy Osiyodagi]] ruxlar shahri — [[Jankent]] hisoblanadi.

Davlatga oʻgʻuz turklarining yetakchisi, boshqa turkiy hukmron unvonlar — xon va xoqonlarga oʻxshash, lekin dastlab xoqondan past maqomga ega boʻlgan [[Jabgʻu|yabgʻu]] boshchilik qilgan. Qoʻshin esa [[Suboshi|suboshi]] tomonidan boshqarilgan; bu yerda „sü“ „qoʻshin“ (ehtimol, qadimgi xitoycha: 戍 ''śvò'' „chegara qorovuli“ soʻzidan olingan)&lt;ref&gt;Dybo, Anna (2014), [https://kpfu.ru/portal/docs/F230999094/01.pdf „Early contacts of Turks and problems of Proto-Turkic reconstruction“], in ''Tatarica, 2,'' p. 8&lt;/ref&gt; va „bashi“ „bosh &gt; hukmdor“ maʼnosini bildiradi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Kusainova M. A., 2006, ''Qozogʻiston tarixi'', Shyn Kіtap, {{ISBN|9965-9784-4-1}} (Kusainova M. A., 2006, ''Istoriya Kazaxstana'', Shiң Kіtap) ''in Russian''.
* {{Cite book |last=Fisher |first=William Bayne |url=https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?id=16yHq5v3QZAC |title=The Cambridge History of Iran |last2=Boyle |first2=J. A. |date=1968 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-06936-6 |language=en}}

[[Turkum:Qozogʻiston tarixi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]</text>
      <sha1>f2q3xtjsvf79p4ysldjiu890hs3z6in</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121750</id>
      <parentid>6121749</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manbalar */</comment>
      <origin>6121750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12201" sha1="aeh9z4ayzrchvam1pe0whx2f49lyxmx" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name            = 
| conventional_long_name = Oʻgʻuz Yabgʻu davlati
| common_name            = Oʻgʻuz davlati|
| era                    = 8–11-asrlar
| status                 = Xoqonlik
| year_start             = 750
| year_end               = 1055
| event_pre              = 
| date_pre               = 
| event_start            = 
| date_start             = 
| event_end              = 
| date_end               = 
| p1                     = Second Turkic Khaganate
| flag_p1                = 
| p2                     = Kangar union
| flag_p2                = 
| p3                     = 
| flag_p3                = 
| s1                     = Seljuq Empire
| flag_s1                = 
| s2                     = Kimek Khanate
| today                  = {{plainlist| * [[Kazakhstan]] [[Uzbekistan]] [[Turkmenistan]]}}
| flag_s2                =
| image_flag             =
| image_coat             =
| image_map              = AD_750OguzYabgu.png
| image_map_caption      = Oʻgʻuz Yabgʻu davlati, 750–1055
| capital                = [[Jankent|Yangikent]]
| national_motto         =
| national_anthem        =
| ethnic_groups          = Oʻgʻuzlar, Kumanlar, Kangarlat, Turgeshlar
| common_languages       = Turkiy
| religion               = [[Tangrichilik]]&lt;br /&gt;[[Islom]] (1003–1055)
| currency               =
| leader1                =
| year_leader1           =
}}
'''Oʻgʻuz Yabgʻu davlati''' yoki '''Oʻgʻuz ili''' ([[Qadimgi turkiy]]: [[Oʻgʻuzlar|Oʻgʻuz]] yeri) — 750-yilda [[Oʻgʻuzlar|oʻgʻuz turklari]] tomonidan tashkil etilgan, geografik jihatdan [[Kaspiy dengizi|Kaspiy]] va [[Orol dengizi]] sohillari oraligʻida joylashgan [[Turkiy xalqlar|turkiy]] davlat edi&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Oghuz Yapgu State - Pax Historia |url=https://www.paxhistoria.co/flags/05f4e9c6-db67-47da-95ac-0137e2596701 |access-date=2026-04-05 |website=www.paxhistoria.co |language=en}}&lt;/ref&gt;. Oʻgʻuz qabilalari [[Qozogʻiston]] hududida keng maydonni egallagan boʻlib, [[Irgʻiz (daryo)|Irgʻiz]], [[Ural|Yayiq]], [[Emba]] va [[Uyl]] daryolari boʻylarini, Orol dengizi hududini, [[Sirdaryo]] vodiysini, [[Tyan-Shan|Tyanshan]]dagi [[Qoratov (togʻ)|Qaratau togʻlari]] etaklarini va [[Chu|Chu daryosi]] vodiysini oʻz ichiga olgan. Oʻgʻuz siyosiy birlashmasi 9–10-asrlarda Sirdaryoning oʻrta va quyi oqimi havzasida hamda unga tutash hozirgi gʻarbiy Qozogʻiston dashtlarida shakllandi.

== Etimologiya ==
„Oʻgʻuz“ nomining etimologiyasi aniq emas. U tarixiy va filologik adabiyotlarda koʻp bor muhokama qilingan. Bu atama ehtimol „qabilalar“ yoki „qabila ittifoqi“ maʼnosini bildirgan, keyinchalik esa umumiy etnik nomga aylangan boʻlishi mumkin.

10-asrga kelib, islom manbalari ularni [[Tangrichilik|tengrichilik]] yoki [[Buddizm|buddaviy]] dinidagilardan farqli oʻlaroq, [[Islom|musulmon]] [[Turkmanlar|turkmanlar]] deb atay boshladi; 12-asrga kelib esa bu atama Vizantiya manbalarida ham qoʻllanila boshladi, chunki oʻgʻuzlar asosan musulmon edi&lt;ref&gt;Elizabeth A. Zachariadou, „Turkomans“, in [[Alexander P. Kazhdan]], ed., ''The Oxford Dictionary of Byzantium'' (Oxford University Press, 1991).&lt;/ref&gt;. „Oʻgʻuz“ nomi 13-asrga kelib qoʻllanilmay boshladi&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Lewis, G. ''The Book of Dede Korkut''. Penguin Books, 1974, p. 10.&lt;/ref&gt;.

Dastlabki oʻgʻuz hududlari [[Markaziy Osiyo]]ning janubi-sharqiy viloyatlari edi. Ilk oʻgʻuz guruhining shakllanishi Gʻarbiy [[Yettisuv|Jetisu]] (rus va boshqa yevropa tillarida koʻpincha Semirechye deb ataladi) bilan bogʻlanadi.

== Tarix ==
=== Dastlabki davr ===
Oʻgʻuz davlatiga oid ilk maʼlumot arab geografiya olimi [[Yaʼqubiy|Yaqubiy]] asarlarida uchraydi. U oʻgʻuzlarning [[Toʻqqizoʻgʻuz|Toʻquz oʻgʻuzlar]], [[Kimaklar|kimaklar]] va [[Qarluq|qarluqlar]]ga qarshi urushlarini tilga olgan; yana bir geograf, Ibn al-Faqih, oʻgʻuzlar kimaklar va Toʻquz oʻgʻuzlar bilan birga „podshohlar“ (malik) boʻlganini va turklar orasida ulugʻlanganini xabar qiladi&lt;ref&gt;[https://e-history.kz/en/contents/view/310 „Oghuz Djabgu state (9th — early 11th centuries)“], ''Qazaqstan Tarihy''&lt;/ref&gt;. Jeti­suda qadimgi oʻgʻuz poytaxti Guziya edi.

7–8-asrlarga oid xitoy manbalarida 姑蘇 ''Gūsū''ni („Oʻn oʻq“ ittifoqiga kirmagan&lt;ref&gt;[[Jiu Tangshu]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E6%96%B0%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7215%E4%B8%8B 215b Helu] txt. „統處月、處蜜、'''姑蘇'''、歌邏祿、弩失畢五姓之眾“ tr. „([[Helu]]) governed the mass, [consisting] of the Chuyue, Chumi, Gusu, Geluolu, and Nushibi — five clans-“&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Tongdian]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E9%80%9A%E5%85%B8/%E5%8D%B7199 vol. 199]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jiu Tangshu]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E8%88%8A%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7194%E4%B8%8B vol. 194b]&lt;/ref&gt; bir [[Gʻarbiy turk xoqonligi|Gʻarbiy turk]] qabilasi) doimiy ravishda Issiqkoʻl–Talas atrofida joylashganligini aytadi. [[Yuriy Zuyev]] (1960) ushbu Gusu qabilasini oʻgʻuz turklar bilan bogʻlaydi&lt;ref&gt;Zuev Yu. A., ''Horse Tamgas from Vassal Princedoms (Translation of Chinese composition „Tanghuyao“ of 8th–10th centuries)'', Kazakh SSR Academy of Sciences, Alma-Ata, I960, pp. 133-134 (''In Russian'') quote: „In the 8th century, Oghuzes were already on Syr-Darya outside of the Ten Arrows Turkic Kaganate)“&lt;/ref&gt;. Sari turgʻash qabilasining qochoqlari bosimi ostida oʻgʻuz konfederatsiyasining markazi Issiqkoʻl atrofidan Sirdaryoning quyi oqimiga koʻchdi&lt;ref&gt;Bartold W. W., ''„Sketch of the Jeti-su history“'', Frunze, 1943, pp. 20-21&lt;/ref&gt;. Zuyev, shuningdek, ikki parallel parcha haqida eslatadi: ulardan biri Veneraning maxfiy kitobi (''Taibo Yinjing'' 太白陰經)dan boʻlib, unda 三屈 „Uch ''Qu''“ (&lt; MC *''k&lt;sup&gt;(h)&lt;/sup&gt;ɨut̚''){{Efn|''Oʻn oʻq'' (十箭 ''Shí Jiàn'', ([[Qadimgi turkiy|qadimgi turk]] 𐰆𐰣:𐰸 ''On oq'') va ''Jĭu Xìng'' &quot;Toʻqqiz taxallus&quot; (qadimgi turk 𐱃𐰸𐰆𐰔:𐰆𐰍𐰔 ''[[Toʻqqizoʻgʻuz|Toʻquz oʻgʻuz]]'')dan farqlangan}}ni tilga oladi&lt;ref&gt;Li Quan, ''Taibo Yinjing'' „Vol. 1–3“, Zhejiang University Library Copy. [https://ctext.org/library.pl?if=en&amp;file=54492&amp;page=99#%E4%B9%9D%E5%A7%93%E5%8D%81%E7%AE%AD%E4%B8%89%E7%AA%9F p. 99 of 102] or [http://www.chinaknowledge.de/Literature/Poetry/shoushangecongshu.html Shoushange congshu 守山閣叢書 version] [https://ctext.org/library.pl?if=gb&amp;file=86880&amp;page=51#%E4%B9%9D%E5%A7%93%E5%8D%81%E7%AE%AD%E4%B8%89%E5%B1%88 p. 51 of 222]&lt;/ref&gt;, ikkinchisi esa [[Masʼudiy|al-Masudiy]]ning ''Oltin oʻtloqlar va javohir konlari'' asaridan boʻlib, unda turkiy ''Gʻuz''ning uch qoʻshini haqida soʻz yuritiladi&lt;ref&gt;Al-Masudi ''[https://archive.org/details/historicalencycl00masrich Meadows of Gold and Mines of Gems]'' vol. 1, pp. 238-239. translated by Aloys Spreger&lt;/ref&gt;.

Nom oʻxshashligiga qaramay, Peter Benjamin Goldenning taʼkidlashicha, [[Uygʻur xoqonligi|uygʻurlar]] chiqib kelgan Toʻquz oʻgʻuzlar ([[Xitoy tili|xitoycha]]: 九姓 Jĭu Xìng „Toʻqqiz taxallus“) [[Movarounnahr]]da Oʻgʻuz Yabgʻu davlatiga asos solgan oʻgʻuzlar bilan bir xalq emas edi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. [https://www.academia.edu/12226908/The_Turkic_World_in_Mahmud_Kashghari The Turkic Word of Mahmud al-Kashgari], p. 511&lt;/ref&gt;. Chunki [[Istaxriy]] va Muhammad ibn Muhammad Tusiy Toʻquz oʻgʻuzlarni va oʻgʻuzlarni alohida koʻrsatadi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. [https://www.academia.edu/12226908/The_Turkic_World_in_Mahmud_Kashghari The Turkic Word of Mahmud al-Kashgari], pp. 507-511&lt;/ref&gt; hamda Ibn al-Faqih „kofir turk-oʻgʻuzlar, Toʻquz-oʻgʻuzlar va qarluqlar“ni alohida tilga oladi&lt;ref&gt;Golden, Peter B. (1992). ''An Introduction to the History of the Turkic People. Otto Harrassowitz'', Wiesbaden. p. 198&lt;/ref&gt;. Shunga qaramay, Golden keyingi [[Ikkinchi Turk xoqonligi|soʻnggi Goʻkturklar]] va [[Uygʻur xoqonligi|uygʻurlar]] davrida boʻlgan chalkashlikni qayd etadi; bu yerda oʻgʻuz atamasi goʻyo Toʻquz oʻgʻuzlarga yoki yana bir qabila guruhiga nisbatan qoʻllanib, ularga hech qanday son qoʻshimchasiz ham oʻgʻuzlar deb atalgan. Shu chalkashlik [[Habash al-Hasib al-Marvaziy|Habash al-Hasib al-Marvoziy]] asarlarida ham aks etgan boʻlib, u 12 oʻgʻuz qabilasini sanab oʻtadi, ularga „Toʻquz xoqon“ hukmronlik qilgan va ularning ayrimlari Toʻquz-oʻgʻuzlar boʻlib, ular [[Movarounnahr]] bilan [[Xorazm]] chegarasida yashagan. Ehtimol, koʻpi bilan, oʻgʻuzlarga Toʻquz oʻgʻuzlarning bir guruh urugʻ yoki qabilalari rahbarlik qilgan boʻlishi mumkin&lt;ref&gt;Golden (1992) pp. 206-207&lt;/ref&gt;.

766-yilda, [[Qarluq|qarluqlar]] [[Yettisuv|Jeti­su]]da (hozirgi Qozogʻistonning janubi-sharqi) [[Turkash xoqonligi|Turkash xoqonligi]]ni tor-mor etgach, qarluq qabilalari shu yerda oʻz markaziga ega boʻlgan, hukmdori [[Jabgʻu|yabgʻu]] unvonini olgan xonlikni tuzdilar va poytaxtni [[Oqbeshim|Suyob]]ga koʻchirdilar. Oʻsha paytda Uch-qarluq konfederatsiyasining asosiy qismi [[Oltoylar|Oltoy]]ni tark etgan va Jeti­suda hukmronlik qarluq qabilalariga oʻtgan edi. Oʻgʻuz konfederatsiyasi Turkash xoqonligida yetakchilik uchun qarluqlar bilan kurashda magʻlubiyatga uchragach, Jeti­sudagi oʻgʻuzlarning katta qismi [[Qoratov (togʻ)|Qaratov togʻlari]] etaklariga va [[Issiqkoʻl (koʻl)|Issiqkoʻl]] havzasidagi [[Chu|Chu daryosi]] vodiysiga koʻchib oʻtdi.

9-asr boshlarida oʻgʻuz konfederatsiyasi, [[Qarluq|qarluqlar]] va [[Kimaklar|kimak qabilasi]] bilan ittifoqda, [[Qangʻar ittifoqi|Qangʻar ittifoqi]]ni tor-mor etib, [[Sirdaryo]] daryosining quyi oqimi va Orol boʻyi dashtlarini egalladi hamda qangʻarlar va [[Bijanaklar|bijanaklar]]ni siqib chiqardi. Sirdaryo boʻyi qangʻarlarning koʻchmanchi qabilalari oʻgʻuzlarga qoʻshilishiga majbur boʻldi, ularning bir qismi esa gʻarbga, Shimoliy Qora dengiz boʻylariga koʻchib ketdi. Oʻgʻuzlar poytaxtni [[Jankent|Yangikent]]ga koʻchirdilar va Oʻgʻuz Yabgʻu davlati nomi bilan tanila boshladilar.

Davlat [[Yayla (kurort)|yaylov]] (yozgi qishloq) boʻlgan oʻgʻuzlarning [[Jankent|Jankent]]ida tashkil topgan. Oʻgʻuz eli „janubda Issiqkoʻl va [[Olmaliq|Olmaliq]]dan, gʻarbda [[Sayram]]gacha, Sirdaryo ([[Sirdaryo]]) daryosining quyilish joyida joylashgan [[Jankent|Yangikent]] shahrigacha va [[Qoraqum]] choʻligacha“ choʻzilgan edi&lt;ref&gt;Kononov A. N., ''Genealogy of Turkmens'', Moscow-Leningrad, USSR Academy of Sciences, 1958, p. 81 (Kononov A. N., ''Rodoslovnaya turkmen. Sochinenie Abu-l-gazi, xana xivinskogo'', Moskva-Leningrad, AN SSSR, 1958) (''In Russian'')&lt;/ref&gt;. Oʻgʻuz elining poytaxti manbalarda turlicha — [[Jankent|Eni-Kent]], [[Jankent|Yangikent]], [[Jankent|Janikand]], [[Jankent|Yenikent]], [[Jankent|Yanikand]] tarzida yozilgan boʻlib, barchasi „Yangi shahar“ maʼnosini bildiradi. Arab adabiyotida al-Qariya al-Hadisa, fors adabiyotida esa Deh-i Hay deb atalgan, hozirda u [[Markaziy Osiyo|Markaziy Osiyodagi]] ruxlar shahri — [[Jankent]] hisoblanadi.

Davlatga oʻgʻuz turklarining yetakchisi, boshqa turkiy hukmron unvonlar — xon va xoqonlarga oʻxshash, lekin dastlab xoqondan past maqomga ega boʻlgan [[Jabgʻu|yabgʻu]] boshchilik qilgan. Qoʻshin esa [[Suboshi|suboshi]] tomonidan boshqarilgan; bu yerda „sü“ „qoʻshin“ (ehtimol, qadimgi xitoycha: 戍 ''śvò'' „chegara qorovuli“ soʻzidan olingan)&lt;ref&gt;Dybo, Anna (2014), [https://kpfu.ru/portal/docs/F230999094/01.pdf „Early contacts of Turks and problems of Proto-Turkic reconstruction“], in ''Tatarica, 2,'' p. 8&lt;/ref&gt; va „bashi“ „bosh &gt; hukmdor“ maʼnosini bildiradi.

== Izohlar==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Kusainova M. A., 2006, ''Qozogʻiston tarixi'', Shyn Kіtap, {{ISBN|9965-9784-4-1}} (Kusainova M. A., 2006, ''Istoriya Kazaxstana'', Shiң Kіtap) ''in Russian''.
* {{Cite book |last=Fisher |first=William Bayne |url=https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?id=16yHq5v3QZAC |title=The Cambridge History of Iran |last2=Boyle |first2=J. A. |date=1968 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-06936-6 |language=en}}

[[Turkum:Qozogʻiston tarixi]]
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]</text>
      <sha1>aeh9z4ayzrchvam1pe0whx2f49lyxmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdurahmonov, Qalbay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402455</id>
    <redirect title="Qalbay Abdurahmonov" />
    <revision>
      <id>6121755</id>
      <timestamp>2026-05-11T06:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekipediya</username>
        <id>118689</id>
      </contributor>
      <comment>Bekipediya [[Abdurahmonov, Qalbay]] sahifasini [[Qalbay Abdurahmonov]]ga koʻchirdi: Notoʻgʻri yozilgan sarlavha</comment>
      <origin>6121755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="8zmw870xzd3g8vgrqasf1mlwa1cv4as" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Qalbay Abdurahmonov]]</text>
      <sha1>8zmw870xzd3g8vgrqasf1mlwa1cv4as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Abdurahmonov, Qalbay</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1402456</id>
    <redirect title="Munozara:Qalbay Abdurahmonov" />
    <revision>
      <id>6121757</id>
      <timestamp>2026-05-11T06:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bekipediya</username>
        <id>118689</id>
      </contributor>
      <comment>Bekipediya [[Munozara:Abdurahmonov, Qalbay]] sahifasini [[Munozara:Qalbay Abdurahmonov]]ga koʻchirdi: Notoʻgʻri yozilgan sarlavha</comment>
      <origin>6121757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="h2hh5jaqtv15a6pr3h6k1v63tmv9kpk" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Munozara:Qalbay Abdurahmonov]]</text>
      <sha1>h2hh5jaqtv15a6pr3h6k1v63tmv9kpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alash partiyasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402457</id>
    <revision>
      <id>6121758</id>
      <timestamp>2026-05-11T06:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Siyosiy partiya bilgiqutisi | partiya nomi = Alash | asl tildagi nomi      = Алаш партиясы | asl nom tili = kk | logo             = Qazaq newspaper logo.svg | rang kodi= oq | yetakchisi = [[Alixan Boʻkeyxanov]] | deputy_leader    =  | president        =  | chairperson      =  | vice_chairperson =  | general_secretary =  | first_secretary  =  | secretary_general =  | presidium        =  | secretary        =  | spokesperson     =  | ta...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7362" sha1="cwoblcs5nc2flu4yt2157dt83cc0mpw" xml:space="preserve">{{Siyosiy partiya bilgiqutisi
| partiya nomi = Alash
| asl tildagi nomi      = Алаш партиясы
| asl nom tili = kk
| logo             = Qazaq newspaper logo.svg
| rang kodi= oq
| yetakchisi = [[Alixan Boʻkeyxanov]]
| deputy_leader    = 
| president        = 
| chairperson      = 
| vice_chairperson = 
| general_secretary = 
| first_secretary  = 
| secretary_general = 
| presidium        = 
| secretary        = 
| spokesperson     = 
| tashkil etilgan = 1917
| ota partiya            = Konstitutsiyaviy demokratik partiya
| tugatilgan= 1920
| ideologiya         = {{nowrap|[[Milliy liberalizm]]&lt;br/&gt;[[Konstitutsiyaviylik]]&lt;br/&gt;[[Millatchilik]]&lt;br/&gt;[[Antikommunizm]]&lt;br/&gt;[[Antisovetizm]]}}
| pozitsiya         = Markazchilikdan markaz-oʻnggacha
| ranglar = oq, sariq, qizil
| shtab kvartiralar = [[Semey|Alash-Qala]], [[Alash oʻrda|Alash muxtoriyati]]
| international    =
| website          =
| mamlakat= Qozogʻiston
| davlat        = Rossiya
| flag             =
}}
'''Alash''' ({{Lang-kk|Алаш партиясы}}, {{Lang|kk-Latn|Alaş partiası}}) — siyosiy partiya va ozodlik harakati boʻlib, [[Rossiya respublikasi|Rossiya Respublikasi]] va [[Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi|Sovet Rossiyasi]]da faoliyat yuritgan hamda hozirgi [[Qozogʻiston]] va [[Rossiya]] hududlaridagi [[Alash oʻrda|Alash muxtoriyati]]ning hukmron partiyasi boʻlgan. Ular [[Qozoqlar|qozogʻistonliklar]] va [[Ruslar|ruslar]] oʻrtasida teng munosabat boʻlishini, shuningdek, qozogʻistonliklar yerlarida ruslarni joylashtirishni toʻxtatishni talab qilgan. Bu partiya zamonaviy davrdagi birinchi uyushgan siyosiy qozoq va qirgʻiz elita guruhi sifatida eʼtiborga molikdir&lt;ref name=&quot;Galick2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.sras.org/alash_orda_kazakh |title=Responding to the Dual Threat to Kazakhness: The Rise of Alash Orda and its Uniquely Kazakh Path |last=Galick |first=David |date=March 29, 2014 |publisher=The School of Russian and Asian Studies |access-date=March 14, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318211116/http://www.sras.org/alash_orda_kazakh |archive-date=March 18, 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Alash partiyasi ruscha identifikatsiyani qabul qilish oʻrniga qozoq oʻzligini mustahkamlashga uringan. Gʻarbcha [[Dunyoviylik|dunyoviylik]] va [[Islom dunyosi|Musulmon olami]] bilan aloqalar partiya intelligensiyasi va qozoq elitalari oʻrtasida, ayniqsa [[Rossiyada fuqarolar urushi|Rossiya fuqarolar urushi]] davrida, asosiy ajratuvchi masalalar edi&lt;ref name=&quot;Galick2014&quot;/&gt;.

Partiya raisi va Alash muxtoriyatining prezidenti [[Alixan Boʻkeyxanov]] edi. Alash partiyasi tuzilishidan avval u va partiyaning boshqa taniqli aʼzolari liberal Konstitutsiyaviy demokratik partiya aʼzolari boʻlganlar&lt;ref name=&quot;Galick2014&quot;/&gt; va ular bilan maʼlum darajada aloqalarni saqlab qolishgan.

Alash partiyasi 1920-yil 26-avgustda, [[Bolsheviklar|bolsheviklar]] Alash muxtoriyati hududini egallab turgan [[Oq gvardiya]] qoʻshinlarini tor-mor etib, [[Qozogʻiston Avtonom Sotsialistik Sovet Respublikasi|Qirgʻiz Avtonom Sotsialistik Sovet Respublikasi]]ni tuzganidan soʻng faoliyatini toʻxtatdi.

== Etimologiyasi ==
„Alash“ soʻzi [[Turkiy tillar|turkiy tillar]]da „qabila aʼzosi“ yoki „qarindosh“ maʼnosini bildiradi, biroq ayrim manbalarga koʻra, „Alash“ „qozoq“ soʻzining [[Sinonimlar|sinonimi]] sifatida ham qoʻllangan. Qozoq tarixchisi va siyosatchisi Qodirgʻali Jaloyir tez-tez „qozoq“ soʻzi oʻrniga „Alash“ atamasini ishlatgan.

Partiya [[Markaziy Osiyo]]ning barcha [[Turkiy xalqlar|turkiy xalqlari]]ni birlashtirib, mustaqil davlat barpo etishni rejalashtirgan edi. Shu maqsadda ular qozoqlarni yagona titul millat sifatida emas, balki barcha uchun umumturkiy yangi „Alash“ identifikatsiyasini yaratishni istagan. Biroq bu reja amalga oshmadi. Qozoq siyosatchisi [[Mustafo Choʻqay]] Alashning ilk qurultoylari haqida shunday degan: „Qurultoy buyuk turkiy xalqlarni birlashtirish yoʻlidagi umumiy maqsadimiz orqali birlikni namoyon etgan ramziy sahnaga aylandi“.

== Tarixi ==

=== Partiyaning tuzilishi va faoliyati ===
Alash partiyasi 1917-yil dekabr oyida tuzilgan boʻlib, uning tashkil etilgani haftalik [[Qazaq]] gazetasi orqali eʼlon qilingan. Alash Qozogʻistonning aksariyat mintaqalarida saylovlarda gʻolib chiqib, amalda [[Alash oʻrda|Alash muxtoriyati]]ni tuzdi.

Partiya avvalgi Konstitutsiyaviy demokratik partiya aʼzolari tomonidan tashkil etilgani sababli, u konstitutsiyaviy demokratlarning vorislaridan biri hisoblanadi.

[[Fevral inqilobi]]dan soʻng Rossiya zaiflashdi va qozoq elitalari vaziyatdan foydalanib siyosiy partiya tuzdilar. 1917-yil 21–28-iyul kunlari [[Orenburg]]da umumqozoq qurultoyi oʻtkazildi va unda Rossiyaning boshqaruv shakli kabi asosiy masalalarga javob izlandi. Natijada Rossiya [[Federatsiya|federal]] [[Parlamentar respublika|parlament respublikasi]] boʻlishi kerak, degan qarorga kelindi.

=== Qozoq ASSR davrida Alash ===
Alash partiyasi 1920-yil 26-avgustda, [[Bolsheviklar|bolsheviklar]] Alash muxtoriyati hududida boʻlgan [[Oq gvardiya]] kuchlarini tor-mor etib, [[Qozogʻiston Avtonom Sotsialistik Sovet Respublikasi|Qirgʻiz Avtonom Sotsialistik Sovet Respublikasi]]ni tuzganidan keyin faoliyatini toʻxtatdi. Shunga qaramay, qozoq elitalari Qozogʻiston ravnaqi yoʻlida ishlashni davom ettirishga qaror qildilar. Baʼzi sobiq Alash aʼzolari [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi]] safiga qoʻshildi.

Sobiq Alash aʼzolari maktablar uchun darsliklarni tarjima qilishga kirishdi. [[Qozogʻistondagi ocharchilik (1932—1933)|Ocharchilik]] davrida qozoq elitalari sovet siyosiy tizimiga qarshi yirik noroziliklarda ishtirok etib, propagandani va ocharchilik haqidagi maʼlumotlarning senzurasini keskin tanqid qildilar. Ular sovet hukumatiga ikki maktub yozdilar: birinchisi — 1932-yil 4-iyulda [[Gʻabit Musrepov]], Mansur Gataulin, Embergen Altynbekov, Mutash Davletqaliyev va Qodir Quanishov tomonidan yozilgan „Beshlarning maktubi“; ikkinchisi esa — [[Turor Risqulov]] tomonidan [[Iosif Stalin]]ga yozilgan „I. V. Stalinga maktub“.

1930-yillarda elitaning aksariyati Katta qatagʻon davrida hibsga olinib, gumon qilingan [[Millatchilik|millatchilik]] gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlagani uchun [[Gulag|GULAG]]larga yuborildi. Qamoqlardagi chiday olmaydigan sharoitlar va doimiy ruhiy bosim hibsga olinganlarning tez qarishiga sabab boʻlgan, bu ularning soʻnggi suratlarida yaqqol koʻrinadi. 1935–1938-yillar oraligʻida qozoq elitasining katta qismi oʻqqa tutilgan.

== Merosi ==
Qozogʻiston mustaqillikka erishganidan keyin partiya bilan bogʻliq koʻplab shaxslar oqlanib, ularni xotirlash uchun yodgorliklar oʻrnatildi.

2021-yil 4-iyulda Alash harakati yetakchilari — [[Ahmet Baytursinov]], [[Alixan Boʻkeyxanov]] va [[Mirjaqip Dulatuli]]ga bagʻishlangan yodgorlik [[Ostona]]da ochildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/pamyatnik-lideram-alash-ordyi-ustanovili-v-nur-sultane-442301/|title=Памятник лидерам Алаш Орды установили в Нур-Султане|website=tengrinews.kz|date=2021-07-04}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Ahmet Baytursinov]]
* [[Alash oʻrda]]
* [[Bosmachilik]]
* [[Ismoil Gaspirali]]
* [[Jadidchilik]]
* [[Panturkiylik]]
* [[Uch juz]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>cwoblcs5nc2flu4yt2157dt83cc0mpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121760</id>
      <parentid>6121758</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Qozoq partiyalari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7392" sha1="htk9fe3jht0h19tbmbwao8mpn41wua8" xml:space="preserve">{{Siyosiy partiya bilgiqutisi
| partiya nomi = Alash
| asl tildagi nomi      = Алаш партиясы
| asl nom tili = kk
| logo             = Qazaq newspaper logo.svg
| rang kodi= oq
| yetakchisi = [[Alixan Boʻkeyxanov]]
| deputy_leader    = 
| president        = 
| chairperson      = 
| vice_chairperson = 
| general_secretary = 
| first_secretary  = 
| secretary_general = 
| presidium        = 
| secretary        = 
| spokesperson     = 
| tashkil etilgan = 1917
| ota partiya            = Konstitutsiyaviy demokratik partiya
| tugatilgan= 1920
| ideologiya         = {{nowrap|[[Milliy liberalizm]]&lt;br/&gt;[[Konstitutsiyaviylik]]&lt;br/&gt;[[Millatchilik]]&lt;br/&gt;[[Antikommunizm]]&lt;br/&gt;[[Antisovetizm]]}}
| pozitsiya         = Markazchilikdan markaz-oʻnggacha
| ranglar = oq, sariq, qizil
| shtab kvartiralar = [[Semey|Alash-Qala]], [[Alash oʻrda|Alash muxtoriyati]]
| international    =
| website          =
| mamlakat= Qozogʻiston
| davlat        = Rossiya
| flag             =
}}
'''Alash''' ({{Lang-kk|Алаш партиясы}}, {{Lang|kk-Latn|Alaş partiası}}) — siyosiy partiya va ozodlik harakati boʻlib, [[Rossiya respublikasi|Rossiya Respublikasi]] va [[Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi|Sovet Rossiyasi]]da faoliyat yuritgan hamda hozirgi [[Qozogʻiston]] va [[Rossiya]] hududlaridagi [[Alash oʻrda|Alash muxtoriyati]]ning hukmron partiyasi boʻlgan. Ular [[Qozoqlar|qozogʻistonliklar]] va [[Ruslar|ruslar]] oʻrtasida teng munosabat boʻlishini, shuningdek, qozogʻistonliklar yerlarida ruslarni joylashtirishni toʻxtatishni talab qilgan. Bu partiya zamonaviy davrdagi birinchi uyushgan siyosiy qozoq va qirgʻiz elita guruhi sifatida eʼtiborga molikdir&lt;ref name=&quot;Galick2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.sras.org/alash_orda_kazakh |title=Responding to the Dual Threat to Kazakhness: The Rise of Alash Orda and its Uniquely Kazakh Path |last=Galick |first=David |date=March 29, 2014 |publisher=The School of Russian and Asian Studies |access-date=March 14, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318211116/http://www.sras.org/alash_orda_kazakh |archive-date=March 18, 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Alash partiyasi ruscha identifikatsiyani qabul qilish oʻrniga qozoq oʻzligini mustahkamlashga uringan. Gʻarbcha [[Dunyoviylik|dunyoviylik]] va [[Islom dunyosi|Musulmon olami]] bilan aloqalar partiya intelligensiyasi va qozoq elitalari oʻrtasida, ayniqsa [[Rossiyada fuqarolar urushi|Rossiya fuqarolar urushi]] davrida, asosiy ajratuvchi masalalar edi&lt;ref name=&quot;Galick2014&quot;/&gt;.

Partiya raisi va Alash muxtoriyatining prezidenti [[Alixan Boʻkeyxanov]] edi. Alash partiyasi tuzilishidan avval u va partiyaning boshqa taniqli aʼzolari liberal Konstitutsiyaviy demokratik partiya aʼzolari boʻlganlar&lt;ref name=&quot;Galick2014&quot;/&gt; va ular bilan maʼlum darajada aloqalarni saqlab qolishgan.

Alash partiyasi 1920-yil 26-avgustda, [[Bolsheviklar|bolsheviklar]] Alash muxtoriyati hududini egallab turgan [[Oq gvardiya]] qoʻshinlarini tor-mor etib, [[Qozogʻiston Avtonom Sotsialistik Sovet Respublikasi|Qirgʻiz Avtonom Sotsialistik Sovet Respublikasi]]ni tuzganidan soʻng faoliyatini toʻxtatdi.

== Etimologiyasi ==
„Alash“ soʻzi [[Turkiy tillar|turkiy tillar]]da „qabila aʼzosi“ yoki „qarindosh“ maʼnosini bildiradi, biroq ayrim manbalarga koʻra, „Alash“ „qozoq“ soʻzining [[Sinonimlar|sinonimi]] sifatida ham qoʻllangan. Qozoq tarixchisi va siyosatchisi Qodirgʻali Jaloyir tez-tez „qozoq“ soʻzi oʻrniga „Alash“ atamasini ishlatgan.

Partiya [[Markaziy Osiyo]]ning barcha [[Turkiy xalqlar|turkiy xalqlari]]ni birlashtirib, mustaqil davlat barpo etishni rejalashtirgan edi. Shu maqsadda ular qozoqlarni yagona titul millat sifatida emas, balki barcha uchun umumturkiy yangi „Alash“ identifikatsiyasini yaratishni istagan. Biroq bu reja amalga oshmadi. Qozoq siyosatchisi [[Mustafo Choʻqay]] Alashning ilk qurultoylari haqida shunday degan: „Qurultoy buyuk turkiy xalqlarni birlashtirish yoʻlidagi umumiy maqsadimiz orqali birlikni namoyon etgan ramziy sahnaga aylandi“.

== Tarixi ==

=== Partiyaning tuzilishi va faoliyati ===
Alash partiyasi 1917-yil dekabr oyida tuzilgan boʻlib, uning tashkil etilgani haftalik [[Qazaq]] gazetasi orqali eʼlon qilingan. Alash Qozogʻistonning aksariyat mintaqalarida saylovlarda gʻolib chiqib, amalda [[Alash oʻrda|Alash muxtoriyati]]ni tuzdi.

Partiya avvalgi Konstitutsiyaviy demokratik partiya aʼzolari tomonidan tashkil etilgani sababli, u konstitutsiyaviy demokratlarning vorislaridan biri hisoblanadi.

[[Fevral inqilobi]]dan soʻng Rossiya zaiflashdi va qozoq elitalari vaziyatdan foydalanib siyosiy partiya tuzdilar. 1917-yil 21–28-iyul kunlari [[Orenburg]]da umumqozoq qurultoyi oʻtkazildi va unda Rossiyaning boshqaruv shakli kabi asosiy masalalarga javob izlandi. Natijada Rossiya [[Federatsiya|federal]] [[Parlamentar respublika|parlament respublikasi]] boʻlishi kerak, degan qarorga kelindi.

=== Qozoq ASSR davrida Alash ===
Alash partiyasi 1920-yil 26-avgustda, [[Bolsheviklar|bolsheviklar]] Alash muxtoriyati hududida boʻlgan [[Oq gvardiya]] kuchlarini tor-mor etib, [[Qozogʻiston Avtonom Sotsialistik Sovet Respublikasi|Qirgʻiz Avtonom Sotsialistik Sovet Respublikasi]]ni tuzganidan keyin faoliyatini toʻxtatdi. Shunga qaramay, qozoq elitalari Qozogʻiston ravnaqi yoʻlida ishlashni davom ettirishga qaror qildilar. Baʼzi sobiq Alash aʼzolari [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi]] safiga qoʻshildi.

Sobiq Alash aʼzolari maktablar uchun darsliklarni tarjima qilishga kirishdi. [[Qozogʻistondagi ocharchilik (1932—1933)|Ocharchilik]] davrida qozoq elitalari sovet siyosiy tizimiga qarshi yirik noroziliklarda ishtirok etib, propagandani va ocharchilik haqidagi maʼlumotlarning senzurasini keskin tanqid qildilar. Ular sovet hukumatiga ikki maktub yozdilar: birinchisi — 1932-yil 4-iyulda [[Gʻabit Musrepov]], Mansur Gataulin, Embergen Altynbekov, Mutash Davletqaliyev va Qodir Quanishov tomonidan yozilgan „Beshlarning maktubi“; ikkinchisi esa — [[Turor Risqulov]] tomonidan [[Iosif Stalin]]ga yozilgan „I. V. Stalinga maktub“.

1930-yillarda elitaning aksariyati Katta qatagʻon davrida hibsga olinib, gumon qilingan [[Millatchilik|millatchilik]] gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlagani uchun [[Gulag|GULAG]]larga yuborildi. Qamoqlardagi chiday olmaydigan sharoitlar va doimiy ruhiy bosim hibsga olinganlarning tez qarishiga sabab boʻlgan, bu ularning soʻnggi suratlarida yaqqol koʻrinadi. 1935–1938-yillar oraligʻida qozoq elitasining katta qismi oʻqqa tutilgan.

== Merosi ==
Qozogʻiston mustaqillikka erishganidan keyin partiya bilan bogʻliq koʻplab shaxslar oqlanib, ularni xotirlash uchun yodgorliklar oʻrnatildi.

2021-yil 4-iyulda Alash harakati yetakchilari — [[Ahmet Baytursinov]], [[Alixan Boʻkeyxanov]] va [[Mirjaqip Dulatuli]]ga bagʻishlangan yodgorlik [[Ostona]]da ochildi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/pamyatnik-lideram-alash-ordyi-ustanovili-v-nur-sultane-442301/|title=Памятник лидерам Алаш Орды установили в Нур-Султане|website=tengrinews.kz|date=2021-07-04}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==

* [[Ahmet Baytursinov]]
* [[Alash oʻrda]]
* [[Bosmachilik]]
* [[Ismoil Gaspirali]]
* [[Jadidchilik]]
* [[Panturkiylik]]
* [[Uch juz]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Qozoq partiyalari]]</text>
      <sha1>htk9fe3jht0h19tbmbwao8mpn41wua8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:Dilshodbek jurnalist</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1402458</id>
    <revision>
      <id>6121761</id>
      <timestamp>2026-05-11T06:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dilshodbek jurnalist</username>
        <id>265791</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nafs va ijtimoiy axloq muammolari */ yangi mavzu</comment>
      <origin>6121761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="9shsdqkk7sey370yshc7leeblfbwoiy" xml:space="preserve">== Nafs va ijtimoiy axloq muammolari ==

Nega hozirgi kunda ijtimoiy tarmoqlarda, umuman madaniy hayot davomida buzuqlik tez avj olmoqda. Buning sababi shundaki, bizni buzuqlikka targʻib qiluvchi &quot;odamlar&quot; shahvatni keltiradigan, harom, noʻmaqbul ishlarni qiladi. Bunday narsalarga har bir inson fitratidagi nafsda moyillik bor, nafsiga qul boʻlayotgan jamiyatda esa bundaylar koʻzga koʻrinib qoladi.
Bizni iymonga, madaniyatga targʻib qiluvchi insonlar esa noʻmaqbul ishlardan bizni qaytargani uchun taqiqlovchi kuch kabi taassurot qoldiradi.
Shayx Ali Tantoviy rahimullohaytganlaridek: &quot;Yomonlikka chaqiruvchilar charchashmaydi; ular bu botil yoʻllarda hech qanday kuch sarf qilishmaydi, aksincha hamma charchoq va mashaqqat yaxshilikka chorlovchilarda boʻladi.&quot;
manba: &quot;yosh yigitga nasihat&quot; kitobidan va Xasan Shamsiy Posho rahimuloh dan [[Foydalanuvchi:Dilshodbek jurnalist|Dilshodbek jurnalist]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Dilshodbek jurnalist|munozara]]) 06:28, 2026-yil 11-may (UTC)</text>
      <sha1>9shsdqkk7sey370yshc7leeblfbwoiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Armita Geravandning vafoti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402459</id>
    <revision>
      <id>6121765</id>
      <timestamp>2026-05-11T06:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Voqea bilgiqutisi|date=1-oktyabr 2023 (koma)&lt;br/&gt;28-oktyabr 2023 (oʻlim) |image=Grave of Armita Geravand.webp |caption=Armita Geravandning qabri |location=[[Tehron]], [[Eron]] |venue=[[Tehron metropoliteni]] |cause=bahsli }} '''Armita Geravand''' ({{Lang-fa|آرمیتا گراوند}}) 17 yoshli eronlik qiz boʻlib, 2023-yil 1-oktyabrda islomiy hijobni majburan tatbiq etuvchi xodimlar bilan daʼvo qilingan toʻqnashuvdan soʻng Tehron metropol...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11775" sha1="5k1qxubcnv0chvscw0fnkppyieif8le" xml:space="preserve">{{Voqea bilgiqutisi|date=1-oktyabr 2023 (koma)&lt;br/&gt;28-oktyabr 2023 (oʻlim)
|image=Grave of Armita Geravand.webp
|caption=Armita Geravandning qabri
|location=[[Tehron]], [[Eron]]
|venue=[[Tehron metropoliteni]]
|cause=bahsli
}}
'''Armita Geravand''' ({{Lang-fa|آرمیتا گراوند}}) 17 yoshli eronlik qiz boʻlib, 2023-yil 1-oktyabrda islomiy hijobni majburan tatbiq etuvchi xodimlar bilan daʼvo qilingan toʻqnashuvdan soʻng [[Tehron metropoliteni]]da koma holatiga tushib qolgan&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iranian teenager Armita Geravand is 'brain dead': state media |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-state-media-teenage-girl-armita-geravand-is-brain-dead-2023-10-22/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Tagesschau20231004&gt;{{Cite news|last=Willinger|first=Katharina|title=Mädchen im Iran im Koma: Ein neuer Fall Amini?|trans-title=Girl in a coma in Iran: A new Amini case?|website=[[Tagesschau (German TV programme)|Tagesschau]]|date=4 October 2023|language=de|url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/iran-sittenpolizei-armita-garawand-100.html|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. U harbiy gospitalning reanimatsiya boʻlimida ushlab turilgan&lt;ref name=&quot;NBC20231005&quot;&gt;{{cite news |author=Daniel Arkin |date=5 October 2023 |title=An Iranian girl is hospitalized, fueling new outrage at the morality police |work=[[NBCNews.com]] |url=https://www.nbcnews.com/news/world/iranian-girl-armita-geravand-hospitalized-morality-police-rcna118787 |access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;, 2023-yil 22-oktyabrda u yerda uning [[Miya o'limi|miya faoliyati toʻxtagan]]i eʼlon qilingan&lt;ref name=Reuters20231022&gt;{{Cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|title=Iranian teenager Armita Geravand is 'brain dead': state media|work=[[Reuters]]|date=22 October 2023|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-state-media-teenage-girl-armita-geravand-is-brain-dead-2023-10-22/|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;, 28-oktyabrda esa vafoti rasman maʼlum qilingan&lt;ref name=Reuters20231028&gt;{{Cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|title=Iranian teenager Armita Geravand dies after alleged confrontation, IRNA reports|work=Reuters|date=28 October 2023|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-teenager-armita-geravand-dies-after-alleged-confrontation-irna-2023-10-28/|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. Bu hodisa [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiy]]ning oʻlimi bilan qiyoslanmoqda va Germaniya tashqi ishlar vaziri tomonidan „chidab boʻlmas“ deb atalgani xabar qilingan&lt;ref name=NBC20231005/&gt;&lt;ref name=Tagesschau20231004/&gt;.

Armita Tehrondagi 11-sinfda oʻqiydigan sanʼat litseyi oʻquvchisi edi.

Armita professional [[Taekvondo|taekvondo]] sportchisi edi. U bu sport turi bilan 2013-yildan beri professional tarzda shugʻullanib kelgan boʻlib, jangovar sport — [[yakkama-yakka jang sporti]] boʻyicha „3-“ darajasiga ega edi. Armita Tehrondagi „Anahid Razm“ taekvondo jamoasi aʼzosi boʻlib, „Pom One“ kamari egasi edi.

Armita [[Koreys madaniyati|koreys madaniyati]]ga qiziqqan va koreys musiqa guruhi [[BTS]] muxlisi edi. U BTSning asosiy aʼzolaridan biri — [[Park Jimin|Jimin]]ning chehrasini chizgan va [[Park Jimin|Jimin]] hamda [[Jeon Jungkook|Jungkook]]ning kiyinish va soch turmagi uslubini taqlid qilgan.

== Tarixi ==
Geravandlar oilasining asl kelib chiqishi Eronning [[Luriston|Luriston viloyati]]dagi Kuhdasht tumaniga qarashli Tarhan hududidan hisoblanadi&lt;ref name=BBC20231024&gt;{{Cite news|author=Farzad Saifikaran|title=آرمیتا گراوند، دختری که نمی‌خواست قضاوت شود|trans-title=Armita Geravand, the girl who didn't want to be judged|work=[[BBC Persian|BBC News فارسی]]|language=fa|date=24 October 2023|url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce54jxx243eo|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. Eron qonunchiligiga koʻra, ayollar qatʼiy [[Islomda kiyim|islomiy kiyinish qoidalari]] doirasida sochlarini oʻrab, keng kiyimlar kiyishi [[Eronda hijob|majburiy]] hisoblanadi&lt;ref name=NYT20231005&gt;{{Cite news|author=Farnaz Fassihi|title=With Iranian Girl in Coma, Suspicion Falls on Government|work=[[The New York Times]]|date=5 October 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/10/05/world/middleeast/iran-armita-geravand.html|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. Bu qoidalarga rioya qilmaganlar jamoat oldida tanbeh, jarima yoki yoʻl-yoʻriq patruli (odatda „axloq politsiyasi“ deb ataladi) tomonidan hibsga olinishi mumkin&lt;ref name=NBC20231005/&gt;.

== Hodisa ==
2023-yil 1-oktyabr kuni, 17 yoshli Armita Geravand ikki dugonasi bilan birga [[Tehron metropoliteni]]ga kirib ketayotgani kuzatilgan. Oradan biroz oʻtib, dugonalari uni hushsiz holda poyezddan sudrab chiqarib, tibbiy yordam chaqirgan va u shifoxonaga olib ketilgan&lt;ref name=Tagesschau20231004/&gt;. U shifoxonaga [[Bosh miya jarohati|travmatik bosh miyasining shikastlanishi]] tashxisi bilan yotqizilgan&lt;ref name=DW20231022&gt;{{Cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|title=Iran: Teen Armita Geravand 'brain dead' after hijab incident|website=[[DW News]]|date=22 October 2023|url=https://www.dw.com/en/iran-teen-armita-geravand-brain-dead-after-hijab-incident/a-67177851|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

Bir guvohning aytishicha, Geravand metro vagoniga kirganidan koʻp oʻtmay, hijobni nazorat qiluvchi xodima u bilan boshiga roʻmol oʻramagani uchun talashib qolgan. Bahs zoʻravon tus olgan va hijob nazoratchisi unga jismonan hujum qilgan. Tehron va Humah metropoliten kompaniyasi hisobotiga koʻra, Armita chiqqan TWM-EM-1203 rusumli metro vagoni bir nechta videokuzatuv kameralariga ega&lt;ref name=IranWire20231005&gt;{{cite web|author=Solmaz Iker|title=چرا افکار عمومی روایت جمهوری اسلامی درباره آرمیتا را باور نمی‌کند؟|trans-title=Why does the public opinion not believe the narrative of the Islamic Republic about Armita?|work=IranWire.com|date=5 October 2023|url=https://iranwire.com/fa/features/121234-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%81%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D9%86%D9%85%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF/|language=fa|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. Shunga qaramay, Eron axborot agentliklari hozirga qadar vagon ichidan biror tasvirni eʼlon qilmagan&lt;ref name=NBC20231005/&gt;&lt;ref name=Guardian20231005&gt;{{Cite news|last1=Wintour|first1=Patrick|last2=Parent|first2=Deepa|date=5 October 2023|title=Iran urged to release full CCTV of what led to teenage girl's coma|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/05/armita-geravand-iran-cctv|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Ayblovlar ==
Norvegiyada joylashgan inson huquqlari tashkiloti [[Hengaw]] maʼlumotiga koʻra, Geravand boshiga roʻmol oʻramagani uchun axloq politsiyasi xodimlari tomonidan toʻxtatilgan, qisqa tortishuvdan soʻng unga hujum qilinib, u yiqilib tushgan, buning natijasida boshi urilib, hushini yoʻqotgan&lt;ref name=NYT20231005/&gt;&lt;ref name=CNN20231004&gt;{{Cite news|first1=Mostafa|last1=Salem|first2=Teele|last2=Rebane|first3=Sahar|last3=Akbarzai|first4=Jomana|last4=Karadsheh|date=4 October 2023|title=Iranian activists accuse morality police of assault after teenage girl hospitalized|url=https://www.cnn.com/2023/10/04/middleeast/iran-activists-morality-police-girl-hospitalized-intl/index.html|access-date=29 October 2023|website=CNN}}&lt;/ref&gt;. Eron rasmiylari esa har qanday jismoniy toʻqnashuv boʻlganini rad etib, u past qon bosimi tufayli hushidan ketganini daʼvo qilmoqda&lt;ref name=NBC20231005/&gt;&lt;ref name=Guardian20231005/&gt;.

Metro bekatidagi kuzatuv kamerasi yozuvida Geravand boshida roʻmolsiz holda yana ikki qiz bilan birga vagonga kirib borayotganini koʻrgan. Oradan koʻp oʻtmay, dugonalari uni vagondan hushsiz holda tashqariga koʻtarib chiqadi&lt;ref name=NBC20231005/&gt;. Eron davlat OAVlari bu tasvirlar oʻzlarining rivoyatini tasdiqlashini iddao qilsa-da, unda Geravand komaga tushib qolishiga olib kelgan vagon ichidagi voqealar aks etmagan&lt;ref name=NYT20231005/&gt;. [[Amnistiya Xalqaro]] tashkilotining dalillar laboratoriyasi tahliliga koʻra, videoning bir necha qismlari tezlashtirilgan va vaqt belgilariga asoslanib, yozuvda 3 daqiqa 16 soniyalik tanaffus mavjud&lt;ref name=amnesty20231006&gt;{{Cite web|author=&lt;!--not stated--&gt;|title=Armita Garawand: Independent investigation into schoolgirl's critical injuries needed amid mounting evidence of a cover up in Iran|work=[[Amnesty International]]|date=6 October 2023|url=https://amnesty.ca/human-rights-news/armita-garawand-independent-investigation-into-schoolgirls-critical-injuries-needed-amid-mounting-evidence-of-a-cover-up-in-iran/|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Oqibatlar ==
Geravandning onasi&lt;ref name=Reuters20231005&gt;{{Cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|title=Rights group says mother of Armita Geravand arrested in Iran - X platform|work=Reuters|date=5 October 2023|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/rights-group-says-mother-armita-geravand-arrested-iran-x-platform-2023-10-05/|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt; va uni suhbatga olayotgan kundalik gazeta ''Sharq'' muxbiri hibsga olingan&lt;ref name=NYT20231005/&gt;. Geravand joylashtirilgan shifoxonaning reanimatsiya boʻlimi xavfsizlik xodimlari tomonidan qoʻriqlangan&lt;ref name=NYT20231005/&gt;.

22-oktyabr kuni Eron davlat OAVlari Armita Geravand bir necha hafta davom etgan komadan soʻng miya faoliyati toʻxtagan, deb eʼlon qilgan&lt;ref name=Reuters20231022/&gt;. 28-oktyabr kuni esa Armita Geravandning vafoti rasman maʼlum qilingan&lt;ref name=Reuters20231028/&gt;.

Ushbu hodisa 2022-yil 16-sentabr kuni axloq politsiyasi qoʻlida boʻlgan paytda shubhali sharoitlarda vafot etgan, 22 yoshli kurd ayol [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiy]]ning oʻlimi bilan qiyoslanmoqda&lt;ref name=NBC20231005/&gt;. Aminiyning oʻlimi Eron boʻylab umummilliy norozilik namoyishlariga sabab boʻlgan edi&lt;ref name=Reuters20231022/&gt;&lt;ref name=Outlook20230411&gt;{{cite news|author=Shoura Hashemi|title=How The Jina Revolution In Iran Is Like No Other Movement In Islamic Republic|newspaper=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|location=New Delhi|date=11 April 2023|url=https://www.outlookindia.com/international/how-the-jina-revolution-in-iran-is-like-no-other-movement-in-islamic-republic-news-277673|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ALM20230915&gt;{{cite news|author=Amberin Zaman|title=A year since Mahsa Amini's killing, Iran's Kurds brace for renewed crackdown|newspaper=[[Al-Monitor]]|date=15 September 2023|url=https://www.al-monitor.com/originals/2023/09/year-mahsa-aminis-killing-irans-kurds-brace-renewed-crackdown|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. Namoyishlarga javoban, rejim faollarga nisbatan bosimni kuchaytirib, [[Eronda hijob|hijob qonunlarini]] yanada qatʼiylashtirdi&lt;ref name=NYT20231005/&gt;. Geravand ishi xalqaro miqyosda keskin tanqid va mustaqil tergov oʻtkazish haqidagi chaqiriqlarga sabab boʻlgan&lt;ref name=NBC20231005/&gt;&lt;ref name=NYT20231005/&gt;&lt;ref name=amnesty20231006/&gt;. Eron hukumati esa xalqaro tanqidlarni „aralashuvchan“ deya rad etgan&lt;ref name=radiofarda20231005&gt;{{Cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|date=5 October 2023|title=واکنش‌های بین‌المللی به وضعیت آرمیتا گراوند در بیمارستان؛ ایران خواستار &quot;عدم مداخله&quot; شد|trans-title=international reactions to the situation of Armita Geravand in the hospital; Iran demanded &quot;non-interference&quot;.|language=fa|work=رادیو فردا|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-slams-western-reaction-over-hospitalized-teenage-girl/32624588.html|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>5k1qxubcnv0chvscw0fnkppyieif8le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121767</id>
      <parentid>6121765</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Inson huquqlarining buzilishi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11817" sha1="s6xskpfqxkzxppsc799mnqozdlk7npk" xml:space="preserve">{{Voqea bilgiqutisi|date=1-oktyabr 2023 (koma)&lt;br/&gt;28-oktyabr 2023 (oʻlim)
|image=Grave of Armita Geravand.webp
|caption=Armita Geravandning qabri
|location=[[Tehron]], [[Eron]]
|venue=[[Tehron metropoliteni]]
|cause=bahsli
}}
'''Armita Geravand''' ({{Lang-fa|آرمیتا گراوند}}) 17 yoshli eronlik qiz boʻlib, 2023-yil 1-oktyabrda islomiy hijobni majburan tatbiq etuvchi xodimlar bilan daʼvo qilingan toʻqnashuvdan soʻng [[Tehron metropoliteni]]da koma holatiga tushib qolgan&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iranian teenager Armita Geravand is 'brain dead': state media |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-state-media-teenage-girl-armita-geravand-is-brain-dead-2023-10-22/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Tagesschau20231004&gt;{{Cite news|last=Willinger|first=Katharina|title=Mädchen im Iran im Koma: Ein neuer Fall Amini?|trans-title=Girl in a coma in Iran: A new Amini case?|website=[[Tagesschau (German TV programme)|Tagesschau]]|date=4 October 2023|language=de|url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/iran-sittenpolizei-armita-garawand-100.html|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. U harbiy gospitalning reanimatsiya boʻlimida ushlab turilgan&lt;ref name=&quot;NBC20231005&quot;&gt;{{cite news |author=Daniel Arkin |date=5 October 2023 |title=An Iranian girl is hospitalized, fueling new outrage at the morality police |work=[[NBCNews.com]] |url=https://www.nbcnews.com/news/world/iranian-girl-armita-geravand-hospitalized-morality-police-rcna118787 |access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;, 2023-yil 22-oktyabrda u yerda uning [[Miya o'limi|miya faoliyati toʻxtagan]]i eʼlon qilingan&lt;ref name=Reuters20231022&gt;{{Cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|title=Iranian teenager Armita Geravand is 'brain dead': state media|work=[[Reuters]]|date=22 October 2023|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-state-media-teenage-girl-armita-geravand-is-brain-dead-2023-10-22/|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;, 28-oktyabrda esa vafoti rasman maʼlum qilingan&lt;ref name=Reuters20231028&gt;{{Cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|title=Iranian teenager Armita Geravand dies after alleged confrontation, IRNA reports|work=Reuters|date=28 October 2023|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-teenager-armita-geravand-dies-after-alleged-confrontation-irna-2023-10-28/|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. Bu hodisa [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiy]]ning oʻlimi bilan qiyoslanmoqda va Germaniya tashqi ishlar vaziri tomonidan „chidab boʻlmas“ deb atalgani xabar qilingan&lt;ref name=NBC20231005/&gt;&lt;ref name=Tagesschau20231004/&gt;.

Armita Tehrondagi 11-sinfda oʻqiydigan sanʼat litseyi oʻquvchisi edi.

Armita professional [[Taekvondo|taekvondo]] sportchisi edi. U bu sport turi bilan 2013-yildan beri professional tarzda shugʻullanib kelgan boʻlib, jangovar sport — [[yakkama-yakka jang sporti]] boʻyicha „3-“ darajasiga ega edi. Armita Tehrondagi „Anahid Razm“ taekvondo jamoasi aʼzosi boʻlib, „Pom One“ kamari egasi edi.

Armita [[Koreys madaniyati|koreys madaniyati]]ga qiziqqan va koreys musiqa guruhi [[BTS]] muxlisi edi. U BTSning asosiy aʼzolaridan biri — [[Park Jimin|Jimin]]ning chehrasini chizgan va [[Park Jimin|Jimin]] hamda [[Jeon Jungkook|Jungkook]]ning kiyinish va soch turmagi uslubini taqlid qilgan.

== Tarixi ==
Geravandlar oilasining asl kelib chiqishi Eronning [[Luriston|Luriston viloyati]]dagi Kuhdasht tumaniga qarashli Tarhan hududidan hisoblanadi&lt;ref name=BBC20231024&gt;{{Cite news|author=Farzad Saifikaran|title=آرمیتا گراوند، دختری که نمی‌خواست قضاوت شود|trans-title=Armita Geravand, the girl who didn't want to be judged|work=[[BBC Persian|BBC News فارسی]]|language=fa|date=24 October 2023|url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce54jxx243eo|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. Eron qonunchiligiga koʻra, ayollar qatʼiy [[Islomda kiyim|islomiy kiyinish qoidalari]] doirasida sochlarini oʻrab, keng kiyimlar kiyishi [[Eronda hijob|majburiy]] hisoblanadi&lt;ref name=NYT20231005&gt;{{Cite news|author=Farnaz Fassihi|title=With Iranian Girl in Coma, Suspicion Falls on Government|work=[[The New York Times]]|date=5 October 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/10/05/world/middleeast/iran-armita-geravand.html|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. Bu qoidalarga rioya qilmaganlar jamoat oldida tanbeh, jarima yoki yoʻl-yoʻriq patruli (odatda „axloq politsiyasi“ deb ataladi) tomonidan hibsga olinishi mumkin&lt;ref name=NBC20231005/&gt;.

== Hodisa ==
2023-yil 1-oktyabr kuni, 17 yoshli Armita Geravand ikki dugonasi bilan birga [[Tehron metropoliteni]]ga kirib ketayotgani kuzatilgan. Oradan biroz oʻtib, dugonalari uni hushsiz holda poyezddan sudrab chiqarib, tibbiy yordam chaqirgan va u shifoxonaga olib ketilgan&lt;ref name=Tagesschau20231004/&gt;. U shifoxonaga [[Bosh miya jarohati|travmatik bosh miyasining shikastlanishi]] tashxisi bilan yotqizilgan&lt;ref name=DW20231022&gt;{{Cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|title=Iran: Teen Armita Geravand 'brain dead' after hijab incident|website=[[DW News]]|date=22 October 2023|url=https://www.dw.com/en/iran-teen-armita-geravand-brain-dead-after-hijab-incident/a-67177851|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

Bir guvohning aytishicha, Geravand metro vagoniga kirganidan koʻp oʻtmay, hijobni nazorat qiluvchi xodima u bilan boshiga roʻmol oʻramagani uchun talashib qolgan. Bahs zoʻravon tus olgan va hijob nazoratchisi unga jismonan hujum qilgan. Tehron va Humah metropoliten kompaniyasi hisobotiga koʻra, Armita chiqqan TWM-EM-1203 rusumli metro vagoni bir nechta videokuzatuv kameralariga ega&lt;ref name=IranWire20231005&gt;{{cite web|author=Solmaz Iker|title=چرا افکار عمومی روایت جمهوری اسلامی درباره آرمیتا را باور نمی‌کند؟|trans-title=Why does the public opinion not believe the narrative of the Islamic Republic about Armita?|work=IranWire.com|date=5 October 2023|url=https://iranwire.com/fa/features/121234-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%81%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D9%86%D9%85%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF/|language=fa|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. Shunga qaramay, Eron axborot agentliklari hozirga qadar vagon ichidan biror tasvirni eʼlon qilmagan&lt;ref name=NBC20231005/&gt;&lt;ref name=Guardian20231005&gt;{{Cite news|last1=Wintour|first1=Patrick|last2=Parent|first2=Deepa|date=5 October 2023|title=Iran urged to release full CCTV of what led to teenage girl's coma|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/05/armita-geravand-iran-cctv|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Ayblovlar ==
Norvegiyada joylashgan inson huquqlari tashkiloti [[Hengaw]] maʼlumotiga koʻra, Geravand boshiga roʻmol oʻramagani uchun axloq politsiyasi xodimlari tomonidan toʻxtatilgan, qisqa tortishuvdan soʻng unga hujum qilinib, u yiqilib tushgan, buning natijasida boshi urilib, hushini yoʻqotgan&lt;ref name=NYT20231005/&gt;&lt;ref name=CNN20231004&gt;{{Cite news|first1=Mostafa|last1=Salem|first2=Teele|last2=Rebane|first3=Sahar|last3=Akbarzai|first4=Jomana|last4=Karadsheh|date=4 October 2023|title=Iranian activists accuse morality police of assault after teenage girl hospitalized|url=https://www.cnn.com/2023/10/04/middleeast/iran-activists-morality-police-girl-hospitalized-intl/index.html|access-date=29 October 2023|website=CNN}}&lt;/ref&gt;. Eron rasmiylari esa har qanday jismoniy toʻqnashuv boʻlganini rad etib, u past qon bosimi tufayli hushidan ketganini daʼvo qilmoqda&lt;ref name=NBC20231005/&gt;&lt;ref name=Guardian20231005/&gt;.

Metro bekatidagi kuzatuv kamerasi yozuvida Geravand boshida roʻmolsiz holda yana ikki qiz bilan birga vagonga kirib borayotganini koʻrgan. Oradan koʻp oʻtmay, dugonalari uni vagondan hushsiz holda tashqariga koʻtarib chiqadi&lt;ref name=NBC20231005/&gt;. Eron davlat OAVlari bu tasvirlar oʻzlarining rivoyatini tasdiqlashini iddao qilsa-da, unda Geravand komaga tushib qolishiga olib kelgan vagon ichidagi voqealar aks etmagan&lt;ref name=NYT20231005/&gt;. [[Amnistiya Xalqaro]] tashkilotining dalillar laboratoriyasi tahliliga koʻra, videoning bir necha qismlari tezlashtirilgan va vaqt belgilariga asoslanib, yozuvda 3 daqiqa 16 soniyalik tanaffus mavjud&lt;ref name=amnesty20231006&gt;{{Cite web|author=&lt;!--not stated--&gt;|title=Armita Garawand: Independent investigation into schoolgirl's critical injuries needed amid mounting evidence of a cover up in Iran|work=[[Amnesty International]]|date=6 October 2023|url=https://amnesty.ca/human-rights-news/armita-garawand-independent-investigation-into-schoolgirls-critical-injuries-needed-amid-mounting-evidence-of-a-cover-up-in-iran/|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Oqibatlar ==
Geravandning onasi&lt;ref name=Reuters20231005&gt;{{Cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|title=Rights group says mother of Armita Geravand arrested in Iran - X platform|work=Reuters|date=5 October 2023|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/rights-group-says-mother-armita-geravand-arrested-iran-x-platform-2023-10-05/|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt; va uni suhbatga olayotgan kundalik gazeta ''Sharq'' muxbiri hibsga olingan&lt;ref name=NYT20231005/&gt;. Geravand joylashtirilgan shifoxonaning reanimatsiya boʻlimi xavfsizlik xodimlari tomonidan qoʻriqlangan&lt;ref name=NYT20231005/&gt;.

22-oktyabr kuni Eron davlat OAVlari Armita Geravand bir necha hafta davom etgan komadan soʻng miya faoliyati toʻxtagan, deb eʼlon qilgan&lt;ref name=Reuters20231022/&gt;. 28-oktyabr kuni esa Armita Geravandning vafoti rasman maʼlum qilingan&lt;ref name=Reuters20231028/&gt;.

Ushbu hodisa 2022-yil 16-sentabr kuni axloq politsiyasi qoʻlida boʻlgan paytda shubhali sharoitlarda vafot etgan, 22 yoshli kurd ayol [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiy]]ning oʻlimi bilan qiyoslanmoqda&lt;ref name=NBC20231005/&gt;. Aminiyning oʻlimi Eron boʻylab umummilliy norozilik namoyishlariga sabab boʻlgan edi&lt;ref name=Reuters20231022/&gt;&lt;ref name=Outlook20230411&gt;{{cite news|author=Shoura Hashemi|title=How The Jina Revolution In Iran Is Like No Other Movement In Islamic Republic|newspaper=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|location=New Delhi|date=11 April 2023|url=https://www.outlookindia.com/international/how-the-jina-revolution-in-iran-is-like-no-other-movement-in-islamic-republic-news-277673|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ALM20230915&gt;{{cite news|author=Amberin Zaman|title=A year since Mahsa Amini's killing, Iran's Kurds brace for renewed crackdown|newspaper=[[Al-Monitor]]|date=15 September 2023|url=https://www.al-monitor.com/originals/2023/09/year-mahsa-aminis-killing-irans-kurds-brace-renewed-crackdown|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;. Namoyishlarga javoban, rejim faollarga nisbatan bosimni kuchaytirib, [[Eronda hijob|hijob qonunlarini]] yanada qatʼiylashtirdi&lt;ref name=NYT20231005/&gt;. Geravand ishi xalqaro miqyosda keskin tanqid va mustaqil tergov oʻtkazish haqidagi chaqiriqlarga sabab boʻlgan&lt;ref name=NBC20231005/&gt;&lt;ref name=NYT20231005/&gt;&lt;ref name=amnesty20231006/&gt;. Eron hukumati esa xalqaro tanqidlarni „aralashuvchan“ deya rad etgan&lt;ref name=radiofarda20231005&gt;{{Cite news|author=&lt;!--not stated--&gt;|date=5 October 2023|title=واکنش‌های بین‌المللی به وضعیت آرمیتا گراوند در بیمارستان؛ ایران خواستار &quot;عدم مداخله&quot; شد|trans-title=international reactions to the situation of Armita Geravand in the hospital; Iran demanded &quot;non-interference&quot;.|language=fa|work=رادیو فردا|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-slams-western-reaction-over-hospitalized-teenage-girl/32624588.html|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Inson huquqlarining buzilishi]]</text>
      <sha1>s6xskpfqxkzxppsc799mnqozdlk7npk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hadis Najafiyning oʻlimi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402460</id>
    <revision>
      <id>6121771</id>
      <timestamp>2026-05-11T07:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Voqea bilgiqutisi| title                    = Hadis Najafiyning oʻldirilishi | image                    =  | native_name              = {{Lang|fa|حدیث نجفی}} | native_name_lang         = fa  | date                     = 21-sentyabr 2022 | location                 = [[Mehrshahr]], Alborz viloyati, Eron | coordinates              =  | reported deaths          = Hadis Najafiy | burial                   = Behesht-e Sakineh  }}  '''Hadis Naja...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25137" sha1="d0hij8mjzra8nuskla4x37u6d685uv5" xml:space="preserve">{{Voqea bilgiqutisi| title                    = Hadis Najafiyning oʻldirilishi
| image                    = 
| native_name              = {{Lang|fa|حدیث نجفی}}
| native_name_lang         = fa

| date                     = 21-sentyabr 2022
| location                 = [[Mehrshahr]], Alborz viloyati, Eron
| coordinates              =

| reported deaths          = Hadis Najafiy
| burial                   = Behesht-e Sakineh

}}

'''Hadis Najafiy''' ({{Lang-fa|حدیث نجفی}}; 2000-yil 5-yanvar — 2022-yil 21-sentabr) eronlik ayol boʻlib, [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiyning oʻlimi]]dan keyin boshlangan [[2022-yilgi Eron norozilik namoyishlari]] chogʻida [[Mehrshahr]]ning [[Karaj]] hududida otib oʻldirilgan. Uning oʻlimi xalqaro ommaviy axborot vositalarida keng yoritilgan.

== Tarjimai holi ==
Hadis Najafiy 2000-yil 5-yanvarda [[Karaj]]da tugʻilgan&lt;ref name=&quot;VOA&quot;&gt;{{Cite web |date=1 October 2022 |title=Bacım etirazlar zamanı 3 güllə ilə öldürüldü |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/6771642.html |access-date=9 October 2022 |website=[[Voice of America]] |language=az |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002173902/https://www.amerikaninsesi.org/a/6771642.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Saifikaran |first=Farzad |date=25 September 2022 |title=حدیث نجفی؛ «به پدرش فشار آوردند بگوید بر اثر مرگ مغزی مرده |url=https://www.radiozamaneh.com/732566/ |access-date=4 October 2022 |website=[[Radio Zamaneh]] |language=fa-IR |archive-date=27 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927200735/https://www.radiozamaneh.com/732566/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Saifikaran |first=Farzad |date=27 September 2022 |title=Hadis Najafi: The 22 Year Old Shot in the Iran Protests |url=https://en.radiozamaneh.com/32659/ |access-date=4 October 2022 |website=[[Radio Zamaneh]] |language=en-US |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061432/https://en.radiozamaneh.com/32659/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. U oiladagi toʻrtinchi farzand boʻlib, undan katta uchta opasi va kichik ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Uning ota-onasi [[Sharqiy Ozarbayjon ustoni|Sharqiy Ozarbayjon viloyati]]dagi [[Miyona]]da tugʻilgan boʻlib, ular eronlik ozarbayjonlar edi&lt;ref name=&quot;VOA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://caspianpost.com/en/post/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221006213017/https://caspianpost.com/en/post/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists|archivedate=October 6, 2022|title=The Protests in Iran and Azerbaijani Turk Civil Rights Activists|author=Vahid Qarabagli|date=October 6, 2022|publisher=caspianpost.com|accessdate=October 10, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;. Najafiy moda dizayni boʻyicha diplomga ega boʻlib, [[Mehrshahr]]ning Karaj hududidagi restoranda kassir boʻlib ishlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Najafiy 2022-yil sentabrida boʻlib oʻtgan, politsiya hibsida olgan jarohatlari oqibatida vafot etgan [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiyning oʻlimi]] sabab boʻlgan Mahso Aminiy norozilik namoyishlariga qoʻshilgan edi. Aminiy politsiya tomonidan [[Mamlakat boʻylab hijob|majburiy hijob toʻgʻrisidagi qonun]]ni buzganlikda ayblangan va bu bilan bogʻliq namoyishlar Eron ayollarining huquqlarini kengaytirishni talab qiluvchi keng qoʻllab-quvvatlashni namoyon qilgan. Najafiy Karajdagi namoyishlarda qatnashgan&lt;ref name=&quot;Baynes Sept 30 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Baynes |first1=Megan |date=September 30, 2022 |title='We want everyone to know her name': TikToker Hadis Najafi, 23, shot dead in Iran protests |work=[[Sky News]] |url=https://news.sky.com/story/we-want-everyone-to-know-her-name-hadis-najafi-the-23-year-old-tiktoker-shot-dead-in-iran-protests-12706404 |access-date=2 October 2022 |archive-date=30 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930201008/https://news.sky.com/story/we-want-everyone-to-know-her-name-hadis-najafi-the-23-year-old-tiktoker-shot-dead-in-iran-protests-12706404 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Najafiy bundan avval hech qanday maʼlum faollik harakatlarida qatnashmagan va Eron ayollar huquqlari haqida ochiq gapirmagan edi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=30 September 2022 |title=Wie was Hadis Najafi, de Iraanse vrouw van 20 die doodgeschoten werd door de Iraanse politie? |url=https://www.hln.be/buitenland/wie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142tcf2%3FredirectUri%3D%252Fbuitenland%252Fwie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142%252F |access-date=4 October 2022 |website=[[Het Laatste Nieuws]] |language=Dutch |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061430/https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&amp;callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fbuitenland%252Fwie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142tcf2%25253FredirectUri%25253D%2525252Fbuitenland%2525252Fwie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142%2525252F |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 21-sentabr kuni kechqurun u dugonasiga video joʻnatib, unda: „Bir necha yildan keyin buni eslaganimda namoyishga chiqqanimdan mamnun boʻlaman, deb oʻylashni istayman“, degan edi&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot;&gt;{{cite news |date=September 30, 2022 |title=Iranian TikToker Hadis Najafi, 23, 'shot dead' during demonstrations in Karaj |work=[[ITV News]] |url=https://www.itv.com/news/2022-09-30/iranian-tiktoker-hadis-najafi-23-shot-dead-during-demonstrations-in-karaj |access-date=2 October 2022 |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182203/https://www.itv.com/news/2022-09-30/iranian-tiktoker-hadis-najafi-23-shot-dead-during-demonstrations-in-karaj |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. U oʻldirilishidan qariyb oʻttiz daqiqa oldin uyidan chiqqan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Oʻlimi ==

Xabarlarga koʻra, Hadis Najafiy 2022-yil 21-sentabr kuni&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. soat taxminan 20:00larda&lt;ref name=&quot;Baynes Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Press-Reynolds |first=Kieran |date=30 September 2022 |title=A 20-year-old TikToker killed while protesting for women's rights has become a symbol of Iran's resistance |url=https://www.insider.com/hadis-najafi-mahsa-amini-iran-protests-antigovernment-women-autonomy-hijab-2022-9 |access-date=4 October 2022 |website=Insider |language=en-US |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061430/https://www.insider.com/hadis-najafi-mahsa-amini-iran-protests-antigovernment-women-autonomy-hijab-2022-9 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Mehrshahr]]ning Karaj hududidagi Eram koʻchasida otib oʻldirilgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Unga kamida olti marta&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://caspianpost.com/en/post/perspectives/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221006213017/https://caspianpost.com/en/post/perspectives/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists|archivedate=October 6, 2022|title=The Protests in Iran and Azerbaijani Turk Civil Rights Activists|author=Vahid Qarabagli|date=October 6, 2022|publisher=caspianpost.com|accessdate=October 10, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Meitav |first1=Roman |date=September 26, 2022 |title=Hadis Najafi killed in Iran protests, becomes new symbol of defiance |work=[[The Jerusalem Post]] |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-718166 |access-date=2 October 2022 |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926090432/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-718166 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IranWire Sept 25, 2022&quot;&gt;{{cite news |date=September 25, 2022 |title=Hadis Najafi, 20, Killed in a Spray of Bullets in Karaj, Becomes a New Symbol of Defiance in Iran |work=[[Maziar_Bahari#IranWire|IranWire]] |url=https://iranwire.com/en/women/107894-hadis-najafi-20-becomes-a-new-symbol-of-defiance-in-iran/ |access-date=2 October 2022 |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925170210/https://iranwire.com/en/women/107894-hadis-najafi-20-becomes-a-new-symbol-of-defiance-in-iran/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Pizzimenti |first=Chiara |date=26 September 2022 |title=Iran, Hadis Najafi, uccisa con sei proiettili mentre manifestava per Mahsa Amini |url=https://www.vanityfair.it/article/iran-hadis-najafi-uccisa-con-sei-proiettili-mentre-manifestava-per-mahsa-amini |access-date=4 October 2022 |magazine=[[Vanity Fair (magazines)|Vanity Fair]] |language=it-IT |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061430/https://www.vanityfair.it/article/iran-hadis-najafi-uccisa-con-sei-proiettili-mentre-manifestava-per-mahsa-amini |url-status=live }}&lt;/ref&gt; yuziga, qoʻliga, boʻyniga, qorniga va yurak sohasiga oʻq uzilgani aytilgan&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot;&gt;{{cite news |date=September 27, 2022 |title=How a video taken out of context made Hadis Najafi a symbol of repression in Iran |work=[[France 24]] |url=https://observers.france24.com/en/iran-femme-chignon-hadis-najafi-manifestations-voile-islam |access-date=2 October 2022 |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928043238/https://observers.france24.com/en/iran-femme-chignon-hadis-najafi-manifestations-voile-islam |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot; /&gt;. Oilasining soʻzlariga koʻra, u kamida yigirmata oʻqdan jarohat olgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Pereira |first=James |date=28 September 2022 |title=How a video taken out of context made Hadis Najafi a symbol of repression in Iran |url=https://techilive.in/how-a-video-taken-out-of-context-made-hadis-najafi-a-symbol-of-repression-in-iran/ |access-date=4 October 2022 |website=TechiLive |language=en-US |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230402/https://techilive.in/how-a-video-taken-out-of-context-made-hadis-najafi-a-symbol-of-repression-in-iran/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Eron hukumati esa uni politsiya xodimlari foydalanmaydigan qurollardan foydalangan namoyishchilar oʻldirganini iddao qilgan, biroq bu daʼvo Najafiy oilasi, boshqa faollar va xalqaro ommaviy axborot vositalari tomonidan keskin rad etilgan&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot; /&gt;. Ular otishmani hukumatga aloqador xavfsizlik kuchlari bilan bogʻlashgan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 September 2022 |title=Tears And Anger After Iranian TikToker Killed In Ongoing Protests |work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |url=https://www.rferl.org/a/tears-and-anger-after-iranian-tiktoker-killed-in-ongoing-iranian-protests-/32052751.html |access-date=5 October 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061431/https://www.rferl.org/a/tears-and-anger-after-iranian-tiktoker-killed-in-ongoing-iranian-protests-/32052751.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=26 September 2022 |title=İran'da yaşamını yitiren Hadis Najafi kim, kaç yaşında? Hadis Najafi'nin ölüm sebebi nedir? |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/iranda-yasamini-yitiren-hadis-najafi-kim-kac-yasinda-hadis-najafinin-olum-sebebi-nedir-1985375 |access-date=5 October 2022 |website=[[Cumhuriyet]] |language=tr |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230348/https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/iranda-yasamini-yitiren-hadis-najafi-kim-kac-yasinda-hadis-najafinin-olum-sebebi-nedir-1985375 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Joshi |first=Ritika |date=27 September 2022 |title=Who Was Hadis Najafi? Iranian Woman Killed During Protests |url=https://www.shethepeople.tv/news/who-was-hadis-najafi/ |access-date=5 October 2022 |website=[[SheThePeople]] |language=en-US |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061433/https://www.shethepeople.tv/news/who-was-hadis-najafi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Oʻq yeganidan soʻng, Najafiy Karajdagi Gʻoim shifoxonasiga olib borilgan va u yerda vafot etgani eʼlon qilingan&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot; /&gt;. Eʼlon qilingan rasmiy tibbiy hujjatlarda uning “miya shishishi” oqibatida vafot etgani qayd etilgan&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

Najafiy onasining aytishicha, qizi otib tashlangach, oilasiga shifoxonada uni koʻrishga ruxsat berilmagan, politsiya ularni ichkariga kiritmagan&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;. Faqat qoʻriqchilardan biri ularga rahmi kelib, Najafiyning jasadi morgda ekanini aytgach, ular ichkariga kiritilgan&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |last=Heyes |first=Apollo |date=30 September 2022 |title=Napoli's Spalletti Brings Roses in Solidarity with Iranian Women |work=Football Italia |url=https://football-italia.net/napolis-spalletti-brings-roses-in-solidarity-with-iranian-women/ |access-date=5 October 2022 |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005003403/https://football-italia.net/napolis-spalletti-brings-roses-in-solidarity-with-iranian-women/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. „Radio Zamaneh“ Najafiyning oʻlim haqidagi guvohnomasini eʼlon qildi. Uning tan jarohatlari tasvirlari va oʻlim haqidagi guvohnomasi keyinchalik oilasi bilan bogʻlanganidan soʻng „Amnesty International“ va ''BBC Persian'' tomonidan tasdiqlandi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;.

23-sentabr kuni rasmiylar Najafiyning jasadini dafn etish uchun oilasiga topshirdi. Oilaning aytishicha, ular hukumat tomonidan uning yurak xurujidan vafot etganini aytishga majburlangan&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ghobadi |first=Parham |date=4 October 2022 |title=Iran: Teen protester Nika Shakarami's body stolen, sources say |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63128510 |access-date=4 October 2022 |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005032051/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63128510 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Najafiyning otasi ham xavfsizlik kuchlari tomonidan dorilar berilib, qizi tabiiy oʻlimdan vafot etgan deb aytishga majburlangani xabar qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Dafn marosimi ==

Najafiy 1-oktabr kuni Behesht-e Sakineh qabristoniga dafn etilgan. Marosim paytida xavfsizlik kuchlari borligi xabar qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Marosimda koʻplab ayollar ishtirok etib, sham yoqqan va uning qabri ustiga atirgullar qoʻyishgan&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Dafn marosimi chogʻida Najafiyning hijobda tushgan surati ishlatilgan va bu ijtimoiy tarmoqlarda tanqidlarga sabab boʻlgan. Onasi keyinchalik bu surat ataylab tanlanmaganini, oʻsha paytda mavjud yagona rasm boʻlganini aytgan&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |date=28 September 2022 |title=اعتراضات ایران؛ گلایه مادر حدیث نجفی: اینقدر به ما توهین نکنید، بچه من به خاطر مهسا و حجاب کشته شد |url=https://www.bbc.com/persian/articles/c9x10xx9rzwo |access-date=4 October 2022 |website=[[BBC Persian]] |language=fa |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061432/https://www.bbc.com/persian/articles/c9x10xx9rzwo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

3-noyabr kuni, uning oʻlimidan qirq kun oʻtgach, minglab motam tutuvchilar Behesht-e Sakineh qabristonida boʻlib oʻtadigan chehellom marosimida qatnashishga uringan, biroq guvohlarning aytishicha, ular hukumat kuchlari tomonidan toʻxtatilgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;&gt;{{cite news |last1=Tabrizy |first1=Nilo |last2=Mirza |first2=Atthar |last3=Dehghanpisheh |first3=Babak |title=When protesters were killed in Iran, their funerals became deadly |url=https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2023/iran-protests-funerals-mahsa-amini/ |access-date=22 April 2023 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=21 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Buning oʻrniga yuzlab motam tutuvchilar Beheshtiy koʻchasida yurish oʻtkazishgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;/&gt;. ''[[The Washington Post]]'' tomonidan tasdiqlangan videoda namoyishchilar xavfsizlik kuchlariga tosh otayotgani va xavfsizlik kuchlari vakillaridan biri tomonidan otilgan oʻq oqibatida 17 yoshli yigit halok boʻlgani koʻrsatilgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;/&gt;. 2023-yil aprel holatiga koʻra, hukumat 15 nafar kishini hibsga olib, ularning besh nafariga oʻlim jazosi tayinlagan, ikkitasini qatl qilgan, qolgan uch oʻlim jazosi esa sud koʻrib chiqish jarayonida boʻlgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;/&gt;.

== Reaksiyalar ==
[[File:Woman, Life, Freedom in Nazrath - Mural in memory of murdered Iranians 02.jpg|thumb|Nazaret shahrida Eron islomiy rejimi qurbonlari xotirasiga chizilgan muralda tasvirlangan Hadis Najafiy (oʻng tomondan ikkinchi, pastdan).]]
Najafiyning oʻlimi eronlik-amerikalik jurnalist va faol [[Masih Alinejod]] tomonidan ijtimoiy tarmoqlarda tarqatilgan&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Uning oʻlimidan soʻng, oxirgi kechasida namoyishlarga qoʻshilish oldidan sochini otdumi koʻrinishida bogʻlayotgani aks etgan, deb taqdim etilgan video ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news |last=Wang |first=Jessica |date=26 September 2022 |title=Iran protests: 20yo, Hadis Najafi's brave stand before violent death |work=[[news.com.au]] |url=https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/iran-protests-20yo-hadis-najafis-brave-stand-before-violent-death/news-story/a7df0838f0126c07ae35f83eb73be248 |access-date=5 October 2022 |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926091109/https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/iran-protests-20yo-hadis-najafis-brave-stand-before-violent-death/news-story/a7df0838f0126c07ae35f83eb73be248 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; va oxir-oqibat uning oʻlimi haqida xabar bergan xalqaro axborot vositalari tomonidan ham tarqatildi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Keyinchalik ushbu videoda aslida boshqa ayol namoyishlarda qatnashayotgani aniqlangan, bu ayolning oʻzi BBC Persian bilan bogʻlangachgina bu sir maʼlum boʻldi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Bu holat qisqa muddatga Najafiyning haqiqatan ham oʻldirilganiga shubha uygʻotgan boʻlsa-da, tez orada qoʻshimcha tasdiqlar bilan bu shubhalar bartaraf etildi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Videodagi ayol BBC Persianga u „Mahsalar va Hadislar uchun kurashni davom ettirishini“ aytgan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Mahsa Aminiy singari, Hadis Najafiy ham oʻlimidan soʻng namoyishlar uchun ramz va safarbar etuvchi timsolga aylangan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Vonstein Sept 26 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Vonstein |first1=Ulrich |date=September 26, 2022 |title=Nach Tod durch Polizeikugeln: Wird Hadis Najafi zum Symbol für die Proteste im Iran? |work=[[RTL Nieuws]] |url=https://www.rtl.de/cms/nach-tod-durch-polizeikugeln-wird-hadis-najafi-zum-symbol-fuer-die-proteste-im-iran-5008517.html |access-date=2 October 2022 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002113055/https://www.rtl.de/cms/nach-tod-durch-polizeikugeln-wird-hadis-najafi-zum-symbol-fuer-die-proteste-im-iran-5008517.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kunz Sept 26 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Kunz |first1=Samira |date=September 26, 2022 |title=Hadis Najafi (20) bei Protesten getötet – neues Symbol des Widerstands |work=[[L'essentiel (newspaper)|L'essentiel]] |url=https://www.lessentiel.lu/de/story/hadis-najafi-20-bei-protesten-getoetet-neues-symbol-des-widerstands-647776769254 |access-date=2 October 2022 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002172227/https://www.lessentiel.lu/de/story/hadis-najafi-20-bei-protesten-getoetet-neues-symbol-des-widerstands-647776769254 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last= |date=26 September 2022 |title=&quot;Like ocean waves crashing against the shore, the memories remain long |url=https://satyaagrah.com/religion/islam/2284-hadis-najafi |access-date=4 October 2022 |website=Satyaagrah |language=en-gb |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230350/https://satyaagrah.com/religion/islam/2284-hadis-najafi |url-status=live }}&lt;/ref&gt; va uning jasorati bilan esga olinadi&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Uning [[TikTok]] va [[Instagram]] sahifalari xotira sahifalariga aylangan va u yerga uni qoʻllab-quvvatlab, yoqtirish va izohlar qoldirish uchun minglab odamlar kirgan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. [[Twitter]]da ham Najafiy xotirasiga bagʻishlab keng miqyosda hurmat bajo keltirilgan&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;.

Najafiyning singlisi va onasi omma oldida chiqish qilib, uni himoya qilgan va uning oʻlimida Eron hukumatini ayblagan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Otasi esa qizi tabiiy oʻlimdan vafot etganini aytishdan bosh tortgan boʻlsa-da&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, hukumatga yaqin OAVga bergan intervyusida Najafiy „siyosatdan umuman xabarsiz“ boʻlganini, politsiya uni oʻldirganiga ishonmasligini va uning oʻlimida xorijiy OAV taʼsirini ayblaganini bildirgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=پدر حدیث نجفی: جان دختر مرا رسانه‌های معاند گرفتند |url=https://www.javanonline.ir/fa/news/1106847/%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%86%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF |access-date=29 September 2022 |website=JavanOnline |archive-date=30 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930190946/https://www.javanonline.ir/fa/news/1106847/%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%86%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.yjc.ir/fa/news/8248839/پدر-حدیث-نجفی-چرا-رسانه‌های-خارج-نشین-با-فکر-دختر-من-بازی-کردند|script-title=fa:پدر حدیث نجفی: چرا رسانه‌های خارج نشین با فکر دختر من بازی کردند؟|date=29 September 2022|newspaper=Young Journalists Club|access-date=30 September 2022|language=fa|archive-url=https://web.archive.org/web/20250321124413/https://www.yjc.ir/fa/news/8248839/پدر-حدیث-نجفی-چرا-رسانه%E2%80%8Cهای-خارج-نشین-با-فکر-دختر-من-بازی-کردند|archive-date=21 March 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Aksincha, Najafiyning singlisi uning Mahsa Aminiy taqdiridan juda larzaga tushib, gʻazablanganidan soʻng namoyishlarda qatnashishga qaror qilganini aytgan&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

Germaniyaning „Alliance 90/The Greens“ siyosiy partiyasi hamraislaridan biri boʻlgan siyosatchi [[Omid Noripur]] 2022-yil 29-sentabr kuni [[Bundestag|Germaniya federal parlamenti]]dagi nutqini Hadis Najafiyning norozilik namoyishlarida ishtiroki va uning oʻlimi tasviridan boshlab berdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nouripour |first=Omid |date=29 September 2022 |title=Aktuelle Stunde &quot;Iran&quot; |url=https://www.gruene-bundestag.de/parlament/bundestagsreden/aktuelle-stunde-iran-1 |access-date=4 October 2022 |website=Bundestagsfraktion Bündnis 90/Die Grünen |language=de-DE |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004181430/https://www.gruene-bundestag.de/parlament/bundestagsreden/aktuelle-stunde-iran-1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Italiyaning [[Futbol boʻyicha Italiya chempionati (A Seriya)|A Seriya]] klubi [[SSC Napoli|&quot;Napoli&quot;]] bosh murabbiyi [[Luciano Spalletti]] 2022-yil 30-sentabr kuni oʻtkazilgan matbuot anjumaniga [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiy]] va Hadis Najafiy xotirasiga ikki dona atirgul olib kelgan&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Piano |first=Primo |date=30 September 2022 |title=Napoli, Spalletti porta due rose in conferenza: &quot;Per Mahsa Amini e Hadis Najafi&quot; |url=https://it.sports.yahoo.com/notizie/napoli-spalletti-porta-due-rose-in-conferenza-per-mahsa-amini-e-hadis-najafi-150447649.html |access-date=4 October 2022 |website=Yahoo! Sports |language=it-IT |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185405/https://it.sports.yahoo.com/notizie/napoli-spalletti-porta-due-rose-in-conferenza-per-mahsa-amini-e-hadis-najafi-150447649.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Eronda ayollar huquqlari|Eronning majburiy hijob siyosati]]
* [[Majburiy hijobga qarshi Eron norozilik namoyishlari]]
* [[Nika Shakaramiyning oʻlimi]]
* [[Sarina Esmoilzodaning oʻlimi]]
* [[Erondagi inson huquqlari]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>d0hij8mjzra8nuskla4x37u6d685uv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121773</id>
      <parentid>6121771</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Inson huquqlarining buzilishi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25179" sha1="8uf1hup1pth7wi69gtjdtmfvczsragk" xml:space="preserve">{{Voqea bilgiqutisi| title                    = Hadis Najafiyning oʻldirilishi
| image                    = 
| native_name              = {{Lang|fa|حدیث نجفی}}
| native_name_lang         = fa

| date                     = 21-sentyabr 2022
| location                 = [[Mehrshahr]], Alborz viloyati, Eron
| coordinates              =

| reported deaths          = Hadis Najafiy
| burial                   = Behesht-e Sakineh

}}

'''Hadis Najafiy''' ({{Lang-fa|حدیث نجفی}}; 2000-yil 5-yanvar — 2022-yil 21-sentabr) eronlik ayol boʻlib, [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiyning oʻlimi]]dan keyin boshlangan [[2022-yilgi Eron norozilik namoyishlari]] chogʻida [[Mehrshahr]]ning [[Karaj]] hududida otib oʻldirilgan. Uning oʻlimi xalqaro ommaviy axborot vositalarida keng yoritilgan.

== Tarjimai holi ==
Hadis Najafiy 2000-yil 5-yanvarda [[Karaj]]da tugʻilgan&lt;ref name=&quot;VOA&quot;&gt;{{Cite web |date=1 October 2022 |title=Bacım etirazlar zamanı 3 güllə ilə öldürüldü |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/6771642.html |access-date=9 October 2022 |website=[[Voice of America]] |language=az |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002173902/https://www.amerikaninsesi.org/a/6771642.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Saifikaran |first=Farzad |date=25 September 2022 |title=حدیث نجفی؛ «به پدرش فشار آوردند بگوید بر اثر مرگ مغزی مرده |url=https://www.radiozamaneh.com/732566/ |access-date=4 October 2022 |website=[[Radio Zamaneh]] |language=fa-IR |archive-date=27 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927200735/https://www.radiozamaneh.com/732566/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Saifikaran |first=Farzad |date=27 September 2022 |title=Hadis Najafi: The 22 Year Old Shot in the Iran Protests |url=https://en.radiozamaneh.com/32659/ |access-date=4 October 2022 |website=[[Radio Zamaneh]] |language=en-US |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061432/https://en.radiozamaneh.com/32659/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. U oiladagi toʻrtinchi farzand boʻlib, undan katta uchta opasi va kichik ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Uning ota-onasi [[Sharqiy Ozarbayjon ustoni|Sharqiy Ozarbayjon viloyati]]dagi [[Miyona]]da tugʻilgan boʻlib, ular eronlik ozarbayjonlar edi&lt;ref name=&quot;VOA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://caspianpost.com/en/post/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221006213017/https://caspianpost.com/en/post/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists|archivedate=October 6, 2022|title=The Protests in Iran and Azerbaijani Turk Civil Rights Activists|author=Vahid Qarabagli|date=October 6, 2022|publisher=caspianpost.com|accessdate=October 10, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;. Najafiy moda dizayni boʻyicha diplomga ega boʻlib, [[Mehrshahr]]ning Karaj hududidagi restoranda kassir boʻlib ishlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Najafiy 2022-yil sentabrida boʻlib oʻtgan, politsiya hibsida olgan jarohatlari oqibatida vafot etgan [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiyning oʻlimi]] sabab boʻlgan Mahso Aminiy norozilik namoyishlariga qoʻshilgan edi. Aminiy politsiya tomonidan [[Mamlakat boʻylab hijob|majburiy hijob toʻgʻrisidagi qonun]]ni buzganlikda ayblangan va bu bilan bogʻliq namoyishlar Eron ayollarining huquqlarini kengaytirishni talab qiluvchi keng qoʻllab-quvvatlashni namoyon qilgan. Najafiy Karajdagi namoyishlarda qatnashgan&lt;ref name=&quot;Baynes Sept 30 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Baynes |first1=Megan |date=September 30, 2022 |title='We want everyone to know her name': TikToker Hadis Najafi, 23, shot dead in Iran protests |work=[[Sky News]] |url=https://news.sky.com/story/we-want-everyone-to-know-her-name-hadis-najafi-the-23-year-old-tiktoker-shot-dead-in-iran-protests-12706404 |access-date=2 October 2022 |archive-date=30 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930201008/https://news.sky.com/story/we-want-everyone-to-know-her-name-hadis-najafi-the-23-year-old-tiktoker-shot-dead-in-iran-protests-12706404 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Najafiy bundan avval hech qanday maʼlum faollik harakatlarida qatnashmagan va Eron ayollar huquqlari haqida ochiq gapirmagan edi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=30 September 2022 |title=Wie was Hadis Najafi, de Iraanse vrouw van 20 die doodgeschoten werd door de Iraanse politie? |url=https://www.hln.be/buitenland/wie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142tcf2%3FredirectUri%3D%252Fbuitenland%252Fwie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142%252F |access-date=4 October 2022 |website=[[Het Laatste Nieuws]] |language=Dutch |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061430/https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&amp;callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fbuitenland%252Fwie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142tcf2%25253FredirectUri%25253D%2525252Fbuitenland%2525252Fwie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142%2525252F |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 21-sentabr kuni kechqurun u dugonasiga video joʻnatib, unda: „Bir necha yildan keyin buni eslaganimda namoyishga chiqqanimdan mamnun boʻlaman, deb oʻylashni istayman“, degan edi&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot;&gt;{{cite news |date=September 30, 2022 |title=Iranian TikToker Hadis Najafi, 23, 'shot dead' during demonstrations in Karaj |work=[[ITV News]] |url=https://www.itv.com/news/2022-09-30/iranian-tiktoker-hadis-najafi-23-shot-dead-during-demonstrations-in-karaj |access-date=2 October 2022 |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182203/https://www.itv.com/news/2022-09-30/iranian-tiktoker-hadis-najafi-23-shot-dead-during-demonstrations-in-karaj |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. U oʻldirilishidan qariyb oʻttiz daqiqa oldin uyidan chiqqan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Oʻlimi ==

Xabarlarga koʻra, Hadis Najafiy 2022-yil 21-sentabr kuni&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. soat taxminan 20:00larda&lt;ref name=&quot;Baynes Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Press-Reynolds |first=Kieran |date=30 September 2022 |title=A 20-year-old TikToker killed while protesting for women's rights has become a symbol of Iran's resistance |url=https://www.insider.com/hadis-najafi-mahsa-amini-iran-protests-antigovernment-women-autonomy-hijab-2022-9 |access-date=4 October 2022 |website=Insider |language=en-US |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061430/https://www.insider.com/hadis-najafi-mahsa-amini-iran-protests-antigovernment-women-autonomy-hijab-2022-9 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Mehrshahr]]ning Karaj hududidagi Eram koʻchasida otib oʻldirilgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Unga kamida olti marta&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://caspianpost.com/en/post/perspectives/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221006213017/https://caspianpost.com/en/post/perspectives/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists|archivedate=October 6, 2022|title=The Protests in Iran and Azerbaijani Turk Civil Rights Activists|author=Vahid Qarabagli|date=October 6, 2022|publisher=caspianpost.com|accessdate=October 10, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Meitav |first1=Roman |date=September 26, 2022 |title=Hadis Najafi killed in Iran protests, becomes new symbol of defiance |work=[[The Jerusalem Post]] |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-718166 |access-date=2 October 2022 |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926090432/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-718166 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IranWire Sept 25, 2022&quot;&gt;{{cite news |date=September 25, 2022 |title=Hadis Najafi, 20, Killed in a Spray of Bullets in Karaj, Becomes a New Symbol of Defiance in Iran |work=[[Maziar_Bahari#IranWire|IranWire]] |url=https://iranwire.com/en/women/107894-hadis-najafi-20-becomes-a-new-symbol-of-defiance-in-iran/ |access-date=2 October 2022 |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925170210/https://iranwire.com/en/women/107894-hadis-najafi-20-becomes-a-new-symbol-of-defiance-in-iran/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Pizzimenti |first=Chiara |date=26 September 2022 |title=Iran, Hadis Najafi, uccisa con sei proiettili mentre manifestava per Mahsa Amini |url=https://www.vanityfair.it/article/iran-hadis-najafi-uccisa-con-sei-proiettili-mentre-manifestava-per-mahsa-amini |access-date=4 October 2022 |magazine=[[Vanity Fair (magazines)|Vanity Fair]] |language=it-IT |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061430/https://www.vanityfair.it/article/iran-hadis-najafi-uccisa-con-sei-proiettili-mentre-manifestava-per-mahsa-amini |url-status=live }}&lt;/ref&gt; yuziga, qoʻliga, boʻyniga, qorniga va yurak sohasiga oʻq uzilgani aytilgan&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot;&gt;{{cite news |date=September 27, 2022 |title=How a video taken out of context made Hadis Najafi a symbol of repression in Iran |work=[[France 24]] |url=https://observers.france24.com/en/iran-femme-chignon-hadis-najafi-manifestations-voile-islam |access-date=2 October 2022 |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928043238/https://observers.france24.com/en/iran-femme-chignon-hadis-najafi-manifestations-voile-islam |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot; /&gt;. Oilasining soʻzlariga koʻra, u kamida yigirmata oʻqdan jarohat olgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Pereira |first=James |date=28 September 2022 |title=How a video taken out of context made Hadis Najafi a symbol of repression in Iran |url=https://techilive.in/how-a-video-taken-out-of-context-made-hadis-najafi-a-symbol-of-repression-in-iran/ |access-date=4 October 2022 |website=TechiLive |language=en-US |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230402/https://techilive.in/how-a-video-taken-out-of-context-made-hadis-najafi-a-symbol-of-repression-in-iran/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Eron hukumati esa uni politsiya xodimlari foydalanmaydigan qurollardan foydalangan namoyishchilar oʻldirganini iddao qilgan, biroq bu daʼvo Najafiy oilasi, boshqa faollar va xalqaro ommaviy axborot vositalari tomonidan keskin rad etilgan&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot; /&gt;. Ular otishmani hukumatga aloqador xavfsizlik kuchlari bilan bogʻlashgan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 September 2022 |title=Tears And Anger After Iranian TikToker Killed In Ongoing Protests |work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |url=https://www.rferl.org/a/tears-and-anger-after-iranian-tiktoker-killed-in-ongoing-iranian-protests-/32052751.html |access-date=5 October 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061431/https://www.rferl.org/a/tears-and-anger-after-iranian-tiktoker-killed-in-ongoing-iranian-protests-/32052751.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=26 September 2022 |title=İran'da yaşamını yitiren Hadis Najafi kim, kaç yaşında? Hadis Najafi'nin ölüm sebebi nedir? |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/iranda-yasamini-yitiren-hadis-najafi-kim-kac-yasinda-hadis-najafinin-olum-sebebi-nedir-1985375 |access-date=5 October 2022 |website=[[Cumhuriyet]] |language=tr |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230348/https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/iranda-yasamini-yitiren-hadis-najafi-kim-kac-yasinda-hadis-najafinin-olum-sebebi-nedir-1985375 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Joshi |first=Ritika |date=27 September 2022 |title=Who Was Hadis Najafi? Iranian Woman Killed During Protests |url=https://www.shethepeople.tv/news/who-was-hadis-najafi/ |access-date=5 October 2022 |website=[[SheThePeople]] |language=en-US |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061433/https://www.shethepeople.tv/news/who-was-hadis-najafi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Oʻq yeganidan soʻng, Najafiy Karajdagi Gʻoim shifoxonasiga olib borilgan va u yerda vafot etgani eʼlon qilingan&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot; /&gt;. Eʼlon qilingan rasmiy tibbiy hujjatlarda uning “miya shishishi” oqibatida vafot etgani qayd etilgan&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

Najafiy onasining aytishicha, qizi otib tashlangach, oilasiga shifoxonada uni koʻrishga ruxsat berilmagan, politsiya ularni ichkariga kiritmagan&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;. Faqat qoʻriqchilardan biri ularga rahmi kelib, Najafiyning jasadi morgda ekanini aytgach, ular ichkariga kiritilgan&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |last=Heyes |first=Apollo |date=30 September 2022 |title=Napoli's Spalletti Brings Roses in Solidarity with Iranian Women |work=Football Italia |url=https://football-italia.net/napolis-spalletti-brings-roses-in-solidarity-with-iranian-women/ |access-date=5 October 2022 |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005003403/https://football-italia.net/napolis-spalletti-brings-roses-in-solidarity-with-iranian-women/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. „Radio Zamaneh“ Najafiyning oʻlim haqidagi guvohnomasini eʼlon qildi. Uning tan jarohatlari tasvirlari va oʻlim haqidagi guvohnomasi keyinchalik oilasi bilan bogʻlanganidan soʻng „Amnesty International“ va ''BBC Persian'' tomonidan tasdiqlandi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;.

23-sentabr kuni rasmiylar Najafiyning jasadini dafn etish uchun oilasiga topshirdi. Oilaning aytishicha, ular hukumat tomonidan uning yurak xurujidan vafot etganini aytishga majburlangan&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ghobadi |first=Parham |date=4 October 2022 |title=Iran: Teen protester Nika Shakarami's body stolen, sources say |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63128510 |access-date=4 October 2022 |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005032051/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63128510 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Najafiyning otasi ham xavfsizlik kuchlari tomonidan dorilar berilib, qizi tabiiy oʻlimdan vafot etgan deb aytishga majburlangani xabar qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Dafn marosimi ==

Najafiy 1-oktabr kuni Behesht-e Sakineh qabristoniga dafn etilgan. Marosim paytida xavfsizlik kuchlari borligi xabar qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Marosimda koʻplab ayollar ishtirok etib, sham yoqqan va uning qabri ustiga atirgullar qoʻyishgan&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Dafn marosimi chogʻida Najafiyning hijobda tushgan surati ishlatilgan va bu ijtimoiy tarmoqlarda tanqidlarga sabab boʻlgan. Onasi keyinchalik bu surat ataylab tanlanmaganini, oʻsha paytda mavjud yagona rasm boʻlganini aytgan&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |date=28 September 2022 |title=اعتراضات ایران؛ گلایه مادر حدیث نجفی: اینقدر به ما توهین نکنید، بچه من به خاطر مهسا و حجاب کشته شد |url=https://www.bbc.com/persian/articles/c9x10xx9rzwo |access-date=4 October 2022 |website=[[BBC Persian]] |language=fa |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061432/https://www.bbc.com/persian/articles/c9x10xx9rzwo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

3-noyabr kuni, uning oʻlimidan qirq kun oʻtgach, minglab motam tutuvchilar Behesht-e Sakineh qabristonida boʻlib oʻtadigan chehellom marosimida qatnashishga uringan, biroq guvohlarning aytishicha, ular hukumat kuchlari tomonidan toʻxtatilgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;&gt;{{cite news |last1=Tabrizy |first1=Nilo |last2=Mirza |first2=Atthar |last3=Dehghanpisheh |first3=Babak |title=When protesters were killed in Iran, their funerals became deadly |url=https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2023/iran-protests-funerals-mahsa-amini/ |access-date=22 April 2023 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=21 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Buning oʻrniga yuzlab motam tutuvchilar Beheshtiy koʻchasida yurish oʻtkazishgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;/&gt;. ''[[The Washington Post]]'' tomonidan tasdiqlangan videoda namoyishchilar xavfsizlik kuchlariga tosh otayotgani va xavfsizlik kuchlari vakillaridan biri tomonidan otilgan oʻq oqibatida 17 yoshli yigit halok boʻlgani koʻrsatilgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;/&gt;. 2023-yil aprel holatiga koʻra, hukumat 15 nafar kishini hibsga olib, ularning besh nafariga oʻlim jazosi tayinlagan, ikkitasini qatl qilgan, qolgan uch oʻlim jazosi esa sud koʻrib chiqish jarayonida boʻlgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;/&gt;.

== Reaksiyalar ==
[[File:Woman, Life, Freedom in Nazrath - Mural in memory of murdered Iranians 02.jpg|thumb|Nazaret shahrida Eron islomiy rejimi qurbonlari xotirasiga chizilgan muralda tasvirlangan Hadis Najafiy (oʻng tomondan ikkinchi, pastdan).]]
Najafiyning oʻlimi eronlik-amerikalik jurnalist va faol [[Masih Alinejod]] tomonidan ijtimoiy tarmoqlarda tarqatilgan&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Uning oʻlimidan soʻng, oxirgi kechasida namoyishlarga qoʻshilish oldidan sochini otdumi koʻrinishida bogʻlayotgani aks etgan, deb taqdim etilgan video ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news |last=Wang |first=Jessica |date=26 September 2022 |title=Iran protests: 20yo, Hadis Najafi's brave stand before violent death |work=[[news.com.au]] |url=https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/iran-protests-20yo-hadis-najafis-brave-stand-before-violent-death/news-story/a7df0838f0126c07ae35f83eb73be248 |access-date=5 October 2022 |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926091109/https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/iran-protests-20yo-hadis-najafis-brave-stand-before-violent-death/news-story/a7df0838f0126c07ae35f83eb73be248 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; va oxir-oqibat uning oʻlimi haqida xabar bergan xalqaro axborot vositalari tomonidan ham tarqatildi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Keyinchalik ushbu videoda aslida boshqa ayol namoyishlarda qatnashayotgani aniqlangan, bu ayolning oʻzi BBC Persian bilan bogʻlangachgina bu sir maʼlum boʻldi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Bu holat qisqa muddatga Najafiyning haqiqatan ham oʻldirilganiga shubha uygʻotgan boʻlsa-da, tez orada qoʻshimcha tasdiqlar bilan bu shubhalar bartaraf etildi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Videodagi ayol BBC Persianga u „Mahsalar va Hadislar uchun kurashni davom ettirishini“ aytgan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Mahsa Aminiy singari, Hadis Najafiy ham oʻlimidan soʻng namoyishlar uchun ramz va safarbar etuvchi timsolga aylangan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Vonstein Sept 26 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Vonstein |first1=Ulrich |date=September 26, 2022 |title=Nach Tod durch Polizeikugeln: Wird Hadis Najafi zum Symbol für die Proteste im Iran? |work=[[RTL Nieuws]] |url=https://www.rtl.de/cms/nach-tod-durch-polizeikugeln-wird-hadis-najafi-zum-symbol-fuer-die-proteste-im-iran-5008517.html |access-date=2 October 2022 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002113055/https://www.rtl.de/cms/nach-tod-durch-polizeikugeln-wird-hadis-najafi-zum-symbol-fuer-die-proteste-im-iran-5008517.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kunz Sept 26 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Kunz |first1=Samira |date=September 26, 2022 |title=Hadis Najafi (20) bei Protesten getötet – neues Symbol des Widerstands |work=[[L'essentiel (newspaper)|L'essentiel]] |url=https://www.lessentiel.lu/de/story/hadis-najafi-20-bei-protesten-getoetet-neues-symbol-des-widerstands-647776769254 |access-date=2 October 2022 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002172227/https://www.lessentiel.lu/de/story/hadis-najafi-20-bei-protesten-getoetet-neues-symbol-des-widerstands-647776769254 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last= |date=26 September 2022 |title=&quot;Like ocean waves crashing against the shore, the memories remain long |url=https://satyaagrah.com/religion/islam/2284-hadis-najafi |access-date=4 October 2022 |website=Satyaagrah |language=en-gb |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230350/https://satyaagrah.com/religion/islam/2284-hadis-najafi |url-status=live }}&lt;/ref&gt; va uning jasorati bilan esga olinadi&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Uning [[TikTok]] va [[Instagram]] sahifalari xotira sahifalariga aylangan va u yerga uni qoʻllab-quvvatlab, yoqtirish va izohlar qoldirish uchun minglab odamlar kirgan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. [[Twitter]]da ham Najafiy xotirasiga bagʻishlab keng miqyosda hurmat bajo keltirilgan&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;.

Najafiyning singlisi va onasi omma oldida chiqish qilib, uni himoya qilgan va uning oʻlimida Eron hukumatini ayblagan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Otasi esa qizi tabiiy oʻlimdan vafot etganini aytishdan bosh tortgan boʻlsa-da&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, hukumatga yaqin OAVga bergan intervyusida Najafiy „siyosatdan umuman xabarsiz“ boʻlganini, politsiya uni oʻldirganiga ishonmasligini va uning oʻlimida xorijiy OAV taʼsirini ayblaganini bildirgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=پدر حدیث نجفی: جان دختر مرا رسانه‌های معاند گرفتند |url=https://www.javanonline.ir/fa/news/1106847/%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%86%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF |access-date=29 September 2022 |website=JavanOnline |archive-date=30 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930190946/https://www.javanonline.ir/fa/news/1106847/%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%86%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.yjc.ir/fa/news/8248839/پدر-حدیث-نجفی-چرا-رسانه‌های-خارج-نشین-با-فکر-دختر-من-بازی-کردند|script-title=fa:پدر حدیث نجفی: چرا رسانه‌های خارج نشین با فکر دختر من بازی کردند؟|date=29 September 2022|newspaper=Young Journalists Club|access-date=30 September 2022|language=fa|archive-url=https://web.archive.org/web/20250321124413/https://www.yjc.ir/fa/news/8248839/پدر-حدیث-نجفی-چرا-رسانه%E2%80%8Cهای-خارج-نشین-با-فکر-دختر-من-بازی-کردند|archive-date=21 March 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Aksincha, Najafiyning singlisi uning Mahsa Aminiy taqdiridan juda larzaga tushib, gʻazablanganidan soʻng namoyishlarda qatnashishga qaror qilganini aytgan&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

Germaniyaning „Alliance 90/The Greens“ siyosiy partiyasi hamraislaridan biri boʻlgan siyosatchi [[Omid Noripur]] 2022-yil 29-sentabr kuni [[Bundestag|Germaniya federal parlamenti]]dagi nutqini Hadis Najafiyning norozilik namoyishlarida ishtiroki va uning oʻlimi tasviridan boshlab berdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nouripour |first=Omid |date=29 September 2022 |title=Aktuelle Stunde &quot;Iran&quot; |url=https://www.gruene-bundestag.de/parlament/bundestagsreden/aktuelle-stunde-iran-1 |access-date=4 October 2022 |website=Bundestagsfraktion Bündnis 90/Die Grünen |language=de-DE |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004181430/https://www.gruene-bundestag.de/parlament/bundestagsreden/aktuelle-stunde-iran-1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Italiyaning [[Futbol boʻyicha Italiya chempionati (A Seriya)|A Seriya]] klubi [[SSC Napoli|&quot;Napoli&quot;]] bosh murabbiyi [[Luciano Spalletti]] 2022-yil 30-sentabr kuni oʻtkazilgan matbuot anjumaniga [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiy]] va Hadis Najafiy xotirasiga ikki dona atirgul olib kelgan&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Piano |first=Primo |date=30 September 2022 |title=Napoli, Spalletti porta due rose in conferenza: &quot;Per Mahsa Amini e Hadis Najafi&quot; |url=https://it.sports.yahoo.com/notizie/napoli-spalletti-porta-due-rose-in-conferenza-per-mahsa-amini-e-hadis-najafi-150447649.html |access-date=4 October 2022 |website=Yahoo! Sports |language=it-IT |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185405/https://it.sports.yahoo.com/notizie/napoli-spalletti-porta-due-rose-in-conferenza-per-mahsa-amini-e-hadis-najafi-150447649.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Eronda ayollar huquqlari|Eronning majburiy hijob siyosati]]
* [[Majburiy hijobga qarshi Eron norozilik namoyishlari]]
* [[Nika Shakaramiyning oʻlimi]]
* [[Sarina Esmoilzodaning oʻlimi]]
* [[Erondagi inson huquqlari]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Inson huquqlarining buzilishi]]</text>
      <sha1>8uf1hup1pth7wi69gtjdtmfvczsragk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121774</id>
      <parentid>6121773</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reaksiyalar */</comment>
      <origin>6121774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25172" sha1="8znkzf6laq1xnmqziaxpxaau8mkhay1" xml:space="preserve">{{Voqea bilgiqutisi| title                    = Hadis Najafiyning oʻldirilishi
| image                    = 
| native_name              = {{Lang|fa|حدیث نجفی}}
| native_name_lang         = fa

| date                     = 21-sentyabr 2022
| location                 = [[Mehrshahr]], Alborz viloyati, Eron
| coordinates              =

| reported deaths          = Hadis Najafiy
| burial                   = Behesht-e Sakineh

}}

'''Hadis Najafiy''' ({{Lang-fa|حدیث نجفی}}; 2000-yil 5-yanvar — 2022-yil 21-sentabr) eronlik ayol boʻlib, [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiyning oʻlimi]]dan keyin boshlangan [[2022-yilgi Eron norozilik namoyishlari]] chogʻida [[Mehrshahr]]ning [[Karaj]] hududida otib oʻldirilgan. Uning oʻlimi xalqaro ommaviy axborot vositalarida keng yoritilgan.

== Tarjimai holi ==
Hadis Najafiy 2000-yil 5-yanvarda [[Karaj]]da tugʻilgan&lt;ref name=&quot;VOA&quot;&gt;{{Cite web |date=1 October 2022 |title=Bacım etirazlar zamanı 3 güllə ilə öldürüldü |url=https://www.amerikaninsesi.org/a/6771642.html |access-date=9 October 2022 |website=[[Voice of America]] |language=az |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002173902/https://www.amerikaninsesi.org/a/6771642.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Saifikaran |first=Farzad |date=25 September 2022 |title=حدیث نجفی؛ «به پدرش فشار آوردند بگوید بر اثر مرگ مغزی مرده |url=https://www.radiozamaneh.com/732566/ |access-date=4 October 2022 |website=[[Radio Zamaneh]] |language=fa-IR |archive-date=27 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927200735/https://www.radiozamaneh.com/732566/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Saifikaran |first=Farzad |date=27 September 2022 |title=Hadis Najafi: The 22 Year Old Shot in the Iran Protests |url=https://en.radiozamaneh.com/32659/ |access-date=4 October 2022 |website=[[Radio Zamaneh]] |language=en-US |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061432/https://en.radiozamaneh.com/32659/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. U oiladagi toʻrtinchi farzand boʻlib, undan katta uchta opasi va kichik ukasi bor edi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Uning ota-onasi [[Sharqiy Ozarbayjon ustoni|Sharqiy Ozarbayjon viloyati]]dagi [[Miyona]]da tugʻilgan boʻlib, ular eronlik ozarbayjonlar edi&lt;ref name=&quot;VOA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://caspianpost.com/en/post/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221006213017/https://caspianpost.com/en/post/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists|archivedate=October 6, 2022|title=The Protests in Iran and Azerbaijani Turk Civil Rights Activists|author=Vahid Qarabagli|date=October 6, 2022|publisher=caspianpost.com|accessdate=October 10, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;. Najafiy moda dizayni boʻyicha diplomga ega boʻlib, [[Mehrshahr]]ning Karaj hududidagi restoranda kassir boʻlib ishlagan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Najafiy 2022-yil sentabrida boʻlib oʻtgan, politsiya hibsida olgan jarohatlari oqibatida vafot etgan [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiyning oʻlimi]] sabab boʻlgan Mahso Aminiy norozilik namoyishlariga qoʻshilgan edi. Aminiy politsiya tomonidan [[Mamlakat boʻylab hijob|majburiy hijob toʻgʻrisidagi qonun]]ni buzganlikda ayblangan va bu bilan bogʻliq namoyishlar Eron ayollarining huquqlarini kengaytirishni talab qiluvchi keng qoʻllab-quvvatlashni namoyon qilgan. Najafiy Karajdagi namoyishlarda qatnashgan&lt;ref name=&quot;Baynes Sept 30 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Baynes |first1=Megan |date=September 30, 2022 |title='We want everyone to know her name': TikToker Hadis Najafi, 23, shot dead in Iran protests |work=[[Sky News]] |url=https://news.sky.com/story/we-want-everyone-to-know-her-name-hadis-najafi-the-23-year-old-tiktoker-shot-dead-in-iran-protests-12706404 |access-date=2 October 2022 |archive-date=30 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930201008/https://news.sky.com/story/we-want-everyone-to-know-her-name-hadis-najafi-the-23-year-old-tiktoker-shot-dead-in-iran-protests-12706404 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Najafiy bundan avval hech qanday maʼlum faollik harakatlarida qatnashmagan va Eron ayollar huquqlari haqida ochiq gapirmagan edi&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=30 September 2022 |title=Wie was Hadis Najafi, de Iraanse vrouw van 20 die doodgeschoten werd door de Iraanse politie? |url=https://www.hln.be/buitenland/wie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142tcf2%3FredirectUri%3D%252Fbuitenland%252Fwie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142%252F |access-date=4 October 2022 |website=[[Het Laatste Nieuws]] |language=Dutch |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061430/https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&amp;callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fbuitenland%252Fwie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142tcf2%25253FredirectUri%25253D%2525252Fbuitenland%2525252Fwie-was-hadis-najafi-de-iraanse-vrouw-van-20-die-doodgeschoten-werd-door-de-iraanse-politie~a76ef142%2525252F |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 21-sentabr kuni kechqurun u dugonasiga video joʻnatib, unda: „Bir necha yildan keyin buni eslaganimda namoyishga chiqqanimdan mamnun boʻlaman, deb oʻylashni istayman“, degan edi&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot;&gt;{{cite news |date=September 30, 2022 |title=Iranian TikToker Hadis Najafi, 23, 'shot dead' during demonstrations in Karaj |work=[[ITV News]] |url=https://www.itv.com/news/2022-09-30/iranian-tiktoker-hadis-najafi-23-shot-dead-during-demonstrations-in-karaj |access-date=2 October 2022 |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001182203/https://www.itv.com/news/2022-09-30/iranian-tiktoker-hadis-najafi-23-shot-dead-during-demonstrations-in-karaj |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. U oʻldirilishidan qariyb oʻttiz daqiqa oldin uyidan chiqqan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Oʻlimi ==

Xabarlarga koʻra, Hadis Najafiy 2022-yil 21-sentabr kuni&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. soat taxminan 20:00larda&lt;ref name=&quot;Baynes Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Press-Reynolds |first=Kieran |date=30 September 2022 |title=A 20-year-old TikToker killed while protesting for women's rights has become a symbol of Iran's resistance |url=https://www.insider.com/hadis-najafi-mahsa-amini-iran-protests-antigovernment-women-autonomy-hijab-2022-9 |access-date=4 October 2022 |website=Insider |language=en-US |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061430/https://www.insider.com/hadis-najafi-mahsa-amini-iran-protests-antigovernment-women-autonomy-hijab-2022-9 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Mehrshahr]]ning Karaj hududidagi Eram koʻchasida otib oʻldirilgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Unga kamida olti marta&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://caspianpost.com/en/post/perspectives/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221006213017/https://caspianpost.com/en/post/perspectives/the-protests-in-iran-and-azerbaijani-turk-civil-rights-activists|archivedate=October 6, 2022|title=The Protests in Iran and Azerbaijani Turk Civil Rights Activists|author=Vahid Qarabagli|date=October 6, 2022|publisher=caspianpost.com|accessdate=October 10, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Meitav |first1=Roman |date=September 26, 2022 |title=Hadis Najafi killed in Iran protests, becomes new symbol of defiance |work=[[The Jerusalem Post]] |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-718166 |access-date=2 October 2022 |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926090432/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-718166 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IranWire Sept 25, 2022&quot;&gt;{{cite news |date=September 25, 2022 |title=Hadis Najafi, 20, Killed in a Spray of Bullets in Karaj, Becomes a New Symbol of Defiance in Iran |work=[[Maziar_Bahari#IranWire|IranWire]] |url=https://iranwire.com/en/women/107894-hadis-najafi-20-becomes-a-new-symbol-of-defiance-in-iran/ |access-date=2 October 2022 |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925170210/https://iranwire.com/en/women/107894-hadis-najafi-20-becomes-a-new-symbol-of-defiance-in-iran/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Pizzimenti |first=Chiara |date=26 September 2022 |title=Iran, Hadis Najafi, uccisa con sei proiettili mentre manifestava per Mahsa Amini |url=https://www.vanityfair.it/article/iran-hadis-najafi-uccisa-con-sei-proiettili-mentre-manifestava-per-mahsa-amini |access-date=4 October 2022 |magazine=[[Vanity Fair (magazines)|Vanity Fair]] |language=it-IT |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061430/https://www.vanityfair.it/article/iran-hadis-najafi-uccisa-con-sei-proiettili-mentre-manifestava-per-mahsa-amini |url-status=live }}&lt;/ref&gt; yuziga, qoʻliga, boʻyniga, qorniga va yurak sohasiga oʻq uzilgani aytilgan&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot;&gt;{{cite news |date=September 27, 2022 |title=How a video taken out of context made Hadis Najafi a symbol of repression in Iran |work=[[France 24]] |url=https://observers.france24.com/en/iran-femme-chignon-hadis-najafi-manifestations-voile-islam |access-date=2 October 2022 |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928043238/https://observers.france24.com/en/iran-femme-chignon-hadis-najafi-manifestations-voile-islam |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot; /&gt;. Oilasining soʻzlariga koʻra, u kamida yigirmata oʻqdan jarohat olgan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Pereira |first=James |date=28 September 2022 |title=How a video taken out of context made Hadis Najafi a symbol of repression in Iran |url=https://techilive.in/how-a-video-taken-out-of-context-made-hadis-najafi-a-symbol-of-repression-in-iran/ |access-date=4 October 2022 |website=TechiLive |language=en-US |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230402/https://techilive.in/how-a-video-taken-out-of-context-made-hadis-najafi-a-symbol-of-repression-in-iran/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Eron hukumati esa uni politsiya xodimlari foydalanmaydigan qurollardan foydalangan namoyishchilar oʻldirganini iddao qilgan, biroq bu daʼvo Najafiy oilasi, boshqa faollar va xalqaro ommaviy axborot vositalari tomonidan keskin rad etilgan&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot; /&gt;. Ular otishmani hukumatga aloqador xavfsizlik kuchlari bilan bogʻlashgan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 September 2022 |title=Tears And Anger After Iranian TikToker Killed In Ongoing Protests |work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |url=https://www.rferl.org/a/tears-and-anger-after-iranian-tiktoker-killed-in-ongoing-iranian-protests-/32052751.html |access-date=5 October 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061431/https://www.rferl.org/a/tears-and-anger-after-iranian-tiktoker-killed-in-ongoing-iranian-protests-/32052751.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=26 September 2022 |title=İran'da yaşamını yitiren Hadis Najafi kim, kaç yaşında? Hadis Najafi'nin ölüm sebebi nedir? |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/iranda-yasamini-yitiren-hadis-najafi-kim-kac-yasinda-hadis-najafinin-olum-sebebi-nedir-1985375 |access-date=5 October 2022 |website=[[Cumhuriyet]] |language=tr |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230348/https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/iranda-yasamini-yitiren-hadis-najafi-kim-kac-yasinda-hadis-najafinin-olum-sebebi-nedir-1985375 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Joshi |first=Ritika |date=27 September 2022 |title=Who Was Hadis Najafi? Iranian Woman Killed During Protests |url=https://www.shethepeople.tv/news/who-was-hadis-najafi/ |access-date=5 October 2022 |website=[[SheThePeople]] |language=en-US |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061433/https://www.shethepeople.tv/news/who-was-hadis-najafi/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Oʻq yeganidan soʻng, Najafiy Karajdagi Gʻoim shifoxonasiga olib borilgan va u yerda vafot etgani eʼlon qilingan&lt;ref name=&quot;Meitav 2022&quot; /&gt;. Eʼlon qilingan rasmiy tibbiy hujjatlarda uning “miya shishishi” oqibatida vafot etgani qayd etilgan&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

Najafiy onasining aytishicha, qizi otib tashlangach, oilasiga shifoxonada uni koʻrishga ruxsat berilmagan, politsiya ularni ichkariga kiritmagan&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;. Faqat qoʻriqchilardan biri ularga rahmi kelib, Najafiyning jasadi morgda ekanini aytgach, ular ichkariga kiritilgan&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |last=Heyes |first=Apollo |date=30 September 2022 |title=Napoli's Spalletti Brings Roses in Solidarity with Iranian Women |work=Football Italia |url=https://football-italia.net/napolis-spalletti-brings-roses-in-solidarity-with-iranian-women/ |access-date=5 October 2022 |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005003403/https://football-italia.net/napolis-spalletti-brings-roses-in-solidarity-with-iranian-women/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. „Radio Zamaneh“ Najafiyning oʻlim haqidagi guvohnomasini eʼlon qildi. Uning tan jarohatlari tasvirlari va oʻlim haqidagi guvohnomasi keyinchalik oilasi bilan bogʻlanganidan soʻng „Amnesty International“ va ''BBC Persian'' tomonidan tasdiqlandi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;.

23-sentabr kuni rasmiylar Najafiyning jasadini dafn etish uchun oilasiga topshirdi. Oilaning aytishicha, ular hukumat tomonidan uning yurak xurujidan vafot etganini aytishga majburlangan&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ghobadi |first=Parham |date=4 October 2022 |title=Iran: Teen protester Nika Shakarami's body stolen, sources say |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63128510 |access-date=4 October 2022 |archive-date=5 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005032051/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63128510 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Najafiyning otasi ham xavfsizlik kuchlari tomonidan dorilar berilib, qizi tabiiy oʻlimdan vafot etgan deb aytishga majburlangani xabar qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Dafn marosimi ==

Najafiy 1-oktabr kuni Behesht-e Sakineh qabristoniga dafn etilgan. Marosim paytida xavfsizlik kuchlari borligi xabar qilingan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Marosimda koʻplab ayollar ishtirok etib, sham yoqqan va uning qabri ustiga atirgullar qoʻyishgan&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Dafn marosimi chogʻida Najafiyning hijobda tushgan surati ishlatilgan va bu ijtimoiy tarmoqlarda tanqidlarga sabab boʻlgan. Onasi keyinchalik bu surat ataylab tanlanmaganini, oʻsha paytda mavjud yagona rasm boʻlganini aytgan&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |date=28 September 2022 |title=اعتراضات ایران؛ گلایه مادر حدیث نجفی: اینقدر به ما توهین نکنید، بچه من به خاطر مهسا و حجاب کشته شد |url=https://www.bbc.com/persian/articles/c9x10xx9rzwo |access-date=4 October 2022 |website=[[BBC Persian]] |language=fa |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017061432/https://www.bbc.com/persian/articles/c9x10xx9rzwo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

3-noyabr kuni, uning oʻlimidan qirq kun oʻtgach, minglab motam tutuvchilar Behesht-e Sakineh qabristonida boʻlib oʻtadigan chehellom marosimida qatnashishga uringan, biroq guvohlarning aytishicha, ular hukumat kuchlari tomonidan toʻxtatilgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;&gt;{{cite news |last1=Tabrizy |first1=Nilo |last2=Mirza |first2=Atthar |last3=Dehghanpisheh |first3=Babak |title=When protesters were killed in Iran, their funerals became deadly |url=https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2023/iran-protests-funerals-mahsa-amini/ |access-date=22 April 2023 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=21 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;. Buning oʻrniga yuzlab motam tutuvchilar Beheshtiy koʻchasida yurish oʻtkazishgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;/&gt;. ''[[The Washington Post]]'' tomonidan tasdiqlangan videoda namoyishchilar xavfsizlik kuchlariga tosh otayotgani va xavfsizlik kuchlari vakillaridan biri tomonidan otilgan oʻq oqibatida 17 yoshli yigit halok boʻlgani koʻrsatilgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;/&gt;. 2023-yil aprel holatiga koʻra, hukumat 15 nafar kishini hibsga olib, ularning besh nafariga oʻlim jazosi tayinlagan, ikkitasini qatl qilgan, qolgan uch oʻlim jazosi esa sud koʻrib chiqish jarayonida boʻlgan&lt;ref name=&quot;Tabrizy 2023&quot;/&gt;.

== Reaksiyalar ==
[[File:Woman, Life, Freedom in Nazrath - Mural in memory of murdered Iranians 02.jpg|thumb|Nazaret shahrida Eron islomiy rejimi qurbonlari xotirasiga chizilgan muralda tasvirlangan Hadis Najafiy (oʻng tomondan ikkinchi, pastdan).]]
Najafiyning oʻlimi eronlik-amerikalik jurnalist va faol [[Masih Alinejod]] tomonidan ijtimoiy tarmoqlarda tarqatilgan&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Uning oʻlimidan soʻng, oxirgi kechasida namoyishlarga qoʻshilish oldidan sochini otdumi koʻrinishida bogʻlayotgani aks etgan, deb taqdim etilgan video ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ITV Sept 30 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news |last=Wang |first=Jessica |date=26 September 2022 |title=Iran protests: 20yo, Hadis Najafi's brave stand before violent death |work=[[news.com.au]] |url=https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/iran-protests-20yo-hadis-najafis-brave-stand-before-violent-death/news-story/a7df0838f0126c07ae35f83eb73be248 |access-date=5 October 2022 |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926091109/https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/iran-protests-20yo-hadis-najafis-brave-stand-before-violent-death/news-story/a7df0838f0126c07ae35f83eb73be248 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; va oxir-oqibat uning oʻlimi haqida xabar bergan xalqaro axborot vositalari tomonidan ham tarqatildi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Keyinchalik ushbu videoda aslida boshqa ayol namoyishlarda qatnashayotgani aniqlangan, bu ayolning oʻzi BBC Persian bilan bogʻlangachgina bu sir maʼlum boʻldi&lt;ref name=&quot;France 24 Sept 27 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Bu holat qisqa muddatga Najafiyning haqiqatan ham oʻldirilganiga shubha uygʻotgan boʻlsa-da, tez orada qoʻshimcha tasdiqlar bilan bu shubhalar bartaraf etildi&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Videodagi ayol BBC Persianga u „Mahsalar va Hadislar uchun kurashni davom ettirishini“ aytgan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Mahsa Aminiy singari, Hadis Najafiy ham oʻlimidan soʻng namoyishlar uchun ramz va safarbar etuvchi timsolga aylangan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Vonstein Sept 26 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Vonstein |first1=Ulrich |date=September 26, 2022 |title=Nach Tod durch Polizeikugeln: Wird Hadis Najafi zum Symbol für die Proteste im Iran? |work=[[RTL Nieuws]] |url=https://www.rtl.de/cms/nach-tod-durch-polizeikugeln-wird-hadis-najafi-zum-symbol-fuer-die-proteste-im-iran-5008517.html |access-date=2 October 2022 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002113055/https://www.rtl.de/cms/nach-tod-durch-polizeikugeln-wird-hadis-najafi-zum-symbol-fuer-die-proteste-im-iran-5008517.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kunz Sept 26 2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Kunz |first1=Samira |date=September 26, 2022 |title=Hadis Najafi (20) bei Protesten getötet – neues Symbol des Widerstands |work=[[L'essentiel (newspaper)|L'essentiel]] |url=https://www.lessentiel.lu/de/story/hadis-najafi-20-bei-protesten-getoetet-neues-symbol-des-widerstands-647776769254 |access-date=2 October 2022 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002172227/https://www.lessentiel.lu/de/story/hadis-najafi-20-bei-protesten-getoetet-neues-symbol-des-widerstands-647776769254 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web |last= |date=26 September 2022 |title=&quot;Like ocean waves crashing against the shore, the memories remain long |url=https://satyaagrah.com/religion/islam/2284-hadis-najafi |access-date=4 October 2022 |website=Satyaagrah |language=en-gb |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230350/https://satyaagrah.com/religion/islam/2284-hadis-najafi |url-status=live }}&lt;/ref&gt; va uning jasorati bilan esga olinadi&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Uning [[TikTok]] va [[Instagram]] sahifalari xotira sahifalariga aylangan va u yerga uni qoʻllab-quvvatlab, yoqtirish va izohlar qoldirish uchun minglab odamlar kirgan&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. [[Twitter]]da ham Najafiy xotirasiga bagʻishlab keng miqyosda hurmat bajo keltirilgan&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;.

Najafiyning singlisi va onasi omma oldida chiqish qilib, uni himoya qilgan va uning oʻlimida Eron hukumatini ayblagan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Otasi esa qizi tabiiy oʻlimdan vafot etganini aytishdan bosh tortgan boʻlsa-da&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, hukumatga yaqin OAVga bergan intervyusida Najafiy „siyosatdan umuman xabarsiz“ boʻlganini, politsiya uni oʻldirganiga ishonmasligini va uning oʻlimida xorijiy OAV taʼsirini ayblaganini bildirgan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=پدر حدیث نجفی: جان دختر مرا رسانه‌های معاند گرفتند |url=https://www.javanonline.ir/fa/news/1106847/%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%86%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF |access-date=29 September 2022 |website=JavanOnline |archive-date=30 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930190946/https://www.javanonline.ir/fa/news/1106847/%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%86%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.yjc.ir/fa/news/8248839/پدر-حدیث-نجفی-چرا-رسانه‌های-خارج-نشین-با-فکر-دختر-من-بازی-کردند|title=fa:پدر حدیث نجفی: چرا رسانه‌های خارج نشین با فکر دختر من بازی کردند؟|date=29 September 2022|newspaper=Young Journalists Club|access-date=30 September 2022|language=fa|archive-url=https://web.archive.org/web/20250321124413/https://www.yjc.ir/fa/news/8248839/پدر-حدیث-نجفی-چرا-رسانه%E2%80%8Cهای-خارج-نشین-با-فکر-دختر-من-بازی-کردند|archive-date=21 March 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Aksincha, Najafiyning singlisi uning Mahsa Aminiy taqdiridan juda larzaga tushib, gʻazablanganidan soʻng namoyishlarda qatnashishga qaror qilganini aytgan&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

Germaniyaning „Alliance 90/The Greens“ siyosiy partiyasi hamraislaridan biri boʻlgan siyosatchi [[Omid Noripur]] 2022-yil 29-sentabr kuni [[Bundestag|Germaniya federal parlamenti]]dagi nutqini Hadis Najafiyning norozilik namoyishlarida ishtiroki va uning oʻlimi tasviridan boshlab berdi&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nouripour |first=Omid |date=29 September 2022 |title=Aktuelle Stunde &quot;Iran&quot; |url=https://www.gruene-bundestag.de/parlament/bundestagsreden/aktuelle-stunde-iran-1 |access-date=4 October 2022 |website=Bundestagsfraktion Bündnis 90/Die Grünen |language=de-DE |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004181430/https://www.gruene-bundestag.de/parlament/bundestagsreden/aktuelle-stunde-iran-1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Italiyaning [[Futbol boʻyicha Italiya chempionati (A Seriya)|A Seriya]] klubi [[SSC Napoli|&quot;Napoli&quot;]] bosh murabbiyi [[Luciano Spalletti]] 2022-yil 30-sentabr kuni oʻtkazilgan matbuot anjumaniga [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiy]] va Hadis Najafiy xotirasiga ikki dona atirgul olib kelgan&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Piano |first=Primo |date=30 September 2022 |title=Napoli, Spalletti porta due rose in conferenza: &quot;Per Mahsa Amini e Hadis Najafi&quot; |url=https://it.sports.yahoo.com/notizie/napoli-spalletti-porta-due-rose-in-conferenza-per-mahsa-amini-e-hadis-najafi-150447649.html |access-date=4 October 2022 |website=Yahoo! Sports |language=it-IT |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185405/https://it.sports.yahoo.com/notizie/napoli-spalletti-porta-due-rose-in-conferenza-per-mahsa-amini-e-hadis-najafi-150447649.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Eronda ayollar huquqlari|Eronning majburiy hijob siyosati]]
* [[Majburiy hijobga qarshi Eron norozilik namoyishlari]]
* [[Nika Shakaramiyning oʻlimi]]
* [[Sarina Esmoilzodaning oʻlimi]]
* [[Erondagi inson huquqlari]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Inson huquqlarining buzilishi]]</text>
      <sha1>8znkzf6laq1xnmqziaxpxaau8mkhay1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talat Bassariy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402461</id>
    <revision>
      <id>6121778</id>
      <timestamp>2026-05-11T07:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Shaxsiyat bilgiqutisi| name               = Talat Bassari | native_name        = طلعت بصاري | native_name_lang   = fa | image              = Talat basari.jpg | image_size         = 220px | alt                =  | caption            = 1960-yillarda Talat Bassari | birth_name         =  | birth_date         = 1923 | birth_place        = [[Babol]], [[Mozandaron ustoni|Mazandaran]], [[Qojarlar davlati|Eron saltanatining oliy davlati]] | deat...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7796" sha1="gs20j58jm7v017deyms4qt6y3rf5kuu" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi| name               = Talat Bassari
| native_name        = طلعت بصاري
| native_name_lang   = fa
| image              = Talat basari.jpg
| image_size         = 220px
| alt                = 
| caption            = 1960-yillarda Talat Bassari
| birth_name         = 
| birth_date         = 1923
| birth_place        = [[Babol]], [[Mozandaron ustoni|Mazandaran]], [[Qojarlar davlati|Eron saltanatining oliy davlati]]
| death_date         = {{Vafot sanasi va yoshi|df=y|2020|09|18|1923|1|1}}&lt;ref name=Iranwire&gt;[https://iranwire.com/fa/jinac/41516 به یاد طلعت بصاری، استاد دانشگاه و پژوهشگر بهایی]&lt;/ref&gt;.
| death_place        = [[Los-Anjeles]], [[Kaliforniya]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]

| occupation         = Shoira, yozuvchi

| known_for          = [[Jundishapur universiteti]] rektor oʻrinbosari (1956–1979)
| spouse             = {{Nikoh|Abulqosim Qeble|1941}}&lt;ref name=Iranwire/&gt;.
| children           = 4&lt;ref name=Iranwire/&gt;.

}}
'''Talat Bassariy''' ({{Lang-fa|طلعت بصاري}}, 1923 — 18-sentabr 2020) — eronlik [[Bahoiylik|bahoiy]] shoira, [[Feminizm|feminist]], akademik va yozuvchi.

== Hayoti ==
[[Kaspiy dengizi]] boʻyida joylashgan [[Babol]] shahrida tugʻilgan Bassariy [[Fors tili|fors tili]] va [[Fors adabiyoti|adabiyoti]] boʻyicha falsafa doktori ilmiy darajasini olgan va Eron poytaxti [[Tehron]]dagi oʻrta maktablarda dars bergan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iranian Women's Equality Calendar |url=http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |accessdate=4 November 2019 |archive-date=29 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429080832/http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U 1960-yillarda [[Ahvoz]] shahridagi [[Jondishapur universiteti]]da ishlaganida Eron tarixida ilk bor ayol sifatida universitet prorektori lavozimiga tayinlangan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Academy of Gundishapur |url=http://www.iranreview.org/content/Documents/_Academy_of_Gundishapur.htm |website=iranreview.org |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Universitet 20-asrda [[Pahlaviylar sulolasi]] tomonidan qadimgi [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]]ning [[Gundishopur|Gundishopur]] akademiyasini yodga olish maqsadida tashkil etilgan. [[Eron inqilobi|Islom inqilobi]]dan soʻng va uning [[Bahoiylik|Bahoiy diniga]] eʼtiqodi sababli universitetdagi lavozimidan chetlatilgan va oxir-oqibat Amerika Qoʻshma Shtatlariga koʻchib ketgan&lt;ref&gt;{{cite news |title=History of the Exclusion of Iranian Baha'is from Higher Education after the Islamic Revolution |url=https://iranpresswatch.org/post/17086/history-of-the-exclusion-of-iranian-bahais-from-higher-education-after-the-islamic-revolution/ |accessdate=4 November 2019 |work=Iran Press Watch |date=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;.

Bassariy mashhur fors shoiri [[Firdavsiy]] yozgan milliy doston [[Shohnoma|&quot;Shohnoma&quot;]] boʻyicha keng koʻlamli adabiy tanqidlar chop etgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=WorldCat Profile Page |url=http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ |publisher=WorldCat |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Uning ushbu tadqiqotlari taniqli eronlik tarixchi [[Iraj Afshar]] tomonidan „Shohnoma“ adabiyotiga doir tavsiya etilgan tavsifiy manbalar qatoriga kiritilgan&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Omidsalar |first1=Mahmoud |title=Notes on Some Women of Shahnameh |journal=Name-ye Lran-e Bastan |volume=1 |issue=1 |pages=23–48 |url=https://sites.uci.edu/nameyeiranebastan/files/2019/04/Part10-Notes-on-some-women-of-the-Shahnama.pdf |accessdate=4 November 2019 |publisher=California State University |location=Los Angeles}}&lt;/ref&gt;. 2018-yilda u epik asardagi ayol obrazlarini oʻrgangan 347 betlik ''Shohnoma ayollari'' nomli kitobni (Ketabsara; 2018) nashr ettirdi. Har bir qahramon alohida tahlil qilingan boʻlib, ular orasida qahramon [[Rustam]]ning rafiqasi [[Taxmina]], [[Shoh|shoh]] [[Kay Kovus]]ning rafiqasi [[Sudaba]], ayollar uchun jasorat va umid ramzi boʻlgan sarkarda [[Gordafarid]] hamda [[Faridun]]ning onasi, Varna podsholigidan boʻlgan qahramon [[Faranak]] kabi qahramonlar bor&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ketabsara Publishes Talat Bassari's 'Women in Shahnameh' |url=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh |accessdate=4 November 2019 |work=Financial Tribune |date=10 June 2018 |archive-date=15 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915194612/https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 1967-yilda u Eronning feministik harakatidagi kashshoflardan biri boʻlgan [[Zandoxt Sheroziy]] haqida biografik kitob ham nashr qilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Paidar |first1=Parvin |title=Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran |date=1997 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521595728 |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=2CP61Ke2cTQC&amp;q=talat+basari&amp;pg=PA371 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Talat Bassariy [[Nyu-Jersi]]da istiqomat qilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pirnia |first1=Mansoureh |title=سالار زنان ايران: Pioneer Women of Iran – Salar Zanan e Iran – Pirnia |date=1995 |publisher=Mehriran Publishing Co. Ltd. |isbn=9780963312938 |pages=94–5 |url=https://books.google.com/books?id=mxqAAwAAQBAJ&amp;q=%D8%B7%D9%84%D8%B9%D8%AA+%D8%A8%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%8A&amp;pg=PT101 |accessdate=4 November 2019 |language=ar}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Nyu-Jersida chop etiladigan Persian Heritage jurnalining tahririyat hayatida ishlagan&lt;ref&gt;{{cite news |title=Persian Heritage Magazine |url=http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf |accessdate=4 November 2019 |archive-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180921010544/http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U oʻzini [[Bahoiylik|bahoiy]] deb tanitgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eshraghieh and Mahmoud Rabbani Collection |url=https://bahai-library.com/bosch_rabbani_collection |website=bahai-library.com |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Bassariy shuningdek, nufuzli fors bahoiy shoirasi [[Tohirago]] hayotiga oid kitoblar ustida ishlagan va akademik doirada fors tilidan ingliz tiliga tarjimalar bilan ham shugʻullangan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ahdieh |first1=Hussein |last2=Chapman |first2=Hillary |title=The Calling: Tahirih of Persia and Her American Contemporaries |date=2017 |publisher=Ibex Publishers |isbn=9781588141453 |url=https://books.google.com/books?id=OJ8qDwAAQBAJ&amp;q=talat+bassari&amp;pg=PA12 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pickover |first1=Clifford A. |title=The Loom of God: Tapestries of Mathematics and Mysticism |date=2009 |publisher=Sterling Publishing Company, Inc. |isbn=9781402764004 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=dEBwRV30x4UC&amp;q=talat+bassari&amp;pg=PA10 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Eʼtirof etilishi ===
Uning portreti Amerika Qoʻshma Shtatlarining [[Seattle]] shahri, Issaquah Highlands hududida oʻtkazilgan ''Eron ayollari'' nomli sanʼat koʻrgazmasida namoyish etilgan&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ball |first1=Linda |title='Women of Persia' exhibit honors strong, powerful women |url=https://www.issaquahreporter.com/news/women-of-persia-exhibit-honors-strong-powerful-women/ |accessdate=4 November 2019 |work=Issaquah Reporter |date=17 April 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Eron ayollari huquqlari harakati]]
* [[Zandoxt Sheroziy]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ Talat Basari], WorldCat

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>gs20j58jm7v017deyms4qt6y3rf5kuu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121779</id>
      <parentid>6121778</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Panpanchik [[Talat Basariy]] sahifasini [[Talat Bassariy]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>6121778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7796" sha1="gs20j58jm7v017deyms4qt6y3rf5kuu" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi| name               = Talat Bassari
| native_name        = طلعت بصاري
| native_name_lang   = fa
| image              = Talat basari.jpg
| image_size         = 220px
| alt                = 
| caption            = 1960-yillarda Talat Bassari
| birth_name         = 
| birth_date         = 1923
| birth_place        = [[Babol]], [[Mozandaron ustoni|Mazandaran]], [[Qojarlar davlati|Eron saltanatining oliy davlati]]
| death_date         = {{Vafot sanasi va yoshi|df=y|2020|09|18|1923|1|1}}&lt;ref name=Iranwire&gt;[https://iranwire.com/fa/jinac/41516 به یاد طلعت بصاری، استاد دانشگاه و پژوهشگر بهایی]&lt;/ref&gt;.
| death_place        = [[Los-Anjeles]], [[Kaliforniya]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]

| occupation         = Shoira, yozuvchi

| known_for          = [[Jundishapur universiteti]] rektor oʻrinbosari (1956–1979)
| spouse             = {{Nikoh|Abulqosim Qeble|1941}}&lt;ref name=Iranwire/&gt;.
| children           = 4&lt;ref name=Iranwire/&gt;.

}}
'''Talat Bassariy''' ({{Lang-fa|طلعت بصاري}}, 1923 — 18-sentabr 2020) — eronlik [[Bahoiylik|bahoiy]] shoira, [[Feminizm|feminist]], akademik va yozuvchi.

== Hayoti ==
[[Kaspiy dengizi]] boʻyida joylashgan [[Babol]] shahrida tugʻilgan Bassariy [[Fors tili|fors tili]] va [[Fors adabiyoti|adabiyoti]] boʻyicha falsafa doktori ilmiy darajasini olgan va Eron poytaxti [[Tehron]]dagi oʻrta maktablarda dars bergan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iranian Women's Equality Calendar |url=http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |accessdate=4 November 2019 |archive-date=29 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429080832/http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U 1960-yillarda [[Ahvoz]] shahridagi [[Jondishapur universiteti]]da ishlaganida Eron tarixida ilk bor ayol sifatida universitet prorektori lavozimiga tayinlangan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Academy of Gundishapur |url=http://www.iranreview.org/content/Documents/_Academy_of_Gundishapur.htm |website=iranreview.org |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Universitet 20-asrda [[Pahlaviylar sulolasi]] tomonidan qadimgi [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]]ning [[Gundishopur|Gundishopur]] akademiyasini yodga olish maqsadida tashkil etilgan. [[Eron inqilobi|Islom inqilobi]]dan soʻng va uning [[Bahoiylik|Bahoiy diniga]] eʼtiqodi sababli universitetdagi lavozimidan chetlatilgan va oxir-oqibat Amerika Qoʻshma Shtatlariga koʻchib ketgan&lt;ref&gt;{{cite news |title=History of the Exclusion of Iranian Baha'is from Higher Education after the Islamic Revolution |url=https://iranpresswatch.org/post/17086/history-of-the-exclusion-of-iranian-bahais-from-higher-education-after-the-islamic-revolution/ |accessdate=4 November 2019 |work=Iran Press Watch |date=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;.

Bassariy mashhur fors shoiri [[Firdavsiy]] yozgan milliy doston [[Shohnoma|&quot;Shohnoma&quot;]] boʻyicha keng koʻlamli adabiy tanqidlar chop etgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=WorldCat Profile Page |url=http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ |publisher=WorldCat |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Uning ushbu tadqiqotlari taniqli eronlik tarixchi [[Iraj Afshar]] tomonidan „Shohnoma“ adabiyotiga doir tavsiya etilgan tavsifiy manbalar qatoriga kiritilgan&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Omidsalar |first1=Mahmoud |title=Notes on Some Women of Shahnameh |journal=Name-ye Lran-e Bastan |volume=1 |issue=1 |pages=23–48 |url=https://sites.uci.edu/nameyeiranebastan/files/2019/04/Part10-Notes-on-some-women-of-the-Shahnama.pdf |accessdate=4 November 2019 |publisher=California State University |location=Los Angeles}}&lt;/ref&gt;. 2018-yilda u epik asardagi ayol obrazlarini oʻrgangan 347 betlik ''Shohnoma ayollari'' nomli kitobni (Ketabsara; 2018) nashr ettirdi. Har bir qahramon alohida tahlil qilingan boʻlib, ular orasida qahramon [[Rustam]]ning rafiqasi [[Taxmina]], [[Shoh|shoh]] [[Kay Kovus]]ning rafiqasi [[Sudaba]], ayollar uchun jasorat va umid ramzi boʻlgan sarkarda [[Gordafarid]] hamda [[Faridun]]ning onasi, Varna podsholigidan boʻlgan qahramon [[Faranak]] kabi qahramonlar bor&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ketabsara Publishes Talat Bassari's 'Women in Shahnameh' |url=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh |accessdate=4 November 2019 |work=Financial Tribune |date=10 June 2018 |archive-date=15 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915194612/https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 1967-yilda u Eronning feministik harakatidagi kashshoflardan biri boʻlgan [[Zandoxt Sheroziy]] haqida biografik kitob ham nashr qilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Paidar |first1=Parvin |title=Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran |date=1997 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521595728 |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=2CP61Ke2cTQC&amp;q=talat+basari&amp;pg=PA371 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Talat Bassariy [[Nyu-Jersi]]da istiqomat qilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pirnia |first1=Mansoureh |title=سالار زنان ايران: Pioneer Women of Iran – Salar Zanan e Iran – Pirnia |date=1995 |publisher=Mehriran Publishing Co. Ltd. |isbn=9780963312938 |pages=94–5 |url=https://books.google.com/books?id=mxqAAwAAQBAJ&amp;q=%D8%B7%D9%84%D8%B9%D8%AA+%D8%A8%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%8A&amp;pg=PT101 |accessdate=4 November 2019 |language=ar}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Nyu-Jersida chop etiladigan Persian Heritage jurnalining tahririyat hayatida ishlagan&lt;ref&gt;{{cite news |title=Persian Heritage Magazine |url=http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf |accessdate=4 November 2019 |archive-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180921010544/http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U oʻzini [[Bahoiylik|bahoiy]] deb tanitgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eshraghieh and Mahmoud Rabbani Collection |url=https://bahai-library.com/bosch_rabbani_collection |website=bahai-library.com |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Bassariy shuningdek, nufuzli fors bahoiy shoirasi [[Tohirago]] hayotiga oid kitoblar ustida ishlagan va akademik doirada fors tilidan ingliz tiliga tarjimalar bilan ham shugʻullangan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ahdieh |first1=Hussein |last2=Chapman |first2=Hillary |title=The Calling: Tahirih of Persia and Her American Contemporaries |date=2017 |publisher=Ibex Publishers |isbn=9781588141453 |url=https://books.google.com/books?id=OJ8qDwAAQBAJ&amp;q=talat+bassari&amp;pg=PA12 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pickover |first1=Clifford A. |title=The Loom of God: Tapestries of Mathematics and Mysticism |date=2009 |publisher=Sterling Publishing Company, Inc. |isbn=9781402764004 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=dEBwRV30x4UC&amp;q=talat+bassari&amp;pg=PA10 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Eʼtirof etilishi ===
Uning portreti Amerika Qoʻshma Shtatlarining [[Seattle]] shahri, Issaquah Highlands hududida oʻtkazilgan ''Eron ayollari'' nomli sanʼat koʻrgazmasida namoyish etilgan&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ball |first1=Linda |title='Women of Persia' exhibit honors strong, powerful women |url=https://www.issaquahreporter.com/news/women-of-persia-exhibit-honors-strong-powerful-women/ |accessdate=4 November 2019 |work=Issaquah Reporter |date=17 April 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Eron ayollari huquqlari harakati]]
* [[Zandoxt Sheroziy]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ Talat Basari], WorldCat

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>gs20j58jm7v017deyms4qt6y3rf5kuu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121781</id>
      <parentid>6121779</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:1923-yilda tugʻilganlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7833" sha1="c5s0o2kabvff7gqq2d6rkvcx9zdaqs1" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi| name               = Talat Bassari
| native_name        = طلعت بصاري
| native_name_lang   = fa
| image              = Talat basari.jpg
| image_size         = 220px
| alt                = 
| caption            = 1960-yillarda Talat Bassari
| birth_name         = 
| birth_date         = 1923
| birth_place        = [[Babol]], [[Mozandaron ustoni|Mazandaran]], [[Qojarlar davlati|Eron saltanatining oliy davlati]]
| death_date         = {{Vafot sanasi va yoshi|df=y|2020|09|18|1923|1|1}}&lt;ref name=Iranwire&gt;[https://iranwire.com/fa/jinac/41516 به یاد طلعت بصاری، استاد دانشگاه و پژوهشگر بهایی]&lt;/ref&gt;.
| death_place        = [[Los-Anjeles]], [[Kaliforniya]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]

| occupation         = Shoira, yozuvchi

| known_for          = [[Jundishapur universiteti]] rektor oʻrinbosari (1956–1979)
| spouse             = {{Nikoh|Abulqosim Qeble|1941}}&lt;ref name=Iranwire/&gt;.
| children           = 4&lt;ref name=Iranwire/&gt;.

}}
'''Talat Bassariy''' ({{Lang-fa|طلعت بصاري}}, 1923 — 18-sentabr 2020) — eronlik [[Bahoiylik|bahoiy]] shoira, [[Feminizm|feminist]], akademik va yozuvchi.

== Hayoti ==
[[Kaspiy dengizi]] boʻyida joylashgan [[Babol]] shahrida tugʻilgan Bassariy [[Fors tili|fors tili]] va [[Fors adabiyoti|adabiyoti]] boʻyicha falsafa doktori ilmiy darajasini olgan va Eron poytaxti [[Tehron]]dagi oʻrta maktablarda dars bergan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iranian Women's Equality Calendar |url=http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |accessdate=4 November 2019 |archive-date=29 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429080832/http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U 1960-yillarda [[Ahvoz]] shahridagi [[Jondishapur universiteti]]da ishlaganida Eron tarixida ilk bor ayol sifatida universitet prorektori lavozimiga tayinlangan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Academy of Gundishapur |url=http://www.iranreview.org/content/Documents/_Academy_of_Gundishapur.htm |website=iranreview.org |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Universitet 20-asrda [[Pahlaviylar sulolasi]] tomonidan qadimgi [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]]ning [[Gundishopur|Gundishopur]] akademiyasini yodga olish maqsadida tashkil etilgan. [[Eron inqilobi|Islom inqilobi]]dan soʻng va uning [[Bahoiylik|Bahoiy diniga]] eʼtiqodi sababli universitetdagi lavozimidan chetlatilgan va oxir-oqibat Amerika Qoʻshma Shtatlariga koʻchib ketgan&lt;ref&gt;{{cite news |title=History of the Exclusion of Iranian Baha'is from Higher Education after the Islamic Revolution |url=https://iranpresswatch.org/post/17086/history-of-the-exclusion-of-iranian-bahais-from-higher-education-after-the-islamic-revolution/ |accessdate=4 November 2019 |work=Iran Press Watch |date=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;.

Bassariy mashhur fors shoiri [[Firdavsiy]] yozgan milliy doston [[Shohnoma|&quot;Shohnoma&quot;]] boʻyicha keng koʻlamli adabiy tanqidlar chop etgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=WorldCat Profile Page |url=http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ |publisher=WorldCat |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Uning ushbu tadqiqotlari taniqli eronlik tarixchi [[Iraj Afshar]] tomonidan „Shohnoma“ adabiyotiga doir tavsiya etilgan tavsifiy manbalar qatoriga kiritilgan&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Omidsalar |first1=Mahmoud |title=Notes on Some Women of Shahnameh |journal=Name-ye Lran-e Bastan |volume=1 |issue=1 |pages=23–48 |url=https://sites.uci.edu/nameyeiranebastan/files/2019/04/Part10-Notes-on-some-women-of-the-Shahnama.pdf |accessdate=4 November 2019 |publisher=California State University |location=Los Angeles}}&lt;/ref&gt;. 2018-yilda u epik asardagi ayol obrazlarini oʻrgangan 347 betlik ''Shohnoma ayollari'' nomli kitobni (Ketabsara; 2018) nashr ettirdi. Har bir qahramon alohida tahlil qilingan boʻlib, ular orasida qahramon [[Rustam]]ning rafiqasi [[Taxmina]], [[Shoh|shoh]] [[Kay Kovus]]ning rafiqasi [[Sudaba]], ayollar uchun jasorat va umid ramzi boʻlgan sarkarda [[Gordafarid]] hamda [[Faridun]]ning onasi, Varna podsholigidan boʻlgan qahramon [[Faranak]] kabi qahramonlar bor&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ketabsara Publishes Talat Bassari's 'Women in Shahnameh' |url=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh |accessdate=4 November 2019 |work=Financial Tribune |date=10 June 2018 |archive-date=15 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915194612/https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 1967-yilda u Eronning feministik harakatidagi kashshoflardan biri boʻlgan [[Zandoxt Sheroziy]] haqida biografik kitob ham nashr qilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Paidar |first1=Parvin |title=Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran |date=1997 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521595728 |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=2CP61Ke2cTQC&amp;q=talat+basari&amp;pg=PA371 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Talat Bassariy [[Nyu-Jersi]]da istiqomat qilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pirnia |first1=Mansoureh |title=سالار زنان ايران: Pioneer Women of Iran – Salar Zanan e Iran – Pirnia |date=1995 |publisher=Mehriran Publishing Co. Ltd. |isbn=9780963312938 |pages=94–5 |url=https://books.google.com/books?id=mxqAAwAAQBAJ&amp;q=%D8%B7%D9%84%D8%B9%D8%AA+%D8%A8%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%8A&amp;pg=PT101 |accessdate=4 November 2019 |language=ar}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Nyu-Jersida chop etiladigan Persian Heritage jurnalining tahririyat hayatida ishlagan&lt;ref&gt;{{cite news |title=Persian Heritage Magazine |url=http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf |accessdate=4 November 2019 |archive-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180921010544/http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U oʻzini [[Bahoiylik|bahoiy]] deb tanitgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eshraghieh and Mahmoud Rabbani Collection |url=https://bahai-library.com/bosch_rabbani_collection |website=bahai-library.com |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Bassariy shuningdek, nufuzli fors bahoiy shoirasi [[Tohirago]] hayotiga oid kitoblar ustida ishlagan va akademik doirada fors tilidan ingliz tiliga tarjimalar bilan ham shugʻullangan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ahdieh |first1=Hussein |last2=Chapman |first2=Hillary |title=The Calling: Tahirih of Persia and Her American Contemporaries |date=2017 |publisher=Ibex Publishers |isbn=9781588141453 |url=https://books.google.com/books?id=OJ8qDwAAQBAJ&amp;q=talat+bassari&amp;pg=PA12 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pickover |first1=Clifford A. |title=The Loom of God: Tapestries of Mathematics and Mysticism |date=2009 |publisher=Sterling Publishing Company, Inc. |isbn=9781402764004 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=dEBwRV30x4UC&amp;q=talat+bassari&amp;pg=PA10 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Eʼtirof etilishi ===
Uning portreti Amerika Qoʻshma Shtatlarining [[Seattle]] shahri, Issaquah Highlands hududida oʻtkazilgan ''Eron ayollari'' nomli sanʼat koʻrgazmasida namoyish etilgan&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ball |first1=Linda |title='Women of Persia' exhibit honors strong, powerful women |url=https://www.issaquahreporter.com/news/women-of-persia-exhibit-honors-strong-powerful-women/ |accessdate=4 November 2019 |work=Issaquah Reporter |date=17 April 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Eron ayollari huquqlari harakati]]
* [[Zandoxt Sheroziy]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ Talat Basari], WorldCat

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:1923-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>c5s0o2kabvff7gqq2d6rkvcx9zdaqs1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121782</id>
      <parentid>6121781</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <origin>6121782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7822" sha1="lpyctgdvw9icktxd5fmuw763hcr1k5k" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi| name               = Talat Bassari
| native_name        = طلعت بصاري
| native_name_lang   = fa
| image              = Talat basari.jpg
| image_size         = 220px
| alt                = 
| caption            = 1960-yillarda Talat Bassari
| birth_name         = 
| birth_date         = 1923
| birth_place        = [[Babol]], [[Mozandaron ustoni|Mazandaran]], [[Qojarlar davlati|Eron saltanatining oliy davlati]]
| death_date         = {{Vafot sanasi va yoshi|df=y|2020|09|18|1923|1|1}}&lt;ref name=Iranwire&gt;[https://iranwire.com/fa/jinac/41516 به یاد طلعت بصاری، استاد دانشگاه و پژوهشگر بهایی]&lt;/ref&gt;.
| death_place        = [[Los-Anjeles]], [[Kaliforniya]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]

| occupation         = Shoira, yozuvchi

| known_for          = [[Jundishapur universiteti]] rektor oʻrinbosari (1956–1979)
| spouse             = {{Nikoh|Abulqosim Qeble|1941}}&lt;ref name=Iranwire/&gt;.
| children           = 4&lt;ref name=Iranwire/&gt;.

}}
'''Talat Bassariy''' ({{Lang-fa|طلعت بصاري}}, 1923 — 18-sentabr 2020) — eronlik [[Bahoiylik|bahoiy]] shoira, [[Feminizm|feminist]], akademik va yozuvchi.

== Hayoti ==
[[Kaspiy dengizi]] boʻyida joylashgan [[Babol]] shahrida tugʻilgan Bassariy [[Fors tili|fors tili]] va [[Fors adabiyoti|adabiyoti]] boʻyicha falsafa doktori ilmiy darajasini olgan va Eron poytaxti [[Tehron]]dagi oʻrta maktablarda dars bergan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iranian Women's Equality Calendar |url=http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |accessdate=4 November 2019 |archive-date=29 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429080832/http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U 1960-yillarda [[Ahvoz]] shahridagi [[Jondishapur universiteti]]da ishlaganida Eron tarixida ilk bor ayol sifatida universitet prorektori lavozimiga tayinlangan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Academy of Gundishapur |url=http://www.iranreview.org/content/Documents/_Academy_of_Gundishapur.htm |website=iranreview.org |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Universitet 20-asrda [[Pahlaviylar sulolasi]] tomonidan qadimgi [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]]ning [[Gundishopur|Gundishopur]] akademiyasini yodga olish maqsadida tashkil etilgan. [[Eron inqilobi|Islom inqilobi]]dan soʻng va uning [[Bahoiylik|Bahoiy diniga]] eʼtiqodi sababli universitetdagi lavozimidan chetlatilgan va oxir-oqibat Amerika Qoʻshma Shtatlariga koʻchib ketgan&lt;ref&gt;{{cite news |title=History of the Exclusion of Iranian Baha'is from Higher Education after the Islamic Revolution |url=https://iranpresswatch.org/post/17086/history-of-the-exclusion-of-iranian-bahais-from-higher-education-after-the-islamic-revolution/ |accessdate=4 November 2019 |work=Iran Press Watch |date=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;.

Bassariy mashhur fors shoiri [[Firdavsiy]] yozgan milliy doston [[Shohnoma]] boʻyicha keng koʻlamli adabiy tanqidlar chop etgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=WorldCat Profile Page |url=http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ |publisher=WorldCat |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Uning ushbu tadqiqotlari taniqli eronlik tarixchi [[Iraj Afshar]] tomonidan „Shohnoma“ adabiyotiga doir tavsiya etilgan tavsifiy manbalar qatoriga kiritilgan&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Omidsalar |first1=Mahmoud |title=Notes on Some Women of Shahnameh |journal=Name-ye Lran-e Bastan |volume=1 |issue=1 |pages=23–48 |url=https://sites.uci.edu/nameyeiranebastan/files/2019/04/Part10-Notes-on-some-women-of-the-Shahnama.pdf |accessdate=4 November 2019 |publisher=California State University |location=Los Angeles}}&lt;/ref&gt;. 2018-yilda u epik asardagi ayol obrazlarini oʻrgangan 347 betlik ''Shohnoma ayollari'' nomli kitobni (Ketabsara; 2018) nashr ettirdi. Har bir qahramon alohida tahlil qilingan boʻlib, ular orasida qahramon [[Rustam]]ning rafiqasi [[Taxmina]], [[Shoh|shoh]] [[Kay Kovus]]ning rafiqasi [[Sudaba]], ayollar uchun jasorat va umid ramzi boʻlgan sarkarda [[Gordafarid]] hamda [[Faridun]]ning onasi, Varna podsholigidan boʻlgan qahramon [[Faranak]] kabi qahramonlar bor&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ketabsara Publishes Talat Bassari's 'Women in Shahnameh' |url=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh |accessdate=4 November 2019 |work=Financial Tribune |date=10 June 2018 |archive-date=15 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915194612/https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 1967-yilda u Eronning feministik harakatidagi kashshoflardan biri boʻlgan [[Zandoxt Sheroziy]] haqida biografik kitob ham nashr qilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Paidar |first1=Parvin |title=Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran |date=1997 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521595728 |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=2CP61Ke2cTQC&amp;q=talat+basari&amp;pg=PA371 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Talat Bassariy [[Nyu-Jersi]]da istiqomat qilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pirnia |first1=Mansoureh |title=سالار زنان ايران: Pioneer Women of Iran – Salar Zanan e Iran – Pirnia |date=1995 |publisher=Mehriran Publishing Co. Ltd. |isbn=9780963312938 |pages=94–5 |url=https://books.google.com/books?id=mxqAAwAAQBAJ&amp;q=%D8%B7%D9%84%D8%B9%D8%AA+%D8%A8%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%8A&amp;pg=PT101 |accessdate=4 November 2019 |language=ar}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Nyu-Jersida chop etiladigan Persian Heritage jurnalining tahririyat hayatida ishlagan&lt;ref&gt;{{cite news |title=Persian Heritage Magazine |url=http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf |accessdate=4 November 2019 |archive-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180921010544/http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U oʻzini [[Bahoiylik|bahoiy]] deb tanitgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eshraghieh and Mahmoud Rabbani Collection |url=https://bahai-library.com/bosch_rabbani_collection |website=bahai-library.com |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Bassariy shuningdek, nufuzli fors bahoiy shoirasi [[Tohirago]] hayotiga oid kitoblar ustida ishlagan va akademik doirada fors tilidan ingliz tiliga tarjimalar bilan ham shugʻullangan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ahdieh |first1=Hussein |last2=Chapman |first2=Hillary |title=The Calling: Tahirih of Persia and Her American Contemporaries |date=2017 |publisher=Ibex Publishers |isbn=9781588141453 |url=https://books.google.com/books?id=OJ8qDwAAQBAJ&amp;q=talat+bassari&amp;pg=PA12 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pickover |first1=Clifford A. |title=The Loom of God: Tapestries of Mathematics and Mysticism |date=2009 |publisher=Sterling Publishing Company, Inc. |isbn=9781402764004 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=dEBwRV30x4UC&amp;q=talat+bassari&amp;pg=PA10 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Eʼtirof etilishi ===
Uning portreti Amerika Qoʻshma Shtatlarining [[Seattle]] shahri, Issaquah Highlands hududida oʻtkazilgan ''Eron ayollari'' nomli sanʼat koʻrgazmasida namoyish etilgan&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ball |first1=Linda |title='Women of Persia' exhibit honors strong, powerful women |url=https://www.issaquahreporter.com/news/women-of-persia-exhibit-honors-strong-powerful-women/ |accessdate=4 November 2019 |work=Issaquah Reporter |date=17 April 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Eron ayollari huquqlari harakati]]
* [[Zandoxt Sheroziy]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ Talat Basari], WorldCat

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:1923-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>lpyctgdvw9icktxd5fmuw763hcr1k5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121783</id>
      <parentid>6121782</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Eronlik shoiralar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7851" sha1="q9qvdsbvgtda38jsvmaalxngpvxrqly" xml:space="preserve">{{Shaxsiyat bilgiqutisi| name               = Talat Bassari
| native_name        = طلعت بصاري
| native_name_lang   = fa
| image              = Talat basari.jpg
| image_size         = 220px
| alt                = 
| caption            = 1960-yillarda Talat Bassari
| birth_name         = 
| birth_date         = 1923
| birth_place        = [[Babol]], [[Mozandaron ustoni|Mazandaran]], [[Qojarlar davlati|Eron saltanatining oliy davlati]]
| death_date         = {{Vafot sanasi va yoshi|df=y|2020|09|18|1923|1|1}}&lt;ref name=Iranwire&gt;[https://iranwire.com/fa/jinac/41516 به یاد طلعت بصاری، استاد دانشگاه و پژوهشگر بهایی]&lt;/ref&gt;.
| death_place        = [[Los-Anjeles]], [[Kaliforniya]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]

| occupation         = Shoira, yozuvchi

| known_for          = [[Jundishapur universiteti]] rektor oʻrinbosari (1956–1979)
| spouse             = {{Nikoh|Abulqosim Qeble|1941}}&lt;ref name=Iranwire/&gt;.
| children           = 4&lt;ref name=Iranwire/&gt;.

}}
'''Talat Bassariy''' ({{Lang-fa|طلعت بصاري}}, 1923 — 18-sentabr 2020) — eronlik [[Bahoiylik|bahoiy]] shoira, [[Feminizm|feminist]], akademik va yozuvchi.

== Hayoti ==
[[Kaspiy dengizi]] boʻyida joylashgan [[Babol]] shahrida tugʻilgan Bassariy [[Fors tili|fors tili]] va [[Fors adabiyoti|adabiyoti]] boʻyicha falsafa doktori ilmiy darajasini olgan va Eron poytaxti [[Tehron]]dagi oʻrta maktablarda dars bergan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Iranian Women's Equality Calendar |url=http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |accessdate=4 November 2019 |archive-date=29 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429080832/http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U 1960-yillarda [[Ahvoz]] shahridagi [[Jondishapur universiteti]]da ishlaganida Eron tarixida ilk bor ayol sifatida universitet prorektori lavozimiga tayinlangan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Academy of Gundishapur |url=http://www.iranreview.org/content/Documents/_Academy_of_Gundishapur.htm |website=iranreview.org |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Universitet 20-asrda [[Pahlaviylar sulolasi]] tomonidan qadimgi [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar]]ning [[Gundishopur|Gundishopur]] akademiyasini yodga olish maqsadida tashkil etilgan. [[Eron inqilobi|Islom inqilobi]]dan soʻng va uning [[Bahoiylik|Bahoiy diniga]] eʼtiqodi sababli universitetdagi lavozimidan chetlatilgan va oxir-oqibat Amerika Qoʻshma Shtatlariga koʻchib ketgan&lt;ref&gt;{{cite news |title=History of the Exclusion of Iranian Baha'is from Higher Education after the Islamic Revolution |url=https://iranpresswatch.org/post/17086/history-of-the-exclusion-of-iranian-bahais-from-higher-education-after-the-islamic-revolution/ |accessdate=4 November 2019 |work=Iran Press Watch |date=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;.

Bassariy mashhur fors shoiri [[Firdavsiy]] yozgan milliy doston [[Shohnoma]] boʻyicha keng koʻlamli adabiy tanqidlar chop etgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=WorldCat Profile Page |url=http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ |publisher=WorldCat |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Uning ushbu tadqiqotlari taniqli eronlik tarixchi [[Iraj Afshar]] tomonidan „Shohnoma“ adabiyotiga doir tavsiya etilgan tavsifiy manbalar qatoriga kiritilgan&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Omidsalar |first1=Mahmoud |title=Notes on Some Women of Shahnameh |journal=Name-ye Lran-e Bastan |volume=1 |issue=1 |pages=23–48 |url=https://sites.uci.edu/nameyeiranebastan/files/2019/04/Part10-Notes-on-some-women-of-the-Shahnama.pdf |accessdate=4 November 2019 |publisher=California State University |location=Los Angeles}}&lt;/ref&gt;. 2018-yilda u epik asardagi ayol obrazlarini oʻrgangan 347 betlik ''Shohnoma ayollari'' nomli kitobni (Ketabsara; 2018) nashr ettirdi. Har bir qahramon alohida tahlil qilingan boʻlib, ular orasida qahramon [[Rustam]]ning rafiqasi [[Taxmina]], [[Shoh|shoh]] [[Kay Kovus]]ning rafiqasi [[Sudaba]], ayollar uchun jasorat va umid ramzi boʻlgan sarkarda [[Gordafarid]] hamda [[Faridun]]ning onasi, Varna podsholigidan boʻlgan qahramon [[Faranak]] kabi qahramonlar bor&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ketabsara Publishes Talat Bassari's 'Women in Shahnameh' |url=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh |accessdate=4 November 2019 |work=Financial Tribune |date=10 June 2018 |archive-date=15 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915194612/https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 1967-yilda u Eronning feministik harakatidagi kashshoflardan biri boʻlgan [[Zandoxt Sheroziy]] haqida biografik kitob ham nashr qilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Paidar |first1=Parvin |title=Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran |date=1997 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521595728 |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=2CP61Ke2cTQC&amp;q=talat+basari&amp;pg=PA371 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Talat Bassariy [[Nyu-Jersi]]da istiqomat qilgan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pirnia |first1=Mansoureh |title=سالار زنان ايران: Pioneer Women of Iran – Salar Zanan e Iran – Pirnia |date=1995 |publisher=Mehriran Publishing Co. Ltd. |isbn=9780963312938 |pages=94–5 |url=https://books.google.com/books?id=mxqAAwAAQBAJ&amp;q=%D8%B7%D9%84%D8%B9%D8%AA+%D8%A8%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%8A&amp;pg=PT101 |accessdate=4 November 2019 |language=ar}}&lt;/ref&gt;. Shuningdek, u Nyu-Jersida chop etiladigan Persian Heritage jurnalining tahririyat hayatida ishlagan&lt;ref&gt;{{cite news |title=Persian Heritage Magazine |url=http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf |accessdate=4 November 2019 |archive-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180921010544/http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. U oʻzini [[Bahoiylik|bahoiy]] deb tanitgan&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eshraghieh and Mahmoud Rabbani Collection |url=https://bahai-library.com/bosch_rabbani_collection |website=bahai-library.com |accessdate=4 November 2019}}&lt;/ref&gt;. Bassariy shuningdek, nufuzli fors bahoiy shoirasi [[Tohirago]] hayotiga oid kitoblar ustida ishlagan va akademik doirada fors tilidan ingliz tiliga tarjimalar bilan ham shugʻullangan&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ahdieh |first1=Hussein |last2=Chapman |first2=Hillary |title=The Calling: Tahirih of Persia and Her American Contemporaries |date=2017 |publisher=Ibex Publishers |isbn=9781588141453 |url=https://books.google.com/books?id=OJ8qDwAAQBAJ&amp;q=talat+bassari&amp;pg=PA12 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pickover |first1=Clifford A. |title=The Loom of God: Tapestries of Mathematics and Mysticism |date=2009 |publisher=Sterling Publishing Company, Inc. |isbn=9781402764004 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=dEBwRV30x4UC&amp;q=talat+bassari&amp;pg=PA10 |accessdate=4 November 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Eʼtirof etilishi ===
Uning portreti Amerika Qoʻshma Shtatlarining [[Seattle]] shahri, Issaquah Highlands hududida oʻtkazilgan ''Eron ayollari'' nomli sanʼat koʻrgazmasida namoyish etilgan&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ball |first1=Linda |title='Women of Persia' exhibit honors strong, powerful women |url=https://www.issaquahreporter.com/news/women-of-persia-exhibit-honors-strong-powerful-women/ |accessdate=4 November 2019 |work=Issaquah Reporter |date=17 April 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Eron ayollari huquqlari harakati]]
* [[Zandoxt Sheroziy]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ Talat Basari], WorldCat

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:1923-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Eronlik shoiralar]]</text>
      <sha1>q9qvdsbvgtda38jsvmaalxngpvxrqly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talat Basariy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402462</id>
    <redirect title="Talat Bassariy" />
    <revision>
      <id>6121780</id>
      <timestamp>2026-05-11T07:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <comment>Panpanchik [[Talat Basariy]] sahifasini [[Talat Bassariy]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>6121780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="f2m2z753dtg3ia628huzrwqw0fits07" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Talat Bassariy]]</text>
      <sha1>f2m2z753dtg3ia628huzrwqw0fits07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Homa Darabiy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402463</id>
    <revision>
      <id>6121805</id>
      <timestamp>2026-05-11T07:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Infobox person | name               = Homa Darabiy | image              =  | caption            =  | birth_date         = 1940 | birth_place        = [[Tehron]], [[Eron]] | death_date         = {{death date and age|1994|2|22|1940|1|16|df=y}} | death_place        = [[Tehron]], [[Eron]] | death_cause        = oʻz-oʻzini yoqib yuborgan | party              = Eron Millat partiyasi&lt;ref name=&quot;The Independent&quot;&gt;{{citation|title=Iranian woman in suicide...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4714" sha1="77z9kuw4fvjda975o5v0gmcr5lggh7t" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Homa Darabiy
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = 1940
| birth_place        = [[Tehron]], [[Eron]]
| death_date         = {{death date and age|1994|2|22|1940|1|16|df=y}}
| death_place        = [[Tehron]], [[Eron]]
| death_cause        = oʻz-oʻzini yoqib yuborgan
| party              = Eron Millat partiyasi&lt;ref name=&quot;The Independent&quot;&gt;{{citation|title=Iranian woman in suicide protest|url=https://www.independent.co.uk/news/world/iranian-woman-in-suicide-protest-1396070.html|date=24 February 1994|access-date=20 March 2020|work=The Independent|quote=A prominent Iranian female academic, Homa Darabi, poured petrol over herself and set herself on fire to protest at the plight of her countrywomen, according to the Iranian Nation Party to which she belonged, writes Safa Haeri. She died of severe burns in a Tehran hospital on Tuesday.}}&lt;/ref&gt;
| relatives          = [[Parvin Darabiy]] (opa/singlisi)
| alma_mater         = Tehron universitetining tibbiyot maktabi
| movement           = [[feminizm]]&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;
}}
'''Homa Darabiy''' (&lt;small&gt;{{Lang-fa|Ҳома Дараби}}&lt;/small&gt;; 1940—1994) eronlik [[Bolalar va oʻsmirlar psixiatriyasi|bolalar psixiatri]], akademik va siyosiy faoldir, u Eron Millat partiyasi bilan bogʻliq boʻlgan. U oʻz oʻlimiga olib kelgan, [[Mamlakat boʻylab hijob|majburiy hijob]]ga norozilik sifatida amalga oshirgan siyosiy oʻzini yoqib yuborish jarayoni bilan tanilgan.

== Hayoti ==
Homa Darabiy 1940-yilda&lt;ref&gt;{{citation|first=John|last=Button|title=The Radicalism Handbook: Radical Activists, Groups and Movements of the Twentieth Century|publisher=ABC-CLIO|date=1995|page=134|isbn=9780874368383}}&lt;/ref&gt; [[Tehron]]da tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatgach, 1959-yilda Tehron universitetining tibbiyot maktabiga oʻqishga kirdi&lt;ref name=&quot;ME&quot;&gt;{{citation|title=The Middle East: Abstracts and index|volume=21|number=1|publisher=Northumberland Press|date=1998|page=169}}&lt;/ref&gt;. 1960-yilda u [[Milliy front]]ni qoʻllab-quvvatlab talabalar namoyishini tashkil qilgani uchun hibsga olingan&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;&gt;{{citation|first=Haleh|last=Afshar|editor-first=Haleh|editor-last=Afshar|title=Women and Empowerment: Illustrations from the Third World|chapter=‘Disempowerment’ and the Politics of Civil Liberties for Iranian Women|pages=121–122|doi=10.1007/978-1-349-26265-6|isbn= 978-0-333-71974-9|publisher=Springer|year=1998}}&lt;/ref&gt;. U 1963-yilda sinfdoshi Manučehr Keyhani bilan turmush qurgan&lt;ref name=&quot;ME&quot;/&gt;. Oʻqishni tugatgach, u Eronning shimolidagi Bahmaniye qishlogʻida amaliyot oʻtagan&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;. Homa Darabiy oʻqishini davom ettirish uchun Amerika Qoʻshma Shtatlariga boradi va psixologiya boʻyicha bolalar kasalliklari mutaxassisi darajasini olgan&lt;ref name=&quot;ME&quot;/&gt;. U 1976-yilda Eronga qaytib, [[Tehron universiteti]]da bolalar psixiatriyasi professori sifatida ish boshladi va shu bilan birga yana [[Pahlaviylar sulolasi]]ga qarshi siyosiy faollikka kirishdi&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;. Shuningdek, u [[Shahid Beheshti universiteti|Milliy universitet]]da (keyinchalik Shahid Beheshtiy universiteti nomini olgan) dars bergan&lt;ref name=&quot;Wiles&quot;&gt;{{citation|first=Ellen|last=Wiles|title=Headscarves, Human Rights, and Harmonious Multicultural Society: Implications of the French Ban for Interpretations of Equality|journal=Law &amp; Society Review|year=2007|volume=41|number=3|pages=699–736 |doi=10.1111/j.1540-5893.2007.00318.x|jstor=4623399|hdl=10871/120535 |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;.

1991-yil dekabr oyida u „''[[Hijob|hijob]]''ga rioya qilmagani“ uchun lavozimidan boʻshatildi. 1993-yil may oyida tribunal bu qarorni bekor qilganiga qaramay, universitet uni ishga qaytarmadi&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;.

== Oʻlimi ==
Norozilik belgisi sifatida Homa Darabiy 1994-yil 21-fevralda, ommaviy yoʻlakda, [[Tajrish]] yaqinida oʻzining ''hijob''ini yechib, boshiga benzin quyib, oʻzini [[yoqib yubordi]]&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Wiles&quot;/&gt;.

U keyingi kuni kasalxonada kuyish oqibatida vafot etdi&lt;ref name=&quot;The Independent&quot;/&gt;.

== Yana qarang ==
* [[2017–2019-yillardagi Eronning majburiy hijobga qarshi noroziliklari]]
* [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiyning oʻlimi]]
* [[Yoʻl-yoʻriq patruli]], Eronning axloq politsiyasi
* [[Siyosiy oʻzini yoqib yuborishlar roʻyxati]]
* [[Zahro Bani Yagʻub]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/rageagainstveilc0000dara|title=Rage against the veil: the courageous life and death of an Islamic dissident|last1=Darabi|first1=Parvin|last2=Thomson|first2=Romin P|date=1999|publisher=Amherst, N.Y. : Prometheus Books|isbn=9781573926829|language=English|url-access=registration}}</text>
      <sha1>77z9kuw4fvjda975o5v0gmcr5lggh7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121806</id>
      <parentid>6121805</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4751" sha1="hylujakhea9powgctn6qqkafwbs009m" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Homa Darabiy
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = 1940
| birth_place        = [[Tehron]], [[Eron]]
| death_date         = {{death date and age|1994|2|22|1940|1|16|df=y}}
| death_place        = [[Tehron]], [[Eron]]
| death_cause        = oʻz-oʻzini yoqib yuborgan
| party              = Eron Millat partiyasi&lt;ref name=&quot;The Independent&quot;&gt;{{citation|title=Iranian woman in suicide protest|url=https://www.independent.co.uk/news/world/iranian-woman-in-suicide-protest-1396070.html|date=24 February 1994|access-date=20 March 2020|work=The Independent|quote=A prominent Iranian female academic, Homa Darabi, poured petrol over herself and set herself on fire to protest at the plight of her countrywomen, according to the Iranian Nation Party to which she belonged, writes Safa Haeri. She died of severe burns in a Tehran hospital on Tuesday.}}&lt;/ref&gt;
| relatives          = [[Parvin Darabiy]] (opa/singlisi)
| alma_mater         = Tehron universitetining tibbiyot maktabi
| movement           = [[feminizm]]&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;
}}
'''Homa Darabiy''' (&lt;small&gt;{{Lang-fa|Ҳома Дараби}}&lt;/small&gt;; 1940—1994) eronlik [[Bolalar va oʻsmirlar psixiatriyasi|bolalar psixiatri]], akademik va siyosiy faoldir, u Eron Millat partiyasi bilan bogʻliq boʻlgan. U oʻz oʻlimiga olib kelgan, [[Mamlakat boʻylab hijob|majburiy hijob]]ga norozilik sifatida amalga oshirgan siyosiy oʻzini yoqib yuborish jarayoni bilan tanilgan.

== Hayoti ==
Homa Darabiy 1940-yilda&lt;ref&gt;{{citation|first=John|last=Button|title=The Radicalism Handbook: Radical Activists, Groups and Movements of the Twentieth Century|publisher=ABC-CLIO|date=1995|page=134|isbn=9780874368383}}&lt;/ref&gt; [[Tehron]]da tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatgach, 1959-yilda Tehron universitetining tibbiyot maktabiga oʻqishga kirdi&lt;ref name=&quot;ME&quot;&gt;{{citation|title=The Middle East: Abstracts and index|volume=21|number=1|publisher=Northumberland Press|date=1998|page=169}}&lt;/ref&gt;. 1960-yilda u [[Milliy front]]ni qoʻllab-quvvatlab talabalar namoyishini tashkil qilgani uchun hibsga olingan&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;&gt;{{citation|first=Haleh|last=Afshar|editor-first=Haleh|editor-last=Afshar|title=Women and Empowerment: Illustrations from the Third World|chapter=‘Disempowerment’ and the Politics of Civil Liberties for Iranian Women|pages=121–122|doi=10.1007/978-1-349-26265-6|isbn= 978-0-333-71974-9|publisher=Springer|year=1998}}&lt;/ref&gt;. U 1963-yilda sinfdoshi Manučehr Keyhani bilan turmush qurgan&lt;ref name=&quot;ME&quot;/&gt;. Oʻqishni tugatgach, u Eronning shimolidagi Bahmaniye qishlogʻida amaliyot oʻtagan&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;. Homa Darabiy oʻqishini davom ettirish uchun Amerika Qoʻshma Shtatlariga boradi va psixologiya boʻyicha bolalar kasalliklari mutaxassisi darajasini olgan&lt;ref name=&quot;ME&quot;/&gt;. U 1976-yilda Eronga qaytib, [[Tehron universiteti]]da bolalar psixiatriyasi professori sifatida ish boshladi va shu bilan birga yana [[Pahlaviylar sulolasi]]ga qarshi siyosiy faollikka kirishdi&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;. Shuningdek, u [[Shahid Beheshti universiteti|Milliy universitet]]da (keyinchalik Shahid Beheshtiy universiteti nomini olgan) dars bergan&lt;ref name=&quot;Wiles&quot;&gt;{{citation|first=Ellen|last=Wiles|title=Headscarves, Human Rights, and Harmonious Multicultural Society: Implications of the French Ban for Interpretations of Equality|journal=Law &amp; Society Review|year=2007|volume=41|number=3|pages=699–736 |doi=10.1111/j.1540-5893.2007.00318.x|jstor=4623399|hdl=10871/120535 |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;.

1991-yil dekabr oyida u „''[[Hijob|hijob]]''ga rioya qilmagani“ uchun lavozimidan boʻshatildi. 1993-yil may oyida tribunal bu qarorni bekor qilganiga qaramay, universitet uni ishga qaytarmadi&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;.

== Oʻlimi ==
Norozilik belgisi sifatida Homa Darabiy 1994-yil 21-fevralda, ommaviy yoʻlakda, [[Tajrish]] yaqinida oʻzining ''hijob''ini yechib, boshiga benzin quyib, oʻzini [[yoqib yubordi]]&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Wiles&quot;/&gt;.

U keyingi kuni kasalxonada kuyish oqibatida vafot etdi&lt;ref name=&quot;The Independent&quot;/&gt;.

== Yana qarang ==
* [[2017–2019-yillardagi Eronning majburiy hijobga qarshi noroziliklari]]
* [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiyning oʻlimi]]
* [[Yoʻl-yoʻriq patruli]], Eronning axloq politsiyasi
* [[Siyosiy oʻzini yoqib yuborishlar roʻyxati]]
* [[Zahro Bani Yagʻub]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/rageagainstveilc0000dara|title=Rage against the veil: the courageous life and death of an Islamic dissident|last1=Darabi|first1=Parvin|last2=Thomson|first2=Romin P|date=1999|publisher=Amherst, N.Y. : Prometheus Books|isbn=9781573926829|language=English|url-access=registration}}

[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>hylujakhea9powgctn6qqkafwbs009m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121807</id>
      <parentid>6121806</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T07:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Eronlik feministlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4782" sha1="bv0x1eyok7hpz4gy20hbx8m7pi05cqf" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Homa Darabiy
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = 1940
| birth_place        = [[Tehron]], [[Eron]]
| death_date         = {{death date and age|1994|2|22|1940|1|16|df=y}}
| death_place        = [[Tehron]], [[Eron]]
| death_cause        = oʻz-oʻzini yoqib yuborgan
| party              = Eron Millat partiyasi&lt;ref name=&quot;The Independent&quot;&gt;{{citation|title=Iranian woman in suicide protest|url=https://www.independent.co.uk/news/world/iranian-woman-in-suicide-protest-1396070.html|date=24 February 1994|access-date=20 March 2020|work=The Independent|quote=A prominent Iranian female academic, Homa Darabi, poured petrol over herself and set herself on fire to protest at the plight of her countrywomen, according to the Iranian Nation Party to which she belonged, writes Safa Haeri. She died of severe burns in a Tehran hospital on Tuesday.}}&lt;/ref&gt;
| relatives          = [[Parvin Darabiy]] (opa/singlisi)
| alma_mater         = Tehron universitetining tibbiyot maktabi
| movement           = [[feminizm]]&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;
}}
'''Homa Darabiy''' (&lt;small&gt;{{Lang-fa|Ҳома Дараби}}&lt;/small&gt;; 1940—1994) eronlik [[Bolalar va oʻsmirlar psixiatriyasi|bolalar psixiatri]], akademik va siyosiy faoldir, u Eron Millat partiyasi bilan bogʻliq boʻlgan. U oʻz oʻlimiga olib kelgan, [[Mamlakat boʻylab hijob|majburiy hijob]]ga norozilik sifatida amalga oshirgan siyosiy oʻzini yoqib yuborish jarayoni bilan tanilgan.

== Hayoti ==
Homa Darabiy 1940-yilda&lt;ref&gt;{{citation|first=John|last=Button|title=The Radicalism Handbook: Radical Activists, Groups and Movements of the Twentieth Century|publisher=ABC-CLIO|date=1995|page=134|isbn=9780874368383}}&lt;/ref&gt; [[Tehron]]da tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatgach, 1959-yilda Tehron universitetining tibbiyot maktabiga oʻqishga kirdi&lt;ref name=&quot;ME&quot;&gt;{{citation|title=The Middle East: Abstracts and index|volume=21|number=1|publisher=Northumberland Press|date=1998|page=169}}&lt;/ref&gt;. 1960-yilda u [[Milliy front]]ni qoʻllab-quvvatlab talabalar namoyishini tashkil qilgani uchun hibsga olingan&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;&gt;{{citation|first=Haleh|last=Afshar|editor-first=Haleh|editor-last=Afshar|title=Women and Empowerment: Illustrations from the Third World|chapter=‘Disempowerment’ and the Politics of Civil Liberties for Iranian Women|pages=121–122|doi=10.1007/978-1-349-26265-6|isbn= 978-0-333-71974-9|publisher=Springer|year=1998}}&lt;/ref&gt;. U 1963-yilda sinfdoshi Manučehr Keyhani bilan turmush qurgan&lt;ref name=&quot;ME&quot;/&gt;. Oʻqishni tugatgach, u Eronning shimolidagi Bahmaniye qishlogʻida amaliyot oʻtagan&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;. Homa Darabiy oʻqishini davom ettirish uchun Amerika Qoʻshma Shtatlariga boradi va psixologiya boʻyicha bolalar kasalliklari mutaxassisi darajasini olgan&lt;ref name=&quot;ME&quot;/&gt;. U 1976-yilda Eronga qaytib, [[Tehron universiteti]]da bolalar psixiatriyasi professori sifatida ish boshladi va shu bilan birga yana [[Pahlaviylar sulolasi]]ga qarshi siyosiy faollikka kirishdi&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;. Shuningdek, u [[Shahid Beheshti universiteti|Milliy universitet]]da (keyinchalik Shahid Beheshtiy universiteti nomini olgan) dars bergan&lt;ref name=&quot;Wiles&quot;&gt;{{citation|first=Ellen|last=Wiles|title=Headscarves, Human Rights, and Harmonious Multicultural Society: Implications of the French Ban for Interpretations of Equality|journal=Law &amp; Society Review|year=2007|volume=41|number=3|pages=699–736 |doi=10.1111/j.1540-5893.2007.00318.x|jstor=4623399|hdl=10871/120535 |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;.

1991-yil dekabr oyida u „''[[Hijob|hijob]]''ga rioya qilmagani“ uchun lavozimidan boʻshatildi. 1993-yil may oyida tribunal bu qarorni bekor qilganiga qaramay, universitet uni ishga qaytarmadi&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;.

== Oʻlimi ==
Norozilik belgisi sifatida Homa Darabiy 1994-yil 21-fevralda, ommaviy yoʻlakda, [[Tajrish]] yaqinida oʻzining ''hijob''ini yechib, boshiga benzin quyib, oʻzini [[yoqib yubordi]]&lt;ref name=&quot;Afshar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Wiles&quot;/&gt;.

U keyingi kuni kasalxonada kuyish oqibatida vafot etdi&lt;ref name=&quot;The Independent&quot;/&gt;.

== Yana qarang ==
* [[2017–2019-yillardagi Eronning majburiy hijobga qarshi noroziliklari]]
* [[Mahso Aminiyning oʻlimi|Mahsa Aminiyning oʻlimi]]
* [[Yoʻl-yoʻriq patruli]], Eronning axloq politsiyasi
* [[Siyosiy oʻzini yoqib yuborishlar roʻyxati]]
* [[Zahro Bani Yagʻub]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/rageagainstveilc0000dara|title=Rage against the veil: the courageous life and death of an Islamic dissident|last1=Darabi|first1=Parvin|last2=Thomson|first2=Romin P|date=1999|publisher=Amherst, N.Y. : Prometheus Books|isbn=9781573926829|language=English|url-access=registration}}

[[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Eronlik feministlar]]</text>
      <sha1>bv0x1eyok7hpz4gy20hbx8m7pi05cqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipediya:Oʻchirishga/Ta’lim xabarlari</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1402464</id>
    <revision>
      <id>6121828</id>
      <timestamp>2026-05-11T07:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>UmidjonEsirgapov</username>
        <id>48387</id>
      </contributor>
      <comment>Sahifa oʻchirishga nomzod sifatida koʻrsatildi</comment>
      <origin>6121828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="674" sha1="n9ghqq4ikjocid458qhjsamany5n3lv" xml:space="preserve">===[[:Ta’lim xabarlari]]===
:{{la|1=Ta’lim xabarlari}}  
:({{Find sources|title=Ta’lim xabarlari}})
Reklama mazmunidagi sahifa undagi matnlar ma'lum bir shaxs yoki tashkilot manfaatlarini ko'zlab yozilgan. Maqolada ishlatilgan faktlar sub'ektiv va tekshirib bo'lmaydi. Masalan, 'Milliy qidiruv tizimida top 10' degan da'vo asossiz — www.uz saytida bunday nominatsiya mavjud emas, u faqat tashriflar sonini ro'yxatdagi saytlar bilan taqqoslaydi. Maqola muayyan tashkilot (EDUBOOST media) manfaatlarini ko'zlab yozilgan ko'rinadi. [[Foydalanuvchi:UmidjonEsirgapov|UmidjonEsirgapov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:UmidjonEsirgapov|munozara]]) 07:58, 2026-yil 11-may (UTC)</text>
      <sha1>n9ghqq4ikjocid458qhjsamany5n3lv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121907</id>
      <parentid>6121828</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umarxon III</username>
        <id>18267</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ta’lim xabarlari */</comment>
      <origin>6121907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="868" sha1="1tgqvhhcwc6y3l1lzmmahadsvmvp00u" xml:space="preserve">{{munozara tepasi}}
===[[:Ta’lim xabarlari]]===
:{{la|1=Ta’lim xabarlari}}  
:({{Find sources|title=Ta’lim xabarlari}})
Reklama mazmunidagi sahifa undagi matnlar ma'lum bir shaxs yoki tashkilot manfaatlarini ko'zlab yozilgan. Maqolada ishlatilgan faktlar sub'ektiv va tekshirib bo'lmaydi. Masalan, 'Milliy qidiruv tizimida top 10' degan da'vo asossiz — www.uz saytida bunday nominatsiya mavjud emas, u faqat tashriflar sonini ro'yxatdagi saytlar bilan taqqoslaydi. Maqola muayyan tashkilot (EDUBOOST media) manfaatlarini ko'zlab yozilgan ko'rinadi. [[Foydalanuvchi:UmidjonEsirgapov|UmidjonEsirgapov]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:UmidjonEsirgapov|munozara]]) 07:58, 2026-yil 11-may (UTC)
:{{Oʻchirildi}}. EAga ega emas. [[Foydalanuvchi:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Umarxon III|munozara]]) 09:52, 2026-yil 11-may (UTC)
{{munozara osti}}</text>
      <sha1>1tgqvhhcwc6y3l1lzmmahadsvmvp00u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shahzoda Yusuf Izeddin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402465</id>
    <redirect title="Shahzoda Yusuf Izzeddin" />
    <revision>
      <id>6121879</id>
      <timestamp>2026-05-11T08:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>Oblakulova [[Shahzoda Yusuf Izeddin]] sahifasini [[Shahzoda Yusuf Izzeddin]]ga koʻchirdi</comment>
      <origin>6121879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="bfigbe30u5q1qh5o54daztj9pkf0v3h" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Shahzoda Yusuf Izzeddin]]</text>
      <sha1>bfigbe30u5q1qh5o54daztj9pkf0v3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krigler-Najjar sindromi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402466</id>
    <revision>
      <id>6121880</id>
      <timestamp>2026-05-11T08:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Doctor Muxtorov</username>
        <id>73138</id>
      </contributor>
      <comment>„'''Krigler–Najjar sindromi'''  Krigler–Najjar sindromi — bilirubin almashinuviga taʼsir qiluvchi, kam uchraydigan, irsiy autosom-retsessiv&lt;ref&gt;{{Citation |title=Crigler-Najjar Syndrome |url=https://doi.org/10.1007/springerreference_109305 |work=SpringerReference |access-date=2026-05-11 |place=Berlin/Heidelberg |publisher=Springer-Verlag}}&lt;/ref&gt; kasallikdir. Bilirubin — eritrotsitlardagi gem moddasining parchalanishi natijasida hosil boʻ...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8531" sha1="iojaus5vefb4fh5653b9sbzqi2rr3z8" xml:space="preserve">'''Krigler–Najjar sindromi'''

Krigler–Najjar sindromi — bilirubin almashinuviga taʼsir qiluvchi, kam uchraydigan, irsiy autosom-retsessiv&lt;ref&gt;{{Citation |title=Crigler-Najjar Syndrome |url=https://doi.org/10.1007/springerreference_109305 |work=SpringerReference |access-date=2026-05-11 |place=Berlin/Heidelberg |publisher=Springer-Verlag}}&lt;/ref&gt; kasallikdir. Bilirubin — eritrotsitlardagi gem moddasining parchalanishi natijasida hosil boʻladigan kimyoviy modda hisoblanadi. Ushbu kasallik gemoliz bilan bogʻliq boʻlmagan sariqlik turini keltirib chiqaradi, natijada qonda bogʻlanmagan bilirubin miqdori yuqori boʻladi va bu koʻpincha chaqaloqlarda miya shikastlanishiga olib keladi. Kasallik autosom-retsessiv yoʻl bilan nasldan naslga oʻtadi. Yillik uchrash chastotasi taxminan har 1000 000 kishiga 0,6–1 holat deb baholanadi.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Crigler-Najjar Syndrome |date=2024 |url=https://doi.org/10.1007/978-981-99-9283-6_618 |work=Dictionary of Toxicology |pages=249–249 |access-date=2026-05-11 |place=Singapore |publisher=Springer Nature Singapore |isbn=978-981-99-9282-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Crigler-Najjar syndrome type 1 |date=2020-02-10 |url=https://doi.org/10.32388/wkrshd |work=Definitions |access-date=2026-05-11 |publisher=Qeios}}&lt;/ref&gt;

Ushbu sindrom I va II tiplarga boʻlinadi, II tipi baʼzan Arias sindromi deb ham ataladi. Bu ikki tur, shuningdek Gilbert sindromi, Dubin–Jonson sindromi va Rotor sindromi bilan birgalikda bilirubin almashinuvining irsiy nuqsonlarining maʼlum boʻlgan besh turini tashkil etadi. Gilbert sindromidan farqli ravishda, Krigler–Najjar sindromi bilan bogʻliq faqat bir nechta holatlar maʼlum.

'''Belgilari va simptomlari'''

Krigler–Najjar sindromining belgilari va simptomlariga quyidagilar kiradi: sariqlik, diareya, qusish, isitma, ong buzilishi, nutqdagi buzilishlar, yutishda qiyinchilik, qadam tashlashning oʻzgarishi, gandiraklash, tez-tez yiqilish va tutqanoqlar.

'''Sababi'''

Kasallik uridin difosfoglukuronat glyukuronoziltransferaza (UGT1A1) fermentini kodlovchi gendagi nuqsonlar tufayli yuzaga keladi. Odatda UGT1A1 gepatotsitlar ichida bilirubin bilan glyukuron kislotasining konyugatsiyasini katalizlaydi. Konyugatsiyalangan bilirubin suvda yaxshiroq eriydi va safro orqali chiqariladi.

'''Tashxis'''

'''I tip'''

Bu juda kam uchraydigan kasallik boʻlib (har million tirik tugʻilishiga taxminan 0,6–1,0 holat), qarindoshlar oʻrtasidagi nikoh ushbu holat xavfini oshiradi (boshqa kam uchraydigan kasalliklar ham kuzatilishi mumkin).

Kuchli sariqlik hayotning dastlabki kunlarida paydo boʻladi va keyinchalik saqlanib qoladi, biroq koʻpincha boshqa simptomlarsiz kechadi. I tip odatda qon zardobidagi bilirubin miqdorining 345 mkmol/L [20 mg/dL] dan yuqori boʻlishi bilan tavsiflanadi (310–755 mkmol/L [18–44 mg/dL] qiymatlari oraligʻida oʻzgarishi mumkin]) (taqqoslash uchun umumiy bilirubinning meʼyoriy koʻrsatkichi 2–14 mkmol/L [0,1–0,8 mg/dL]).

Jigar toʻqimasida UDP-glukuronoziltransferaza 1-A1 ekspressiyasi aniqlanmaydi. Shu sababli fenobarbital bilan davolashga javob kuzatilmaydi, chunki u CYP450 ferment tizimini induksiya qiladi. Bemorlarning koʻpchiligida (IA tip) umumiy ekzonlardan birida (2 dan 5 gacha) mutatsiya boʻladi va ular bir nechta qoʻshimcha substratlarni (turli dori vositalari va ksenobiotiklar) ham konʼyugatsiyalashda qiyinchilikka duch keladi. Bemorlarning kichikroq qismida (IB tip) mutatsiya faqat bilirubinga xos boʻlgan A1 ekzonida uchraydi; ulardagi konyugatsiya nuqsoni asosan bilirubinning oʻziga taalluqlidir.

Fototerapiya joriy etilishidan oldin, bu kasallik bilan ogʻrigan bolalar kernikterus (bilirubin ensefalopatiyasi) sababli vafot etar yoki yaqqol nevrologik nuqsonlar bilan yashab qolardi. Hozirgi davolash usullari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

— neonatal davrning dastlabki bosqichida almashlab qon quyish

— kuniga 12 soat fototerapiya

— giperbilirubinemiya vaqtinchalik kuchayishini kamaytirish uchun gem oksigenaza ingibitorlari (ammo dori taʼsiri vaqt oʻtishi bilan susayadi)

— ichakda bilirubin bilan kompleks hosil qilish uchun ogʻiz orqali kalsiy fosfat va karbonat berish

— miya shikastlanishi boshlanishidan oldin hamda keyingi yoshda fototerapiya samarasiz boʻlib qolishidan avval jigar transplantatsiyasi

'''II tip'''

II tip nisbatan yengilroq shakl boʻlib, u I tipdan bir qator jihatlari bilan farq qiladi:

— Bilirubin darajasi odatda 345 mkmol/L [20 mg/dL] dan past boʻladi (100–430 mkmol/L [6–24 mg/dL] oraligʻida oʻzgarishi mumkin. Ayrim holatlar bemorlar hayotining keying davrlarida aniqlanadi.

— Qon zardobidagi bilirubin pastroq boʻlgani uchun kernikterus II tipda kam uchraydi.

— I tipdagi kabi rangsizlangan yoki meʼyoriy holatdagi toʻq rangli safro boʻlmaydi aksincha u pigmentlangan boʻladi. Safro konyugatlari orasida monokonyugatlar asosiy qismini tashkil etadi.

— UGT1A1 fermenti kamaygan, ammo aniqlanadigan miqdorda mavjud boʻladi (odatda meʼyorning &lt;10%), bunga bitta nukleotid juftligidagi mutatsiyalar sabab boʻladi. Shu bois fenobarbital bilan davolash samarali boʻlib, odatda qon zardobidagi bilirubin kamida 25% ga kamayadi. Amalda bu holat boshqa omillar bilan birga I va II tiplarni farqlashda ham qoʻllanadi.

'''Differensial tashxis'''

Yangi tugʻilgan chaqaloqlarda sariqlik quyidagi holatlar mavjudligida rivojlanishi mumkin: sepsis, gipoksiya, gipoglikemiya, gipotireoz, gipertrofik pilorik stenoz, galaktozemiya, fruktozemiya va boshqalar.

Boʻlanmagan bilirubin hisobiga giperbilirubinemiya quyidagi sabablarga koʻra yuzaga kelishi mumkin:

1.Ishlab chiqarilishning ortishi

— gemoliz (masalan, yangi tugʻilgan chaqaloqlar gemolitik kasalligi, irsiy sferotsitoz, oʻroqsimon anemiya)

— eritropoez yaxshi kechmasligi

— katta hajmdagi toʻqima nekrozi yoki yirik gematomalar

2. Klirensning kamayishi

— dori vositalari taʼsirida

— yangi tugʻilgan chaqaloqlarning fiziologik sariqligi va muddatidan oldin tugʻilish

— ogʻir gepatit yoki jigar sirrozi kabi jigar kasalliklari

— ona suti sariqligi va Lucey–Driscoll sindromi

— Krigler–Najjar sindromi va Gilbert sindromi

Krigler–Najjar sindromi hamda Gilbert sindromida odatiy jigar faoliyati testlari normal boʻladi, jigar gistologiyasi ham odatda normal boʻladi. Gemoliz belgilari aniqlanmaydi. Dori vositalari tufayli kelib chiqqan holatlar odatda sababchi modda toʻxtatilgandan soʻng regressiyaga uchraydi. Yangi tugʻilgan chaqaloqlarning fiziologik sariqligida bilirubin miqdori maksimal 85–170 mkmol/L ga yetishi va ikki hafta ichida kattalardagi meʼyoriy koʻrsatkichlargacha kamayishi mumkin. Muddatidan oldin tugʻilish esa yuqoriroq bilirubin darajalariga olib keladi.

'''Davolash'''

— Fototerapiya ikkala tipda ham qoʻllanilishi mumkin, biroq I tip bemorlarda yaxshi natijaga erishish uchun har kuni intensiv fototerapiya talab etiladi. Fototerapiya gidrofob boʻlgan bogʻlanmagan bilirubinni koʻproq gidrofil (yaʼni suvda yaxshi eruvchan) shaklga aylantiradi, natijada uning siydik va safro orqali chiqarilishi ortadi.

— Har ikki tipda ham bilirubin keskin oshganda plazmaferez qoʻllanilishi mumkin.

— II tip nisbatan yengil shakl boʻlgani sababli, kasallikni fenobarbital yordamida nazorat qilish mumkin.

— Jigar transplantatsiyasi I tip uchun radikal davolash usuli hisoblanadi, II tipda esa odatda transplantatsiya talab etilmaydi, chunki u fenobarbitalga yaxshi javob beradi.

'''Tadqiqotlar'''

— San-Fransiskoda joylashgan Audentes Therapeutics kompaniyasi hozirda Krigler–Najjar sindromini oʻzlarining gen almashtirish terapiyasi mahsulotlaridan biri — AT342 yordamida davolash imkoniyatlarini oʻrganmoqda. 1/2-bosqich klinik sinovlarining dastlabki bosqichlarida ijobiy natijalar qayd etilgan.

— Krigler–Najjar sindromi I tipiga chalingan 10 yoshli bir qiz bola jigar hujayralari transplantatsiyasi yordamida muvaffaqiyatli davolangan.

— Uridin difosfat glyukuroniltransferaza (UDPGT) fermenti yetishmaydigan Gomozigot Gunn kalamushi Krigler–Najjar sindromini oʻrganishda hayvon modeli sifatida qoʻllanadi. Krigler–Najjar sindromida faqat bitta ferment notoʻgʻri ishlagani sababli gen terapiyasi nazariy jihatdan istiqbolli usul boʻlib, hozirda uning ustida oʻrganish olib borilmoqda.

'''Eponim'''

Ushbu holat amerikalik pediatr John Fielding Crigler (1919-yil — 2018-yil 13-may) va livan-amerikalik pediatr Victor Assad Najjar (1914–2002) sharafiga nomlangan.

'''Manbalar'''</text>
      <sha1>iojaus5vefb4fh5653b9sbzqi2rr3z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zahro Eshragʻiy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402467</id>
    <revision>
      <id>6121896</id>
      <timestamp>2026-05-11T09:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Infobox person | name               = Zahro Eshragʻiy | image              = Zahra Eshraghi at Hassan Rouhani's campaign women rally in Tehran, 29 April 2017.jpg | image_size         =  | caption            =  | native_name        = {{lang|fa| زهرا اشراقی}} | birth_date         = {{birth year and age|1964}} | birth_place        = [[Tehron]], [[Pahlaviylar Eroni]] | death_date         = | death_place        = | spouse             = Mu...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4363" sha1="ob3rzqmsjuf6bi4fsodwl74meytr236" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Zahro Eshragʻiy
| image              = Zahra Eshraghi at Hassan Rouhani's campaign women rally in Tehran, 29 April 2017.jpg
| image_size         = 
| caption            = 
| native_name        = {{lang|fa| زهرا اشراقی}}
| birth_date         = {{birth year and age|1964}}
| birth_place        = [[Tehron]], [[Pahlaviylar Eroni]]
| death_date         =
| death_place        =
| spouse             = [[Muhammad Rizo Xotamiy]]
| children           = Alirizo, Fatima&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2009/06/090604_ra_mv_khomeini_children|title=سرگذشت فرزندان آیت الله خمینی}}&lt;/ref&gt;
| parents            = Shahabiddin Eshragʻiy {{small|(otasi)}}&lt;br /&gt;Sedigʻeh Xumayniy {{small|(onasi)}}
| relatives          = [[Ruhulloh Xumayniy]] {{small|(bobosi)}}&lt;br /&gt;[[Xadicha Saqafiy]] {{small|(buvisi)}}
| callsign           =
| awards             =
| website            =
| signature          =
| signature_size     =
}}
'''Zahro Eshragʻiy Xumayniy''' ({{Lang-fa|زهرا اشراقی|translit=''Zahrâ Eshrâqi''}}) (1964-yilda tugʻilgan) eronlik faollik qiluvchi va sobiq hukumat amaldori.

== Yoshligi ==
Eshragʻiy 1964-yilda tugʻilgan. U [[Ruhulloh Xumayniy|oyatulloh Xumayniy]]ning nabirasidir&lt;ref name=rfe15jan&gt;{{cite news|title=Khomeini’s Granddaughter On Iran’s ‘Critical Situation,’ Sanctions, Facebook|url=https://www.rferl.org/a/khomeini-granddaughter-iran-critical-situation-/24824197.html|access-date=20 February 2013|newspaper=Radio Free Europe|date=15 January 2013}}&lt;/ref&gt;. U falsafa boʻyicha tahsil olgan&lt;ref name=twtimes&gt;{{cite news|title=Khomeini’s granddaughter fights for women’s rights|url=http://www.washingtontimes.com/news/2005/jun/18/20050618-115934-7235r/|access-date=20 February 2013|newspaper=The Washington Times|date=18 June 2005|location=Tehran}}&lt;/ref&gt;.

== Qarashlari ==
Zahro Eshragʻiy roʻmol oʻrash majburiy boʻlishini istamaydi. U shunday deb hisoblaydi: „Bizning (Eronning) konstitutsiyamiz hanuzgacha erkak boshliq, ayol esa oilasi uchun oʻzini fido qiladigan sadoqatli xotin, deb hisoblaydi. Ammo bu yerda jamiyat, ayniqsa, soʻnggi 10 yil ichida oʻzgardi. Bobom hozir bu yerda boʻlganlarida, uning qarashlari butunlay boshqacha boʻlgan boʻlar edi, deb ishonaman.“&lt;ref name=tt19jun/&gt;.

Zahro Eshragʻiy, shuningdek, shunday degan: „Bobom maʼqullagan konstitutsiyada faqat erkak prezident boʻlishi mumkin, deb yozilgan… Biz matndagi 'erkak' soʻzini 'har kim' deb oʻzgartirmoqchimiz. Ammo bu yerda kamsitish faqat konstitutsiyada emas. Ayol sifatida men mamlakatdan chiqib ketish uchun pasport olishni, operatsiya qildirishni, hatto deyarli nafas olishni xohlasam ham, erimdan ruxsat olishim shart.“&lt;ref name=tt19jun&gt;{{cite news|last=Freeman|first=Colin|title='If I want to breathe I must have permission from my husband'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iran/1492391/If-I-want-to-breathe-I-must-have-permission-from-my-husband.html|access-date=20 February 2013|newspaper=The Telegraph|date=19 June 2005|location=Tehran}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
1983-yilda Zahro Eshragʻiy [[Muhammad-Rizo Xotamiy]]ga turmushga chiqqan. U Eronning asosiy islohotchi partiyasi, ''Islomiy Eron Ishtirok Fronti''ning sobiq rahbari va sobiq prezident [[Muhammad Xotamiy|Muhammad Xotamiy]]ning ukasidir&lt;ref name=nyt03&gt;{{cite news|last=Sciolino|first=Elaine|title=Daughter of the Revolution Fights the Veil|url=https://www.nytimes.com/2003/04/02/world/daughter-of-the-revolution-fights-the-veil.html?pagewanted=all&amp;src=pm|access-date=9 October 2012|newspaper=The New York Times|date=2 April 2003}}&lt;/ref&gt;.

== Siyosat ==
2004-yilda Zahro Eshragʻiy parlamentga nomzod boʻlishdan, parlament nomzodlarini tekshiradigan Qoʻriqchilar kengashi tomonidan chetlatilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 February 2016 |title=Iran’s Revolutionary Grandchildren |url=http://www.newyorker.com/news/news-desk/irans-revolutionary-grandchildren |access-date=5 May 2022 |website=The New Yorker |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Guardian Council {{!}} Iran Data Portal |url=https://irandataportal.syr.edu/the-guardian-council |access-date=5 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Erondagi ayollar]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Zahro Eshragʻiy}}</text>
      <sha1>ob3rzqmsjuf6bi4fsodwl74meytr236</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121897</id>
      <parentid>6121896</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Yashayotgan insonlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4396" sha1="spjhr3sjf9eeos8aos16xgpteb2qayu" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Zahro Eshragʻiy
| image              = Zahra Eshraghi at Hassan Rouhani's campaign women rally in Tehran, 29 April 2017.jpg
| image_size         = 
| caption            = 
| native_name        = {{lang|fa| زهرا اشراقی}}
| birth_date         = {{birth year and age|1964}}
| birth_place        = [[Tehron]], [[Pahlaviylar Eroni]]
| death_date         =
| death_place        =
| spouse             = [[Muhammad Rizo Xotamiy]]
| children           = Alirizo, Fatima&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2009/06/090604_ra_mv_khomeini_children|title=سرگذشت فرزندان آیت الله خمینی}}&lt;/ref&gt;
| parents            = Shahabiddin Eshragʻiy {{small|(otasi)}}&lt;br /&gt;Sedigʻeh Xumayniy {{small|(onasi)}}
| relatives          = [[Ruhulloh Xumayniy]] {{small|(bobosi)}}&lt;br /&gt;[[Xadicha Saqafiy]] {{small|(buvisi)}}
| callsign           =
| awards             =
| website            =
| signature          =
| signature_size     =
}}
'''Zahro Eshragʻiy Xumayniy''' ({{Lang-fa|زهرا اشراقی|translit=''Zahrâ Eshrâqi''}}) (1964-yilda tugʻilgan) eronlik faollik qiluvchi va sobiq hukumat amaldori.

== Yoshligi ==
Eshragʻiy 1964-yilda tugʻilgan. U [[Ruhulloh Xumayniy|oyatulloh Xumayniy]]ning nabirasidir&lt;ref name=rfe15jan&gt;{{cite news|title=Khomeini’s Granddaughter On Iran’s ‘Critical Situation,’ Sanctions, Facebook|url=https://www.rferl.org/a/khomeini-granddaughter-iran-critical-situation-/24824197.html|access-date=20 February 2013|newspaper=Radio Free Europe|date=15 January 2013}}&lt;/ref&gt;. U falsafa boʻyicha tahsil olgan&lt;ref name=twtimes&gt;{{cite news|title=Khomeini’s granddaughter fights for women’s rights|url=http://www.washingtontimes.com/news/2005/jun/18/20050618-115934-7235r/|access-date=20 February 2013|newspaper=The Washington Times|date=18 June 2005|location=Tehran}}&lt;/ref&gt;.

== Qarashlari ==
Zahro Eshragʻiy roʻmol oʻrash majburiy boʻlishini istamaydi. U shunday deb hisoblaydi: „Bizning (Eronning) konstitutsiyamiz hanuzgacha erkak boshliq, ayol esa oilasi uchun oʻzini fido qiladigan sadoqatli xotin, deb hisoblaydi. Ammo bu yerda jamiyat, ayniqsa, soʻnggi 10 yil ichida oʻzgardi. Bobom hozir bu yerda boʻlganlarida, uning qarashlari butunlay boshqacha boʻlgan boʻlar edi, deb ishonaman.“&lt;ref name=tt19jun/&gt;.

Zahro Eshragʻiy, shuningdek, shunday degan: „Bobom maʼqullagan konstitutsiyada faqat erkak prezident boʻlishi mumkin, deb yozilgan… Biz matndagi 'erkak' soʻzini 'har kim' deb oʻzgartirmoqchimiz. Ammo bu yerda kamsitish faqat konstitutsiyada emas. Ayol sifatida men mamlakatdan chiqib ketish uchun pasport olishni, operatsiya qildirishni, hatto deyarli nafas olishni xohlasam ham, erimdan ruxsat olishim shart.“&lt;ref name=tt19jun&gt;{{cite news|last=Freeman|first=Colin|title='If I want to breathe I must have permission from my husband'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iran/1492391/If-I-want-to-breathe-I-must-have-permission-from-my-husband.html|access-date=20 February 2013|newspaper=The Telegraph|date=19 June 2005|location=Tehran}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
1983-yilda Zahro Eshragʻiy [[Muhammad-Rizo Xotamiy]]ga turmushga chiqqan. U Eronning asosiy islohotchi partiyasi, ''Islomiy Eron Ishtirok Fronti''ning sobiq rahbari va sobiq prezident [[Muhammad Xotamiy|Muhammad Xotamiy]]ning ukasidir&lt;ref name=nyt03&gt;{{cite news|last=Sciolino|first=Elaine|title=Daughter of the Revolution Fights the Veil|url=https://www.nytimes.com/2003/04/02/world/daughter-of-the-revolution-fights-the-veil.html?pagewanted=all&amp;src=pm|access-date=9 October 2012|newspaper=The New York Times|date=2 April 2003}}&lt;/ref&gt;.

== Siyosat ==
2004-yilda Zahro Eshragʻiy parlamentga nomzod boʻlishdan, parlament nomzodlarini tekshiradigan Qoʻriqchilar kengashi tomonidan chetlatilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 February 2016 |title=Iran’s Revolutionary Grandchildren |url=http://www.newyorker.com/news/news-desk/irans-revolutionary-grandchildren |access-date=5 May 2022 |website=The New Yorker |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Guardian Council {{!}} Iran Data Portal |url=https://irandataportal.syr.edu/the-guardian-council |access-date=5 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Erondagi ayollar]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Zahro Eshragʻiy}}

[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]</text>
      <sha1>spjhr3sjf9eeos8aos16xgpteb2qayu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121898</id>
      <parentid>6121897</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:1964-yilda tugʻilganlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4432" sha1="5gz8u2mxmu6ji9vcvss5bcf31gf6wjj" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Zahro Eshragʻiy
| image              = Zahra Eshraghi at Hassan Rouhani's campaign women rally in Tehran, 29 April 2017.jpg
| image_size         = 
| caption            = 
| native_name        = {{lang|fa| زهرا اشراقی}}
| birth_date         = {{birth year and age|1964}}
| birth_place        = [[Tehron]], [[Pahlaviylar Eroni]]
| death_date         =
| death_place        =
| spouse             = [[Muhammad Rizo Xotamiy]]
| children           = Alirizo, Fatima&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2009/06/090604_ra_mv_khomeini_children|title=سرگذشت فرزندان آیت الله خمینی}}&lt;/ref&gt;
| parents            = Shahabiddin Eshragʻiy {{small|(otasi)}}&lt;br /&gt;Sedigʻeh Xumayniy {{small|(onasi)}}
| relatives          = [[Ruhulloh Xumayniy]] {{small|(bobosi)}}&lt;br /&gt;[[Xadicha Saqafiy]] {{small|(buvisi)}}
| callsign           =
| awards             =
| website            =
| signature          =
| signature_size     =
}}
'''Zahro Eshragʻiy Xumayniy''' ({{Lang-fa|زهرا اشراقی|translit=''Zahrâ Eshrâqi''}}) (1964-yilda tugʻilgan) eronlik faollik qiluvchi va sobiq hukumat amaldori.

== Yoshligi ==
Eshragʻiy 1964-yilda tugʻilgan. U [[Ruhulloh Xumayniy|oyatulloh Xumayniy]]ning nabirasidir&lt;ref name=rfe15jan&gt;{{cite news|title=Khomeini’s Granddaughter On Iran’s ‘Critical Situation,’ Sanctions, Facebook|url=https://www.rferl.org/a/khomeini-granddaughter-iran-critical-situation-/24824197.html|access-date=20 February 2013|newspaper=Radio Free Europe|date=15 January 2013}}&lt;/ref&gt;. U falsafa boʻyicha tahsil olgan&lt;ref name=twtimes&gt;{{cite news|title=Khomeini’s granddaughter fights for women’s rights|url=http://www.washingtontimes.com/news/2005/jun/18/20050618-115934-7235r/|access-date=20 February 2013|newspaper=The Washington Times|date=18 June 2005|location=Tehran}}&lt;/ref&gt;.

== Qarashlari ==
Zahro Eshragʻiy roʻmol oʻrash majburiy boʻlishini istamaydi. U shunday deb hisoblaydi: „Bizning (Eronning) konstitutsiyamiz hanuzgacha erkak boshliq, ayol esa oilasi uchun oʻzini fido qiladigan sadoqatli xotin, deb hisoblaydi. Ammo bu yerda jamiyat, ayniqsa, soʻnggi 10 yil ichida oʻzgardi. Bobom hozir bu yerda boʻlganlarida, uning qarashlari butunlay boshqacha boʻlgan boʻlar edi, deb ishonaman.“&lt;ref name=tt19jun/&gt;.

Zahro Eshragʻiy, shuningdek, shunday degan: „Bobom maʼqullagan konstitutsiyada faqat erkak prezident boʻlishi mumkin, deb yozilgan… Biz matndagi 'erkak' soʻzini 'har kim' deb oʻzgartirmoqchimiz. Ammo bu yerda kamsitish faqat konstitutsiyada emas. Ayol sifatida men mamlakatdan chiqib ketish uchun pasport olishni, operatsiya qildirishni, hatto deyarli nafas olishni xohlasam ham, erimdan ruxsat olishim shart.“&lt;ref name=tt19jun&gt;{{cite news|last=Freeman|first=Colin|title='If I want to breathe I must have permission from my husband'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iran/1492391/If-I-want-to-breathe-I-must-have-permission-from-my-husband.html|access-date=20 February 2013|newspaper=The Telegraph|date=19 June 2005|location=Tehran}}&lt;/ref&gt;.

== Shaxsiy hayoti ==
1983-yilda Zahro Eshragʻiy [[Muhammad-Rizo Xotamiy]]ga turmushga chiqqan. U Eronning asosiy islohotchi partiyasi, ''Islomiy Eron Ishtirok Fronti''ning sobiq rahbari va sobiq prezident [[Muhammad Xotamiy|Muhammad Xotamiy]]ning ukasidir&lt;ref name=nyt03&gt;{{cite news|last=Sciolino|first=Elaine|title=Daughter of the Revolution Fights the Veil|url=https://www.nytimes.com/2003/04/02/world/daughter-of-the-revolution-fights-the-veil.html?pagewanted=all&amp;src=pm|access-date=9 October 2012|newspaper=The New York Times|date=2 April 2003}}&lt;/ref&gt;.

== Siyosat ==
2004-yilda Zahro Eshragʻiy parlamentga nomzod boʻlishdan, parlament nomzodlarini tekshiradigan Qoʻriqchilar kengashi tomonidan chetlatilgan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 February 2016 |title=Iran’s Revolutionary Grandchildren |url=http://www.newyorker.com/news/news-desk/irans-revolutionary-grandchildren |access-date=5 May 2022 |website=The New Yorker |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Guardian Council {{!}} Iran Data Portal |url=https://irandataportal.syr.edu/the-guardian-council |access-date=5 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Yana qarang ==
* [[Erondagi ayollar]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Zahro Eshragʻiy}}

[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1964-yilda tugʻilganlar]]</text>
      <sha1>5gz8u2mxmu6ji9vcvss5bcf31gf6wjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qirgʻiziston tarixi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402468</id>
    <revision>
      <id>6121903</id>
      <timestamp>2026-05-11T09:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <comment>„[[File: Kirgisen-Reich (840-924).PNG|thumb|[[Yenisey qirgʻiz xoqonligi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Central-Asia#73538 |title=History of Central Asia &amp;#124; Encyclopedia Britannica |access-date=2021-02-20 |archive-date=2015-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430111150/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/102315/history-of-Central-Asia#73538 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;]] File:Kyrgyzstan AB...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9530" sha1="siky87hzc5vne4sh4iffxdem6u2rb45" xml:space="preserve">[[File: Kirgisen-Reich (840-924).PNG|thumb|[[Yenisey qirgʻiz xoqonligi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Central-Asia#73538 |title=History of Central Asia &amp;#124; Encyclopedia Britannica |access-date=2021-02-20 |archive-date=2015-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430111150/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/102315/history-of-Central-Asia#73538 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;]]
[[File:Kyrgyzstan AB 01.jpg|thumb|
 Qirgʻizistonda ot ustidagi erkak (1995)]] [[File:BuranaTower.jpg|thumb|[[Burana minorasi]] [[Bolasogʻun|Balasogʻun]]da (11-asr).]]

[[Qirgʻizlar|Qirgʻiz xalqi]] va hozir [[Qirgʻiziston]] deb ataladigan yurt tarixi 3 000 yildan koʻproqqa borib taqaladi. Togʻli joylashuvi tufayli geografik jihatdan chekkada boʻlishiga qaramay, u tarixiy [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] savdo yoʻlining muhim qismi boʻlgan. [[Turk xoqonligi|Birinchi]] va [[Ikkinchi Turk xoqonligi]] kabi koʻplab turkiy davlatlarga oʻz nasabini bogʻlaydigan [[Turkiy xalqlar|turkiy]] [[koʻchmanchilar]] mamlakat tarixining barcha davrlarida bu hududda yashab kelgan. 13-asrda Qirgʻizistonni [[Moʻgʻullar davlati|moʻgʻullar]] bosib oldi, keyinchalik u mustaqilligini tikladi, biroq [[Qalmoqlar|qalmoqlar]], [[Manjurlar|manjurlar]] va [[Oʻzbeklar|oʻzbeklar]] tomonidan bosib kirish holatlari koʻp marotaba roʻy berdi. 1876-yilda u [[Rossiya imperiyasi]] tarkibiga kirdi va [[Rossiya inqilobi]]dan soʻng [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] tarkibida Qirgʻiz Sovet Sotsialistik Respublikasi sifatida qoldi. [[Mixail Gorbachyov]]ning SSSRdagi demokratik islohotlaridan soʻng, 1990-yilda mustaqillik tarafdori nomzod [[Asqar Akayev]] Qirgʻiziston SSR prezidenti etib saylandi. 1991-yil 31-avgustda Qirgʻiziston Moskva⁠dan mustaqilligini eʼlon qildi va buning ortidan demokratik hukumat barpo etildi.

== Ilk tarixi ==

[[Tyan-Shan|Tyanshan]] togʻlarida topilgan tosh qurollar hozirgi [[Qirgʻiziston]] hududida bundan 200 000–300 000-yil avval ilk odamlar boʻlganidan dalolat beradi. Qirgʻiziston egallagan hududdagi sivilizatsiya haqidagi ilk yozma maʼlumotlar miloddan avvalgi taxminan 2000 yillardan boshlab xitoy yilnomalarida uchraydi&lt;ref&gt;Federal Research Division Library of Congress. ''Kazakstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan, and Uzbekistan Country Studies''. Edited by Glenn E. Curtis, Washington, D. C., U. S. Government Printing Office, Mar. 1996, tile.loc.gov/storage-services/master/frd/frdcstdy/ka/kazakstankyrgyzs00curt_0/kazakstankyrgyzs00curt_0.pdf. Accessed 1 Jan. 2026.&lt;/ref&gt;.

== Qirgʻiz xalqining kelib chiqishi ==
{{See|Qirgʻiz xalqi}}

[[Yenisey qirgʻizlari]] markaziy [[Sibir]]dagi yuqori [[Yenisey|Yenisey daryosi]] vodiysida yashaganlar. Miloddan avvalgi 2-asr xitoy manbalari va milodiy 7–12-asrlar musulmon manbalarida qirgʻizlar oq yuzli, qizil sochli va yashil (koʻk) koʻzli deb tasvirlanadi. Xitoyning ''Buyuk tarixchi yilnomasi'' asarida ular ilk bor Gekun yoki [[Jiyankun]] (鬲昆 yoki 隔昆) nomlari bilan tilga olinadi, keyinroq esa [[Tele|Tele]] qabilalarining bir qismi sifatida qayd etiladi. Ular avval [[Koʻkturklar|Koʻkturklar]]ning, soʻng [[Uygʻurlar|uygʻurlar]]ning hukmronligi ostida boʻlgan{{Manba kerak|date=July 2025}}.

Dastlabki qirgʻiz davlati 840-yilda [[Uygʻur xoqonligi]]ni tor-mor etgach oʻzining eng katta hududiy kengayishiga erishdi. Soʻng qirgʻizlar tezda [[Tyan-Shan|Tyanshan]] togʻ tizmasigacha siljib bordilar va bu hudud ustidan taxminan 200 yil davomida hukmronlik qildilar. Biroq 12-asrga kelib, kuchayib borayotgan [[Mongollar|moʻgʻullar]] ekspansiyasi natijasida qirgʻiz hukmronligi faqat [[Oltoy togʻlari|Oltoy]] tizmasi va [[Sayan togʻlari]] bilan cheklanib qoldi. 13-asrda [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻul imperiyasi]] kuchga toʻlishi bilan qirgʻizlar janubga koʻchdilar. [[Karpini Jovanni da Plano|Plano Karpin]] ([[Papa viloyati|Papalik]] elchi) va [[Rubruk|Vilyam Rubruk]] ([[Farangiston (Fransiya)|Fransiya]] elchisi) ularning moʻgʻullar qoʻl ostidagi hayoti haqida yozib qoldirgan. Turli [[Turkiy xalqlar|turkiy xalqlar]] ularni 1685-yilgacha boshqargan, bu vaqtda ular [[Oyrotlar|oyrotlar]] ([[Jungʻorlar|jungʻorlar]]) nazorati ostiga oʻtdilar{{Manba kerak|date=July 2025}}.

Zamonaviy qirgʻiz erkaklarining 63 foizi R1a1 (Y-DNK) gaptoguruxini tashiydi, bu koʻrsatkich [[Tojiklar|tojiklar]] orasidagi gaptoguruh tarqalishi (64 foiz) bilan taqqoslanadi&lt;ref&gt;
[http://hpgl.stanford.edu/publications/PNAS_2001_v98_p10244.pdf The Eurasian Heartland: A continental perspective on Y-chromosome diversity] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061208072309/http://hpgl.stanford.edu/publications/PNAS_2001_v98_p10244.pdf |date=2006-12-08 }}). Haplogroup R1a1 is believed to be a marker of the [[Proto-Indo-European language]].
{{cite journal |last1=Keyser |first1=Christine |last2=Bouakaze |first2=Caroline |last3=Crubézy |first3=Eric |last4=Nikolaev |first4=Valery G. |last5=Montagnon |first5=Daniel |last6=Reis |first6=Tatiana |last7=Ludes |first7=Bertrand |date=16 May 2009 |title=Ancient DNA provides new insights into the history of south Siberian Kurgan people |journal=[[Human Genetics (journal)|Human Genetics]] |volume= 126|issue= 3|pages= 395–410|doi= 10.1007/s00439-009-0683-0|pmid=19449030 |s2cid=21347353 |quote=R1a1 is widely spread across Eurasia. It is found among western Eurasian, southern Asian, central Asian and Siberian populations. This haplogroup is thought to trace the migration patterns of the early Indo-Europeans. }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zuev Yu. L., ''The strongest tribe'', p. 35-46, Almaty, 2004&lt;/ref&gt;.

== Ilk oʻrta asrlar ==
[[File:The siege and battle of Isfarah. Babur and his army assaults the fortress of Ibrāhīm Sārū.jpg|thumb|Isfarah qamali va jangi. Bobur va uning lashkari Ibrohim Saru qalʼasiga hujum qilmoqda (taxminan 1589–1590-yillardagi miniatyura)]]

Markaziy Osiyo (jumladan Qirgʻiziston) hududida davlat tuzgan ilk turklar [[Koʻkturklar|Koʻkturklar]] yoki Kök-turklar edi. Oʻrta asr xitoy manbalarida ular Tujue (突厥 tú jué) nomi bilan maʼlum{{Manba kerak|date=July 2025}}. [[Ashina|Ashina qabilasi]] yoki sulolasidan boʻlgan va oʻgʻillari bilan birga 551 yilda ilk maʼlum turkiy davlatni barpo etgan [[Bumin|Bumin/Tuman xon/xoqon]] (v. 552) boshchiligidagi koʻkturklar ilgari xunnlar egallagan umumiy hududda davlat qurdilar va tez orada Markaziy Osiyoning keng hududlariga yoyilib hukmronlik qildilar. Koʻkturklar ikki raqib [[Xonlik|xonlik]]ka boʻlinib ketdi, ulardan gʻarbiy xonlik 744-yilda parchalanib ketdi{{Manba kerak|date=July 2025}}.

[[Koʻkturklar|Koʻkturk]] xoqonligidan ajralib chiqqan ilk qirollik — 744–840-yillarda Markaziy Osiyoning katta qismini oʻz ichiga olgan hududda gullab-yashnagan buddaviy [[Uygʻur xoqonligi|Uygʻur imperiyasi]] edi.

Uygʻur imperiyasi parchalangach, uygʻurlarning bir tarmogʻi [[Qashqar tekisligi|Tarim havzasi]] va [[Gansu]]dagi, masalan, [[Gavchang]] (Qoraxoʻja) va [[Xami shahri]] (Qumul) kabi voha shaharlarga koʻchib bordi va Qora-Xoʻja nomi bilan maʼlum boʻlgan markazlashmagan buddaviy davlatlar konfederatsiyasini barpo etdi. Boshqalar esa — asosan uygʻurlarga yaqindan qarindosh boʻlgan ([[Qarluq|qarluq]]lar) — gʻarbiy Tarim havzasi, [[Fargʻona vodiysi]], [[Jungʻariya tekisligi|Jungʻoriya]] va musulmon turk-tojik [[Xorazm]] sultonligi bilan chegaradosh hozirgi [[Qozogʻiston]]ning bir qismini egallab, 10-asrga kelib islomni qabul qildilar va musulmon institutlariga ega boʻlgan qoraxonlik deb atalgan federatsiyani tuzdilar. Ularning shahzoda sulolalari koʻpchilik tarixchilar tomonidan [[Qoraxoniylar davlati|Qoraxoniylar]] deb ataladi. Uning poytaxti [[Bolasogʻun|Balasogʻun]] madaniy va iqtisodiy markaz sifatida ravnaq topdi{{Manba kerak|date=October 2025}}.

Islomni qabul qilgan [[Qarluq|qarluq]]zoda urugʻi — balasogʻunlik Ashinalar (yoki [[Qoraxoniylar davlati|Qoraxoniylar]]) 9–10-asrlarda oʻzlarining siyosiy muxtoriyati va Markaziy Osiyo ustidan hukmronligi mustahkamlangach, fors islomiy madaniy mintaqasiga yaqinlashdilar{{Manba kerak|date=October 2025}}.

Ular tobora koʻproq forslashgan sari [[Yettishahar uygʻur davlati|Qashgʻariya]] kabi koʻproq indo-eroniy oʻtroq markazlarda joylashdilar va koʻp qismi Uygʻur xoqonligi madaniy unsurlarini saqlab qolgan boshqa [[Qarluq|qarluq]] hamqabilalarining koʻchmanchi anʼanalaridan uzoqlasha bordilar{{Manba kerak|date=October 2025}}.

Knyazlik 12-asr boshlarida ancha zaiflashdi va hozirgi Qirgʻiziston hududi [[Mongollar|moʻgʻul]] tilli [[Kidonlar|kidon]]lar tomonidan zabt etildi. [[Qoraxitoylar davlati|Qaraxitoy xonligi]] ({{Lang-zh|links=no|西遼|s=西辽|p=Xī Liáo}}; 1124–1218), gʻarbiy Lyo nomi bilan ham tanilgan, oʻz vatani — kidon sulolasini [[jurjenlar]] bosib olgach, taxminan 100 000 kidon askarlarini boshlab chiqqan [[Yeluy Dashi|Yelyu Dashi]] (耶律大石) tomonidan barpo etildi{{Manba kerak|date=October 2025}}.

Markaziy Osiyoning kidonlar tomonidan zabt etilishi shunday qilib, qarluq koʻchmanchi qabilasi ichidagi oʻzaro sulolaviy kurash sifatida koʻrilishi mumkin. Bu kurash gʻolib buddaviy kidon zodagonlari bilan himoyachi qoraxoniy shahzodalari oʻrtasidagi nizolar shaklida kechdi. Bu mojaro natijasida soʻnggilari dastlabkilarga boʻysundirildi va oʻz navbatida [[Musulmon|musulmon]] [[Qarluq|qarluq]]lar ham oʻz qarindoshlari tomonidan boʻysundirilgan{{Manba kerak|date=October 2025}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}</text>
      <sha1>siky87hzc5vne4sh4iffxdem6u2rb45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121904</id>
      <parentid>6121903</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panpanchik</username>
        <id>72616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Turkum:Qirgʻiziston tarixi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]])</comment>
      <origin>6121904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9563" sha1="2ge1v3kgieriao8mfvq9pdf4wbcpf96" xml:space="preserve">[[File: Kirgisen-Reich (840-924).PNG|thumb|[[Yenisey qirgʻiz xoqonligi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Central-Asia#73538 |title=History of Central Asia &amp;#124; Encyclopedia Britannica |access-date=2021-02-20 |archive-date=2015-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430111150/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/102315/history-of-Central-Asia#73538 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;]]
[[File:Kyrgyzstan AB 01.jpg|thumb|
 Qirgʻizistonda ot ustidagi erkak (1995)]] [[File:BuranaTower.jpg|thumb|[[Burana minorasi]] [[Bolasogʻun|Balasogʻun]]da (11-asr).]]

[[Qirgʻizlar|Qirgʻiz xalqi]] va hozir [[Qirgʻiziston]] deb ataladigan yurt tarixi 3 000 yildan koʻproqqa borib taqaladi. Togʻli joylashuvi tufayli geografik jihatdan chekkada boʻlishiga qaramay, u tarixiy [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] savdo yoʻlining muhim qismi boʻlgan. [[Turk xoqonligi|Birinchi]] va [[Ikkinchi Turk xoqonligi]] kabi koʻplab turkiy davlatlarga oʻz nasabini bogʻlaydigan [[Turkiy xalqlar|turkiy]] [[koʻchmanchilar]] mamlakat tarixining barcha davrlarida bu hududda yashab kelgan. 13-asrda Qirgʻizistonni [[Moʻgʻullar davlati|moʻgʻullar]] bosib oldi, keyinchalik u mustaqilligini tikladi, biroq [[Qalmoqlar|qalmoqlar]], [[Manjurlar|manjurlar]] va [[Oʻzbeklar|oʻzbeklar]] tomonidan bosib kirish holatlari koʻp marotaba roʻy berdi. 1876-yilda u [[Rossiya imperiyasi]] tarkibiga kirdi va [[Rossiya inqilobi]]dan soʻng [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] tarkibida Qirgʻiz Sovet Sotsialistik Respublikasi sifatida qoldi. [[Mixail Gorbachyov]]ning SSSRdagi demokratik islohotlaridan soʻng, 1990-yilda mustaqillik tarafdori nomzod [[Asqar Akayev]] Qirgʻiziston SSR prezidenti etib saylandi. 1991-yil 31-avgustda Qirgʻiziston Moskva⁠dan mustaqilligini eʼlon qildi va buning ortidan demokratik hukumat barpo etildi.

== Ilk tarixi ==

[[Tyan-Shan|Tyanshan]] togʻlarida topilgan tosh qurollar hozirgi [[Qirgʻiziston]] hududida bundan 200 000–300 000-yil avval ilk odamlar boʻlganidan dalolat beradi. Qirgʻiziston egallagan hududdagi sivilizatsiya haqidagi ilk yozma maʼlumotlar miloddan avvalgi taxminan 2000 yillardan boshlab xitoy yilnomalarida uchraydi&lt;ref&gt;Federal Research Division Library of Congress. ''Kazakstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan, and Uzbekistan Country Studies''. Edited by Glenn E. Curtis, Washington, D. C., U. S. Government Printing Office, Mar. 1996, tile.loc.gov/storage-services/master/frd/frdcstdy/ka/kazakstankyrgyzs00curt_0/kazakstankyrgyzs00curt_0.pdf. Accessed 1 Jan. 2026.&lt;/ref&gt;.

== Qirgʻiz xalqining kelib chiqishi ==
{{See|Qirgʻiz xalqi}}

[[Yenisey qirgʻizlari]] markaziy [[Sibir]]dagi yuqori [[Yenisey|Yenisey daryosi]] vodiysida yashaganlar. Miloddan avvalgi 2-asr xitoy manbalari va milodiy 7–12-asrlar musulmon manbalarida qirgʻizlar oq yuzli, qizil sochli va yashil (koʻk) koʻzli deb tasvirlanadi. Xitoyning ''Buyuk tarixchi yilnomasi'' asarida ular ilk bor Gekun yoki [[Jiyankun]] (鬲昆 yoki 隔昆) nomlari bilan tilga olinadi, keyinroq esa [[Tele|Tele]] qabilalarining bir qismi sifatida qayd etiladi. Ular avval [[Koʻkturklar|Koʻkturklar]]ning, soʻng [[Uygʻurlar|uygʻurlar]]ning hukmronligi ostida boʻlgan{{Manba kerak|date=July 2025}}.

Dastlabki qirgʻiz davlati 840-yilda [[Uygʻur xoqonligi]]ni tor-mor etgach oʻzining eng katta hududiy kengayishiga erishdi. Soʻng qirgʻizlar tezda [[Tyan-Shan|Tyanshan]] togʻ tizmasigacha siljib bordilar va bu hudud ustidan taxminan 200 yil davomida hukmronlik qildilar. Biroq 12-asrga kelib, kuchayib borayotgan [[Mongollar|moʻgʻullar]] ekspansiyasi natijasida qirgʻiz hukmronligi faqat [[Oltoy togʻlari|Oltoy]] tizmasi va [[Sayan togʻlari]] bilan cheklanib qoldi. 13-asrda [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻul imperiyasi]] kuchga toʻlishi bilan qirgʻizlar janubga koʻchdilar. [[Karpini Jovanni da Plano|Plano Karpin]] ([[Papa viloyati|Papalik]] elchi) va [[Rubruk|Vilyam Rubruk]] ([[Farangiston (Fransiya)|Fransiya]] elchisi) ularning moʻgʻullar qoʻl ostidagi hayoti haqida yozib qoldirgan. Turli [[Turkiy xalqlar|turkiy xalqlar]] ularni 1685-yilgacha boshqargan, bu vaqtda ular [[Oyrotlar|oyrotlar]] ([[Jungʻorlar|jungʻorlar]]) nazorati ostiga oʻtdilar{{Manba kerak|date=July 2025}}.

Zamonaviy qirgʻiz erkaklarining 63 foizi R1a1 (Y-DNK) gaptoguruxini tashiydi, bu koʻrsatkich [[Tojiklar|tojiklar]] orasidagi gaptoguruh tarqalishi (64 foiz) bilan taqqoslanadi&lt;ref&gt;
[http://hpgl.stanford.edu/publications/PNAS_2001_v98_p10244.pdf The Eurasian Heartland: A continental perspective on Y-chromosome diversity] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061208072309/http://hpgl.stanford.edu/publications/PNAS_2001_v98_p10244.pdf |date=2006-12-08 }}). Haplogroup R1a1 is believed to be a marker of the [[Proto-Indo-European language]].
{{cite journal |last1=Keyser |first1=Christine |last2=Bouakaze |first2=Caroline |last3=Crubézy |first3=Eric |last4=Nikolaev |first4=Valery G. |last5=Montagnon |first5=Daniel |last6=Reis |first6=Tatiana |last7=Ludes |first7=Bertrand |date=16 May 2009 |title=Ancient DNA provides new insights into the history of south Siberian Kurgan people |journal=[[Human Genetics (journal)|Human Genetics]] |volume= 126|issue= 3|pages= 395–410|doi= 10.1007/s00439-009-0683-0|pmid=19449030 |s2cid=21347353 |quote=R1a1 is widely spread across Eurasia. It is found among western Eurasian, southern Asian, central Asian and Siberian populations. This haplogroup is thought to trace the migration patterns of the early Indo-Europeans. }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zuev Yu. L., ''The strongest tribe'', p. 35-46, Almaty, 2004&lt;/ref&gt;.

== Ilk oʻrta asrlar ==
[[File:The siege and battle of Isfarah. Babur and his army assaults the fortress of Ibrāhīm Sārū.jpg|thumb|Isfarah qamali va jangi. Bobur va uning lashkari Ibrohim Saru qalʼasiga hujum qilmoqda (taxminan 1589–1590-yillardagi miniatyura)]]

Markaziy Osiyo (jumladan Qirgʻiziston) hududida davlat tuzgan ilk turklar [[Koʻkturklar|Koʻkturklar]] yoki Kök-turklar edi. Oʻrta asr xitoy manbalarida ular Tujue (突厥 tú jué) nomi bilan maʼlum{{Manba kerak|date=July 2025}}. [[Ashina|Ashina qabilasi]] yoki sulolasidan boʻlgan va oʻgʻillari bilan birga 551 yilda ilk maʼlum turkiy davlatni barpo etgan [[Bumin|Bumin/Tuman xon/xoqon]] (v. 552) boshchiligidagi koʻkturklar ilgari xunnlar egallagan umumiy hududda davlat qurdilar va tez orada Markaziy Osiyoning keng hududlariga yoyilib hukmronlik qildilar. Koʻkturklar ikki raqib [[Xonlik|xonlik]]ka boʻlinib ketdi, ulardan gʻarbiy xonlik 744-yilda parchalanib ketdi{{Manba kerak|date=July 2025}}.

[[Koʻkturklar|Koʻkturk]] xoqonligidan ajralib chiqqan ilk qirollik — 744–840-yillarda Markaziy Osiyoning katta qismini oʻz ichiga olgan hududda gullab-yashnagan buddaviy [[Uygʻur xoqonligi|Uygʻur imperiyasi]] edi.

Uygʻur imperiyasi parchalangach, uygʻurlarning bir tarmogʻi [[Qashqar tekisligi|Tarim havzasi]] va [[Gansu]]dagi, masalan, [[Gavchang]] (Qoraxoʻja) va [[Xami shahri]] (Qumul) kabi voha shaharlarga koʻchib bordi va Qora-Xoʻja nomi bilan maʼlum boʻlgan markazlashmagan buddaviy davlatlar konfederatsiyasini barpo etdi. Boshqalar esa — asosan uygʻurlarga yaqindan qarindosh boʻlgan ([[Qarluq|qarluq]]lar) — gʻarbiy Tarim havzasi, [[Fargʻona vodiysi]], [[Jungʻariya tekisligi|Jungʻoriya]] va musulmon turk-tojik [[Xorazm]] sultonligi bilan chegaradosh hozirgi [[Qozogʻiston]]ning bir qismini egallab, 10-asrga kelib islomni qabul qildilar va musulmon institutlariga ega boʻlgan qoraxonlik deb atalgan federatsiyani tuzdilar. Ularning shahzoda sulolalari koʻpchilik tarixchilar tomonidan [[Qoraxoniylar davlati|Qoraxoniylar]] deb ataladi. Uning poytaxti [[Bolasogʻun|Balasogʻun]] madaniy va iqtisodiy markaz sifatida ravnaq topdi{{Manba kerak|date=October 2025}}.

Islomni qabul qilgan [[Qarluq|qarluq]]zoda urugʻi — balasogʻunlik Ashinalar (yoki [[Qoraxoniylar davlati|Qoraxoniylar]]) 9–10-asrlarda oʻzlarining siyosiy muxtoriyati va Markaziy Osiyo ustidan hukmronligi mustahkamlangach, fors islomiy madaniy mintaqasiga yaqinlashdilar{{Manba kerak|date=October 2025}}.

Ular tobora koʻproq forslashgan sari [[Yettishahar uygʻur davlati|Qashgʻariya]] kabi koʻproq indo-eroniy oʻtroq markazlarda joylashdilar va koʻp qismi Uygʻur xoqonligi madaniy unsurlarini saqlab qolgan boshqa [[Qarluq|qarluq]] hamqabilalarining koʻchmanchi anʼanalaridan uzoqlasha bordilar{{Manba kerak|date=October 2025}}.

Knyazlik 12-asr boshlarida ancha zaiflashdi va hozirgi Qirgʻiziston hududi [[Mongollar|moʻgʻul]] tilli [[Kidonlar|kidon]]lar tomonidan zabt etildi. [[Qoraxitoylar davlati|Qaraxitoy xonligi]] ({{Lang-zh|links=no|西遼|s=西辽|p=Xī Liáo}}; 1124–1218), gʻarbiy Lyo nomi bilan ham tanilgan, oʻz vatani — kidon sulolasini [[jurjenlar]] bosib olgach, taxminan 100 000 kidon askarlarini boshlab chiqqan [[Yeluy Dashi|Yelyu Dashi]] (耶律大石) tomonidan barpo etildi{{Manba kerak|date=October 2025}}.

Markaziy Osiyoning kidonlar tomonidan zabt etilishi shunday qilib, qarluq koʻchmanchi qabilasi ichidagi oʻzaro sulolaviy kurash sifatida koʻrilishi mumkin. Bu kurash gʻolib buddaviy kidon zodagonlari bilan himoyachi qoraxoniy shahzodalari oʻrtasidagi nizolar shaklida kechdi. Bu mojaro natijasida soʻnggilari dastlabkilarga boʻysundirildi va oʻz navbatida [[Musulmon|musulmon]] [[Qarluq|qarluq]]lar ham oʻz qarindoshlari tomonidan boʻysundirilgan{{Manba kerak|date=October 2025}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}

[[Turkum:Qirgʻiziston tarixi]]</text>
      <sha1>2ge1v3kgieriao8mfvq9pdf4wbcpf96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oʻzbekiston Superligasida oyning eng chiroyli goli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402469</id>
    <revision>
      <id>6121909</id>
      <timestamp>2026-05-11T10:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnvarxonM</username>
        <id>75105</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Mukofot bilgiqutisi | Nomi = Oʻzbekiston Superligasida oyning eng chiroyli goli | Avvalgi mukofot =  | Tasvir=  | Tasvir oʻlchami=  | alt =  | Tasvir izohi =  | Homiy = [[Artel (shirkat)|Artel]] | Taqdim etuvchi= [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] | Avvalgi nomi =  | Mukofot1= Eng ko‘p ketma-ket g‘olib | Mukofot1 egasi=  | Mukofot2= Eng koʻp sovringa ega klub | Mukofot2 egasi =  | Mukofot3 = Eng koʻp ketma-ket sovringa ega boʻlg...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10830" sha1="afto6ghvztf8l6de46dar5ycabowm3h" xml:space="preserve">{{Mukofot bilgiqutisi
| Nomi = Oʻzbekiston Superligasida oyning eng chiroyli goli
| Avvalgi mukofot = 
| Tasvir= 
| Tasvir oʻlchami= 
| alt = 
| Tasvir izohi = 
| Homiy = [[Artel (shirkat)|Artel]]
| Taqdim etuvchi= [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]]
| Avvalgi nomi = 
| Mukofot1= Eng ko‘p ketma-ket g‘olib
| Mukofot1 egasi= 
| Mukofot2= Eng koʻp sovringa ega klub
| Mukofot2 egasi = 
| Mukofot3 = Eng koʻp ketma-ket sovringa ega boʻlgan jamoa
| Mukofot3 egasi = 
|Taqdirlash sababi=Oʻzbekiston Superligasi har yilgi mavsumida oyning eng yaxshi futbolchisini tanlash
|Joriy egasi=
}}
{{multiple image
| footer = 
| image1 = 
| alt1 = 
| width1 = 
}}
Futbol boʻyicha '''Oʻzbekiston Superligasida oyning eng chiroyli goli''' — Oʻzbekistonda futbol boʻyicha Oliy divizion mavsumining har oyida eng yaxshi futbolchi uchun beriladigan mukofot. Gʻolib onlayn ovoz berish orqali tanlanadi.

== Mukofot sohiblari ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
!scope=col|Oy
!scope=col|Yil{{efn|Jadvaldagi har bir yil mos keladigan futbol mavsumi maqolasiga bogʻlangan}}
!scope=col|Futbolchi
!scope=col|Fuqaroligi
!scope=col|Klub
!scope=col|Manba
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|
|
|
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|
|
|
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Arslanmurod Amanov]]
|{{TKM}}
|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|
|
|
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|
|
|
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|
|
|
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Dilshod Rahmatullayev]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|
|
|
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]]
|[[Azizbek Haydarov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Doston Ibragimov]]
|{{UZB}}
|[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Slavko Lukić]]
|{{SRB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Oybek Qilichev]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Muzaffar Muzaffarov]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Shahzod Ubaydullayev]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Jamshid Iskanderov]]
|{{UZB}}
|[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2019]]
|[[Darko Stanojević]]
|{{SRB}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Dragan Ćeran|Dragan Ceran]]
|{{SRB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Shahzod Ubaydullayev]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Sanjar Tursunov]]
|{{UZB}}
|[[AGMK]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Sherzod Karimov]]
|{{UZB}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Abdulloh Olimov]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Marko Stanojević]]
|{{SRB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]]
|[[Marko Stanojević]]
|{{SRB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Doniyor Ismoilov]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Marko Stanojević]]
|{{SRB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Sardor Abduraimov]]
|{{UZB}}
|[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
|
|-
|Iyun
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Doniyor Abdumannopov]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Azim Ahmedov]]
|{{UZB}}
|[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Bilolxon Toshmirzayev]]
|{{UZB}}
|[[Turon (futbol klubi)|Turon]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Lutfulla Toʻrayev]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Elguja Grigalashvili]]
|{{GEO}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2021-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2021]]
|[[Muhammadkarim Toirov]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Javohir Sidiqov]]
|{{UZB}}
|[[Qoʻqon 1912]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Doniyor Abdumannopov]]
|{{UZB}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Sirojiddin Qoʻziyev]]
|{{UZB}}
|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Sharof Muhiddinov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Hojiakbar Alijonov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Husayin Norchayev]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Islomjon Toshpoʻlatov]]
|{{UZB}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2022-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2022]]
|[[Umarali Rahmonaliyev]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Sardor Abdunabiyev]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Zabihillo Oʻrinboyev]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Iskandar Shayqulov]]
|{{UZB}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Jasurbek Jaloliddinov]]
|{{UZB}}
|[[Olimpik (futbol klubi)|Olimpik]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Zabihillo Oʻrinboyev]]
|{{UZB}}
|[[Metallurg Bekobod]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Suhrob Berdiyev]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Rubin Hebaj]]
|{{ALB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2023-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2023]]
|[[Sherzod Esanov]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Akaki Shulaia]]
|{{GEO}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|
|
|
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Farhod Sohibjonov|Farhodjon Sohibjonov]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Rustam Turdimurodov]]
|{{UZB}}
|[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Oybek Bozorov]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Marko Milićković]]
|{{MNE}}
|[[Metallurg Bekobod]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Akmal Mozgovoy]]
|{{UZB}}
|[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2024]]
|[[Xislat Halilov]]
|{{UZB}}
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Islombek Baratov]]
|{{UZB}}
|[[Mashʼal (futbol klubi)|Mashʼal]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Ratinho]]
|{{BRA}}
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|
|-
|May
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Oybek Oʻrmonjonov]]
|{{UZB}}
|[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]
|
|-
|Iyun / Iyul
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Ikrom Aliboyev]]
|{{UZB}}
|[[Neftchi (futbol klubi)|Neftchi]]
|
|-
|Avgust
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Hojiakbar Alijonov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Sentyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Ljupcho Doriyev]]
|{{MKD}}
|[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]
|
|-
|Oktyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Islom Kenjaboyev]]
|{{UZB}}
|[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]
|
|-
|Noyabr
|[[Futbol boʻyicha 2025-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2025]]
|[[Hojiakbar Alijonov]]
|{{UZB}}
|[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]
|
|-
|Mart
|[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2026]]
|[[Narimonjon Ahmadjonov]]
|{{UZB}}
|[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]]
|
|-
|Aprel
|[[Futbol boʻyicha 2026-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2026]]
|[[Stephen Chinedu]]
|{{NGA}}
|[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]
|
|}

== Izohlar == 
{{manbalar|group=lower-alpha}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Oʻzbekiston Superligasi}}
[[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi]]
[[Turkum:Oʻzbekistonda futbol mukofotlari]]
[[Turkum:Oʻzbekistondagi futbolchilar roʻyxati]]
[[Turkum:2018-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]]</text>
      <sha1>afto6ghvztf8l6de46dar5ycabowm3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Armijon masjidi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402470</id>
    <revision>
      <id>6121915</id>
      <timestamp>2026-05-11T10:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28306-40</username>
        <id>265867</id>
      </contributor>
      <comment>„====== '''Armijon (Toshmasjid) jome masjidi''' — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Navoiy viloyati]] Navbahor tumani Arabsaroy hududidagi XVIII asr oxirida mahaliy xalq vakillari va Buxoro zodagonlarining bir muncha ko'magida barpo etilgan musulmon-sunniylar masjidi hisoblanadi.  ====== Jome masjid qurilishi Arabsaroy hududidagi qadimiy qishloqlardan biri Oromi-jonning shimoliy qismida aholi uylari va yo'llardan ichkarida, nisbatan balandlikda...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="nudeq6kbjyxxvcr8ieobzaa1zmffhrc" xml:space="preserve">====== '''Armijon (Toshmasjid) jome masjidi''' — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Navoiy viloyati]] Navbahor tumani Arabsaroy hududidagi XVIII asr oxirida mahaliy xalq vakillari va Buxoro zodagonlarining bir muncha ko'magida barpo etilgan musulmon-sunniylar masjidi hisoblanadi.  ======
Jome masjid qurilishi Arabsaroy hududidagi qadimiy qishloqlardan biri Oromi-jonning shimoliy qismida aholi uylari va yo'llardan ichkarida, nisbatan balandlikda barpo qilinishi sababli yer relyefi va sel xavfining oldini olish hisobga olingan. Masjid qurilishi hashar va mahalliy aholining shaxsiy mablag'lari hisobidan amalga oshirilgan, masjidning balandlikda qurilishining asosiy sabablaridan biri azon o'qilganda va namoz vaqtida barcha birdek eshitishi hisobga olingan. Armijon (Toshmasjid) jome masjidi qariyib 200 yildan ortiq vaqt davomida Arabsaroy va Karmana bekligidagi yirik masjidlardan biri sifatida amirlikning alohida ro'yxatlarida qayd etilgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida hududdagi katta diniy bayramlarning aksariyat ko'pchiligi shu yerda o'tkazilgan. Mustabid Sovet davrida  milliy va diniy o'zlikni yo'qotishga bo'lgan urunishlar sababli Armijon (Toshmasjid) jome masjidi achinarli holatga kelib qolgan, ammo doimiy ravshda mahalliy aholi vakillari va masjid imomlari tomonidan hashar ishlari o'tkazilib, juma namozlari o'qib kelingan.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |year=2026-yil |title=Armijon jome masjidi |language=O'zbek tilida}}&lt;/ref&gt;

Mustaqillik yillarida Armijon jome masjidi davlat ro'yxatidan o'tkazilib, doimiy ravshda faoliyat yuritib kelmoqda. 2014-2020-yillar oralig'ida masjid tubdan yangilandi, katta gumbaz bino qilinib, tahoratxona tashkil qilindi. Bunyodkorlik ishlarida Armijon MFY saxovatpesha fuqarolari, masjid imom xatibi, imom noibi shuningdek, usta hunarmandlarning alohida xizmatlarini e'tirof etish mumkin. Hozirgi vaqtda masjid binosi ovoz balandlatish uchun karnaylar bilan jihxozlangan bo'lib, atrofga birdek o'qiladigan duo va salovatlar ovozi eshitilib turadi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.armijon masjid.com |sarlavha=Armijon masjidi |sana=2026-yil}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>nudeq6kbjyxxvcr8ieobzaa1zmffhrc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121917</id>
      <parentid>6121915</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28306-40</username>
        <id>265867</id>
      </contributor>
      <origin>6121917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2111" sha1="j9kmtgmdo21ra76a1i7sujjqc97j9ey" xml:space="preserve">====== '''Armijon (Toshmasjid) jome masjidi''' — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Navoiy viloyati]] Navbahor tumani Arabsaroy hududidagi XVIII asr oxirida mahaliy xalq vakillari va Buxoro zodagonlarining bir muncha ko'magida barpo etilgan musulmon-sunniylar masjidi hisoblanadi.  ======
Jome masjid qurilishi Arabsaroy hududidagi qadimiy qishloqlardan biri Oromi-jonning shimoliy qismida aholi uylari va yo'llardan ichkarida, nisbatan balandlikda barpo qilinishi sababli yer relyefi va sel xavfining oldini olish hisobga olingan. Masjid qurilishi hashar va mahalliy aholining shaxsiy mablag'lari hisobidan amalga oshirilgan, masjidning balandlikda qurilishining asosiy sabablaridan biri azon o'qilganda va namoz vaqtida barcha birdek eshitishi hisobga olingan. Armijon (Toshmasjid) jome masjidi qariyib 200 yildan ortiq vaqt davomida Arabsaroy va Karmana bekligidagi yirik masjidlardan biri sifatida amirlikning alohida ro'yxatlarida qayd etilgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida hududdagi katta diniy bayramlarning aksariyat ko'pchiligi shu yerda o'tkazilgan. Mustabid Sovet davrida  milliy va diniy o'zlikni yo'qotishga bo'lgan urunishlar sababli Armijon (Toshmasjid) jome masjidi achinarli holatga kelib qolgan, ammo doimiy ravshda mahalliy aholi vakillari va masjid imomlari tomonidan hashar ishlari o'tkazilib, juma namozlari o'qib kelingan.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |year=2026-yil |title=Armijon jome masjidi |language=O'zbek tilida}}&lt;/ref&gt;

Mustaqillik yillarida Armijon jome masjidi davlat ro'yxatidan o'tkazilib, doimiy ravshda faoliyat yuritib kelmoqda. 2014-2020-yillar oralig'ida masjid tubdan yangilandi, katta gumbaz bino qilinib, tahoratxona tashkil qilindi. Bunyodkorlik ishlarida Armijon MFYning saxovatpesha fuqarolari, masjid imom xatibi, imom noibi shuningdek, usta hunarmandlarning alohida xizmatlarini e'tirof etish mumkin. Hozirgi vaqtda masjid binosi ovoz balandlatish uchun karnaylar bilan jihxozlangan bo'lib, atrofga birdek o'qiladigan duo va salovatlar ovozi eshitilib turadi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.armijon masjid.com |sarlavha=Armijon masjidi |sana=2026-yil}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>j9kmtgmdo21ra76a1i7sujjqc97j9ey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>6121920</id>
      <parentid>6121917</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28306-40</username>
        <id>265867</id>
      </contributor>
      <origin>6121920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2113" sha1="2cp8udrntllq7oza0jenvsi4993klr6" xml:space="preserve">====== '''Armijon (Toshmasjid) jome masjidi''' — [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonning]] [[Navoiy viloyati]] Navbahor tumani Arabsaroy hududidagi XVIII asr oxirida mahaliy xalq vakillari va Buxoro zodagonlarining bir muncha ko'magida barpo etilgan musulmon-sunniylar masjidi hisoblanadi.  ======
Jome masjid qurilishi Arabsaroy hududidagi qadimiy qishloqlardan biri Oromi-jonning shimoliy qismida aholi uylari va yo'llardan ichkarida, nisbatan balandlikda barpo qilinishi sababli yer relyefi va sel xavfining oldini olish hisobga olingan. Masjid qurilishi hashar va mahalliy aholining shaxsiy mablag'lari hisobidan amalga oshirilgan, masjidning balandlikda qurilishining asosiy sabablaridan biri azon o'qilganda va namoz vaqtida barcha birdek eshitishi hisobga olingan. Armijon (Toshmasjid) jome masjidi qariyib 200 yildan ortiq vaqt davomida Arabsaroy va Karmana bekligidagi yirik masjidlardan biri sifatida amirlikning alohida ro'yxatlarida qayd etilgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida hududdagi katta diniy bayramlarning aksariyat ko'pchiligi shu yerda o'tkazilgan. Mustabid Sovet davrida  milliy va diniy o'zlikni yo'qotishga bo'lgan urunishlar sababli Armijon (Toshmasjid) jome masjidi achinarli holatga kelib qolgan, ammo doimiy ravshda mahalliy aholi vakillari va masjid imomlari tomonidan hashar ishlari o'tkazilib, juma namozlari o'qib kelingan.&lt;ref&gt;{{Kitob manbasi |year=2026-yil |title=Armijon jome masjidi |language=O'zbek tilida}}&lt;/ref&gt;

Mustaqillik yillarida Armijon jome masjidi davlat ro'yxatidan o'tkazilib, doimiy ravshda faoliyat yuritib kelmoqda. 2014-2020-yillar oralig'ida masjid tubdan yangilandi, katta gumbaz bino qilinib, tahoratxona tashkil qilindi. Bunyodkorlik ishlarida Armijon MFYning saxovatpesha fuqarolari, masjid imom xatibi, imom noibi shuningdek, usta hunarmandlarning alohida xizmatlarini e'tirof etish mumkin. Hozirgi vaqtda masjid binosida ovoz balandlatish uchun karnaylar bilan jihxozlangan bo'lib, atrofga birdek o'qiladigan duo va salovatlar ovozi eshitilib turadi. &lt;ref&gt;{{Veb manbasi |url=https://www.armijon masjid.com |sarlavha=Armijon masjidi |sana=2026-yil}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>2cp8udrntllq7oza0jenvsi4993klr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>UNESCOning Avstraliyadagi Jahon merosi roʻyxati</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402471</id>
    <revision>
      <id>6121918</id>
      <timestamp>2026-05-11T10:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <comment>Inglizchadan tarjima qildim</comment>
      <origin>6121918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43997" sha1="ek68wh5uab3lkjzgotlbrtpcqlq7urw" xml:space="preserve">== UNESCOning Avstraliyadagi Butunjahon merosi roʻyxati ==

{{location map+ |Australia |Float=width |width=400|alt=Jahon merosi obyektlarini koʻrsatuvchi Avstraliya xaritasi|caption=Jahon merosi obyektlarining Avstraliyadagi joylashuvi. Qizil nuqtalar madaniy meros obyektlari, koʻk nuqtalar esa tabiiy meros obyektlari, toʻq sariq nuqtalar aralash obyektlar. Toʻrtta mahkumlar joyi Sidneyda, beshtasi Tasmaniyada. [[Norfolk oroli]], shuningdek, Lord Howe oroli, Macquarie oroli hamda Herd va Makdonald orollaridagi mahkumlar joylari xaritada koʻrsatilmagan. [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]] esa sharqiy Avstraliyadagi 41 ta hududni oʻz ichiga oladi va ular ham xaritada alohida koʻrsatilmagan.
|places=
{{location map~ |Australia |lat=-18.283333 |long=147.7 |label=[[Katta Toʻsiq rifi]]|position=right|mark=blue_pog.svg|label_width=5}}
{{location map~ |Australia |lat=-12.421111 |long=132.673056 |label=[[Kakadu milliy bogʻi|Kakadu]]|position=right|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-34  |long=143 |label=[[Willandra koʻllari mintaqasi]]|position=top|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-31.554167 |long=159.085 |label=[[Lord Howe oroli]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-42.5957 |long=146.17294 |label=[[Tasmaniyaning yovvoyi tabiati]]|position=right|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-25.312222|long=131.018611 |label=[[UUluṟu-Kata Tjuṯa milliy bogʻi|Uluṟu-Kata Tjuṯa]]|position=right|mark=orange_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-33.858611 |long=151.214167 |label=[[Sidney opera teatri]]|position=top}}
{{location map~ |Australia |lat=-38.062778  |long=141.925556 |label=[[Budj Bim]]|position=left}}
{{location map~ |Australia |lat=-20.5545 |long=116.8213 |label=[[Burrup yarimoroli#Murujuga madaniy landshafti|Murujuga]]|position=right}}
{{location map~ |Australia |lat=-37.804722  |long=144.971389 |label=[[Qirollik koʻrgazma binosi (Avstraliya)|Qirollik koʻrgazma binosi]]|position=right}}
{{location map~ |Australia |lat=-32.055  |long=115.7532 |label=[[Fremantle qamoqxonasi]]|position=right}}
{{location map~ |Australia |lat=-37.036111 |long=140.797639 |label=[[Naracoorte gʻorlari milliy bogʻi|Naracoorte]]|position=top|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-19.033333  |long=138.633333 |label=[[Riversleigh jahon merosi hududi|Riversleigh]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-15.65 |long=144.966667 |label=[[Kvinslend nam tropiklari|Nam tropiklar]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-22.5625|long=113.810278 |label=[[Ningalu qirgʻogʻi|Ningalu]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-17.463056 |long=128.564167 |label=[[Purnululu milliy bogʻi|Purnululu]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-25.24  |long=153.15 |label=[[Kʼgari]]|position=left|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-25.5  |long=113.5 |label=[[Akula koʻrfazi]]|position=right|mark=blue_pog.svg}}
{{location map~ |Australia |lat=-33.7 |long=150 |label=[[Katta moviy togʻlar hududi]]|position=bottom|mark=blue_pog.svg}}
}}
[[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]]ning [[YuNESKO|Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti]] (UNESCO) [[Jahon merosi]] obyektlari — 1972-yilda qabul qilingan UNESCO Jahon merosi konvensiyasida taʼriflangan madaniy yoki tabiiy meros uchun muhim boʻlgan joylar&lt;ref name=convention&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |title=The World Heritage Convention |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 July 2019 |archive-date=27 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Madaniy meros yodgorliklar (masalan, meʼmoriy asarlar, monumental haykallar yoki yozuvlar), binolar guruhlari va obyektlardan (shu jumladan arxeologik joylar) iborat. Tabiiy xususiyatlar (fizik va biologik shakllanishlardan tashkil topgan), geologik va fiziografik shakllanishlar (yoʻqolib ketish xavfi ostidagi hayvon va oʻsimlik turlarining yashash joylarini ham oʻz ichiga oladi) hamda ilm-fan, muhofaza yoki tabiiy goʻzallik nuqtayi nazaridan muhim boʻlgan tabiiy hududlar tabiiy meros sifatida belgilangan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=3 February 2021 |archive-date=1 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Avstraliya konvensiyani 1974-yil 22-avgustda qabul qilgan&lt;ref name=&quot;Australia&quot;&gt;{{cite web |title=Australia |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/au/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713234314/https://whc.unesco.org/en/statesparties/au/ |archive-date=13 July 2025 |access-date=14 July 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;. Avstraliyada 21 ta Jahon merosi obyektlari mavjud boʻlib, yana 8 tasi taxminiy roʻyxatga kiritilgan&lt;ref name=Australia/&gt;.

Avstraliyada roʻyxatga birinchi boʻlib kiritilgan obyektlar — [[Katta Toʻsiq rifi]], [[Kakadu milliy bogʻi]] va [[Willandra koʻllari mintaqasi]] boʻlib, ular 1981-yilda [[Sidney]]da oʻtkazilgan [[Jahon merosi qoʻmitasi]]ning beshinchi sessiyasida roʻyxatga olingan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/archive/repcom81.htm |title=Report of Rapporteur |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=September 14, 2012 |archive-date=December 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202163349/http://whc.unesco.org/archive/repcom81.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Eng soʻnggi roʻyxatga kiritilgan obyekt esa 2025-yil iyul oyida [[Burrup yarimoroli#Murujuga madaniy landshafti|Murujuga madaniy landshafti]] boʻldi. Ushbu 21 ta obyektning 5 tasi madaniy, 12 tasi tabiiy va 4 tasi aralash boʻlib, ular ham madaniy, ham tabiiy xususiyatlari uchun roʻyxatga olingan&lt;ref name=Australia/&gt;. Avstraliya Jahon merosi qoʻmitasi aʼzosi sifatida besh marta faoliyat yuritgan: 1976–1983, 1983–1989, 1995–2001, 2007–2011 va 2017–2021-yillarda&lt;ref name=Australia/&gt;.

== Jahon merosi obyektlari ==
UNESCO obyektlarni oʻnta mezon asosida roʻyxatga oladi; har bir obyekt kamida bitta mezonga javob berishi kerak. i dan vi gacha boʻlgan mezonlar madaniy, vii dan x gacha boʻlganlari esa tabiiy mezonlardir&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/criteria/ |title=UNESCO World Heritage Centre The Criteria for Selection |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2018 |archive-date=12 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ World Heritage Sites
|-
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot;| Obyekt
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot;| Tasviri
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot;| Joylashuvi (Shtat yoki hudud)
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Meros deb topilgan sana
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot;| {{Abbr|UNESCO maʼlumotlari|UNESCO havola raqami va mezoni}}
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Tavsifi
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Kakadu milliy bogʻi]]
| [[File:Kakadu 2432.jpg|150px|alt=Waterfall falling over rocky escarpment]]
| [[Shimoliy hudud]]
| 1981
| 147-chorak; i, vi, vii, ix, x (aralash)
| [[Avstraliya aborigenlari]] Kakaduda 50 000 yildan ortiq yashab kelgan. Minglab yillarga oid qoyatosh oʻymakorligi va gʻor rasmlari tarixdan oldingi ovchi-termachi jamiyatlar hayoti haqida maʼlumot beradi, ularning anʼanalari esa hozirgi kungacha saqlanib qolgan. Qoya sanʼatida odamlar va hayvonlar, jumladan allaqachon yoʻq boʻlib ketgan ayrim turlar tasvirlangan. Tabiiy nuqtai nazardan, bogʻ turli xil ekotizimlarni, jumladan savanna oʻrmonlari, ochiq oʻrmonlar, suv bosadigan tekisliklar, mangrovlar, [[vattlar]], qirgʻoqlar va musson oʻrmonlarini oʻz ichiga oladi. Botqoqli hududlar Ramsar obyektlari sifatida himoyalangan. Bogʻ koʻplab qush, sudralib yuruvchi va baliq turlarining yashash joyidir. Obyekt chegaralari 1987, 1992 va 2011-yillarda oʻzgartirilgan. Rasmda Jim Jim sharsharasi tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/147 |title=Kakadu National Park |access-date=5 November 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre |archive-date=22 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203830/https://whc.unesco.org/en/list/147/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Katta Toʻsiq rifi]]
| [[File:Coral Outcrop Flynn Reef.jpg|150px|alt=Different types of corals, underwater photo]]
| [[Kvinslend]]
| 1981
| 154; vii, viii, ix, x (tabiiy)
| Kvinslend qirgʻogʻi boʻylab {{convert|2000|km|abbr=on}} choʻzilgan Katta Toʻsiq rifi dunyodagi eng katta marjon rif tizimi boʻlib, taxminan 2 500 ta alohida rif va yuzlab orollar hamda qumli caylarni oʻz ichiga oladi. Rif dengiz hayotiga juda boy boʻlib, unda 400 turdagi marjon, 1 500 turdagi baliq va 4 000 turdagi [[mollyuska]]lar mavjud. Shuningdek, u yoʻqolib ketish xavfi ostidagi [[dyugon]] va yashil dengiz toshbaqasining ham yashash joyidir. Rif ming yillar davomida oʻzgarib kelgan. [[Toʻrtlamchi sistema]] muzlik davridagi dengiz sathi oʻzgarishlarini qadimgi marjonlarda koʻrish mumkin. Hozirgi kunda rif eroziya va [[iqlim oʻzgarishi]] taʼsirida shakllanmoqda&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/154|title=Great Barrier Reef|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=10 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210054521/https://whc.unesco.org/en/list/154/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Willandra koʻllari mintaqasi]]
| [[File:Lunettes at Mungo National Park.jpg|150px|alt=Sandy dunes with rocky outcrops]]
| [[Yangi Janubiy Uels]]
| 1981
| 167; iii, viii (aralash)
| Koʻllar [[Pleystotsen]] davrida mavjud boʻlgan va taxminan 18 500 yil avval qurib qolgan; shundan buyon hudud nisbatan oʻzgarmagan. Arxeologlar taxminan 40 000 yil avvalgi krematsiya, dastlabki tosh qurollar va ulkan [[xaltalilar]] qoldiqlari kabi inson yashaganining dalillarini topgan. Koʻl choʻkindilari soʻnggi 100 000 yil davomida muzlik va [[muzliklararo davr]]lar almashinuvi orqali iqlim va atrof-muhit oʻzgarishlari haqida maʼlumot beradi. Rasmda Mungo koʻlining qurigan tubi tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/167|title=Willandra Lakes Region|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218150344/https://whc.unesco.org/en/list/167/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Tasmaniyaning yovvoyi tabiati]]
| [[File:Cradle mountain foothills - tasmania.jpg|150px|alt=Landscape with mountains and shrubs]]
| [[Tasmaniya]]
| 1982
| 181quin; iii, iv, vi, vii, viii, ix, x (aralash)
| Dastlab „Gʻarbiy Tasmaniya yovvoyi tabiat milliy bogʻlari“ nomi bilan roʻyxatga kiritilgan va chegaralari toʻrt marta oʻzgartirilgan, oxirgisi 2013-yilda boʻlgan. Obyekt Tasmaniya orolining katta qismini qamrab oladi. Landshaft [[Toʻrtlamchi sistema]] muzliklari taʼsirida shakllangan va hozir moʻtadil yomgʻir oʻrmonlari bilan qoplangan. Hududda koʻplab [[karst]] shakllari mavjud. Kuchli yogʻingarchilik natijasida yovvoyi daryolar yer yuzasini kesib oʻtib, daralar va sharsharalarni hosil qilgan. [[Avstraliya aborigenlari]] hududda kamida 40 000 yil avval yashagan va [[Pleystotsen]] davrida eng janubiy inson guruhi boʻlgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/181|title=Tasmanian Wilderness|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=9 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309153952/https://whc.unesco.org/en/list/181|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/181ter.pdf|title=Tasmanian Wilderness, WHC Nomination Documentation|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=29 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230829201455/https://whc.unesco.org/uploads/nominations/181ter.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Lord Howe oroli]] guruhi
| [[File:Balls Pyramid, Lord Howe Marine Park 1008.jpg|150px|alt=A pyramidal-shaped islet]]
| [[Yangi Janubiy Uels]]
| 1982
| 186; vii, x (tabiiy)
| Materikdan taxminan {{convert|570|km|abbr=on}} uzoqlikdagi vulqon orollari va orolchalar guruhi biologik xilma-xillikka boy boʻlib, Hypotaenidia sylvestris kabi bir qancha endemik turlarning vatani hisoblanadi. Dunyodagi eng katta tayoqchasimon hasharot — Dryococelus australis yoʻq boʻlib ketgan deb hisoblangan edi, biroq 2001-yilda Ball’s Pyramid orolchasi (rasmda)da qayta topilgan&lt;ref name=&quot;Priddel2003&quot;&gt;{{cite journal |last1=Priddel |first1=D. |last2=Carlile |first2=N. |last3=Humphrey |first3=M. |last4=Fellenberg |first4=S. |last5=Hiscox |first5=D. |date=July 2003 |title=Rediscovery of the 'extinct' Lord Howe Island stick-insect (''Dryococelus australis'' (Montrouzier)) (Phasmatodea) and recommendations for its conservation |journal=Biodiversity and Conservation |doi=10.1023/A:1023625710011 |volume=12 |issue=7 |pages=1391–1403|bibcode=2003BiCon..12.1391P |s2cid=20545768 }}&lt;/ref&gt;. Orollar pterodroma solandri va phaethon rubricauda kabi dengiz qushlari uchun muhim uya qurish joyidir. Orol atrofidagi suvlar eng janubiy haqiqiy marjon riflarini qoʻllab-quvvatlaydi va tropik hamda moʻtadil turlar uchrashadigan nuqtani tashkil qiladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/186|title=Lord Howe Island Group|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=6 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206153308/http://whc.unesco.org/en/list/186|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | Avstraliyaning [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]]
| [[File:Box Log Falls.jpg|150px|alt=A waterfall in a rainforest]]
| [[Yangi Janubiy Uels]], [[Kvinslend]]
| 1986
| 368bis; viii, ix, x (tabiiy)
| Obyekt 41 ta himoyalangan hududni oʻz ichiga oladi (rasmda [[Lamington milliy bogʻi]]), asosan Buyuk jarlik boʻylab joylashgan. Geologik nuqtai nazardan, hudud [[Gondvana]] superkontinentining parchalanishidan keyin yangi qitʼa chekkalarining shakllanishi kabi jarayonlarni koʻrsatadi. Subtropik yomgʻir oʻrmonlari [[Toshkoʻmir sistemasi]]da keng tarqalgan paporotniklar yoki [[Yura sistemasi]]da paydo boʻlgan Araucaria kabi oʻsimlik turlariga boy. Oʻrmonlar parchalangani sababli, ular orasidagi masofa hayvon va oʻsimlik turlarining davom etayotgan spetsiyalanishiga hissa qoʻshmoqda. 1994-yilda obyekt chegaralarida katta oʻzgarish amalga oshirilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/368|title=Gondwana Rainforests of Australia|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=10 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510114048/https://whc.unesco.org/en/list/368/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Uluṟu-Kata Tjuṯa milliy bogʻi]]
| [[File:UluruClip3ArtC1941.jpg|150px|alt=Aerial photo of Uluru and Kata Tjuta rock formations]]
| [[Shimoliy hudud]]
| 1987
| 447rev; v, vi, vii, viii (aralash)
| [[Madaniy landshaft]] [[qumtosh]] monoliti Uluru (old tomonda tasvirlangan) va aṉangu xalqi uchun maʼnaviy ahamiyatga ega boʻlgan hamda ''tjukurpa'' eʼtiqod tizimining bir qismi hisoblangan Kata Tjuta qoyalaridan (orqa fonda tasvirlangan) iborat. Har ikkala shakllanish ham oʻzining manzarali goʻzalligi bilan mashhur. Geologik nuqtai nazardan, ular asalari uyasi shaklidagi yemirilish kabi sekin jarayonlarni namoyish etadi. Dastlab Uluru milliy bogʻi nomi bilan roʻyxatga kiritilgan boʻlib, 1994-yilda madaniy mezonlarni hisobga olish uchun oʻzgartirilgan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/447|title=Uluṟu-Kata Tjuṯa National Park|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=22 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203834/https://whc.unesco.org/en/list/447/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Kvinslend nam tropiklari]]
| [[File:Daintree National Park.jpg|150px|alt=Dense rainforest scene, with a small pool surrounded by ferns and moss-laden rocks]]
| [[Kvinslend]]
| 1987
| 486; vii, viii, ix, x (tabiiy)
| Obyekt Katta suvayirgʻich tizmasi boʻylab choʻzilgan taxminan {{convert|450|km|abbr=on}} tropik yomgʻir oʻrmonlarini qamrab oladi. [[Gondvana]] davridan beri saqlanib kelayotgan bu oʻrmonlar juda yuqori [[biologik xilma-xillik]]ka ega boʻlib, 500 dan ortiq endemik turlar va dunyodagi eng katta ibtidoiy oʻsimlik guruhlari, jumladan paporotnik va sagovniklarni oʻz ichiga oladi. Hudud Avstraliyaning juda kichik qismini egallasa ham, unda [[xaltalilar]]ning 30%, koʻrshapalaklarning 60% va qushlarning 40% yashaydi. Mangrov oʻrmonlari orqali ular [[Katta Toʻsiq rifi]] bilan quruqlik uzluksizligini hosil qiladi. Rasmda Daintree milliy bogʻi tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/486|title=Wet Tropics of Queensland|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=28 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228221544/https://whc.unesco.org/en/list/486/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Akula koʻrfazi]], Gʻarbiy Avstraliya
| [[File:Stromatolites in Sharkbay.jpg|150px|alt=Scattered small black mounds growing in an area of shallows by the sea]]
| [[Gʻarbiy Avstraliya]]
| 1991
| 578; vii, viii, ix, x (tabiiy)
| Akula koʻrfazi dengiz tubida dunyodagi eng katta va eng boy dengiz oʻtlari yaylovlari joylashgan boʻlib, ular yoʻqolib ketish xavfi ostidagi [[dyugon]]lar uchun yashash muhitini taʼminlaydi. Juda shoʻr Hamelin Pool (rasmda) dunyodagi eng xilma-xil va eng koʻp tirik stromatolit koloniyalarini oʻz ichiga oladi. Ular dastlabki mikrob hamjamiyatlari qanday koʻrinishda boʻlganini tushunishga yordam beradi. Quruqlikda esa hudud [[akatsiya]] turlari ustunlik qiladigan qurgʻoqchil Eremaean oʻsimlik dunyosi bilan [[Evkalipt]] ustunlik qiladigan moʻtadil Janubi-Gʻarb hududi tutashgan joyni ifodalaydi. Hududda bettongia lesueur, lagorchestes hirsutus, lagostrophus fasciatus, pseudomys gouldii va perameles bougainville kabi xavf ostidagi turlar yashaydi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/578|title=Shark Bay, Western Australia|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=22 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203906/https://whc.unesco.org/en/list/578/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Kʼgari]]
| [[File:Fraser Island view from Indian Head.jpg|150px|alt=A grassy hilltop overlooking a shallow sand beach, with thick forests in the background]]
| [[Kvinslend]]
| 1992
| 630; vii, viii, ix (tabiiy)
| {{convert|122|km|abbr=on} uzunlikka ega bo‘lgan K’gari dunyodagi eng katta qum orolidir. Unda ko‘plab chuchuk suvli ko‘llar va [[dengiz sathi]]dan {{convert|240|m|ft|abbr=on}} balandlikkacha yetadigan [[dyuna]]lar mavjud. Bu dunyoda baland yomgʻir oʻrmonlari qum ustida oʻsadigan yagona joydir. Baʼzi joylarda qalinligi {{convert|25|m|abbr=on}} gacha yetadigan podzol tuproqlarining shakllanish jarayoni ham noyob hisoblanadi&lt;ref&gt;{{cite web |title=K'gari |url=https://whc.unesco.org/en/list/630 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122203831/https://whc.unesco.org/en/list/630/ |archive-date=22 January 2023 |access-date=5 November 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | Avstraliya sut emizuvchilar qazilma topilmalari joylari ([[Riversleigh jahon merosi hududi|Riversleigh]] / [[Naracoorte gʻorlari milliy bogʻi|Naracoorte]])
| [[File:Thylacoleo skeleton in Naracoorte Caves.jpg|150px|alt=Upright reconstruction of a Thylacoleo skeleton inside Naracoorte Caves, its shadow cast against the cave wall]]
| [[Janubiy Avstraliya]], [[Kvinslend]]
| 1994
| 698; viii, ix (tabiiy)
| Bu ikki obyekt Avstraliyadagi [[sut emizuvchilar]]ning oʻziga xos evolyutsiyasini koʻrsatadigan eng yaxshi qazilma toʻplamlaridan birini taqdim etadi; bu evolyutsiya 35 million yil davomida deyarli toʻliq izolyatsiya natijasida yuzaga kelgan. Qadimgiroq obyekt — Riversleigh hududida 30 million yildan 10 million yilgacha boʻlgan davrga (oʻrta Kaynozoy) oid qazilmalar topilgan boʻlib, ular nam tropik oʻrmonlardan quruq oʻrmon va butazorlarga oʻtish jarayonini hujjatlashtiradi. Naracoorte hududida esa [[Pleystotsen]] megafaunasining qazilmalari, jumladan ''Thylacoleo'' (rasmda) va 20-asrda yoʻq boʻlib ketgan deb eʼlon qilingan [[xaltali boʻri]] topilgan&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;{{cite iucn | author = Burbidge, A. A. | author2 = Woinarski, J. | title = ''Thylacinus cynocephalus'' | journal = [[IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2016 | article-number = e.T21866A21949291 | year = 2016 | url = https://www.iucnredlist.org/species/21866/21949291 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T21866A21949291.en | access-date = 16 December 2019}}&lt;/ref&gt;. Qazilmalar yozuvi odamlarning Avstraliyaga kelishi davri bilan ustma-ust keladi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/698|title=Australian Fossil Mammal Sites (Riversleigh / Naracoorte)|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=10 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510010242/http://whc.unesco.org/en/list/698/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Herd oroli va Makdonald orollari]]
| [[File:ISS018-E-038182 lrg.jpg|150px|alt=Satellite image of a snow-covered volcanic peak, with a glacier running straight into the ocean]]
| [[Herd oroli va Makdonald orollari]]
| 1997
| 577rev; viii, ix (tabiiy)
| Bu ikki orol subantarktika hududidagi yagona faol vulqonlar boʻlib, [[glyatsiologiya]] va [[Geomorfologiya|geomorfologik]] jarayonlarni, ayniqsa pluma vulkanizmi hamda okean va materik qobigʻining shakllanishini oʻrganishdagi ahamiyati sababli roʻyxatga kiritilgan. Herd oroli asosan muzliklar bilan qoplangan (rasmda sunʼiy yoʻldosh tasviri koʻrsatilgan). Ularning uzoq va yakkalangan joylashuvi sababli ekotizim buzilmagan boʻlib, insonning sezilarli taʼsiri yoki [[Introduksiya|tashqaridan kiritilgan turlar]] tarixi mavjud emas&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/577|title=Heard and McDonald Islands|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=27 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227103247/http://whc.unesco.org/en/list/577/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Macquarie oroli]]
| [[File:MacquarieIslandLusiBAY.JPG|150px|alt=Large rookery of king penguins, both adult and young, on a pebbled beach, with grassy hills in background]]
| [[Tasmaniya]]
| 1997
| 629rev; vii, viii (tabiiy)
| Avstraliya va [[Antarktida]] oʻrtasida taxminan teng masofada, Macquarie yoriq zonasi ustida joylashgan bu orol Yerda davom etayotgan tektonik jarayon natijasida [[Yer mantiyasi]]dagi jinslar dengiz sathidan yuqoriga faol ravishda chiqib turgan yagona joydir. Bu tadqiqotchilarga odatda okean tubidan taxminan {{convert|6|km|abbr=on}} chuqurlikkacha davom etadigan qobiq qatlamlari ketma-ketligini oʻrganish imkonini beradi. Orol qirol pingvinlari, royal pingvinlar (rasmda), [[albatroslar]]ning toʻrt turi va [Dengiz fili|dengiz fillari]] uchun muhim koʻpayish hududi hisoblanadi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/629|title=Macquarie Island|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=21 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621064210/http://whc.unesco.org/en/list/629/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Katta moviy togʻlar hududi]]
| [[File:Blue mountains - three sisters.jpg|150px|alt=Rugged sandstone cliff face with three large pinnacles, surrounded by a forested valley]]
| [[Yangi Janubiy Uels]]
| 2000
| 917; ix, x (tabiiy)
| [[Qumtosh]] platosi [[Evkalipt]] oʻrmonlari bilan qoplangan boʻlib, ushbu turkumning nam va quruq sklerofill oʻrmonlari, botqoqlar, suvli hududlar, oʻtloqlar va mallee butazorlari kabi turli yashash muhitlariga evolyutsion moslashuvini namoyish etadi. Hudud Avstraliyaning hayvon va oʻsimlik turlariga oid biologik xilma-xilligining katta qismini oʻzida mujassam etgan. Shuningdek, bu yer qadimiy relikt turlar — Pherosphaera fitzgeraldii va Wollemia nobilis oʻsadigan yagona hududlarni ham oʻz ichiga oladi. Rasmda Uch opa-singil qoyatosh shakllanishi tasvirlangan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/917|title=Greater Blue Mountains Area|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=19 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819082750/http://whc.unesco.org/en/list/917|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Purnululu milliy bogʻi]]
| [[File:Purnululu2.jpg|150px|alt=Large red sandstone rock formation surrounded by shrubbery and open plains]]
| [[Gʻarbiy Avstraliya]]
| 2003
| 1094; viii, ix (tabiiy)
| Yovvoyi tabiat hududi sifatida boshqariladigan ushbu olis milliy bogʻ tarkibiga Bungle Bungle tizmasi (rasmda) kiradi. Bu [[Devon davri]]ga oid plato boʻlib, kuchli eroziya natijasida konussimon [[qumtosh]] minoralaridan iborat hayratlanarli landshaftga aylangan. U dunyodagi eng yirik qumtosh [[karst]] shakllanishlari tarmoqlaridan biridir. Hudud yemirilish jarayonlari va konussimon karst shakllanishini tushunishda muhim ahamiyatga ega. Plato atrofdagi [[savanna]] oʻtloqlaridan {{convert|250|m|abbr=on}} balandlikkacha koʻtarilib turadi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1094|title=Purnululu National Park|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=5 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405041048/http://whc.unesco.org/en/list/1094|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Qirollik koʻrgazma binosi (Avstraliya)|Qirollik koʻrgazma binosi]] va [[Carlton bogʻlari]]
| [[File:Royal exhibition building tulips straight.jpg|150px|alt=Large cream-coloured building with central dome and grand arched entrance, fronted by flowered gardens and a tiered fountain]]
| [[Viktoriya (shtat)|Viktoriya]]
| 2004
| 1131bis; ii (madaniy)
| 1880-yildagi Melburn xalqaro koʻrgazmasini oʻtkazish uchun qurilgan Qirollik koʻrgazma binosi (rasmda) va uning atrofidagi bogʻlar 19-asr hamda 20-asr boshlaridagi xalqaro koʻrgazmalar harakatini ifodalaydi va barcha davlatlarning texnologik yangiliklari hamda rivojlanishini namoyish etadi. Majmua Joseph Reed tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, u 1888-yilgi Melburn yuz yillik koʻrgazmasiga ham mezbonlik qilgan. Bular mustamlaka davridagi Avstraliyada oʻtkazilgan eng yirik ikki xalqaro tadbir edi. 2010-yilda obyekt chegarasiga kichik oʻzgartirish kiritilgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1131|title=Royal Exhibition Building and Carlton Gardens|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229114920/http://whc.unesco.org/en/list/1131/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Sidney opera teatri]]
| [[File:Sydney Opera House Sails edit02.jpg|150px|alt=Beige and white building with seven peaked roofs, sitting on a promontory surrounded by water]]
| [[Yangi Janubiy Uels]]
| 2007
| 166rev; i (madaniy)
| Sidney bandargohiga chiqib turgan yarimorol uchida joylashgan Opera teatri 20-asr meʼmorchiligining durdonasidir. Daniyalik meʼmor Jørn Utzon tomonidan loyihalashtirilgan va 1973-yilda ochilgan ushbu bino oʻzining tengsiz dizayni hamda qurilish jarayonidagi texnologik innovatsiyalari bilan ahamiyatlidir. Majmua bir-biriga ulanib ketgan qobiqsimon tuzilmalarning uch guruhidan iborat boʻlib, ular ikki tomosha zali va restoranni oʻz ichiga oladi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/166|title=Sydney Opera House|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=24 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524205428/http://whc.unesco.org/en/list/166|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Avstraliyadagi mahkumlar joylari]]
| [[File:Freo prison WMAU gnangarra-131.jpg|150px|alt=A large white prison building with many windows]]
| [[Yangi Janubiy Uels]], [[Norfolk oroli]], [[Tasmaniya]], [[Gʻarbiy Avstraliya]]
| 2010
| 1306; iv, vi (madaniy)
| 18—19-asrlarda [[Britaniya imperiyasi]] taxminan 166 000 erkak, ayol va bolani Avstraliyadagi jazo koloniyalariga koʻchirgan. Jazolash va reabilitatsiya bilan bir qatorda, mahbuslar mustamlaka infratuzilmasini qurish uchun majburiy mehnatga jalb qilingan. Ular hozirgi Yevropa aslli avstraliyaliklarning muhim manbalaridan biri boʻlgan. Shu bilan bir vaqtda bu jarayon [[Avstraliya aborigenlari|aborigen aholining]] ichki hududlarga siqib chiqarilishiga ham olib kelgan. Avstraliya boʻylab joylashgan oʻn bitta mahbuslar bilan bogʻliq obyekt roʻyxatga kiritilgan, rasmda [[Pert]]dagi [[Fremantle qamoqxonasi]] tasvirlangan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1306|title=Australian Convict Sites|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120072441/http://whc.unesco.org/en/list/1306/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Ningalu qirgʻogʻi]]
| [[File:Whale shark Australia.jpg|150px|alt=Side-on view of a spotted whale shark in cloudy blue water]]
| [[Gʻarbiy Avstraliya]]
| 2011
| 1369; vii, x (tabiiy)
| Qirgʻoq suvlari qirgʻoqqa yaqin joylashgan eng uzun [[marjon riflari]]dan biri joylashgan. 300 dan ortiq marjon turlaridan tashqari, bu yerda koʻplab baliq, mollyuska va qisqichbaqasimon turlar mavjud. Har yili yuzlab kit-akulalar (rasmda bir namunasi tasvirlangan) oziqlanish davrida koʻpaygan biologik mahsuldorlik paytida ushbu hududga toʻplanadi. Hududning quruqlik qismi [[Ohaktoshlar|ohaktosh]] [[karst]] shakllari bilan ajralib turadi, xususan, turli xil yer osti hayvonlari yashashiga imkon beradigan gʻorlar mavjud&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1369|title=Ningaloo Coast|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120072441/http://whc.unesco.org/en/list/1306/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Budj Bim|Budj Bim madaniy landshafti]]
| [[File:Budj Bim ‐ Mt Eccles National Park, Victoria, Australia 28.jpg|150px|alt=Lake with trees growing on the shore]]
| [[Viktoriya (shtat)|Viktoriya]]
| 2019
| 1577; iii, v (madaniy)
| Budj Bim vulqoni atrofidagi [[madaniy landshaft]] 6 ming yildan ortiq vaqt davomida gunditjmara xalqi tomonidan shakllantirilgan. Vulqon otilishi natijasida hosil boʻlgan [[lava]] oqimlari dunyodagi eng qadimgi [[akvakultura]] tizimlaridan birining asosini yaratgan. Odamlar koʻllardan keladigan suvni yoʻnaltirish uchun toʻgʻonlar, suv omborlari va kanallar tizimini qurib, har yili daryo tizimi boʻylab koʻchib yuradigan qisqa suzgichli ilonbaliqlarni (''kooyang'') tutish va yigʻib olishgan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1577|title=Budj Bim Cultural Landscape|access-date=5 November 2022|publisher=UNESCO World Heritage Centre|archive-date=13 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213200941/http://whc.unesco.org/en/list/1577|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Murujuga]] madaniy landshafti
|[[File:Pilbara Billabong.jpg|150px|alt=Landscape with a stream and piles of rocks]]
| [[Gʻarbiy Avstraliya]]
| 2025
| 1709; i, iii, v (madaniy)
| Pilbara mintaqasidagi [[madaniy landshaft]]da taxminan 50 000 yil davomida insonlar yashab kelgan. Ming yillar davomida [[Avstraliya aborigenlari|aborigen]] jamoalari dunyodagi eng zich petroglif toʻplamlaridan birini yaratgan boʻlib, unda bir milliondan ortiq tasvir mavjud. Bu tasvirlar harakatsiz yoki harakat holatidagi inson figuralarini, shuningdek quruqlik va dengiz hayvonlarini aks ettiradi, jumladan hozir allaqachon yoʻq boʻlib ketgan ayrim turlar, masalan, semiz dumli kenguru turi ham tasvirlangan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6445/ |title=Murujuga Cultural Landscape |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=26 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226140016/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6445/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://whc.unesco.org/en/list/1709| publisher= [[UNESCO]]| website= UNESCO World Heritage Convention| title=Murujuga Cultural Landscape| date= July 2025}}&lt;/ref&gt;.
|-
|}

== Taxminiy roʻyxat ==
Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan obyektlardan tashqari, aʼzo davlatlar nomzod sifatida koʻrib chiqilishi mumkin boʻlgan obyektlarning taxminiy roʻyxatini ham yuritishi mumkin. Jahon merosi roʻyxatiga nomzodlar faqat obyekt avval taxminiy roʻyxatga kiritilgan boʻlsa qabul qilinadi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=24 September 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050924114741/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Avstraliya oʻzining taxminiy roʻyxatida toʻqqizta obyektni saqlab turibdi&lt;ref name=Australia/&gt;.

{{Legend|#D0E7FF|Transnatsional obyekt|outline=silver|text=}}
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
|+ Taxminiy obyektlar
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Obyekt
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Tasviri
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Joylashuvi (Shtat yoki hudud)
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | Meros deb topilgan sana
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; | UNESCO mezoni
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Tavsifi
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Katta qumli biosfera qoʻriqxonasi]]
|[[File:Indian Head view on Fraser Island (May 2016).jpg|150px|alt=Coast with a sandy beech and trees]]
|[[Kvinslend]]
| 2010
| vii, viii, ix (tabiiy)
| Bu K’gari yoki Frazer oroli (rasmda) Jahon merosi obyektiga taklif etilgan kengaytma boʻlib, materikdagi Yovvoyi koʻrfaz harbiy qoʻriqxonasi, Katta qumli boʻgʻozi, Platypus koʻrfazi va Breaksea Spit kabi hududlarni ham oʻz ichiga olishni nazarda tutadi. Hudud 700 000 yildan ortiq tarixga ega boʻlgan qumtepa tizmalari ketma-ketligidan iborat boʻlib, [[biologik xilma-xillik]]ka juda boy. Oʻsimlik qoplami tropik yomgʻir oʻrmonlari, mangrovlar va qurgʻoqchil butazorlarni oʻz ichiga oladi, shuningdek, bu yerda 350 dan ortiq qush turlari mavjud&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5480/ |title=Great Sandy World Heritage Area |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220185636/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5480/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot;| Avstraliyaning [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]]
|[[File:Gondwana rainforest at Dorrigo National Park (6611254443).jpg|150px|alt=A path through a rainforest with a bench]]
| [[Yangi Janubiy Uels]], [[Kvinslend]]
| 2010
| viii, ix, x (tabiiy)
| Bu [[Gondvana yomgʻir oʻrmonlari]] Jahon merosi obyektiga taklif etilgan kengaytma boʻlib, moʻtadil yomgʻir oʻrmonlariga ega koʻplab himoyalangan hududlarni oʻz ichiga oladi. Taklif etilgan qoʻshimchalar [[Dorrigo milliy bogʻi]]ning (rasmda) ayrim qismlarini, Manning daryosi boʻylab joylashgan hududlarni hamda Tweed togʻ tizmasidagi maydonlarni qamrab oladi&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5541/ |title=The Gondwana Rainforests of Australia World Heritage Area (extension to existing property) |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220185635/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5541/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Flinders tizmalari]]
| [[File:Ediacaran-GSSP-IMGP6652-.jpg|150px|alt=Rocks with a bronze marker for the Ediacaran period]]
| [[Janubiy Avstraliya]]
| 2021
| viii (tabiiy)
| Bu obyekt hayvonot hayotining rivojlanishidagi dastlabki muhim bosqichlarni koʻrsatadigan geologik ketma-ketlikni ifodalovchi yetti hududdan iborat. Qazilma va geologik yozuvlar 350 million yilni qamrab oladi — Neoproterozoy (850 mln yil avval) davridan [[Kembriy sistemasi|Kembriy]] (500 mln yil avval) davrigacha. Qoyalarda qayd etilgan hodisalar orasida butun dunyoni qamrab olgan muzlik davrlari (Snowball Earth), 650 mln yil avval mikroorganizmlar tomonidan hosil qilingan toʻsiq riflarining paydo boʻlishi, [[Ediakariy davri]] (635–542 mln yil avval, rasmda „global stratotip“ tasvirlangan) va undagi Ediakariy biotasi — yaʼni bu davrning soʻnggi 20 million yilida paydo boʻlgan eng qadimgi murakkab koʻp hujayrali organizmlar kiradi. Eng soʻnggi bosqich Kembriy davri boʻlib, u hayvonot olamining tez diversifikatsiyasi — Kembriy portlashi bilan mashhur. Bu yetti hudud quyidagilardan iborat: Arkaroola muhofaza hududi, Vulkathunha-Gammon tizmalari milliy bogʻi, Ikara-Flinders tizmalari milliy bogʻi, Nilpena Ediacara milliy bogʻi, Maynards Well, Angorichina va Ayaks koni qazilma rifi (Puttapa stansiyasida)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6524/ |title=Flinders Ranges |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=17 August 2023 |archive-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220185638/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6524/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Parramatta ayollar fabrikasi va muassasalari uchastkasi]]
| [[File:Female Orphan School UWS Parramatta.jpg|150px|alt=A brick building in a park]]
| [[Yangi Janubiy Uels]]
| 2023
| iv, v (madaniy)
| Bu nominatsiya ayollarning majburiy institutsionalizatsiyasi bilan bogʻliq gʻoyalar evolyutsiyasini yoritadi. Parramatta ayollar fabrikasi 1821-yilda tashkil etilgan boʻlib, Avstraliyaga yuborilgan mahkum ayollarni joylashtirish uchun dunyodagi birinchi ayollar qamoqxonalaridan biri boʻlgan boʻlishi mumkin. Oʻsha davrda u mamlakatdagi yagona ayollar kasalxonasini ham oʻz ichiga olgan. 1840-yilda mahkumlarni tashish toʻxtatilgach, muassasa 1848-yilda yopilgan va keyinchalik ruhiy kasalliklar shifoxonasi (psixiatriya muassasasi) sifatida qayta foydalanilgan. Hududdagi boshqa binolar orasida Yetim ayollar maktabi (rasmda) va Norma Parker markazi — Yangi Janubiy Uelsdagi birinchi past xavfsizlik darajasidagi ayollar qamoqxonasi ham mavjud&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6686/ |title=Parramatta Female Factory and Institutions Precinct |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=26 January 2024 |archive-date=30 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030141658/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6686/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0E7FF;&quot;| Ishchilar assambleya zallari (Avstraliya)*
| [[File:Melbourne Trades Hall entrance.jpg|150px|alt=A large building with words TRADES HALL above entrance]]
| [[Yangi Janubiy Uels]], [[Viktoriya (shtat)|Viktoriya]]
| 2023
| iii, iv, vi (madaniy)
| Bu transmilliy nominatsiya 1850-yildan boshlab xalqaro demokratik mehnat harakati va ishchilarning ommaviy tashkilotlari bilan bogʻliq [[Avstraliya]], [[Argentina]] va [[Daniya]]dagi binolarni oʻz ichiga oladi. Ushbu binolar maxsus yigʻilish joylari sifatida qurilgan boʻlib, unda majlislar, siyosiy va jamoaviy tadbirlar uchun bir nechta zallar, ofislar, koʻpincha oshxonalar, bosmaxonalar va turli biznes faoliyatlari uchun joylar mavjud boʻlgan. Avstraliyada bu roʻyxatga ikki bino kiritilgan. [[Melburn]] shahridagi Viktoria savdo zali (rasmda) 1859-yilda dastlab qurilgan boʻlib, keyinchalik bir necha bor qayta qurilgan, kengaytirilgan va taʼmirlangan. Broken Hill savdo zali esa 1905-yilda qurib bitkazilgan&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6698/ |title=Workers' Assembly Halls (Australia) |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=26 January 2024 |archive-date=14 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114123634/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6698/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Keyp-york|Keyp York yarim orolining]] madaniy landshafti
| [[File:Quinkan2.jpg|150px|alt=Aboriginal paintings on a rocky wall, depicting human figures]]
| [[Kvinslend]]
| 2024
| i, v, vi, vii, viii, ix, x (aralash)
| Bu nominatsiya Keyp York yarim oroli hududidagi bir nechta obyektlarni oʻz ichiga oladi. Hudud geologik jihatdan juda qadimiy boʻlib, juda yemirilgan tuproqlar va [[Tokembriy]] davridan Kaynozoy davrigacha boʻlgan ochiq qatlamlarni oʻzida saqlaydi. Landshaft turlari tropik [[Mussonlar|musson]] [[savanna]]si, yomgʻir oʻrmonlari, oʻtloqlar, qumli plyajlar, mangrovlar va dengizdagi [[marjon riflari]]ni qamrab oladi. Hudud [[biologik xilma-xillik]] jihatidan juda boy boʻlib, Avstraliyaning oʻsimlik turlarining 18,5 foizi bor-yoʻgʻi 3 foiz yer maydonida uchraydi. Bu yuqori xilma-xillikka past dengiz sathlari davrida Avstraliya [[Yangi Gvineya]] bilan bogʻlanganligi ham taʼsir koʻrsatgan. Hududda [[Avstraliya aborigenlari]] minglab yillar davomida yashab, landshaftni shakllantirib kelgan. Bu yerda koʻplab qoyatosh sanʼati joylari mavjud boʻlib, rasmda Quinkan qoya sanʼati namunasi tasvirlangan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 June 2024 |title=Cultural Landscapes of Cape York Peninsula |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6775/ |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot;| Avstraliya kornishi konchilik obyektlari: Burra va Moonta
| [[File:Burra mine and morphetts buildings.JPG|alt=Two stone buildings, one partially ruined, with an open-pit mine in the background|center|150x150px]]
| [[Janubiy Avstraliya]]
| 2024
| ii, iii, iv (madaniy)
| Bu nominatsiya 19-asrga oid ikkita konchilik landshaftini — Burra (rasmda) va Moonta shaharlari atrofidagi hududlarni — oʻz ichiga oladi. Konchilik texnologiyasi [[Kornuoll]] va Gʻarbiy Devon tajribasiga asoslangan boʻlib, madaniy anʼanalar ham Avstraliyaga olib kelingan. Metall qazib olish asosan [[mis]] rudasiga yoʻnaltirilgan boʻlib, 1850-yillarga kelib Avstraliyani dunyodagi uchinchi yirik mis ishlab chiqaruvchiga aylantirgan. Shu bilan birga, konchilik faoliyati hududning tub aholisi (anʼanaviy egalari) uchun salbiy oqibatlarga ham olib kelgan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 September 2024 |title=Australian Cornish Mining Sites: Burra and Moonta |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6777 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;.
|-
! scope=&quot;row&quot;| [[Viktoriya oltin konlari]]
| [[File:Aerial panorama of Blue Waters lake in Creswick.png|alt=Panorama of a lake in a forest with a few buildings in the background|center|150x150px]]
| [[Viktoriya (shtat)|Viktoriya]]
| 2025
| iv, vi (madaniy)
| Bu nominatsiya 19-asrning ikkinchi yarmidagi [[Viktoriya davridagi oltin ixlosi|Viktoriya oltin vasvasasi]] davri bilan bogʻliq oltita hududni oʻz ichiga oladi (rasmda Creswick tasvirlangan). Oltinning topilishi hududga ommaviy migratsiyani keltirib chiqargan va konlar hamda ularni qoʻllab-quvvatlovchi infratuzilma qurilishi, shuningdek shaharlarning kengayishi orqali landshaftni tubdan oʻzgartirgan. Shu bilan birga, bu jarayon mahalliy tub aholining koʻchirilishi va kamsitilishiga ham olib kelgan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 January 2025 |title=Victorian Goldfields |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6794/ |access-date=1 February 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;.
|-
|}

== Yana qarang ==
{{Portal|Avstraliya|Okeaniya}}
* [[Avstraliyada turizm]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Avstraliyadagi Butunjahon merosi obyektlari}}</text>
      <sha1>ek68wh5uab3lkjzgotlbrtpcqlq7urw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nasr ibn Musharraf ar-Ravadifiy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1402472</id>
    <revision>
      <id>6121940</id>
      <timestamp>2026-05-11T11:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tilkobles</username>
        <id>92150</id>
      </contributor>
      <comment>yangi</comment>
      <origin>6121940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2938" sha1="sn6kghfx7cmtwzzyyar10ws15rlju2s" xml:space="preserve">{{Qisqa tavsif|Maniqa arab boshligʻi}}
'''Nasr ibn Musharraf ar-Ravadifiy''' ({{Lang-ar|نصر بن مشرف الروادفي}}; 1032-yilda vafot etgan) [[Maniqa]] qalʼasi va [[Antioxiya]] yaqinidagi Jabal ar-Ravadifning arab boshligʻi boʻlgan.

== Biografiyasi ==
1027-yilda Halab hukmdori [[Salih ibn Mirdas]] harbiy ishda tajribasiz boʻlgan antioxiyalik [[Michael Spondyles]]ni magʻlub eta oldi. Shunga qaramay, [[Pothos Argyros (11-asr)|Pofos Argiros]] tortishuvli chegara hududi Jabal Ravadif hukmdori Nasr ibn Musharraf ar-Ravadifiyni qoʻlga olishga muvaffaq boʻldi, u esa keyinchalik Maykl Spondilga yordam vaʼda qilib ozod boʻlishga erishdi{{Sfn|Wortley|2010|p=356}}{{Sfn|Felix|1981|p=79}}. Ar-Ravadifiy, shuningdek, qoʻmondonni vizantiyaliklarning mintaqadagi nazoratini kuchaytirish uchun Maniqa qalʼasini qurish zarurligiga ishontira oldi. Antioxiya qoʻmondoni ar-Ravadifiyning taklifidan qanoatlanib, tarixchi [[John Skylitzes]]ning yozishicha, qalʼani Vizantiya mablagʻlari hisobidan qurishga qaror qildi va uni himoya qilish uchun 1 000 rum askarini joylashtirdi. Imperator [[Romanos III Argiros]] ham ar-Ravadifiyni [[Patritsiylar|patritsiy]] martabasiga koʻtarishga qaror qildi.

Qalʼa qurilishi tugagach, ar-Ravadifiy [[Tarobulus ash-Shom|Tripoli]] qozisi va mintaqaning [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiy]] qoʻmondoniga Vizantiya garnizoniga hujum qilish haqida xabar yubordi&lt;ref&gt;John Skylitzes, ''Synopsis of Histories'', 379.59–69&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Antioxiyalik Yahyo]]]], 502&lt;/ref&gt;. Navkarlarni oʻldirib, qalʼani egallagach, ar-Ravadifiy [[Bani Qahtan Castle|Bikisrail]]ni ham oʻz nazoratiga olishga muvaffaq boʻldi. Soʻngra u [[Maraclea]]ni egallashga urindi, biroq Antioxiya duxsi [[Mistheialik Niketas]] qamaldan muvaffaqiyatli himoyalandi&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://db.pbw.kcl.ac.uk/jsp/person.jsp?personKey=107989&amp;keys=,2,&amp;hUnits=,1,#2|title=Niketas of Mistheia, doux of Antioch}}&lt;/ref&gt;.

1031-yilda Niketas Maniqani oʻz qoʻliga olishga harakat qildi, lekin ar-Ravadifiy qoʻshini tunda qamal uskunalarini yoqib yuborib, vizantiyaliklarni chekinishga majbur qildi. Oradan bir yil oʻtgach, Niketas 13 kunlik qamaldan soʻng qalʼani egallashga muvaffaq boʻldi; buning ustiga ar-Ravadifiyning xotini va toʻrt qizi ham qoʻlga olindi&lt;ref&gt;John Skylitzes, ''Synopsis of Histories'', 383.91–93&lt;/ref&gt;, ar-Ravadifiy esa qochib qutulishga muvaffaq boʻldi.

1032-yilda ar-Ravadifiy Tripoli yaqinida vizantiyaliklarga qarshi jangda halok boʻldi.

== Adabiyotlar ==
{{Manbalar|2}}

== Manbalar ==
* {{Kitob manbasi|last=Felix|first=Wolfgang|title=Byzanz und die islamische Welt im früheren 11. Jahrhundert|publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften|location=Vena|language=German|year=1981|isbn=9783700103790}}

[[Turkum:1032-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:11-asr arablari]]
[[Turkum:Arab–Vizantiya urushlari arablari]]
[[Turkum:Jangda halok boʻlgan oʻrta asr arablari]]</text>
      <sha1>sn6kghfx7cmtwzzyyar10ws15rlju2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Munozara:Shahzoda Yusuf Izzeddin</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1402473</id>
    <revision>
      <id>6121951</id>
      <timestamp>2026-05-11T11:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oblakulova</username>
        <id>111326</id>
      </contributor>
      <comment>„{{Munozara}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry" xml:space="preserve">{{Munozara}}</text>
      <sha1>i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foydalanuvchi munozarasi:MaximRo</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1402474</id>
    <redirect title="Foydalanuvchi munozarasi:Mooninite Max" />
    <revision>
      <id>6121958</id>
      <timestamp>2026-05-11T11:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SHB2000</username>
        <id>63149</id>
      </contributor>
      <comment>SHB2000 [[Foydalanuvchi munozarasi:MaximRo]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:Mooninite Max]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/MaximRo|MaximRo]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Mooninite Max|Mooninite Max]]&quot;</comment>
      <origin>6121958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="0l3lh2pmae5x9567982d5q3i6re1wvk" xml:space="preserve">#YOʻNALTIRISH [[Foydalanuvchi munozarasi:Mooninite Max]]</text>
      <sha1>0l3lh2pmae5x9567982d5q3i6re1wvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkum:Makkada vafot etganlar</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1402475</id>
    <revision>
      <id>6121962</id>
      <timestamp>2026-05-11T11:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Janob Mirzaolim</username>
        <id>64438</id>
      </contributor>
      <comment>„[[Turkum:Hijozda vafot etganlar]] [[Turkum:Makka kishilari|Vafot etgan]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi</comment>
      <origin>6121962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="2eukrn312ugknzxq1xu1iotiinic8ic" xml:space="preserve">[[Turkum:Hijozda vafot etganlar]]
[[Turkum:Makka kishilari|Vafot etgan]]</text>
      <sha1>2eukrn312ugknzxq1xu1iotiinic8ic</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>